വിക്കിപീഡിയ mlwiki https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter മീഡിയ പ്രത്യേകം സംവാദം ഉപയോക്താവ് ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം വിക്കിപീഡിയ വിക്കിപീഡിയ സംവാദം പ്രമാണം പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം മീഡിയവിക്കി മീഡിയവിക്കി സംവാദം ഫലകം ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം സഹായം സഹായത്തിന്റെ സംവാദം വർഗ്ഗം വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം കവാടം കവാടത്തിന്റെ സംവാദം കരട് കരട് സംവാദം TimedText TimedText talk ഘടകം ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം Package Package talk Event Event talk 0 2567 4671815 4629327 2026-09-30T03:55:02Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671815 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Manmohan Singh}} {{Infobox Prime Minister | name = മൻമോഹൻ സിങ് | image = [[File:Manmohansingh04052007.jpg|center|250px]] | imagesize = | order = ഇന്ത്യൻ മുൻ [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രി]] | president = [[എ.പി.ജെ. അബ്ദുൾ കലാം]]<br />[[പ്രതിഭാ പാട്ടിൽ]]<br />[[പ്രണബ് മുഖർജി]] | term_start = 22 മെയ് 2004 | term_end = 26 മേയ് 2014 | predecessor = [[അടൽ ബിഹാരി വാജ്പേയ്]] | successor = [[നരേന്ദ്ര മോദി]] | office2 = [[ഇന്ത്യൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി]] | primeminister2 = | term_start2 = 6 നവംബർ 2005 | term_end2 = 24 ഒക്ടോബർ 2006 | predecessor2 = [[കെ. നട്‌വർ സിങ്]] | successor2 = [[പ്രണബ് മുഖർജി]] | office3 = [[ഇന്ത്യൻ ധനകാര്യ മന്ത്രി]] | primeminister3 = | term_start3 = 30 നവംബർ 2008 | term_end3 = 24 ജനുവരി 2009 | predecessor3 = [[പി. ചിദംബരം]] | successor3 = [[പ്രണബ് മുഖർജി]] | primeminister4 = [[പി.വി. നരസിംഹ റാവു]] | term_start4 = 21 ജൂൺ 1991 | term_end4 = 16 മെയ് 1996 | predecessor4 = [[മധു ദണ്ഡവതെ]] | successor4 = [[ജസ്വന്ത് സിങ്]] | office5 = [[ഭാരതീയ റിസർവ് ബാങ്ക്]] - ഗവർണർ | term_start5 = 1982 | term_end5 = 1985 | predecessor5 = [[ഐ.ജി. പട്ടേൽ]] | successor5 = [[അമിതവ് ഘോഷ്]] | office6 = [[ആസ്സാം|ആസ്സമിൽ]] നിന്നുള്ള [[രാജ്യസഭ]] അംഗം | term_start6 = 1991-1995, 1995-2001, 2001-2007, 2007-2013, 2013-2019, | term_end6 = 2019-2024(രാജസ്ഥാൻ) | predecessor6 = | successor6 = | birth_date = 1932 സെപ്റ്റംബർ 26 | birth_place = [[ഗാഹ്]], [[പഞ്ചാബ്]], [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]] ഇപ്പോഴത്തെ [[പാകിസ്താൻ]] | residence = [[7 റോസ് കോഴ്സ് റോഡ്]], [[ഡൽഹി]] | profession = [[സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞൻ]] | spouse = [[ഗുർശരൺ കൗർ]] | children = ഉപീന്ദർ സിങ്, ദാമൻ സിങ്, അമൃത് സിങ് | alma_mater = [[പഞ്ചാബ് സർവ്വകലാശാല]],<br />[[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല|സെന്റ് ജോൺ കോളേജ്, കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാല]],<br />[[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല]],<br />[[നഫീൽഡ് കോളേജ്]],<br />[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല]] | party = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] | death_date = {{death date and age|2024|12|26|1932|09|26|df=y}} | death_place = [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Manmohan Singh voice.ogg|title=മൻമോഹൻ സിങിന്റെ ശബ്ദം|type=പ്രസംഗം|description=സിംഗ് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് കോൺഗ്രസിൽ നടത്തിയ സംയുക്ത പ്രസംഗം, റെക്കോർഡ് ചെയ്തത് 19 ജൂലൈ 2005 }} }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] പതിമൂന്നാമത്തെയും, പതിനാലാമത്തെയും പ്രധാനമന്ത്രിയും, രാജ്യാന്തരതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനായ [[സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം|സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞനുമാണ്‌]] '''ഡോ. മൻമോഹൻ സിങ്'''. [[ഇന്ത്യയുടെ വിഭജനം|ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിനു]] മുൻപ്‌ ഇപ്പോഴത്തെ [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്താനിലെ]] [[പഞ്ചാബ്‌]] പ്രവിശ്യയിലെ ഗായിൽ [[1932]] [[സെപ്റ്റംബർ 26|സെപ്റ്റംബർ 26ന്‌]] ജനിച്ചു. 2024 ഡിസംബർ 26ന് അന്തരിച്ചു <ref>{{Cite web |url=https://www.thefourthnews.in/news/india/former-prime-minister-manmohan-singh-passed-away |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2024-12-26 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227111301/https://www.thefourthnews.in/news/india/former-prime-minister-manmohan-singh-passed-away |url-status=dead }}</ref> [[സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം]] ഇഷ്ടമേഖലയാക്കിയ മൻമോഹൻ സിങ് മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[പി.വി. നരസിംഹറാവു|പി.വി. നരസിംഹറാവുവിന്റെ]] നിർബന്ധത്തിനു വഴങ്ങിയാണ്‌ രാഷ്ട്രീയത്തിലെത്തിയത്‌. ഒടുവിൽ [[2004]] മേയ്‌ 22 [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] പ്രധാനമന്ത്രിക്കസേരയിലുമെത്തി. [[സിഖ് മതം|സിഖ്‌മതസ്ഥനായ]] ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രിയും, ഹൈന്ദവ സമുദായത്തിൽ നിന്നുമല്ലാതെ പ്രധാനമന്ത്രിയാവുന്ന ആദ്യത്തെ വ്യക്തിയും കൂടെയാണ് മൻമോഹൻ സിങ്.<ref>[[#mms04|മൻമോഹൻ സിംഗ് - ഭൂഷൻ & കത്യാൽ]] പ്രൊഫൈൽ എന്ന അദ്ധ്യായം പുറം 9</ref> ഇടതുപക്ഷകക്ഷികളുടെ പിന്തുണയോടെയായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാർ നിലവിൽ വന്നത്. എന്നാൽ അമേരിക്കയുമായുള്ള ആണവക്കരാറിന്റെ പേരിൽ ഇടതുപക്ഷം പിന്തുണ പിൻവലിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് 2008 ജൂലൈ 22-ന് മൻമോഹൻ സർക്കാർ [[ലോക്സഭ|ലോക്സഭയിൽ]] [[വിശ്വാസവോട്ട്]] തേടി. [[സമാജ്‍വാദി പാർട്ടി|സമാജ് വാദി പാർട്ടിയുടെ]] പിന്തുണയോടു കൂടി സർക്കാർ വിശ്വാസവോട്ട് അതിജീവിച്ചു <ref name=poll>{{cite news|title=സിങ് ഈസ് കിങ്-യു.പി.എ വിൻസ് ട്രസ്റ്റ് വോട്ട്|url=http://www.ibnlive.com/news/upa-wins-trust-vote/69332-3.html|publisher=ഐ.ബി.എൻ.ലൈവ്|date=23-ജൂലൈ-2008|access-date=2008-07-22|archive-date=2008-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723143749/http://www.ibnlive.com/news/upa-wins-trust-vote/69332-3.html|url-status=dead}}</ref>. മുഴുവൻ സമയ [[രാഷ്ട്രീയം|രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ]] എന്നതിനേക്കാൾ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധനായാണ്‌ മൻമോഹനെ വിലയിരുത്തേണ്ടത്‌. [[പഞ്ചാബ്‌ സർവ്വകലാശാല]], [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല]], [[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ പഠിച്ചാണ്‌ ഡോ. സിംഗ്‌ [[സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം|സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിൽ]] അവഗാഹം നേടിയത്‌. [[റിസർവ്‌ ബാങ്ക്‌ ഓഫ് ഇന്ത്യ|റിസർവ്‌ ബാങ്ക്‌]] ഗവർണർ എന്നനിലയിൽ ദേശീയതലത്തിലും [[അന്താരാഷ്ട്ര നാണയനിധി|അന്താരാഷ്ട്ര നാണയനിധി(ഐ.എം.എഫ്‌.)]] അംഗമെന്നനിലയിൽ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലും ശ്രദ്ധനേടിയ ശേഷമാണ്‌ രാഷ്ട്രീയത്തിലെത്തുന്നത്‌.<ref name=manms12>{{cite web|title=മൻമോഹൻ സിങ്|url=http://pmindia.nic.in/pm_manmohan.html|publisher=ഭാരതസർക്കാർ}}</ref> ധനമന്ത്രി പദത്തിലിരിക്കുമ്പോൾ സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറതന്നെ മാറ്റിവരയ്ക്കുന്ന പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കി. സോഷ്യലിസ്റ്റ്‌/മുതലാളിത്ത സമ്മിശ്ര സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥിതിയിൽ പടുത്തുയർത്തപ്പെട്ട ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക മേഖലയെ [[ആഗോളവത്കരണം|ആഗോളവൽക്കരണത്തിനും]] [[ഇന്ത്യയിലെ സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണം|ഉദാരവൽക്കരണത്തിനും]] വേണ്ടി തുറന്നിടുകയായിരുന്നു സിങിന്റെ ആദ്യത്തെ പരിഷ്കാരം. ഈ സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ തുടക്കത്തിൽ ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾ വിളിച്ചു വരുത്തിയിരുന്നു.<ref name=liberal1>{{cite book|title=പൊളിറ്റിക്സ് ഇൻ ഇന്ത്യ സ്ട്രക്ചർ പ്രോസസ്സ് ആന്റ് പോളിസി|url=http://books.google.com.sa/books?id=ptlBlpV9ZdQC&pg=PA161&lpg=PA161&dq=left+front+opposed+the+liberalization+india&source=bl&ots=YWK6u1kcUa&sig=8kdUs6PDfrUc0e5u-28ClMEZR6k&hl=en&sa=X&ei=AUHcUZSJF8uZhQfN24Aw&safe=on&redir_esc=y#v=onepage&q=left%20front%20opposed%20the%20liberalization%20india&f=false|publisher=റൗട്ട്ലെഡ്ജ്|isbn=978-0415585880|year=2010|page=161}}</ref> എന്നാൽ പിന്നീട്‌ മറ്റു പല രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകളും ഭരണതന്ത്രജ്ഞരും മൻമോഹൻ സിങിന്റെ പരിഷ്കാരങ്ങളെ ഒരുതരത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരുതലത്തിൽ അംഗീകരിച്ചു. 1991 ലെ ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ ആവിഷ്കർത്താവ് എന്ന നിലയിലും സിങ് വ്യവസായികളുടെ ഇടയിൽ അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്.<ref>[[#mms04|മൻമോഹൻ സിംഗ് - ഭൂഷൻ & കത്യാൽ]] മൻമോഹൻ സിങ് - ദ ഇക്കണോമിസ്റ്റ്- പുറം 39</ref> [[2009-ലെ ഇന്ത്യയിലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പ്|2009-ലെ പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[യു.പി.എ.]] വീണ്ടും അധികാരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ മന്മോഹൻ സിങ് വീണ്ടും പ്രധാനമന്ത്രിയായി. ഇതോടെ [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു|ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിനു]] ശേഷം അഞ്ചു വർഷം അധികാരം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പ്രധാനമന്ത്രി പദത്തിൽ വീണ്ടുമെത്തുന്ന പ്രധാനമന്ത്രിയായി സിങ്. 2010 ൽ ടൈം മാസിക ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാധീനമുള്ള 100 ആളുകളിൽ ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു.<ref name=time1>{{cite news|title=മൻമോഹൻ സിങ്|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1984685_1984864_1984890,00.html|publisher=ടൈം|date=29-ഏപ്രിൽ-2010|access-date=2013-07-09|archive-date=2013-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718135749/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1984685_1984864_1984890,00.html|url-status=dead}}</ref> ലൈസൻസ്‌ രാജ്‌ സംവിധാനത്തിന്റെ അന്ത്യം കുറിക്കുകയും പുതിയ ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥിതിക്ക്‌ തുടക്കമിടുകയും ചെയ്യാൻ ഇദ്ദേഹത്തിനായി എന്ന്‌ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.<ref name=inom1>{{cite book|title=ഇന്ത്യ നേഷൻ ഓൺ ദ മൂവ്|url=http://books.google.com.sa/books?id=6WE8SwINOKMC&pg=PA168&dq=License+Raj+manmohan+singh&hl=en&sa=X&ei=kj3cUeD0IZS6hAeIj4HQCQ&safe=on&redir_esc=y#v=onepage&q=License%20Raj%20manmohan%20singh&f=false|last=മനീഷ്|first=ചാരി|publisher=ഐയൂണിവേഴ്സ്|isbn=978-1440116353|page=134-135|year=2009}}</ref> മരണം - 26-12-2024 വ്യാഴം രാത്രി 10 മണിക്ക് ==ആദ്യകാല ജീവിതം== 1932 സെപ്തംബർ 26 ന് ഗുർമുഖ് സിംഗിന്റേയും അമൃത് കൗറിന്റേയും മകനായി മൻമോഹൻ ജനിച്ചു.<ref name="manms1261">{{cite web|url=http://pmindia.nic.in/pm_manmohan.html|title=മൻമോഹൻ സിങ്|publisher=ഭാരതസർക്കാർ|quote=പ്രധാനമന്ത്രി മൻമോഹൻ സിംഗ് - ലഘൂജീവചരിത്രം}}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ പഞ്ചാബിലെ ഗാഹ് എന്ന ഗ്രാമത്തിലായിരുന്നു ഈ കുടുംബം ജീവിച്ചിരുന്നത്. 1947 ലെ ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിനുശേഷം ഈ പ്രദേശം ഇപ്പോൾ [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്താന്റെ]] ഭാഗമാണ്.<ref>[[#mms04|മൻമോഹൻ സിംഗ് - ഭൂഷൻ & കത്യാൽ]] പ്രൊഫൈൽ എന്ന അദ്ധ്യായം പുറം 10</ref> [[ഇന്ത്യയുടെ വിഭജനം|ഇന്ത്യാ]] വിഭജനത്തിനുശേഷം ഗുർമുഖിന്റെ കുടുംബം [[അമൃത്‌സർ|അമൃത്സറിലേക്ക്]] കുടിയേറി. മൻമോഹൻ വളർന്നത് അമൃത്സറിലായിരുന്നു. വളരെ ചെറുപ്പത്തിലെ അമ്മ മരിച്ചു പോയതിനാൽ അച്ഛ്റെ അമ്മയാണ്‌ കുട്ടിയായിരുന്ന മൻമോഹനെ വളർത്തിയത്‌. പഠനത്തിൽ മിടുക്കനായിരുന്നതുകൊണ്ട് സ്കോളർഷിപ്പുകൾ നേടിയാണ് സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. അതിനുശേഷം ഉന്നത പഠനത്തിനായി പഞ്ചാബ് സർവ്വകലാശാലയിൽ ചേർന്നു. അവിടെ നിന്നും ഉന്നത മാർക്കോടെ എം.എ പാസ്സായി. 1954 ൽ പി.എച്ച്.ഡി പഠനത്തിനായി [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല|കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലയിൽ]] സ്കോളർഷിപ്പോടെ പ്രവേശനം ലഭിച്ചു.<ref name="ReferenceA">[[#mms04|മൻമോഹൻ സിംഗ് - ഭൂഷൻ & കത്യാൽ]] വിദ്യാഭ്യാസം പുറം 10</ref> ഏറ്റവും മികച്ച വിദ്യാർത്ഥിക്കുള്ള റൈറ്റ്സ് പുരസ്കാരവും, ആദം സ്മിത്ത് പുരസ്കാരവും നേടിയാണ് മൻമോഹൻ സിങ് സർവ്വകലാശാല വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്.<ref name="ReferenceA"/><ref name="mmsing145">{{cite web|title=മൻമോഹൻ സിംഗിന്റെ ബയോ ഡാറ്റ|url=http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|publisher=കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആന്റ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ച്|access-date=2013-07-09|archive-date=2012-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124024215/http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|url-status=dead}}</ref> ==ഔദ്യോഗിക ജീവിതം== 1957 ൽ വിദേശപഠനം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചെത്തിയ മൻമോഹൻ പഞ്ചാബ് സർവ്വകലാശാലയിൽ സീനിയർ ലക്ചററായി ഉദ്യോഗത്തിൽ ചേർന്നു. 1966 ൽ യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് കോൺഫറൻസ് ഓൺ ട്രേഡ് ആന്റ് ഡിവലപ്പ്മെന്റിൽ ഇക്കണോമിക്സ് ഓഫീസറായി ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ന്യൂയോർക്കിലായിരുന്നു ജോലി, 1969 വരെ ആ ജോലിയിൽ തുടർന്നു.<ref name="mmsing145"/><ref name="ReferenceB">[[#mms04|മൻമോഹൻ സിംഗ് - ഭൂഷൻ & കത്യാൽ]] ഔദ്യോഗിക ജീവിതം പുറം 10</ref> 1969 ൽ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്നും തിരിച്ചെത്തിയ സിങ് ഡൽഹി സ്കൂൾ ഓഫ് ഇക്കണോമിക്സിൽ പ്രൊഫസ്സറായി ഉദ്യോഗം പുനരാരംഭിച്ചു. അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാരം എന്ന വിഷയത്തിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം ക്ലാസ്സുകൾ എടുത്തിരുന്നത്.<ref name="ReferenceB"/> 1971 ൽ ഗതാഗത വകുപ്പിൽ സാമ്പത്തിക ഉപദേഷ്ടാവായി നിയമിതനായി. 1972 മുതൽ 1976 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ ഭാരത സർക്കാർ ധനകാര്യ വകുപ്പിൽ മുഖ്യ ഉപദേഷ്ടാവായിരുന്നു.<ref>[[#mms04|മൻമോഹൻ സിംഗ് - ഭൂഷൻ & കത്യാൽ]] ഭാരത സർക്കാർ സേവനങ്ങളിൽ പുറം 10-11</ref> 1980-1982 കാലത്ത് മൻമോഹൻ സിങിന്റെ സേവനം ആസൂത്രണവകുപ്പിലായിരുന്നു. 1982 ൽ ധനകാര്യ മന്ത്രിയായിരുന്ന [[പ്രണബ് മുഖർജി]] മൻമോഹൻ സിങിനെ [[ഭാരതീയ റിസർവ് ബാങ്ക്|ഭാരതീയ റിസർവ് ബാങ്കിന്റെ]] ഗവർണറായി നിയമിച്ചു.<ref name=pgrbi1>{{cite web|title=ഭാരതീയ റിസർവ് ബാങ്കിന്റെ മുൻ ഗവർണർമാർ|url=http://www.rbi.org.in/scripts/AboutUsDisplay.aspx?pg=PastGovernors.htm|publisher=ഭാരതീയ റിസർവ് ബാങ്ക്|accessdate=2013 ജൂലൈ 09|archive-date=2013-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130722090245/http://www.rbi.org.in/scripts/AboutUsDisplay.aspx?pg=PastGovernors.htm|url-status=dead}}</ref> 1985 മുതൽ 1987 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ ആസൂത്രണകമ്മീഷൻ ഉപാദ്ധ്യാക്ഷനായി സിങ് നിയമിതനായി.<ref>[[#mms04|മൻമോഹൻ സിംഗ് - ഭൂഷൻ & കത്യാൽ]] ആസൂത്രണകമ്മീഷൻ ഉപാദ്ധ്യക്ഷൻ പുറം 11</ref><ref name=pcdc1>{{cite web|title=മൻമോഹൻ സിംഗ് പ്രൊഫൈൽ|url=http://india.gov.in/my-government/indian-parliament/manmohan-singh|publisher=ദേശീയ പോർട്ടൽ, ഭാരത സർക്കാർ|accessdate=2013 ജൂലൈ 09|archive-date=2013-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130704052627/http://india.gov.in/my-government/indian-parliament/manmohan-singh|url-status=dead}}</ref> ആസൂത്രണവകുപ്പിലെ ഉദ്യോഗത്തിനുശേഷം, മൻമോഹൻ സിങ്, സൗത്ത് കമ്മീഷന്റെ സെക്രട്ടറി ജനറലായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. ജനീവയിലായിരുന്നു ഈ സ്വതന്ത്ര സ്ഥാപനത്തിന്റെ മുഖ്യകാര്യാലയം.<ref name=epw1>{{cite news|title=സെക്രട്ടറി ജനറൽ - സൗത്ത് കമ്മീഷൻ|url=http://www.epw.in/authors/secretary-general-south-commission|publisher=ഇക്കണോമിക് ആന്റ് പൊളിറ്റിക്കൽ വീക്കിലി|accessdate=2013 ജൂലൈ 09|archive-date=2015-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716170724/http://www.epw.in/authors/secretary-general-south-commission|url-status=dead}}</ref> [[ജനീവ|ജനീവയിൽ]] നിന്നും തിരിച്ചെത്തിയ ഉടൻ തന്നെ, പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന [[വി.പി. സിംഗ്|വി.പി. സിംഗിന്റെ]] മുഖ്യ സാമ്പത്തിക ഉപദേഷ്ടാവായി ചുമതലയേറ്റു. 1991 ൽ [[യൂണിയൻ പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ|യൂണിയൻ പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷന്റെ]] ചെയർമാനായി, തുടർന്ന് [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷൻ|യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷന്റെ]] ചെയർമാനായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[[#mms04|മൻമോഹൻ സിംഗ് - ഭൂഷൻ & കത്യാൽ]] യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷൻ ചെയർമാൻ പുറം 11</ref><ref>[[#mms04|മൻമോഹൻ സിംഗ് - ഭൂഷൻ & കത്യാൽ]] യൂണിയൻ പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ ചെയർമാൻ പുറം 11</ref> ==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം== ===ധനകാര്യ മന്ത്രി=== [[പി.വി. നരസിംഹറാവു]] ആണ് മൻമോഹൻ സിങിനെ ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നത്.<ref>[[#mms04|മൻമോഹൻ സിംഗ് - ഭൂഷൻ & കത്യാൽ]] മൻമോഹൻ സിങ് - ഫാദർ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ റീഫോംസ്- പുറം 44</ref> പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ക്ഷണം ആദ്യം നിരസിച്ചെങ്കിലും, പിന്നീട് നരസിംഹറാവു നയിക്കുന്ന കേന്ദ്രമന്ത്രിസഭയിൽ ധനകാര്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് സിങ് സ്ഥാനമേറ്റു. സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേൽക്കാൻ ലോക് സഭയിലേക്കെത്താനാണ് മൻമോഹൻ സിങിനോട് റാവു ഉത്തരവിട്ടത്. ആദ്യം താൻ അത് ഗൗരവമായിട്ടെടുത്തില്ലെങ്കിലും, പിന്നീട് ശാസനാപൂർവ്വമുള്ള പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഉത്തരവിനെ അംഗീകരിക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് മൻമോഹൻ സിങ് പിന്നീട് ഒരു പത്രത്തിനായി നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.<ref name=aoni1>{{cite news|title=ആർകിടെക്ട് ഓഫ് ന്യൂ ഇന്ത്യ|url=http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAMArticles/Michalemas2005/cam_2005_46_profile1.pdf|publisher=കേംബ്രിഡ്ജ് അലുമ്നി|accessdate=2013 ജൂലൈ 10|archive-date=2013-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701144359/http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAMArticles/Michalemas2005/cam_2005_46_profile1.pdf|url-status=dead}}</ref> മൻമോഹൻ സിങ് ധനകാര്യവകുപ്പിൽ ചുമതലയേൽക്കുമ്പോൾ ഇന്ത്യ ഒരു സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയെ അഭിമുഖീകരിക്കുകയായിരുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര നാണയ നിധിയിൽ നിന്നും വായ്പയെടുക്കാൻ ഇന്ത്യ നിർബന്ധിതമായിരിക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ കടുത്ത സാമ്പത്തിക അച്ചടക്ക നടപടികളാണ് [[അന്താരാഷ്ട്ര നാണയനിധി|ഐ.എം.എഫ്]] ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പിലാക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. ലൈസൻസ് രാജ് സമ്പ്രദായം നീക്കം ചെയ്യാനും, വിദേശനിക്ഷേപത്തിനായി വിപണികൾ തുറന്നിടാനും മൻമോഹൻ സിംഗ് നിർബന്ധിതനായി.<ref name=msfoier1>{{cite news|title=മൻമോഹൻ സിങ് - ഫാദർ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ റീഫോം|url=http://www.rediff.com/money/2005/sep/26pm.htm|publisher=റീഡിഫ്|date=26-സെപ്തംബർ-2005}}</ref><ref name=twif1>{{cite book|title=ദ വേൾഡ് ഈസ് ഫ്ലാറ്റ്|url=http://books.google.com.sa/books?id=|last=തോമസ്|first=ഫ്രീഡ്മാൻ|isbn=978-1553651758|publisher=ഡി&എം|year=2007}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> നേരിട്ടുള്ള വിദേശ നിക്ഷേപങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങളും, പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ വേണ്ടിവന്നാൽ സ്വകാര്യവത്കരിക്കാനുള്ള നടപടികളും കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ നടപ്പിലാക്കി. ചൈനയിലെ നേതാവായിരുന്ന ഡെൻ സിയാവോപിങിനോടാണ് കേന്ദ്രമന്ത്രി കൂടിയായ പി.ചിദംബരം മൻമോഹൻ സിങ്ങിനെ ഉപമിച്ചത്.<ref name=denxiao1>{{cite news|title=ഇക്കണോമിക് റീഫോം ബൈ സ്റ്റെൽത്ത്|url=http://archive.tehelka.com/story_main41.asp?filename=Ne040409economic_reform.asp|publisher=തെഹൽക്ക|date=04-ഏപ്രിൽ-2009|last=മേഘനാദ്|first=ദേശായി|access-date=2013-07-10|archive-date=2013-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603134945/http://archive.tehelka.com/story_main41.asp?filename=Ne040409economic_reform.asp|url-status=dead}}</ref> ഓഹരി വിപണി വിവാദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മൻമോഹൻ സിംഗ് കേന്ദ്രമന്ത്രിസഭയിൽ നിന്നും രാജിവെച്ചെങ്കിലും പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന [[പി.വി. നരസിംഹറാവു]] ആ രാജികത്ത് സ്വീകരിക്കുകയുണ്ടായില്ല. പകരം റിപ്പോർട്ടിൽ പേരെടുത്തു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നവർ മാത്രം ശിക്ഷ ഏറ്റുവാങ്ങിയാൽ മതി എന്നും ധനകാര്യമന്ത്രി എന്ന നിലയിൽ മൻമോഹൻ സിങ് ആ സംഭവത്തിൽ പങ്കുണ്ടെന്നു വിശ്വസിക്കുന്നില്ല എന്നും പ്രധാനമന്ത്രി പറഞ്ഞു.<ref name=sharescam1>{{cite news|title=ഇന്ത്യൻ ലീഡേഴ്സ് ബാർസ് കീ എയ്ഡ് ഫ്രം ക്വിറ്റിങ് ഇൻ സ്റ്റോക്ക് സ്കാം|url=http://www.nytimes.com/1994/01/01/world/indian-leader-bars-key-aide-from-quitting-in-stock-scam.html?pagewanted=1|publisher=ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|date=01-ജനുവരി-1994}}</ref> 1992-1993 കാലത്ത് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] സാമ്പത്തിക വളർച്ച 5.1 ശതമാനമായിരുന്നു. 1993-1994 സാമ്പത്തികവർഷത്തിലാണ് സിങ് ആർ.എൻ.മൽഹോത്ര കമ്മറ്റി റിപ്പോർട്ട് ഇൻഷുറൻസ് മേഖലയിൽ നടപ്പിലാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്.<ref name=rn1>{{cite news|title=മൽഹോത്ര റെക്കമൻഡേഷൻസ്|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20121102292101300.htm&date=fl2921/&prd=fline&|publisher=ദ ഹിന്ദു|date=02-നവംബർ-2012}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> സിങ് നടപ്പിലാക്കിയ കടുത്ത സാമ്പത്തിക നിയന്ത്രണങ്ങൾ കൊണ്ട് നടപ്പു സാമ്പത്തിക വർഷത്തിൽ [[മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനം|ജി.ഡി.പി]] 7.3 ശതമാനത്തിലേക്കെത്തിയെങ്കിലും, വിപണിയിൽ അത് ദൃശ്യമായിരുന്നില്ല.<ref>[[#mms04|മൻമോഹൻ സിംഗ് - ഭൂഷൻ & കത്യാൽ]] മൻമോഹൻ സിങ് - ദ ഇക്കണോമിസ്റ്റ്- പുറം 37</ref> ===രാജ്യസഭ=== 1991 ലാണ് മൻമോഹൻ സിംഗ് ആദ്യമായി രാജ്യസഭയിൽ എത്തുന്നത്. [[ആസ്സാം]] സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നുമാണ് അദ്ദേഹം നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. 1995,2001,2007 ലും പിന്നീട് 2013 ലും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് ആസ്സാം സംസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നാണ്.<ref name=rajyasabha1>{{cite web|title=മൻമോഹൻസിംഗ് - രാജ്യസഭാ ചരിത്രം|url=http://164.100.47.5/newmembers/Website/Main.aspx|publisher=ഭാരതസർക്കാർ (രാജ്യസഭ)|accessdate=2013 ജൂലൈ 10|archive-date=2011-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110529070559/http://164.100.47.5/newmembers/Website/Main.aspx|url-status=dead}}</ref> 1998 മുതൽ 2004 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി അധികാരത്തിലിരുന്നപ്പോൾ മൻമോഹൻ സിംഗ് രാജ്യസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവു കൂടിയായിരുന്നു. 1999 ൽ ദക്ഷിണ ഡൽഹിയിൽ നിന്നും ലോക സഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു. 1991 മുതൽ 2024 വരെ 6 തവണയിൽ തുടർച്ചയായി 33 വർഷം കോൺഗ്രസ് ടിക്കറ്റിൽ രാജ്യസഭാംഗമായിരുന്ന മൻമോഹൻ സിംഗ് 2024 ഫെബ്രുവരിയിൽ കാലാവധി പൂർത്തിയായതിനെ തുടർന്ന് പ്രായാധിക്യത്തിൻ്റെ അവശതകൾ മൂലം സജീവ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചു.<ref>[https://www.deccanherald.com/india/rajya-sabha-bids-farewell-to-manmohan-singh-67-other-mps-2886467 Rajya sabha bids farewell to manmohan singh, 9-2-2024]</ref> '''രാജ്യസഭയിൽ അംഗം ''' * 2019-2024 (രാജസ്ഥാൻ) * 2013-2019 (അസാം) * 2007-2013 (അസാം) * 2001-2007 (അസാം) * 1995-2001 (അസാം) * 1991-1995 (അസാം) ==പ്രധാനമന്ത്രി== ഒരു പ്രധാനമന്ത്രി എന്ന നിലയിൽ മികച്ച പ്രതിച്ഛായ ഉള്ളയാളാണ് മൻമോഹൻ സിങ്. ഒരു പക്ഷേ [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു|ജവഹർലാൽ നെഹ്രുവിനേക്കാളും]] മികച്ച ഒരു പ്രധാനമന്ത്രിയാണ് മൻമോഹൻ സിങ് എന്ന് എഴുത്തുകാരനായ [[ഖുശ്‌വന്ത് സിങ്|ഖുശ്വന്ത് സിങ്]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. 1999 ലെ പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പ്രചാരണത്തിനായി തന്റെ കയ്യിൽ നിന്നും വാങ്ങിയ രണ്ടു ലക്ഷം രൂപ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലപ്രഖ്യാപനത്തിനുടനടി തനിക്കു തിരിച്ചു തന്നുവെന്ന് ഖുശ്വന്ത് സിങ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു പുസ്തകത്തിൽ മൻമോഹനെകുറിച്ച് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.<ref name=kws1>{{cite news|title=മൻമോഹൻ സിങ് ഈസ് ദ ബെസ്റ്റ് എക്സാംപിൾ ഓഫ് ഇന്റഗ്രിറ്റി|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-17/india/28291329_1_manmohan-singh-khushwant-singh-jawaharlal-nehru|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=17-ഓഗസ്റ്റ്-2010|access-date=2013-07-12|archive-date=2013-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524084904/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-17/india/28291329_1_manmohan-singh-khushwant-singh-jawaharlal-nehru|url-status=dead}}</ref> 1999 ലെ പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഡൽഹി സൗത്ത് നിയോജകമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും മൻമോഹൻ സിങ് പരാജയപ്പെട്ടിരുന്നു. മറ്റു രാഷ്ട്രത്തലവന്മാർ പോലും ബഹുമാനിക്കുന്ന ഒരു വ്യക്തിത്വമാണ് മൻമോഹൻ സിങിന്റേതെന്ന് ന്യൂസ് വീക്ക് മാസിക അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. മറ്റു രാഷ്ട്രീയക്കാർ പിന്തുടരേണ്ട ഒരു വ്യക്തിത്വമുള്ള മനുഷ്യനാണ് മൻമോഹൻ എന്ന് [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിന്റെ]] വൈസ് പ്രസിഡന്റായ [[മുഹമ്മദ്‌ എൽബറാദി]] ന്യൂസ് വീക്കിന്റെ ഈ ലേഖനത്തിൽ പറയുന്നു.<ref name=elbaradei1>{{cite news|title=ഗോ ടു ദ ഹെഡ് ഓഫ് ദ ക്ലാസ്സ്|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2010/08/16/go-to-the-head-of-the-class.html|publisher=ഡെയിലിബീസ്റ്റ്|date=16-ഓഗസ്റ്റ്-2010}}</ref> ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനശക്തിയുള്ള, വ്യക്തിയെ കണ്ടെത്താൻ ഫോബ്സ് മാസിക 2010 ൽ നടത്തിയ ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മൻമോഹൻ സിങിന്റെ സ്ഥാനം 18 ആമത് ആയിരുന്നു.<ref name=forbs1>{{cite news|title=ഡോക്ടർ.മൻമോഹൻ സിങ്|url=http://www.forbes.com/profile/manmohan-singh/|publisher=ഫോബ്സ്|date=ഡിസംബർ-2012}}</ref> രണ്ടാമൂഴത്തിലെ പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം എന്നാൽ സിങിന് അത്രക്ക് സുഖകരമല്ലായിരുന്നു. സർക്കാരിനെതിരേ ഒട്ടേറെ അഴിമതി ആരോപണങ്ങൾ ഉയർന്നു വന്നു.<ref name=corruption1>{{cite news|title=ഇന്ത്യാസ് കറപ്ഷൻ സ്കാൻഡൽസ്|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12769214|publisher=ബി.ബി.സി|date=18-ഏപ്രിൽ-2012}}</ref> ജൂലൈ 2012 ലെ ടൈംമാസികയുടെ ഏഷ്യാ പതിപ്പ് മൻമോഹൻസിങിന്റെ മുഖചിത്രവുമായാണ് പുറത്തിറങ്ങിയത്. പ്രതീക്ഷക്കൊത്തുയരാത്ത ഒരാളായിട്ടാണ് മൻമോഹൻസിങിനെ ടൈം മാസിക അതിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. രാജ്യത്തെ പുരോഗതിയിലേക്കു നയിക്കുന്നതിൽ ഒരു പ്രധാനമന്ത്രിയെന്ന നിലയിൽ മൻമോഹൻസിങ് പരാജയപ്പെട്ടുവെന്ന് അവർ ലേഖനത്തിൽ പറയുന്നു.<ref name=underacheiver1>{{cite news|title=ടൈം മാഗസിൻ ഡബ്സ് മൻമോഹൻ സിങ് അസ് അണ്ടർ അച്ചീവർ|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-08/india/32588303_1_growth-path-magazine-scandals|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=08-ജൂലൈ-2012|access-date=2013-07-12|archive-date=2013-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512022340/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-08/india/32588303_1_growth-path-magazine-scandals|url-status=dead}}</ref> എന്നാൽ കോൺഗ്രസ്സും സഖ്യകക്ഷികളും ഈ ആരോപണത്തെ നിഷേധിക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഐക്യ പുരോഗമനസഖ്യത്തെ പുറത്തു നിന്നും പിന്തുണക്കുന്ന [[ലാലു പ്രസാദ് യാദവ്]] മാസികയിലെ പ്രസ്താവനകളുടെ പേരിൽ [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കക്കെതിരേ]] തന്നെ ആഞ്ഞടിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=lalu1>{{cite news|title=കോൺഗ്രസ്സ് കൗണ്ടേഴ്സ് ടൈം മാഗസിൻസ് അണ്ടർ അച്ചീവർ സ്റ്റേറ്റ്മെന്റ് എഗെയിൻസ്റ്റ് പി.എം|url=http://www.indianexpress.com/news/cong-counters-time-magazines-underachiever-remark-against-pm/971792/|publisher=ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്|date=08-ജൂലൈ-2012}}</ref> ===പതിനാലാം ലോക സഭ=== 2004 ലെ പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റക്കക്ഷിയായി മാറി. കോൺഗ്രസ്സ് മറ്റു കക്ഷികളുമായി കൂടിച്ചേർന്ന് [[ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യം|യു.പി.എ]] സഖ്യം രൂപീകരിക്കുകയും മന്ത്രിസഭക്കുള്ള തങ്ങളുടെ അവകാശം ഉന്നയിക്കുകയും ചെയ്തു. യു.പി.എ ചെയർമാൻ ആയ [[സോണിയാ ഗാന്ധി]] പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനത്തേക്ക് മൻമോഹൻ സിങിന്റെ പേരു നിർദ്ദേശിക്കുകയായിരുന്നു. ഒരു തവണ പോലും ലോക സഭയിലേക്ക് എത്താൻ കഴിയാതിരുന്ന മൻമോഹൻ സിങിന്റെ സ്ഥാനാർത്ഥിത്വം അത്ഭുതകരമായിരുന്നു. 2004 മെയ് 22 ന് മൻമോഹൻ സിംഗ് ഇന്ത്യയുടെ പതിമൂന്നാമത്തെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു.<ref name=fpmoi1>{{cite web|title=മൻമോഹൻ സിംഗ് ഇന്ത്യയുടെ പതിനാലാമത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി|url=http://pmindia.nic.in/pm_manmohan.html|publisher=ഭാരതസർക്കാർ}}</ref> ====സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ==== ധനമന്ത്രിയായിരുന്നപ്പോൾ തുടങ്ങി വെച്ച സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾക്ക് മൻമോഹൻ സിംഗ് കൂടുതൽ കരുത്തു പകർന്നു. [[ഇന്ത്യയിലെ സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണം|സാമ്പത്തിക ഉദാരവത്കരണ നയങ്ങൾ]] പതുക്കെ ഇന്ത്യൻ വിപണിയുടെ ശക്തി കൂട്ടി.<ref name=cia1>{{cite web|title=ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html#Econ|publisher=സി.ഐ.എ വേൾഡ് ഫാക്ട് ബുക്|access-date=2013-07-10|archive-date=2008-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html#Econ|url-status=dead}}</ref> മൻമോഹൻ സിങും, ധനകാര്യമന്ത്രി [[പി. ചിദംബരം|പി.ചിദംബരവും]] ചേർന്ന് ഈ നയങ്ങൾ കൂടുതൽ കർശനമായി നടപ്പാക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇക്കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക വളർച്ച 8–9% ആയി മാറി.<ref name=economicgrowth1>{{cite web|title=ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ - വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് (2004-2005)|url=http://finmin.nic.in/reports/areng2004-05.pdf|publisher=ധനകാര്യ വകുപ്പ് (ഭാരത സർക്കാർ)}}</ref> 2007 ൽ ലോകത്തിൽ അതിവേഗം വളരുന്ന സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുള്ള രാജ്യങ്ങളിലൊന്നായി ഇന്ത്യ മാറി. വാജ്പേയി സർക്കാർ തുടങ്ങിവെച്ച ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളെ തമ്മിൽ റോഡു മാർഗ്ഗം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഹൈവേ പദ്ധതി മൻമോഹൻ സിംഗ് സർക്കാരിന്റെ കാലത്ത് തുടർന്നു.<ref name=bt1>{{cite news|title=ഹൈവേ ടു പ്രോസ്പരിറ്റി|url=http://businesstoday.intoday.in/story/economic-benefits-of-the-golden-quadrilateral-project/1/194321.html|publisher=ബിസിനസ്സ് ടുഡേ|last=മനു|first=കൗശിക്|date=12-മെയ്-2013}}</ref> ബാങ്കിംഗ് സാമ്പത്തിക മേഖലയിൽ കൂടുതൽ നവീകരണങ്ങൾ മൻമോഹൻ സിംഗ് സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.<ref name=breform1>{{cite news|title=ബാങ്കിംഗ് ഓൺ റീഫോം|url=http://www.indianexpress.com/news/banking-on-reform/1059372/|publisher=ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്}}</ref> കർഷകരുടെ തിരിച്ചടക്കാൻ പറ്റാത്ത കടങ്ങൾ എഴുതിത്തള്ളാനുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചു.<ref name=fdws1>{{cite news|title=ഫാർമേഴ്സ് ഡെബിറ്റ് വേവിംഗ് സ്കീം|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=39122|publisher=പ്രസ്സ് ഇൻഫർമേഷൻ ബ്യൂറോ|date=23-മെയ്-2008}}</ref> 2005 ൽ വില്പന നികുതിയെ പരിഷ്കരിച്ച് മൂല്യ വർദ്ധിത നികുതി പരിഷ്കാരം നടപ്പിലാക്കി.<ref name=vat1>{{cite news|title=മൂല്യ വർദ്ധിത നികുതി|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-06-12/news/27409767_1_introduction-of-value-added-tax-vat-asim-dasgupta|publisher=ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്|date=12-ജൂൺ-2004|access-date=2013-07-10|archive-date=2016-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313201924/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-06-12/news/27409767_1_introduction-of-value-added-tax-vat-asim-dasgupta|url-status=dead}}</ref> 2008 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ലോകമെമ്പാടും ബാധിച്ച മൂല്യശോഷണം ഇന്ത്യയിലും അനുഭവപ്പെട്ടു.<ref name=deflation1>{{cite news|title=ഗ്ലോബൽ ഇൻഫ്ലേഷൻ ക്ലൈംബ്സ് ടു ഹിസ്റ്റോറിക്കൽ ലെവൽ|url=http://www.nytimes.com/2008/02/12/business/worldbusiness/12iht-inflate.1.9963291.html?_r=0|publisher=ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|date=02-നവംബർ-2008}}</ref> ====ആരോഗ്യ, വിദ്യാഭ്യാസ രംഗങ്ങൾ==== ആരോഗ്യരംഗത്ത് മികച്ച സേവനങ്ങൾ സാധാരണ ജനങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കാൻ നാഷണൽ റൂറൽ ഹെൽത്ത് മിഷൻ എന്നൊരു പദ്ധതി മൻമോഹൻ സർക്കാർ ആരംഭിച്ചു.<ref name=nrhm1>{{cite web|title=നാഷണൽ റൂറൽ ഹെൽത്ത് മിഷൻ - ലക്ഷ്യങ്ങൾ|url=http://nrhm.gov.in/about-nrhm/goals.html|publisher=നാഷണൽ റൂറൽ ഹെൽത്ത് മിഷൻ|accessdate=2013 ജൂലൈ 10|archive-date=2013-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130713055256/http://nrhm.gov.in/about-nrhm/goals.html|url-status=dead}}</ref> രാജ്യത്തെ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ 27% സീറ്റ് പിന്നോക്ക ജാതിക്കാർക്കായി മൻമോഹൻ സിംഗ് സർക്കാർ സംവരണം ചെയ്തു. ഇത് ഒരു സമരപരമ്പരക്കു തന്നെ തുടക്കം കുറിച്ചു. [[ആന്ധ്രപ്രദേശ്]], [[ബീഹാർ]], [[ഗുജറാത്ത്]], [[ഒറീസ്സ]], [[പഞ്ചാബ്]], [[മദ്ധ്യപ്രദേശ്]], [[ഹിമാചൽപ്രദേശ്]], [[രാജസ്ഥാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഓരോ [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി|ഐ.ഐ.ടി]] വീതം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name=iit8>{{cite news|title=മൂവ് ഫോർ 8 മോർ ഐ.ഐ.ടീസ്|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-08-02/india/27994388_1_special-plan-indian-institutes-iits-and-seven-iims|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=02-ഓഗസ്റ്റ്-2007|last=അക്ഷയ|first=മുകുൾ|access-date=2013-07-10|archive-date=2013-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130726125618/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-08-02/india/27994388_1_special-plan-indian-institutes-iits-and-seven-iims|url-status=dead}}</ref> ഗ്രാമീണമേഖലകളിലുള്ള വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു, സർവശിക്ഷ അഭിയാൻ പദ്ധതി തുടർന്നു.<ref name=ssa1>{{cite news|title=ഡയറക്ട് എസ്.എസ്.എ ഫണ്ട്സ് ഫോർ സ്കൂൾ പാനൽ|url=http://www.deccanherald.com/content/338571/direct-ssa-funds-school-panels.html|publisher=ഡെക്കാൺഹെറാൾഡ്|date=13-ജൂൺ-2013}}</ref> ====ദേശീയ സുരക്ഷ==== 2008 നവംബറിലെ മുംബൈ തീവ്രവാദി ആക്രമണത്തിനുശേഷം ഇത്തരം കേസുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാനായി നാഷണൽ ഇൻവസ്റ്റ്ഗേഷൻ ഏജൻസി എന്ന പ്രത്യേക അന്വേഷണ വിഭാഗത്തെ രൂപീകരിച്ചത് മൻമോഹൻ സർക്കാരാണ്. ഇന്ത്യയിലെ പൗരന്മാർക്ക് ഒരു കേന്ദ്രീകൃത തിരിച്ചറിയൽ കാർഡുകൾ നൽകാനായി യുണിക് ഐഡന്റിഫിക്കേഷൻ അഥോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ എന്ന സ്ഥാപനം രൂപവത്കരിച്ചു. വിവിധ സർക്കാർ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള ഒരു തിരിച്ചറിയൽ കാർഡായിരിക്കും ഇത്. കാശ്മീരിൽ സമാധാനം പുനസ്ഥാപിക്കാൻ മൻമോഹൻ സർക്കാർ ശ്രമിച്ചുവെങ്കിലും കുറേക്കാലത്തേക്കു മാത്രമേ അത് വിജയകരമായുള്ളു. അതിനുശേഷം വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള നുഴഞ്ഞു കയറ്റക്കാർ കാശ്മീരിൽ വീണ്ടും പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇന്ത്യയുടെ വടക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ തീവ്രവാദപ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏറെക്കുറെ കുറക്കാൻ മൻമോഹൻ സർക്കാരിനു കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ====നിയമനിർമ്മാണം==== ഗ്രാമങ്ങളിലെ തൊഴിലില്ലായ്മയുടെ തോത് കുറക്കുവാൻ വേണ്ടി മൻമോഹൻ സിംഗ് സർക്കാരിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ ഒരു നിയമമാണ് [[ദേശീയ ഗ്രാമീണ തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതി]].<ref name=nrega1>{{cite web|title=ദേശീയ ഗ്രാമീണ തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതി നിയമം|url=http://www.nrega.nic.in/netnrega/home.aspx|publisher=എൻ.ആർ.ജി.എ|accessdate=2013 ജൂലൈ 11}}</ref> ഇത് പ്രകാരം വർഷത്തിൽ ഒരു 100 ദിവസം പദ്ധതിയിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുള്ള ഗ്രാമീണർക്ക് ഉറപ്പായും തൊഴിൽ നൽകിയിരിക്കണമെന്ന് നിയമം അനുശാസിക്കുന്നു. 2009 ലെ കണക്കനുസരിച്ച് തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതിയിലെ അംഗങ്ങൾക്ക് പ്രതിദിനം 120 രൂപയാണ് വേതനം. 2013 വേതനനിരക്ക് ഉയർത്തിയിട്ടുണ്ട്, ഓരോ സംസ്ഥാനത്തും വിവിധ നിരക്കുകളായിരിക്കും, [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ഇത് പ്രതിദിനം 150 [[ഇന്ത്യൻ രൂപ|ഇന്ത്യൻ രൂപയാണ്]].<ref name=wages1>{{cite news|title=തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതി വേതന നിരക്ക് - കേരളം|url=http://nrega.nic.in/circular/WageRate_1jan2011.pdf|publisher=എൻ.ആർ.ജി.എ|accessdate=2013 ജൂലൈ 11}}</ref> മൻമോഹൻ സിംഗ് സർക്കാരിന്റെ കാലത്ത് നടപ്പിലാക്കിയ മറ്റൊരു വിപ്ലവകരമായ നിയമനിർമ്മാണമായിരുന്നു [[വിവരാവകാശ നിയമം]].<ref name=rti1>{{cite news|title=വിവരാവകാശ നിയമം|url=http://rti.gov.in/|publisher=ഭാരതസർക്കാർ}}</ref> ഇതുപ്രകാരം ഇന്ത്യയിലെ സർക്കാർ ഭരണനിർവ്വഹണം സംബന്ധിച്ച വിവരങ്ങൾ അറിയാൻ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് അവകാശം നൽകുന്നു.<ref name=rtifaq1>{{cite web|title=വിവരാവകാശ നിയമം എന്ത് ??|url=http://persmin.gov.in/DOPT/RTICorner/ProactiveDisclosure/FAQ_RTI_2012.pdf|publisher=ഭാരതസർക്കാർ|accessdate=2013 ജൂലൈ 11}}</ref> 2005 ജൂൺ 15 ന്‌ പാർലമെന്റ്‌ പാസ്സാക്കിയ ഈനിയമം 2005 ഒക്ടോബർ 12 നാണ്‌ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നത്‌. ഈ നിയമത്തിൽ, വിവരങ്ങൾ പൊതുജനങ്ങൾക്കു നൽകുന്നതിനായി, എല്ലാ ഓഫീസുകളിലും പൊതുവിവരാധികാരികളെ നിയമിക്കണമെന്നും മേൽനോട്ടത്തിനായി, കേന്ദ്രത്തിലും സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കമ്മീഷനുകളെ നിയമിക്കണമെന്നും, ഏതൊരു ഭാരതീയപൗരനും, വിലക്കപ്പെട്ട ചുരുക്കം ചില വിവരങ്ങൾ ഒഴിച്ച്, കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളുടെയോ, സർക്കാർസഹായം പറ്റുന്ന മറ്റു സ്ഥാപനങ്ങളുടെയോ, കൈവശമുള്ള ഏതൊരു രേഖയും, നിശ്ചിതതുകയടച്ച് അപേക്ഷിച്ചാൽ നിശ്ചിത സമയത്തിനുള്ളിൽ നൽകണമെന്നും വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിരിക്കുന്നു. നിയമവിഘാതകർക്ക് കടുത്ത പിഴശിക്ഷകളാണ് വ്യവസ്ഥചെയ്തിരിക്കുന്നത്.<ref name=rtiact2005>{{cite news|title=വിവരാവകാശ നിയമം|url=http://rti.gov.in/webactrti.htm|publisher=ഭാരതസർക്കാർ|accessdate=2013 ജൂലൈ 11}}</ref> ====വിദേശ നയം==== തന്റെ മുൻഗാമികളായ [[പി.വി. നരസിംഹ റാവു]], [[അടൽ ബിഹാരി വാജ്പേയി]] മുതലായവർ തുടങ്ങിവെച്ചതോ പിന്തുടർന്നു പോന്നതോ ആയ നയങ്ങൾ തന്നെയാണ് വിദേശ രാജ്യങ്ങളുമായി മൻമോഹൻ സിംഗും തുടർന്നത്. [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്താനുമായി]] ഉന്നത തല ചർച്ചകൾ പല വട്ടം നടത്തി. ഇരു രാജ്യത്തേയും മുതിർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഒരു സമവായത്തിനായി പല തവണ ചർച്ചകൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യാ]] [[ചൈന|ചൈനാ]] അതിർത്തി തർക്കങ്ങൾ ഒത്തു തീർപ്പിലെത്തിക്കാൻ സിംഗിന്റെ ഭരണകാലത്ത് പലവട്ടം ശ്രമങ്ങൾ നടന്നു. 2006 ൽ ചൈനീസ് പ്രസിഡന്റ് ഹു ജിന്റാവോ ഇന്ത്യ സന്ദർശിക്കുകയും, പിന്നീട് 2008 ജനുവരിയിൽ മൻമോഹൻ സിംഗ് ചൈന സന്ദർശിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref name=hintao1>{{cite news|title=ചൈനീസ് പ്രസിഡന്റ് ജു ഹിന്റാവോ അറൈവ്സ് ഇൻ ഇന്ത്യ|url=http://www.rediff.com/news/huvisit06.html|publisher=ഇന്ത്യാ ടുഡേ|date=ജൂലൈ-2006}}</ref> ചർച്ചകളുടേയും സന്ദർശനങ്ങളുടേയും ഫലമെന്നോണം 44 ഓളം വർഷങ്ങളായി അടച്ചിട്ടിരുന്ന നാഥുല പാത വീണ്ടും വ്യാപാര ആവശ്യങ്ങൾക്കായി തുറന്നു.<ref name=npro1>{{cite news|title=നാഥുല പാസ്സ് റീഓപ്പൺഡ് ആഫ്ടർ 44 ഇയേഴ്സ്|url=http://www.thehindubusinessline.in/bline/2006/07/07/stories/2006070703840900.htm|publisher=ഹിന്ദു ബിസിനസ്സ് ലൈൻ|date=07-ജൂലൈ-2006}}</ref> 2010 ഓടെ ചൈന ഇന്ത്യയുടെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ വ്യാപാര പങ്കാളിയായി മാറി.<ref name=trade1>{{cite news|title=ഇന്ത്യാ ബിക്കെയിം ചൈനാസ് സെക്കന്റ് ലാർജസ്റ്റ് ട്രേഡ് പാർട്ട്ണർ|url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90778/90861/6873167.html|publisher=പീപ്പിൾ ഡെയിലി|date=19-ജനുവരി-2010}}</ref> [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനുമായി]] വളരെ നല്ല ബന്ധമാണ് മൻമോഹൻ സിങ് സർക്കാർ തുടർന്നുകൊണ്ടുപോയിരുന്നത്. [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാന്]] സഹായങ്ങൾ നല്കിയ രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ വളരെ മുമ്പിലാണ് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] സ്ഥാനം. 2008 ൽ അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഹമീദ് കർസായ്|ഹമീദ് കർസായി]] ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ച വേളയിൽ, മൻമോഹൻ സിങ് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനു നൽകി വരുന്ന സഹായങ്ങളുടെ അളവ് വർദ്ധിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. ആതുരാലയങ്ങളും, സ്കൂളുകളും, അടിസ്ഥാനസൗകര്യവികസനത്തിനും ഒക്കെയായിരുന്നു ഈ സഹായധനങ്ങൾ മുഴുവൻ ചിലവിട്ടിരുന്നത്.<ref name=afganaid1>{{cite news|title=ഇന്ത്യ അനൗൺസസ് മോർ അഫ്ഗാൻ എയ്ഡ്|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7540204.stm|publisher=[[ബി.ബി.സി]]|date=04-ഓഗസ്റ്റ്-2008}}</ref> [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയും]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയും]] തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്രബന്ധം ഊഷ്മളമായി കൊണ്ടുപോകാൻ മൻമോഹൻ സിങ് സർക്കാർ ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2005 ൽ ആണവകരാറുമായുള്ള ചർച്ചകൾക്കായി മൻമോഹൻ സിങ് അമേരിക്ക സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇന്ത്യയിലെ ആണവറിയാക്ടറുകൾ പരിശോധിക്കാൻ അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസിയായ ഇന്റർനാഷണൽ ആറ്റോമിക് എനർജി ഏജൻസിയെ അനുവദിക്കാമെന്നുള്ള ഉറപ്പിൽ ഇന്ത്യക്ക് [[ആണവ ഇന്ധനം|ആണവ ഇന്ധനവും]], സാങ്കേതിക വിദ്യയും നൽകാമെന്ന് അമേരിക്ക സമ്മതിക്കുകയുണ്ടായി. രണ്ടുകൊല്ലത്തോളമെടുത്ത ചർച്ചകൾക്കും, പരിശോധനകൾക്കും ശേഷം 10 ഒക്ടോബർ 2008 ൽ ഇന്ത്യയും അമേരിക്കയും തമ്മിൽ ഒരു ആണവകരാറിൽ ഒപ്പു വെച്ചു.<ref name=usink1>{{cite news|title=യു.എസ്, ഇന്ത്യ ഇങ്ക് ഹിസ്റ്റോറിക്ക് സിവിലിയൻ ന്യൂക്ലിയാർ ഡീൽ|url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90777/90852/6513319.html|publisher=പീപ്പിൾ ഡെയിലി|date=11-ഒക്ടോബർ-2008}}</ref><ref name=iushnd1>{{cite web|title=ഇന്ത്യ-അമേരിക്ക സൈൻസ് ഹിസ്റ്റോറിക്ക് സിവിൽ ന്യൂക്ലിയാർ എഗ്രീമെന്റ്|url=https://www.indianembassy.org/India_Review/2008/Nov%2008.pdf|publisher=ഭാരതസർക്കാർ നയതന്ത്ര കാര്യാലയം|date=നവംബർ-2008}}</ref> 2009 നവംബറിൽ മൻമോഹൻ സിങ് തന്റെ അമേരിക്കൻ സന്ദർശനവേളയിൽ പ്രസിഡന്റ് ബരാക്ക് ഒബാമയുമായി ചർച്ച നടത്തുകയുണ്ടായി. ===പതിനഞ്ചാം ലോക് സഭ=== പതിനഞ്ചാം ലോക സഭയിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ അഞ്ച് ഘട്ടങ്ങളിലായിട്ടായിരുന്നു പൂർത്തിയാക്കിയത്. [[ആന്ധ്രപ്രദേശ്]], [[കേരളം]], [[തമിഴ്നാട്]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]], [[രാജസ്ഥാൻ]] എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ വൻ വിജയം നേടിയാണ് ഭരണകക്ഷികൂടിയായ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] ലോക് സഭയിലേക്കെത്തിയത്.<ref name=secondterm1>{{cite news|title=സെക്കന്റ് യു.പി.എ വിൻ, ക്രൗൺ ഗ്ലോറി ഫോർ സോണിയാസ് അസെൻഡൻസി|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/second-upa-win-a-crowning-glory-for-sonia-s-ascendancy-109051600183_1.html|publisher=ബിസിനസ്സ് സ്റ്റാൻഡാർഡ്|date=16-മെയ്-2009}}</ref> മൻമോഹൻ സിങിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ [[ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യം|ഐക്യപുരോഗമനസംഖ്യം]] കേന്ദ്രത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരത്തിലെത്തി. ഇതോടെ അഞ്ചു വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം വീണ്ടും പ്രധാനമന്ത്രി പദത്തിലെത്തുന്ന രണ്ടാമത്തെയാളായി മൻമോഹൻ സിങ്. [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു]] ആയിരുന്നു ആദ്യത്തെ വ്യക്തി. 543 അംഗ പാർലിമെന്റിൽ 322 അംഗങ്ങളുടെ പിന്തുണയോടെ കോൺഗ്രസ്സും സഖ്യകക്ഷികളും കൂടെ കേന്ദ്രമന്ത്രിസഭ രൂപീകരിച്ചു. ബഹുജൻ സമാജ് പാർട്ടി, സമാജ് വാദി പാർട്ടി, ജനതാ ദൾ, രാഷ്ട്രീയ ജനതാ ദൾ എന്നിവർ [[ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യം|ഐക്യ പുരോഗമനസഖ്യത്തിന്]] പുറത്തു നിന്നും പിന്തുണ നൽകി.<ref name=bsp1>{{cite news|title=പാർട്ടീസ് ബിഗ്, സ്മോൾ സ്ക്രാംബിൾ ടു സപ്പോർട്ട് യു.പി.എ|url=http://ibnlive.in.com/news/smooth-sailing-for-upa-parties-scramble-to-support/92967-37.html|publisher=ഐ.ബി.എൻ ലൈവ്|date=19-മേയ്-2009|access-date=2013-07-12|archive-date=2009-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090521022032/http://ibnlive.in.com/news/smooth-sailing-for-upa-parties-scramble-to-support/92967-37.html|url-status=dead}}</ref> 22 മെയ് 2009 ന് മൻമോഹൻ സിങ് പ്രധാനമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരത്തിലേറി.<ref name=toi09>{{cite news|title=ടീം മൻമോഹൻ സെറ്റ് ടു ഫോം ഗവൺമെന്റ് ടുഡേ|url=http://www.timesnow.tv/Team-manmohan-set-to-form-govt-today/articleshow/4317510.cms|publisher=ടൈംസ് നൗ|date=22-മെയ്-2009|access-date=2013-07-12|archive-date=2009-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090527164431/http://www.timesnow.tv/Team-manmohan-set-to-form-govt-today/articleshow/4317510.cms|url-status=dead}}</ref> 2009 ലെ പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ജനാധിപത്യ സംവിധാനത്തിൽ നടന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ==കുടുംബ ജീവിതം== മൻമോഹൻ സിങ് [[1958]] ലാണ് വിവാഹിതനാവുന്നത്. [[ഗുർശരൺ കൗർ]] ആണ് ഭാര്യ. മൂന്ന് പെൺകുട്ടികളാണ് ഈ ദമ്പതികൾക്ക്.<ref name=family1>{{cite news|title=മൻമോഹൻ സിങ് - ലഘു ജീവചരിത്രം|url=http://www.pmindia.nic.in/pmsprofile.php|publisher=ഭാരതസർക്കാർ|accessdate=2013 ജൂലൈ 12}}</ref> ഉപീന്ദർ സിങ്, ദാമൻ സിങ്, അമൃത് സിങ്.<ref name=daughters2>{{cite news|title=മൻമോഹൻ സിങിന്റെ കുടുംബചിത്രം|url=http://www.indiatvnews.com/politics/national/at-a-glance-rare-pictures-of-pm-manmohan-singh-and-family-10327.html?page=6|publisher=ഇന്ത്യാ ടി.വി.ന്യൂസ്|date=12-ജൂലൈ-2013|access-date=2013-07-12|archive-date=2013-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608043120/http://www.indiatvnews.com/politics/national/at-a-glance-rare-pictures-of-pm-manmohan-singh-and-family-10327.html?page=6|url-status=dead}}</ref> ഡൽഹി സർവ്വകലാശാലയിൽ ചരിത്രാദ്ധ്യാപികയാണ് ഉപീന്ദർസിങ്. ആറോളം പുസ്തകങ്ങളും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദാമൻ സിങ്, ഡൽഹിയിലെ സെന്റ്.സ്റ്റീഫൻസ് കോളേജിൽ നിന്നുമാണ് ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കിയത്. അമൃത് സിങ്, അമേരിക്കൻ സിവിൽ ലിബർട്ടീസ് യൂണിയനിൽ സ്റ്റാഫ് അറ്റോർണിയായി ജോലി ചെയ്യുന്നു.<ref name=attorney1>{{cite news|title=പി.എംസ് ഡോട്ടർ പുട്സ് വൈറ്റ് ഹൗസ് ഇൻ ദ ഡോക്ക്|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-12-21/india/27983907_1_aclu-statement-cia-tapes|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=21-ഡിസംബർ-2007|access-date=2013-07-12|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024115733/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-12-21/india/27983907_1_aclu-statement-cia-tapes|url-status=dead}}</ref> == രോഗവും മരണവും == ഒന്നിലധികം കാർഡിയാക് ബൈപാസ് സർജറികൾക്ക് വിധേയനായിരുന്ന സിംഗിന്റെ അവസാന സർജറി 2009 ജനുവരിയിൽ നടന്നു.<ref>{{cite news|date=24 January 2009|title=One graft successfully performed on Manmohan Singh|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200901241640.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414041423/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200901241640.htm|archive-date=14 April 2009|access-date=24 January 2009|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref> 2020 മെയ് മാസത്തിൽ, മരുന്നിന്റെ പ്രതികൂല പ്രതികരണത്തെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തം ന്യൂഡൽഹിയിലെ ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/manmohan-singh-hospitalised-health-update-6404101/|title=Manmohan Singh stable, developed reaction to medication: Hospital sources|accessdate=26 December 2024|date=11 May 2020|publisher=Indian Express}}</ref> 2021 ഒക്ടോബറിൽ, ശക്തിക്ഷയവും പനിയും അനുഭവപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് സിംഗിനെ ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിൽ വീണ്ടും ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/former-pm-manmohan-singh-s-health-condition-improving-101634323634814.html|title=Former PM Manmohan Singh's health condition improving|accessdate=26 December 2024|date=16 October 2021|publisher=The Hindustan Times}}</ref> ഹൃദ്രോഗവും വാർദ്ധക്യസഹജമായ പ്രശ്‌നങ്ങളുമായി 2024 ഡിസംബർ 26-ന് സിംഗിനെ ന്യൂഡൽഹിയിലെ ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിലെ അത്യാഹിത വിഭാഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite news|last1=Phabhu|first1=Sunil|title=Former PM Manmohan Singh, 92, Admitted To AIIMS In Delhi|url=https://www.ndtv.com/india-news/ex-pm-manmohan-singh-admitted-to-aiims-in-delhi-7337980|work=www.ndtv.com|publisher=NDTV|date=26 December 2024|language=en}}</ref><ref name="toiobit">{{Cite news|date=26 December 2024|title=Former PM and Congress veteran Manmohan Singh passes away at 92|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/manmohan-singh-passes-away-at-92-former-prime-minister-congress-leader/articleshow/116689736.cms|access-date=26 December 2024|work=The Times of India|issn=0971-8257}}</ref> നേരത്തെ ന്യൂഡൽഹിയിലെ വീട്ടിൽ അദ്ദേഹം കുഴഞ്ഞുവീണിരുന്നു.<ref name="toiobit2" /><ref>{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2024/12/26/indias-former-pm-manmohan-singh-dies-aged-92.html|title=Manmohan Singh, India's 'reluctant' prime minister, dies aged 92|accessdate=26 December 2024|date=26 December 2024|publisher=CNBC}}</ref> 92-ാം വയസ്സിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ച് ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾക്ക് ശേഷം സിംഗ് മരിച്ചു.<ref>{{cite news|last1=Achom|first1=Debanish|date=26 December 2024|title=Manmohan Singh, 2-Time PM And Architect Of India's Economic Reforms, Dies At 92|url=https://www.ndtv.com/india-news/manmohan-singh-2-time-pm-and-architect-of-indias-economic-reforms-dies-at-92-7338451|work=NDTV|access-date=26 December 2024}}</ref><ref name="bloomberg" /><ref>{{cite news|title=India's former PM Manmohan Singh dies aged 92|url=https://www.reuters.com/world/india/indias-former-pm-manmohan-singh-dies-aged-92-2024-12-26/|access-date=26 December 2024|work=Reuters|date=26 December 2024}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി സിംഗിനെ "ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വിശിഷ്ട നേതാക്കളിൽ ഒരാളായി" വിശേഷിപ്പിക്കുകയം ദേശീയ ദുഃഖാചരണം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="bloomberg2">{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-12-26/manmohan-singh-premier-who-unleashed-indian-economy-dies-at-92?embedded-checkout=true|title=Manmohan Singh, Premier Who Unleashed Indian Economy, Dies at 92|accessdate=26 December 2024|date=26 December 2024|publisher=Bloomberg}}</ref> രാഷ്ട്രപതി ദ്രൗപതി മുർമു, വൈസ് പ്രസിഡന്റ് ജഗ്ദീപ് ധൻഖർ, പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് രാഹുൽ ഗാന്ധി, ആഭ്യന്തര മന്ത്രി അമിത് ഷാ, പ്രതിരോധ മന്ത്രി രാജ്‌നാഥ് സിംഗ്, മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി എച്ച്.ഡി. ദേവഗൗഡ എന്നിവർ സിങ്ങിനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തെയും പ്രശംസിച്ച് വിവിധ പ്രസ്താവനകൾ പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/former-prime-minsiter-manmohan-singh-passes-away-reactions-live-updates/article69030751.ece|title=Former PM Manmohan Singh death reactions LIVE: PM Modi, leaders pay tribute|accessdate=26 December 2024|date=26 December 2024|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20241226175246/https://www.thehindu.com/news/national/former-prime-minsiter-manmohan-singh-passes-away-reactions-live-updates/article69030751.ece|archive-date=2024-12-26|url-status=dead}}</ref> ==ബിരുദങ്ങളും, പദവികളും== * സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം [[പഞ്ചാബ് സർവ്വകലാശാല]] * സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല]] – സെന്റ്.ജോൺസ് കോളേജ് (1957) ** സീനിയർ ലക്ചറർ, ഇക്കണോമിക്സ് (1957–1959) ** റീഡർ (1959–1963) ** പ്രൊഫസ്സർ (1963–1965) ** പ്രൊഫസ്സർ ഓഫ് ഇന്റർനാഷണൽ ട്രേഡ് (1969–1971) * ഡിഫിൽ ഇൻ ഇക്കണോമിക്സ്, [[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല]] – നഫീൽഡ് കോളേജ് (1962) * ‍ഡൽഹി സ്കൂൾ ഓഫ് ഇക്കണോമിക്സ്, ‍ഡൽഹി സർവ്വകലാശാല **ഓണററി പ്രൊഫസർ (1966) * ചീഫ്, ഫൈനാൻസിംഗ് ഫോർ ട്രേഡ്, യുണൈറ്റഡ് നേഷൻസ് കോൺഫറൻസ് ഓൺ ട്രേഡ് ആന്റ് ഡിവലപ്പ്മെന്റിൽ ഇക്കണോമിക്സ്, മാൻഹാട്ടൻ, ന്യൂയോർക്ക്. ** 1966 : ഇക്കണോമിക്സ് അഫയേഴ്സ് ഓഫീസർ 1966 * സാമ്പത്തിക ഉപദേഷ്ടാവ്, വിദേശ വ്യാപാര മന്ത്രാലയം, ഇന്ത്യ (1971–1972) * മുഖ്യ സാമ്പത്തിക ഉപദേഷ്ടാവ്, ധനകാര്യ മന്ത്രാലയം, ഇന്ത്യ, (1972–1976) * ഓണററി പ്രൊഫസ്സർ, [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാല]], [[ഡൽഹി‍‍ (1976) * ഡയറക്ടർ, [[ഭാരതീയ റിസർവ് ബാങ്ക്]] (1976–1980) * ഡയറക്ടർ, [[ഇൻഡസ്ട്രിയൽ ഡവലപ്പമെന്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] (1976–1980) * സെക്രട്ടറി, ധനകാര്യ മന്ത്രാലയം (സാമ്പത്തിക കാര്യ വകുപ്പ്), [[ഭാരത സർക്കാർ]], (1977–1980) * ഗവർണർ,[[ഭാരതീയ റിസർവ് ബാങ്ക്]] (1982–1985) * ഉപാദ്ധ്യക്ഷൻ, ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ, (1985–1987) * സെക്രട്ടറി ജനറൽ, സൗത്ത് കമ്മീഷൻ, ജനീവ (1987–1990) * പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ സാമ്പത്തി ഉപദേഷ്ടാവ് (1990–1991) * ചെയർമാൻ, [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷൻ]] (15 March 1991 – 20 ജൂൺ 1991) * ധനകാര്യ മന്ത്രി [[ഭാരത സർക്കാർ]], (21 ജൂൺ 1991 – 15 മെയ് 1996) * പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് [[രാജ്യസഭ]] (1998–2004) * [[പ്രധാനമന്ത്രി]] (22 മെയ് 2004 മുതൽ;– 2014 ജൂൺ വരെ) ==ബഹുമതികൾ, അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരങ്ങൾ== {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |- ! വർഷം !! ബഹുമതി !! സംഘടന |- | 2010 | വേൾഡ് സ്റ്റേറ്റ്മാൻ അവാർഡ്<ref name=worldstatesmanaward>{{cite news|last=പി.ടി.ഐ|title=മൻമോഹൻ സിങ് ഓണേഡ് വിത് 2010 വേൾഡ് സ്റ്റേറ്റ്മാൻ അവാർഡ്|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/Americas/Manmohan-Singh-honoured-with-2010-World-Statesman-Award/Article1-603591.aspx|accessdate=2012 മാർച്ച് 27|newspaper=ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്|date=23-സെപ്തംബർ-2010|archive-date=2013-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509014458/http://www.hindustantimes.com/world-news/Americas/Manmohan-Singh-honoured-with-2010-World-Statesman-Award/Article1-603591.aspx|url-status=dead}}</ref> | അപ്പീൽ ഓഫ് കോൺഷ്യൻസ് ഫൗണ്ടേഷൻ |- style="background:#efefef;" | 2005 | ലോകത്തിലെ സ്വാധീനശക്തിയുള്ള 100 വ്യക്തികൾ<ref name=time100>{{cite news|last=സെൻ|first=അമർത്യ|title=മൻമോഹൻ സിങ്: ദ 2005 ടൈം 100|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1972656_1972691_1973012,00.html|accessdate=2012 മാർച്ച് 27|newspaper=ടൈം|date=18-ഏപ്രിൽ-2005|archive-date=2012-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307114759/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1972656_1972691_1973012,00.html|url-status=dead}}</ref> | [[ടൈം മാസിക]] |- | 2002 | ഔട്ട്സ്റ്റാൻഡിംഗ് പാർലമെന്റേറിയൻ അവാർഡ്<ref>{{cite web|title=ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്ററി ഗ്രൂപ്പ്p|url=http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/intro/p7.htm|accessdate=2013 ജൂൺ 13|page=1}}</ref> | ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്ററി ഗ്രൂപ്പ് |- style="background:#efefef;" | 2000 | അണ്ണാസാഹേബ് ചിരുമുലേ അവാർഡ്<ref name =CSIR>{{cite web|title=കരിക്കുലം വിറ്റേ ഓഫ് പ്രൈം മിനിസ്റ്റർ ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|work=സി.എസ്.ഐ.ആർ|accessdate=2013 ജൂൺ 13|archive-date=2012-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124024215/http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|url-status=dead}}</ref> | അണ്ണാസാഹേബ് ചിരുമുലേ ട്രസ്റ്റ് |- | 1999 | ഹിസ് ഹൈനസ് കാഞ്ചി ശ്രീ പരമേശ്വര അവാർഡ് ഫോർ എക്സലൻസ്<ref name =CSIR1>{{cite web|title=കരിക്കുലം വിറ്റേ ഓഫ് പ്രൈം മിനിസ്റ്റർ ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|work=സി.എസ്.ഐ.ആർ|accessdate=2013 ജൂൺ 13|quote=കാഞ്ചി പരമേശ്വര അവാർഡ് ഫോർ എക്സലൻസ്|archive-date=2012-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124024215/http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|url-status=dead}}</ref> | ശ്രീ ആർ.വെങ്കിട്ടരാമൻ, ദ സെന്റിനേറിയൻ ട്രസ്റ്റ് |- style="background:#efefef;" | 1999 | ഫെല്ലോ ഓഫ് ദ നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് അഗ്രിക്കൾച്ചറൽ സയൻസ്, ന്യൂ ഡെൽഹി<ref name =CSIR2>{{cite web|title=കരിക്കുലം വിറ്റേ ഓഫ് പ്രൈം മിനിസ്റ്റർ ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|work=സി.എസ്.ഐ.ആർ|accessdate=2013 ജൂൺ 13|quote=നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് അഗ്രിക്കൾച്ചറൽ പുരസ്കാരം|archive-date=2012-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124024215/http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|url-status=dead}}</ref> | നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് അഗ്രിക്കൾച്ചറൽ സയൻസ് |- | 1997 | ലോക മാന്യ തിലക് അവാർഡ്<ref name =CSIR3>{{cite web|title=കരിക്കുലം വിറ്റേ ഓഫ് പ്രൈം മിനിസ്റ്റർ ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|work=സി.എസ്.ഐ.ആർ|accessdate=2013 ജൂൺ 13|quote=ലോക മാന്യ തിലക് പുരസ്കാരം|archive-date=2012-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124024215/http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|url-status=dead}}</ref> | തിലക് സ്മാരക ട്രസ്റ്റ്, പൂനെ |- style="background:#efefef;" | 1997 | ജസറ്റിസ്.കെ.എസ്.ഹെഗ്ഡേ അവാർഡ്<ref name =CSIR4>{{cite web|title=കരിക്കുലം വിറ്റേ ഓഫ് പ്രൈം മിനിസ്റ്റർ ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|work=സി.എസ്.ഐ.ആർ|accessdate=2013 ജൂൺ 13|quote=ജസ്റ്റീസ്.കെ.എസ്.ഹെഗ്ഡേ പുരസ്കാരം|archive-date=2012-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124024215/http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|url-status=dead}}</ref> | ജസറ്റിസ്.കെ.എസ്.ഹെഗ്ഡേ ഫൗണ്ടേഷൻ |- | 1997 | നിക്കി ഏഷ്യാ പ്രൈസ് ഫോർ റീജിയനൽ ഗ്രോത്ത്<ref name=CSIR/> | നിഹോൺ കൈസൽ . |- style="background:#efefef;" | 1996 | ഓണററി പ്രൊഫസ്സർ<ref name =CSIR5>{{cite web|title=കരിക്കുലം വിറ്റേ ഓഫ് പ്രൈം മിനിസ്റ്റർ ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|work=സി.എസ്.ഐ.ആർ|accessdate=2013 ജൂൺ 13|quote=ഓണററി പ്രൊഫസ്സർ - ഡൽഹി സർവ്വകലാശാല|archive-date=2012-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124024215/http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|url-status=dead}}</ref> | ഡൽഹി സ്കൂൾ ഓഫ് ഇക്കണോമിക്സ്,ഡൽഹി സർവ്വകലാശാല, [[ഡൽഹി]] |- | 1995 | ജവഹർലാൽ നെഹ്രു ബർത്ത് സെന്റിനറി അവാർഡ് (1994–95)<ref name =CSIR6>{{cite web|title=കരിക്കുലം വിറ്റേ ഓഫ് പ്രൈം മിനിസ്റ്റർ ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|work=സി.എസ്.ഐ.ആർ|accessdate=2013 ജൂൺ 13|quote=ജവഹർലാൽ നെഹ്രു ബർത്ത് സെന്റിനറി അവാർഡ്|archive-date=2012-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124024215/http://www.csir.res.in/external/heads/aboutcsir/leaders/president/CV-manmohan.HTM|url-status=dead}}</ref> | ഇന്ത്യൻ സയൻസ് കോൺഗ്രസ്സ് അസോസ്സിയേഷൻ |- style="background:#efefef;" | 1994 | ഫിനാൻസ് മിനിസ്റ്റർ ഓഫ് ദ ഇയർ<ref name=CSIR/> | ഏഷ്യാമണി |- | 1994 | ജവഹർലാൽ നെഹ്രു ബർത്ത് സെന്റിനറി അവാർഡ്(1994–95)<ref name=CSIR/> | ഇന്ത്യൻ സയൻസ് കോൺഗ്രസ്സ് അസോസ്സിയേഷൻ. |- style="background:#efefef;" | 1994 | ഡിസ്റ്റിംഗ്യൂഷ്ഡ് ഫെല്ലോ ഓഫ് ലണ്ടൻ സ്കൂൾ ഓഫ് ഇക്കണോമിക്സ്<ref name=CSIR/> | ലണ്ടൻ സ്കൂൾ ഓഫ് ഇക്കണോമിക്സ്, സെന്റർ ഫോർ ഏഷ്യാ ഇക്കോണമി, പൊളിറ്റിക്സ് ആന്റ് സൊസൈറ്റി |- | 1994 | ഓണററി ഫെല്ലോ, നഫീൽഡ് കോളേജ്<ref name=CSIR/> | നഫീൽഡ് കോളേജ്, ഓക്സ്ഫഡ് സർവ്വകലാശാല, [[ഇംഗ്ലണ്ട്]] |} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=ഐ.ജി.പട്ടേൽ}} {{s-ttl|title=[[ഭാരതീയ റിസർവ് ബാങ്ക്]] ഗവർണർ|years=1982–1985}} {{s-aft|after=അമിതാവ് ഘോഷ്}} |- {{s-bef|before=[[പി.വി. നരസിംഹറാവു]]}} {{s-ttl|title=[[ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ]] ഉപാദ്ധ്യക്ഷൻ|years=1985–1987}} {{s-aft|after=പി.ശിവശങ്കർ}} |- {{s-bef|before=യശ്വന്ത് സിൻഹ}} {{s-ttl|title=[[ഇന്ത്യൻ ധനകാര്യ മന്ത്രി]]|years=1991–1996}} {{s-aft|after=ജസ്വന്ത് സിങ്}} |- {{s-bef|before=കെ.നട്വർ സിങ്}} {{s-ttl|title=[[ഇന്ത്യൻ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി]]|years=2005–2006}} {{s-aft|rows=2|after=[[പ്രണബ് മുഖർജി]]}} |- {{s-bef|before=[[പി. ചിദംബരം]]}} {{s-ttl|title=[[ഇന്ത്യൻ ധനകാര്യ മന്ത്രി]]|years=2008–2009}} |- {{s-bef|before=[[പ്രണബ് മുഖർജി]]}} {{s-ttl|title=[[ഇന്ത്യൻ ധനകാര്യ മന്ത്രി]]|years=2012}} {{s-aft|after=[[പി. ചിദംബരം]]}} |- {{s-bef|rows=2|before=[[അടൽ ബിഹാരി വാജ്പേയ്]]}} {{s-ttl|title=[[പ്രധാനമന്ത്രി]]|years=2004–2014}} {{s-aft|rows=2|after=[[നരേന്ദ്ര മോദി]]}} |- {{s-ttl|title=[[ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ]] ചെയർപേഴ്സൺ|years=2004–2014}} {{s-end}} == അവലംബം == *{{cite book|title=മൻമോഹൻ സിംഗ് എ വിഷണറി ടു സെർടെൻറ്റി|last=കെ|first=ഭൂഷൻ|coauthor=ജെ.കത്യാൽ|url=http://books.google.com.sa/books?id=QEaDKgzcs3gC&pg=|publisher=എ.പി.എച്ച്|isbn=978-8176486941|year=2004|ref=mms04}} {{reflist|3}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://pmindia.nic.in/ മൻമോഹൻ സിങ് - ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി] ''ഔദ്യോഗിക വെബ് വിലാസം'' * [http://pmindia.nic.in/meet.htm ലഘുജീവചരിത്രം] & [http://pmindia.nic.in/cv.htm ബയോഡാറ്റ] * [http://india.gov.in/govt/cabinet.php നിലവിലുള്ള കേന്ദ്ര മന്ത്രിമാർ] {{Navboxes |list = {{Second Manmohan Singh Cabinet}} {{Prime Ministers of India}} {{Finance Ministers of India}} {{External Affairs Ministers of India}} {{Railway Ministers of India}} {{Deputy Chair of the Planning Commission }} {{Governors of Reserve Bank of India}} {{Indian National Congress}} {{Padma Vibhushan Awards}} }} [[വർഗ്ഗം:1932-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 26-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ ധനകാര്യ മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ലോകനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:റിസർവ് ബാങ്ക് ഗവർണർമാർ]] [[വർഗ്ഗം:രാജ്യസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹി സർവ്വകലാശാലാ അദ്ധ്യാപകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രജ്ഞർ‎]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവ്വീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:മൻമോഹൻ സിങ്]] [[വർഗ്ഗം:ആയില്യം നക്ഷത്രജാതർ]] [[വർഗ്ഗം:2024-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡിസംബർ 26-ന് മരിച്ചവർ]] 6simbljuv4gvfi8vzzb1cqncza7lnkb 0 3368 4671685 4602913 2026-09-29T14:41:18Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671685 wikitext text/x-wiki {{featured}} {{prettyurl|Bhagat Singh}} {{Infobox person | name = ഭഗത് സിംഗ്<br />{{Unicode|ਭਗਤ ਸਿੰਘ<br> بھگت سنگھ}} | birth_name = | birth_date = 28<!--DO NOT CHANGE; the source cited below says September 28, NOT September 27!--> സെപ്റ്റംബർ 1907 | birth_place = [[Faisalabad|ലയാൽപ്പൂർ]], [[Punjab region|പഞ്ചാബ്]], [[British Raj|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]]<!--NOT Pakistan; there was no Pakistan until 1947, a good 40 years after Singh's birth--> | death_date = 23 മാർച്ച് 1931<ref name=execution1>[http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?linkid=34#CHAPTER%20XIII ഭഗത് സിംഗിന്റെ വധശിക്ഷ] ഷഹീദഭഗത് സിംഗ് എന്ന വെബ് വിലാസത്തിൽ നിന്നും</ref> | death_place = [[ലാഹോർ]], [[പഞ്ചാബ് (ഇന്ത്യ)]], [[British Raj|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]]<!--NOT Pakistan; there was no Pakistan until 1947, a good 16 years after Singh's death. He died before any Pakistani movement gained momentum and was opposed to religious division. --> | image = Bhagat Singh 1929.jpg | caption = ഭഗത് സിംഗ് 1929 -ൽ | movement = [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഭാരതത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനം]] | parents = വിദ്യാവതി<br>കിഷൻ സിംഗ് | religion = [[സിഖ് മതം]] (ആദ്യ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ), [[നിരീശ്വരവാദം]]<ref name="Atheism">[http://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1930/10/05.htm ഞാൻ എന്തുകൊണ്ട് ഒരു നിരീശ്വരവാദിയായി] മാർക്സിസ്റ്റ് ആർക്കെവ് - ഭഗത്സിംഗ്, ഒക്ടോബർ 5–6, 1930</ref><ref name="Atheism1">[http://www.hindu.com/fline/fl2421/stories/20071102500100400.htm സെലിബ്രേറ്റിംഗ് ഭഗത് സിംഗ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110164401/http://www.hindu.com/fline/fl2421/stories/20071102500100400.htm |date=2012-11-10 }} ദ ഹിന്ദു ദിനപത്രം - ശേഖരിച്ചത് നവംബർ 2007</ref><ref name="Atheism2">[http://atheism.about.com/b/2005/03/25/bhagat-singh-on-atheism.htm ഭഗത് സിംഗിന്റെ നിരീശ്വരവാദം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327031358/http://atheism.about.com/b/2005/03/25/bhagat-singh-on-atheism.htm |date=2012-03-27 }} എബൗട്ട്.കോം - ശേഖരിച്ചത്, മാർച്ച് 25,2005</ref><ref name="Atheism3">[http://www.tribuneindia.com/2007/20070311/spectrum/book1.htm അണ്ടർസ്റ്റാൻഡിംഗ് ഭഗത് സിംഗ്] ട്രൈബ്യൂൺ - ശേഖരിച്ചത് - മാർച്ച് 11, 2007</ref><ref name="Atheism4">[http://www.thecolorsofindia.com/bhagat-singh/philosophy.html ഫിലോസഫി ഓഫ് ഭഗത് സിംഗ്] ദ കളേഴ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ വെബ് ഇടം</ref><ref name="Atheism5">[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Bhagat-Singh-was-set-to-become-a-Gandhian-Historian/articleshow/6607297.cms ഭഗത് സിംഗ് വാസ് സെറ്റു ടു ബികെയിം എ ഗാന്ധിയൻ] ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ - ശേഖരിച്ചത് 22 സെപ്തംബർ 2010</ref> | influences = [[കമ്മ്യൂണിസം]] | occupation = | organization = നവജവാൻ ഭാരത് സഭ,<br>കീർത്തി കിസ്സാൻ പാർട്ടി,<br>[[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ അസോസിയേഷൻ]] }} [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഭാരതത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ]] പങ്കെടുത്ത സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവകാരികളിലൊരാളായിരുന്നു '''ഭഗത് സിംഗ്''' ({{IPA-pa|pə̀ɡət̪ sɪ́ŋɡ|-|Hi-BhagatSingh.ogg}} {{nowrap|1907}}) (28<!--DO NOT CHANGE; the source cited says September 28, NOT September 27!--> സെപ്റ്റംബർ 1907<ref>{{Cite web| title = ഹി ലെഫ്റ്റ് എ റിച്ച് ലെഗസി ഫോർ ദ യൂത്ത് | publisher =ദ ട്രൈബ്യൂൺ | author = | date = 19 മാർച്ച് 2006 | url = http://www.tribuneindia.com/2006/20060319/society.htm#2| accessdate = 1 ജനുവരി 2008}}</ref> &ndash; 23 മാർച്ച് 1931<ref name=govinindianfreedomstruggle>{{cite web|title=ഭാരത്തിന്റെ ചരിത്രം: ഇന്ത്യൻ ഫ്രീഡം സ്ട്രഗ്ഗിൾ (1857-1947)|url=http://india.gov.in/knowindia/freedom_struggle3.php|work=[[ഭാരത സർക്കാർ]]|publisher=നാഷണൽ ഇൻഫോമാറ്റിക്ക് സെന്റർ|access-date=2011-02-14|archive-date=2011-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110618075438/http://india.gov.in/knowindia/freedom_struggle3.php|url-status=dead}}</ref><ref name=BSbook>{{cite book|first=ഭവാൻ സിങ് റാണാ|title=ഭഗത് സിംഗ് :ഇന്ത്യൻ റെവല്യൂഷണറി & ഫ്രീഡം ഫൈറ്റർ|year=2005|publisher=ഡയമണ്ട് ബുക്സ് |isbn=9788128808272|pages=124|url=http://books.google.co.in/books?id=PEwJQ6_eTEUC&lpg=PP1&pg=PA124#v=onepage&q&f=false}}</ref>). ബ്രിട്ടീഷ് അധിനിവേശത്തിനെതിരെ പോരാടി രക്തസാക്ഷിത്വം വരിച്ച ആദ്യ വിപ്ലവകാരിയായി അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നു <ref>{{Cite web |url=https://www.cpiml.net/liberation/2007/10/learn-bhagat-singh-communist-pioneer |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-06-01 |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602220248/https://www.cpiml.net/liberation/2007/10/learn-bhagat-singh-communist-pioneer |url-status=dead }}</ref>. [[ലാഹോർ ഗൂഢാലോചനക്കേസ്|ലാഹോർ ഗൂഢാലോചനയിൽ]] പങ്കാളിയായ അദ്ദേഹത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ വധശിക്ഷക്ക് വിധേയനാക്കി. തന്റെ ബാല്യകാലം മുതൽതന്നെ ഭഗത് സിംഗ്, [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് രാജിനെതിരായി]] പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. അക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം വായിച്ചിരുന്ന [[യൂറോപ്|യൂറോപിലെ]] [[വിപ്ലവം|വിപ്ലവ]] സംഘടനകളെക്കുറിച്ചുള്ള പുസ്തകങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ [[നിരീശ്വരവാദം|കമ്യൂണിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളോട്]] അടുപ്പിച്ചു <ref>{{Cite web |url=https://www.cpiml.net/liberation/2007/10/learn-bhagat-singh-communist-pioneer |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-06-01 |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602220248/https://www.cpiml.net/liberation/2007/10/learn-bhagat-singh-communist-pioneer |url-status=dead }}</ref>. അക്രമരഹിതമായ സമരമാർഗങ്ങളേക്കാൾ സായുധപോരാട്ടത്തിനു മുൻ‌ഗണന നൽകിയ അദ്ദേഹത്തെ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ കമ്യൂണിസ്റ്റ് വിപ്ലവകാരി എന്നും ചരിത്രകാരന്മാർ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.<ref name=marxist1>{{cite news|title=ഭഗത് സിംഗ് ആൻ ഏർളി മാർക്സിസ്റ്റ്|last=കെ.എൻ|first=പണിക്കർ|publisher=ദ ഹിന്ദു|url=http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|date=14-10-2007|access-date=2013-02-26|archive-date=2008-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080115200414/http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|url-status=dead}}</ref> [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ അസ്സോസ്സിയേഷൻ]] എന്ന കമ്യൂണിസ്റ്റ് വിപ്ലവസംഘടനയുടെ സ്ഥാപകനേതാക്കളിലൊരാളാണ് ഭഗത് സിംഗ്. [[സെൻട്രൽ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി, ലാഹോർ|ലാഹോറിലെ സെൻട്രൽ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലിയിൽ]] ബോംബെറിഞ്ഞതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുണ്ടായ [[ലാഹോർ ഗൂഢാലോചനക്കേസ്|ലാഹോർ ഗൂഢാലോചനക്കേസിൽ]] അദ്ദേഹം പോലീസിനു കീഴടങ്ങി.<ref name="lcc1" /> പോലീസിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെടാനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും<ref name="lcc1" /> തങ്ങളുടെ ആശയങ്ങളും ലക്ഷ്യങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ തിരിച്ചറിയട്ടെ എന്നു കരുതിയാണ് ഭഗത് സിംഗും കൂട്ടരും പോലീസിനു കീഴടങ്ങിയത്.<ref name="lcc1" /><ref name=lcc2>[http://mod.nic.in/samachar/march15-04/html/ch12.htm ലാഹോർ ഗൂഢാലോചന കേസും വിചാരണയും] പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയം ഔദ്യോഗിക വെബ് വിലാസം</ref> ജയിലിൽ എല്ലാ തടവുകാർക്കും ഒരേ പരിഗണന ലഭിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട് ഭഗത് സിംഗ് 63 ദിവസത്തെ നിരാഹാരസമരം നടത്തി.<ref name=bs1>[http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?linkid=28 ഭഗത് സിംഗിന്റെ 63 ദിവസത്തെ നിരാഹാര സത്യാഗ്രഹം] ലാഹോർ ഗൂഢാലോചനകേസിലെ പ്രതിയും ജയിലിൽ കൂടെയുണ്ടായിരുന്നതുമായ അജയഘോഷിന്റെ ഡയറിയിൽ നിന്നും</ref> ഇത് അദ്ദേഹത്തിന് വളരെയധികം ജനസമ്മതി നേടിക്കൊടുത്തു. [[ജോൺ സൗണ്ടർ]] എന്ന പോലീസുകാരനെ വധിച്ച കേസിലും ഭഗത് സിംഗിന്റെ പങ്കാളിത്തം തെളിയിക്കപ്പെട്ടു. ലാഹോർ ഗൂഢാലോചനാ കേസ്സിൽ ഭഗത് സിംഗിനെ വിചാരണ ചെയ്യുകയും ഇരുപത്തിമൂന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ വധശിക്ഷക്കു വിധേയനാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=lcc1>[http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html ലാഹോർ ഗൂഢാലോചനാ കേസ്, വിചാരണ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |date=2015-10-01 }} ഇന്ത്യൻ ലോ ജേണൽ</ref> ഭഗത് സിംഗിന്റെ ജീവിതം പിന്നീട് ധാരാളം യുവാക്കളെ ഭാരതത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലേക്ക് കടന്നുവരാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. === ജനനം, കുടുംബം === ഇപ്പോൾ [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്താന്റെ]] ഭാഗമായ [[പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബിലെ]] [[ലയൽപൂർ]] ജില്ലയിലുള്ള ബങ്കാ ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു [[സിഖ് മതം|സിഖ്]] കർഷക കുടുംബത്തിൽ [[1907]] സെപ്തംബർ 28ന് ആണ് ഭഗത് സിംഗ് ജനിച്ചത്. അച്ഛൻ - സർദാർ കിഷൻ സിംഗ്. അമ്മ - വിദ്യാവതി. ഈ ദമ്പതികളുടെ രണ്ടാമത്തെ പുത്രനായിരുന്നു ഭഗത്, ആദ്യത്തെ മകൻ ജഗത് സിംഗ് പതിനൊന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ മരണമടഞ്ഞിരുന്നു.<ref name="ReferenceA">[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോ.ഭവാൻസിംഗ് റാണ]] ഏർലി ലൈഫ് എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം. 10</ref> ഭഗത് സിംഗിന്റെ ജനനദിവസം തന്നെയാണ് [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|സ്വാതന്ത്ര്യപ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ]] പേരിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന പിതാവും രണ്ട് പിതൃസഹോദരന്മാരും ജയിൽമോചിതരാവുന്നത്.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോ.ഭവാൻസിംഗ് റാണ]] ഏർലി ലൈഫ് എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം. 9</ref> ഭാഗ്യമുള്ള കുട്ടി എന്നർത്ഥം വരുന്ന [[ഭഗോൺവാല]] എന്ന പേരിട്ടത് മുത്തശ്ശിയായിരുന്നു.<ref name="ReferenceA"/> ഈ പേരിൽ നിന്നുമാണ് പിന്നീട് ഭഗത് സിംഗ് എന്ന പേരുണ്ടായത്. ഭഗത് സിംഗിന്റെ ബന്ധുക്കളിൽ ചിലർ [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|സ്വാതന്ത്ര്യസമരപ്രവർത്തകരായിരുന്നു]], ചിലർ [[മഹാരാജാ രഞ്ജിത് സിങ്|മഹാരാജാ രഞ്ജിത് സിങ്ങിന്റെ]] പടയാളികളായും ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ഭഗത്തിന്റെ മുത്തച്ഛൻ, സ്വാമി ദയാനന്ദസരസ്വതിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ആര്യസമാജം|ആര്യസമാജത്തിൽ]] അംഗമായിരുന്നു. [[ദയാനന്ദ സരസ്വതി|സ്വാമി ദയാനന്ദസരസ്വതിയുടെ]] സ്വഭാവവും ജീവിതരീതിയും ഭഗത്തിനെ ഏറെയളവിൽ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. അക്കാലത്തെ മറ്റു [[സിഖ് മതം|സിഖു]] വിശ്വാസികളെപ്പോലെ ഭഗത്തും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പോയിട്ടില്ല. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തോടു]] വിധേയത്വം പുലർത്തുന്ന വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഭഗത്ത് പോകുന്നത് മുത്തച്ഛന് ഇഷ്ടമല്ലായിരുന്നു.<ref name="ReferenceB">[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോ.ഭവാൻസിംഗ് റാണ]] ഏർലി ലൈഫ് എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം. 13</ref> [[ആര്യസമാജം|ആര്യസമാജത്തിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ നടത്തിയിരുന്ന ദയാനന്ദ ആംഗ്ലോ വേദിക്ക് ഹൈസ്കൂളിലാണ് ഭഗത് തന്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്.<ref name="ReferenceB"/> === ആദ്യകാല ജീവിതം === ഭഗത് സിംഗിന് 12 വയസ്സുള്ളപ്പോഴാണ് രാജ്യത്തെ ഞെട്ടിച്ച [[ജാലിയൻവാലാബാഗ് കൂട്ടക്കൊല|ജാലിയൻ വാലാബാഗ്]] കൂട്ടക്കൊല നടന്നത്. നിരപരാധികൾ വെടിയേറ്റുവീണ സംഭവം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ ആളികത്തി . പിറ്റേ ദിവസം [[ജാലിയൻവാലാബാഗ് കൂട്ടക്കൊല|ജാലിയൻ വാലാബാഗ്]] സന്ദർശിച്ച ഭഗത് അവിടെ നിന്നും ശേഖരിച്ച ചോരയും മണ്ണും ഒരു ചെറിയ കുപ്പിയിലാക്കി അലങ്കരിച്ചു തന്റെ മുറിയിൽ സ്ഥാപിക്കുകയും അതിന് അഭിവാദ്യം അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോ.ഭവാൻസിംഗ് റാണ]] ഏർലി ലൈഫ് എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം. 14</ref> കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോ തന്നെ ഭഗതിന്റെ മനസ്സിൽ ദേശസ്നേഹം ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു എന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണിത്. 1920 - ൽ [[മഹാത്മാഗാന്ധി]] [[നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനം]] ആരംഭിച്ചപ്പോൾ 13-നാം വയസിൽ ഭഗത് സിംഗ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സജീവ പ്രവർത്തകനായി. നിസ്സഹകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അദ്ദേഹം ദയാനന്ദ് ആംഗ്ലോ വേദിക് സ്കൂൾ ഉപേക്ഷിച്ചു, ലാഹോറിലുള്ള ''നാഷണൽ കോളേജിൽ'' ചേർന്നു. പഠനവിഷയങ്ങളിലും പാഠ്യേതരകാര്യങ്ങളിലും ഭഗത് ഒരേ പോലെ പ്രാമുഖ്യം നൽകിയിരുന്നു. [[ചരിത്രം|ചരിത്രവും]] [[രാഷ്ട്രതന്ത്രം|രാഷ്ട്രതന്ത്രവും]] ഭഗതിന്റെ ഇഷ്ട വിഷയങ്ങളായിരുന്നു. ക്ലാസ്സിൽ പഠിച്ച വിഷയങ്ങളേക്കുറിച്ച് സുഹൃത്തുക്കളുമായി സംവദിക്കുന്നത് ഭഗത് എറെ ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു. സർവ്വകലാശാലയിലെ നാടകസംഘത്തിൽ ഭഗത് സജീവ പ്രവർത്തകനായിരുന്നു. ഇവിടെ വെച്ചാണ് ഭഗത് [[സുഖ്‌ദേവ്|സുഖ്ദേവും]], [[ഭഗവതി ചരൺ വോഹ്ര|ഭഗവതി ചരൺ വോഹ്രയും]] ആയുള്ള സൗഹൃദം ആരംഭിക്കുന്നത്.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോ.ഭവാൻസിംഗ് റാണ]] വിപ്ലവകാരികളുമായുള്ള ബന്ധം എന്ന ഭാഗം - പുറം. 15</ref> ദൈനംദിന അദ്ധ്യാപനത്തിനു പുറമേ [[ലാലാ ലജ്പത് റായ്|ലാലാ ലജ്പത് റായി]] അവിടെ ദേശസ്നേഹത്തേക്കുറിച്ചും മറ്റും ക്ലാസ്സുകൾ എടുക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇത്തരം ക്ലാസ്സുകൾ ഭഗതിനെ ഏറെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു. ഭഗതിന്റെ ചരിത്രാധ്യാപകനായിരുന്ന [[വിദ്യാലങ്കാർ]] ഭഗതിനെ ഏറെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്ന മറ്റൊരു വ്യക്തിയായിരുന്നു. വിദ്യാലങ്കാറും, ഭഗതും തമ്മിൽ വളരെ അടുത്ത ബന്ധം ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോ.ഭവാൻസിംഗ് റാണ]] വിപ്ലവകാരികളുമായുള്ള ബന്ധം എന്ന ഭാഗം - പുറം. 16</ref> എന്നാൽ [[നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനം|നിസ്സഹകരണപ്രസ്ഥാനത്തിലുപരി]], [[വിപ്ലവം]] കൊണ്ടു മാത്രമേ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാരെ]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] നിന്നും പുറത്താക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന ഭഗത് വിശ്വസിച്ചു തുടങ്ങി. [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] അക്രമരഹിതസമരരീതിയോട് പൊരുത്തപ്പെടാൻ പിന്നീട് ഭഗതിനു കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. കാരണം [[ബ്രിട്ടൻ]] ഈ നിരായുധരായ സമരപോരാളികളേപ്പോലും സായുധമായാണ് നേരിട്ടിരുന്നത്. [[ചൗരി ചൗരാ സംഭവം|ചൗരിചൗരാ സംഭവത്തെത്തുടർന്നുണ്ടായ]] കലാപങ്ങളിൽ നിരപരാധികളായ ഗ്രാമീണരെ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷ്]] പട്ടാളം വധിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത്തരം സംഭവങ്ങൾ വിപ്ലവത്തിന്റെ പാത സ്വീകരിക്കുവാനുള്ള ഭഗതിന്റെ തീരുമാനത്തെ ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുകയായിരുന്നു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ- കുൽദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 19-20</ref> ഭഗത് അഞ്ച് വിവിധ ഭാഷകളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയിരുന്നു. തന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങളോട് സമരസപ്പെടുന്നു എന്നു കണ്ട വിവിധങ്ങളായ സംഘടനകളിൽ ചേർന്നു പ്രവർത്തിക്കാനും തുടങ്ങി.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ.ഭവാൻ സിംഗ് റാണ]] ആഫ്റ്റർ കോളേജ് എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം. 23</ref> 1924-ൽ അദ്ദേഹത്തിനുവേണ്ടി മാതാപിതാക്കൾ ഒരു വിവാഹാലോചന നടത്തി, ഭഗത് സിംഗ് ആ വിവാഹാലോചന നിരാകരിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു “ഇന്ത്യ അസ്വതന്ത്രയായിരിക്കുന്നിടത്തോളം എന്റെ വധു മരണം മാത്രമായിരിക്കും”.<ref>[[#bab08|മാർട്ടിർ അസ് ബ്രൈഡ്ഗ്രൂം - ഈശ്വർ ദയാൽ ഗൗർ]]പുറം. 19</ref> വിവാഹം നടത്തുവാനുള്ള മാതാപിതാക്കളുടെ നിർബന്ധത്തിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെടുവാനായി അദ്ദേഹം വീടു വിട്ടു [[കാൺപൂർ|കാൺപൂരിലേക്കു]] പോയി. അവിടെ ''പ്രതാപ് പ്രസ്സ്'' എന്ന ഒരു [[അച്ചടിശാല|അച്ചടിശാലയിൽ]] ജോലിക്കു ചേർന്നു, ഒഴിവു സമയങ്ങളിൽ വിപ്ലവ സാഹിത്യ പഠനവും തുടങ്ങി. {{Quote box|width=25em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote="വിവാഹത്തിനു യോജിച്ച സമയമല്ലിത്. നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന് എന്റെ സേവനം ആവശ്യമുണ്ട്. ആ രാജ്യത്തെ രക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ കടപ്പെട്ടവനാണ്, അതിനുവേണ്ടി ഹൃദയവും, ആത്മാവുംകൊണ്ട് എനിക്ക് പ്രതിജ്ഞയെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്" |source=— ഭഗത് പിതാവിനെഴുതിയ കത്തിൽ നിന്നും<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ.ഭവാൻ സിംഗ് റാണ]]. പുറം. 19</ref>}} === സജീവ വിപ്ലവത്തിലേക്ക് === 1926 ൽ [[ദസ്റ|ദസ്സറ]] ദിനത്തിൽ ലാഹോറിലുണ്ടായ ബോംബുസ്ഫോടനത്തിൽ സിംഗിന്റെ ഇടപടൽ ആരോപിച്ച് പോലീസ് അദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റു ചെയ്തു. എന്നാൽ 60,000 രൂപയുടെ ജാമ്യത്തിൽ സിംഗിന്റെ കോടതി വിട്ടയച്ചു. 1924 - ൽ കാൺപൂരിൽ വച്ച് അദ്ദേഹം സചീന്ദ്രനാഥ് സന്യാൽ ആരംഭിച്ച [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ റിപബ്ലിക്കൻ അസ്സോസ്സിയേഷൻ]] എന്ന സംഘടനയിൽ അംഗമായി.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് -ഡോക്ടർ.റാണ]] ആഫ്റ്റർ കോളേജ് എന്ന അദ്ധ്യായം - പുറം. 23</ref> [[ചന്ദ്രശേഖർ ആസാദ്|ചന്ദ്രശേഖർആസാദായിരുന്നു]] അതിന്റെ ഒരു പ്രധാന സംഘാടകൻ. അങ്ങനെ ആസാദുമായി വളരെ അടുത്തിടപഴകാൻ ഭഗത് സിംഗിന് അവസരം ലഭിച്ചു. 1925 - ൽ അദ്ദേഹം [[ലാഹോർ|ലാഹോറിലേക്ക്]] തിരിച്ചു പോയി. അടുത്ത വർഷം അദ്ദേഹം കുറച്ചു സഹപ്രവർത്തകരോടൊപ്പം [[നൗജവാൻ ഭാരത് സഭ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു സായുധ വിപ്ലവസംഘടന രൂപവത്കരിച്ചു.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ,റാണ]]പുറം. 125</ref> 1926 - ൽ ഭഗത് [[സോഹൻസിംഗ് ജോഷുമായി]] ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു, അതു വഴി [[വർക്കേർസ് ആന്റ് പെസന്റ്സ് പാർട്ടി]] എന്ന സംഘടനയുമായും ബന്ധപ്പെട്ടു. [[വർക്കേർസ് ആന്റ് പെസന്റ്സ് പാർട്ടി]] [[കീർത്തി]] എന്ന പേരിൽ ഒരു മാസിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി ഭാഷയിൽ]]. അതിനടുത്ത വർഷം ഭഗത് സിംഗ് കീർത്തിയുടെ പത്രാധിപ സമിതിയിൽ അംഗമായി. 1927 - ൽ [[കകൊരി സമരം|കാക്കോരി ട്രെയിൻ കൊള്ളയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ടു [[കീർത്തി|കീർത്തിയിൽ]] വന്ന ഒരു ലേഖനത്തിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം അറസ്റ്റിലായി.<ref name=kakori1>{{cite book|title=കാക്കോരി കോൺസ്പിരസി|url=http://books.google.com.sa/books?id=w_lrXwAACAAJ&dq|page=125|last=ഫ്രെഡറിക് |first=മില്ലർ|coauthors=ആഗ്നസ്, ജോൺ|isbn=6132626271|publisher=വി.ഡി.എം|year=2010}}</ref><ref name="vidrohi1" /> വിദ്രോഹി എന്ന അപരനാമത്തിലാണ് ഭഗത് സിംഗ് ലേഖനമെഴുതിയത്.<ref name=vidrohi1>{{cite web|title=ഐഡിയോളജിക്കൽ ഡെവലപ്മെന്റ് ഓഫ് ഭഗത് സിംഗ്|url=http://www.cpimlnd.org/november-2006/ideological-development-of-bhagat-singh.html|publisher=സി.പി.ഐ(എം.എൽ)|year=2006|access-date=2013-03-03|archive-date=2007-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017032929/http://www.cpimlnd.org/november-2006/ideological-development-of-bhagat-singh.html|url-status=dead}}</ref> ആ സമയത്ത് വിവിധ പത്രമാസികകൾക്കുവേണ്ടി സിംഗ് ലേഖനങ്ങളെഴുതുമായിരുന്നു. [[ഡെൽഹി|ഡെൽഹിയിൽ]] നിന്നും പുറത്തിറങ്ങിയിരുന്ന വീർ അർജ്ജുൻ എന്ന പത്രത്തിനു വേണ്ടിയും സിംഗ് എഴുതുന്നുണ്ടായിരുന്നു. [[രാം പ്രസാദ് ബിസ്മിൽ|രാം പ്രസാദ് ബിസ്മിലും]], അഷ്ഫുള്ളാഖാനും കാകോരി ടെയിൻ കൊള്ളകേസിൽ തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ടു. പിന്നീട് പ്രസ്ഥാനത്തെ മുന്നിൽ നയിക്കാനായി ചുമതലപ്പെട്ടത് ഭഗത് സിംഗും, ചന്ദ്രശേഖർ ആസാദുമായിരുന്നു. 1928 ആയപ്പോഴേക്കും [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ അസോസിയേഷൻ|ഹിന്ദുസ്ഥാൻ റിപബ്ലിക്കൻ അസ്സോസ്സിയേഷന്റെ]] നേതൃത്വം ഭഗത് സിംഗിന്റെയും [[ചന്ദ്രശേഖർ ആസാദ്|ചന്ദ്രശേഖർ ആസാദിന്റേയും]] പൂർണ്ണ നേതൃത്വത്തിലായി. അദ്ദേഹം ആദ്യം ചെയ്തത് സംഘടനയുടെ പേര് [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ അസോസിയേഷൻ]] എന്നു മാറ്റുകയായിരുന്നു. 1930 - ൽ ചന്ദ്രശേഖർ ആസാദ് ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലിനിടെ ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയുണ്ടായി, അതോടെ ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപബ്ലിക്കൻ അസ്സോസ്സിയേഷൻ തകർന്നു എന്നു പറയാം. === ലാലാ ലജ്‌പത് റായിയുടെ കൊലപാതകം === [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷ്]] സർക്കാർ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യക്ക്]] സ്വയംഭരണം നൽകാനുള്ള സാധ്യതയെപ്പറ്റി അന്വേഷിക്കുന്നതിനായി 1928-ൽ [[സർ ജോൺ സൈമൺ|സർ ജോൺ സൈമണിന്റെ]] ചുമതലയിൽ [[സൈമൺ കമ്മീഷൻ]] രൂപവത്കരിച്ചു. [[സൈമൺ കമ്മീഷൻ|സൈമൺ കമ്മീഷനിൽ]] ഇന്ത്യൻ പ്രധിനിധികൾ ആരും തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. 1928 ഒക്ടോബർ 30 -ന് [[ലാഹോർ|ലാഹോറിൽ]] [[ലാലാ ലജ്പത് റായ്|ലാലാ ലജ്‌പത് റായിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ഇതിനെതിരെ വളരെ സമാധാനപരമായി ഒരു പ്രതിഷേധപ്രകടനം നടന്നു. പോലീസ് മേധാവി സ്കോട്ടിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പോലീസ് പ്രകടനക്കാരെ നിഷ്ഠൂരമായി [[ലാത്തിച്ചാർജ്]] ചെയ്തു. ഭീകരമർദ്ദനത്തിനിരയായ [[സൈമൺ കമ്മീഷൻ|ലാലാ ലജ്‌പത് റായി]] മരിക്കുകയാണുണ്ടായത്. [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷ്]] പാർലിമെന്റിൽ ഈ സംഭവം ഒച്ചപ്പാടുണ്ടായക്കിയെങ്കിലും,തങ്ങൾക്കിതിൽ യാതൊരു പങ്കുമില്ലെന്നു പറഞ്ഞൊഴിയുകയായിരുന്നു അധികൃതർ ചെയ്തത്. ഭഗത് സിംഗും ലാലാ ലജ്പത് റായിയും തമ്മിൽ ചില ആശയപരമായ തർക്കങ്ങളും ഭിന്നിപ്പുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ലാലാജി ഭഗതിനെ റഷ്യക്കാരുടെ ഏജന്റ് എന്നു വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്, കൂടാതെ ഇത്തരം യുവവിപ്ലവകാരികൾ യാതൊരു ഉത്തരവാദിത്തവുമില്ലാത്തവരാണെന്നും ആരോപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സിപിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദീപ് നയ്യാർ]] അദ്ധ്യായം രണ്ട് - പുറം. 33</ref> ഭഗത് [[ലാലാ ലജ്പത് റായ്|ലാലാജിയുടെ]] ഹിന്ദുത്വവാദത്തെ തീരെ ഇഷ്ടപ്പെടാത്ത ആളായിരുന്നു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സിപിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദീപ് നയ്യാർ]] അദ്ധ്യായം രണ്ട് - പുറം. 32</ref> ഇത്തരം എതിർപ്പുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടുപോലും ഭഗത് [[ലാലാ ലജ്പത് റായ്|ലാലാജിയെ]] ഏറെ ബഹുമാനിച്ചിരുന്നു. [[ലാലാ ലജ്പത് റായ്|ലാലാജിയുടെ]] മരണം നേരിട്ടു കണ്ട ഭഗത് സിംഗ് സ്കോട്ടിനോട് ഇതിന് പകരം ചോദിക്കുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു. ചോരക്കു ചോര എന്ന സന്ദേശമാണ് [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടന്]] നൽകേണ്ടത് എന്ന അഭിപ്രായമാണ് ഭഗത് മുന്നോട്ടു വെച്ചത്.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ,റാണ]]ബോയ്കോട്ട് ഓൺ സൈമൺ കമ്മീഷൻ - പുറം. 37</ref> മരണമടയുന്ന ഓരോ ഇന്ത്യക്കാരനും പകരമായി പത്ത് [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാരെങ്കിലും]] കൊല്ലപ്പെടണം എന്ന് ഭഗത് സുഹൃത്തുക്കളോടായി പറഞ്ഞു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സിപിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദീപ് നയ്യാർ]] അദ്ധ്യായം രണ്ട് - പുറം. 36-37</ref> ഭഗവതീ ചരൺ വോഹ്രയുടെ ഭാര്യയും വിപ്ലവകാരിയും കൂടിയായ ദുർഗ്ഗാദേവിയുൾപ്പടെ മീറ്റിംഗിൽ പങ്കെടുത്ത എല്ലാവരും തന്നെ സ്കോട്ടിനെ വധിക്കാൻ തയ്യാറായി മുന്നോട്ടു വന്നു. അവസാനം ഈ കൃത്യത്തിനായി ഭഗത് സിംഗും, രാജ് ഗുരുവും, ചന്ദ്രശേഖർ ആസാദും നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സിപിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദീപ് നയ്യാർ]] അദ്ധ്യായം രണ്ട് - പുറം. 38</ref> എന്നാൽ സ്കോട്ടിനു പകരം [[ജോൺ സൗണ്ടേഴ്സ്]] എന്ന പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് നിർഭാഗ്യവശാൽ വധിക്കപ്പെട്ടത്.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ,റാണ]]ബോയ്കോട്ട് ഓൺ സൈമൺ കമ്മീഷൻ - പുറം. 36-38</ref> ഈ കർത്തവ്യത്തിൽ പങ്കെടുത്ത ജയഗോപാൽ എന്ന പ്രവർത്തകനാണ് പിന്നീട് കോടതിയിൽ കൂറുമാറി ജോൺ സൗണ്ടേഴ്സ് കേസിൽ വാദിഭാഗം ചേർന്ന് ഭഗത് സിംഗിനേയും സുഹൃത്തുക്കളേയും ഒറ്റുകൊടുത്തത്.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - കുൽദീപ് നയ്യാർ]] സൗണ്ടേഴ്സ് വധകേസ് വിചാരണ - പുറം. 98</ref> ===നാടകീയമായ രക്ഷപ്പെടൽ=== സമീപത്തുള്ള ഒരു കലാലയത്തിന്റെ വാതിലിലൂടെ സംഘം രക്ഷപ്പെട്ടു. [[ചന്ദ്രശേഖർ ആസാദ്]] മൂവർ സംഘത്തെ പോലീസിൽ നിന്നും രക്ഷിക്കാൻ പോലീസിനു നേരെ വെടിവെപ്പു നടത്തി. നേരത്തെ തന്നെ തീരുമാനിച്ചിരുന്ന സുരക്ഷിത പാളയങ്ങളിലേക്കും മൂവരും സൈക്കിളുകളിൽ രക്ഷപ്പെട്ടു. ഇവരെ പിടിക്കാൻ പോലീസ് തിരച്ചിൽ ശക്തമാക്കി. [[ലാഹോർ]] നഗരത്തിൽ നിന്നും പുറത്തേക്കുള്ള എല്ലാ കവാടങ്ങളും കർശന നിരീക്ഷണത്തിനു വിധേയമാക്കി. കൂടാതെ നഗരം വിട്ടുപോകുന്ന എല്ലാ യുവാക്കളേയും പരിശോധിക്കാൻ ഉത്തരവായി. ആദ്യ രണ്ടു ദിവസം മൂവരും ഒളിവിൽ കഴിഞ്ഞു. പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ [[ലാഹോർ]] വിട്ട് [[ഹൗറ|ഹൗറയിലേക്കു]] പോകാൻ പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. പൊതുജനമദ്ധ്യത്തിൽ തിരിച്ചറിയാതിരിക്കാൻ സിംഗ് തന്റെ താടി വടിക്കുകയും, തലമുടി ചെറുതാക്കി മുറിക്കുകയും ചെയ്തു. തിരനിറച്ച തോക്കുകളുമായി സിംഗും [[രാജ്ഗുരു|രാജ്ഗുരുവും]] അതിരാവിലെ താമസസ്ഥലത്തുനിന്നും പോയി. [[ഭഗവതി ചരൺ വോഹ്ര]] എന്ന സുഹൃത്തിന്റെ ഭാര്യയും ഇവരുടെ ഒപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. സിംഗ് ഇവരുടെ കുട്ടിയെ തോളിലെടുത്തിരുന്നു. ദമ്പതിമാരെപ്പോലെയാണ് അവർ വേഷപ്രച്ഛന്നരായി നടന്നിരുന്നത്.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ റാൺ]]പുറം. 40</ref><ref name="ReferenceC">[[#bab08|മാർട്ടിർ അസ് ബ്രൈഡ്ഗ്രൂം- ഈശ്വർ ദയാൽ ഗൗർ]]പുറം. 72</ref> കൂടെ ഒരു ഭൃത്യനെപ്പോലെ ബാഗുമെടുത്ത് [[ശിവറാം രാജ്‌ഗുരു|രാജ് ഗുരുവും]]. അതിശക്തമായ സുരക്ഷയുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നും വ്യാജപേരിൽ ടിക്കറ്റെടുത്ത് ആദ്യം [[കാൺപൂർ|കാൺപൂരിലേക്കും]] അവിടെ നിന്നും [[ലഖ്‌നൗ|ലക്നൗവിലേക്കും]] അവർ യാത്രചെയ്തു.<ref name="ReferenceC"/> [[ലഖ്‌നൗ|ലക്നൗവിൽ]] വെച്ച് [[ശിവറാം രാജ്‌ഗുരു|രാജ്ഗുരു]] അവരിൽ നിന്നും മാറി മുൻപേ തീരുമാനിച്ചിരുന്നപോലെ [[വാരാണസി|ബനാറസിലേക്കു]] പോയി. ഭഗത് സിംഗ് ഒഴികെ മറ്റുള്ളവരെല്ലാം തന്നെ കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം തിരികെ [[ലാഹോർ|ലാഹോറിലെത്തിച്ചേർന്നു]].<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ റാൺ]]പുറം. 41</ref> === അസ്സംബ്ലിയിൽ ബോംബ് എറിയുന്നു 1929=== [[File:Statues of Bhagat Singh, Rajguru and Sukhdev.jpg|right|thumb|200px|ഭഗത് സിംഗ്, രാജ് ഗുരു, സുഖ്ദേവ് സിംഗ് - അമൃത്സറിനടുത്തുള്ള ഇന്ത്യാ-പാകിസ്താൻ അതിർത്തിയിലെ സ്മാരകം]] 1928 - ൽ സർക്കാർ [[പബ്ലിക് സേഫ്റ്റി ബിൽ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു നിയമഭേദഗതി നടപ്പിൽ വരുത്താൻ ശ്രമിച്ചു. പോലീസിന് സ്വതന്ത്ര അധികാരം നൽകുന്നതായിരുന്നു ഈ നിയമത്തിന്റെ കാതൽ. ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന്റെ ബാക്കിപത്രം എന്ന നിലയിലാണ് ഇത് അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. സ്വാതന്ത്ര്യസമരപ്രക്ഷോഭത്തെ അടിച്ചമർത്തുക എന്നതായിരുന്നു ഗൂഢലക്ഷ്യം. പക്ഷേ നിയമനിർമ്മാണ സഭയിൽ ഒരംഗത്തിന്റെ പിന്തുണക്കുറവു മൂലം പ്രമേയം വിജയിച്ചില്ല. എന്നിട്ടും പൊതുജനതാല്പര്യം സംരക്ഷിക്കാനെന്ന പേരിൽ നിയമം നടപ്പിലാക്കാൻ [[വൈസ്രോയി]] തീരുമാനിച്ചു. രോഷാകുലരായ ഭഗത് സിംഗും കൂട്ടരും നിയമം നടപ്പിലാക്കാൻ കൂടുന്ന സഭയിൽ ബോംബെറിയാൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ പാർട്ടിയിൽ അവതരിപ്പിച്ച ഈ ആശയം സംശയലേശമെന്യേ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ.റാണ]]അസ്സംബ്ലി ബോംബേറ് കേസ് എന്ന അദ്ധ്യായം പുറം.43-44</ref> [[സുഖ്‌ദേവ്|സുഖ്ദേവും‍‍‍‍‍]], [[ബി.കെ.ദത്ത്|ബി.കെ.ദത്തും]] കൂടി സഭയിൽ ബോംബെറിയുക എന്നുള്ളതായിരുന്നു പദ്ധതി, ആ സമയത്ത് ഭഗത് സിംഗിന് [[റഷ്യ|റഷ്യയിലേക്ക്]] യാത്രചെയ്യേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് പദ്ധതിയിൽ മാറ്റം വരുത്തുകയും ആ ജോലി ഭഗത് സിംഗും ബി.കെ.ദത്തും ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു. നിശ്ചയിച്ച ദിവസത്തിനു രണ്ട് ദിവസം മുമ്പ് തന്നെ ഇരുവരും അസ്സംബ്ലി ഹാൾ സന്ദർശിച്ചിരുന്നു. ഹാളിലുള്ള ആർക്കും തന്നെ അപകടം പറ്റാത്ത രീതിയിൽ ബോംബെറിയാൻ പറ്റിയ ഒരു സ്ഥലം കണ്ടു പിടിക്കാനായിരുന്നു ഇത്.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ.റാണ]]അസ്സംബ്ലി ബോംബേറ് കേസ് എന്ന അദ്ധ്യായം പുറം.44</ref> 1929 [[ഏപ്രിൽ 8]] - ന് ഭഗത് സിംഗും, ബി.കെ ദത്തും സഭയിൽ ബോംബെറിഞ്ഞു, അതിനുശേഷം [[ഇൻക്വിലാബ് സിന്ദാബാദ്]] (വിപ്ലവം നീണാൾ വാഴട്ടെ), സാമ്രാജ്യത്വം മൂർദ്ദാബാദ് എന്നീ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ ഉറക്കെ വിളിച്ചുകൊണ്ട് ബധിരർക്കു ചെവി തുറക്കാൻ ഒരു വൻ സ്ഫോടനം തന്നെ വേണമെന്ന് തുടങ്ങുന്ന ലഘുലേഖനം വിതരണം ചെയ്തു.<ref name="sbs12" /> അംഗങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത സ്ഥലത്തേക്കാണ് അവർ ബോംബുകൾ എറിഞ്ഞത്, അതുകൊണ്ടു തന്നെ സ്ഫോടനത്തിൽ ആരും മരിക്കുകയോ പരിക്കേൽക്കുകയോ ഉണ്ടായില്ല. അവിടെ വച്ച് അവർ സ്വയം അറസ്റ്റ് വരിക്കുകയും ചെയ്തു. സംഭവദിവസം സന്ദർശകർക്കായുള്ള സ്ഥലത്താണ് ഇരുവരും കൃത്യത്തിനുമുമ്പായി ഇരുന്നിരുന്നത്. [[മോത്തിലാൽ നെഹ്രു]], [[മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന|മുഹമ്മദാലി ജിന്ന‍‍]], [[മദൻ മോഹൻ മാളവ്യ]] തുടങ്ങിയ പല പ്രമുഖരും അന്നേ ദിവസം അസ്സംബ്ലിയിൽ സന്ദർശകരായിരുന്നു.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ.റാണ]]അസ്സംബ്ലി ബോംബേറ് കേസ് എന്ന അദ്ധ്യായം പുറം.47</ref> സംഭവത്തിനുശേഷം ഇരുവരും രക്ഷപ്പെടാനായി ശ്രമിച്ചിരുന്നില്ല. പകരം അവിടത്തനെ അക്ഷോഭ്യരായി നിലകൊണ്ട് ഉച്ചത്തിൽ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ മുഴക്കുകയായിരുന്നു. പുകപടലങ്ങൾ അടങ്ങിയപ്പോൾ കോടതിയിൽ സന്നിഹിതനായിരുന്ന പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥൻ സെർജന്റ് ടെറിക്കു മുമ്പാകെ ഇരുവരും കീഴടങ്ങി.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ.റാണ]]അസ്സംബ്ലി ബോംബേറ് കേസ് എന്ന അദ്ധ്യായം പുറം.47</ref> ആദ്യത്തെ രണ്ടു ബോംബുകൾ ഭഗത് സിംഗും, മൂന്നാമതൊരെണ്ണം ദത്തും ആണ് എറിഞ്ഞതെന്ന് അന്നേ ദിവസം കോടതിയിലുണ്ടായിരുന്ന അഭിഭാഷകൻ കൂടിയായിരുന്ന അസിഫ് അലി സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഇദ്ദേഹമാണ് പിന്നീട് ലാഹോർ ഗൂഢാലോചന കേസിൽ പ്രതിഭാഗത്തിനു വേണ്ടി ഹാജരായത്.<ref name=sbs12>{{cite book|title=ഷഹീദ് ഭഗത് സിംഗ്|last=ഗുരുദേവ് സിംഗ്|first=ദിയോൾ|url=http://books.google.com.sa/books?ei=RyI0UY-hEoyWhQe4uoHQDQ&id|publisher=പഞ്ചാബ് സർവ്വകലാശാല|year=1969|pages=37-41}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ.റാണ]]അസ്സംബ്ലി ബോംബേറ് കേസ് എന്ന അദ്ധ്യായം പുറം.46-47</ref> ==വിചാരണ== {{Quote box|width=25em|align=left|bgcolor=#ACE1AF|quote="ഞാൻ ഒരു തീവ്രവാദിയെപ്പോലെയാണ് പെരുമാറുന്നത് എന്ന് നിങ്ങൾക്ക് തോന്നാം. പക്ഷേ ഞാനൊരു തീവ്രവാദിയല്ല. ഞാൻ ഒരു വിപ്ലവകാരിയാണ്" |source=— ഭഗതിന്റെ എഴുത്തുകളിൽ നിന്നും<ref>[[#bab08|മാർട്ടിർ അസ് ബ്രൈഡ്ഗ്രൂം - ഈശ്വർ ദയാൽ ഗൗർ]]പുറം. 2</ref>}} അസ്സംബ്ലിയിൽ ബോംബെറിഞ്ഞതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഭഗത് സിംഗിനും, ദത്തയ്ക്കുമെതിരേ ചാർത്തപ്പെട്ട കേസിൽ 7 മെയ് 1929 ന് വിചാരണ ആരംഭിച്ചു.<ref name=lcc16>[http://www.shahidbhagatsingh.org/biography/c011.htm ലാഹോർ ഗൂഢാലോചനാ കേസ് വിചാരണ] ഷഹീദ്ഭഗത് സിംഗ് എന്ന വെബ് വിലാസത്തിൽ നിന്നും ശേഖരിച്ചത് - അദ്ധ്യായം 11</ref> കോടതിയിൽ ഹാജരാക്കപ്പെട്ട [[സത്യവാങ്മൂലം|സത്യവാങ്മൂലങ്ങളെക്കുറിച്ചും]] തെളിവുകളെ സംബന്ധിച്ചും ധാരാളം തർക്കങ്ങളും വാദങ്ങളും നിലനിന്നിരുന്നു. ഭഗത് സിംഗിനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന തോക്കിനെച്ചൊല്ലിയുള്ളതായിരുന്നു പ്രധാന വിവാദം. താൻ ഭഗതിനെ അറസ്റ്റു ചെയ്യുമ്പോൾ ഭഗത് ആ തോക്ക് താഴേക്കു ചൂണ്ടി പിടിച്ചിരിക്കുകയായിരുന്നു എന്നാണ് അസ്സംബ്ലി ഹാളിൽ വെച്ച് അറസ്റ്റു ചെയ്ത പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥൻ [[സെർജന്റ് ടെറി]] കോടതിക്കു മൊഴി നൽകിയത്.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ.റാണ]]പുറം. 47</ref> എന്നാൽ ഭഗത് സിംഗ് ആ തോക്കിൽ നിന്നും മൂന്നു തവണ വെടിയുതിർത്തുവെന്ന് അന്ന് അസ്സംബ്ലിഹാളിലുണ്ടായിരുന്ന പ്രശസ്ത വ്യവസായിയായ [[ശോഭാ സിംഗ്]] കോടതിക്കു മുമ്പാകെ മൊഴി നൽകി. പിന്നീട് പ്രശസ്തനായ എഴുത്തുകാരനായി മാറിയ [[ഖുശ്‌വന്ത് സിങ്|ഖുശ്വന്ത് സിംഗിന്റെ]] പിതാവാണ് ശോഭാ സിംഗ്.<ref name=ks12>{{cite news|title=ഖുശ്വന്ത് സിംഗ അക്യൂസ്ഡ് ഓഫ് ട്വിൽടിംഗ് ഫാക്ട്സ്|url=http://indiatoday.intoday.in/story/khushwant-singh-sir-sobha-singh-bhagat-singh/1/146778.html|publisher=ഇന്ത്യാ ടുഡേ|date=11-8-2011|last=വികാസ്|first=കഹോൽ}}</ref> അന്നേ ദിവസം ഭഗത് ആ തോക്ക് കയ്യിലെടുത്തിരുന്നത് ഒരു മഹാ അബദ്ധമായിരുന്നുവെന്ന് ചരിത്രകാനും, എഴുത്തുകാരനുമായ [[ഖുശ് വന്ത് സിംഗ് കൂനർ]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.<ref name=kooner1>{{cite book|title=മാർട്ടിർഡം ഓഫ് ഷഹീദ് ഭഗത് സിംഗ്|last=കെ.എസ്|first=കൂനർ|coauthors=സിന്ധർ|publisher=യൂണിസ്റ്റാർ ബുക്സ്|year=2005}}</ref> പോലീസിനു മുന്നിൽ സമാധാനപരമായി കീഴടങ്ങുവാനാണ് ഭഗതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യമെങ്കിൽ ഭഗത് ആ തോക്ക് കൈയ്യിൽ കരുതാൻ പാടില്ലായിരുന്നുവെന്നും കൂനർ തുടർന്നു പറയുന്നു.<ref name="kooner1" /> കൂടാതെ സൗണ്ടേഴ്സിനെ വെടിവെച്ചത് ഇതേ തോക്കിൽ നിന്നുമാണെന്ന് പോലീസ് പിന്നീട് തെളിവുകളുടെ സഹായത്തോടെ കോടതിക്കുമുമ്പാകെ ബോധിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. ലിയോണാർഡ് മിഡ്ഡിൽടെൺ എന്ന ന്യായാധിപന്റെ മുമ്പാകെയാണ് കേസ് വന്നത്.<ref name=iljw12>[http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html ലാഹോർ ഗൂഢാലോചനാ കേസ് വിചാരണ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |date=2015-10-01 }} ഇന്ത്യൻ ലോ ജേണലിൽ നിന്നും ശേഖരിച്ചത്</ref> ദത്തിനു വേണ്ടി വാദിക്കാൻ ഒരു അഭിഭാഷകൻ ഉണ്ടായിരുന്നു, എന്നാൽ ഭഗത് സിംഗ് സ്വയം തന്നെയാണ് തന്റെ വാദമുഖങ്ങൾ നിരത്തിയത്. ലാഹോറിൽ ഇവർ ബോംബു നിർമ്മിക്കാനുപയോഗിച്ചിരുന്ന സ്ഥലം പോലീസ് കണ്ടെത്തുകയും അവിടെ നിന്ന് മറ്റുള്ളവരെ കൂടി അറസ്റ്റു ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. കോടതിയിൽ വിചാരണക്കിടെ കൂറുമാറിയ [[ജയഗോപാൽ]] എന്ന സുഹൃത്തിന്റെ നേരെ കൂട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ [[പ്രേം ദത്ത്]] എന്ന വിപ്ലവകാരി ചെരുപ്പെറിയുകയുണ്ടായി.<ref name="lcc16" "ജയഗോപാൽ" /><ref name="iljw12" /> ഇത് കോടതിയിൽ ഒരു വിരുദ്ധവികാരമാണുണ്ടാക്കിയത്. എല്ലാ കുറ്റവാളികളേയും കൈയാമം വെച്ച് കൊണ്ടുപോകാൻ കോടതി ഉത്തരവിട്ടു. തങ്ങളിലൊരുവൻ ചെയ്ത തെറ്റിന് എല്ലാവരും മാപ്പപേക്ഷിച്ചെങ്കിലും കോടതി കരുണകാണിക്കുവാൻ തയ്യാറായില്ല. തുടർന്നുള്ള വിചാരണ പ്രതികളെന്നു ആരോപിക്കപ്പെട്ടവരുടെ അസാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ നടത്താനാണ് കോടതി തീരുമാനിച്ചത്.<ref name="iljw12" /> കോടതിമുറിയെ തങ്ങളുടെ ആശയങ്ങൾ പുറംലോകത്തെ അറിയിക്കുവാനുള്ള വേദിയാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിരുന്ന ഭഗതിന് ഇത് വലിയൊരു തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. ==ജയിലിലെ സമരം, വധശിക്ഷ == സൗണ്ടേഴ്സ് വധക്കേസിലും, അസ്സംബ്ലിയിൽ ബോംബെറിഞ്ഞ കേസിലുമാണ് ഭഗതിന് വിചാരണ നേരിടേണ്ടി വന്നത്. [[ഹൻസരാജ് വോഹ്ര]], [[ജയഗോപാൽ]] എന്നീ സുഹൃത്തുക്കളുടെ മൊഴിയാണ് ഭഗതിനെതിരേ സുപ്രധാന തെളിവായി മാറിയത്. സൗണ്ടേഴ്സ് വധകേസിൽ പങ്കെടുത്ത ഇവരുടെ മൊഴികൾ കേസിൽ വളരെ നിർണ്ണായകമായി. സൗണ്ടേഴ്സ് കേസിന്റെ വിധി വരുന്നതുവരെ അസ്സംബ്ലിയിൽ ബോംബെറിഞ്ഞതുമായുള്ള കേസിൽ ശിക്ഷ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് നീട്ടിവെക്കുകയാണുണ്ടായത്. സിംഗിനെ [[ഡെൽഹി]] ജയിലിൽ നിന്നും മിയാൻവാലി ജയിലിലേക്കു മാറ്റി.<ref name=mian1>[http://www.shahidbhagatsingh.org/biography/c010.htm മിയാൻവാലി ജയിലിലെ സത്യാഗ്രഹസമരം] ഷഹീദ്ഭഗത് സിംഗ് എന്ന വെബ് വിലാസത്തിൽ നിന്നും ശേഖരിച്ചത് - അദ്ധ്യായം 10</ref> മിയാൻവാലി ജയിലിലിൽ കണ്ട് വേർതിരിവ് ഭഗതിനെ ക്രുദ്ധനാക്കി. [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷ്]] തടവുകാരേയും, ഇന്ത്യൻ തടവുകാരേയും രണ്ടു രീതിയിലാണ് ഇവിടെ പാർപ്പിച്ചിരുന്നത്. [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷ്]] തടവുകാർക്ക് എല്ലാ വിധ സൗകര്യങ്ങളും, നല്ല ഭക്ഷണവും, വായിക്കാൻ ദിനപത്രങ്ങളും നൽകിയപ്പോൾ, [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] രാഷ്ട്രീയ തടവുകാർക്ക് മോശം ഭക്ഷണവും, വളരെ താഴ്ന്ന ജീവിത സാഹചര്യങ്ങളുമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ജയിലിൽ രാഷ്ട്രീയ തടവുകാരോടുള്ള അനീതികൾക്കെതിരെ അദ്ദേഹം നിരാഹാര സമരം ആരംഭിച്ചു,<ref name="mian1" /> ജയിലിൽ നടക്കുന്ന വിവേചനത്തിനെതിരേയും, കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിത സാഹചര്യങ്ങൾക്കും, വായിക്കാൻ പുസ്തകങ്ങൾക്കും ഒക്കെ വേണ്ടിയായിരുന്നു ഈ സമരം.<ref name=hs29>{{cite news|title=റെയർ ഡോക്യുമെന്റ്സ് ഓഫ് ഭഗത് സിംഗ് ട്രയൽ ആന്റ് ലൈഫ് ഇൻ ജെയിൽ|last=ചമൻ|first=ലാൽ|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece|publisher=ദ ഹിന്ദു|date=15-8-2011|access-date=2013-03-05|archive-date=2015-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930151706/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece|url-status=dead}}</ref> ഈ സമരം പാർലിമെന്റിൽ വരെ ഒച്ചപ്പാടുണ്ടാക്കി. [[മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന]] സത്യാഗ്രഹികൾക്കുവേണ്ടി പാർലിമെന്റിൽ ശബ്ദമുയർത്തി. [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു]] സത്യാഗ്രഹികളെ ജയിലിൽ ചെന്നു കണ്ടു.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ.റാണ]]പുറം.47</ref> [[സത്യാഗ്രഹം]] തകർക്കാൻ സർക്കാർ പലവിധ വഴികളും നോക്കി. സത്യാഗ്രഹികളെ അവരുടെ സെല്ലുകളിൽ നിന്നും മാറ്റി പാർപ്പിച്ചു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 86</ref> കുടിക്കാനുള്ള വെള്ളം നിറക്കുന്ന പാത്രങ്ങളിൽ പാൽ നിറച്ചു. അതുകുടിക്കുന്നതോടെ സത്യാഗ്രഹം അവസാനിക്കും എന്നായിരുന്നു ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ കരുതിയിരുന്നത്. ഈ ആശയം പക്ഷേ വിലപ്പോയില്ല. കൊടിയ മർദ്ദനത്തിന്റെ കൂടെ ട്യൂബ് വഴി സത്യാഗ്രഹികളുടെ വായിലേക്ക് ഭക്ഷണം എത്തിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, കടുത്ത എതിർപ്പുമൂലം അതും നടന്നില്ല.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 87</ref> ഈ സമരം ജനശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റാൻ തുടങ്ങി. [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടന്റെ]] വൈസ്രോയ് ആയിരുന്ന [[ഇർവിൻ പ്രഭു]] തന്റെ [[ഷിംല]] അവധിക്കാലം വെട്ടിച്ചുരുക്കി പ്രശ്നപരിഹാരത്തിനായി ജയിലിലേക്കു തിരിച്ചു. [[സത്യാഗ്രഹം|സത്യാഗ്രഹ സമരം]] തകർക്കാനും, സൗണ്ടേഴ്സ് വധകേസിലെ വിചാരണ തുടരാനുമായി ഭഗത് സിംഗിനെ [[ലാഹോർ|ലാഹോറിലുള്ള]] [[ബോസ്റ്റൽ|ബോസ്റ്റൽ ജയിലിലേക്കു]] മാറ്റി. സൗണ്ടേഴ്സിനെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതിനും, രാജാവിനെതിരേ ഗൂഢാലോചന നടത്തിയെതിനെതിരേയുമായിരുന്നു ഭഗതിനും 27 പേർക്കെതിരേയുമായി കേസ്.<ref name=indianlj>[http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html ഭഗത് സിംഗിനെതിരേയുള്ള കുറ്റപത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |date=2015-10-01 }} ഇന്ത്യൻ ലോ ജേണൽ</ref> ഇവിടെയും ഭഗത് തന്റെ നിരാഹാരസമരത്തിൽ നിന്നും പിൻമാറിയിരുന്നില്ല. കൈയാമം വെച്ച്, സ്ട്രെച്ചറിൽ കിടത്തിയാണ് അദ്ദേഹത്തെ കോടതിയിൽ ഹാജരാക്കിയത്. ഇതിനിടെ സത്യാഗ്രഹമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന [[ജതീന്ദ്ര ദാസ്]] മരണമടഞ്ഞു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 89</ref> ഇതോടെ ചിലർ സത്യാഗ്രഹമുപേക്ഷിച്ചെങ്കിലും ഭഗത് സിംഗും, ബതുകേശ്വർ ദത്തും സത്യാഗ്രഹം ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറായില്ല. [[ജതീന്ദ്ര ദാസ്|ജതീന്ദ്രദാസിന്റെ]] മരണം വളരെയധികം ജനശ്രദ്ധ ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. സത്യാഗ്രഹികൾക്കു നേരെയുള്ള മനുഷ്യത്വരഹിതമായ പെരുമാറ്റത്തിനെതിരേ [[മോട്ടിലാൽ നെഹ്രു]] പാർലിമെന്റിൽ അടിയന്തര പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. [[മുഹമ്മദ് അലം]], [[ഗോപീചന്ദ് ഭാർഗവ]] എന്നിവർ പഞ്ചാബ് ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കമ്മറ്റിയിൽ നിന്നും രാജിവെച്ചു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 90</ref> 5 ഒക്ടോബർ 1929 ൽ ഭഗത് തന്റെ നിരാഹാരം അവസാനിപ്പിച്ചു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 93</ref> വിചാരണ വേഗത്തിലാക്കാൻ വൈസ്രോയി ഇർവിൻ പ്രഭു ഒരു പ്രത്യേക കോടതി സ്ഥാപിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ.റാണ]]പുറം.95</ref> ഈ കോടതിക്കു മുകളിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ന്യായാധിപസ്ഥാനമായ പ്രൈവി കൗൺസിൽ മാത്രമേ ഉണ്ടായിരിക്കുകയുള്ളു എന്ന് പ്രത്യേക കോടതിക്കായി പുറത്തിറക്കിയ ഉത്തരവിൽ പരാമർശിച്ചിരുന്നു.<ref name="indianlj" /> കുറ്റം ആരോപിച്ചിരുന്നു ആളുകളുടെ അസാന്നിദ്ധ്യത്തിലാണ് കൗതുകമെന്നു തോന്നാവുന്ന ഈ വിചാരണ നടന്നത്. 1930 മെയ് അ‍ഞ്ചു മുതൽ 1930 സെപ്തംബർ 10 വരെയാണ് വിചാരണ നടന്നത്. 1930 ഒക്ടോബർ 7 ന് പ്രത്യേക കോടതി സുഖ്ദേവ്, ഭഗത് സിംഗ്, രാജ് ഗുരു എന്നിവരെ മരണം വരെ തൂക്കിലിടാൻ കോടതി വിധിച്ചു. ബാക്കിയുള്ള 12 പേരെ ജീവപര്യന്തം തടവിനും വിധിച്ചു. ബി.കെ.ദത്ത് ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൂന്നു പേരെ മുമ്പ് അസ്സംബ്ലി ബോംബേറു കേസിൽ ജീവപര്യന്തം തടവിനു ശിക്ഷിച്ചിരുന്നു.<ref name="indianlj" /> ===പ്രൈവി കൗൺസിലിനുള്ള ഹർജി=== {{Quote box|width=25em|align=right|bgcolor=#ACE1AF|quote="ഭഗത് സിംഗ്, രാജ് ഗുരു, സുഖ്ദേവ് ഇവരുടെ വധശിക്ഷ റദ്ദാക്കണമെന്ന് നമ്മൾ ഒരേ ശബ്ദത്തിൽ ആവശ്യപ്പെടുകയാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു വേണ്ടി രാജ്യമൊട്ടാകെ നടക്കുന്ന പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെ ഒരു പ്രതീകമാണ് ഭഗത് സിംഗ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രീതികളോട് നമുക്ക് വിയോജിപ്പുണ്ടാകാം, പക്ഷേ നിസ്സ്വാർത്ഥമായ ആ സേവനത്തെയും ആത്മാർത്ഥതയേയും നമ്മൾ അംഗീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്" |source=— [[സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ്]]<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 129</ref>}} വധശിക്ഷ വിധിച്ചതിനുശേഷം [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] പ്രൈവി കൗൺസിലിനു അപ്പീൽ നൽകാൻ ഭഗതിനെ എല്ലാവരും നിർബന്ധിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ഭഗത് ഇതിനെതിരായിരുന്നുവെങ്കിലും, തന്റെ പാർട്ടിക്ക് [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടനിൽ]] ഒരു പ്രചാരണം നേടിക്കൊടുത്തേക്കാം ഈ സംഭവം എന്നു കരുതി അതിനെ പിന്നീട് അനുകൂലിച്ചു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 120</ref> പ്രൈവി കൗൺസിലിൽ അപ്പീൽ നൽകാനായി വിദഗ്ദ്ധരടങ്ങിയ ഒരു സംഘത്തെ [[പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബിൽ]] രൂപീകരിച്ചു. ഇത്തരം ഒരു പ്രത്യേക കോടതി രൂപവത്കരിക്കാൻ വൈസ്രോയിക്ക് അധികാരമില്ലെന്നതായിരുന്നു അപ്പീലിൽ പ്രധാനമായും പറഞ്ഞിരുന്നത്,മാത്രവുമല്ല ഇത്തരമൊരു പ്രത്യേക കോടതി രൂപീകരിക്കേണ്ട യാതൊരു സാഹചര്യങ്ങളും നിലവിലുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും ഹർജിയിൽ പ്രതിഭാഗം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചിരുന്നു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 120</ref> എന്നാൽ ഇതിനുള്ള അധികാരം വൈസ്രോയിയിൽ നിക്ഷിപ്തമാണെന്നു പറഞ്ഞ് പ്രൈവി കൗൺസിൽ ഈ മാപ്പപേക്ഷ തള്ളിക്കളകയും പ്രത്യേക കോടതിയുടെ വിധി ശരിവെക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>[[#bs05|ഭഗത് സിംഗ് - ഡോക്ടർ.റാണ]]പുറങ്ങൾ.95-96</ref><ref name=martyrs1>{{cite book|title=ഷഹീദ് ഭഗത് സിംഗ് - പേട്രിയോട്രിസം,സാക്രിഫൈസ് & മാർട്ടിഡം|last=എസ്.|first=റാം|url=http://books.google.com.sa/books?ei=9Hw4UaTHFsmHtAbt14DgAg&id|isbn=978-8171699513|publisher=കോമൺവെൽത്ത് പബ്ലിഷേഴ്സ്|year=2005|page=150}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> രാജ്യത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|മോഹൻ ദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധിയിലേക്കു]] മാത്രമായി ചുരുങ്ങി. ഈ മൂന്നു യുവാക്കളുടെ വധശിക്ഷ റദ്ദാക്കാൻ കഴിയാവുന്ന ഒരാളുണ്ടെങ്കിൽ അത് [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|ഗാന്ധി]] മാത്രമാണെന്ന് ജനങ്ങൾ കരുതിയിരുന്നു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 122-124</ref> ഗാന്ധി-ഇർവിൻ കരാർ പ്രകാരം തങ്ങളുടെ ശിക്ഷ ലഘൂകരിക്കപ്പെടില്ല എന്ന് ഭഗത് സിംഗ് ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. മാർച്ചിൽ [[ഡെൽഹി|ഡെൽഹിയിലെ]] ഒരു യോഗത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ വന്ന [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|ഗാന്ധിയുടെ]] നേരെ യുവാക്കൾ ലഘുലേഖകൾ വിതരണം എറിയുകയുണ്ടായി. ഗാന്ധിയുടെ നിഷ്ക്രിയത്വത്തിനെതിരേയുള്ള പ്രതിഷേധമായിരുന്നു ലഘുലേഖയുടെ ഉള്ളടക്കം മുഴുവൻ.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 128</ref> ഈ മൂന്നു യുവാക്കളുടെ വധശിക്ഷ റദ്ദാക്കാൻ വേണ്ടി അധികാരികളുടെ നേരെ അപ്പീലുകളുടെ ഒരു കൂട്ടം തന്നെയായിരുന്നു രാജ്യമെമ്പാടുനിന്നും പ്രവഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്. [[സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ്|സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസ്]] ബോംബെയിലെത്തി ഗാന്ധിജിയെ കണ്ടു. ഗാന്ധി-ഇർവിൻ സന്ധിയുടെ ഭാഗമായി ഈ യുവാക്കളുടെ ശിക്ഷ റദ്ദു ചെയ്യാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടത്തുകയായിരുന്നു ഉദ്ദേശ്യം.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 138</ref> [[സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ്|സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസ്]] ജയിലിലെത്തി മൂവരേയും സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. തീരെ അവശരായിരുന്നു അവർ മൂന്നുപേരും, തങ്ങളുടെ ജീവൻ രക്ഷപ്പെടുത്താനായി ജയിലിനു പുറത്തു നടക്കുന്ന ശ്രമങ്ങളെക്കുറിച്ചു ആകാംക്ഷാഭരിതരായിരുന്നു അവരെന്ന് [[സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ്|സുഭാഷ്]] ഓർക്കുന്നു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം.139</ref> ഗാന്ധി-ഇർവിൻ സന്ധിയുടെ ഭാഗമായിട്ടെങ്കിലും, അതല്ലെങ്കിൽ ആ കരാറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഒരു പ്രത്യേക നിർദ്ദേശം വഴി ഭഗത് സിംഗിനേയും മറ്റു സുഹൃത്തുക്കളേയും വധശിക്ഷയിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|ഗാന്ധിയും]] [[ഇന്ത്യൻ നാ,ണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] നേതാക്കളും ശ്രമിക്കുമെന്ന് തങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചിരുന്നതായി ജയിലിൽ ഭഗത് സിംഗിന്റെ സഹതടവുകാരനും, ലാഹോർ ഗൂഢാലോചന കേസിലെ പ്രതിയുമായിരുന്ന [[അജയഘോഷ്]] ഓർക്കുന്നു.<ref name=ajayghosh>[http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?linkid=28 അജയഘോഷ് ഭഗത് സിംഗിന്റെ ജയിലിലെ കാലം ഓർമ്മിക്കുന്നു] ഷഹീദ് ഭഗത് സിംഗ് എന്ന വെബ് വിലാസത്തിൽ നിന്നും ശേഖരിച്ചത്</ref> ===വധശിക്ഷ=== [[File:BhagatSingh DeathCertificate.jpg|thumb|ഭഗത് സിംഗിന്റെ മരണസർട്ടിഫിക്കറ്റ്]] 1931 മാർച്ച് 24 ന് വധശിക്ഷ നടപ്പാക്കാനായിരുന്നു കോടതി ഉത്തരവുണ്ടായിരുന്നത്. എന്നാൽ ഭഗത് സിംഗിനെപ്പോലും മുൻകൂറായി അറിയിക്കാതെ വധശിക്ഷ പതിനൊന്നു മണിക്കൂറോളം നേരത്തേയാക്കുകയായിരുന്നു. 1931 മാർച്ച് 23 വൈകീട്ട് 7:30 ന് ഭഗത് സിംഗ്, രാജ് ഗുരു, സുഖ് ദേവ്, എന്നിവരെ തൂക്കിലേറ്റി. പുറത്തു കാത്തുനിന്ന ബന്ധുക്കളേയോ സുഹൃത്തുക്കളേയോ അറിയിക്കാതെ ജയിലിന്റെ പുറകുവശത്തെ മതിലു പൊളിച്ച് മൃതദേഹങ്ങൾ ലാഹോറിൽ നിന്നും അറുപതു കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഗന്ധ സിംഗ് വാല ഗ്രാമത്തിൽ വെച്ച് അഗ്നിക്കിരയാക്കി. ചാരം, സത്ലജ് നദിയിലെറിഞ്ഞു. == വിവാദം== ഭഗത് സിംഗ് ജയിലിലായിരുന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ വധശിക്ഷയിൽ നിന്നും രക്ഷിക്കാമായിരുന്നിട്ടും, [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധി]] അത് ചെയ്തില്ല എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.<ref name="സൺഡേ ട്രൈബ്യൂൺ">{{cite news |first= വി.എൻ |last= ദത്ത |title= മഹാത്മാഗാന്ധിയും ഭഗത് സിംഗിന്റെ രക്തസാക്ഷിത്വവും |date= 27 ജൂലൈ 2008 |url= http://www.tribuneindia.com/2008/20080727/spectrum/main1.htm |work=ദ ട്രൈബ്യൂൺ |location=ഇന്ത്യ |accessdate=28 ഒക്ടോബർ 2011}}</ref> ഭഗത് സിംഗിന്റെ വധശിക്ഷ പെട്ടെന്ന് നടപ്പിലാക്കാൻ മോഹൻ ദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കൊപ്പം ഗൂഢാലോചന നടത്തിയെന്നു വരെ പറയപ്പെടുന്നു. ഭഗത് സിംഗിന്റെ വധശിക്ഷ റദ്ദാക്കാൻ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടനുമേൽ]] സമ്മർദ്ദം ചെലുത്താനുള്ള സ്വാധീനം [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല]] എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായികൾ ഈ വിമർശനത്തിനെ നേരിടുന്നു. അതുപോലെ [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ]] [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|ഗാന്ധിയുടെ]] പങ്കിനെ ചോദ്യംചെയ്യത്തക്ക ഭീഷണിയൊന്നും ഭഗത് സിംഗ് ഉയർത്തിയിരുന്നില്ലെന്നും അവർ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. ഭഗത് സിംഗിന്റെ ദേശസ്നേഹത്തെ ഗാന്ധി എപ്പോഴും പ്രകീർത്തിച്ചിരുന്നു അതുപോലെ തന്നെ വധശിക്ഷയെ ഗാന്ധി തുടക്കം മുതൽക്കുതന്നെ എതിർത്തിരുന്നു. ഞാൻ എപ്പോഴും വധശിക്ഷയെ എതിർക്കുന്നു, ദൈവമാണ് ഒരു ജീവൻ നൽകുന്നത്, അത് തിരിച്ചെടുക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു മാത്രമേ അവകാശമുള്ളു എന്ന ഗാന്ധിയുടെ വാചകങ്ങൾ മുൻനിർത്തി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായികൾ ഭഗത് സിംഗിന്റെ വധശിക്ഷ റദ്ദാക്കാൻ ഗാന്ധിജി ശ്രമിച്ചില്ല എന്ന വിവാദത്തെ എതിർക്കുന്നു.<ref name=gandhi2>[http://www.shahidbhagatsingh.org/biography/c013.htm വിപ്ലവകാരികളുടെ വധശിക്ഷ റദ്ദാക്കാൻ ഗാന്ധി ആത്മാർത്ഥമായി ശ്രമിച്ചിരുന്നു] ഷഹീദ്ഭഗത് സിംഗ് എന്ന വെബ് വിലാസത്തിൽ നിന്നും ശേഖരിച്ചത്</ref> ഗാന്ധി-ഇർവിൻ കരാർ പ്രകാരം ഏതാണ്ട് 90,000 രാഷ്ട്രീയ തടവുകാരുടെ മോചനം സാധ്യമായി. ഭഗത് സിംഗ്, [[ശിവറാം രാജ്‌ഗുരു|രാജ് ഗുരു]], [[സുഖ്‌ദേവ്|സുഖ്ദേവ്]] എന്നിവരുടെ വധശിക്ഷ ഇളവുചെയ്യണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ട് ഒരു കത്ത് വധശിക്ഷ നടപ്പാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിരുന്ന ദിവസം രാവിലെ വൈസ്രോയിക്കു [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|ഗാന്ധി‍‍]] നൽകിയിരുന്നു. ഈ കത്ത് കൈമാറുമ്പോഴും താൻ തീരെ വൈകിപോയി എന്നു ഗാന്ധി അറിഞ്ഞിരുന്നില്ലെന്ന് തെളിവുകളെ ഉദ്ധരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായികൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 139</ref> ജയിലിൽ ഭഗത് സിംഗിന്റെ സഹ തടവുകാരനായിരുന്ന [[ബാബ രൺധീർ]] എന്നയാൾ ദൈവത്തെക്കുറിച്ചും മതത്തെക്കുറിച്ചും ഭഗതിനോട് സംസാരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇത്തരം വിഷയങ്ങളിലൊന്നും തനിക്കു വിശ്വാസമില്ലെന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തെ മടക്കി അയക്കുകയായിരുന്നു സിംഗ് ചെയ്തിരുന്നത്. കൂടാതെ നിങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്ന ദൈവമുണ്ടെന്നു കരുതിയാൽ തന്നെ അദ്ദേഹം എന്തിനാണ് ഇത്തരം കഷ്ടപ്പാടുകൾ മനുഷ്യനു നൽകുന്നതെന്ന് രൺധീറിനോട് ചോദിക്കുകയും ഉണ്ടായി.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 26</ref> ഈ ചോദ്യം രൺധീറിനെ ചൊടിപ്പിക്കുകയും അദ്ദേഹം ഭഗതിനോട് വളരെ പരുഷമായി സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref>[[#bs2000|ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ - കുൽദ്ദീപ് നയ്യാർ]]പുറം. 27</ref> ഈ രൺധീറിനോടുള്ള മറുപടിയായാണ് ഞാൻ എന്തുകൊണ്ട് നിരീശ്വരവാദിയായി എന്ന ലഘുലേഖ ഭഗത് എഴുതുന്നത്.<ref name=whyiam1>{{cite news|title=ഞാൻ എന്തുകൊണ്ട് ഒരു നിരീശ്വരവാദിയായി|url=http://www.frontlineonnet.com/fl2421/stories/20071102501502500.htm|publisher=ഫ്രണ്ട് ലൈൻ|date=10-02-2007}}</ref> എന്നാൽ പിന്നീട് തനിക്ക് [[സിഖ് മതം|സിഖ് മതാനുയായി]] മാറാൻ മതപരമായ ചടങ്ങുകൾ ചെയ്യാൻ താൽപര്യമുണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞതായി രൺധീർ പറയുകയുണ്ടായി. [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷ്]] ജയിലധികൃതർ എന്നാൽ ഈ ആവശ്യം തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നത്രെ. ഈ തെളിവുകൾ ചരിത്രകാരന്മാർ പക്ഷേ നിരാകരിക്കുകയാണ്, കാരണം ഈ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് അറിവുള്ള ഏകവ്യക്തി രൺധീർ മാത്രമാണ്, മാത്രവുമല്ല തന്റെ ജീവിത കാലം മുഴുവൻ നിരീശ്വരവാദിയായി ജീവിച്ച ഒരാൾ മരണസമയത്ത് ഇങ്ങനെ ഒരാവശ്യം മുന്നോട്ടു വെക്കാനുള്ള സാധ്യതയും അവർ തള്ളിക്കളയുന്നു. ==മാർക്സിസം== ഷഹീദ് ഭഗത് സിങ്ങ് [[മാർക്സിസം|മാർക്സിസ്റ്റ്]] ചിന്തയിൽ അതീവ ആകൃഷ്ടനായിരുന്നു.<ref name=sbs12/> ഭാരതത്തിന്റെ ഭാവി [[മാർക്സിസം|മാർക്സിസ്റ്റ്]] തത്ത്വങ്ങളനുസരിച്ച് പുനർനിർമ്മാണം ചെയ്യുക എന്നത് ഷഹീദ് ഭഗത് സിങ്ങിന്റെ ആദർശങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. 1926 മുതൽ അദ്ദേഹം ഭാരതത്തിലും വിദേശത്തും വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പുരോഗതിയെക്കുറിച്ച് പഠിച്ചിരിന്നു.<ref name=reader1>[http://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1929/04/08.htm അസ്സംബ്ലി ഹാളിൽ വിതരണം ചെയ്ത ലഘുലേഖ] മാർക്സിസ്റ്റ് ആർക്കൈവിൽ നിന്നും ശേഖരിച്ചത്</ref> ജയിൽ തടവുകാരനായിരിക്കുന്ന സമയത്ത് ഭഗത് ധാരാളം പുസ്തകങ്ങൾ വായിക്കുമായിരുന്നു. [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് മാനിഫെസ്റ്റോ]], [[മൂലധനം (ഗ്രന്ഥം)|ദാസ് ക്യാപിറ്റൽ‍‍]], [[ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവം]] എന്നിങ്ങനെ [[കാൾ മാർക്സ്|കാറൽ മാർക്സിന്റേയും]], [[ഫ്രെഡറിക് ഏംഗൽസ്|ഫ്രെഡറിക് ഏംഗൽസിന്റേയും]] പുസ്തകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ കുറേയെറെ അദ്ദേഹം വായിച്ചു കൂട്ടിയിരുന്നുവെന്ന് സഹതടവുകാർ ഓർമ്മിക്കുന്നു.<ref name="marxist1" /><ref name=reader2>[http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?linkid=32 ഭഗത് സിംഗിന്റെ വായനാശീലത്തെക്കുറിച്ച്] ഷഹീദ് ഭഗത് സിംഗ് എന്ന വെബ് വിലാസത്തിൽ നിന്നും ശേഖരിച്ചത്</ref><ref name=marxist4>[http://www.marxist.com/baghat-singhs-revolutionary-legacy-2012.htm ഭഗത് സിംഗിന്റെ വിപ്ലവപൈതൃകം] മാർക്സിസ്റ്റ്.കോം - ശേഖരിച്ചത് 1 ഒക്ടോബർ 2012</ref><ref name=marxist5>[http://www.cpgb-ml.org/index.php?art=329&secName=proletarian&subName=display ഭഗത് സിംഗിന്റെ ജന്മദിനാഘോഷം] കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൻ - ഔദ്യോഗിക വിലാസം</ref><ref name=marxist7>[http://www.cpiml.org/liberation/year_2006/March/bhagat_singh_revolutionary_mindset.htm അരാജകത്വവാദത്തിൽനിന്നും മാർക്സിസത്തിലേക്ക്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131215040727/http://www.cpiml.org/liberation/year_2006/March/bhagat_singh_revolutionary_mindset.htm |date=2013-12-15 }} കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ് - ലെനിസിസ്റ്റ്‍) ഔദ്യോഗിക വെബ് വിലാസം</ref> ഞാൻ എന്തുകൊണ്ട് ഒരു നിരീശ്വരവാദിയായി എന്ന വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു ലഘുലേഖയും ഭഗത് ജയിലിൽ വച്ച് എഴുതിയിരുന്നു. == അഭ്രപാളിയിൽ == ഭഗത് സിംഗിനെ കഥാപാത്രമാക്കികൊണ്ട് നിരവധി ചലച്ചിത്രങ്ങളും ടി വി സീരിയലുകളും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.1954ൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഷഹീദ്-ഇ-ആസാദ് ഭഗത് സിംഗ് എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിൽ പ്രേം അബീദ് ആണ് ഭഗത് സിംഗിന്റെ വേഷം ചെയ്തത്.തുടർന്ന് ഷഹീദ് ഭഗത് സിംഗ് (1963), ഷഹീദ് (1965), അമർ ഷഹീദ് ഭഗത് സിംഗ്( 1974) എന്നീ ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങി.2002 ൽ സുകുമാർ നായർ സംവിധാനം ചെയ്ത ഷഹീദ്-ഇ-ആസാം, 23 മാർച്ച് 1931: ഷഹീദ്, ദെ ലജന്റ് ഒഫ് ഭഗത് സിംഗ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് ചിത്രങ്ങൾ ഇറങ്ങി.റംഗ് ദേ ബസന്തി,ഷഹീദ് ഉദ്ദം സിംഗ് എന്നീ ചലച്ചിത്രങ്ങളിലും ചന്ദ്രശേഖർ എന്ന ടി വി സീരിയലിലും ഭഗത് സിംഗ് കഥാപാത്രമായി വരുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/bhagat-singh-death-anniversary-7-movies-based-on-the-life-of-bhagat-singh|title=|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> == ഓർമ്മ == ഭഗത് സിംഗിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഭാരത സർക്കാർ 1968ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 61 ആം ജന്മദിനത്തിൽ 20 പൈസയുടെ തപാൽ സ്റ്റാമ്പും 2012 ൽ 5 രുപയുടെ നാണയവും പുറത്തിറക്കി. പാകിസ്താനിലെ ഭഗതി സിംഗ് ഫൌണ്ടേഷൻ ഭഗത് സിംഗ് മെമ്മോറിയൽ ഫൌണ്ടേഷൻ എന്നീ സംഘടനകൾ ഭഗത് സിംഗിനെ പാകിസ്താനിലെ വീരപുരുഷനായി പ്രഘ്യാപിക്കുന്നതിന് 2018 ൽ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/two-groups-in-pakistan-want-bhagat-singh-to-be-declared-a-national-hero/articleshow/63441488.cms|title=Bhagath singh national hero in Pakisthan|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> *1907 സെപ്തംബർ 28-ജനനം *1915 ഒന്നാം ലാഹോർ ഗൂഢാലോചനാകേസ്. *1916 ഭഗത് സിംഗ് ഡി.എ.വി.ഹൈസ്കൂളിൽ *1917 കർത്താർസിംഗ് രക്തസാക്ഷി ആകുന്നു. *1919 [[ജാലിയൻവാലാബാഗ് കൂട്ടക്കൊല]] *1920 ഭഗത് സിംഗ് [[നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനം|നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനത്തിലെ]] ബാലഭടൻ *1922 ചൌരിചൌരാ സംഭവം.ഭഗത് സിംഗ് ലാഹോർ നാഷണൽ കോളേജിൽ, സർവ്വകലാശാലാ വിദ്യാഭ്യാസം *1923 [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ അസോസിയേഷൻ]] രൂപവൽക്കരണം.ഭഗത് സിംഗ് കാൻപൂരിൽ *1924 ഭഗത് സിംഗ് വിപ്ലവത്തിലേക്ക് ഉപനയിക്കപ്പെടുന്നു. *1925 കാക്കോരി ഗൂഢാലോചന കേസ്സ്. *1926 നൌ ജവാൻ ഭാരത് സഭ. ഭഗത് സിംഗ് അറസ്റ്റിൽ. *1927 [[രാം പ്രസാദ് ബിസ്മിൽ|രാം പ്രസാദ് ബിസ്മിലും]] കൂട്ടരും തൂക്കിലേറുന്നു. *1928 ദില്ലി സമ്മേളനം *1929 ലാഹോർ അസ്സംബ്ലിയിൽ ബോംബേറ്.രണ്ടാം ലാഹോർ ഗൂഢാലോചന കേസ്സ്. ജയിൽ നിരാഹാര സമരം. *1930 വധശിക്ഷ വിധിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രിവികൌൺസിലിൽ അപ്പീൽ. *1931 ആസാദ് രക്തസാക്ഷിയാകുന്നു.ഗന്ധി-ഇർവ്വിൻ കരാർ. *1931 മാർച്ച് 23-ഭഗത് സിംഗും സഖാക്കളും രക്തസാക്ഷികളായി. == സ്രോതസ്സുകൾ == *{{cite book |title=ഭഗത് സിംഗ് - ആൻ ഇമ്മോർട്ടൽ റെവല്യൂഷണറി ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://books.google.com.sa/books?id=PEwJQ6_eTEUC&printsec | last= ഡോ.ഭവാൻസിംഗ് |first= റാണ |year=2005 |publisher=ഡയമണ്ട് ബുക്സ്|location=ഡെൽഹി|isbn=978-8128808272|ref=bs05}} *{{cite book| title=ഭഗത് സിംഗ് - ജയിൽ നോട്ട്ബുക്ക് ആന്റ് അദർ റൈറ്റിംഗ്സ്| last1=ഭഗത് |first1=സിംഗ്|coauthors=ഭൂപേന്ദ്ര ഹൂജ|url=http://books.google.com.sa/books?id=OAq4N60oopEC&printsec |publisher=ലെഫ്റ്റ്വേഡ് ബുക്സ്|isbn=978-81-87496-72-4|year=2007|location=ഇന്ത്യ|ref=bs07}} *{{cite book |title=ദ മാർട്ടിർ - ഭഗത് സിംഗ് എക്സ്പിരിമെന്റ്സ് ഇൻ റെവല്യൂഷൻ|url=http://books.google.com.sa/books?id=bG9lA6CrgQgC&printsec | last= കുൽദീപ്|first= നയ്യാർ |year=2000 |publisher=ഹർ-ആനന്ദ് പബ്ലിക്കേഷൻസ്|location=ഡെൽഹി|isbn=978-8124107003|ref=bs2000}} *{{cite book |title=മാർട്ടിർ അസ് ബ്രൈഡ്ഗ്രൂം|url=http://books.google.com.sa/books?id=PC4C3KcgCv0C&printsec | last= ഈശ്വർ|first= ദയാൽ ഗൗർ |year=2008 |publisher=ആൻഥേം പ്രസ്സ്|location=ഡെൽഹി|isbn=978-8190583503|ref=bab08}} == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|3}} {{IndiaFreedomLeaders}} [[വർഗ്ഗം:1907-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1931-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 28-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 23-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:20-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ വധശിക്ഷകൾ]] okqacop3vtd571r0r56asn12jcf17by 0 4583 4671717 4472753 2026-09-29T17:03:44Z ~2026-52011-11 223503 /* ഭൂമിശാസ്ത്രം */ 4671717 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Unnuneeli Sandesam}} {{ഫലകം: പ്രാചീനമലയാളസാഹിത്യം}} [[മണിപ്രവാളം|മണിപ്രവാളകൃതികളിൽ]] മുഖ്യമായ ഒരു കാവ്യമാണ് '''ഉണ്ണുനീലിസന്ദേശം'''. [[ലീലാതിലകം|ലീലാതിലകത്തിനു]] മുമ്പെ എഴുതപ്പെട്ടതാണ് ഈ കാവ്യം. മണിപ്രവാളകൃതികളിൽ പഴക്കം കൊണ്ടും കവിത്വം കൊണ്ടും മികച്ചതാണ് ഈ കൃതി. ഒരു [[സന്ദേശകാവ്യം|സന്ദേശകാവ്യമാണ്]] ഇത്.ഇത് ഒരു അജ്ഞാത കർത്തൃകം കൂടിയാണ് == ഇതിവൃത്തം == [[വടക്കുംകൂർ]] രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ‘ [[വടമതിര]] ’ അഥവാ [[കടുത്തുരുത്തി]] എന്ന ദേശത്ത് വസിച്ചിരുന്ന ഉണ്ണുനീലി എന്ന യുവതിക്ക് അവളുടെ പ്രിയതമൻ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്ത്]] നിന്ന് ഒരു സന്ദേശമയയ്ക്കുന്നതാണ് ഇതിലെ ഇതിവൃത്തം. ഉണ്ണുനീലിയുടെ വീടായ മുണ്ടയ്ക്കൽഭവനത്തിൽ ഒരു രാത്രി പ്രസ്തുത കൃതിയിലെ നായികാനായകന്മാർ കിടന്നുറങ്ങുന്നു, അതായത് ഉണ്ണുനീലിയും പ്രിയതമനും, ആ സമയത്ത് നായകനിൽ കാമാസക്തയായ ഒരു [[യക്ഷി]] നായികയറിയാതെ നായകനെ എടുത്തുപൊക്കി ആകാശമാർഗ്ഗം തെക്കോട്ട് പറന്നു. ഏകദേശം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തായപ്പോൾ]] നായകൻ ഉറക്കമുണർന്നു, യക്ഷിയെ കണ്ട അയാൾ നരസിംഹമന്ത്രം ജപിക്കുകയും അതിൽ ഭയന്ന [[യക്ഷി]] നായകനെ വിട്ട് ഓടിപ്പോവുകയും ചെയ്തു. നായകൻ [[ശ്രീ പദ്മനാഭ സ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപദ്മനാഭ സ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിനു]] സമീപമാണ് ചെന്നു വീഴുന്നത്. ഈ സമയം അതുവഴി യാദൃച്ഛികമായി വന്ന തൃപ്പാപ്പൂർമൂപ്പ് ആദിത്യവർമ്മയെ നായകൻ കണ്ടുമുട്ടുന്നു. തന്റെ വിഷമാവസ്ഥയെ നാ‍യകൻ രാജാവിനെ വിവരിച്ചു കേൾപ്പിക്കുകയും അദ്ദേഹം വഴി നായികയ്ക്കു സന്ദേശം കൊടുത്തയക്കാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തു]] നിന്നും [[വടമതിര|വടമതിരവരെ]]യാത്ര ചെയ്യാനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് പിന്നീടുള്ള കാവ്യഭാഗത്തിൽ. == കാലം == ഈ കാവ്യസൃഷ്ടിയുടെ നിർമ്മാണകാലം, [[കവി]], നായകൻ തുടങ്ങിയവയെപ്പറ്റി ഇതുവരെ തീdഉണ്ണുനീലിസന്ദേശത്തിന്റെ കാലം ക്രി. പി. പതിനാലാം ശതകത്തിന്റെ മൂന്നാം പാദമാണ് എന്നുള്ള നിഗമനത്തോട് യോജിക്കുന്ന അഭിപ്രായമാണ് പ്രകടിപിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതിന്റെ കാലം [[കൊല്ലവർഷം]] 525-നും 540-നും ( ക്രി. 1350 നും 136 0 നും ) ഇടക്കാകാം എന്നു സാഹിത്യഗവേഷകനായ [[ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. == കവിയും നായകനും == ഉണ്ണുനീലി സന്ദേശത്തിന്റെ [[കർത്താവ്]], നായകൻ എന്നിവരെ സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങൾ വളരെ അവ്യക്തമാണ്. പ്രസ്തുത കൃതിയിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന അടയാളങ്ങളും ,അഭിപ്രായങ്ങളും ആസ്പദമാക്കി വ്യത്യസ്തങ്ങളായ അഭിപ്രായങ്ങളാണ് പലരും പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. അവയിൽ ചിലത് താഴെ കൊടുക്കുന്നു. === കവിയും നായകനും ഒരു ചാക്യാർ === [[കവി|കവിയും]] നായകനും ഒരു [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരാണെന്നുള്ളതാണു്]] ഒരു പക്ഷത്തിന്റെ അഭിപ്രായം . === തോഴിയുടെ ഭർത്താവ് === ഉണ്ണുനീലിയുടെ [[തോഴി|തോഴിയായ]] ചെറിയതിന്റെ ഭർത്താവാണ് [[കാവ്യം]] രചിച്ചതെന്നാണ് മറ്റൊരഭിപ്രായം. [[സാഹിത്യപഞ്ചാനനൻ പി.കെ. നാരായണപിള്ള|സാഹിത്യപഞ്ചാനനൻ ശ്രീ പി.കെ. നാരായണപിള്ളയാണ്]] ഈ പക്ഷക്കാരിൽ പ്രമുഖൻ. === കവിയും നായകനും ഒരാൾ === കവിയും നായകനും ഒരാൾ തന്നെയെന്നുള്ളതാണ് മറ്റൊരു അഭിപ്രായം . [[ഉള്ളൂർ എസ്. പരമേശ്വരയ്യർ|മഹാകവി ഉള്ളൂർ]] ഈ പക്ഷത്താണു്. നായകന്റെയും നായികയുടെയും ദാമ്പത്യജീവിതത്തിലെ ചില രഹസ്യങ്ങൾ ഉണ്ണുനീലിസന്ദേശത്തിലെ ചില ശ്ലോകങ്ങളിൽ പറയുന്നുണ്ട്. ഇതൊക്കെയാണ് കവിയും നായകനും ഒന്നാണെന്നുള്ള തന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ കാരണങ്ങളായി മഹാകവി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്.ഇതേ അഭിപ്രായം തന്നെയാണ് ശ്രീ [[ശൂരനാട്ടു കുഞ്ഞൻപിള്ള|ശൂരനാട്ടു കുഞ്ഞൻപിള്ളക്കും]] ഉള്ളത്. കവിയും നായകനും ഒന്നാണെന്നും തന്റെ പ്രിയതമയുടെ കീർത്തി നിലനിർത്താൻ വേണ്ടി കാവ്യം രചിച്ചതാണെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കവിയും ആദിത്യവർമ്മനും തമ്മിൽ വളരെ ഗാഢമായ സ്നേഹബന്ധം ഉണ്ടായിരുന്നതായും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു, ഇതാവാം കവിയെ സഹായിക്കാൻ ആദിത്യവർമ്മൻ തുനിഞ്ഞത്. === കവി ഒരു കേരളബ്രാഹ്മണൻ === കവിയും നായകനും ഒന്നാണോ എന്ന തർക്കത്തിനു പുറമെ കവി അല്ലെങ്കിൽ നായകൻ ആരായിരിക്കാം എന്ന ഒരു സംശയവും വ്യക്തമാകാതെ അവശേഷിക്കുന്നു. കവി ഒരു കേരളബ്രാഹ്മണനാണെന്നുള്ളതാണ് ഒരു മതം. ആരാണെങ്കിലും ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം വളരെ നന്നായി കവി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതരീതി, [[ദേവദാസി]] സമ്പ്രദായം, പ്രധാന പട്ടണങ്ങൾ, വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങൾ, [[ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ കവി വളരെ വ്യക്തമായി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. {{poetry-stub}} [[വർഗ്ഗം:മണിപ്രവാളകൃതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സന്ദേശകാവ്യങ്ങൾ]] == ഭൂമിശാസ്ത്രം == ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വസ്തുതകൾ സന്ദേശവാഹകൻ സഞ്ചരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലൂടെയാണ് വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നത് . തിരുവനന്തപുരം, വർക്കല,പരവൂർ, കൊല്ലം,കായംകുളം,കണ്ടിയൂർ, ചെന്നിത്തല,തിരുവല്ല, തൃക്കൊടിത്താനം,മണികണ്ഠപുരം,ഏറ്റുമാനൂർ എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ നാട്ടുപാതയായി അനുമാനിത്തിക്കാൻ തക്കതായ വിശദീകരണങ്ങൾ ഉണ്ട് . ഓരോ സ്ഥലത്തെയും പ്രധാന കാഴ്ചകൾ , നാടുവാഴികളുടെ കൊട്ടാരങ്ങൾ , പ്രഖ്യാപിത ദേവാലയങ്ങൾ , ജനങ്ങളുടെ ആചാരവിശേഷങ്ങൾ , പ്രസിദ്ധമായ അങ്ങാടികൾ , തുടങ്ങിയവും വർണ്ണയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു 3jvf8su4togae61ekwnmggmpl6tgbnl 4671718 4671717 2026-09-29T17:05:50Z ~2026-52011-11 223503 4671718 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Unnuneeli Sandesam}} [[മണിപ്രവാളം|മണിപ്രവാളകൃതികളിൽ]] മുഖ്യമായ ഒരു കാവ്യമാണ് '''ഉണ്ണുനീലിസന്ദേശം'''. [[ലീലാതിലകം|ലീലാതിലകത്തിനു]] മുമ്പെ എഴുതപ്പെട്ടതാണ് ഈ കാവ്യം. മണിപ്രവാളകൃതികളിൽ പഴക്കം കൊണ്ടും കവിത്വം കൊണ്ടും മികച്ചതാണ് ഈ കൃതി. ഒരു [[സന്ദേശകാവ്യം|സന്ദേശകാവ്യമാണ്]] ഇത്.ഇത് ഒരു അജ്ഞാത കർത്തൃകം കൂടിയാണ് == ഇതിവൃത്തം == [[വടക്കുംകൂർ]] രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ‘ [[വടമതിര]] ’ അഥവാ [[കടുത്തുരുത്തി]] എന്ന ദേശത്ത് വസിച്ചിരുന്ന ഉണ്ണുനീലി എന്ന യുവതിക്ക് അവളുടെ പ്രിയതമൻ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്ത്]] നിന്ന് ഒരു സന്ദേശമയയ്ക്കുന്നതാണ് ഇതിലെ ഇതിവൃത്തം. ഉണ്ണുനീലിയുടെ വീടായ മുണ്ടയ്ക്കൽഭവനത്തിൽ ഒരു രാത്രി പ്രസ്തുത കൃതിയിലെ നായികാനായകന്മാർ കിടന്നുറങ്ങുന്നു, അതായത് ഉണ്ണുനീലിയും പ്രിയതമനും, ആ സമയത്ത് നായകനിൽ കാമാസക്തയായ ഒരു [[യക്ഷി]] നായികയറിയാതെ നായകനെ എടുത്തുപൊക്കി ആകാശമാർഗ്ഗം തെക്കോട്ട് പറന്നു. ഏകദേശം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തായപ്പോൾ]] നായകൻ ഉറക്കമുണർന്നു, യക്ഷിയെ കണ്ട അയാൾ നരസിംഹമന്ത്രം ജപിക്കുകയും അതിൽ ഭയന്ന [[യക്ഷി]] നായകനെ വിട്ട് ഓടിപ്പോവുകയും ചെയ്തു. നായകൻ [[ശ്രീ പദ്മനാഭ സ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപദ്മനാഭ സ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിനു]] സമീപമാണ് ചെന്നു വീഴുന്നത്. ഈ സമയം അതുവഴി യാദൃച്ഛികമായി വന്ന തൃപ്പാപ്പൂർമൂപ്പ് ആദിത്യവർമ്മയെ നായകൻ കണ്ടുമുട്ടുന്നു. തന്റെ വിഷമാവസ്ഥയെ നാ‍യകൻ രാജാവിനെ വിവരിച്ചു കേൾപ്പിക്കുകയും അദ്ദേഹം വഴി നായികയ്ക്കു സന്ദേശം കൊടുത്തയക്കാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തു]] നിന്നും [[വടമതിര|വടമതിരവരെ]]യാത്ര ചെയ്യാനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് പിന്നീടുള്ള കാവ്യഭാഗത്തിൽ. == കാലം == ഈ കാവ്യസൃഷ്ടിയുടെ നിർമ്മാണകാലം, [[കവി]], നായകൻ തുടങ്ങിയവയെപ്പറ്റി ഇതുവരെ തീdഉണ്ണുനീലിസന്ദേശത്തിന്റെ കാലം ക്രി. പി. പതിനാലാം ശതകത്തിന്റെ മൂന്നാം പാദമാണ് എന്നുള്ള നിഗമനത്തോട് യോജിക്കുന്ന അഭിപ്രായമാണ് പ്രകടിപിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതിന്റെ കാലം [[കൊല്ലവർഷം]] 525-നും 540-നും ( ക്രി. 1350 നും 136 0 നും ) ഇടക്കാകാം എന്നു സാഹിത്യഗവേഷകനായ [[ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. == കവിയും നായകനും == ഉണ്ണുനീലി സന്ദേശത്തിന്റെ [[കർത്താവ്]], നായകൻ എന്നിവരെ സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങൾ വളരെ അവ്യക്തമാണ്. പ്രസ്തുത കൃതിയിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന അടയാളങ്ങളും ,അഭിപ്രായങ്ങളും ആസ്പദമാക്കി വ്യത്യസ്തങ്ങളായ അഭിപ്രായങ്ങളാണ് പലരും പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. അവയിൽ ചിലത് താഴെ കൊടുക്കുന്നു. === കവിയും നായകനും ഒരു ചാക്യാർ === [[കവി|കവിയും]] നായകനും ഒരു [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരാണെന്നുള്ളതാണു്]] ഒരു പക്ഷത്തിന്റെ അഭിപ്രായം . === തോഴിയുടെ ഭർത്താവ് === ഉണ്ണുനീലിയുടെ [[തോഴി|തോഴിയായ]] ചെറിയതിന്റെ ഭർത്താവാണ് [[കാവ്യം]] രചിച്ചതെന്നാണ് മറ്റൊരഭിപ്രായം. [[സാഹിത്യപഞ്ചാനനൻ പി.കെ. നാരായണപിള്ള|സാഹിത്യപഞ്ചാനനൻ ശ്രീ പി.കെ. നാരായണപിള്ളയാണ്]] ഈ പക്ഷക്കാരിൽ പ്രമുഖൻ. === കവിയും നായകനും ഒരാൾ === കവിയും നായകനും ഒരാൾ തന്നെയെന്നുള്ളതാണ് മറ്റൊരു അഭിപ്രായം . [[ഉള്ളൂർ എസ്. പരമേശ്വരയ്യർ|മഹാകവി ഉള്ളൂർ]] ഈ പക്ഷത്താണു്. നായകന്റെയും നായികയുടെയും ദാമ്പത്യജീവിതത്തിലെ ചില രഹസ്യങ്ങൾ ഉണ്ണുനീലിസന്ദേശത്തിലെ ചില ശ്ലോകങ്ങളിൽ പറയുന്നുണ്ട്. ഇതൊക്കെയാണ് കവിയും നായകനും ഒന്നാണെന്നുള്ള തന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ കാരണങ്ങളായി മഹാകവി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്.ഇതേ അഭിപ്രായം തന്നെയാണ് ശ്രീ [[ശൂരനാട്ടു കുഞ്ഞൻപിള്ള|ശൂരനാട്ടു കുഞ്ഞൻപിള്ളക്കും]] ഉള്ളത്. കവിയും നായകനും ഒന്നാണെന്നും തന്റെ പ്രിയതമയുടെ കീർത്തി നിലനിർത്താൻ വേണ്ടി കാവ്യം രചിച്ചതാണെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കവിയും ആദിത്യവർമ്മനും തമ്മിൽ വളരെ ഗാഢമായ സ്നേഹബന്ധം ഉണ്ടായിരുന്നതായും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു, ഇതാവാം കവിയെ സഹായിക്കാൻ ആദിത്യവർമ്മൻ തുനിഞ്ഞത്. === കവി ഒരു കേരളബ്രാഹ്മണൻ === കവിയും നായകനും ഒന്നാണോ എന്ന തർക്കത്തിനു പുറമെ കവി അല്ലെങ്കിൽ നായകൻ ആരായിരിക്കാം എന്ന ഒരു സംശയവും വ്യക്തമാകാതെ അവശേഷിക്കുന്നു. കവി ഒരു കേരളബ്രാഹ്മണനാണെന്നുള്ളതാണ് ഒരു മതം. ആരാണെങ്കിലും ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം വളരെ നന്നായി കവി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതരീതി, [[ദേവദാസി]] സമ്പ്രദായം, പ്രധാന പട്ടണങ്ങൾ, വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങൾ, [[ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ കവി വളരെ വ്യക്തമായി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വസ്തുതകൾ സന്ദേശവാഹകൻ സഞ്ചരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലൂടെയാണ് വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നത് . തിരുവനന്തപുരം, വർക്കല,പരവൂർ, കൊല്ലം,കായംകുളം,കണ്ടിയൂർ, ചെന്നിത്തല,തിരുവല്ല, തൃക്കൊടിത്താനം,മണികണ്ഠപുരം,ഏറ്റുമാനൂർ എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ നാട്ടുപാതയായി അനുമാനിത്തിക്കാൻ തക്കതായ വിശദീകരണങ്ങൾ ഉണ്ട് . ഓരോ സ്ഥലത്തെയും പ്രധാന കാഴ്ചകൾ , നാടുവാഴികളുടെ കൊട്ടാരങ്ങൾ , പ്രഖ്യാപിത ദേവാലയങ്ങൾ , ജനങ്ങളുടെ ആചാരവിശേഷങ്ങൾ , പ്രസിദ്ധമായ അങ്ങാടികൾ , തുടങ്ങിയവും വർണ്ണയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു {{poetry-stub}} [[വർഗ്ഗം:മണിപ്രവാളകൃതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സന്ദേശകാവ്യങ്ങൾ]] 7seoe6rhliw9og9zj8z4bri36e0caq6 4671720 4671718 2026-09-29T17:07:01Z ~2026-52011-11 223503 /* */ 4671720 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Unnuneeli Sandesam}} {{ഫലകം: പ്രാചീനമലയാളസാഹിത്യം}} [[മണിപ്രവാളം|മണിപ്രവാളകൃതികളിൽ]] മുഖ്യമായ ഒരു കാവ്യമാണ് '''ഉണ്ണുനീലിസന്ദേശം'''. [[ലീലാതിലകം|ലീലാതിലകത്തിനു]] മുമ്പെ എഴുതപ്പെട്ടതാണ് ഈ കാവ്യം. മണിപ്രവാളകൃതികളിൽ പഴക്കം കൊണ്ടും കവിത്വം കൊണ്ടും മികച്ചതാണ് ഈ കൃതി. ഒരു [[സന്ദേശകാവ്യം|സന്ദേശകാവ്യമാണ്]] ഇത്.ഇത് ഒരു അജ്ഞാത കർത്തൃകം കൂടിയാണ് == ഇതിവൃത്തം == [[വടക്കുംകൂർ]] രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ‘ [[വടമതിര]] ’ അഥവാ [[കടുത്തുരുത്തി]] എന്ന ദേശത്ത് വസിച്ചിരുന്ന ഉണ്ണുനീലി എന്ന യുവതിക്ക് അവളുടെ പ്രിയതമൻ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്ത്]] നിന്ന് ഒരു സന്ദേശമയയ്ക്കുന്നതാണ് ഇതിലെ ഇതിവൃത്തം. ഉണ്ണുനീലിയുടെ വീടായ മുണ്ടയ്ക്കൽഭവനത്തിൽ ഒരു രാത്രി പ്രസ്തുത കൃതിയിലെ നായികാനായകന്മാർ കിടന്നുറങ്ങുന്നു, അതായത് ഉണ്ണുനീലിയും പ്രിയതമനും, ആ സമയത്ത് നായകനിൽ കാമാസക്തയായ ഒരു [[യക്ഷി]] നായികയറിയാതെ നായകനെ എടുത്തുപൊക്കി ആകാശമാർഗ്ഗം തെക്കോട്ട് പറന്നു. ഏകദേശം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തായപ്പോൾ]] നായകൻ ഉറക്കമുണർന്നു, യക്ഷിയെ കണ്ട അയാൾ നരസിംഹമന്ത്രം ജപിക്കുകയും അതിൽ ഭയന്ന [[യക്ഷി]] നായകനെ വിട്ട് ഓടിപ്പോവുകയും ചെയ്തു. നായകൻ [[ശ്രീ പദ്മനാഭ സ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപദ്മനാഭ സ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിനു]] സമീപമാണ് ചെന്നു വീഴുന്നത്. ഈ സമയം അതുവഴി യാദൃച്ഛികമായി വന്ന തൃപ്പാപ്പൂർമൂപ്പ് ആദിത്യവർമ്മയെ നായകൻ കണ്ടുമുട്ടുന്നു. തന്റെ വിഷമാവസ്ഥയെ നാ‍യകൻ രാജാവിനെ വിവരിച്ചു കേൾപ്പിക്കുകയും അദ്ദേഹം വഴി നായികയ്ക്കു സന്ദേശം കൊടുത്തയക്കാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തു]] നിന്നും [[വടമതിര|വടമതിരവരെ]]യാത്ര ചെയ്യാനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളാണ് പിന്നീടുള്ള കാവ്യഭാഗത്തിൽ. == കാലം == ഈ കാവ്യസൃഷ്ടിയുടെ നിർമ്മാണകാലം, [[കവി]], നായകൻ തുടങ്ങിയവയെപ്പറ്റി ഇതുവരെ തീdഉണ്ണുനീലിസന്ദേശത്തിന്റെ കാലം ക്രി. പി. പതിനാലാം ശതകത്തിന്റെ മൂന്നാം പാദമാണ് എന്നുള്ള നിഗമനത്തോട് യോജിക്കുന്ന അഭിപ്രായമാണ് പ്രകടിപിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതിന്റെ കാലം [[കൊല്ലവർഷം]] 525-നും 540-നും ( ക്രി. 1350 നും 136 0 നും ) ഇടക്കാകാം എന്നു സാഹിത്യഗവേഷകനായ [[ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. == കവിയും നായകനും == ഉണ്ണുനീലി സന്ദേശത്തിന്റെ [[കർത്താവ്]], നായകൻ എന്നിവരെ സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങൾ വളരെ അവ്യക്തമാണ്. പ്രസ്തുത കൃതിയിൽ നിന്നു ലഭിക്കുന്ന അടയാളങ്ങളും ,അഭിപ്രായങ്ങളും ആസ്പദമാക്കി വ്യത്യസ്തങ്ങളായ അഭിപ്രായങ്ങളാണ് പലരും പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. അവയിൽ ചിലത് താഴെ കൊടുക്കുന്നു. === കവിയും നായകനും ഒരു ചാക്യാർ === [[കവി|കവിയും]] നായകനും ഒരു [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരാണെന്നുള്ളതാണു്]] ഒരു പക്ഷത്തിന്റെ അഭിപ്രായം . === തോഴിയുടെ ഭർത്താവ് === ഉണ്ണുനീലിയുടെ [[തോഴി|തോഴിയായ]] ചെറിയതിന്റെ ഭർത്താവാണ് [[കാവ്യം]] രചിച്ചതെന്നാണ് മറ്റൊരഭിപ്രായം. [[സാഹിത്യപഞ്ചാനനൻ പി.കെ. നാരായണപിള്ള|സാഹിത്യപഞ്ചാനനൻ ശ്രീ പി.കെ. നാരായണപിള്ളയാണ്]] ഈ പക്ഷക്കാരിൽ പ്രമുഖൻ. === കവിയും നായകനും ഒരാൾ === കവിയും നായകനും ഒരാൾ തന്നെയെന്നുള്ളതാണ് മറ്റൊരു അഭിപ്രായം . [[ഉള്ളൂർ എസ്. പരമേശ്വരയ്യർ|മഹാകവി ഉള്ളൂർ]] ഈ പക്ഷത്താണു്. നായകന്റെയും നായികയുടെയും ദാമ്പത്യജീവിതത്തിലെ ചില രഹസ്യങ്ങൾ ഉണ്ണുനീലിസന്ദേശത്തിലെ ചില ശ്ലോകങ്ങളിൽ പറയുന്നുണ്ട്. ഇതൊക്കെയാണ് കവിയും നായകനും ഒന്നാണെന്നുള്ള തന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ കാരണങ്ങളായി മഹാകവി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്.ഇതേ അഭിപ്രായം തന്നെയാണ് ശ്രീ [[ശൂരനാട്ടു കുഞ്ഞൻപിള്ള|ശൂരനാട്ടു കുഞ്ഞൻപിള്ളക്കും]] ഉള്ളത്. കവിയും നായകനും ഒന്നാണെന്നും തന്റെ പ്രിയതമയുടെ കീർത്തി നിലനിർത്താൻ വേണ്ടി കാവ്യം രചിച്ചതാണെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കവിയും ആദിത്യവർമ്മനും തമ്മിൽ വളരെ ഗാഢമായ സ്നേഹബന്ധം ഉണ്ടായിരുന്നതായും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു, ഇതാവാം കവിയെ സഹായിക്കാൻ ആദിത്യവർമ്മൻ തുനിഞ്ഞത്. === കവി ഒരു കേരളബ്രാഹ്മണൻ === കവിയും നായകനും ഒന്നാണോ എന്ന തർക്കത്തിനു പുറമെ കവി അല്ലെങ്കിൽ നായകൻ ആരായിരിക്കാം എന്ന ഒരു സംശയവും വ്യക്തമാകാതെ അവശേഷിക്കുന്നു. കവി ഒരു കേരളബ്രാഹ്മണനാണെന്നുള്ളതാണ് ഒരു മതം. ആരാണെങ്കിലും ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം വളരെ നന്നായി കവി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതരീതി, [[ദേവദാസി]] സമ്പ്രദായം, പ്രധാന പട്ടണങ്ങൾ, വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങൾ, [[ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ കവി വളരെ വ്യക്തമായി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വസ്തുതകൾ സന്ദേശവാഹകൻ സഞ്ചരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലൂടെയാണ് വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നത് . തിരുവനന്തപുരം, വർക്കല,പരവൂർ, കൊല്ലം,കായംകുളം,കണ്ടിയൂർ, ചെന്നിത്തല,തിരുവല്ല, തൃക്കൊടിത്താനം,മണികണ്ഠപുരം,ഏറ്റുമാനൂർ എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ നാട്ടുപാതയായി അനുമാനിത്തിക്കാൻ തക്കതായ വിശദീകരണങ്ങൾ ഉണ്ട് . ഓരോ സ്ഥലത്തെയും പ്രധാന കാഴ്ചകൾ , നാടുവാഴികളുടെ കൊട്ടാരങ്ങൾ , പ്രഖ്യാപിത ദേവാലയങ്ങൾ , ജനങ്ങളുടെ ആചാരവിശേഷങ്ങൾ , പ്രസിദ്ധമായ അങ്ങാടികൾ , തുടങ്ങിയവും വർണ്ണയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു {{poetry-stub}} [[വർഗ്ഗം:മണിപ്രവാളകൃതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സന്ദേശകാവ്യങ്ങൾ]] btgoljfs7wuvnj3ch7tj2yov5oqrzp9 0 4906 4671787 4660997 2026-09-30T00:21:38Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671787 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mullaperiyar Dam}}{{Infobox dam | name = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌ | res_max_depth = {{Convert|43.281|m|ft|0|abbr=on}} | spillway_count = 13<ref>{{cite news|author=ET Bureau|title=Tamil Nadu tells Supreme Court to restrain Kerala on Mullaiperiyaru dam|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-02/news/30467941_1_mullaperiyaru-dam-new-dam-tremors|access-date=6 December 2011|newspaper=Economic Times|date=2 December 2011}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | spillway_type = Chute | spillway_capacity = {{convert|3454.62|m3/s|cuyd/s|0}}<ref name="nrld" /> | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|443230000|m3|acre feet|0|abbr=on}} | res_capacity_active = {{Convert|299130000|m3|acre feet|0|abbr=on}}<ref name=study>{{cite web|title=Mullaperiyar Environmental Protection Forum v. Union of India (UOI) and Ors|url=http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf|pages=1–2|publisher=Supreme Courth of India|access-date=30 November 2011|archive-date=16 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111216014733/http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf|url-status=live}}</ref> | res_capacity_inactive = | res_catchment = | res_surface = | res_elevation = | res_max_length = | dam_elevation_crest = | res_max_width = | res_tidal_range = | plant_operator = [[Tamil Nadu Generation and Distribution Corporation Limited]] | plant_commission = Unit 1:1958 <br /> Unit 2: 1959 <br />Unit 3:1959 <br /> Unit 4:1965 | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 3 x 42&nbsp;MW <br /> 1 x 35 &nbsp;MW<ref>{{Cite web |url=http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-10-20 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110225851/http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |url-status=dead }}</ref> | plant_capacity = 161 MW | plant_annual_gen = | website = | dam_crosses = [[Periyar (river)|Periyar River]] | dam_volume = | name_official = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌, ഇടുക്കി | status = O | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = India#India Kerala | location_map_size = | location_map_caption = | coordinates = {{coord|9|31|43|N|77|8|39|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ഇന്ത്യ]] | location = [[കേരള]] | construction_began = 1887 | dam_width_base = {{Convert|42.2|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="Frye1918">{{cite book |last=Frye |first=Albert Irvin|title=Civil engineers' pocket book: a reference-book for engineers, contractors, and students, containing rules, data, methods, formulas and tables |url=https://archive.org/stream/civilengineerspo00frye#page/858/mode/2up |access-date=30 November 2011 |edition=2nd (corrected) |year=1918 |publisher=D. Van Nostrand Company |page=859}}</ref> | opening = 10 October 1895<ref>{{Cite web|last1=Oct 10|first1=TNN / Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=14:21|title=Mullaperiyar Dam turns 125 {{!}} Kochi News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/mullaperiyar-dam-turns-125/articleshow/78581459.cms|access-date=2021-08-03|website=The Times of India|language=en}}</ref> | demolished = | cost = | owner = <!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | operator = [[Tamil Nadu]]<!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | dam_type = [[Gravity dam|Gravity]] | dam_height = | dam_height_thalweg = | dam_height_foundation = {{Convert|53.66|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="nrld" /> | dam_length = {{Convert|365.85|m|ft|0|abbr=on}} (main)<ref name="nrld" /> | dam_width_crest = {{Convert|3.6|m|ft|0|abbr=on}} | extra = }}{{OSM Location map |lat = 9.577 |lon = 77.18 |zoom = 10 |width = 260 |height = 400 |minimap = yes |mini-width= |mini-height= |minipog-x= |minipog-y= |scalemark =180 |mark-lat = 9.577 |mark-lon = 77.18 |mark-title = [[തേക്കടി]] |label = [[തേക്കടി]] |label-pos = right |mark-lat1 = 9.609 |mark-lon1 = 77.169 |mark-title1 = [[കുമളി]] |label1 = [[കുമളി]] |label-pos1 = |mark-lat2 = 9.529 |mark-lon2 = 77.144 |mark-title2 = Mullaperiyar |label2 = Mullaperiyar |label-pos2 = <!-- you can repeat landmarks up to 9 with this template --> }} [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[ഇടുക്കി ജില്ല]]<nowiki/>യിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരണക്കെട്ടാണ് '''മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്'''<ref>{{Cite web |url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Dam_D00820 |title= Periyar Dam D00820 - |website= www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[പീരുമേട്|പീരുമേട് താലൂക്കിൽ]], [[കുമിളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] പ്രദേശത്താണ് ഈ അണക്കെട്ടു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഈ പഞ്ചായത്തിലെ [[തമിഴ്‌നാട്]] അതിർത്തി പ്രദേശത്തെ ശിവഗിരി മലകളിൽ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന വിവിധ നീരുറവകൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന [[മുല്ലയാർ|മുല്ലയാറിന്റേയും]], [[പെരിയാർ|പെരിയാർനദിയുടേയും]] സംഗമസ്ഥാനത്താണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അണക്കെട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref><ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 7</ref> [[തേക്കടി|തേക്കടിയിലെ]] [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതം]]<ref>{{Citeweb|url= http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.forest.kerala.gov.in|access-date= 2018-10-10|archive-date= 2019-03-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20190304001730/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|url-status= dead}}</ref><ref>{{Citeweb|url =https://www.keralatourism.org/destination/periyar-tiger-reserve-idukki/192 |title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.keralatourism.org }}</ref> ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ [[വാട്ടർ ടാങ്ക്|ജലസംഭരണിക്കു]] ചുറ്റുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന[[ജലം| നിശ്ചിതഅളവു വെള്ളം]], [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനും]] [[വൈദ്യുതി]]<nowiki/>നിർമ്മാണത്തിനുമാണുപയോഗിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അണക്കെട്ടിൽനിന്നും [[പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പ്|പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ]]<nowiki/>വഴിയാണ് വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നത്. [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിലെ]] [[വൈഗ നദി]]യുടെ [[താഴ്‌വര|താഴ്‌വരയിലെ]] പ്രദേശങ്ങൾക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചന]]ത്തിനായി, [[പെരിയാർ വൈഗൈ ജലസേചന പദ്ധതി|പെരിയാർ വൈഗൈജലസേചനപദ്ധതി]]യിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ അണക്കെട്ട്, ഏറെക്കാലങ്ങളായി രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വിഷയമായിരിക്കുകയാണ്. ജലനിരപ്പുയർത്തണമെന്നു [[തമിഴ്‌നാട്]] ആവശ്യപ്പെടുകയും എന്നാൽ ആ നടപടി അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുമെന്നുപറഞ്ഞ്, [[കേരളം|കേരള]]സർക്കാർ ഈ ആവശ്യത്തെ നിരാകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1961ലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തോടുകൂടെയാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെച്ചൊല്ലിയുള്ള വാദങ്ങളും എതിർവാദങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നത്. [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി മിശ്രിതമു]]<nowiki/>പയോഗിച്ചു നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട, കാലപ്പഴക്കംചെന്ന ഈ അണക്കെട്ടിന്, ശക്തമായ വെള്ളപ്പാച്ചിലിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അതിനാൽതന്നെ, അണക്കെട്ടിന്റെ [[താഴ്‌വര]]<nowiki/>യിൽ താമസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾക്ക്, ഈ അണക്കെട്ട്, സുരക്ഷാഭീഷണിയാണെന്നും പ്രമുഖവർത്തമാനപത്രമായ [[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] അക്കാലത്തു റിപ്പോർട്ടുചെയ്തിരുന്നു. 2014 മെയ് 7ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയുടെ]] അഞ്ചംഗബഞ്ചിന്റെ വിധി, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന]]<nowiki/>നുകൂലമായി വന്നു. ഈ വിധി, കേരളത്തിനു തികച്ചും പ്രതികൂലമായിരുന്നു. 136 അടിയിൽനിന്നു 142 അടിയിലേക്കു ജലനിരപ്പുയർത്താമെന്നും അണക്കെട്ടിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന്, ഒരു മൂന്നംഗസമിതിയെ നിയോഗിക്കാമെന്നും അന്നത്തെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]]<nowiki/>വിധിയിൽ പറയുന്നു.<ref name=security1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=1962-05-11|quote=സുർക്കി മിശ്രിതമുപയോഗിച്ചുപണിത ഈ അണക്കെട്ട്, കനത്തസുരക്ഷാഭീഷണിയുയർത്തുന്നു}}</ref> 1887 നും 1895 നും ഇടയിൽ കേണൽ ജോൺ പെന്നിക്വിക്കിന്റെ കീഴിലുള്ള തൊഴിലാളികളാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. കൂടാതെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി പ്രദേശത്തേക്ക് (ഇന്നത്തെ തമിഴ്‌നാട്) കിഴക്കോട്ട് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനുള്ള ഒരു കരാറിലും ഇത് എത്തിചേർന്നു. അണക്കെട്ടിന് അടിത്തറയിൽ നിന്ന് 53.6 മീറ്റർ (176 അടി) ഉയരവും 365.7 മീറ്റർ (1,200 അടി) നീളവുമുണ്ട്.<ref name="nrld">{{cite web|url=http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|title=National Register for Large Dams|year=2009|publisher=Central Water Commission|pages=194–197|access-date=30 November 2011|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="Frye1918" /> [[തേക്കടി]]യിലെ പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം അണക്കെട്ടിന്റെ റിസർവോയറിനു ചുറ്റുമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മുല്ലയാർ, പെരിയാർ നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പെരിയാർ നദിയിൽ കേരളത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ അണക്കെട്ട്.<ref name="nrld" /><ref name="TNOwn">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|title=Tamil Nadu since the state is incontrovertible sole owner of the Mullaperiyar dam and all its appurtenant structures – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|website=[[The Times of India]]|date=9 February 2012|access-date=18 September 2023|archive-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706224043/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|url-status=live}}</ref><ref name="TNOwn2">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|title=Four dams – Mullaperiyar Dam, Parambikulam Dam, Thunakadavu Dam and Peruvaripallam Dam – are owned, operated and maintained by Tamil Nadu whereas they were situated in the territory of Kerala – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|access-date=5 May 2012|archive-date=20 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020230236/http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|url-status=dead}}</ref> എന്നാൽ അയൽ സംസ്ഥാനമായ തമിഴ്‌നാടാണ് ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പും പരിപാലനവും നടത്തുന്നത്.<ref name="wiild">{{cite book|url=https://books.google.com/books|title=Water insecurity, institutions, and livelihood dynamics: a study in Plachimada, Kerala, India|year=2012|publisher=Centre for Development Studies (Trivandrum, India)|pages=58|access-date=11 August 2012|location=India|archive-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103122323/https://books.google.com/books|url-status=live}}</ref><ref name="c&s">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|title=Advances in Fish and Wildlife Ecology and Biology, Volume 4|year=2012|location=India|isbn=978-81-7035-517-5|page=29|last1=Kaul|first1=Bansi Lal|access-date=22 September 2016|archive-date=18 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918155532/https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|url-status=live}}</ref> പെരിയാർ നദിയുടെ ആകെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം 5398 km2 ആണെങ്കിലും, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 114 km2 താഴേക്ക് ഒഴുകുന്നു,<ref name="nias">{{cite web|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|title=The Mullaperiyar Conflict|year=2010|publisher=National Institute of Advanced Studies|pages=7|access-date=10 August 2012|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|archive-date=15 December 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="cwrdm">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|title=No part of Mullaperiyar catchment is in TN: CWRDM Director|year=2012|access-date=10 August 2012|location=India|newspaper=The Hindu|archive-date=10 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110214142/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|url-status=live}}</ref><ref name="iitr">{{cite web|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|title=Dam Break Analysis|year=2012|publisher=IIT Roorkee|pages=17–22|access-date=10 August 2012|location=India|archive-date=21 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055238/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|url-status=live}}</ref> മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം പൂർണ്ണമായും കേരളത്തിലാണ്. അതിനാൽ പെരിയാർ ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയല്ല. 2014 നവംബർ 21 ന്, 35 വർഷത്തിനിടെ ആദ്യമായി ജലനിരപ്പ് 142 അടിയിലെത്തി.<ref name="142Feet">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|title=The Mullaperiyar touches 142 feet|website=[[The Times of India]]|year=2014|access-date=22 November 2014|location=India|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911040758/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|url-status=live}}</ref>കേരള സംസ്ഥാനത്ത് തുടർച്ചയായി പെയ്ത മഴയെത്തുടർന്ന് 2018 ഓഗസ്റ്റ് 15 ന് റിസർവോയർ വീണ്ടും പരമാവധി പരിധിയായ 142 അടിയിലെത്തി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള 2021 ലെ UNU-INWEH റിപ്പോർട്ടിൽ, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് "ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നും 130 വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 5-10 ദശലക്ഷം ആളുകൾക്ക് അപകടസാധ്യതയുണ്ടെന്നും" പറയപ്പെടുന്നു. <ref name="scroll.in">{{Cite news|url=https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|title=Kerala's Mullaperiyar dam is a ticking time bomb waiting to explode|website=The Scroll|access-date=18 September 2023|archive-date=20 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720200842/https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|url-status=live}}</ref><ref name="Ageing dams pose growing threat">{{Cite news|url=https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|title=Ageing dams pose growing threat|website=United Nations University|access-date=18 September 2023|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207072647/https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|url-status=live}}</ref> == നിർമ്മാണലക്ഷ്യം == [[പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്: വിദൂരക്കാഴ്ച]] [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലി]]<nowiki/>ലേക്കൊഴുകിയിരുന്ന കേരളത്തിലെ [[പെരിയാർ|പെരിയാർ]] നദിയിലെ വെള്ളം, ഒരണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ച് [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലേക്കു]] തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിഞ്ഞാൽ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെ]] കഠിന[[വരൾച്ച]]<nowiki/>യനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളായ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]], [[ദിണ്ടിഗൽ]], [[കമ്പം]], [[തേനി]]<nowiki/>മുതലായ പ്രദേശങ്ങൾക്ക്, കാർഷികാവശ്യങ്ങൾക്കാവശ്യമായ വെള്ളം ലഭ്യമാക്കാമെന്നതായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രധാനനിർമ്മാണോദ്ദ്യേശം.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20-21 </ref> ഈ പ്രദേശത്തേക്കു വെള്ളമെത്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്, [[വൈഗൈ നദി]]<nowiki/>യിലൂടെയായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടു നടപ്പിൽ വന്നാൽ, വൈഗനദിയിലൂടെ ലഭ്യമാകുന്ന ജലത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം, മുല്ലപ്പെരിയാറിൽനിന്നുകിട്ടുമെന്നത്, ഈ പദ്ധതിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാനോദ്ദേശലക്ഷ്യമായിരുന്നു. == പഴക്കം == [[File:മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം (1900-കൾ).jpg|thumb|left|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം പണിതീർന്നു കുറച്ചുവർഷങ്ങൾക്കുള്ളിലുള്ള കാഴ്ച്ച (1900കൾ)]] ലോകത്തിൽ ഇന്നു നിലവിലുള്ള ഉയരംകൂടിയ [[ഭൂഗുരുത്വം|ഭൂഗുരുത്വ]]അണക്കെട്ടുകളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലേത്.<ref name=manoram1>{{cite news|title=കണ്ണീർവീണ കരാർ| publisher=മലയാള മനോരമ|date=|quote=മലയാളികളുടെ ഉറക്കംകെടുത്തുന്ന അണക്കെട്ട്}}</ref> നിർമ്മാണകാലഘട്ടത്തിൽ, ഇതു ലോകത്തിലെ ഏറ്റവുംവലിയ അണക്കെട്ടായിരുന്നു.<ref name=manorama2>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സ്പെഷ്യൽ|publisher=മലയാള മനോരമ|quote=}}</ref> [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർഖി മിശ്രിത]]<nowiki/>മുപയോഗിച്ചുനിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടുകളിൽ ഇന്നു ലോകത്തു നിലവിലുള്ള ഏകയണക്കെട്ടെന്ന പ്രത്യേകതയും ഇതിനുണ്ട്. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവുംപഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടുകളിലൊന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]]<nowiki/>ത്തന്നെയുത്ഭവിച്ച്, കേരളത്തിൽത്തന്നെയവസാനിക്കുന്ന വൃഷ്ടിപ്രദേശമാണ് അണക്കെട്ടിനുള്ളത്. [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യ]]<nowiki/>ഭരണകാലത്ത്, [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>പ്രദേശത്തുനിന്നു [[മഴനിഴൽ പ്രദേശം|മഴനിഴൽ പ്രദേശങ്ങളായ]] [[മധുര]], [[തേനി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ തമിഴ്‌ഭാഗങ്ങളിലേക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനായി]] ജലമെത്തിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്, ഈയണക്കെട്ട്. അസ്തിവാരത്തിൽനിന്ന്, ഏതാണ്ട് 53.6 മീറ്ററാണ് (176 അടി) അണക്കെട്ടിന്റെ ഉയരം. നീളം 365.7 മീറ്ററും (1200 അടി). അണക്കെട്ടു നിലനിൽക്കുന്നതു കേരളത്തിന്റെ സ്ഥലത്താണെങ്കിലും അതിന്റെ നിയന്ത്രണം, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്റെ]] കൈവശമാണ്. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ച വിഷയം, രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾതമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരണക്കെട്ടിന്റെ പരമാവധി കാലാവധി, അറുപതുവർഷമാണെന്നിരിക്കേ, നൂറുവർഷത്തിനുമുകളിൽ പഴക്കമുള്ള മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് അതിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവർക്കും [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] അഞ്ചുജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളുടെയും ജീവനും സ്വത്തിനും ഭീഷണിയാണെന്നവാദം കേരളമുയർത്തുമ്പോൾ, ഇതിനെക്കുറിച്ചുനടന്നിട്ടുള്ള ശാസ്ത്രീയപഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച്, [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] വാദങ്ങൾക്കു കഴമ്പില്ലെന്ന് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] വാദിക്കുന്നു. [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയാവുന്നതിനുമുമ്പു നിലവിൽവന്നതാണെന്നും [[ഇന്ത്യ]] ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽനിന്നു സ്വാതന്ത്ര്യംനേടിയപ്പോൾ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാരും]] ഇന്ത്യയിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുംതമ്മിൽ നിലനിന്നിരുന്ന എല്ലാ ഉടമ്പടികളും കരാറുകളും സ്വയമേവ റദ്ദായെന്നും [[കേരളം]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] വാദിച്ചിരുന്നു. == പേരിനുപിന്നിൽ == [[മുല്ലയാർ]] എന്ന [[പെരിയാർ നദി|പെരിയാർനദിയാണ്]] ഈ അണക്കെട്ടിനാൽ തടഞ്ഞുനിറുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഈ രണ്ടുപേരുകളിൽനിന്നാണ്, അണക്കെട്ടിന്റെ പേരിന്റെ ഉത്ഭവം. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] ഏറ്റവും നീളംകൂടിയ നദിയായതുകൊണ്ടാണ്, പെരിയാറിന് ഈ പേരു ലഭിച്ചത്. ധാരാളം മുല്ലച്ചെടികളുടെ ഇടയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുകൊണ്ടാവാം രണ്ടാമത്തെ നദിക്കു മുല്ലയാറെന്ന പേരുവന്നതെന്നു രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref> == ചരിത്രപശ്ചാത്തലം == {{wikisource|തിരുവിതാംകൂർ_ഭൂമിശാസ്ത്രം}} 1789-ലാണ് പെരിയാറിലെ വെള്ളം, [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]നദിയിലെത്തിക്കാനുള്ള ആദ്യകൂടിയാലോചനകൾനടന്നത്. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] രാമാനാട് മുത്തുരാമലിംഗസേതുപതി രാജാവിന്റെ പ്രധാനിയായിരുന്ന [[മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള]]<nowiki/>യാണിതിനു മുൻകൈയെടുത്തത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21</ref>ഇത് ചെലവേറിയതാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനാൽ അദ്ദേഹം അത് ഉപേക്ഷിച്ചു. <ref name="26novibn">{{cite news|title=Mullaperiyar dam: An engineering marvel|url=http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129012257/http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2011|access-date=6 December 2011|newspaper=[[CNN IBN]]|date=26 November 2011}}</ref>മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി സഖ്യത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും സേതുപതി രാജാവ് ബ്രിട്ടീഷുകാരോടു യുദ്ധംപ്രഖ്യാപിച്ചതുമൂലം പദ്ധതി ആദ്യം നടപ്പിലായില്ല. യുദ്ധംതോറ്റ സേതുപതി താമസിയാതെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനായി. പ്രദേശം [[ചെന്നൈ|മദിരാശി]] പ്രസിഡൻസിയുടെ കീഴിലായി. [[തേനി]], [[മധുര]], [[തിണ്ടുക്കൽ ജില്ല|ദിണ്ടിക്കൽ]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ജലക്ഷാമം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു തലവേദനയായിത്തീർന്നു. ഇതേസമയം [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] [[പെരിയാർ|പെരിയാറ്റിൽ]] പ്രളയംസൃഷ്ടിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥയും. ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയിലെ വെള്ളം, [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>ത്തിലെ മലതുരന്ന്, [[മധുര]]<nowiki/>യിലൂടെയൊഴുകുന്ന [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]<nowiki/>നദിയിലെത്തിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടു. ഇതിനായി പഠനംനടത്താനായി, ജെയിംസ് കാഡ്‌വെൽ എന്ന വിദഗ്ദ്ധനെ നിയോഗിച്ചു (1808). [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിനുള്ള അറിവായിരുന്നു ഈ പ്രവൃത്തിക്കു കാഡ്വെലിനെത്തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണം.<ref name=cadwell343>{{cite book | title = River Disputes in India: Kerala Rivers Under Siege | first = S. N | last = Sadasivan | url = https://books.google.com.sa/books?id=hhrRboi5kOcC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=james+cadwell+on+mullaperiyar&source=bl&ots=cakYRZqZic&sig=0erCF-e5wBPD3cz1waYdtzVoRNM&hl=ar&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=james%20cadwell%20on%20mullaperiyar&f=false | page = 15 | publisher = Mittal Publications | isbn = 8170999138 | year = 2003}}</ref>പെരിയാർ നദിയിൽ നിന്ന് മധുരയിലേക്ക് മലനിരകളിലൂടെ ഒരു തുരങ്കം വഴി വെള്ളം എത്തിക്കുന്നതിന്റെ സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് പുനർവിചിന്തനം നടത്തുന്നതിനായി 1808-ൽ മദ്രാസ് എഞ്ചിനീയർമാരായ (എം.ഇ. എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ) ക്യാപ്റ്റൻ ജെ. എൽ. കാൾഡ്‌വെൽ ആണ് അണക്കെട്ടിന്റെ സ്ഥാനം ആദ്യമായി പരിശോധിച്ചത്. 100 അടിയിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ കുഴിച്ചെടുക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് കാൾഡ്‌വെൽ കണ്ടെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ "യാഥാർത്ഥ്യവുമില്ലാത്തതും ഇനി ഒട്ടും ശ്രദ്ധയോ പരിഗണനയോ നൽകാൻ കൊള്ളാത്തതുമായ കാര്യം" എന്ന അഭിപ്രായത്തോടെ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="ME in India Vol II">{{cite book |title=The Military Engineer in India, Vol II |last=Sandes |first=Lt Col E.W.C. |year=1935 |publisher=The Institution of Royal Engineers |location=Chatham |pages=28–29 }}</ref> പദ്ധതി അസാദ്ധ്യമായിരിക്കുമെന്നായിരുന്നു ജയിംസ് കാഡ്‌വെല്ലിന്റെ നിഗമനം. എങ്കിലും വെള്ളം തിരിച്ചുവിടാനുള്ള ശ്രമത്തിൽനിന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ പിന്മാറിയില്ല. പിന്നീട്, കാപ്റ്റൻ ഫേബറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മറ്റൊരു പഠനംനടന്നു. ഇതിന്റെയടിസ്ഥാനത്തിൽ, വെള്ളംതിരിച്ചുവിടാനുള്ള ചെറിയൊരണക്കെട്ടിന്റെ പണികൾ 1850ൽത്തുടങ്ങി. ചിന്നമുളിയാർ എന്ന കൈവഴിയിലൂടെ, വെള്ളം ഗതിമാറ്റിവിടാനായിരുന്നു പദ്ധതി. എന്നാൽ ചില പ്രത്യേകസാഹചര്യങ്ങൾമൂലം നിർമ്മാണം നിറുത്തിവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു.<ref name=faber343>{{cite web | title = Inter - State Dispute over Water and Safety in India: The Mullaperiyar Dam, a Historical Perspective | publisher = The American College, Madurai, India | url = http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2014-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140712004400/http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | url-status = bot: unknown }}</ref> മധുര ജില്ലയിലെ നിർമ്മാണവിദഗ്ദ്ധനായ മേജർ റീവ്സ് 1867ൽ മറ്റൊരു പദ്ധതി മുന്നോട്ടുവച്ചു. പെരിയാറിൽ 162 അടി ഉയരമുള്ള അണകെട്ടി ചാലുകൾവഴി [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ നദിയുടെ]] കൈവഴിയായ [[സുരുളിയാർ|സുരുളിയാറിലേക്ക്]] വെള്ളമെത്തിക്കാനായിരുന്നു ഈ പദ്ധതി നിർദ്ദേശിച്ചത്. എന്നാൽ നിർമ്മാണവേളയിൽ വെള്ളം താൽകാലികമായിത്തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുമൂലം പദ്ധതിയുപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ ചീഫ് എഞ്ചിനീയറായിരുന്ന ജനറൽ വാക്കർ നിർദ്ദേശിച്ച മറ്റൊരു പദ്ധതിയും സാങ്കേതികപ്രശ്നങ്ങൾമൂലം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 1882-ൽ നിർമ്മാണവിദഗ്ദരായ കാപ്റ്റൻ പെനിക്യുക്ക്, ആർ സ്മിത്ത് എന്നിവർ പുതിയ പദ്ധതിസമർപ്പിക്കാനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാ പഴയപദ്ധതികളും പഠനവിധേയമാക്കിയശേഷം പുതിയതു സമർപ്പിക്കാനായിരുന്നു നിർദ്ദേശം. ഇതനുസരിച്ച്, 155 അടി ഉയരമുള്ള അണക്കെട്ടിന്‌ പെനിക്യുക്ക് പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. താഴെ 115.75 അടിയും മുകളിൽ 12 അടിയുമാണ്‌ വീതി. [[ചുണ്ണാമ്പ്]], [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി]], [[കരിങ്കല്ല്]] എന്നിവയുപയോഗിച്ചുള്ള അണക്കെട്ടിന് 53 ലക്ഷം രൂപയായിരുന്നു അക്കാലത്തു ചെലവു പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നത്. ഈ തുകയുടെ ഏഴുശതമാനംവീതം എല്ലാവർഷവും പദ്ധതിയിൽനിന്നു തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്നായിരുന്നു കണ്ടെത്തൽ. കൊടുംവരൾച്ചയിൽ പൊറുതിമുട്ടിയ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ പദ്ധതിയുഗീകരിച്ചു നിർമ്മാണനിർദ്ദേശം നൽകി. പെരിയാർ പഴയ[[തിരുവിതാംകൂർ]]<nowiki/>നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ (ഇന്നത്തെ കേരളം) നദിയായതിനാൽ, പദ്ധതിയനുസരിച്ച് അന്നത്തെ [[തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികൾ|തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരിയുടെ]] സമ്മതമാവശ്യമായിരുന്നു. [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മയായിരുന്നു]] (1881 - 1885) അന്നത്തെ ഭരണാധികാരി. ഒരു കരാറിലേർപ്പെടാൻ ആദ്യം അദ്ദേഹം സന്നദ്ധനായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ നയപരമായ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ തിരുവിതാംകൂറിനെ [[1886]]ൽ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവയ്പിച്ചു.<ref name=leasreagreement343>{{cite web | title = The Mullaperiyar Dam dispute between Kerala and Tamil Nadu is unnecessary | url = https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | publisher = NDTV | date = 2012-01-08 | last = T.P. | first = Sreenivasan | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2017-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170711080713/https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | url-status = bot: unknown }}</ref> ''എന്റെ ഹൃദയരക്തംകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഒപ്പുവയ്ക്കുന്നത്'' എന്നാണ് [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] വ്യസനത്തോടെ ഈ കരാറിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name=vishakham343>{{cite web | title = മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ ഇനിയെന്ത് | publisher = ചിന്ത | url = http://chintha.com/node/122913 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210082517/http://chintha.com/node/122913 | url-status = bot: unknown }}</ref> ===ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്=== മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ഉപഞ്ജാതാവും, സൃഷ്ടികർത്താവുമായറിയപ്പെടുന്ന ഇംഗ്ലീഷുകാരനാണ് ജോൺ പെനി ക്യൂക്ക്.<ref name=jpc1>{{cite news|title=ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്|url=http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|publisher=തമിഴ്നാട് പബ്ലിക്ക് സർവ്വീസ് കമ്മീഷൻ|accessdate=2013-04-20|archive-date=2018-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210081257/http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|url-status=bot: unknown}}</ref> 1858ൽ റോയൽ മിലിട്ടറി എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽനിന്ന്, ബ്രിട്ടീഷ് റോയൽ എഞ്ചിനീയർ എന്ന ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കിയ ആളായിരുന്നു ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുകൊണ്ടു പരിപോഷിതമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭവനങ്ങളിൽ ദൈവങ്ങളുടെ ചിത്രത്തോടൊപ്പം ജോൺ പെനിക്യൂക്കിന്റെ ചിത്രത്തിനുകൂടി ആളുകൾ ഇടം കണ്ടെത്താറുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20</ref> ജോൺ പെനിക്യൂക്കും മേജർ റൈവുംകൂടെ വളരെക്കാലംശ്രമിച്ച്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുവേണ്ടി ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. അന്നത്തെക്കണക്കനുസരിച്ച്, 62 ലക്ഷം ഇന്ത്യൻ രൂപ ചെലവുവരുന്ന പദ്ധതിയായിരുന്നു ഇരുവരുംചേർന്നു തയ്യാറാക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21-22</ref> 1887ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനകർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുകയും ഉടൻതന്നെ നിർമ്മാണമാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു. പക്ഷേ, കനത്തമഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും നിർമ്മാണത്തെ ഇടതടവില്ലാതെ തടസ്സപ്പെടുത്തി. കെട്ടിപ്പൊക്കിയഭാഗം വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ നശിച്ചുപോയി. ജോലിക്കാർ ഹിംസമൃഗങ്ങൾക്കിരയായി, കുറേയേറെപ്പേർ വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ ഒലിച്ചുപോയി. ഇതോടെ ഈ നിർമ്മാണം തുടരേണ്ടതില്ലെന്ന് സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു. നിരാശനായ ജോൺ പെനിക്യൂക്ക് കുടുംബസമേതം [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കു]] പോയി. എന്നാൽ ഈ താൻതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിൻ്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ദൃഢപ്രതിജ്ഞയെടുത്തിരുന്നു. [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെത്തിയ]] അദ്ദേഹവും ഭാര്യ ഗ്രേസ് ജോർജ്ജീനയും അവിടെയുള്ള തങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യംമുഴുവൻ വിറ്റുപണമാക്കിയശേഷം ഇന്ത്യയിലേക്കു തിരിച്ചുവരികയും ഒരു വേനൽക്കാലത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ നിർമ്മാണം പുനരാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു.<ref name="jpc1" /> തൊട്ടുപിന്നാലെവന്ന മഴക്കാലം ആ അടിത്തറയെ തകർത്തില്ല, പെനിക്യൂക്കിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്, സർക്കാർ ഉറച്ചപിന്തുണനൽകി. 1895ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായി.എൺപത്തൊന്നുലക്ഷത്തി മുപ്പതിനായിരം രൂപ (₹ 81,30,000) ആകെച്ചെലവായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 22</ref> [[പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബിഡാം]] === പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ === {{main|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ}} 1886 ഒക്ടോബർ 29നാണ്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിക്കാനുള്ള [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] (Periyar lease deed) ഒപ്പുവക്കപ്പെട്ടത്. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിനു]]<nowiki/>വേണ്ടി മരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ.കെ.വി. രാമഅയ്യങ്കാരും മദിരാശിക്കുവേണ്ടി സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി ജോൺ ചൈൽഡ് ഹാനിംഗ്ടണുമാണു കരാറിലൊപ്പുവച്ചത്.<ref name=pld>{{cite news|title=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|access-date=2013-04-08|archive-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629151140/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|url-status=dead}}</ref [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയുടെ ഏറ്റവുമാഴംകൂടിയ അടിത്തട്ടിൽനിന്ന് 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽവരെ ഉയരുന്ന വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താമെന്നായിരുന്നു കരാർ. ഈ വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക്, കരാർപ്രകാരം മദിരാശി സർക്കാറിനെ അനുവദിക്കുന്നു. എന്നാൽ നദിയിലെ വെള്ളത്തിനുമാത്രമേ മദിരാശി സർക്കാറിനവകാശമുണ്ടായിരിക്കുകയുള്ളു, ഭൂമിയിന്മേൽ യാതൊരു കൈവശാവകാശവും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലെന്നും കരാറിൽ പ്രത്യേകംപറഞ്ഞിരുന്നു. ഇത്, [[തിരുവിതാംകൂർ]] മഹാരാജാവിന്റെ പ്രത്യേകനിർദ്ദേശപ്രകാരമായിരുന്നു<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 28</ref> നദിയുടെ 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 8000 ഏക്കർ സ്ഥലവും നിർമ്മാണത്തിനായി 100 ഏക്കർ സ്ഥലവുമാണ് പാട്ടമായി നൽകിയിരിക്കുന്നത്. 999 വർഷത്തേക്കാണു കരാർ. മദ്രാസ് സർക്കാർ കരാർ പുതുക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വീണ്ടും 999 വർഷത്തേക്ക് കരാർ നൽകേണ്ടിവരും. പാട്ടത്തുകയായി, ഏക്കറിന് 5 രൂപതോതിൽ 40,000 രൂപ വർഷംതോറും തിരുവിതാംകൂറിനു ലഭിക്കും.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 10</ref> വെള്ളം മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിലെ മധുര, രാമനാഥപുരം എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുമെന്നാണു വ്യവസ്ഥ. കരാറിന്റെ കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ടായാൽ ഇരുഭാഗത്തുനിന്നുമുള്ള ഓരോ മദ്ധ്യസ്ഥന്മാരോ അമ്പയർമാരോ ഉൾപ്പെടുന്ന ട്രൈബ്യൂണലിനു വിടാം. 999 കൊല്ലത്തേക്ക് എഴുതിയ കരാർ ഒരു വിഡ്ഢിത്തമായിരുന്നുവെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു, കാരണം അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധിയേക്കാൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു കരാറായിരുന്നു ഒപ്പുവച്ചത്. <ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 28-29 </ref> === കരാറിന്റെ പിൽക്കാലസ്ഥിതി === [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ]] മഹാരാജാവിന്റെകാലത്ത്, അന്നത്തെ ദിവാൻ [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സർ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ]], അന്നത്തെ വൈസ്രോയായിരുന്ന മൗണ്ട് ബാറ്റണെക്കണ്ട് ആശങ്ക അറിയിക്കുകയും ഈ പാട്ടക്കരാർ റദ്ദാക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുകയുംചെയ്‌തെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ, അണക്കെട്ടുനിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോകുകയായിരുന്നു. പരാതിപരിഹരിക്കാൻ വേണ്ടതുചെയ്യാമെന്ന് വൈസ്രോയ് പറഞ്ഞുവെന്ന്, തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിനുള്ള റിപ്പോർട്ടിൽ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|പറയുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതു മുതൽക്കുതന്നെ കരാർ പുതുക്കാൻ തമിഴ്നാട് ശ്രമംതുടങ്ങിയിരുന്നു. 1958 നവംബർ 9ന് അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് മുഖ്യമന്ത്രി, കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി]] ചർച്ചനടത്തി. ഈ വിഷയത്തിൽ കേരളത്തിനനുകൂലമായ ഒരു തീരുമാനമെടുക്കാൻ അവസരമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭയിലെ നിയമമന്ത്രിയായിരുന്ന [[വി.ആർ. കൃഷ്ണയ്യർ]] അതിനു മുതിർന്നില്ല. ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭ അധികാരത്തിലെത്തുന്ന സമയത്തുതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിന് അതിന്റെ കാലാവധിയായ 50 വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 33-34</ref> ശേഷം ഈ വിഷയത്തിൽത്തന്നെ ധാരാളം എഴുത്തുകുത്തുകൾ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] [[കേരളം|കേരളവുമായി]] നടത്തി.1960 ജൂലായ് നാലിന്, ശ്രീ [[പട്ടം താണുപിള്ള|പട്ടം താണുപിള്ളയുമായും]], 1969 മെയ് 10ന് വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി ഇ.എം.എസ്സുമായി യഥാക്രമം [[തമിഴ്നാട്]] ചർച്ചകൾനടത്തുകയുണ്ടായി. 1970 മെയ് 29ന് അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[സി. അച്യുതമേനോൻ|സി.അച്യുതമേനോനുമായി]] [[തമിഴ്നാട്]] നടത്തിയ ചർച്ചയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ , 1886ലെ പാട്ടക്കരാർ പുതുക്കാൻ തീരുമാനമായി.<ref name="മാധ്യമം">{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി| publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 720|date =2011-12-12|accessdate = 2013-04-10|language = മലയാളം}}</ref>. തമിഴ്‌നാടിനുവേണ്ടി പൊതുമരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ. എസ്സ്. ശിവസുബ്രഹ്മണ്യവും [[കേരളം|കേരള]] സർക്കാറിനുവേണ്ടി അന്നത്തെ ജലവൈദ്യുതസെക്രട്ടറി കെ.പി. വിശ്വനാഥൻ നായരുമാണ് കരാറിലൊപ്പുവെച്ചത്. ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ, 1886 ലെ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകളെല്ലാം നിലനിറുത്തിയതിനോടൊപ്പം, വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നിബന്ധന ഉൾപ്പെടുത്തകയുംചെയ്തു. അണക്കെട്ടിലെ വെള്ളമുപയോഗിച്ച്, പെരിയാർപവർഹൗസിൽ വൈദ്യുതോല്പാദനംനടത്താൻ പുതിയകരാർ തമിഴ്നാടിനനുമതിനൽകി. 1886 ലെ കരാറിൽ പാട്ടത്തുക ഏക്കറിന് അഞ്ചുരൂപയായിരുന്നത് , പുതുക്കിയ കരാറിൽ ഏക്കറിന് മുപ്പതുരൂപയാക്കി ഉയർത്തി. കൂടാതെ കരാർത്തീയതിമുതൽ മുപ്പതുവർഷം കൂടുമ്പോൾ പാട്ടത്തുക പുതുക്കാമെന്നും പുതിയ കരാർ വ്യവസ്ഥചെയ്തിരുന്നു. ഈ വൈദ്യുതോല്പാദനാവശ്യത്തിലേക്കായി, കുമളി വില്ലേജിൽ 42.17 ഏക്കർ സ്ഥലവും തമിഴ്നാടിനു പാട്ടത്തിൽ നൽകാൻ പുതിയ കരാറനുവദിക്കുന്നു.വൈദ്യുതോല്പാദനത്തിന് 350 ദശലക്ഷം യൂണിറ്റ്‌വരെ, ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയറിന് 12 രൂപ തോതിൽ തമിഴ്‌നാട് കേരളത്തിനു നൽകണമെന്ന് കരാറിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വൈദ്യുതിയുടെ അളവ് 350 ദശലക്ഷത്തിൽ കൂടിയാൽ 18 രൂപവച്ചു നൽകണം. 8760 യൂണിറ്റാണ് ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയർ. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ]] ഭരണത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ 1886 ലെ കരാർ, ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതോടുകൂടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാലഹരണപ്പെട്ടതായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, 1970ലെ പുതുക്കിയ കരാർ ആണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയത്തിൽ ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ പ്രശ്നം.<ref name=periyardeed1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതി|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം - കരാർ വിവരങ്ങൾ - മാതൃഭൂമിപത്രം|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> 1895ൽ നിർമ്മിച്ച മുല്ലപ്പെരിയാർ [[അണക്കെട്ട്]] 999 വർഷത്തേയ്ക്ക് തമിഴ്നാട് പാട്ടത്തിനെടുത്തിരിക്കുകയാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. 1947ലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ആക്ടിലെ ഏഴാം വകുപ്പനുസരിച്ച്, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുമായുള്ള എല്ലാ കരാറുകളും റദ്ദായി, അതനുസരിച്ച് ഈ 1886ലെ കരാർ അസാധുവായിമാറി.<ref name="iia1047">{{cite web | title = Indian Independence Act 1947 | url = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | publisher = British Government | accessdate = 2018-02-11 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211161001/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> മാത്രമല്ല കരാറിലേർപ്പെട്ട കാലത്തെ ഒരു നാട്ടു രാജ്യമായ തിരുവതാംകൂറിൽ അക്കാലത്ത് മറ്റൊരു നാട്ടു രാജ്യമായ കൊച്ചി രാജ്യം ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷം പുതുതായി നിലവിൽ വന്ന കേരള സംസ്ഥാനത്തോട് തിരുവതാംകൂർ നാട്ടുരാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമല്ലാത്ത നാട്ടു രാജ്യങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും തിരുവതാംകൂറിന്റേയും പിന്നീട് കേരത്തിന്റേയും ഭാഗമായിരുന്ന കന്യാകുമാരി പോലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ പുതുതായി രൂപംകൊണ്ട തമിഴ്നാടിനോട് ചേർക്കുകയും ചെയ്തു. പഴയ കരാറിലെ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾപ്പോലും നിലവിലെ കേരളത്തിൽ ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ ഈ കരാറിന് യാതൊരുവിധത്തിലുമുള്ള നിയമസാധുതയും ഇല്ല എന്നതാണ് നിയമജ്ഞർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്. മാത്രമല്ല സ്വയം ഇല്ലാതെ ആയ ഒരു കരാർ വീണ്ടും പുതുക്കിയാൽ അതിനുപോലും നിയമസാധുത ലഭിക്കുന്ന കാര്യം സംശയമാണ്. == നിർമ്മാണം == [[പ്രമാണം:Mullapperiyaar Cross Section.svg|thumb|200px|right]] [[File:Periyar_dam.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Periyar_dam.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|1899 ലെ അണക്കെട്ടിന്റെ കാഴ്ച.]] ബ്രിട്ടീഷ് ആർമിയിലെ നിർമ്മാണവിദദ്ധരും തൊഴിലാളികളുംചേർന്നാണ്‌, ഇന്നത്തെ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതോടെ [[പെരിയാർ തടാകം|പെരിയാർ തടാകവും]] രൂപംകൊണ്ടു. വെള്ളം വൈഗൈയിലേക്കൊഴുകിത്തുടങ്ങി. മദിരാശി സർക്കാരിന്റെ ഗവർണർ കന്നിമാരപ്രഭുവാണ് മരംമുറിച്ച്, പദ്ധതിയുദ്ഘാടനംചെയ്തത്. തേക്കടിയിൽ കാര്യാദർശികൾക്കായുള്ള തമ്പുകളും തൊഴിലാളികൾക്കു തങ്ങാനുള്ള തമ്പുകളുമുണ്ടാക്കി. കൂറ്റൻ മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതുതന്നെ ഭഗീരഥപ്രയത്നമായിരുന്നു. രാമനാഥപുരത്തുനിന്നാണ്‌, തൊഴിലാളികൾ ആദ്യമെത്തിയത്. ദിവസം ആറണയായിരുന്നു (38 പൈസ) കൂലി. എന്നാൽ മലമ്പനിയുംമറ്റും ഭീഷണിയായപ്പോൾ കമ്പം, തിരുനെൽവേലി എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നുകൂടെ തൊഴിലാളികളെ കൊണ്ടുവരേണ്ടിവന്നു. കൊച്ചിയിൽനിന്ന് പോർത്തുഗീസ് ആശാരിമാരും ഗുജറാത്തിലെ കച്ച്, കോയമ്പത്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നു കുമ്മായംതേപ്പുകാരേയും കൊണ്ടുവന്നു. അണക്കെട്ടു സ്ഥാപിക്കേണ്ട സ്ഥലത്തെ പാറതുരക്കാനായി കൈകൊണ്ടു തുരക്കുന്ന തിരുപ്പുളിയന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുനോക്കിയെങ്കിലും സമയം കൂടുതലെടുക്കുന്നതിനാൽ യന്ത്രവൽകൃതകടച്ചിലുപകരണങ്ങൾ താമസിയാതെ ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. കരിങ്കല്ല് ആറിഞ്ചുകനത്തിൽ പൊട്ടിച്ചെടുത്ത്, അടുക്കിവച്ച്, സുർക്കിയും മോർട്ടാറുമുപയോഗിച്ചാണ് അണക്കെട്ടു കെട്ടിപ്പൊക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, റോഡ്, ജലമാർഗ്ഗം, റെയിൽവേ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ്, നിർമ്മാണസാമഗ്രികൾ എത്തിച്ചത്. താൽക്കാലിക അണക്കെട്ടു രണ്ടുപ്രാവശ്യം മഴവെള്ളത്തിൽത്തകർന്നു. അതോടൊപ്പം തൊഴിലാളികളുമൊലിച്ചുപോയി. ആനകളുടേയും, മറ്റുവന്യജീവികളുടേയും ആക്രമണങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് അയ്യായിരത്തോളംപേർ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനായി വിവിധകാലയളവുകളിൽ അവിടെ ജോലിചെയ്തിരുന്നു. 1892 ൽ 76 പേരും 1893 ൽ 98 പേരും, 1894 ൽ 145 പേരും, അതിനടുത്ത കൊല്ലം 123 പേരും നിർമ്മാണഘട്ടത്തിൽ മരണമടഞ്ഞു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിലെ ജലാശയത്തിൽനിന്നു തമിഴ്നാട്ടിലെ വൈഗാനദിയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 5704 അടി നീളംവരുന്ന മുഴുവൻ ചുണ്ണാമ്പുകൊണ്ടുനിർമ്മിച്ച വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്നതുരങ്കം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23-25</ref> == വിവാദം == [[പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശം: അണക്കെട്ടിനകത്തുനിന്ന് ]] [[തമിഴ്‌നാട്]] ഭരണകൂടം, അണക്കെട്ടിൽ സംഭരിക്കാവുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവുകൂട്ടണമെന്ന് തുടർച്ചയായി ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത്രയുംപഴയ ഒരണക്കെട്ടിന്റെ താഴെയുള്ള പ്രദേശത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക്, അതു ഭീഷണിയാകുമെന്നാണു കേരളത്തിന്റെ വാദം.<ref name=mullaperiyardispute1>{{cite news|title=സയന്റിഫിക്ക് എക്സ്പർട്ട് വിൽ സോൾവ് ദ ഇഷ്യൂ|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|publisher=ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്|date=2011-12-15|quote=അണക്കെട്ട് തർക്കം ശാസ്ത്രീയമായി പരിഹരിക്കേണ്ടതുണ്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2012-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217221913/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|url-status=dead}}</ref> നിയമപരമായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിലെല്ലാം തമിഴ്‌നാടിനായിരുന്നു വിജയം. [[ഇന്ത്യൻ പരമോന്നതകോടതി]] [[2006]]-ൽ നൽകിയ വിധിപ്രകാരം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടിന്]] [[കേരളം]] കൂടുതൽജലം സംഭരിക്കാനുള്ള സൗകര്യംചെയ്തുകൊടുക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ കേരളം ഇതിനെതിരേ നിയമസഭയിൽ പാസ്സാക്കിയ ബിൽ കോടതി ഭരണഘടനാവിരുദ്ധമെന്നുകാട്ടി, തടയുകയുംചെയ്തു. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയായതിനുശേഷവും അതിനുമുമ്പുള്ള കരാർ ഉപയോഗിച്ച് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഇവിടുത്തെ ജലം കേരളവുമായുള്ള ഒരു സമവായത്തിനുപുറത്ത്, ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഈ ജലത്തിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുംതുടങ്ങി. [[1976]]-ൽ [[സി. അച്യുതമേനോൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നകാലത്ത് [[1886]]-ലെ കരാറിനെ യാതൊരുപാധികളുംകൂടാതെ പുതുക്കി. 1970ലെ ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച്, തമിഴ്നാടിന് വൈദ്യുതിയുത്പാദിപ്പിക്കാൻ സമ്മതംകൊടുത്തുകൊണ്ടുള്ള വ്യവസ്ഥചേർത്തിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> കൂടാതെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, ഒരു പുതിയ വിദ്യുച്ഛക്തികേന്ദ്രം നിർമ്മിക്കാനും പുതിയകരാറിൽ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച് തമിഴ്‌നാട് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിയിൽനിന്നു കേരളത്തിനുകിട്ടുന്ന വിഹിതം വെറും നാമമാത്രമായ തുകയായിരുന്നു. 27/02/2006 ലെ സുപ്രീം കോടതി വിധി കേരളത്തിനനുകൂലമായില്ല. 1956 ലെ state Re organisation Act, section 108പ്രകാരം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുൻപുള്ള മുഴുവൻ അന്തർസംസ്ഥാന ജലവൈദ്യുതകരാറുകളും നിലനിൽക്കും എന്ന കാരണത്താൽ കേരളത്തിൻെറ വാദം സുപ്രീംകോടതി തള്ളി.<ref name=organisation343>{{cite web | title = Section 108 in The States Reorganisation Act, 1956 | url = https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | publisher = Indiancanoon | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211162032/https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | url-status = bot: unknown }}</ref> അച്യുതമേനോൻ സർക്കാർ ഇ കരാറിന് ഒരു അനുബന്ധകരാർ ഉണ്ടാക്കി. ഡാമിലും പരിസരത്തും കേരളത്തിന് മാതൃകരാർപ്രകാരം യാതൊരവകാശവും ഇല്ലായരുന്നു. എന്നാൽ തമിഴ്‌നാട് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിക് കേരളത്തിന് ഫീസ് തരണം എന്നും ഡാമിൽ മീൻപിടിക്കാൻ ഉള്ള അവകാശം കേരളത്തിനാണ് എന്നും കരാറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ അണക്കെട്ടിൽ കേരളത്തിനും അവകാശം ഉണ്ട്എന്ന് കരാറിൽ എഴുതി ചേർക്കാനായി. [[1979]]ൽ ഗുജറാത്തിൽ സംഭവിച്ച മച്ചു അണക്കെട്ടിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്നുണ്ടായ വാർത്തകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ പരിഭ്രാന്തിയിലായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 73</ref><ref name=machhu1>{{cite news|title=മച്ചു ഡാം ഡിസാസ്റ്റർ ഓഫ് 1979|last=ടോം|first=വൂട്ടൻ|url= https://web.archive.org/save/http://www.indiawaterportal.org/articles/machhu-dam-disaster-1979-gujarat-discussion-book-tom-wooten-and-utpal-sandesara|publisher=ഇന്ത്യാവാട്ടർപോർട്ടൽ|date=2012-09-07}}</ref> തുടർന്ന് [[കേന്ദ്ര ഭൌമശാസ്ത്രപഠന കേന്ദ്രം]]<nowiki/>നടത്തിയ പഠനം, അണക്കെട്ടിന് റിക്ടർമാനകത്തിൽ ആറുവരുന്ന ഭൂകമ്പത്തെ താങ്ങാൻ കെൽപില്ലെന്നു റിപ്പോർട്ടു നൽകി. തുടർന്ന് അക്കാലത്തെ ജലനിരപ്പായ 142.2 അടി എന്ന ജലനിരപ്പിൽനിന്നു തമിഴ്‌നാട് ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി കുറച്ചു. ജനങ്ങളിലുണ്ടായ പരിഭ്രാന്തി കേരളത്തിനെ 1976-ൽ ഉണ്ടാക്കിയ കരാറിൽനിന്നു പിന്നോട്ടുപോകുവാൻ കേരളത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഇതു [[തമിഴ്‌നാട്]] തുടർച്ചയായി ചോദ്യംചെയ്യുകയും കൂടുതൽ ജലം ആവശ്യപ്പെടുകയും കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ മുല്ലപ്പെരിയാർജലമുപയോഗിച്ച് ജലസേചനംനടത്തുകയും കൂടുതൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് കേരളം ജനങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കുപുറമേ പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതത്തിലുണ്ടാകുന്ന ജൈവജാലനഷ്ടമെന്ന പരിസ്ഥിതിപ്രശ്നം കൂടി മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രശ്നത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. [[പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|thumb|left|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്- ഒരു വിദൂരദൃശ്യം ]] കേരളം ജലം നൽകാൻ വിസമ്മതം ഇതുവരെ പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അവർ ജനങ്ങളുടെ ജീവനുള്ള ഭീഷണിമാത്രമാണ് എതിർപ്പിനുള്ള കാരണമായി കാട്ടുന്നത്. ഒരു സാധാരണ അണക്കെട്ടിന്റെ ആയുസ്സ് 50 മുതൽ 60 വർഷംവരെയാണെന്നും നൂറുവയസ്സുകഴിഞ്ഞതും പഴയസാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു പണിഞ്ഞതുമായ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിച്ചുപണിയെണമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ ആവശ്യം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങൾമാത്രം കൈകാര്യംചെയ്യാൻ സംസ്ഥാനത്ത്‌ സെൽ രൂപവത്‌കരിച്ചു. ഇതുവരെ അന്തർസംസ്ഥാനനദീജലത്തർക്കങ്ങളും ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങളും പരിഹരിക്കാനുള്ള സംവിധാനത്തിൻകീഴിലായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയവും. അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രരേഖകൾ, നിയമനടപടികളുടെ വിശദാംശങ്ങൾതുടങ്ങി, എല്ലാക്കാര്യങ്ങളും ഒരു സംവിധാനത്തിൻകീഴിൽ കൊണ്ടുവരികയും പരിശോധിക്കുകയുമാണ്‌ സെല്ലിന്റെ പ്രധാനദൗത്യം. അണക്കെട്ടുസംബന്ധിച്ച്‌ [[1860]]<nowiki/>മുതലുള്ള രേഖകൾ തമിഴ്‌നാട്‌ ഒരൊറ്റ സംവിധാനത്തിൻകീഴിലാണ്‌ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. കേരളത്തിലുള്ള രേഖകളാകട്ടെ ജലവിഭവവകുപ്പിലും വൈദ്യുതിവകുപ്പിലും ആർക്കൈവ്‌സിലും മറ്റു പലയിടങ്ങളിലുമൊക്കെയാണ്‌. അത്‌ കേരളത്തിന്റെ കേസ്‌ നടത്തിപ്പിനെ പലവട്ടം ബാധിക്കുകയുണ്ടായി. കേസിന്റെ നടത്തിപ്പിന്‌ ആവശ്യമായ സഹായങ്ങളെല്ലാം നൽകുകയെന്നത്‌ പുതിയ സെല്ലിന്റെ ദൗത്യത്തിൽപ്പെടും. ===മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി=== 1970 ൽ തമിഴ്നാട് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് വൻതോതിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻതുടങ്ങി. 1979 കാലത്ത് അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച വലിയരീതിയിൽ കൂടിയതായി കണ്ടപ്പോഴാണ് കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷൻ ചെയർമാനായിരുന്ന ജസ്റ്റീസ്.കെ.സി. തോമസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സംഘം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പരിശോധനക്കുവിധേയമാക്കിയതും ജലനിരപ്പ് 136 അടിയാക്കി കുറക്കണമെന്നു നിർദ്ദേശിച്ചത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> ഇക്കാലഘട്ടങ്ങളിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവഹാരങ്ങൾ നടന്നിരുന്നത് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടു]] കോടതിയിലും, [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിലുമായിരുന്നു]]. ഈ കേസുകളെല്ലാംതന്നെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിലേക്കു]]<nowiki/>മാറ്റണമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44-45</ref> സുപ്രീംകോടതി, വിവിധസംസ്ഥാനങ്ങളിലെ വിദഗ്ദരും, കേരളവും തമിഴ്നാടും നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഓരോരുത്തരും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഏഴംഗകമ്മിറ്റി അണക്കെട്ട് പരിശോധിച്ച് റിപ്പോർട്ട് നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷനിലെ അണക്കെട്ട് വിദഗ്ദ്ധനായ കെ.ബി. മിറ്റൽ ആയിരുന്നു അദ്ധ്യക്ഷൻ. ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കി ഉയർത്താൻ യാതൊരു സാങ്കേതികതടസ്സവുമില്ലെന്ന ഉപദേശമാണ് മിറ്റൽ കമ്മറ്റി അന്നു മുന്നോട്ടുവച്ചത്, മാത്രവുമല്ല ജലനിരപ്പ് 152 അടി ആയാലും അണക്കെട്ടിനു കുഴപ്പമൊന്നുംവരില്ലെന്നുകൂടി മിറ്റൽ കമ്മറ്റി സുപ്രീംകോടതിമുമ്പാകെവച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. കേരളത്തിൽനിന്നുമുള്ള എഞ്ചിനീയറായ എം.കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ ഒഴികെ എല്ലാവരും ആ റിപ്പോർട്ടിൽ ഒപ്പു വെച്ചിരുന്നു. നായർമാത്രം എതിരഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തി.<ref name=mittal1>{{cite news|title=Over to the Supreme Court|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|last=ആർ.|first=കൃഷ്ണകുമാർ|date=2000-12-08|accessdate=2013-04-21|quote=മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി തമിഴ്നാടിനനുകൂലമായാണ് റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കിയതെന്ന് കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധി പരമേശ്വരൻ നായർ പറഞ്ഞു|publisher=Frontline|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211162610/http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> === ജസ്റ്റിസ് എ.എസ്.ആനന്ദ് കമ്മിറ്റി === മുല്ലപ്പെരിയാർപ്രശ്നത്തിൽ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഭരണഘടനയുടെ]] വകുപ്പുകളുടെ വ്യാഖ്യാനം വേണ്ടിവരുമെന്ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിക്ക്]] ബോധ്യപ്പെട്ടതിനാൽ, അത്തരം തീരുമാനങ്ങളെടുക്കേണ്ടത് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് അഞ്ചു ജഡ്ജിമാർ അടങ്ങിയ ഒരു സമിതി ആയിരിക്കണമെന്ന് ഭരണഘടനയുടെ 145(3) നിയമം അനുശാസിക്കുന്നു. ഇതിൻ പ്രകാരം 2010 ഫെബ്രുവരി 18 ന് മുല്ലപ്പെരിയാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ വിഷയങ്ങളും പഠിക്കുവാനായി സുപ്രീംകോടതി ഒരു അഞ്ചംഗ സമിതിയെ ചുമതലപ്പെടുത്തി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 57-58</ref> ആറുമാസത്തിനകം റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കുവാനും ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് ഓരോ അംഗങ്ങളെ നിർദ്ദേശിക്കുവാനായി [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനോടും]] [[കേരളം|കേരളത്തോടും]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]] ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ വ്യക്തി ഒന്നുകിൽ ഒരു വിരമിച്ച ജഡ്ജിയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധനോ ആയിരിക്കണം. ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നയിക്കുന്നത് വിരമിച്ച ജഡ്ജിയായ ശ്രീ എ.എസ്.ആനന്ദ് ആയിരിക്കും എന്നും ഇതിനായി പുറത്തിറക്കിയ ഉത്തരവിൽ പറയുന്നു. ഈ സമിതി മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട , സുരക്ഷയെയും സംഭരണശേഷിയെയും കുറിച്ചും പഠിക്കും. ഈ സമിതിയിലേക്ക് കേരള സർക്കാർ ജസ്റ്റീസ്.കെ.ടി.തോമസിനെ നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഇദ്ദേഹത്തെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> ഇതിനെതിരെ അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന ദ്രാവിഡ മക്കൾ കഴകം ഒരു നിയമസഭാ പ്രമേയം പാസ്സാക്കി , എന്നു മാത്രമല്ല ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് സർക്കാരിന്റെ പ്രതിനിധിയെ നിർദ്ദേശിക്കേണ്ടതില്ല എന്നും തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ തമിഴ്നാട് സമിതിയിലേക്ക് അംഗത്തെ നിർദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് അത് ചെയ്യേണ്ടി വരുമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] സർക്കാരിനെ കോടതി ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ മറുപടി എന്ന നിലയിൽ മുൻ സുപ്രീംകോടതി മുഖ്യന്യായാധിപനായ ജസ്റ്റീസ്. എ.ആർ.ലക്ഷ്മണന്റെ പേര് തമിഴ്നാട് സമർപ്പിച്ചു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> സുപ്രീംകോടതി ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നിർദ്ദേശിച്ചതിനു പിന്നാലെ ഈ പ്രശ്നത്തിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഇടപെട്ട് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കണം എന്നു കാണിച്ചുകൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രീ.[[എം. കരുണാനിധി|എം.കരുണാനിധി]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] പ്രസിഡന്റിനു കത്തയച്ചു. എന്നാൽ കരുണാനിധിയുടെ ഈ നീക്കത്തെ അന്നത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാവ് കുമാരി [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] എതിർത്തു. ഇത് കേരളത്തിന് ഗുണം ചെയ്യുകയേ ഉള്ളു എന്ന കാരണം പറഞ്ഞാണ് അന്ന് [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] ഈ നിർദ്ദേശത്തെ എതിർത്തത്.എന്നാൽ കേരള ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ [[എൻ.കെ. പ്രേമചന്ദ്രൻ]] , പുതിയ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിക്കുന്നതിനും , അതിന്റെ കൈവശാവകാശത്തിനും കേരളസർക്കാറിനു അവകാശമുണ്ടെന്നും , കൂടാതെ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഒരു വ്യക്തമായ കരാറിലൂടെ ജലം നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്നും പറയുകയുണ്ടായി. സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ച അഞ്ചംഗ കമ്മിറ്റിയിൽ കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ശ്രീ കെ.ടി.തോമസ് ആയിരിക്കും എന്നും മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. === വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദം === 1886 ഒക്ടോബർ 29 ലെ [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിന്റെ]] വ്യവസ്ഥയനുസരിച്ച് ജലസേചനത്തിനായാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. വെള്ളം അന്നത്തെ [[മദ്രാസ്]] സംസ്ഥാനത്തിലെ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനാണെന്നാണ് വ്യവസ്ഥ. 1959 ൽ മദ്രാസിലെ അന്നത്തെ വ്യവസായ ഡയറക്ടർ ആയിരുന്ന ചാറ്റർട്ടൺ ഈ വെള്ളത്തിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിക്കാനായി ശ്രമം തുടങ്ങി. 1965 ഈ വൈദ്യുത പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും പ്രവർത്തന സജ്ജമായി <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ദേശീയപാത 183 (ഇന്ത്യ)|കുമളി തേനി ദേശീയപാത]]യിൽ '''ലോവർ ക്യാമ്പി'''നടുത്തുള്ള '''പെരിയാർ പവർ ഹൗസിൽ'''<ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''140 മെഗാവാട്ട്''' (35 മെഗാവാട്ട്‌ ശേഷി ഉള്ള 4 ടർബൈൻ) വൈദ്യുതി തമിഴ്നാട് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 11</ref> എന്നാൽ ഇതിനെ തിരുവിതാംകൂർ ശക്തമായി എതിർത്തു. തർക്കവിഷയം വന്നതിനാൽ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥ അനുസരിച്ച് , പ്രശ്നം ആർബിട്രേറ്റർക്കു വിട്ടു. എന്നാൽ ആർബിട്രേറ്റർമായ ഡേവിഡ് ദേവദാസും, വി. എസ്. സുബ്രഹ്മണ്യഅയ്യരും തമ്മിൽ ഒരു ആശയപ്പൊരുത്തമില്ലാതെ വീണ്ടും തർക്കത്തിലെത്തി നിന്നു. പ്രശ്നം അമ്പയറായ സർ നളിനി നിരഞ്ജൻ ചാറ്റർജിയുടെ അടുത്ത് വന്നു. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|ദിവാൻ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരും]] മദ്രാസ് സർക്കാറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് സർ അല്ലാടി കൃഷ്ണസ്വാമി അയ്യരും ഈ വിചാരണയിൽ പങ്കെടുത്തു. 1941 മെയ് 12 വന്ന അമ്പയറുടെ വിധി പ്രകാരം, വെള്ളം ജലസേചനത്തിനല്ലാതെ മറ്റാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ പാടില്ല എന്ന തിരുവിതാംകൂറിനകൂലമായ തീരുമാനം വന്നു. എന്നാൽ ഈ വിധിയെ കണക്കിലെടുക്കാൻ മദ്രാസ് തയ്യാറായില്ല. അവർ വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോയി. ഇതിൽ നിരാശനായ തിരുവിതാകൂർ ദിവാൻ സർ.സി.പി.രാമസ്വാമി അയ്യർ ഈ 1886 ലെ കരാർ റദ്ദാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1947 ജൂലായ് 21 ന് അന്നത്തെ വൈസ്രോയ് ആയിരുന്ന [[ലൂയി മൗണ്ട്ബാറ്റൻ|മൗണ്ട് ബാറ്റണിനെ]] കണ്ട് മദ്രാസിന്റെ കരാർലംഘനത്തെയും , ചതിയുടെ കഥയും വിവരിച്ചു.<ref name=cheat1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രവും കരാറും|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിൽ തമിഴ്നാടിന്റെ വഞ്ചനയെക്കുറിച്ച് ദിവാൻ.സർ.സി.പി. മൗണ്ട് ബാറ്റനെ ധരിപ്പിക്കുന്നു|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> ==രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളുടെ അഭാവം== കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ തമിഴ്നാട്ടിലെ കള്ളപ്പണ ബിനാമി ഇടപാടുകൾ പുറത്ത് വിടും എന്ന തമിഴ്നാടിൻ്റെ ഭീഷണി കൊണ്ടാണ് കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകർ ഈ വിഷയത്തിൽ മൗനം പാലിക്കുന്നത് എന്ന സംശയം പൊതുസമൂഹത്തിൽ ശക്തമാണ്. == അണക്കെട്ടിന്റെ അവസ്ഥ == 2000-ൽ പദ്ധതിപ്രദേശത്തുണ്ടായ [[ഭൂമികുലുക്കം|ഭൂമികുലുക്കത്തോടു]] കൂടിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ആശങ്കകൾ ശതഗുണീഭവിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഭ്രംശരേഖകൾക്കുമുകളിലാണെന്നും ചില പഠനങ്ങൾ പറയുന്നു. [[അണക്കെട്ട്]] സുരക്ഷിതമാണെന്ന് തമിഴ്‌നാട് അവകാശപ്പെടുമ്പോൾ അത് ഭീതിജനകമാണെന്ന് [[കേരളം]] പറയുന്നു. സഹായക അണക്കെട്ടായ [[ബേബി ഡാം|ബേബി ഡാമും]] ഭീതിജനകമാണെന്നാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. എന്നാൽ അണക്കെട്ട് [[1922]]-ലും, [[1965]]-ലും സിമന്റുപയോഗിച്ച് ബലപ്പെടുത്തിയെന്നും ഭയപ്പെടാനൊന്നുമില്ലന്നും തമിഴ്നാടിന്റെ മുഖ്യ എഞ്ചിനീയർ പറയുമ്പോൾ സിമന്റ് പഴയ സുർക്കിക്കൂട്ടിൽ വേണ്ടത്ര ചേരില്ലെന്ന് കേരളത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധർ പറയുന്നു. [[1902]]-ൽ തന്നെ അണക്കെട്ട് നിർമ്മാണത്തിന്റെ പ്രധാന കൂട്ടായ ചുണ്ണാമ്പ്, വർഷം 30.48 ടൺ വീതം നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടായിരുന്നെന്നും ഇപ്പോൾ അത് അനേകം ഇരട്ടിയായി വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടാകുമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. 1979- 81 കാലഘട്ടത്തിൽ നടത്തിയ ബലപ്പെടുത്തൽ അണക്കെട്ടിന് ബലക്ഷയം ആണ് വരുത്തിവെച്ചത് എന്ന് ഇതിനെക്കുറിച്ച് പഠിച്ച എം.ശശിധരന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.<ref name=thhindu343>{{cite news | title = Serious damage’ to masonry of Mullaperiyar dam detected | publisher = The Hindu | url = http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | date = 2011-12-07 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211173344/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=ndtv343>{{cite news | title = Experts confirm Kerala's fears on Mullaperiyar Dam | publisher = NDTV | url = https://web.archive.org/save/https://www.indiatoday.in/india/south/story/mullaperiyar-dam-kerala-tamil-nadu-expert-opinion-147350-2011-11-30 | date =2011-11-30 | accessdate =2018-02-10 }}</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ ചുറ്റളവിൽ റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ നാലിനു മുകളിൽ വരുന്ന ഭൂകമ്പങ്ങൾ അണക്കെട്ടിന് ഗുരുതര ഭീഷണിയാണെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.താൽക്കാലിക ബലപ്പെടുത്തൽ ഇനി നിലനിൽക്കില്ലെന്നും, മറിച്ച് പുതിയ ഡാം മാത്രമാണ് പരിഹാരം എന്നും ഈ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നുണ്ട് [[2006]] നവംബർ 24-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ സംബന്ധിച്ച് പഠിക്കാൻ നാവികസേനാവൃന്ദങ്ങൾ എത്തിയെങ്കിലും കേന്ദ്രനിർദ്ദേശത്തെ തുടർന്ന് അവർ പഠനം നടത്താതെ മടങ്ങുകയായിരുന്നു. [[2011]] നവംബർ 27 ന് അണക്കെട്ടിന്റെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി ഉയർന്നു. === സുരക്ഷാപ്രശ്നങ്ങൾ === # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 131 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്. ഒരു അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധി 50 വർഷമാണ്. വേണ്ടത്ര മുൻകരുതൽ എടുത്താലും ഒരു ദുരന്തത്തെ അതിജീവിക്കാൻ ഈ അണക്കെട്ടിന് കഴിയില്ല.<ref name="ജലവിഭവമന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ">[http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733a ജലവകുപ്പ് മന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ] </ref> # നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന മിശ്രിതങ്ങൾ. ഇത് കാലപ്പഴക്കത്തെ അതിജീവിക്കുന്നില്ല , ഏറെ ഭാഗം ഒഴുകിപ്പോയി. <ref name="ഹിന്ദു ദിനപത്രം - മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ ">{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2648866.ece?textsize=large&test=1 |title=ഹിന്ദു ദിനപത്രം - എം.കെ.പരമേശ്വരൻ , മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ അദ്ധ്യക്ഷൻ |access-date=2011-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202230127/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2648866.ece?textsize=large&test=1 |archive-date=2013-12-02 |url-status=dead}}</ref>. # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിൽക്കുന്നത് ഭൂകമ്പഭ്രംശമേഖലയിലാണ്. # അണക്കെട്ട് പരിപാലിക്കുന്നതിൽ വന്ന വീഴ്ചകൾ # അണക്കെട്ടിന്റെ ആകെ ഉയരത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം പൊങ്ങിയാൽ മുകളിലൂടെ വരുന്ന വെള്ളം അണക്കെട്ടിന്റെ താഴെ പതിക്കുകയും ആ സമ്മർദ്ദത്തിൽ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിത്തറ ഇളകുകയും , അണക്കെട്ട് നിലം പതിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതുകൂടാതെ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിഭാഗം ഇളകിമറിയുകയും , നിരങ്ങിമാറുകയും ചെയ്യാം. പെട്ടെന്നുണ്ടായ പ്രളയജലത്തിൽ മധ്യപ്രദേശിലെ ടിഗ്ര അണക്കെട്ട് ഇപ്രകാരം ആണ് നിലംപതിച്ചത് <ref name="മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ ">{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |title=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ |access-date=2011-12-02 |archive-date=2011-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201183054/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |url-status=dead }}</ref>. [[പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് വിള്ളലുകൾ]] ==അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ വിവാദവിഷയമായതോടെ, അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ഔദ്യോഗികവും, അനൗദ്യോഗികവുമായ ധാരാളം പഠനങ്ങൾ വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. ഓരോ പഠന റിപ്പോർട്ടും ഒരു കാരണം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു കാരണം പറഞ്ഞ് [[കേരളം|കേരളവും]] [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നു. ===ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് & സി.ഇ.എസ്.എസ് തിരുവനന്തപുരം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതി പ്രദേശത്ത് [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പത്തിന്റെ]] ആവർത്തനസാധ്യത പഠിക്കുവാനായി [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ്|ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസിലെ]] പ്രൊഫസർ.ആർ.എൻ.അയ്യങ്കാരെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. ''ത്രീഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ് മെത്തേഡ്'' എന്ന ആധുനിക രീതി ഉപയോഗിച്ച് ഭൂകമ്പത്തിന്റെ ആവർത്തന കാലയളവ് പഠിക്കുവാനാണ് അദ്ദേഹത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 142</ref> ഉത്തരകാശിയിലും, കൊയ്നയിലും നടന്ന ഭുകമ്പങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് അദ്ദേഹം മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൂകമ്പ സാധ്യത പഠിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൗമമേഖല മറ്റു രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലേതു പോലെയാണെന്നുള്ളതായിരുന്നു ഉത്തരകാശിയും, കൊയ്നയും പരിഗണിക്കാൻ കാരണം. അയ്യങ്കാർ നടത്തിയ ശാസ്ത്രീയ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് യാതൊരു കാരണവശാലും, 136 അടിക്കു മുകളിലാകാൻ പാടില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം ശുപാർശചെയ്തു. എന്നാൽ അയ്യങ്കാരുടെ പഠനറിപ്പോർട്ട് കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. <ref name=iis1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഇൻ സെർച്ച് ഓഫ് ട്രൂത്ത്|url=http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|last=ജെയിംസ്|first=വിൽസൺ|date=2010-11-07|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയിൽ കൂടരുതെന്ന് അയ്യങ്കാർ പഠനറിപ്പോർട്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175417/http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ===റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശത്തെ ഭൂകമ്പദുരന്തനിർണ്ണയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് ഒന്നാമതായി റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടിയിലെ വിദഗ്ദ്ധർ നടത്തിയത്.<ref name=roorkey11>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ചുള്ള റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി പഠന റിപ്പോർട്ട്|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ഇതു പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിലനിൽക്കുന്ന പ്രദേശത്ത് ഭൂകമ്പത്തിന് എല്ലാ സാധ്യതയുമുണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനു ചുറ്റുമുള്ള 300 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ 22 ഓളം പ്രശ്നബാധിത മേഖലകളുണ്ടെന്നു പഠനസംഘം കണ്ടെത്തി. ഇതിൽ തന്നെ തേക്കടി-കൊടൈവന്നലൂർ പ്രദേശം ഒരു ഭൂകമ്പമുണ്ടായാൽ ഏറ്റവുമധിക നാശനഷ്ടങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്ന ഒരു സ്ഥലമായിരിക്കും എന്നും അവർ കണ്ടെത്തി. ഇവരുടെ പഠനത്തിന്റെ രണ്ടാഭാഗത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റേയും, അതിന്റെ ബേബിഡാമിന്റേയും സുരക്ഷ 2ഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ മെത്തേഡ് ഉപയോഗിച്ച് പരിശോധിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 144-145</ref> ഈ പഠനറിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം പ്രധാന അണക്കെട്ടും, അനുബന്ധ അണക്കെട്ടു ഉറപ്പായിട്ടും ഉണ്ടാവുമെന്ന് ഇവർ തന്നെ കണ്ടെത്തിയ ഭൂകമ്പത്തിൽ തകർന്നുപോയേക്കാമെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.<ref name=roorkey1>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=ഭൂകമ്പത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ മുഖ്യഅണക്കെട്ടും അനുബന്ധ അണക്കെട്ടും തകർന്ന് പോയേക്കാം|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=earth343>{{cite news | title = IIT, Roorkee report on Mullaperiyar says dam not safe | url = https://web.archive.org/save/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/IIT-Roorkee-report-on-Mullaperiyar-says-dam-not-safe/articleshow/5172935.cms? | publisher = Times of India | date = 2009-10-28 | accessdate = 2018-02-12}}</ref> == ഭൂകമ്പ ഭീഷണി == {{main | മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുള്ള ഭൂകമ്പഭീഷണി}} രാജ്യത്തെ ഭൂചലന നിർണയ മാനദണ്ഡപ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശം സോൺ മൂന്നിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. [[റിക്ടർ മാനകം|റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ]] 6.5 വരെ തീവ്രതയുള്ള [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പങ്ങൾ]] ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന മേഖലയാണ് സോൺ മൂന്ന് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 2011 നവംബർ 26 ന് പുലർച്ചെ 3.15 ന് ഉണ്ടായ ആദ്യ ഭൂചലനമടക്കം രണ്ടരമണിക്കൂറിനുള്ളിൽ നാലുതവണയാണ് ഡാമിന് 32 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായത്. [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]] [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറയ്ക്കടുത്തുള്ള]] വനമേഖലയായ വെഞ്ഞൂർമേടായിരുന്നു പ്രഭവകേന്ദ്രം. ആദ്യ ചലനത്തിൻറെ തീവ്രത 3.4 ആണ്. 2011 നവംബർ 26 നുണ്ടായ ഭൂചലനമടക്കം ഈ വർഷം മാത്രം 26 തവണയാണ് ഇടുക്കി ജില്ലയിൽ ഭൂചലനമുണ്ടായിട്ടുള്ളത്. == അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ == 15 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലമാണ് ഡാമിന്റെ പൂർണ്ണ സംഭരണശേഷി. എന്നാൽ കോടതി നിർദ്ദേശപ്രകാരമുള്ള അനുവദനീയമായ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 136 അടിയാണ്. ഇത് 11 ദശലക്ഷം ക്യുബിക് അടിക്ക് തുല്യമാണ്. എന്നാൽ കനത്ത മഴയെത്തുടർന്ന് [[2011]] നവംബർ 28 ന് രാവിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136.4 അടിയായി ഉയരുകയുണ്ടായി. മഴ കുറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് 136.3 അടിയായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഡാമിലുള്ളത്. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കൂടുതലുള്ള വെള്ളം സ്പിൽവേയിലൂടെ [[ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിലേക്ക്]] ഒഴുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സെക്കൻറിൽ 107 ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഇപ്രകാരം ഒഴുകുന്നത്. 24 മണിക്കൂർകൊണ്ടാണ് ഇത് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്കെത്തുക.<ref name=mathru29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാറിലേക്കുള്ള നീരൊഴുക്ക്|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> <ref name=manorama29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സത്യാവസ്ഥകൾ|publisher=മലയാള മനോരമ ദിനപത്രം |accessdate=2011-11-29}}</ref> എന്നാൽ ഭൂകമ്പത്തേത്തുടർന്നോ മറ്റോ ഡാം തകർന്നാൽ മൂന്ന് മുതൽ നാലു മണിക്കൂർ കൊണ്ട് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലെത്തും. ഇടുക്കി ഡാമിന്റെ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 74.5 ദശലക്ഷം ഘനയടിയാണ്. എന്നാൽ 70.5 ടി എം സി വരെയാണ് സംഭരിക്കാറുള്ളത്. [[2011]] നവംബർ 28 ലെ കണക്ക് പ്രകാരം നവംബർ 28 ന് ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 2384.7 അടിയാണ്. ഡാമിൻറെ സംഭരണശേഷിയുടെ 79.06 ശതമാനമായ 60 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് നവംബർ 28 ലുള്ളത് . അതായത് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം തകർന്നാൽ ഒഴുകിയെത്താവുന്ന 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തിൽ 10 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ ഇടുക്കി ഡാമിന് കഴിയും. ഡാം തകർന്നതിന് ശേഷം വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്താനെടുക്കുന്ന 3 - 4 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഇടുക്കി ജല വൈദ്യുതി പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ നിയന്ത്രിതമായി തുറന്നുകൊണ്ട് ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ ജലനിരപ്പ് നിയന്ത്രമവിധേയമാക്കാൻ കഴിയും. ചെറുതോണി ഡാമിന് മുകൾഭാഗത്ത് അഞ്ച് പ്രധാന ഷട്ടറുകളും താഴെ രണ്ട് ചെറിയ ഷട്ടറുകളുമാണുള്ളത് . ഓരോ പ്രധാന ഷട്ടറുകളിലൂടെയും മിനുട്ടിൽ 25,760 ഘനയടി വെള്ളം പുറത്തേക്ക് ഒഴുക്കാനാവും. ഏഴ് ഷട്ടറുകളും ഏത് ഘട്ടത്തിലും തുറന്നുവിടാൻ സജ്ജമാണെന്ന് കെ.എസ്.ഇ.ബി. അധികൃതർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതോടോപ്പം താഴെ ഭാഗത്തുള്ള ജനങ്ങൾക്ക് അപകടഭീഷണി നൽകുകയും ചെയ്താൽ ഗുരുതരമായ ഭവിഷ്യത്തുകളെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയും. 66 ചതുരശ്ര കി.മീ. വിസ്തീർണമുള്ള ഇടുക്കി ഡാം നിറഞ്ഞുവരാൻ മൂന്നുമുതൽ ആറുവരെ മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ഏഴ് ഷട്ടറുകളിലൂടെയും പൂർണതോതിൽ ജലം പുറന്തള്ളിയാൽ കൂടുതലായുള്ള 1.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി അധികജലം ഒഴുക്കിക്കളയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലെന്നാണ് കണക്കുകൂട്ടൽ. എന്നാൽ ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് നിലവിലുള്ളതിലും കൂടുതലായിരിക്കുമ്പോഴാണ് ദുരന്തമെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകും. മുല്ലപ്പെരിയാർ തകരുന്നപക്ഷം ഒഴുകിയെത്താനിടയുള്ള മണ്ണും കല്ലും മരങ്ങളും മറ്റും ഇടുക്കിയുടെ സംഭരണശേഷി ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. കൂടാതെ, മരങ്ങളും മറ്റും ഒഴുകിവന്ന് ഷട്ടറുകളിലൂടെയുള്ള ജലപ്രവാഹത്തിന് തടസ്സമുണ്ടായാൽ പുറന്തള്ളുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവ് കുറയുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊരു സാധ്യത മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൽ തകർന്നാൽ കുതിച്ചെത്തുന്ന വെള്ളവും മരങ്ങളടക്കമുള്ള മറ്റവശിഷ്ടങ്ങളും ഇടുക്കി ഡാമിന് ഭീഷണിയാകുന്നതു സംബന്ധിച്ചാണ്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഒന്നാകെ തകരുകയാണെങ്കിൽ 50 അടി ഉയരത്തിലാണ് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് വെള്ളം കുതിച്ചെത്താൻ സാധ്യത. ഈ ഭാഗത്തുള്ള [[വള്ളക്കടവ്]], [[വണ്ടിപ്പെരിയാർ]], [[മ്ലാമല]], ചപ്പാത്ത്, [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറ]], [[അയ്യപ്പൻകോവിൽ]] പ്രദേശങ്ങളിലെ 70,000 പേരുടെ ജീവനാണ് ഇതുമൂലം അപകടത്തിലാകുക. ഇവരിൽ 30,000 പേരും തമിഴ് വംശജരാണെന്നത് മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. ഈ ആഘാതത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാം തകർന്നാൽ താഴെയുള്ള 11 അണക്കെട്ടുകളും തകരാം. ഫലത്തിൽ [[ഇടുക്കി]], [[എറണാകുളം]], [[കോട്ടയം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ,തൃശ്ശൂർ,പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളെയാകെ ബാധിക്കുന്നതിലേക്കാണ് ഇത്തരമൊരു ദുരന്തസാധ്യത വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിനൊപ്പം ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ കൂടി തകർച്ച കേരളത്തെ രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നതിന് ഇടയാക്കുമെന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൻറെ ബലക്ഷയം പഠിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി നിയോഗിച്ച സെൻട്രൽ സോയിൽ ആൻഡ് മെറ്റീരിയൽ റിസേർച് സ്റ്റേഷൻ ടീം നൽകിയ രഹസ്യറിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ സമഗ്ര ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതിയുടെ(കോംപ്രഹൻസീവ് ഡിസാസ്റ്റർ മാനേജ്മെൻറ് പ്ലാൻ ഫോർ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഹസാർഡ്) ഭാഗമായി സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ ഡാമിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്ന് 45 മിനിറ്റിനകം 36 കിലോമീറ്റർ താഴെയുള്ള ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് മേൽ വിവരിച്ച രീതിയിൽ ജലം ഒഴുകിയെത്തുമെന്നാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ പൂർണമായി തുറന്നാൽ പെരിയാറിലൂടെ 40 അടി ഉയരത്തിൽ വെള്ളം കുതിച്ചു പായും എന്നാണ് മറ്റൊരു നിഗമനം. കാലവർഷക്കാലത്താണെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകാം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊട്ടിയാലുള്ള ഭവിഷ്യത്തുകളെക്കുറിച്ച് റൂർക്കി ഐ. ഐ.ടി.യുമായി ചേർന്ന് പഠനം നടത്താനുള്ള കരാറിൽ കേരളം 2011 നവംബർ 30 ന് ഒപ്പു വച്ചു<ref name=surki1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചു പഠിക്കാൻ ഐ.ഐ.ടി.യുമായി കരാർ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref>. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് തകരുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായാൽ അവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാമിനെ സജ്ജമാക്കാൻ സംസ്ഥാന ദുരന്ത നിവാരണ മാനേജ്മെൻറ് അതോറിറ്റി നടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൻറെ ഭാഗമായി ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 59.5 ടി എംസി യായി കുറച്ചു. മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ നിലവിലുള്ള 11.75 ടി എം സി ജലം എത്തിയാൽ പോലും ഇതിൻറെ ഫലമായി ഇടുക്കി ഡാമിന് ആ ജലത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ സാധിക്കും. വൈദ്യുതി ഉല്പാദനം കൂട്ടിയും അല്ലാതെയും ഈ നില നിലനിർത്താനാണ് തീരുമാനം<ref name=hydro1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ സാധ്യതകൾ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-12-03}}</ref>. == വിദേശ മാധ്യമങ്ങളുടെ ആശങ്ക == സമീപകാലത്തുണ്ടായ പേമാരിയിലും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലും [[ലിബിയ|ലിബിയയിൽ]] പഴക്കം ചെന്ന രണ്ടു അണക്കെട്ടുകൾ തകർന്ന് വൻ തോതിൽ ആളപായമുണ്ടായതിൻറെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 2023 സെപ്റ്റംബറിലെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ [[ദ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്]] സമാനമായ ദുരന്തങ്ങൾ സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യതകളെക്കുറച്ച് ഇന്ത്യയ്ക്കു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/09/17/opinion/libya-floods-dams.html|title=Which of the World’s Hundreds of Thousands of Aging Dams Will Be the Next to Burst?}}</ref> ലിബിയയിലെ രണ്ട് അണക്കെട്ടുകളുടെ തകർച്ചയിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് 11,300 പേർ മരിക്കുകയും 10,000-ത്തിലധികം ആളുകളെ കാണാതാവുകയും ചെയ്തതായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ ഉള്ളതായി ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ദുരന്തം പ്രവചിച്ചിക്കപ്പെട്ടതും തടയാവുന്നതുമായിരുന്നു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിർമ്മിച്ച 28,000 വലിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഇപ്പോൾ കാലഹരണപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലും ചൈനയിലുമാണ് ഏറ്റവും വലിയ അപകടം പതിയിരിക്കുന്നതെന്നാണ് ഈ റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 128 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുണ്ട്, ദൃശ്യപരമായി കേടുപാടുകളൊടൊപ്പം ഭൂകമ്പ സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്നതുതന്നെ ഇതിലെ അപകടം എത്രമാത്രമാണെന്ന് വെളിവാക്കുന്നതാണ്. അതിന്റെ തകർച്ച 3.5 ദശലക്ഷത്തിലേറെ ആളുകൾക്ക് താഴേയ്ക്ക് ഗുരുതരമായ ദോഷം ചെയ്യും. ==പ്രശ്നപരിഹാരത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിന്റെ തകരുവാനുള്ള സാദ്ധ്യതകൾ മുന്നിൽ കണ്ട് പലവിധ പ്രശ്നപരിഹാരങ്ങളും മുന്നോട്ടുവെയ്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവ പ്രധാനമായും ഇവയാണ്: # നിലവിലുള്ള ഡാമിന് താഴെ പുതിയൊരു അണക്കെട്ട് പണിയുക. നിലവിലുള്ള ഡാമിന്റെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിക്കുക # നിലവിലുള്ള ഡാം സുരക്ഷിതമാണ്. എന്തെങ്കിലും ബലക്ഷയം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് പരിഹരിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം. ഡാം ബലപ്പെടുത്തണം # നിലവിലുള്ള ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് കുറച്ച് തടയണയാക്കി നിലനിർത്തുക, അപകട സാദ്ധ്യത കുറയ്ക്കുക. ജലനിരപ്പ് കുറയ്കുന്നതിനനുസരിച്ച് തമിഴ്നാടിനുള്ള ജലലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്താൻ തമിഴ്നാട്ടിലേക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുവാൻ ആവശ്യമായ ആഴത്തിൽ പുതിയ ടണലുകൾ നിർമ്മിക്കുക. # മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഇടുക്കിയിൽ സംഭരിക്കുക. അവിടെ നിന്നും പുതിയ ടണൽ മാർഗ്ഗം തമിഴ്നാടിന് വെള്ളം നൽകുക. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം നിർജ്ജീവമാക്കുക. ഒന്നാമത്തെ അഭിപ്രായം മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ സമരം നടത്തിവരുന്ന [[മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി|മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയും]] കേരള ഗവൺമെന്റും മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. <ref name="kerala.gov.in">{{Citation|url=http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|title=കേരളം മുല്ലപ്പെരിയാറിനെകുറിച്ച് പറയുന്നത് (pdf)|accessdate=2012 ജനുവരി 3|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616125002/http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|url-status=dead}}</ref> രണ്ടാമത്തെ നിർദ്ദേശം തമിഴ്നാട് ഗവൺമെന്റ് മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. [[കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്]], മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയുടെ മുൻ ചെയർമാൻ പ്രൊഫസർ സി.പി. റോയി <ref name="mathrubhumi">{{Citation|url=http://sv1.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1359698/2011-12-28/kerala|title=പുതിയ ഡാം പരിഹാരമല്ല: പ്രൊഫ. സി.പി.റോയി|accessdate=2012 ജനുവരി 3}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തുടങ്ങിയവരുടെ നിർദ്ദേശമാണ്. പരിഷത് വിളിച്ചു ചേർത്ത വിദഗ്ദ്ധരുടെ യോഗത്തിലാണ് നാലാമത്തെ നിർദ്ദേശവും ഉരുത്തിരിഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. <ref name="kssp">{{Citation |url=http://kssp.in/content/%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC-%E0%B4%AC%E0%B4%A6%E0%B5%BD-%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B6%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE-%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B4%82|title=ബദൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പഠിക്കണം: പരിഷത്ത് |accessdate=2012 ജനുവരി 3}}</ref> ===പുതിയ തുരങ്കം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി ചെയർമാനായിരുന്ന സി.പി.റോയ് ആണ് പുതിയ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനു]] വെള്ളം നൽകാൻ പുതിയ ഒരു [[തുരങ്കം]] എന്ന ആശയവുമായി മുന്നോട്ടു വന്നത്. റോയ് ഈ ആശയം ഉന്നതാധികാരസമിധിയുടെ മുന്നിൽവയ്ക്കുകയും, സമിതി ഈ നിർദ്ദേശത്തെ വിശദമായി പഠിക്കുവാൻ ഉന്നതാധികാരസമിതിയിലെ സാങ്കേതികവിദഗ്ദരായ ഡോ. തട്ടേ, ഡി.മേത്ത എന്നിവരോടാവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പ്രായോഗികമായേക്കാവുന്ന ഈ നിർദ്ദേശത്തോട് കേരളവും, തമിഴ്നാടും വളരെ തണുത്ത പ്രതികരണമാണ് കാണിച്ചത്. ഇരു സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ ആശയത്തോട് തീരെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും, അതുകൊണ്ട് തന്നെ പുതിയ തുരങ്കം എന്ന ആശയം ഏറെ നാൾ നിലനിന്നില്ല എന്നും ഉന്നതാധികാര സമിതി അംഗമായ [[കെ.ടി.തോമസ്]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 86-87</ref> ==ഉന്നതാധികാരസമിതി== [[കെ.ടി തോമസ് (ജസ്റ്റിസ്)|ജസ്റ്റിസ്.കെ.ടി.തോമസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഉന്നതാധികാരസമിതി ഈയിടെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] സമർപ്പിച്ച തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷിതമാണ് എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയായി ഉയർത്താൻ തമിഴ്നാടിന് അധികാരമില്ലെന്നും ഉന്നതാധികാരസമിതി വ്യക്തമാക്കി.<ref name=ktt1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഉന്നതാധികാര സമിതി റിപ്പോർട്ട്| publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2012-05-05}}</ref> ==2014 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധി== മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ [[രാജേന്ദ്ര മൽ ലോധ|ആർ.എം.ലോധ]] അദ്ധ്യക്ഷനായ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബഞ്ചിന്റെ വിധി പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] അനുമതി ലഭിച്ചു. കേരളം നടപ്പിലാക്കിയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാനിയമം ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിക്കുകയുണ്ടായി. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വിലയിരുത്താൻ കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ അദ്ധ്യക്ഷനായുള്ള ഒരു മൂന്നംഗ സമിതിയേയും സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ചു. അദ്ധ്യക്ഷനെക്കൂടാതെ കേരളവും, തമിഴ്നാടും നിയോഗിക്കുന്ന ഓരോ വ്യക്തികളായിരിക്കും മറ്റംഗങ്ങൾ.<ref name=janayugamonline1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ- ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ തമിഴ്നാട് നടപടി തുടങ്ങി|url=http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|publisher=ജനയുഗം ഓൺലൈൻ|date=2014-05-11|accessdate=2014-05-11|archive-date=2014-05-11|archive-url=https://archive.today/20140511094940/http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|url-status=bot: unknown}}</ref> == ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം == [[പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|thumb|അണക്കെട്ട് മാറ്റിനിർമ്മിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ട് നടത്തിയ മനുഷ്യ മതിൽ]] മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ [[കേരളം|കേരളത്തിലും]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലും]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136 ൽ നിന്നും 142 അടിയായും അണക്കെട്ട് ബലപ്പെടുത്തിയ ശേഷം 152ഉം അടിയായി ഉയർത്താമെന്ന 2006 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധിയെത്തുടർന്ന് 2006 മാർച്ച് 3ന് ഫാദർ ജോയി നിരപ്പേൽ ചെയർമാനായി മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി രൂപം കൊണ്ടു. സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യക്ഷസമരങ്ങൾ ആറു ഘട്ടങ്ങളിലായി നടത്തുകയുണ്ടായി. പെരിയാറിൻറെ തീരത്തുള്ള ചപ്പാത്തിൽ സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 2006 ഡിസംബർ 25നാരംഭിച്ച റിലേ ഉപവാസം ഇന്നും തുടരുകയാണ്. <ref name=hs1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം-സത്യഗ്രഹസമരം|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> 2011 നവംബർ മാസം ഉണ്ടായ [[ഭൂകമ്പം|ഭൂചലനങ്ങളെത്തുടർന്ന്]] കേരളത്തിൽ ജനകീയ വികാരം കൂടുതൽ ശക്തമായി. നവംബർ 28 ന് [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലും]] 29 ന് ഇടുക്കി, [[കോട്ടയം]], [[എറണാകുളം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] ജില്ലകളിലും [[ഹർത്താൽ]] ആചരിക്കുകയുണ്ടായി. 28ന് പാർലമെൻറ് വളപ്പിൽ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നുള്ള എം പി മാർ [[സത്യാഗ്രഹം|സത്യാഗ്രഹമനുഷ്ഠിച്ചു]]. ഡിസംബർ എട്ടിന് മുല്ലപ്പെരിയാർ മുതൽ [[എറണാകുളം]] വരെ മനുഷ്യമതിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയുണ്ടായി. == 2021-ലെ വികസനങ്ങൾ == 2018-ൽ കേരളത്തിലെ വെള്ളപ്പൊക്ക സാഹചര്യത്തിനും, ഋഷിഗംഗ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയും ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ തപോവൻ അണക്കെട്ടും തകർന്നതിനെ തുടർന്ന് 200-ഓളം പേരുടെ മരണത്തിനും ശേഷം 2021-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വീണ്ടും പൊതുജനശ്രദ്ധയിലേക്ക് ഉയർന്നു.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/uttarakhand-glacier-break-tapovan-dam-completely-washed-off-shows-indian-air-force-survey-2365386|title=Uttarakhand's Tapovan dam completely washed off, shows initial survey|website=NDTV|access-date=18 September 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827053239/https://www.ndtv.com/india-news/uttarakhand-glacier-break-tapovan-dam-completely-washed-off-shows-indian-air-force-survey-2365386|url-status=live}}</ref> ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണികളെക്കുറിച്ചുള്ള UNU-INWEH റിപ്പോർട്ട്, ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് വലിയ ഘടനാപരമായ പിഴവുകളുണ്ടെന്നും 100+ വർഷം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 3.5 ദശലക്ഷം ആളുകൾ അപകടത്തിലാണെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/un-report-threat-ageing-dams-india-mentions-kerala-s-mullaperiyar-142107|title=UN report on threat to ageing dams in India mentions Kerala's Mullaperiyar dam|website=The News Minute|access-date=18 September 2023|archive-date=9 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509141053/https://www.thenewsminute.com/article/un-report-threat-ageing-dams-india-mentions-kerala-s-mullaperiyar-142107|url-status=live}}</ref><ref name="scroll.in"/><ref name="Ageing dams pose growing threat"/> 2014-ൽ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഉത്തരവ് പ്രകാരം രൂപീകരിച്ച മേൽനോട്ട സമിതി കഴിഞ്ഞ ആറ് വർഷമായി ശരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ലെന്ന് ആരോപിച്ച് സുപ്രീം കോടതിയിൽ (ഡോ. ജോ ജോസഫും മറ്റുള്ളവരും vs. സംസ്ഥാനം തമിഴ്‌നാട് മറ്റുള്ളവരും) ഒരു ഹർജി ഫയൽ ചെയ്തു. മറുപടിയായി, റൂൾ കർവ്, ഗേറ്റ് ഓപ്പറേഷൻ ഷെഡ്യൂൾ ഉടൻ അവതരിപ്പിക്കാനും അണക്കെട്ടിന്റെ ഇൻസ്ട്രുമെന്റേഷൻ കാലതാമസമില്ലാതെ നടപ്പിലാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ നടപടി നേരിടാനും സുപ്രീം കോടതി തമിഴ്‌നാട് ചീഫ് സെക്രട്ടറിയോട് ഉത്തരവിട്ടു. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഈ നടപടികൾ നിർണായകമാണെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. കൂടാതെ, സമഗ്രമായ സുരക്ഷാ വിലയിരുത്തലിന് കോടതി ഉത്തരവിടുകയും അണക്കെട്ട് ദേശീയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ ഏജൻസിയുടെ പരിധിയിൽ കൊണ്ടുവരാൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/act-seriously-peoples-lives-will-be-at-risk-sc-raps-tamil-nadu-and-kerala-on-mullaperiyar-dam-maximum-water-level-4363466.html|title='Act seriously, people's lives will be at risk', SC raps Kerala and Tamil Nadu on Mullaperiyar dam maximum water level|website=News 18|access-date=18 September 2023|archive-date=26 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026023142/https://www.news18.com/news/india/act-seriously-peoples-lives-will-be-at-risk-sc-raps-tamil-nadu-and-kerala-on-mullaperiyar-dam-maximum-water-level-4363466.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/not-political-arena-consult-each-other-sc-kerala-tn-mullaperiyar-dam-issue-156873|title=SC to Kerala, TN on Mullaperiyar dam issue|date=25 October 2021|publisher=News Minute|access-date=18 September 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704232314/https://www.thenewsminute.com/article/not-political-arena-consult-each-other-sc-kerala-tn-mullaperiyar-dam-issue-156873|url-status=live}}</ref> അർദ്ധരാത്രിക്ക് ശേഷം അണക്കെട്ടിന്റെ 10 ഷട്ടറുകൾ ശരിയായ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകാതെ തമിഴ്‌നാട് തുറന്നതോടെ വീണ്ടും സംഘർഷം ഉടലെടുത്തു. ഇത് പെരിയാർ നദിയുടെ തീരത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന് കാരണമായി. ഒരു മാസത്തിനിടെ ഇത് നാലാം തവണയാണ് രാത്രി 10 മണിക്ക് ശേഷം തമിഴ്‌നാട് അണക്കെട്ടിന്റെ ഷട്ടറുകൾ തുറക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ ഫലമായി പകൽ സമയത്തും ശരിയായ മുന്നറിയിപ്പുകളോടെയും അണക്കെട്ടിന്റെ ഷട്ടറുകൾ തുറക്കാൻ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ തമിഴ്‌നാട് മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് കത്തയച്ചു.<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/dec/02/idukki-residents-take-out-protest-march-as-tn-opens-mullaperiyar-dam-without-warning-2390896.html|title=Idukki residents take out protest march as Tamil Nadu opens Mullaperiyar dam without warning|website=New Indian Express|access-date=18 September 2023|archive-date=23 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123050123/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/dec/02/idukki-residents-take-out-protest-march-as-tn-opens-mullaperiyar-dam-without-warning-2390896.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/water-release-mullaperiyar-dam-creates-tension-between-kerala-and-tamil-nadu-158335|title=Water release from Mullaperiyar dam creates tension between Kerala and Tamil Nadu|website=The News Minute|access-date=18 September 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704230904/https://www.thenewsminute.com/article/water-release-mullaperiyar-dam-creates-tension-between-kerala-and-tamil-nadu-158335|url-status=live}}</ref> == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് ചിത്രശാല == <gallery widths="100" heights="100" perrow="6" caption="മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|അണക്കെട്ട് വിദൂരകാഴ്ച പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ വിള്ളലുകൾ പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതി പ്രദേശം പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ ഉൾവശത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം പ്രമാണം:LeakFound Dam.jpg|അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Leak Joints.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Cable Anchoring 1970.jpg|1970 ൽ ചെയ്ത കേബിൾ ആങ്കറിംഗ് പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബി ഡാം പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes and Canal to lower dam.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും ലോവർ ക്യാമ്പ് വൈദ്യുത നിലയത്തിലേക്ക് വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. </gallery> സമീപകാലത്ത് [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ]] മുല്ലപെരിയാർ പ്രശ്നം കത്തി നിൽക്കുകയാണ്. ഇതിനെ ഒരു വർഗീയ കലാപമാക്കി മാറ്റാൻ ചില രാഷ്ട്രീയ പാർടികൾ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ വൈകോ നേതൃത്വം നൽകുന്ന എം.ഡി.എം.കെ യും തിരുമാവലവന്റെ വിടുതലൈ സിരുത്തൈഗൽ പാർട്ടിയും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. അത് മാത്രമല്ല തമിഴകത്തിൽ ഉള്ള [[ദിനമലർ]], [[സൺ ടി.വി]] എന്നീ വാർത്താ ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളും ഇതിൽ തമിഴ് ജനതയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. കേരളം തമിഴ് നാട്ടിന് വെള്ളം തരാതിരിക്കാൻ മുല്ലപെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ജീവൻ പോയാലും അതിനെ നാം എതിർക്കണം എന്നാണ് അവിടെയുള്ള കർഷകരോട് അവർ പറഞ്ഞു പരത്തുന്നത്. വിദ്യാഭ്യാസം ഇല്ലാത്ത പാവം കർഷകർ അത് വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ==കൂടുതൽ കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളുടെ പട്ടിക]] *[[കേരളത്തിലെ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == * {{cite book|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ|url=http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|last=കെ.ടി.|first=തോമസ്|isbn=978-81-264-3885-3|publisher=ഡി.സി.ബുക്സ്|year=2012|ref=kt12|access-date=2013-04-07|archive-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130109171553/http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|url-status=dead}} * {{cite book|title=ദ മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|last=സി.ജി.|first=മധുസൂദനൻ|isbn=978-81-87663-91-1|publisher=നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡീസ്|year=2010|ref=mc10|access-date=2013-04-08|archive-date=2011-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|url-status=dead}} {{reflist|3}} == അധികവായനയ്ക്ക് == * [http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 ജലവിഭവ മന്ത്രാലയം - ഭാരതസർക്കാർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201203133/http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 |date=2011-12-01 }} * [http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html സുർഖി മിശ്രിതം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125032353/http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html |date=2011-11-25 }} * [http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf പഠനം] * [http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf ഇന്ത്യയിലെ അണക്കെട്ടുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219204531/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |date=2018-02-19 }} * [http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733 കേന്ദ്ര ജലവിഭവമന്ത്രാലയം] * [http://www.cwc.nic.in/ ഇന്ത്യയിലെ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഔദ്യോഗിക വിവരം - കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202192355/http://www.cwc.nic.in/ |date=2018-02-02 }} * [https://docs.google.com/document/d/16ZWzSbxYDdQ0SFwgzsvC85PiYJPyIVlTxGJAHIDnsUA/pub മുല്ലപ്പെരിയാർ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ] {{commonscat}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://www.janmabhumidaily.com/news247621 അണക്കെട്ടും അണയാത്ത വിവാദവും, സംഗീത് രവീന്ദ്രൻ, ജന്മഭൂമി, December 3, 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204113822/http://www.janmabhumidaily.com/news247621 |date=2014-12-04 }} {{Dams in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] q6b2sevxuqikidpypmczf15xe7nlunx 0 6015 4671771 4667605 2026-09-29T21:47:03Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671771 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Saint Thomas Christians}} {{Infobox ethnic group | group = മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികൾ<br />ഇന്ത്യയിലെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികൾ<br />നസ്രാണി മാപ്പിള | image = Nasrani_cross.jpg | caption = മാർത്തോമാ കുരിശ് (പേർഷ്യൻ കുരിശ്)<br> ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ ഏറ്റവും പൗരാണികമായ പുരാവസ്തു തെളിവായ ഇത്തരം കൽക്കുരിശുകൾ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ ഏതാനം പുരാതന പള്ളികളിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. | pop = ഏകദേശം 6,000,000 (2018){{sfnp|Thomas|2018}} | popplace = ഇന്ത്യ ([[കേരളം]], [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[മുംബൈ]], [[ദില്ലി]]), [[യൂറോപ്പ്]], [[ഓഷ്യാനിയ]], [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[കാനഡ]], പേർഷ്യൻ ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ<ref>{{cite web|url=http://www.indianchristianity.com/html/STCEI.htm |title=The Stcei |publisher=Indianchristianity.com |access-date=24 September 2017}}</ref> | langs = മാതൃ ഭാഷ: [[മലയാളം]]<br />സംസാരഭാഷ: മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്, ഹിന്ദി, കന്നഡ, തമിഴ്<br /> ആരാധനാ ഭാഷ: [[സുറിയാനി]]{{sfnp|Ross|1979|p=80-98}} | related = [[മലയാളികൾ]], [[ദ്രാവിഡർ]], [[കേരളത്തിലെ യഹൂദർ|കൊച്ചിൻ ജൂതന്മാർ]], [[അസ്സീറിയർ]] | native_name =മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ | native_name_lang = | religions = '''[[ക്രിസ്തുമതം കേരളത്തിൽ|ക്രിസ്തുമതം]]''' :''വിവിധ മാർ തോമാ നസ്രാണി സഭാവിഭാഗങ്ങൾ'' '''[[പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകൾ]]'''</br> [[സിറോ-മലബാർ സഭ]] <small>([[കൽദായ ആചാരക്രമം|കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം]])</small></br>[[സിറോ-മലങ്കര കത്തോലിക്കാ സഭ]] <small>([[അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം|അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം]])</small> </br></br> '''[[ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകൾ]]''' </br><small>([[അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം|അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം]])</small></br>[[മലങ്കര യാക്കോബായ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]]</br> [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ]]</br>[[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ]]</br></br> '''[[കിഴക്കിന്റെ അസ്സീറിയൻ സഭ]]'''</br> <small>([[കൽദായ ആചാരക്രമം|കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം]])</small></br> [[കൽദായ സുറിയാനി സഭ]] </br></br> '''[[പൗരസ്ത്യ പ്രോട്ടസ്റ്റന്റ് ക്രിസ്തീയത|പൗരസ്ത്യ നവീകരണ സഭകൾ]]'''</br><small>(പരിഷ്കൃത [[അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം|അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം]])</small></br> [[മാർത്തോമ്മാ സഭ|മലങ്കര മാർത്തോമാ സുറിയാനി സഭ]]</br>[[സെന്റ് തോമസ് ഇവാഞ്ചലിക്കൽ സഭ]]</br> </br> ''മാർത്തോമാ നസ്രാണികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മറ്റ് സഭാ വിഭാഗങ്ങൾ''</br>[[ലത്തീൻ കത്തോലിക്കാ സഭ]],</br>[[ചർച്ച് ഓഫ് സൗത്ത് ഇന്ത്യ]],</br>മറ്റ് ചില പ്രൊട്ടസ്റ്റൻറ്, പെന്തകോസ്തൽ സഭകൾ |flag=[[File:St Thomas Cross.svg|20px]]}} {{Nasrani people|}} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[മലബാർ തീരം|മലബാർ തീരത്ത്]], പ്രധാനാമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]], അധിവസിച്ചുവരുന്ന [[ക്രിസ്ത്യാനി|ക്രിസ്ത്യാനികളിലെ]] ഒരു മതസാമുദായിക വിഭാഗമാണ് [[മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ]] അഥവാ '''ഇന്ത്യയിലെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികൾ'''. '''നസ്രാണി മാപ്പിളമാർ''' എന്നും ഈ സമുദായം അറിയപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Perczel|2013|p=416}} ആഗോളതലത്തിൽ [[സുറിയാനി ക്രിസ്തീയത|സുറിയാനി ക്രിസ്തീയതയുടെ]] ഭാഗമായ ഇവർ [[കൽദായ സഭാപാരമ്പര്യം|കൽദായ സുറിയാനി]], [[അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി]] എന്നീ സഭാ പാരമ്പര്യങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നു.{{sfnp|Brock|2011a}} [[യേശു|യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ]] പന്ത്രണ്ട് ശ്ലീഹന്മാരിൽ ഒരാളായ [[തോമാശ്ലീഹാ|തോമാശ്ലീഹായുടെ]] ഇന്ത്യയിലെ മതപ്രചരണം മൂലമാണ് തങ്ങളുടെ സമുദായം രൂപപ്പെട്ടത് എന്ന് ഇവർ പരമ്പരാഗതമായി വിശ്വസിച്ചു പോരുന്നു.<ref name="Erwin Fahlbusch">{{cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|last3=Lochman|first3=Jan Milic|title=The Encyclodedia of Christianity|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC|year=2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285}}</ref><ref name="Orpa Slapak">{{cite book|author=Israel Museum|author-link=Israel Museum|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|url=https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC|year=1995|publisher=UPNE|isbn=978-965-278-179-6|page=27}}</ref> കേരളത്തിലെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികളിൽ നിലവിൽ വടക്കുംഭാഗർ, തെക്കുംഭാഗർ (ക്നാനായക്കാർ) എന്നീ രണ്ട് വംശീയ വിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഈ രണ്ട് വിഭാഗത്തെയും ഉൾപ്പെടുത്തിയും അല്ലാതെ വടക്കുംഭാഗക്കാരെ മാത്രം ഉദ്ദേശിച്ചും മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ എന്ന പേര് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ചരിത്രപരമായി [[കിഴക്കിന്റെ സഭ|കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ]] ഭാഗമായിരുന്ന ഇവർ ഇപ്പോൾ പ്രധാനമായും [[പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകൾ|പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ]], [[ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകൾ|ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ്]], [[പൗരസ്ത്യ പ്രോട്ടസ്റ്റന്റ്]] മുതലായ സഭാ വിഭാഗങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്.{{sfnp|Brock|2011a}} ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഈ വിഭാഗത്തെ [[കിഴക്കിന്റെ കാതോലിക്കോസ്]] [[ഈശോയാബ് മൂന്നാമൻ]] സഭയുടെ [[ഇന്ത്യ (പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാസന പ്രവിശ്യ)|ഇന്ത്യാ മെത്രാസന പ്രവിശ്യ]] ആയി സംഘടിപ്പിക്കുകയും പിന്നീട് ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ [[തിമോത്തെയോസ് ഒന്നാമൻ]] അവരുടെ ഭരണനിർവ്വഹണത്തിനായി ഒരു [[അഖിലേന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്ത|മെത്രാപ്പോലീത്തയും]] തദ്ദേശീയനായ [[അഖിലേന്ത്യയുടെ അർക്കദിയാക്കോൻ|അർക്കദിയാക്കോനും]] ഉള്ള ഒരു ഭരണസംവിധാനം രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=52}}<ref name="Bundy">{{cite encyclopedia |first=David D. |last=Bundy|title=Timotheos I |encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition |editor1=Sebastian P. Brock |editor2=Aaron M. Butts |editor3=George A. Kiraz |editor4=Lucas Van Rompay |url=https://gedsh.bethmardutho.org/Timotheos-I |publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=22 September 2016}}</ref> പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന് ശേഷം കിഴക്കിന്റെ സഭയിലുണ്ടായ തകർച്ചയും പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോർച്ചുഗീസ് [[ലത്തീൻ കത്തോലിക്കാസഭ|റോമൻ കത്തോലിക്കാ]] മിഷനറിമാരുടെ പ്രവർത്തനവും ഈ സമുദായത്തിൽ ദൂരവ്യാപകമായ മാറ്റങ്ങൾക്ക് ഇടവരുത്തി. [[ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസ്|ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിലൂടെ]] മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ അഖിലേന്ത്യാ മെത്രാസനം നിർത്തലാക്കപ്പെടുകയും സഭാപരമായി അവർ [[പദ്രുവാദോ|പോർച്ചുഗീസ് പദ്രുവാദോ]] ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ആവുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=111, 134–136}}{{sfnp|Frykenberg|2023}} ഇതിനെതിരായി [[കൂനൻ കുരിശുസത്യം|കൂനൻ കുരിശ് സത്യം]] എന്ന സംഭവത്തിലൂടെ നസ്രാണികളിലെ ബഹുഭൂരിപക്ഷം ആളുകളും പ്രതിഷേധിക്കുകയും തങ്ങളെ തന്നെ പോർച്ചുഗീസ് ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രരാക്കുകയും ചെയ്തു. ഇവരുമായി ഒത്തുതീർപ്പ് നടത്താൻ [[മാർപ്പാപ്പ]] [[കർമ്മലീത്താ നിഷ്പാദുക സമൂഹം|കർമ്മലീത്താ മിഷണറിമാരുടെ]] ഒരു സംഘത്തെ മലബാറിലേക്ക് അയച്ചു. ഇതിനേത്തുടർന്ന് ഈ വിഭാഗത്തിൽ ഉണ്ടായ പിളർപ്പ് [[പഴയകൂറ്റുകാർ]], [[പുത്തങ്കൂറ്റുകാർ]] എന്നീ വിഭാഗങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിന് കാരണമായി.{{sfnp|Perczel|2014|p=291}} കത്തോലിക്കാസഭയുമായുള്ള ബന്ധവും പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ ഇടയിൽ ഉപയോഗത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ലത്തീൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട കൽദായ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമവും തുടർന്നവർ പഴയകൂറ്റുകാർ എന്നും ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭയായ [[സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ|സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുമായി]] ബന്ധം സ്ഥാപിച്ച് അവരുടെ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം സ്വീകരിച്ചവർ പുത്തങ്കൂറ്റുകാർ എന്നും അറിയപ്പെട്ടു. [[സിറോ-മലബാർ സഭ]], [[കൽദായ സുറിയാനി സഭ]] എന്നിവയാണ് പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ആധുനിക പിന്തുടർച്ചക്കാർ. [[മലങ്കര യാക്കോബായ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ|യാക്കോബായ സഭ]], [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ|ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]], [[മലങ്കര മാർത്തോമാ സുറിയാനി സഭ|മാർത്തോമാ സഭ]], [[മലങ്കര സുറിയാനി കത്തോലിക്കാ സഭ|സിറോ-മലങ്കര സഭ]], [[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ|തൊഴിയൂർ സഭ]] തുടങ്ങിയവയാണ് പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ പ്രധാന പിന്തുടർച്ചക്കാർ.<ref>{{Cite encyclopaedia |title=Kerala Syrian Christian, Apostle in India, The tomb of the Apostle, Persian Church, Syond of Diamper – Coonan Cross Oath, Subsequent divisions and the Nasrani People |year=2007|url=https://www.nasrani.net/2007/02/13/kerala-syrian-christian-the-tomb-of-the-apostle-persian-church-syond-of-diamper-coonan-cross-oath-divisions/ |access-date=}}</ref>{{sfnp|Brock|2011a}} ഇവയിൽ സിറോ-മലബാർ, സിറോ-മലങ്കര സഭകൾ മാർപ്പാപ്പയെ അനുസരിക്കുന്ന പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകളാണ്. യാക്കോബായ സഭ, ഓർത്തഡോക്സ് സഭ എന്നിവ ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് കൂട്ടായ്മയുടെ ഭാഗമായ സഭകളും തൊഴിയൂർ സഭ സ്വതന്ത്രമായ ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുമാണ്. അതേസമയം മാർത്തോമാ സഭ ഒരു കിഴക്കൻ പ്രൊട്ടസ്റ്റൻറ് സഭയാണ്.{{sfnp|Brock|2011a}} ചില ചെറു പ്രോട്ടസ്റ്റന്റ് സഭകളും ഈ സമുദായത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഇവയ്ക്ക് പുറമേ കുറേയധികം മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ [[ലത്തീൻ കത്തോലിക്കാസഭ|ലത്തീൻ സഭ]], [[ചർച്ച് ഓഫ് സൗത്ത് ഇന്ത്യ]] മുതലായ സഭകളിലും അംഗങ്ങളാണ്.<ref name="Syrianpentecostals1">{{cite book |last1=Anderson |first1=Allan |last2=Tang |first2=Edmond |title=Asian and Pentecostal: The Charismatic Face of Christianity in Asia |year=2005 |publisher=OCMS |isbn=978-1-870345-43-9 |pages=192 to 193, 195 to 196, 203 to 204 |url=https://books.google.com/books?id=LDZgKELq7AoC&q=pentecostalism+kerala+syrian+christian&pg=PA196 |language=en}}</ref><ref name="Syrianpentecostals2">{{cite book |last1=Bergunder |first1=Michael |title=The South Indian Pentecostal Movement in the Twentieth Century |date=6 June 2008 |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |isbn=978-0-8028-2734-0 |pages=15 to 16, 26 to 30, 37 to 57 |url=https://books.google.com/books?id=XGiv3riaunQC&q=Pentecostal+evangelical+saint+thomas+syrian+christian |language=en}}</ref> ==പേരിനു പിന്നിൽ== മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ ആ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത് ക്രിസ്തുശിഷ്യനായ തോമാശ്ലീഹായുമായുള്ള അവരുടെ ബന്ധം കാരണമാണ്. തോമാശ്ലീഹാ ആണ് ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി ക്രിസ്തുമത സന്ദേശം പ്രചരിപ്പിച്ചത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. "മാർത്തോമായുടെ മാർഗ്ഗവും വഴിപാടും" എന്നാണ് നസ്രാണികൾ തങ്ങളുടെ മതചര്യയെ വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്. "മാർഗ്ഗം" എന്നതിന് "മതം" എന്നൊരു അർത്ഥമുണ്ട്; അതുപോലെ "വഴിപാട്" എന്ന പദത്തിന് "പാരമ്പര്യം" എന്നൊരു അർത്ഥം പ്രാചീനമലയാളത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref name="MSK">{{cite book |last= |first= |title= ഡോ:പി.ജെ. തോമസിന്റെ 'മലയാള സാഹിത്യവും ക്രിസ്ത്യാനികളും' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ സ്കറിയ സക്കറിയ എഴുതിയ 'ചർച്ചയും പൂരണവും' എന്ന അനുബന്ധ ഭാഗത്തു നിന്നും|date=1989 |publisher=ഡി.സി. ബുക്‌സ് |page=315 }}</ref> പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്ത്യയിലെ പോർച്ചുഗീസ് അധിനിവേശത്തിന്റെ കാലം മുതൽ ഈ സമുദായത്തിൽപെട്ട ആളുകളെ ഈ പേരിൽ വിളിച്ചുവന്നു. ഇതിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ മുമ്പേ ഇവർക്ക് തോമാശ്ലീഹായുമായുള്ള ബന്ധം പ്രത്യേകമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. "മലബാറിലെ കൽദായ ക്രിസ്ത്യാനികൾ" എന്നപേരും പോർച്ചുഗീസ് കാലത്ത് നിലവിൽ വന്നതാണ്. "കൽദായ സഭ" എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന കിഴക്കിന്റെ സഭയുമായുള്ള ബന്ധത്തെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. പ്രാദേശികമായി 'നസ്രാണികൾ", "നസ്രാണി മാപ്പിള" എന്നെല്ലാമാണ് ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.<ref name="SC6-72-28">{{cite journal |title=Socio-Religious Movements in Kerala: A Reaction to the Capitalist Mode of Production: Part Two |journal=Social Scientist |date=ജൂലൈ 1978 |volume=6 |issue=72 |page=28 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/socialscientist/pager.html?objectid=HN681.S597_72_030.gif |accessdate=8 ഓഗസ്റ്റ് 2019 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726144819/https://dsal.uchicago.edu/books/socialscientist/pager.html?objectid=HN681.S597_72_030.gif |url-status=dead }}</ref> നസ്രാണി എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം നസ്രായന്റെ അനുയായി അഥവാ ക്രിസ്ത്യാനി എന്നാണ്.<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/christianity/tradition-stthomas/2 |title= The Tradition of St. Thomas|last= |first= |date= |website=keralatourism.org |publisher=Dept of Tourism, Govt of Kerala |access-date=12 January 2022|quote=‘Nasrani’ means those who follow Nazarene, a name of Christ who was born in Nazareth.}}</ref> നസ്രത്ത് സ്വദേശിയായ യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ അനുയായികളെ കുറിക്കുന്ന ഈ വാക്ക് [[അറമായ ഭാഷ|അറമായ ഭാഷയിലെ]] "''നസ്രായ"'', [[ഹീബ്രു ഭാഷ|ഹീബ്രു ഭാഷയിലെ]] "''നെത്‌സർ"'' എന്നീ പദങ്ങളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ടതാണ്.{{sfnp|Russell|1991}} വൈദേശിക ഉൽഭവമുള്ള മതങ്ങളിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവരും മധ്യപൂർവ ദേശത്തു നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റക്കാരുടെ പിന്മുറക്കാരും അവരുമായി വിവാഹബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നവരും മാപ്പിള എന്ന ബഹുമാനസൂചകമായ ശീർഷകത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നസ്രാണികൾക്ക് പുറമേ യഹൂദരും (യൂദൻ മാപ്പിള) മുസ്ലീങ്ങളും ([[മാപ്പിള മുസ്‌ലിങ്ങൾ|ചൊനക മാപ്പിള]]) ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർക്കും ഈ സ്ഥാനപ്പേര് ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfnp|Perczel|2013|p=416}}{{sfnp|Županov|2005|p=99, അടികുറിപ്പ്}}<ref name="BMalieckal">{{cite journal |first=Bindu |last=Malieckal |year=2005 |title=Muslims, Matriliny, and A Midsummer Night's Dream: European Encounters with the Mappilas of Malabar, India |url=https://archive.org/details/sim_muslim-world_2005-04_95_2/page/300 |journal=The Muslim World |volume=95 |issue=2 |page=300|doi=10.1111/j.1478-1913.2005.00092.x }}</ref> ഇക്കാലത്തും തിരുവിതാംകൂർ മേഖലയിലെ ചില നസ്രാണികൾ മാപ്പിള എന്ന പേര് തങ്ങളുടെ കുടുംബ പേരായോ മറ്റോ നിലനിർത്തുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite book |title=The Mappila fisherfolk of Kerala: a study in inter-relationship between habitat, technology, economy, society, and culture |year=1977 |first=P. R. G. |last=Mathur |publisher=Kerala Historical Society |page=1}}</ref> കൊല്ലം തർസ്സാപ്പള്ളി ശാസനത്തിലും മറ്റു ചില രേഖകളിലും രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ള മറ്റൊരു പേരാണ് "''തർസാ''" അല്ലെങ്കിൽ ''തരിസാ'' എന്നത്. ക്രിസ്ത്യാനികളെ വിളിക്കാൻ പേർഷ്യയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വാക്കുകളിൽ ഒന്നാണ് ''തർസാ'' എന്നത്.{{sfnp|Russell|1991}} ഭാരത സർക്കാർ ഈ ജനവിഭാഗത്തിലെ അംഗങ്ങളെ വിശേഷിപ്പിക്കാൻ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികൾ എന്ന പേര് ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഈ പേര് ഡച്ച് അധിനിവേശകാലത്ത് പ്രചാരത്തിൽ വന്നതാണ്. കത്തോലിക്കാ മിഷനറിമാരുടെ പ്രവർത്തന ഫലമായി രൂപപ്പെട്ട റോമൻ അഥവാ ലത്തീൻ സഭാപാരമ്പര്യം പിന്തുടരുന്ന ലത്തീൻ ക്രിസ്ത്യാനികളിൽ നിന്ന് കൽദായ സുറിയാനി, അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നവരെ വേർതിരിച്ചറിയാനാണ് ഈ പേര് ഡച്ചുകാർ ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങിയത്.{{sfnp|വടക്കേക്കര|2007|p=52}} സുറിയാനി എന്ന വാക്ക് രൂപപ്പെട്ടത് സസ്സാനിദ് സാമ്രാജ്യത്തിലെ ക്രൈസ്തവ വംശീയസമൂഹത്തെ കുറിക്കുന്ന പാഹ്ലവി ഭാഷയിലെ സൊറിയാനി എന്ന പദത്തിൽ നിന്നാണ്.{{sfnp|Perczel|2018|p=654}} എന്നാൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം സുറിയാനി എന്ന പദം അവരുടെ സമുദായത്തിന്റെ വംശീയതയെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നതല്ല, മറിച്ച് അവർക്ക് സസ്സാനിദ് സാമ്രാജ്യത്തിലെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭയുമായി അഥവാ കിഴക്കിന്റെ സഭയുമായി ദീർഘകാലം നിലനിന്നിരുന്ന ചരിത്രപരവും മതപരവും ആരാധനാക്രമപരവുമായ ബന്ധത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണ്.{{sfnp|Županov|2005|p=99, അടികുറിപ്പ്}}{{sfnp|Perczel|2018|p=654-662}} ==ചരിത്രം== ===പാരമ്പര്യം=== ==== ഉൽഭവവും മാർത്തോമാ പാരമ്പര്യവും ==== [[File:തോമാശ്ലീഹാ.jpg|thumb|തോമാശ്ലീഹാ]] പാരമ്പര്യം അനുസരിച്ച് യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ പന്ത്രണ്ട് ശ്ലീഹന്മാരിൽ ഒരാളായ തോമാശ്ലീഹാ ക്രി. വ. 52ിൽ മലബാറിലെ [[മുസിരിസ്|മുസിരിസിലേക്ക്]] വന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/travel/how-christianity-came-to-india-kerala-180958117/|title=The Surprisingly Early History of Christianity in India|first1=Lynn |last1=Johnson|first2=Paul|last2=Zacharia|website=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://stthoma.com/|title=Thomas The Apostole|date=8 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110208073816/http://stthoma.com/|archive-date=8 February 2011}}</ref><ref name="Erwin Fahlbusch"/> മുസിരിസ് ആധുനിക [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്]] തെക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പട്ടണം പുരാവസ്തുഖനനം|പട്ടണം]] എന്ന ഗ്രാമമാണ് എന്ന് വിദഗ്ദർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4970452.stm|title = Search for India's ancient city|date = 11 June 2006}}</ref> അക്കാലത്ത് മലബാറിൽ പ്രത്യേകിച്ച് മുസിരിസിൽ [[യഹൂദമതം|യഹൂദരുടെ]] സാന്നിധ്യം ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Orpa Slapak"/>{{sfnp|Bayly|2004|p=244}} [[അറമായ ഭാഷ]] മാതൃഭാഷയായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന [[ഗലീലിയ|ഗലീലേയൻ]] യഹൂദനായ തോമാശ്ലീഹായ്ക്ക് ഈ പ്രദേശത്ത് വരാനും അവരുടെ ഇടയിൽ പ്രവർത്തിക്കാനും സാധ്യമായിരുന്നു. യഹൂദരുടെ ഇടയിൽ ആയിരുന്നു തോമാശ്ലീഹായുടെ ആദ്യകാല പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|പുതിയാകുന്നേൽ|1973}} തോമാശ്ലീഹായെ ഇന്ത്യയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ആദ്യ ചരിത്രരേഖ രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലോ മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിലോ [[എദേസ്സ|എദേസ്സയിൽ]] വെച്ച് എഴുതപ്പെട്ട [[തോമായുടെ നടപടികൾ]] എന്ന പുസ്തകമാണ്. ഇതിൽ ശ്ലീഹായുടെ വടക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ, പ്രത്യേകിച്ച് [[ഗൊണ്ടഫൊറസ്]] രാജാവിന് കീഴിൽ [[ഇന്തോ-പാർഥിയൻ രാജ്യം|ഇന്തോ-പാർഥ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]], പ്രവർത്തനങ്ങളാണ് വിവരിക്കപ്പെടുന്നത്.{{sfnmp|Frykenberg|2008|1p=99|Klijn|2003|2p=15|3a1=Childers|3y=2011|4a1=Medlycott|4y=1912}} ഇതിനുപുറമേ മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലും നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലും ജീവിച്ചിരുന്ന ചില റോമൻ എഴുത്തുകാരും തോമാശ്ലീഹായുടെ ഇന്ത്യൻ പ്രേക്ഷിതത്വം രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. [[അംബ്രോസ്|മിലാനിലെ അംബ്രോസ്]], [[നസിയാൻസസിലെ ഗ്രിഗോറിയോസ്]], [[ജെറോം]], [[വിശുദ്ധ അപ്രേം|അപ്രേം]] എന്നിവർ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.indianchristianity.com/html/chap4/chapter4g.htm|title = Indian Christianity}}</ref> [[പന്തേനോസ്]] എന്ന [[അലക്സാണ്ട്രിയ|അലക്സാണ്ട്രിയൻ]] ക്രൈസ്തവ പണ്ഡിതൻ ഇന്ത്യയിലെ ക്രൈസ്തവ സമൂഹത്തെ സന്ദർശിക്കുകയും 'ഹെബ്രായ' ഭാഷയിലുള്ള [[മത്തായിയുടെ സുവിശേഷം]] അവരുടെ ഇടയിൽ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു എന്നും [[കേസറിയായിലെ യൂസീബിയസ്|യൗസേബിയോസ്]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. യൗസേബിയോസ് വിവരിക്കുന്നതനുസരിച്ചുള്ള പന്തേനോസിന്റെ സാക്ഷ്യത്തിൽ എന്നാൽ തോമാശ്ലീഹാ അല്ല [[ബർത്തലോമിയോ ശ്ലീഹാ]] ആണ് ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ ആദ്യ പ്രചാരകൻ.{{sfnmp|1a1=യൗസേബിയോസ്|1loc=Book V Chapter 10 ''"Pantaenus the Philosopher"''|Frykenberg|2008|2p=103|3a1=Baum|3a2=Winkler|3y=2003|3p=52|4a1=Medlycott|4y=1912|Whitehouse|1873|5pp=12–20}} പ്രാചീനകാലത്ത് യൂറോപ്പ്യന്മാർ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ ഉത്പാദനം നടന്നിരുന്ന സ്ഥലത്തെയാണ് ഇന്ത്യ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്. അതിനാൽത്തന്നെ യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്ക് പുറമേ [[അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപ്|അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപിന്റെ]] തെക്കൻ മേഖലകളെയും എത്യോപ്യൻ മേഖലയെയും ഇന്ത്യ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ ചരിത്രസാക്ഷ്യങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നതിൽ ഒരു പ്രശ്നം ഈ വസ്തുതയാണ്. എന്നാൽ ജെറോം പന്തേനോസ് [[ബ്രാഹ്മണർ|ബ്രാഹ്മണരുടെ]] ഇടയിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതിലൂടെ ജെറോം ഇന്ത്യ എന്ന് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യയെ]] ആണ് എന്ന് വ്യക്തത വരുത്തുന്നുണ്ട്.{{sfnp|Perczel|2018|p=656}} [[ചിത്രം:ഏഴരപള്ളികൾ.jpg|thumb|ഏഴരപ്പള്ളികൾ]] തോമാശ്ലീഹായുടെ ഇന്ത്യയിലെ പ്രവർത്തനത്തെപ്പറ്റിയും മാർത്തോമാ നസ്രാണികളുടെ ഉത്ഭവത്തെപ്പറ്റിയും വിശദമായി വിവരിക്കുന്ന കാവ്യങ്ങളാണ് ''[[വീരടിയാൻ പാട്ട്]]'', ''[[മാർഗ്ഗംകളിപ്പാട്ട്]]'', ''തോമാപർവ്വം'' അഥവാ ''[[റമ്പാൻ പാട്ട്]]'' തുടങ്ങിയവ. കൂടുതൽ പഴയതും വിശാലവുമായ ഒരു കൃതിയുടെ പരിഷ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു സംക്ഷിപ്തരൂപം ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന തോമാപർവ്വത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള ആധുനിക രൂപം പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് എഴുതപ്പെട്ടത്.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=92}}{{sfnp|മേനാച്ചേരി|1998}} തോമാശ്ലീഹാ മാല്യങ്കരയിൽ കപ്പലിറങ്ങി [[ഏഴരപ്പള്ളികൾ]] എന്ന ഏഴ് ക്രൈസ്തവ സമൂഹങ്ങൾക്ക് തുടക്കമിട്ടതിനെ ഇതിൽ വർണ്ണിക്കുന്നു. [[ശെംഗല|കൊടുങ്ങല്ലൂർ]], [[കൊല്ലം തർസ്സാപ്പള്ളി|കൊല്ലം]], [[പാലയൂർ പള്ളി|പാലയൂർ]], [[കോട്ടക്കാവ് മാർ തോമാ സിറോ-മലബാർ കത്തോലിക്കാ പള്ളി, വടക്കൻ പറവൂർ|കോട്ടക്കാവ്]], [[കൊക്കമംഗലം]], [[നിരണം സെന്റ് മേരീസ് മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് പള്ളി|നിരണം]], [[ചായൽ]] എന്നിവയാണ് ഏഴരപ്പള്ളികൾ.{{sfnp|Whitehouse|1873|p=23}} [[തിരുവിതാംകോട് പള്ളി|തിരുവിതാംകോട്]], [[മലയാറ്റൂർ]] മുതലായ സ്ഥലങ്ങളെയും തോമാശ്ലീഹായുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്താറുണ്ട്.<ref>{{cite book | title = The pastoral care of the Syro-Malabar Catholic migrants | author = James Arampulickal | publisher = Oriental Institute of Religious Studies, India Publications | year = 1994 | page = 40 }}</ref><ref>{{cite book | title = Orientalia christiana periodica: Commentaril de re orientali ...: Volumes 17–18 | publisher = Pontificium Institutum Orientalium Studiorum | year = 1951 | page = 233 }}</ref><ref>{{cite book| author = Adrian Hastings| title = A World History of Christianity| date = 15 August 2000| publisher = Wm. B. Eerdmans| isbn = 978-0-8028-4875-8| page = 149 }}</ref><ref>{{Cite web|author=Department of Tourism|title=Seven and half Churches (Ezhara Pallikal)|url=https://www.keralatourism.org/christianity/seven-half-churches/7}}</ref> യഹൂദർ, തദ്ദേശീയരായ ആളുകൾ, നാടുവാഴികൾ തുടങ്ങിയവരെ തോമാശ്ലീഹാ മിശിഹായുടെ മാർഗ്ഗത്തിൽ ചേർത്തതായി തോമാ പർവ്വം വിവരിക്കുന്നു. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന യഹൂദരിൽ ഒരു വിഭാഗം ക്രിസ്ത്യാനികളായി മാറിയിരിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.{{sfnp|പുതിയാകുന്നേൽ|1973}}<ref>{{cite book|last=Muthiah|first=S.|title=Madras Rediscovered: A Historical Guide to Looking Around, Supplemented with Tales of 'Once Upon a City'|url=https://books.google.com/books?id=zl8MAQAAMAAJ&q=%22long-settled+Jews%22|year= 1999|publisher=East West Books|isbn=818-685-222-0|page=113}}</ref> മലബാറിലെ പ്രവർത്തനത്തിന് ശേഷം മൈലാപ്പൂരിൽ എത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം അവിടെ വെച്ച് കൊല്ലപ്പെട്ടതായും വിവരിക്കുന്നു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=99}}{{sfnp|മുണ്ടാടൻ|തെക്കേടത്ത്|1982|pp=30–32}} വീരടിയാൻ അഥവാ പാണൻ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട ആളുകൾ നസ്രാണികളുടെ ആഘോഷങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നടത്തിയിരുന്ന ഒരു കലാരൂപമാണ് വീരടിയാൻ പാട്ട്. അതേസമയം ഒരു നസ്രാണി ആചരണമാണ് [[മാർഗ്ഗംകളി]] എന്നറിപ്പെടുന്നത്. മാർഗ്ഗംകളിപ്പാട്ടിലെ വിവരണം അനുസരിച്ച് തോമാശ്ലീഹാ ആദ്യം മൈലാപ്പൂരിൽ എത്തി അവിടെ ഒരു ക്രൈസ്തവ സമൂഹത്തെ രൂപീകരിച്ചശേഷമാണ് മലബാറിലേക്ക് പോകുന്നത്. ഇതിനുശേഷം മൈലാപ്പൂരിലേക്ക് മടങ്ങിയ തോമാശ്ലീഹാ അവിടെവെച്ച് രക്തസാക്ഷിത്വം വരിച്ചു എന്നും പ്രതിപാദിക്കുന്നു.{{sfnp|Perczel|2018|p=656}} 1301ൽ ഇന്ത്യയിലെ മലബാർ തീരത്ത് "''[[ശെംഗല]]''" എന്ന സ്ഥലത്ത് വെച്ച് എഴുതപ്പെട്ടു എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ഒരു സുറിയാനി കൈയെഴുത്ത് പ്രതിയിൽ "ഇന്ത്യയിലെ മാർത്തോമാ ശ്ലീഹായുടെ സിംഹാസനത്തിന്റെ അവകാശിയായ" ഇന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്ത [[ശെംഗലയിലെ യാക്കോവ്|മാർ യാക്കോവിനെ]] പരാമർശിക്കുന്നു.{{sfnp|Perczel|2018|p=656}} തോമാശ്ലീഹാ ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി എത്തിച്ചേർന്ന സ്ഥലം മാർ തോമാ നസ്രാണികൾക്കിടയിൽ പ്രചാരത്തിലിരിക്കുന്ന പാരമ്പര്യം അനുസരിച്ച് മാല്യങ്കര അഥവാ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആണ്. അതേസമയം അദ്ദേഹം മൈലാപ്പൂരിലാണ് ആദ്യമെത്തിയത് എന്നും പാരമ്പര്യം ഉണ്ട്. മൈലാപ്പൂരിൽ നിലനിൽക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ കബറിടം കാലാകാലങ്ങളായി ഒരു പ്രമുഖ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു. 1293ൽ [[മാർക്കോ പോളോ]] ഇത് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ആദ്യകാല സഞ്ചാരികളുടെയും പോർച്ചുഗീസുകാരുടെയും വിവരണങ്ങൾ ഇതുമായി ചേർന്നു പോകുന്നതാണ്.{{sfnp|Perczel|2018|p=657}}{{sfnp|മുണ്ടാടൻ|1984|p=71-78}} പ്രചാരത്തിലുള്ള ഐതിഹ്യം അനുസരിച്ച് തോമാശ്ലീഹാ മലബാറിൽ കുറേ ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങളെ ക്രിസ്തുമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[പകലോമറ്റം]] , ശങ്കരപുരി, കള്ളി, കള്ളിയാങ്കൽ, തുടങ്ങിയവയാണ് അവ.<ref>{{cite book |last=മാണി |first=തട്ടുങ്കൽ സക്കറിയാ |year=2016 |title=തോമാശ്ലീഹായുടെ കേരള ക്രൈസ്തസഭ ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ |pages=14 |publisher=T.Z.Mani }}</ref>{{sfnp|Ayyar|1926}} ഇവരിൽ ചില കുടുംബങ്ങൾ തലമുറ തലമുറയായി പൗരോഹിത്യ പിന്തുടർച്ച കൈമാറിവന്നു എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Ayyar|1926}}{{sfnp|Frykenberg|2008|pp=101–102}} ഈ ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ യാഥാർത്ഥ്യം എത്രയുണ്ട് എന്നതിൽ സംശയ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ എങ്കിലും മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികൾ [[പൂണൂൽ]], [[കുടുമ|കുടുമി]], മേൽമുണ്ട് തുടങ്ങി ബ്രാഹ്മണരുടേതിന് സമാനമായ ചില ആചാരങ്ങൾ പിന്തുടർന്നിരുന്നതായി തെളിവുകളുണ്ട്.{{efn| {{harvnb|Brown |1956}}. {{harvnb|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ |2011}}. {{harvp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2010|p=38–61}}. {{harvp|മേനാച്ചേരി|2000}}}} അതേസമയം ഈ ആചാരാവകശങ്ങൾ മദ്ധ്യകാല കേരളത്തിൽ ബ്രാഹ്മണ മേധാവിത്വത്തിന്റെ കാലത്ത് ക്രിസ്ത്യാനികൾ നേടിയെടുത്തവയാണ് എന്ന് ചരിത്രകാരനായ [[പയസ് മേലേകണ്ടെത്തിൽ]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. പേർഷ്യൻ ക്രൈസ്തവ വ്യാപാരികളുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന കേരളത്തിലെ നസ്രാണികൾ ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ശക്തരായ ഒരു വ്യാപാരി സമൂഹമായി വളർന്നു. അക്കാലത്ത് മതപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ആധിപത്യം നേടിയെടുത്ത ബ്രാഹ്മണർ [[ബുദ്ധമതം കേരളത്തിൽ|ബൗദ്ധ]], [[ജൈനമതം കേരളത്തിൽ|ജൈന]] വ്യാപാര സമൂഹങ്ങളുടെ സ്വാധീനം കുറയ്ക്കുന്നതിന് വേണ്ടി പ്രാദേശിക രാജാക്കന്മാരിലൂടെ ക്രിസ്ത്യാനികൾക്ക് ഇത്തരം അവകാശങ്ങൾ നൽകി എന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.{{sfnp|മേലേക്കണ്ടത്തിൽ|2010|p=38-61}} ====മാണിഗ്രാമക്കാർ==== ബ്രാഹ്മണരുമായി മലബാർ തീരത്ത് നസ്രാണികൾക്ക് സമാധാനപരമായ സഹവർത്തിത്വം ഉണ്ടായിരുന്നു എങ്കിലും മറ്റിടങ്ങളിൽ സാഹചര്യം ഇതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു. ചോഴമണ്ഡല തീരത്ത്, പ്രധാനമായും മൈലാപ്പൂരിൽ, അധിവസിച്ചിരുന്ന നസ്രാണികൾക്ക് അവിടത്തെ ബ്രാഹ്മണരുമായി സംഘർഷങ്ങൾ പതിവായിരുന്നു. സംഘബലത്തിലും രാഷ്ട്രീയസ്വാധീനത്തിലും മതപാണ്ഡിത്യത്തിലും വളരെ പിന്നിലായിരുന്ന നസ്രാണികളിൽ ഒരു വിഭാഗം കാലക്രമേണ മതം മാറുകയും മറ്റുള്ളവർ സുരക്ഷിതമായ സ്ഥലങ്ങൾ തേടി പലായനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു എന്ന് പാരമ്പര്യ ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ചില പുരാരേഖകളിലും മറ്റും കാണാനാകും. പ്രധാനമായും മാണിക്യ വാചകർ എന്ന മന്ത്രവാദിയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയാണ് ഈ കുടിയേറ്റത്തെ കുറിച്ചുള്ള പാരമ്പര്യങ്ങൾ നിലവിലുള്ളത്. ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ശൈവ സന്യാസിയും കവിയുമായ [[മാണിക്യവാചകർ|മാണിക്യ വാസകർ]] തന്നെയായിരിക്കാം ഇദ്ദേഹം. മൈലാപൂരിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ശൈവമത പ്രചരണം നടത്തുകയും ചെയ്തിരുന്ന അദ്ദേഹം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന നസ്രാണി സമൂഹത്തിൻറെ ഇടയിൽ മതപരിവർത്തനത്തിന് ശ്രമങ്ങൾ നടത്തി. നിരവധി ആളുകൾ പല കാരണങ്ങളാൽ ക്രിസ്തുമതം ഉപേക്ഷിച്ച് മാണിക്യ വാചകരോടൊപ്പം ചേരുകയും ചെയ്തു. അവശേഷിച്ചവർ മലബാറിലെ നസ്രാണി കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറിപ്പാർത്തു. മാണിക്യ വാചകരുടെ സ്വാധീനത്തിൽപ്പെട്ട നസ്രാണികൾ [[മണിഗ്രാമം|മാണി ഗ്രാമക്കാർ]] എന്നു അറിയപ്പെട്ടു. ഹിന്ദുമതത്തിന്റെയും ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെയും ഒരു സങ്കര രൂപമാണ് ഇവർ പിന്തുടർന്നിരുന്നത്.{{sfnp|Perczel|2018|p=654, 665–7, 672}}{{sfnp|ഗുവേയ|1606|p=14-16}} പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഈ സമൂഹം കേരളത്തിൽ കൊല്ലം, കായംകുളം, കടമറ്റം തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നു.{{sfnp|Whitehouse|1873|p=47–50}} ====ക്നായി തോമായും തെക്കുംഭാഗക്കാരും==== നാലാം നൂറ്റാണ്ടിനോട് അടുത്ത് മെസപ്പൊട്ടാമിയിൽ നിന്ന് ഒരു സംഘം യഹൂദ പാരമ്പര്യം പിന്തുടരുന്ന ക്രിസ്ത്യാനികൾ മലബാറിലേക്ക് കുടിയേറി എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ക്നായി തോമാ എന്ന വർത്തക പ്രമാണിയായിരുന്നു അവരുടെ നേതാവ്. ഇദ്ദേഹം കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ ചേരമാൻ പെരുമാളിൽ നിന്ന് ചില അധികാര അവകാശങ്ങൾ നേടിയെടുത്തു എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|1a1=Medlycott|1y=1912|Kollaparambil|1992|2pp=1–20|Frykenberg|2010|3p=113|4a1=Fahlbusch|4a2=Bromiley|4a3=Lochman|4y=2008|4p=286}} ക്നായി തോമയ്ക്കും കൂടെ വന്നവർക്കും ചേരമാൻ പെരുമാൾ കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്റെ തെക്കൻ ഭാഗത്ത് ഒരു പട്ടണം അനുവദിച്ചു എന്നും കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ ഇതിനുമുമ്പേ അധിവസിച്ചിരുന്ന നസ്രാണികൾ വടക്കൻ മേഖലയിലാണ് കഴിഞ്ഞിരുന്നത് എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. തെക്കുംഭാഗക്കാർ, വടക്കുംഭാഗക്കാർ എന്നീ വംശീയ വിഭാഗങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തിന്റെ കാരണം ഇതാണ് എന്ന് അനുമാനങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്.{{sfnmp|Frykenberg|2010|1p=113|2a1=Baum|2a2=Winkler|2y=2003|2p=52|3a1=Swiderski|3y=1988}} ക്നായി തോമായുടെ ആഗമനം അക്കാലത്ത് പൗരോഹിത്യ നേതൃത്വവും മതപണ്ഡിതരും ഇല്ലാതെ വലഞ്ഞിരുന്ന നസ്രാണികൾക്ക് സഹായകരമായി എന്നും മാണിക്കവാചകരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ചെറുക്കാൻ അവരെ സുശക്തരാക്കി എന്നും മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ പരമ്പരാഗത ചരിത്രവിവരങ്ങൾ പ്രതിപാദിക്കുന്നു.{{sfnp|കൊല്ലംപറമ്പിൽ|2015|p=129}} സുറിയാനി ക്രിസ്തീയതയുടെ ഭാഗമായ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭയുമായി അവരെ യോജിപ്പിച്ചത് ഈ സംഭവമാണെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Thomas|2018}}{{sfnp|Neill|2004|pp=42–43}}{{sfnp|നെടുങ്ങാട്ട്|2001|p=41|ps=: Related with East Syriac Church: The spatial separateness of the St Thomas Christians from Christian centres in other lands was not in every way absolute, as at an early stage of their history they found themselves in rapport with the East Syriac Church. Neither their traditions nor their posterior documents exhibit any sign of constraint or bad blood occasioned by such a relationship. On the other hand everything goes to show that it was a happy working arrangement. Their being in dire straits early on in their history and the arrival on the scene of the progenitors of the present-day "Southists" as benefactors, appears to coincide with the Community's acceptance of fellowship with the East Syriac Church. - ബെനഡിക്ട് വടക്കേക്കര}} ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലോ അതിനുശേഷമോ ആയിരിക്കാം ക്നായി തോമാ യഥാർത്ഥത്തിൽ വന്നത് എന്നാണ് വിവിധ ആധുനിക ചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്. ക്നായി തോമായ്ക്ക് കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ ചേരമാൻ പെരുമാളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച അധികാര അവകാശങ്ങൾ ചെമ്പോലകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ക്നായി തോമൻ ചെപ്പേടുകൾ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധിയാർജ്ജിച്ച ഇവ പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ കൈവശം എത്തിച്ചേരുകയും അവരുടെ കൃത്യവിലോപം കൊണ്ട് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. നസ്രാണികളുടെ പൊതുവായ ഉന്നത സാമൂഹിക സ്ഥിതിയ്ക്ക് കാരണമായി നിലനിന്ന ഇവയുടെ നഷ്ടപ്പെടൽ അവർക്ക് വലിയ വൈകാരിക പ്രശ്നമായി.{{sfnp|D'Aguiar||p=172, 195}}{{sfnp|കൊല്ലംപറമ്പിൽ|2015|p=129}}{{sfnp|Medlycott|1912}} പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനപകുതിയിൽ തെക്കുംഭാഗർ, ക്നാനായ എന്ന പുതിയ പേര് രൂപീകരിച്ച് വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ ആരംഭിക്കുന്നതുവരെ, അതേ പേര് മാത്രമാണ് പ്രധാനമായും പ്രചാരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്. {{sfnp|കൊല്ലാപറമ്പിൽ|1992|p=134|ps=: the traditional name of the community which originated from the immigrants to Cranganore, has been Tekkumbhagar (Southists). The other name in vogue now, namely Knanaya, is of late nineteenth century origin}} === രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ചരിത്രം === ====പേർഷ്യൻ ബന്ധം==== {{main|പാർസ് (പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാസന പ്രവിശ്യ)}} [[File:ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പ്രവിശ്യകൾ, രൂപതകൾ.jpg|thumb|centre|320px|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പ്രവിശ്യകൾ, രൂപതകൾ, സുമുദ്രാന്തര പാതകളിലെ മറ്റ് കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ]] ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്ത്യയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരവും [[ശ്രീലങ്ക]] അടക്കമുള്ള ദ്വീപുകളും സന്ദർശിച്ച അലക്സാണ്ട്രിയക്കാരനായ ഗ്രീക്ക് സഞ്ചാരി [[കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ലൂസ്റ്റിസ്|കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ല്യൂസ്റ്റസ്]] ആണ് ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളെ പറ്റി ആദ്യ നേർസാക്ഷ്യം എഴുതുന്നത്.{{sfnp|Perczel|2018| p=662–674}}{{sfnp|Mingana|1926| p=70–73}}{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=53–58}} അദ്ദേഹത്തിൻറെ "''തോപ്പോഗ്രഫിയാ ക്രിസ്ത്യാനാ''" എന്ന പുസ്തകത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ ക്രിസ്ത്യൻ സാന്നിധ്യമുള്ള മൂന്നു പ്രദേശങ്ങളെ പറ്റി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. പേർഷ്യയിൽ നിന്ന് നിയമിക്കപ്പെട്ട ഒരു ബിഷപ്പ് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന കല്യാണ, തപ്രൊബാനെ എന്ന ശ്രീലങ്ക, കുരുമുളക് വിളയുന്ന മാലി പ്രദേശം എന്നിവയാണ് അവ. കിഴക്കിന്റെ കാതോലിക്കോസ് [[ആബാ ഒന്നാമൻ|ആബാ 1ാമന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള പേർഷ്യൻ ബന്ധമുള്ള ക്രൈസ്തവരുടെ സാന്നിധ്യമാണ് കോസ്മാസ് വിവരിക്കുന്നത്.{{efn|{{harvnb|കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ല്യൂസ്റ്റസ്|||p=48, 119–120, 365–366}}. {{harvnb|Walker|2011}}. {{harvnb|Frykenberg|2008|pp=105,110}}. {{harvnb|Weerakkody|1997| p=237 and 244}}. {{harvnb|Mingana|1926| p=26–29}}}} കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ ബാഹ്യ സഭാപ്രവിശ്യകളിൽ ഒന്നായ [[പാർസ് (പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാസന പ്രവിശ്യ)|പാർസ് പ്രവിശ്യയുടെ]] മെത്രാപ്പോലീത്തയാണ് ഇന്ത്യയിലെ സഭ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലെ സഭാഭരണത്തിന്റെ മേൽനോട്ടം നടത്തിയിരുന്നത്. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[റെവ് അർദാശിർ|റെവ് അർദാശിറിലെ]] മെത്രാപ്പോലീത്തയായിരുന്ന [[റെവ് അർദാശിറിലെ മാന|മാന]] ഇന്ത്യ ഉൾപ്പടെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലെ പള്ളികളിലെ ഉപയോഗത്തിന് [[പാഹ്ലവി ഭാഷ|പാഹ്ലവി ഭാഷയിൽ]] എഴുതിയ മതഗ്രന്ഥങ്ങളും [[താർസൂസിലെ ദിയദോറസ്|ദിയദോറിന്റെയും]] [[മോപ്സുവേസ്ത്യായിലെ തിയദോർ|തിയദോറിന്റെയും]] [[ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|ഗ്രീക്കിൽ]] നിന്ന് സുറിയാനിയിലേക്ക് തർജ്ജമ ചെയ്യപ്പെട്ട കൃതികളും അയച്ചുകൊടുത്തതായി ''സീർത്തിന്റെ നാളാഗമം'' സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnp|Walker|2011}}{{sfnp|Mingana|1926|p=25}} ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളും റെവ് അർദാശിറിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ വിള്ളലുണ്ടായി. കിഴക്കിന്റെ കാതോലിക്കോസ് ഈശോയാബ് 3ാമനും [[റെവ് അർദാശിറിലെ ശിമയോൻ|റെവ് അർദാശിറിലെ ശിമയോനും]] തമ്മിൽ ഉടലെടുത്ത കലഹത്തിന്റെ കാരണങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഇത് മാറി. ഇന്ത്യൻ ക്രിസ്ത്യാനികൾ തന്നെ വ്രണപ്പെടുത്തിയതിനാൽ "''ഖാല''" എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ഒരു ബിഷപ്പിനെ നിയമിക്കാൻ ശിമയോൻ വിസമ്മതിച്ചതായും ഇന്ത്യയിലേക്ക് ബിഷപ്പുമാരെയും വൈദികരെയും അയക്കാതെ ജനങ്ങളെ ശിമയോൻ ആത്മീയ അന്ധകാരത്തിൽ നിർത്തി എന്നും ഈശോയാബ് കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു.<ref>{{harvnb|Wilmshurst|2011|p=121}}, കൊല്ലമാണ് ആ സ്ഥലം എന്ന് അനുമാനിക്കുന്നു; {{harvnb|Baum| 2003| p= 53–54}}, മലാക്ക കടലിടുക്കിലെ ഖലാഹ് (ഖലാങ്) എന്ന പട്ടണത്തോടാണ് ഇതിനെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്.</ref> കാതോലിക്കോസിന് എതിരെ വിമതനിലപാട് തുടർന്ന പാർസിലെ സഭാനേതൃത്വം തങ്ങൾ തോമാശ്ലീഹായിൽ നിന്ന് വിശ്വാസം സ്വീകരിച്ചവരാണെന്നും അതുകൊണ്ട് സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോണിലെ മാറിയുടെ സിംഹാസനത്തെ തങ്ങൾ അനുസരിക്കേണ്ടകാര്യമില്ല എന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നതായി യാക്കോബായ ചരിത്രകാരനായ [[ഗ്രിഗോറിയോസ് ബർ എബ്രായാ]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.{{sfnp|Platt|2017|p=118}} ====ഇന്ത്യാ മെത്രാസനം==== {{main|ഇന്ത്യ (പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാസന പ്രവിശ്യ)}} സമുദായം വലുതാവുകയും പേർഷ്യൻ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ കുടിയേറ്റം വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ആദ്യം [[സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോൺ|സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോണിലും]] പിന്നീട് [[ബാഗ്ദാദ്|ബാഗ്ദാദിലും]] ആസ്ഥാനമായ കിഴക്കിന്റെ സഭയുമായുള്ള ഇന്ത്യൻ ക്രൈസ്തവരുടെ ബന്ധവും ശക്തിപ്പെട്ടു. എഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കിഴക്കിന്റെ കാതോലിക്കോസ് ആയിരുന്ന ഈശോയാബ് 3ാമൻ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെമേലുള്ള സഭയുടെ സ്വാധീനം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നടന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭവമായിരുന്നു ഇന്ത്യൻ മെത്രാസനത്തിന്റെ സ്ഥാപനം. അക്കാലഘട്ടം വരെ പാർസിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആ സംവിധാനത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കപ്പെടുകയും അവർക്കായി വ്യതിരിക്തമായ ഒരു പുതിയ മെത്രാസന പ്രവിശ്യ രൂപികരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=53}}{{sfnp|Walker|2011}} എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കാതോലിക്കോസ് തിമോത്തെയോസ് 1ാമൻ സഭയുടെ ബാഹ്യ പ്രവിശ്യകളിൽ ഒന്നായി ഇന്ത്യാ മെത്രാസനത്തെ സംഘടിപ്പിക്കുകയും അതിന് സ്വയം ഭരണാധികാരം നൽകുകയും ചെയ്തു.<ref name="Bundy"/> അക്കാലഘട്ടം മുതലെങ്കിലും 'അഖിലേന്ത്യയുടെ ക്രൈസ്തവ സഭ മുഴുവന്റെയും മെത്രാപ്പോലീത്തയും മാർത്തോമാ ശ്ലീഹായുടെ സിംഹാസനത്തിന്റെ അധികാരിയും' എന്ന ശീർഷകത്തിൽ കാതോലിക്കോസ് നിയമിക്കുന്ന മെത്രാപ്പോലീത്തയും തദ്ദേശീയനായ അർക്കദിയാക്കോനും ഉള്ള ഒരു സംവിധാനമായി ഈ മെത്രാസനം മാറി.{{sfnp|Brock|2011a}}{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=52}} കൊടുങ്ങല്ലൂരോ തോമാശ്ലീഹാ കബറിടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മൈലാപ്പൂരിൽ തന്നെയോ ആയിരുന്നിരിക്കാം ഈ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ ആസ്ഥാനം.{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=52}} 1301ഓടെ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ ആസ്ഥാനം മലബാറിലെ "''ശെംഗല''" എന്ന രാജനഗരം ആയിരുന്നു. ആധുനിക കൊടുങ്ങല്ലൂരിന് സമീപമായിരുന്നു ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.{{sfnp|പുലിയുറുമ്പിൽ|2016}} ====മദ്ധ്യകാലഘട്ടം==== [[File:Quilon Syrian copper plates (849 CE) plates 1 and 4.jpg|thumb|265px|[[തരിസാപ്പള്ളി ശാസനം]] – മദ്ധ്യകാല മലബാറിൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ അനുഭവിച്ചിരുന്ന പദവികളുടെയും സ്വാധീനത്തിന്റെയും വിശ്വസനീയമായ തെളിവുകളിലൊന്ന്.<ref>{{cite book|first=Burjor|last= Avari |title= India, the ancient past|url=https://archive.org/details/indiaancientpast0000avar|publisher =Taylor & Francis|year= 2007|page=[https://archive.org/details/indiaancientpast0000avar/page/221 221]|ISBN=0-415-35615-6}}</ref> ഈ രേഖയിൽ [[പാഹ്ലവി ലിപി|പാഹ്ലവി]], കുഫിക്, ഹീബ്രു എന്നീ ലിപികളിൽ ഒപ്പുകൾ ഉണ്ട്.<ref name="Pothen">{{cite book|first=S.G.|last= Pothan |year=1963|title= The Syrian Christians of Kerala|url=https://archive.org/details/syrianchristians0000poth|location= Bombay|publisher =Asia Publishing House|pages=[https://archive.org/details/syrianchristians0000poth/page/102 102]–105}}</ref> ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ഒരു പേർഷ്യൻ ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴയ രേഖയാണിത്.<ref name="SundermannHintze2009">{{cite book|author1=Werner Sundermann|author2=Almut Hintze|author3=François de Blois|title=Exegisti Monumenta: Festschrift in Honour of Nicholas Sims-Williams|url=https://books.google.com/books?id=b3gOdaiXNKkC&pg=PA31|year=2009|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=978-3-447-05937-4|page=38}}</ref>{{sfnp|Cereti|2009}}]] മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി ''[[കൊല്ലം|കുരക്കേണി കൊല്ലം]]'' ഇക്കാലത്ത് വളർന്നു വന്നു. തോമാശ്ലീഹാ സ്ഥാപിച്ചു എന്ന് പരമ്പരാഗതമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഏഴരപ്പള്ളികളിൽ ഒന്നാണ് കൊല്ലത്തെ പള്ളി.{{sfnp|Whitehouse|1873|p=23-42|ps=. p25: "Though Cranganore and Quilon are always mentioned amongst their earliest and most important settlements, five other places are named in conjunction with them, viz., Palúr, North Parúr, South Pallipuram, Neranum, and Nellakkul. The whole group are traditionally styled the Seven Churches founded by St. Thomas the Apostle."}} 849ലെ [[തരിസാപ്പള്ളി ശാസനം|തർസ്സാപ്പള്ളി ശാസനം]] കൊല്ലത്തെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[കൊല്ലം തർസ്സാപ്പള്ളി|തർസാപ്പള്ളിയെക്കുറിച്ച്]] വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നു.{{sfnp|Cereti|2009}} അക്കാലത്ത് മലബാറിലെത്തി സഭാ ഭരണം നിർവഹിച്ച പേർഷ്യൻ ക്രൈസ്തവ ആചാര്യന്മാരായ [[മാർ സബോർ|സാപോർ, അപ്രോത്ത്]] എന്നിവരാണ് നശിച്ചുകിടന്നിരുന്ന ഈ പള്ളി പുനർനിർമ്മിച്ചത് എന്ന് പരമ്പരാഗതമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|ഗുവേയ|1606|p=6, 20–21, സംശോധാവിന്റെ കുറിപ്പ്}} കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആസ്ഥാനമായി ഭരിച്ചിരുന്ന [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര ചക്രവർത്തി]] [[സ്ഥാണു രവി വർമ്മൻ|സ്ഥാണു രവി കുലശേഖര പെരുമാളിന്റെ]] സാമന്തനായിരുന്ന [[അയ്യനടികൾ തിരുവടികൾ]] എന്ന [[വേണാട്|വേണാട് രാജാവ്]] ആണ് തർസാപ്പള്ളി ശാസനം നൽകിയത്.<ref>{{Cite book|title=Travancore Archeological Series|volume=2 (I)|pages=60-85|last=Rao|first=T. A. Gopinatha|publisher=|year=1986|url=https://archive.org/details/pli.kerala.rare.46989/page/n84/mode/1up}}</ref><ref>{{Cite book|title=Further Studies in the Jewish Copper Plates of Cochin".|last=Narayanan|first=M. G. S.|year=2002|series=Indian Historical Review|volume=29 (1–2)|pages=66–76|doi=10.1177/037698360202900204|S2CID=142756653}}</ref> [[മറുവാൻ സാപിർ ഈശോ]] എന്ന പേർഷ്യൻ വാണിജ്യപ്രമുഖനാണ് ഈ ശാസനം നൽകപ്പെട്ടത്.<ref>{{Cite book|title=Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy|last=Narayanan|first=M. G. S.|publisher=CosmoBooks.|year=2013|ISBN=9788188765072|location=Thrissur (Kerala)|pages=277, 278, 295, 435–37|orig-year=1972}}</ref><ref>{{Cite book|last1=വാര്യർ|first1=എം. ആർ. രാഘവ|last2=വെളുത്താറ്റ്|first2=കേശവൻ|year=2013|title=തരിസാപ്പള്ളി പട്ടയം|location=Thiruvananthapuram (Kerala)|publisher=National Book Stall}}</ref><ref>{{cite book|title=കേരളചരിത്രം|page=59| last=ശ്രീധരമേനോൻ}}</ref><ref name="Travancore Manual page 244">{{cite book|first=V. |last=Nagam Aiya |year=1906|title=Travancore State Manual|url=https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog | page= [https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/244 244]}}</ref>{{sfnp|Perczel|2018|p=665-671}} കുരക്കേണി കൊല്ലം തുറമുഖ പട്ടണത്തിന്റെ സ്ഥാപനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് നിലവിൽ പ്രചാരത്തിലിരിക്കുന്ന കേരളീയ കാലഗണനാ സംവിധാനമായ "[[കൊല്ലവർഷം]]" നിലവിൽ വന്നത്.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2010|p=43}} [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യ]], [[പല്ലവർ|പല്ലവ]] മേധാവിത്വത്തിലെത്തിയ സമുദ്രാന്തര വ്യാപാര മേഖലയിൽ [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രതാപം വീണ്ടെടുക്കുന്നതിൽ കൊല്ലം വഹിച്ച പങ്ക് വലുതായിരുന്നു.<ref>{{cite web|title=History of Kollam city and Kollam Port |url=http://www.quilon.com/history.htm |website=quilon.com}}</ref> കൊല്ലം പട്ടണത്തിന്റെയും സ്ഥാപനവും തർസ്സാപ്പള്ളിയുടെ നിർമ്മാണവും നടത്തിയത് പേർഷ്യയിൽ നിന്ന് അയയ്ക്കപ്പെട്ട സാബോർ, അപ്രോത്ത് എന്നീ മെത്രാന്മാരാണ് എന്നാണ് പരമ്പരാഗത വിശ്വാസം. കൊല്ലം പട്ടണം സ്ഥാപിച്ച് അവിടെ തർസാപ്പള്ളി പുനർനിർമ്മിച്ച അവർ മലബാറിൽ ഉടനീളം സഞ്ചരിക്കുകയും തകർന്നുകിടന്ന പുരാതന പള്ളികൾ പുതുക്കി പണിയുകയും പള്ളികൾ ഇല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിൽ പുതിയ പള്ളികൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. നസ്രാണികളുടെ സാമൂഹികവും മതപരവുമായ വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണഭൂതരായ ഇവരെ "''കന്ദീശങ്ങൾ''" അല്ലെങ്കിൽ "''കാദീശങ്ങൾ''" എന്നപേരിൽ വിശുദ്ധന്മാരായി നസ്രാണികൾ വണങ്ങുകയും പല സ്ഥലങ്ങളിലും അവരുടെ പേരിൽ പള്ളികൾ നിലവിൽ വരികയും ചെയ്തു. പ്രധാനമായും പ്രമുഖ വ്യാപാര കേന്ദ്രങ്ങളിലെ പള്ളികളാണ് സാബോർ, അപ്രോത്ത് എന്നിവരുടെ പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. സാധാരണഗതിയിൽ മറുവാൻ സാപിർ ഈശോ (അഥവാ ഈശോദ താപിർ) ഒന്നെങ്കിൽ സാബോർ, അപ്രോത്ത് എന്നീ മെത്രാന്മാരെ കൊല്ലത്ത് എത്തിച്ച ആളായോ അല്ലെങ്കിൽ അവരിലെ മുതിർന്ന ആൾ ആയ സാബോർ തന്നെയായോ ആണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അയ്യനടികൾ തിരുവടികളിൽ നിന്ന് മറുവാൻ തർസ്സാപ്പള്ളി ശാസനം വഴി വിദേശ വ്യാപാരത്തിന്റെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കാനും പട്ടണത്തിലെ അളവുകളുടെയും തൂക്കങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രണം കൈവശം വയ്ക്കാനും നികുതികൾ പിരിക്കാനും ഉള്ള അവകാശം ക്രിസ്ത്യാനികൾക്ക് ലഭിച്ചു.<ref name="Sharma2010">{{cite book|author=Yogesh Sharma|title=Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India|url=https://books.google.com/books?id=FTTGWSme30YC|year=2010|publisher=Primus Books|page=78|isbn=978-93-80607-00-9}}</ref> ക്നായി തോമയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്ക് നടന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന കുടിയേറ്റത്തിന് പുറമേ മലബാറിലേക്ക് നടന്ന ഏറ്റവും വലിയ പേർഷ്യൻ ക്രൈസ്തവ കുടിയേറ്റവും ഈ സംഭവങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഉണ്ടായത്. {{sfnp|Perczel|2018}} [[File:King_of_Colombo_(Kollam),_Catalan_Atlas_1375.jpg|thumb|left| 1375ലെ കാറ്റലൻ ഭൂപടം. "കൊളൊംബോയുടെ രാജാവ് (കൊളൊംബോ അഥവാ [[കൊല്ലം]], പതാക: [[File:Flag_of_the_Kigdom_of_Colombo,_Catalan_Atlas_1375.png|15px]], ക്രൈസ്തവ പട്ടണം ആണ് എന്ന് സൂചന)<ref name="VL4">{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |pages=4–5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=Massing |first1=Jean Michel |last2=Albuquerque |first2=Luís de |last3=Brown |first3=Jonathan |last4=González |first4=J. J. Martín |title=Circa 1492: Art in the Age of Exploration |date=1 January 1991 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05167-4 |url=https://books.google.com/books?id=wMK-Ba0-RG4C&pg=PA30 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Hiatt|editor-first=Alfred|title=Cartography between Christian Europe and the Arabic-Islamic World, 1100-1500: Divergent Traditions |date=17 June 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-44603-8 |page=176 |url=https://books.google.com/books?id=eq0zEAAAQBAJ&pg=PA176 |language=en}}</ref> രാജാവിന് മുകളിലുള്ള ശീർഷകം: ''ക്രിസ്ത്യാനിയായ കൊളംബോ രാജാവാണ് ഇവിടെ ഭരിക്കുന്നത്.''<ref>{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |page=5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}</ref> തീരങ്ങളിലെ കറുത്ത പതാകകൾ ([[File:Sultan of Delhi Flag according to the Catalan Atlas (1375).png|15px]]) [[ദില്ലി സുൽത്താനേറ്റ്|ദില്ലി സുൽത്താനേറ്റിനെ]] സൂചിപ്പിക്കുന്നു.]] മദ്ധ്യപൂർവ്വദേശത്തെ ഇസ്ലാമിക ഭരണകാലത്തിനിടയിലും പാശ്ചാത്യ ക്രൈസ്തവ ലോകത്തിലേക്ക് ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളെക്കുറിച്ച് അവ്യക്തമായ ചില വിവരങ്ങൾ എത്തിയിരുന്നു {{sfnp|Frykenberg|2008|p=112}} 883ൽ ഇംഗ്ലീഷ് രാജാവ് മഹാനായ ആൽഫ്രഡ് ഇന്ത്യയിലെ തോമാശ്ലീഹായുടെ കബറിടത്തിലേക്ക് കാഴ്ചകളുമായി ഒരു സംഘത്തെ അയച്ചു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=112}} [[കുരിശുയുദ്ധങ്ങൾ|കുരിശുയുദ്ധകാലത്ത്]] യൂറോപ്യൻ സഞ്ചാരികൾ അക്കാലത്തെ കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ വളർച്ചയെയും ഇന്ത്യയിലെയും [[മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം|മംഗോളിയൻ രാജാക്കന്മാരുടെ]] ഇടയിലെയും സഭയുടെ ശക്തമായ സ്വാധീനത്തെയും കുറിച്ച് മിഴിവാർന്ന വിവരണങ്ങൾ യൂറോപ്പിൽ എത്തിച്ചു. ക്രൈസ്തവ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ കൈവശം വെച്ചിരിക്കുന്ന ഇസ്ലാമിക രാജാക്കന്മാർക്കെതിരെ പൗരസ്ത്യ ദേശത്ത് ഒറ്റപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ശക്തനായ ക്രൈസ്തവ രാജാവ് തങ്ങളോടൊപ്പം സഖ്യം ചേരും എന്ന് കുരിശുയുദ്ധക്കാർ പ്രതീക്ഷിച്ചു. [[പ്രെസ്റ്റർ ജോൺ|പ്രസ്റ്റർ ജോൺ]] എന്ന യൂറോപ്പ്യൻ ഐതിഹ്യത്തിന്റെ തുടക്കം ഇവിടെയാണ്.<ref>{{cite book|last=Silverberg|first= Robert |year=1996|title=The Realm of Prester John|pages=29–34|publisher =Ohio University Press|ISBN=1-84212-409-9}}</ref> [[File:Church of the East in the Middle Ages.svg|thumb|right|270px|[[കിഴക്കിന്റെ സഭ]]യും പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അതിന്റെ പ്രവിശ്യകളും രൂപതകളും സ്വാധീന മേഖലകളും]] സഭയുടെ ഹൃദയഭൂമിയായ മെസപ്പൊട്ടാമിയായും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അകലവും അക്കാലത്ത് മദ്ധ്യപൂർവദേശത്ത് അരങ്ങേറി കൊണ്ടിരുന്ന രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയും ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളും കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ നേതൃത്വവും തമ്മിലുള്ള തുടർച്ചയായ ബന്ധം പലപ്പോഴും നിലയ്ക്കുന്നതിന് കാരണമായി.<ref>{{cite book|last=Fiey|first= J. M. |year=1993|title=Pour un Oriens Christianus novus; répertoire des diocèses Syriaques orientaux et occidentaux|page=96|location =Beirut|publisher =Orient-Institut}}</ref>{{sfnp|Wilmshurst|2000|p=343, 391}} ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുള്ളതിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും പുരാതനമായ സുറിയാനി കയ്യെഴുത്ത് പ്രതി പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിലേതാണ്. {{sfnp|Brock|2011a}}{{sfnp|Van der Ploeg|1983|p=3}} [[വിശുദ്ധ പൗലോസ്|വിശുദ്ധ പൗലോസിന്റെ]] ലേഖനങ്ങളുടെ ഒരു വായനാ പുസ്തകമായ ഇത് 1301ൽ ([[സെലൂസിഡ് വർഷം]] 1612) മലബാറിലെ രാജനഗരമായ ശെംഗലയിൽ ({{lang-syc|ܫܸܢܓܲܲܠܐ|}}) അവിടത്തെ [[കുര്യാക്കോസ് സഹദാ|മാർ കുര്യാക്കോസ് സഹദായുടെ]] നാമധേയത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന പള്ളിയിൽ വച്ച് എഴുതപ്പെട്ടതാണ്. {{sfnp|Van der Ploeg|1983|p=3}}<ref name="MS Vatican Syriac 22" >{{cite web|url=https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.sir.22 |title=MS Vatican Syriac 22}}</ref>{{sfnp|Perczel|2018}}{{sfnp|Mingana|1926|p=451-452}} കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ പരമാദ്ധ്യക്ഷനായ [[യാഹ്ബാലാഹാ മൂന്നാമൻ|യാഹ്ബാലാഹാ കാതോലിക്കോസിനെയും]] ഇന്ത്യയിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായ [[ഇന്ത്യയുടെ യാക്കോവ്|മാർ യാക്കോവിനെയും]] ഈ പുസ്തകത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇതിൽ ഇന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ ശീർഷകം ഇപ്രകാരം നൽകിയിരിക്കുന്നു: "മാർത്തോമാ ശ്ലീഹായുടെ പരിശുദ്ധ സിംഹാസനത്തിന്റെ മേൽനോട്ടക്കാരനും ഭരണാധികാരിയും അഥവാ ഞങ്ങളുടെയും ക്രൈസ്തവ ഇന്ത്യയുടെ പരിശുദ്ധ സഭ മുഴുവന്റേയും ഭരണാധികാരിയും".{{sfnp|Wilmshurst|2000|p=378}}{{sfnp|Van der Ploeg|1983|p=3}}<ref name="MS Nasrani">{{Cite web|url=https://www.nasrani.net/2012/04/07/ms-vatican-syriac-22-ms-vatican-syriac-17-copied-in-south-india/|title = MS Vatican Syriac 22 & MS Vatican Syriac 17: Syriac Manuscripts copied in South India|date=6 April 2012}}</ref> ഇതിൽ കാതോലിക്കോസ് യാഹ്ബാലാഹാ 3ാമനെ 5ാമൻ എന്ന് തെറ്റായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. {{sfnp|Brock|2011a}} സഭാനേതൃത്വത്തെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ അറിവ് ലഭിക്കാത്തതായിരിക്കാം ഇതിന് കാരണം എന്ന് ചരിത്രകാരനായ [[ജെ. പി. എം. വാൻഡെർപ്ലോഗ്]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Van der Ploeg|1983|p=4}} പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഏഷ്യയിലെ കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ പ്രധാന സ്വാധീന മേഖലകളിൽ പലയിടത്തും സഭയ്ക്ക് വലിയ തകർച്ച ഉണ്ടായി. ഇക്കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബന്ധം നിലയ്ക്കുകയും അവിടെ ദീർഘകാലമായി മെത്രാപ്പോലീത്തമാർ ആരും ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ വരികയും ചെയ്തു. അർക്കദിയാക്കോൻ പദവിയുടെ അധികാരങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ ക്രൈസ്തവരുടെ ഇടയിൽ കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നതിന് ഇത് കാരണമായി.{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=105}} [[File:Jordanus, on Saint-Thomas Chrsitians in India (Mirabilia Descripta, 1329–1338).jpg|thumb|upright=1.2|1329–1338 കാലത്ത് ജൊർദാനൂസ് എഴുതിയ ''[[മിറാബിലിയ ഡിസ്ക്രിപ്ത|മിറാബിലിയ ഡിസ്ക്രിപ്റ്റ]]''.]] വെനീഷ്യൻ സഞ്ചാരിയായ [[മാർക്കോ പോളോ]] പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന പകുതിയിൽ ഇന്ത്യയിലൂടെ നടത്തിയ യാത്രകളുടെ വിവരണത്തിലും ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളെക്കുറിച്ച് ചില പരാമർശങ്ങൾ ഉണ്ട്. കൊല്ലത്ത് ക്രൈസ്തവ സമൂഹം ശക്തമാണെന്ന് അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തി. ശ്രീലങ്കയുമായി അടുത്തുകിടക്കുന്ന ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്തുള്ള പള്ളിയെയും അതിനുള്ളിലെ തോമാശ്ലീഹായുടെ കബറിടത്തെയും കുറിച്ചും അദ്ദേഹം പരാമർശിക്കുന്നു.{{sfnp|Yule|1871|p=312}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=56vP6LiSUmQC|title=The Travels of Marco Polo|date=|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60206-861-2|pages=293, 297, 301, 317|language=en}}</ref> റോമൻ കത്തോലിക്കാ മിഷനറി ആയിരുന്ന [[ജോർദാനൂസ് കാറ്റലാനി|ജൊർദാനൂസ് കാറ്റലാനിയെ]] 1329ൽ കൊല്ലത്തെ റോമൻ കത്തോലിക്കാ ബിഷപ്പായി [[ജോൺ ഇരുപത്തിരണ്ടാമൻ|ജോൺ 22ാമൻ]] മാർപ്പാപ്പ നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ എഴുത്തുകളിൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികളെക്കുറിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മലബാറിലെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ തോമാശ്ലീഹായ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യം കൊടുക്കുന്നവരാണ് എന്നും അദ്ദേഹം എഴുതി.{{sfnp|ജൊർദാനൂസ്||p= 23, paragraph 31}}<ref>{{Cite book|url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf|last=Liščák|first=Vladimír |year=2017|title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia|publisher= International Cartographic Association|pages=4–5}}</ref> ജൊർദാനൂസുമായി സഹകരിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചുകൊണ്ട് മാർപ്പാപ്പ 1330 ഏപ്രിൽ 5ന് കൊല്ലത്തെ 'നസ്രാണി ക്രിസ്ത്യാനി' സമൂഹത്തിന്റെ നേതാവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഒരു കത്ത് എഴുതി അയക്കുകയും ചെയ്തു. {{sfnp|ജൊർദാനൂസ്||page=vii}} ഇറ്റാലിയൻ കത്തോലിക്കാ മിഷനറി ആയിരുന്ന [[ജോൺ ഡി മാറിനെല്ലി|ജിയോവാന്നി ഡി മരിഗ്നോളിയും]] മാർ തോമാ നസ്രാണികളെക്കുറിച്ച് ഒരു വിവരണം നൽകുന്നുണ്ട്. 1347ൽ കൊല്ലത്ത് എത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം അവിടത്തെ നസ്രാണികളുടെ അതിഥിയായി കുറേക്കാലം കഴിഞ്ഞു. കൊല്ലത്ത് നസ്രാണികൾ സ്വാധീനമുള്ളവരാണെന്നും അവർ 'മൊതലിയാർ' എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത് എന്നും കുരുമുളകിൻറെ കൃഷിയും വിപണനവും അവരാണ് നടത്തുന്നത് എന്നും അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnp|Yule|1864}}<ref>{{Cite book|title=പള്ളികളിലെ ചിത്രാഭാസങ്ങൾ|series=പഴമ |volume= 2|first=ജോർജ്|last= മേനാച്ചേരി|location=London|year=|page=33-34|url=http://www.indianchristianity.com/html/Pazhama--MAY--13_file.pdf}}</ref> പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടായപ്പോഴേക്കും കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ സ്വാധീനം മെസപ്പൊട്ടോമിയയിലെ മലമ്പ്രദേശത്തേക്ക് ചുരുങ്ങിയിരുന്നു. മംഗോളിയൻ ഭരണാധികാരികൾ [[ഇസ്ലാം മതം]] സ്വീകരിച്ച ശേഷം ക്രൈസ്തവർക്ക് എതിരേ ആരംഭിച്ച മതമർദ്ദനങ്ങളും പകർച്ചവ്യാധികളും വംശീയപ്രശ്നങ്ങളും എല്ലാമാണ് ഈ അവസ്ഥയിലേക്ക് നയിച്ചത്. ഇക്കാലഘട്ടത്തിൽ സഭയിലെ കാതോലിക്കോസ് സ്ഥാനവും മറ്റ് പല മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പദവികളും ചില കുടുംബങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ആയി. [[ചൈനയുടെ ചരിത്രം|ചൈന]], [[മദ്ധ്യേഷ്യ]], [[പശ്ചിമേഷ്യ]] എന്നിവടങ്ങളിലെല്ലാം വ്യാപിച്ചുകിടന്ന സഭയുടെ സാന്നിധ്യം ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതിനും ഇക്കാലഘട്ടം സാക്ഷിയായി. അപ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യയിലെ സഭ പഴയ ബൃഹത്തായ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭാസംവിധാനത്തിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ട തുരുത്തായി മാറിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. കാതോലിക്കോസുമായി ബന്ധം ഇല്ലാതായ മാർ തോമാ നസ്രാണികൾക്ക് മെത്രാന്മാരോ വൈദികരോ ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ ഉണ്ടായി. ആകെ അവശേഷിച്ച ശെമ്മാശന്മാർ കുർബാന ചൊല്ലൽ അടക്കമുള്ള പുരോഹിതരുടെ കടമകൾ നിറവേറ്റാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ഇതിനേത്തുടർന്ന് 1490ൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ ഒരു പ്രതിനിധിസംഘം കാതോലിക്കോസ് [[ശിമയോൻ നാലാമൻ|ശിമയോൻ 4ാമനെ]] ചെന്ന് കാണുകയും ഇന്ത്യയിലേക്ക് ഒരു മെത്രാനെ അയക്കാൻ അദ്ദേഹത്തോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite encyclopaedia|last=Martin Thomas|first=Antony|year=2010|title=The Story of Joseph, the Indian; A Historical Appraisal of the Affairs of St Thomas' Christians in the Pre Portuguese period |url= https://www.nasrani.net/2010/06/05/the-story-of-joseph-the-indian-with-a-historical-appraisal-of-the-affairs-of-st-thomas-christians/|date=5 June 2010}}</ref> അവരിൽ ഗീവർഗ്ഗീസ്, യൗസേപ്പ് എന്നിവർ കാതോലിക്കോസിൽ നിന്ന് പുരോഹിതരായി പട്ടമേൽക്കുകയും ചെയ്തു. മലബാറിലെത്തിശേഷം നസ്രാണികളുടെ അർക്കദിയാക്കോൻ പദവി ഏറ്റെടുത്ത [[അർക്കദിയാക്കോൻ ഗീവർഗ്ഗീസ്|പകലോമറ്റം ഗീവർഗ്ഗീസ്]], പോർച്ചുഗീസുകാരോടൊപ്പം റോമിലേക്ക് യാത്ര നടത്തി ഇന്ത്യൻ ക്രൈസ്തവരെക്കുറിച്ച് വിവരണം നൽകിയ [[ഇന്ത്യാക്കാരൻ യൗസേപ്പ്]] എന്നിവരാണ് ഇവർ. 1507ൽ ''പേസി നൊവാമെന്തേ റെത്രോവാത്തി''യുടെ നാലാം പുസ്തകത്തിൽ യൗസെപ്പിന്റെ വിവരണം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു.{{sfnp|Brock|2011a}} കാതോലിക്കോസ് ഇന്ത്യൻ ക്രൈസ്തവരുടെ അഭ്യർത്ഥന മാനിച്ച് [[തോമാ മെത്രാപ്പോലീത്ത (മാർ ഔഗേനിലെ യൗസേപ്പ്)|മാർ തോമാ]], [[യോഹന്നാൻ (ഇന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്ത)|മാർ യോഹന്നാൻ]] എന്നീ രണ്ട് മെത്രാന്മാരെ ഇന്ത്യയിലേക്ക് നിയമിച്ചു. കിഴക്കിന്റെ സഭയുമായുള്ള നസ്രാണികളുടെ ബന്ധം പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഈ സംഭവം നിർണ്ണായകമായി.{{sfnp|Wilmshurst|2000|p=20, 347, 398, 406–407}}{{sfnp|Brock|2011a}}{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=106–111}} തുടർന്ന് മാർ തോമാ കാതോലിക്കോസിനുള്ള നസ്രാണികളുടെ ഉപഹാരങ്ങളുമായി തിരിച്ചുപോയി. 1503ൽ കാതോലിക്കോസ് [[ഏലിയാ അഞ്ചാമൻ|ഏലിയാ 5ാമൻ]] [[യാഹ്ബാലാഹാ (ഇന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്ത)|മാർ യാഹ്ബാലാഹായെ]] ഇന്ത്യയുടെ അടുത്ത മെത്രാപ്പോലീത്തയായി നിയമിച്ചു. മാർ തോമായും [[മെത്രാപ്പോലീത്ത|മെത്രാപ്പോലീത്തയായി]] ഉയർത്തപ്പെട്ടു. ഈ രണ്ട് മെത്രാപ്പോലീത്താമാരും അവരോടൊപ്പം [[യാക്കോവ് ആബൂന|യാക്കോവ്]], [[ദനഹാ മെത്രാൻ|ദനഹാ]] എന്നീ രണ്ട് ബിഷപ്പുമാരും ഇന്ത്യ, [[ചൈനയിലെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭ|ചൈന]], ദ്വീപുസമൂഹങ്ങൾ എന്നീ മെത്രാസനങ്ങളുടെ ചുമതലയേൽപ്പിക്കപ്പെട്ട് മലബാറിലേക്ക് അയയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഈ നടപടികൾ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി പാത്രിയർക്കാസനവും ഇന്ത്യൻ മെത്രാസനവും തമ്മിലുള്ള പരമ്പരാഗത ബന്ധം പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുകയും ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. മലബാറിലെത്തിച്ചേർന്ന പുതിയ ബിഷപ്പുമാർ ഇന്ത്യയിലെ സഭയെക്കുറിച്ചും മാർ തോമാ നസ്രാണികളെക്കുറിച്ചും കാതോലിക്കോസിന് ഒരു വിവരണവും എഴുതി അയച്ചു. ഏലിയാ 5ാമൻ അപ്പോഴേക്കും മരിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിൻറെ പിൻഗാമി കാതോലിക്കോസ് [[ശിമയോൻ അഞ്ചാമൻ|ശിമയോൻ 5ാമന്റെ]] പക്കലാണ് ഈ കത്ത് എത്തിച്ചേർന്നത്. ഇക്കാലം ആയപ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യയിൽ പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ വരവിനെ തുടർന്നുണ്ടായ രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവും വാണിജ്യപരവുമായ മാറ്റങ്ങൾക്ക് നസ്രാണികളും അവരുടെ മതാചാര്യന്മാരും വിധേയരാകാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. മതപരവും സാമുദായികവുമായ തലങ്ങളിലേക്കും ഇത് വ്യാപിച്ചതോടെ പുതിയ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് തുടക്കമായി.{{efn|{{harvnb|Wilmshurst|2000|p=20, 347, 398, 406–407}}. {{harvnb|Brock|2011a}}. {{harvnb|Baum|Winkler|2003|p=106–111}}}} ===പോർച്ചുഗീസ് കാലഘട്ടം=== ====പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ ആഗമനം==== [[കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിൾ]], [[മദ്ധ്യപൂർവ്വദേശം]], [[ഈജിപ്ത്]] തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ നീണ്ടുകിടന്നിരുന്ന പരമ്പരാഗത വാണിജ്യ പാതകൾ [[ഖിലാഫത്ത്|ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തുകളുടെ]] നിയന്ത്രണത്തിൻകീഴിൽ ആയതോടെ യൂറോപ്യൻ ക്രൈസ്തവ രാജ്യങ്ങൾക്ക് ഇന്ത്യയുമായി വ്യാപാരത്തിന് അധിക നികുതി കൊടുക്കേണ്ടതായും നിയന്ത്രണങ്ങളും സംഘർഷകാലങ്ങളിൽ നിരോധനങ്ങളും നേരിടേണ്ടതായും വന്നു. ഈ പ്രതിസന്ധി മറികടക്കാൻ ഇന്ത്യയിലേക്ക് ഒരു പുതിയ സമുദ്രപാത കണ്ടെത്താൻ [[സ്പെയിൻ|സ്പാനിഷ്]], [[പോർച്ചുഗൽ|പോർച്ചുഗീസ്]] നവികർ ശ്രമം തുടങ്ങി. ഇതിൽ വിജയിച്ചത് 1498ൽ മലബാർ തീരത്ത് എത്തിച്ചേർന്ന പോർട്ടുഗീസ് നാവികനും പര്യവേഷകനുമായ [[വാസ്കോ ഡ ഗാമ|വാസ്കോ ഡ ഗാമയാണ്]]. എന്നാൽ ആ യാത്രയിൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുമായി കണ്ടുമുട്ടാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചില്ല. മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ പോർച്ചുഗീസുകാരുമായി ആദ്യമായി സമ്പർക്കത്തിൽ എത്തുന്നത് 1502ൽ [[പെഡ്രോ അൽവാരിസ് കബ്രാൾ|പെഡ്രൊ അൽവാറീസ് കബ്രാളിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള സംഘവുമായാണ്.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2021}} തുടക്കത്തിൽ നസ്രാണികളും പോർച്ചുഗീസുകാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സൗഹാർദ്ദപരമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് മലബാറിൽ നസ്രാണികൾ രാഷ്ട്രീയമായ അരക്ഷിതാവസ്ഥ നേരിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. പ്രദേശിക രാജാക്കന്മാരുടെയും സ്വന്തം നസ്രാണി പടയാളികളുടെയും സംരക്ഷണയിൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെയും മറ്റും വ്യാപാരം നാൾക്കുനാൾ അഭിവൃദ്ധിപ്പെട്ടു കൊണ്ടിരിന്നപ്പോഴും അവരുടെ രാഷ്ട്രീയസ്വാധീനം ചുരുങ്ങികൊണ്ടിരുന്നു. വ്യാപാര മേഖലയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന അന്യസമുദായങ്ങളുമായി സഹകരണത്തിൽ ആയിരുന്നു നസ്രാണി സമുദായം മുന്നോട്ടു പോയിരുന്നത്. എങ്കിലും മുസ്ലിം സമുദായവുമായി പലയിടങ്ങളിലും മത്സരങ്ങൾ രൂക്ഷമായി. [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയുടെ]] പിന്തുണയും [[കോഴിക്കോട്]] തുറമുഖംവഴി നടന്നിരുന്ന വ്യാപാരത്തിന്റെ മേധാവിത്വവും അവർക്കായിരുന്നു. മദ്ധ്യപൂർവ ദേശത്തും പേർഷ്യയിലുമുള്ള അറബി വ്യാപാരികൾ വഴി തങ്ങളുടെ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കൂടുതൽ ബലവത്താക്കുന്നതിൽ വിജയിച്ച അവർ ക്രമേണ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം തെക്കൻ പട്ടണങ്ങളിലേക്കും തുറമുഖങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കാൻ ശ്രമം തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ അധിനിവേശം താൽപര്യങ്ങളും ഇതിനോട് ചേർന്നപ്പോൾ കൊടുങ്ങല്ലൂർ അടക്കമുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾക്ക് വേദിയായി. അതേസമയം നസ്രാണി സമൂഹത്തിന് പരമ്പരാഗത സമുദ്രാന്തര വ്യാപാര ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളായ പേർഷ്യ, [[യെമൻ]], ഈജിപ്ത് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഉള്ള ബന്ധങ്ങൾ ദുർബലമായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഈ നിർണ്ണായക സമയത്തുള്ള പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ വരവ് ഈ വിടവ് പരിഹരിക്കുന്നതിനുള്ള പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറന്നു. പോർച്ചുഗീസുകാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പ്രാദേശികമായ സ്വാധീനവും വിപണന വസ്തുക്കളുടെ തുടർച്ചയായ ലഭ്യതയും പ്രാദേശിക നസ്രാണി വ്യാപാര സംഘങ്ങൾ ഉറപ്പുനൽകി.{{sfnp|Frykenberg|2008|pp=122–124}} എന്നാൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ കച്ചവടത്തിൽ മാത്രമായിരുന്നില്ല, തങ്ങളുടെ സാമ്രാജ്യത്വ താല്പര്യങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാനും റോമൻ കത്തോലിക്കാ ക്രിസ്തുമതം എല്ലായിടത്തും പ്രചരിപ്പിക്കാനും അവർ പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ഐബീരിയൻ ഉപദ്വീപിന്റെ ''റീകോൺക്വെസ്റ്റ''യുടെ കാലത്ത് രൂപപ്പെട്ട തീവ്രചിന്താഗതികളും ഇതിന്റെ ഭാഗമായി. അധികം വൈകാതെ നസ്രാണികളും പോർച്ചുഗീസുകാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ വിള്ളലുകൾ വീഴാൻ തുടങ്ങി. പോർട്ടുഗീസുകാരുടെ കച്ചവട കുത്തകാവകാശത്തിനും രാഷ്ട്രീയ മേധാവിത്വത്തിനും ഉള്ള ശ്രമങ്ങളും നസ്രാണികളുടെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭാ ബന്ധവും ആയിരുന്നു ഇതിന് കാരണമായത്. യേശുക്രിസ്തുവിൽ ദൈവവും മനുഷ്യനും എന്നീ രണ്ടു വ്യക്തികൾ ഉണ്ട് എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന "[[നെസ്തോറിയൻ സിദ്ധാന്തം|''നെസ്തോറിയൻ പാഷണ്ഡത''യുടെ]]" വാക്താക്കളാണ് നസ്രാണികൾ എന്ന ആരോപണം ഉയർത്തിക്കൊണ്ട് അൽവാറീസ് പെന്റേഡോ എന്ന വൈദികൻ രംഗത്തെത്തി. ലത്തീൻ ആരാധനാക്രമണത്തിനും സഭാ പാരമ്പര്യത്തിനും എതിരെന്നു തോന്നുന്ന പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി പാരമ്പര്യങ്ങളും ക്രമങ്ങളും പ്രാദേശിക രീതികളും നിർത്തലാക്കാനും പകരം ലത്തീൻ ക്രമങ്ങൾ നടപ്പിൽ വരുത്താനും പോർച്ചുഗീസുകാർ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. വിവിധ പൗരസ്ത്യ സഭകളിൽ കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാർ അടിച്ചേൽപ്പിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന "[[ലത്തീൻവൽക്കരണം|''ലത്തീൻവൽക്കരണ''ത്തിന്റെ]]" ഭാഗമായിരുന്നു ഇവയും.{{sfnp|Perczel|2018|p=680}} ====പോർച്ചുഗീസ് ആധിപത്യവും പദ്രുവാദോ സംവിധാനവും==== സമുദ്ര പര്യവേഷണങ്ങളിലൂടെ തങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയ ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലും ചെന്നെത്തിയ വ്യാപാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും കച്ചവടത്തിനും സഭാഭരണത്തിനും ഉള്ള കുത്തകാവകാശം സ്പെയിൻ, പോർച്ചുഗൽ തുടങ്ങിയ യൂറോപ്യൻ ശക്തികൾക്ക് മാർപ്പാപ്പ അനുവദിച്ചുകൊടുത്തിരുന്നു. അങ്ങനെ [[പദ്രുവാദോ|പോർച്ചുഗീസ് പദ്രുവാദോ]] സംവിധാനം ഇതോടെ ഇന്ത്യ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിലവിൽ വന്നു. [[ഗോവ|ഗോവയിൽ]] [[പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യ|പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യയുടെ]] സർക്കാരിനും [[ഗോവ റോമൻ കത്തോലിക്കാ അതിരൂപത|ഗോവ ആർച്ചുബിഷപ്പിന്]] കീഴിൽ ഇന്ത്യയിൽ [[ലത്തീൻ കത്തോലിക്കാ സഭ|റോമൻ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ]] സംവിധാനത്തിനും അവർ തുടക്കം കുറിച്ചു.{{sfnp|Frykenberg|2008|pp=127–128}} ഇതിനുശേഷം മലബാറിലെ നസ്രാണികളുടെ സഭാ ഭരണത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാൺ പിടിച്ചെടുക്കാൻ പോർച്ചുഗീസുകാർ തീവ്രമായ പരിശ്രമം ആരംഭിച്ചു.{{sfnp|Fenwick|2008|p=86-89}} യാഹ്‌ബാലാഹാ മെത്രാപ്പോലീത്തയ്ക്ക് ശേഷം കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നസ്രാണികളുടെ സഭാ ഭരണം ഏറ്റെടുത്ത [[യാക്കോവ് ആബൂന]]യുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിക്കാൻ പോർച്ചുഗീസുകാർക്ക് സാധിച്ചു. കൊടുങ്ങല്ലൂർ അടക്കമുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ അധിവസിച്ചിരുന്ന നസ്രാണികൾ അക്കാലത്ത് കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയിൽ നിന്നും മുസ്ലിം വ്യാപാരികളിൽ നിന്നും ഭീഷണികൾ നേരിട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന കാലഘട്ടമായിരുന്നു അത്. സാമൂതിരിയുടെ ആക്രമണങ്ങൾ അവിടെ പതിവായിരുന്നു. സാമ്പത്തികമായി തകർന്ന അവിടത്തെ നസ്രാണികളെ സഹായിക്കാൻ തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന [[ക്നായി തോമൻ ചെപ്പേട്|ക്നായി തോമൻ ചെപ്പേടുകൾ]] അദ്ദേഹം പണയം വെക്കുകപോലും ചെയ്തു. പോർച്ചുഗീസുകാരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നതിലൂടെ ഈ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാം എന്ന് അദ്ദേഹം കണക്കുകൂട്ടി. മാർ യാക്കോവിലൂടെ നസ്രാണികളെ മുഴുവൻ എളുപ്പത്തിൽ തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയവും വ്യാപാരപരവും മതപരവും ആയ അധീശത്വത്തിൻ കീഴിൽ കൊണ്ടുവരാൻ സാധിക്കുമെന്ന് അവർ പ്രതീക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ ഇത്തരം നീക്കങ്ങൾ മാർ യാക്കോവിനെ നസ്രാണികൾക്കിടയിൽ ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയാണ് ഉണ്ടായത്. മലബാറിലെ മറ്റൊരു ബിഷപ്പ് ആയിരുന്ന [[ദനഹാ (ബിഷപ്പ്)|മാർ ദനഹാ]] പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ ലത്തീൻവൽക്കരണ ശ്രമങ്ങളെ ചെറുക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം കൊടുത്തുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|Perczel|2018|p=680}}{{sfnp|മുണ്ടാടൻ|1984|pp=287–347}}{{sfnp|Perczel|2018b|p=98-100}} മധ്യപൂർവ ദേശത്തുനിന്ന് വരുന്ന പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാന്മാർ തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യത്തിന് പ്രതിബന്ധം ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പോർച്ചുഗീസുകാർ അവരുടെ വരവ് തടയാൻ തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ ഇതിനെയൊക്കെയും അതിജീവിച്ചും സുറിയാനി മെത്രാന്മാർ മലബാറിൽ എത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. 1552ൽ കിഴക്കിന്റെ സഭയിലെ കാതോലിക്കോസ് പദവിയിലുള്ള കുടുംബാധിപത്യത്തിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് ഒരു സംഘം ആളുകൾ കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ ചേരുകയും അങ്ങനെ [[കൽദായ കത്തോലിക്കാ സഭ]] രൂപീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇത് മെസപ്പൊട്ടാമിയയിലെ കിഴക്കിന്റെ സഭയിൽ പിളർപ്പിന് കാരണമാവുകയും സഭയിലെ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കും വെവ്വേറെ സഭാദ്ധ്യക്ഷന്മാർ ഒരേസമയം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു. കൽദായ കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ നിന്ന് മാർപാപ്പയുടെ അംഗീകാരത്തോടുകൂടി മലബാറിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന മെത്രാന്മാർ പോർട്ടുഗീസുകാരുടെ പദ്രുവാദോ അവകാശവാദങ്ങൾക്ക് വെല്ലുവിളിയായി. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന പകുതിയിൽ മലബാറിൽ എത്തിച്ചേർന്ന [[യൗസേപ്പ് സുലാഖ]], [[അങ്കമാലിയിലെ മാർ അബ്രാഹം|അബ്രാഹം]] എന്നീ മെത്രാന്മാർ മാർപാപ്പയുടെ പ്രത്യേക അംഗീകാരത്തോടുകൂടി നസ്രാണികളുടെ ആത്മീയ അധികാരികളായി പ്രവർത്തിക്കുകയും [[അങ്കമാലി കൽദായ കത്തോലിക്കാ അതിരൂപത|അങ്കമാലി ആസ്ഥാനമായി കൽദായ കത്തോലിക്കാ അതിരൂപത]] നിലവിൽ വരുകയും ചെയ്തു. {{sfnp|Frykenberg|2008|pp=125–127, 130–134}} ലത്തീൻവത്ക്കരണത്തിനുള്ള പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ സമ്മർദ്ദങ്ങൾക്കിടയിലും നസ്രാണികളുടെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭാബന്ധം നിലനിർത്താൻ ഈ മെത്രാപ്പോലീത്തമാർ പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|Perczel|2018|p=680-683}} ====ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസും പോർച്ചുഗീസ് സഭാഭരണവും==== {{main|ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസ്}} 1597ൽ മാർ അബ്രാഹം മരണപ്പെട്ടതോടെ അന്നത്തെ ഗോവൻ ആർച്ച് ബിഷപ്പ് [[അലെക്സിസ് മെനസിസ്|അലക്സിസ് മെനെസിസ്]] മാർത്തോമാ നസ്രാണികളെ തൻ്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇന്ത്യയിലെ പദ്രുവാദോ സംവിധാനത്തിന് കീഴിൽ കൊണ്ടുവരാൻ നേരിട്ട് ഇടപെടാൻ തുടങ്ങി. നസ്രാണികളുടെ അക്കാലത്തെ പള്ളികൾ ഉടനീളം സന്ദർശനം നടത്തിയ അദ്ദേഹം പലയിടങ്ങളിലും തൻ്റെ സ്വാധീനം ശക്തമാക്കുകയും കൊച്ചി രാജാവിന്റെ പിന്തുണ നേടിയെടുക്കുകയും ചെയ്തു. അക്കാലത്ത് നസ്രാണികളുടെ സഭാ ഭരണം നിർവഹിച്ചിരുന്ന [[കുരിശിന്റെ ഗീവർഗ്ഗീസ് അർക്കദിയാക്കോൻ|അർക്കദിയാക്കോൻ ഗീവർഗ്ഗീസ്]] ഇതിനേത്തുടർന്ന് മെനസിസിന് വിധേയപ്പെടാൻ നിർബന്ധിതനായി.{{sfnp|Neill|2004|pp=208–210}} 1599ൽ അലക്സിസ് മെനസിസ് ഉദയംപേരൂരിലെ പള്ളിയിൽ വെച്ച് ഒരു സഭാസമ്മേളനം വിളിച്ചുചേർത്തു. [[ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസ്]] എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ സമ്മേളനത്തിൽ വച്ച് നസ്രാണികളുടെ പുരാതന അഖിലേന്ത്യാ മെത്രാസനം നിർത്തലാക്കുകയും അങ്കമാലി അതിരൂപതയെ തരംതാഴ്ത്തി ഗോവ അതിരൂപതയുടെ കീഴിലുള്ള ഒരു സാമന്ത രൂപതയാക്കി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ പദ്രുവാദോ അതിരൂപത|പുതിയ അങ്കമാലി രൂപതയുടെ]] ബിഷപ്പുമാരായി പോർച്ചുഗീസുകാരെ നിയമിക്കുവാനും തീരുമാനമുണ്ടായി. മലബാറിലെ നസ്രാണികളെ [[പോർച്ചുഗലിന്റെ രാജാവ്|പോർച്ചുഗീസ് രാജാവിന്റെ]] രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിന് കീഴിലാക്കിയ ഈ സൂനഹദോസ് കിഴക്കിന്റെ കാതോലിക്കോസുമായുള്ള അവരുടെ ബന്ധത്തെ അമർച്ച ചെയ്ത് തൽസ്ഥാനത്ത് മാർപാപ്പയെയും ഗോവൻ ആർച്ചുബിഷപ്പിനെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. മലബാറിലെ പള്ളികളിൽ ആരാധനാക്രമവും ഭരണപരവുമായ മാറ്റങ്ങളും ഈ സൂനഹദോസ് അടിച്ചേൽപ്പിച്ചു. ഇതോടൊപ്പം നസ്രാണികൾ പിന്തുടർന്നിരുന്ന കൽദായ ആരാധനാക്രമത്തിൽ വ്യാപകമായി ലത്തീൻവൽക്കരണം നടത്തുകയും പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ കൂട്ടമായി അഗ്നിക്കിരയാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/tracing-the-heritage-of-syrian-christians/article1476371.ece "Tracing the heritage of Syrian Christians."] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} The Hindu. 21 February 2011.</ref> പരമ്പരാഗത പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി വിശുദ്ധരെയും പ്രാദേശിക പുണ്യവാന്മാരെയും വണങ്ങുന്നത് നിരോധിക്കുകയും തലസ്ഥാനത്ത് ലത്തീൻ സഭയുടെ പുണ്യവാന്മാരെ പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ജാതി വ്യവസ്ഥ|ജാതിവ്യവസ്ഥ]], [[തൊട്ടുകൂടായ്മ]], ആഭിചാരം എന്നിവ നിരോധിക്കാനും തദേശീയരായ ഹിന്ദുക്കളുടെ മതപരിവർത്തനം എളുപ്പമാക്കാനും സൂനഹദോസ് തീരുമാനമെടുത്തു. {{sfnmp|1a1=Medlycott|1y=1912|2a1=Takahashi|2y=2011|Neill|2004|3pp=208–214|വടക്കേക്കര|2007|4p=78|Prasad|2009|5p=484}} എന്നാൽ സൂനഹദോസിന്റെ ഇത്തരം തീരുമാനങ്ങൾ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ ജാതീയവും സാമൂഹികവുമായ ഉന്നതപദവി ഇല്ലാതാകുന്നതിന് പലപ്പോഴും കാരണമായി. {{sfnp|Prasad|2009|p=484}} ഹിന്ദുക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കാനും ബ്രാഹ്മണർ അടക്കമുള്ള വിഭാഗങ്ങളുമായി നേരിട്ട് ഇടപെടാനുള്ള നസ്രാണികളുടെ അവകാശം പലയിടത്തും നിഷേധിക്കപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. സഭാഭരണത്തിലും രാഷ്ട്രീയത്തിലും വ്യാപാരത്തിലും പോർച്ചുഗീസുകാർ പുലർത്തിയ അധീശത്വ നിലപാടുകളും ആരാധനാക്രമത്തിലും മതാചാരങ്ങളിലും മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങളും നസ്രാണികളുടെ ഇടയിൽ പ്രതിഷേധങ്ങൾ രൂക്ഷമാക്കി കൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=136}}{{sfnp|Takahashi|2011}}{{sfnp|Medlycott|1912}} ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിനെ തുടർന്ന് അങ്കമാലി ബിഷപ്പായി ചുമതലയേറ്റ പോർച്ചുഗീസ് ഈശോസഭാ മിഷനറിയായ [[ഫ്രാൻസിസ് റോസ്|ഫ്രാൻസിസ്കോ റോസാണ്]] ആണ് ഈ പ്രതിഷേധങ്ങൾ നേരിട്ടത്. ഇതേ തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നസ്രാണികളുമായി സഹവർത്തകത്തിന് ശ്രമിച്ചു. ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾ നടപ്പിൽ വരുത്തുന്നതിന് പകരം പുതിയ [[രണ്ടാം അങ്കമാലി സൂനഹദോസ്|ഒരു സൂനഹദോസ് അങ്കമാലിയിൽ]] അദ്ദേഹം വിളിച്ചു ചേർക്കുകയും സഭാ ഭരണത്തിന് പുതിയ നിയമസംവിധാനം കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തു. [[റോസിന്റെ നിയമാവലി|''റോസിയൻ ചട്ടങ്ങൾ'']] എന്ന് ഇത് അറിയപ്പെട്ടു. രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവും മതപരവുമായ സമ്മർദ്ദങ്ങളിലൂടെയും ഭീഷണിയിലൂടെയും വിളിച്ചു ചേർക്കപ്പെട്ട ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിൽ ശരിയായ ചർച്ചകൾ നടന്നിട്ടില്ല എന്നും പല തീരുമാനങ്ങളും അലക്സിസെ മെനസിസ് പിന്നീട് വ്യാജമായി കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയാണ് ഉണ്ടായതെന്നും ഫ്രാൻസിസ് റോസ് മാർപാപ്പയ്ക്ക് അയച്ച കത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. റോമൻ കത്തോലിക്കാ ശൈലിയിൽ ബിഷപ്പിൽ അധികാരങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ റോസ് ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ തദ്ദേശീയനായ അർക്കദിയാക്കോന്റെ അധികാര അവകാശങ്ങൾ അടിയറവുവയ്ക്കാനോ പോർച്ചുഗീസുകാരനായ ഒരു ലത്തീൻ മെത്രാനെ തങ്ങളുടെ അധികാരിയായി സ്വീകരിക്കാനോ നസ്രാണികളിൽ വലിയൊരു വിഭാഗം ഒരുക്കമായിരുന്നില്ല. ഇതേത്തുടർന്ന് ഫ്രാൻസിസ്കോ റോസ് നസ്രാണികളുടെ കേന്ദ്രമായിരുന്ന അങ്കമാലിയിൽ നിന്ന് പോർച്ചുഗീസ് ഭരണത്തിൽ കീഴിലുള്ള കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്ക് രൂപതാ ആസ്ഥാനം മാറ്റി. റോസിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ [[സ്റ്റീഫൻ ബ്രിട്ടോ|സ്റ്റീഫൻ ബ്രിട്ടോയുടെ]] കാലത്തും അർക്കദിയാക്കോനുമായുള്ള കലഹം തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. ഇതിനേത്തുടർന്ന് ബ്രിട്ടോ അർക്കദിയാക്കോൻ സ്ഥാനത്തിന്റയ ചില പരമ്പരാഗത അവകാശങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് അർക്കദിയാക്കോൻ ഗീവർഗീസുമായി ഒരു കരാറുണ്ടാക്കി. ഈ കരാർ സംഘർഷത്തിന് താൽക്കാലികമായി ശമനം ഉണ്ടാക്കി.{{sfnp|Perczel}}{{sfnp|കൊല്ലാപറമ്പിൽ|1981|p=40-49}}{{sfnp|Fenwick|2009|p=89-103}} === വിപ്ലവവും പിളർപ്പും === ====ഗാർസ്യയും പറമ്പിൽ തോമയും തമ്മിൽ സംഘർഷം==== [[File:Timeline of Saint Thomas Christian denominations.svg|thumb|സെന്റ് തോമസ് ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ ശാഖകളും വിഭാഗങ്ങളും]] 1641ൽ [[ഫ്രാൻസിസ്കോ ഗാർസ്യ|ഫ്രാൻസിസ്കോ ഗാർസ്യ മെൻഡെസ്]] കൊടുങ്ങല്ലൂർ മെത്രാപ്പോലീത്ത ആയതോടെ സഭാഭരണത്തിൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ പിടിമുറുക്കാൻ ആരംഭിച്ചു. ബ്രിട്ടോയുടെ കരാർ അട്ടിമറിച്ചുകൊണ്ട് അർക്കദിയാക്കോന്റെ അധികാരാവകാശങ്ങളെ തള്ളിക്കളയുന്ന നിലപാടാണ് ഗാർസ്യ എടുത്തിരുന്നത്. അക്കാലത്ത് അർക്കദിയാക്കോൻ സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന [[തോമാ ഒന്നാമൻ|പറമ്പിൽ തോമ]] അദ്ദേഹവുമായി യാതൊരു വിട്ടുവീഴ്ചയും തയ്യാറായിരുന്നില്ല. തുടർന്ന് രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ രൂക്ഷമായ അധികാര വടംവലി തുടങ്ങി. പലപ്പോഴും അർക്കദിയാക്കോനുപകരം പോർച്ചുഗീസ് വൈദികരെയും തന്റെ ആജ്ഞാനുവൃത്തികളെയും ''[[വികാരി ജനറാൾ|വികാരി ജനറലായി]]'' ഗാർസ്യ നിയമിച്ചു. ഇതും പറമ്പിൽ തോമായെ പ്രകോപിപ്പിച്ചു. 1645ൽ [[ഇടപ്പള്ളി|ഇടപ്പള്ളിയിൽ]] വെച്ച് അർക്കദിയാക്കോനും കുറേ നസ്രാണി വൈദികരും യോഗം ചേരുകയും പണ്ഡിതനായിരുന്ന [[കടവിൽ ചാണ്ടി]] എന്ന വൈദികൻ പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യയുടെ വൈസ്റോയി [[ഫിലിപ്പെ മസ്കരേൻസസ്|ഫിലിപ്പെ മസ്കരേൻസസിന്]] അവരെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് ഒരു പരാതി തയ്യാറാക്കി സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 1647ൽ മസ്കരേൻസസിന്റെ മദ്ധ്യസ്ഥതയിൽ ഗാർസ്യയും തോമായും ഒത്തുതീർപ്പിൽ എത്തി ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടു. ആർച്ചുബിഷപ്പ് ഭരണപരമായ ഓരോ കാര്യം ചെയ്യുമ്പോഴും അർക്കദിയാക്കോനുമായി ചർച്ച നടത്തണം എന്ന് ഇതിൽ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ ഇതും നടപ്പായില്ല. ഇടപ്പള്ളിയിൽ താവളമുറപ്പിച്ച തോമാ ഗാർസ്യക്കെതിരെ വിമത പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം കൊടുത്തു കൊണ്ടിരിന്നു. അതേസമയം ഗാർസ്യയും സംഘവും തോമായ്ക്ക് എതിരെ അച്ചടക്കനടപടികൾ ആരംഭിച്ചു. ഈ സമയം തോമാ സഹായം അഭ്യർത്ഥിച്ച് കൽദായ പാത്രിയർക്കീസിനും മറ്റും കത്തുകൾ അയച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. തോമായുടെ അർക്കദിയാക്കോൻ സ്ഥാനവും അധികാരവും നാൾക്കുനാൾ കൂടുതൽ പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് നീങ്ങി. ഈ സമയത്താണ് സ്ഥിതിഗതികളെ തകിടം മറിച്ചുകൊണ്ടും അർക്കദിയാക്കോന് പ്രതീക്ഷ പകർന്നുകൊണ്ടും പൗരസ്ത്യ സഭക്കാരനായ ഒരു മെത്രാപ്പോലീത്ത ഇന്ത്യയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത്.{{efn|{{harvnb|Toepel|2011|p=388-392}}. {{harvnb|Perczel|2018|p=680-683}}. {{harvnb|കൊല്ലാപറമ്പിൽ|1981|p=60-106}}. {{harvnb|Fenwick|2009|p=119-20}}.}} ====അഹത്തള്ള==== {{main|അഹത്തള്ള}} 1652 ഡിസംബറിൽ മൈലാപ്പൂരിലെ തോമാശ്ലീഹായുടെ കബറിടം സന്ദർശിച്ച ഏതാനം നസ്രാണി പുരോഹിതർ അവിടെവച്ച് അഹത്തള്ള എന്ന ഒരു സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തയെ കണ്ടു. പകലോമറ്റം ഗീവർഗീസ് എന്ന വൈദികന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഉള്ള സംഘമായിരുന്നു അവർ. "''അഖിലേന്ത്യയുടെയും ചൈനയുടെയും പാത്രിയർക്കീസ്"'' ആയി മാർപാപ്പയാൽ [[അന്ത്യോഖ്യൻ സഭ|അന്ത്യോഖ്യൻ സഭയിൽ]] നിന്ന് അയയ്ക്കപ്പെട്ട "ഇഗ്നാത്തിയോസ് അഹത്തള്ളയാണ്" താൻ എന്ന് അദ്ദേഹം അവരോട് പറഞ്ഞു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=367}}{{sfnp|Neill|2004|pp=316–317}} സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയിൽ നിന്ന് കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ ചേർന്നയാളായിരുന്നു അഹത്തള്ള.{{sfnp| Perczel|2011|p=196–197}} അഹത്തള്ളയുടെ വരവ് മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ ഇടയിൽ പുത്തൻ ഉണർവായി മാറി. ലത്തീൻ ഭരണത്തിൽ നിന്ന് തങ്ങളെ വിമോചിപ്പിക്കാൻ തങ്ങൾ ദീർഘകാലമായി കാത്തിരുന്ന ഒരു സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്ത അവസാനം എത്തിച്ചേർന്നതിൽ അവർ ഉന്മേഷഭരിതരായി. എന്നാൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ അഹത്തള്ളയെ എങ്ങനെയെങ്കിലും ഒഴിവാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അവർ അദ്ദേഹത്തെ ഗോവയിലേക്കുള്ള ഒരു കപ്പലിൽ കയറ്റി അവിടെനിന്നും യൂറോപ്പിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. അഹത്തള്ളയെ കയറ്റിയ കപ്പൽ കൊച്ചി തുറമുഖത്തിൽ എത്തി എന്നറിഞ്ഞ അർക്കദിയാക്കോൻ തോമായും വലിയൊരു സംഘം നസ്രാണികളും അവിടെയെത്തുകയും അഹത്തള്ളയെ കാണണമെന്നും അദ്ദേഹത്തിൻറെ കൈവശമുള്ള നിയമനരേഖകൾ പരിശോധിക്കണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ ഇതിന് കൂട്ടാക്കിയില്ല. അഹത്തള്ളയുമായി വന്ന കപ്പൽ തുറമുഖം വിടുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Neill|2004|pp=316–317}} അഹത്തള്ളയെക്കുറിച്ച് പിന്നീട് ഒരു വിവരവും നസ്രാണികൾക്ക് കിട്ടിയില്ല. അദ്ദേഹത്തെ പോർച്ചുഗീസുകാർ കൊലപ്പെടുത്തി എന്ന ഒരു കിംവദന്തി ഇതിനിടയിൽ നസ്രാണികൾക്കിടയിൽ പരന്നു. ഇത്രയും കൂടിയായതോടെ പോർച്ചുഗീസുകാർക്കെതിരായ നസ്രാണികളുടെ വികാരം അണപൊട്ടി.{{sfnp|Neill|2004|p=319}}{{sfnp|Brock|2011a}} ====കൂനൻ കുരിശ് സത്യം==== {{Main|കൂനൻ കുരിശുസത്യം}} അഹത്തള്ളയെ സ്വീകരിക്കാൻ കൊച്ചി തുറമുഖത്ത് എത്തിയ നസ്രാണികളുടെ പ്രതിഷേധം ചെന്നെത്തി നിന്നത് [[പരിശുദ്ധ കന്യകാ മറിയത്തിന്റെ പള്ളി, മട്ടാഞ്ചേരി|മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ പരിശുദ്ധ കന്യകാ മറിയത്തിന്റെ പള്ളിയുടെ]] മുറ്റത്തെ കുരിശിൻ ചുവട്ടിലാണ്. പോർച്ചുഗീസുകാർ തങ്ങളോട് കാണിക്കുന്ന അടിച്ചമർത്തലും അവജ്ഞയും അവസാനിപ്പിക്കാൻ അവർക്കെതിരെ ശക്തമായ നിലാപടെടുക്കാൻ നസ്രാണികൾ തീരുമാനിച്ചു. 1653 ജനുവരി 3ന് പള്ളിമുറ്റത്തെ കുരിശിൽ ആലാത്ത് (അഥവാ വലിയ വടം) വലിച്ചുകെട്ടിയ നസ്രാണികൾ പോർച്ചുഗീസുകാർക്കെതിരെ ഒരു കൂട്ടപ്രതിജ്ഞ എടുത്തു. ഇത് കൂനൻ കുരിശു സത്യം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഈ പ്രതിജ്ഞയുടെ യഥാർത്ഥ വാചകഘടന ഇന്ന് തർക്കവിഷയം ആണ്.<ref name="Gazette">{{cite book |title=Census of India (1961: Kerala|date=1965 |publisher=Office of the Registrar General|url=https://books.google.com/books?id=0JCaAAAAIAAJ|language=en|page=111|quote="There are various versions about the wording of swearing, one version being that it was directed against the Portuguese, another that it was directed against Jesuits, yet another that it was directed against the authority of church of Rome."}}</ref> എങ്കിലും രേഖകളിൽ ലഭ്യമായ വിവരണവും വിവിധ വിഭാഗങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ഉള്ള പൊതു അഭിപ്രായവും അനുസരിച്ച് പോർച്ചുഗീസ് ''പദ്രുവാദോ'' സംവിധാനത്തിനും പ്രത്യേകിച്ച് [[സാമ്പാളൂർ ആശ്രമം, ഗോവ|ഗോവയിലെ സാമ്പാളൂർ ആശ്രമത്തിൽ]] നിന്നുള്ള [[ഈശോസഭ|ഈശോസഭാ മിഷണറിമാർക്കും]] വ്യക്തിപരമായി ആർച്ചുബിഷപ്പ് ഫ്രാൻസിസ്കോ ഗാർസ്യക്കും എതിരായാണ് കൂനൻ കുരിശ് സത്യം നടന്നത്.{{sfnp|Neill|2004|p=319}} മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം അഹത്തള്ളയുടേത് എന്ന് പറയപ്പെട്ട മൂന്നു കത്തുകൾ നസ്രാണികളുടെ ഇടയിൽ പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. 1653 ഫെബ്രുവരി 5ന് ഇടപ്പള്ളിയിൽ ചേർന്ന നസ്രാണികളുടെ യോഗത്തിൽ ഇതിലൊന്ന് വായിക്കപ്പെട്ടു. അതിൽ അർക്കദിയാക്കോന് ആർച്ചുബിഷപ്പിന്റെ ചില അധികാരങ്ങൾ നൽകുന്നതിന് അനുമതി നൽകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് വായിച്ച ഉടനെ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നവർ അർക്കദിയാക്കോൻ തോമായെ തങ്ങളുടെ സഭയുടെ ഭരണാധികാരിയായി സ്വീകരിച്ചു.{{sfnp|Neill|2004|p=320}} [[ആഞ്ഞിലിമൂട്ടിൽ ഇട്ടിത്തോമൻ]], കടവിൽ ചാണ്ടി, [[പറമ്പിൽ ചാണ്ടി മെത്രാൻ|പറമ്പിൽ ചാണ്ടി]], വേങ്ങൂർ ഗീവർഗീസ് എന്നീ നാല് വൈദികരെ അർക്കദിയാക്കോന്റെ സഹായികളായും യോഗം നിയമിച്ചു. തുടർന്ന് മെയ് 23ന് [[ആലങ്ങാട് ദേശം|ആലങ്ങാട്ട്]] വച്ചു ഒരു യോഗം നടന്നു. അതിൽ അഹത്തള്ളയുടേതെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു കത്തും വായിക്കപ്പെട്ടു. മെത്രാന്റെ അസാന്നിധ്യത്തിൽ പന്തണ്ട് വൈദികർ ചേർന്ന് തോമാ അർക്കദിയാക്കോനെ പുതിയ മെത്രാനായി പ്രഖ്യാപിക്കാവുന്നതാണ് എന്ന് ആ കത്തിൽ പരാമർശിച്ചിരുന്നു. ഈ കത്തുകളുടെ യഥാർത്ഥ രചയിതാവ് അഹത്തള്ള തന്നെ ആയിരുന്നോ അല്ലെങ്കിൽ ആരാണ് എന്നുള്ളത് ഇന്നും തർക്ക വിഷയമാണ്. സുറിയാനി വിദഗ്ധനായിരുന്ന ആഞ്ഞിലിമൂട്ടിൽ ഇട്ടിത്തോമൻ തന്നെയാണ് ഈ കത്തുകൾ വ്യാജമായി എഴുതി ഉണ്ടാക്കിയത് എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Neill|2004|p=320}} എന്തുതന്നെയായാലും കൂനൻ കുരിശ് സത്യം ചെയ്ത സാധരണക്കാരായ നസ്രാണികൾ ഈ കത്തുകൾ അഹത്തള്ളയുടേത് തന്നെ ആണെന്നാണ് കരുതിയത്. പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ പക്കലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകാൻ അവർ ഒരുക്കവും ആയിരുന്നില്ല. കത്തിലെ നടപടിക്രമം അനുസരിച്ച് അർക്കദിയാക്കോൻ പറമ്പിൽ തോമായെ മാർ തോമാ എന്ന പേരിൽ ആലങ്ങാട്ട് പള്ളിയിൽവെച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. "ഇന്ത്യ മുഴുവന്റെയും മെത്രാപ്പോലീത്ത" എന്ന പരമ്പരാഗത ശീർഷകം തോമാ സ്വീകരിക്കുകയം ചെയ്തു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=361-368}}{{sfnp|Neill|2004|pp=320–321}}{{sfnp|Fenwick|2009|p=121-27}} ====കർമ്മലീത്താ ദൗത്യസംഘവും പുനരൈക്യ ദൗത്യവും==== അർക്കദിയാക്കോൻ തോമായെ നസ്രാണികൾ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ പോർച്ചുഗീസ് മിഷനറിമാർ പുനരൈക്യ പരിശ്രമങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ഇത് വിജയിച്ചില്ല. ഇതേത്തുടർന്ന് 1657ൽ [[അലക്സാണ്ടർ ഏഴാമൻ മാർപ്പാപ്പ|അലക്സാണ്ടർ 7ാമൻ മാർപ്പാപ്പ]] വിഘടിച്ച് നിൽക്കുന്ന മാർത്തോമാ നസ്രാണികളെ സഭയുമായി പുനരൈക്യപ്പെടുത്താൻ അസാധാരണമായ ഒരു നടപടിയെടുത്തു. പോർച്ചുഗീസ് ''പദ്രുവാദോ'' സംവിധാനത്തെ മറികടന്ന് [[വിശ്വാസപ്രചരണ സംഘം|വിശ്വാസപ്രചരണ സംഘത്തിന്റെ]] (''പ്രൊപ്പഗാൻദാ ഫിദേ'') മേൽനോട്ടത്തിന് കീഴിൽ ഇറ്റാലിയൻ വൈദികനായ [[ജ്യൂസെപ്പെ സെബസ്ത്യാനി|ജോസഫ് മരിയ സെബസ്ത്യാനിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ [[കർമലീത്താ സമൂഹം|കർമലീത്താ മിഷണറിമാരുടെ]] ഒരു ദൗത്യസംഘത്തെ മലബാറിലേക്ക് അദ്ദേഹം നിയോഗിച്ച് അയച്ചു.{{sfnp|മുണ്ടാടൻ|തെക്കേടത്ത്|1982|pp=96–100}} അർക്കദിയാക്കോനെ നസ്രാണി വൈദികർ ചേർന്ന് മെത്രാപ്പോലീത്തയായി പ്രഖ്യാപിച്ചത് സഭാ പാരമ്പര്യത്തിനും സഭാ നിയമങ്ങൾക്കും വിരുദ്ധമാണ് എന്ന് മലബാറിലെത്തിയ സെബസ്ത്യാനിയും കർമ്മലീത്താ മിഷണറിമാരും നസ്രാണികളോട് വിശദീകരിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു.{{sfnp|Neill|2004|p=323}} അർക്കദിയാക്കോൻ തോമായെ പിന്തുണച്ചിരുന്ന കടവിൽ ചാണ്ടി, പറമ്പിൽ ചാണ്ടി, വേങ്ങൂർ ഗീവർഗീസ് എന്നിവർ അടക്കമുള്ള വലിയൊരു വിഭാഗം നസ്രാണികളെ അധികം വൈകാതെ ഇക്കാര്യം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നതിൽ അവർ വിജയിച്ചു. തോമായുടെ പക്ഷത്ത് അണിനിരന്ന നസ്രാണികളിൽ വലിയൊരു പങ്കും ഇത്തരത്തിൽ കൂറുമാറി കത്തോലിക്കാ സഭയുമായി പുനരൈക്യപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ 1659ൽ സെബസ്ത്യാനി റോമിലേക്ക് മടങ്ങി പോവുകയും അവിടെ വെച്ച് ബിഷപ്പായി വാഴിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 1661ൽ "മലബാറിന്റെ ''വികാരി അപ്പസ്തോലിക്ക''യായി" നിയമിക്കപ്പെട്ട് സെബസ്ത്യാനി മലബാറിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി. തദ്ദേശീയനായ ഒരാളെ മെത്രാനായി വാഴിക്കാനുള്ള അധികാരത്തോടെയാണ് അദ്ദേഹം നിയോഗിക്കപ്പെട്ടതെങ്കിലും അർക്കദിയാക്കോനെയോ മറ്റാരെയെങ്കിലുമോ മെത്രാനാക്കാൻ അദ്ദേഹം കൂട്ടാക്കിയില്ല. 1663ൽ [[ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ഡച്ചുകാർ]] കൊച്ചിയുടെ നിയന്ത്രണം പിടിക്കുകയും പോർച്ചുഗീസുകാരെ മലബാറിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. പോർച്ചുഗീസുകാർക്ക് പുറമേ എല്ലാ വിഭാഗത്തിലും പെട്ട യൂറോപ്യൻ കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാരോടും മലബാറിൽ നിന്ന് മടങ്ങിപ്പോകാൻ ഡച്ചുകാർ നിർദ്ദേശിച്ചു. ഇതോടെ സെബസ്ത്യാനിയും മലബാറിൽ നിന്നും മടങ്ങി പോകാൻ നിർബന്ധിതനായി. മടങ്ങി പോകുന്നതിനു മുമ്പായി 1663 ഫെബ്രുവരി 1ന് [[കടുത്തുരുത്തി വലിയപള്ളി|കടുത്തുരുത്തി വലിയപള്ളിയിൽ]] വെച്ച് പറമ്പിൽ ചാണ്ടിയെ അദ്ദേഹം ബിഷപ്പായി വാഴിച്ചു. "മലബാറിന്റെ വികാരി അപ്പസ്തോലിക്ക" എന്ന സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്ത ചാണ്ടി "ഇന്ത്യയുടെ മുഴുവൻ മെത്രാപ്പോലീത്ത" എന്ന പരമ്പരാഗത സ്ഥാനപ്പേരും ഉപയോഗിച്ചു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=361}}{{sfnp|Fenwick|2009|p=127-37}} ====പഴയകൂറ്റുകാരും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരും==== പറമ്പിൽ ചാണ്ടി മെത്രാൻ ആയതോടെ പറമ്പിൽ തോമായുടെ അധികാരം പ്രതിസന്ധിയിലായി. തോമായുടെ മെത്രാൻ സ്ഥാനം സംശയത്തിന്റെ നിഴലിലായിരുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ മെത്രാഭിഷേകം ലഭിച്ച തദ്ദേശീയനായ ഒരു വ്യക്തിയായി ചാണ്ടി മറിയതോടെ തോമായുടെ പക്ഷത്തുള്ള കൂടുതൽ പള്ളികൾ കത്തോലിക്കാ സഭയുമായി പുനരൈക്യപ്പെട്ടു തുടങ്ങി. ആകെയുണ്ടായിരുന്ന ചെറുതും വലുതുമായ 116 പള്ളികളിൽ 72 എണ്ണം ചാണ്ടിയുടെ അധികാരം അംഗീകരിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ തോമാ തന്നെ സാധുവായ രീതിയിൽ മെത്രാഭിഷേകം ചെയ്യാൻ ഒരു മെത്രാനെ അപേക്ഷിച്ച് വിവിധ പൗരസ്ത്യ സഭകൾക്ക് കത്തുകൾ എഴുതി അയച്ചു. അങ്ങനെയിരിക്കെ 1665ൽ [[സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ|സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയിൽ]] നിന്ന് പാത്രിയാർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുൽമസിഹ് പ്രഥമൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുൽമസിഹ് 1ാമന്റെ]] നിർദ്ദേശാനുസരണം [[ഗ്രിഗോറിയോസ് അബ്ദൽ ജലീൽ]] എന്ന മെത്രാപ്പോലീത്ത മലബാറിൽ എത്തി. തോമായും അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുണച്ചിരുന്നവരും അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിച്ചു.{{sfnp|Brock|2011a}} തുടർന്ന് അബ്ദൽ ജലീൽ അർക്കദിയാക്കോൻ തോമായെ കാനോനികമായി മെത്രാഭിഷേകം നടത്തിക്കൊടുത്തു.{{efn|{{harvnb|ജോസഫ്|2011}}. {{harvnb|മേനാച്ചേരി |1973}}. {{harvnb|മേനാച്ചേരി | 1982}}. {{harvnb|മേനാച്ചേരി | 1998}}. {{harvnb|പൊടിപ്പാറ|1970}}. {{harvnb| Brown|1956}}. {{harvnb|Tisserant|1941}}. {{harvnb|മുണ്ടാടൻ|തെക്കേടത്ത്|1982|p=}}.}} തോമായോടൊപ്പം നിലകൊണ്ടവർക്ക് ഇടയിൽ തുടർന്നും അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി സഭാ പ്രതിനിധികൾ വന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. 1685ൽ [[ബസേലിയോസ് യൽദോ]], [[യൊവാന്നീസ് ഹിദായത്തല്ല]] എന്നിവരും തുടർന്ന് മറ്റ് അന്ത്യോഖ്യൻ ദൗത്യസംഘങ്ങളും മലബാറിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. ഇവർ കാലക്രമേണ തങ്ങളുടെ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി രീതികൾ തോമായുടെ വിഭാഗത്തിന്റെ ഇടയിൽ പ്രചരിപ്പിക്കാനും തുടങ്ങി.{{sfnp|Fenwick|2009|p=145-147}} അങ്ങനെ അതുവരെ ഒരേ സഭാവിഭാഗത്തിലെ പറമ്പിൽ തോമാ, പറമ്പിൽ ചാണ്ടി എന്നീ രണ്ട് വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള അധികാരതർക്കം മാത്രമായിരുന്ന പ്രശ്നം സഭയിലെ ആചാരപരവും ദൈവശാസ്ത്രപരവും ആയ ഒരു പിളർപ്പായി രൂപാന്തരപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.{{sfnp|Brock|2011a}} തോമായുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചവർ "[[പുത്തങ്കൂറ്റുകാർ]]" എന്നറിയപ്പെട്ടു. ചാണ്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കത്തോലിക്കാ ബന്ധത്തിൽ തുടർന്നവർ "[[പഴയകൂറ്റുകാർ]]" എന്നുമറിയപ്പെട്ടു.{{sfnmp|വടക്കേക്കര|2007|1p=84|Frykenberg|2008|2p=361|3a1=Fernando|3a2=Gispert-Sauch|3y=2004|3p=79|Chaput|1999|4pp=7–8|Perczel|2013|5p=425}}<ref name="MS">{{cite book |last= |first= |title=The Quarterly Journal of the Mythic Society. Vol.3 |date=1911 |publisher=Mythic Society |page=141 |url=https://books.google.com/books?id=4JtEAQAAMAAJ |language=en}}</ref> 1661നും 1665നു ഇടയിൽ നസ്രാണികളുടെ ആകെയുണ്ടായിരുന്ന 116 പള്ളികളിൽ 72 എണ്ണം പഴയകൂറ്റുകാരുടേതും 32 എണ്ണം പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടേതും ആയി. ശേഷിച്ച 12 പള്ളികളിൽ ഇരുവിഭാഗവും ആരാധന നടത്തിവന്നു.{{sfnp|MacKenzie|1901|p=28}} ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിന്റെയും കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാരുടെയും പ്രവർത്തനഫലമായി പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ക്രിസ്തുവിജ്ഞാനീയത്തോട് രൂപപ്പെട്ടിരുന്ന എതിർപ്പ് പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ [[ഐക്യസ്വഭാവവാദം|ഓറിയൻറൽ ഓർത്തഡോക്സ് ക്രിസ്തുവിജ്ഞാനീയത്തിന്]] വളക്കൂറുള്ള മണ്ണായി. തുടക്കത്തിൽ ഇരുവിഭാഗങ്ങളും ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിന് ശേഷം ലത്തീൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട കൽദായ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം തന്നെയാണ് പള്ളികളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യം മുതൽ പുത്തങ്കൂറ്റുകാർക്കിടയിൽ [[അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം]] പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.{{sfnp|വടക്കേക്കര|2007|p=88}}{{sfnp|Brock|2011a}} ഇതോടെ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ പങ്കുവയ്ക്കപ്പെട്ടിരുന്ന പള്ളികളിൽ കലഹങ്ങൾ രൂക്ഷമാവുകയും അവിടെയും പള്ളികൾ വീതം വെയ്ക്കപ്പെടുകയും നസ്രാണികൾക്ക് ഇടയിലെ പിളർപ്പ് പൂർണമാവുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇതിനിടെ പല പുനരൈക്യ ശ്രമങ്ങളും ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ നടന്നിരുന്നു. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ പ്രതിനിധികൾ നടത്തിയ വിവിധ ഇടപെടലുകൾ പലപ്പോഴും ആഭ്യന്തരമായ പിളർപ്പുകൾക്കും കാരണമായി. ഇതിന് പുറമേ ബ്രിട്ടീഷ് കാലഘട്ടത്തിൽ ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷണറിമാരും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഇവരുടെ ഇടയിൽ വ്യാപകമായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. കത്തോലിക്കാസഭയുമായി പുനരൈക്യപ്പെടാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും പലപ്പോഴും ഉണ്ടായി. ഇതിന്റെ എല്ലാം ഫലമായി മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ (തൊഴിയൂർ സഭ), മലങ്കര മാർത്തോമാ സുറിയാനി സഭ, മലങ്കര യാക്കോബായ സുറിയാനി സഭ, മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ, മലങ്കര സുറിയാനി കത്തോലിക്കാ സഭ എന്നിവ രൂപപ്പെട്ടു. പഴയകൂറ്റുകാരുടെ തദ്ദേശീയ മെത്രാൻ സ്ഥാനം ചാണ്ടിക്ക് ശേഷം നിർത്തലാവുകയും അതോടെ അവർ കൽദായ കത്തോലിക്കാ ബന്ധം ഏതു വിധേയനെയും പുനസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇത്തരം ശ്രമങ്ങളെ പ്രാദേശിക റോമൻ കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാരും റോമിലെ കത്തോലിക്കാ സഭ നേതൃത്വവും ശക്തമായി എതിർത്തു. തുടർന്ന് പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഈ വിഭാഗത്തിൽ ആഭ്യന്തരമായ ഒരു പിളർപ്പും ഉണ്ടായി. കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ കീഴിൽ കൽദായ പാരമ്പര്യത്തിൽ പെട്ട ഒരു സ്വയാധികാര സഭയായി സിറോ-മലബാർ സഭ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. കൽദായ കത്തോലിക്കാ സഭയുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിച്ച ഒരു വിഭാഗം റോമിന്റെ ഇടപെടലിനെ തുടർന്ന് പിന്നീട് കിഴക്കിന്റെ അസീറിയൻ സഭയുടെ കീഴിലായി. ഇവർ കൽദായ സുറിയാനി സഭ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. ===പുനരൈക്യത്തത്തിനുള്ള ശ്രമങ്ങളും പിളർപ്പിന്റെ ശക്തിപ്പെടലും=== ====പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാന്മാർ==== മാർ തോമാ നസ്രാണികളിലെ ഒരു വിഭാഗം പ്രത്യേകിച്ച് പഴയകൂറ്റുകാർ കൽദായ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം നിലനിർത്താനും കൽദായ സഭയുമായി ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും പരിശ്രമിച്ചിരുന്നു. കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ [[ബാബിലോണിന്റെ കൽദായ കത്തോലിക്കാ പത്രിയർക്കീസ്|ബാബിലോണിയാ പാത്രിയർക്കീസുമാരും]] പരമ്പരാഗത കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ കാതോലിക്കോസുമാരും ഇതിനു മറുപടിയായി തങ്ങളുടെ പ്രതിനിധികളെ ഇന്ത്യയിലേക്ക് ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് അയച്ചിരുന്നു.{{sfnp|Brock|2011c}} ഇതിന്റെ ഭാഗമായി പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ [[ആദായിലെ ശിമയോൻ|ശിമയോൻ]] (മരണം. {{circa}} 1720)<ref>{{cite web|url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bdomins.html|title=Archbishop Simon Dominicus [Catholic-hierarchy]}}</ref>, [[കോട്ടയത്തെ ഗബ്രിയേൽ|ഗബ്രിയേൽ]] എന്നീ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തമാർ ഇന്ത്യയിൽ എത്തി.{{sfnp|Brock|2011c}} ഇതിൽ ഗബ്രിയേൽ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിൽ നിന്നും പഴയകൂറ്റുകാരിൽ നിന്നും ഒരു വിഭാഗത്തെ ഒരുമിച്ചു കൂട്ടി പരമ്പരാഗത കിഴക്കിന്റെ സഭയുമായി ബന്ധം പുനസ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ താൽക്കാലികമായി വിജയിച്ചു. എന്നാൽ പകലോമറ്റം കുടുംബക്കാരായ മെത്രാന്മാരിൽ നിന്നും മലബാറിലെ ലത്തീൻ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'', ''പദ്രുവാദോ'' വിഭാഗങ്ങളിലെ വിദേശ മെത്രാന്മാരിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിന് കടുത്ത എതിർപ്പ് നേരിടേണ്ടി വരുകയും അദ്ദേഹത്തിൻറെ കാലശേഷം അനുയായികൾ തങ്ങളുടെ പഴയ വിഭാഗങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചു പോവുകയും ചെയ്തു.{{sfnmp|Brown|1956|1pp=115–117|മൂക്കൻ|1977|2pp=50–51|മൂക്കൻ|1983|3pp=25–26|Neill|2002|4pp=62–65|Perczel|2013|5pp=428-431}} ====പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിലെ ആദ്യ പിളർപ്പും അന്ത്യോഖ്യൻവത്കരണവും==== 1751ൽ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം [[മഫ്രിയോനോ]] [[ബസേലിയോസ് ശക്രള്ള]] മലബാറിൽ എത്തി.{{sfnp|Fenwick|2011a}} പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിന്റെ ഇടയിൽ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി പാരമ്പര്യത്തിലെ ആരാധനാക്രമം പ്രചരിപ്പിച്ചത് ഇദ്ദേഹമാണ്.{{sfnp|Fenwick|2011a}} [[ഗ്രിഗോറിയോസ് യൂഹന്ന]], [[യൊവാന്നീസ് ക്രിസ്തോഫൊറോസ്]] എന്നിവരും ഇദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfnp|Perczel|2013|p=427 and note}}{{sfnp|Fenwick|2011a}} പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ അന്ത്യോഖ്യൻ സഭാ ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്താനും അക്കാലത്തെ പുത്തങ്കൂർ നേതാവ് പകലോമറ്റം [[തോമാ അഞ്ചാമൻ|തോമാ 5ാമന്റെ]] പൗരോഹിത്യ പട്ടങ്ങളും മെത്രാൻ സ്ഥാനവും ക്രമപ്പെടുത്തി അദ്ദേഹത്തെ സഭയ്ക്ക് വിധേയപ്പെടുത്താനും ലക്ഷ്യമിട്ട് സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് പാത്രിയാർക്കീസ് അയച്ച പ്രതിനിധികൾ ആയിരുന്നു ഇവർ.{{sfnp|Fenwick|2011a}} ഇവർ തോമാ 5ാമന്റെ അനുമതി കൂടാതെ ആളുകൾക്ക് വൈദിക പട്ടവും മറ്റും കൊടുക്കുകയും സഭാ ഭരണം ഏറ്റെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം വ്യാപകമാക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} എന്നാൽ ഇവർക്ക് കീഴ്പ്പെടാൻ തോമാ 5ാമൻ ഒരുക്കമായില്ല, പകരം [[തോമാ ആറാമൻ|തോമാ 6ാമൻ]] എന്ന പേരിൽ തന്റെ ബന്ധുവിനെ പിൻഗാമിയായി അദ്ദേഹം വാഴിക്കുകയാണ് ഉണ്ടായത്.{{sfnp|Fenwick|2011a}}{{sfnp|Neill|2002|p=67}} തോമാ 6ാമനും അന്ത്യോഖ്യൻ ദൗത്യസംഘത്തിന്റെ ഇടപെടലുകളെ ആദ്യം ചെറുത്തുനിന്നു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} 1764ൽ തന്റെ മരണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് കാട്ടുമാങ്ങാട്ട് കുടുംബത്തിൽപെട്ട [[അബ്രാഹം കൂറിലോസ്|അബ്രാഹം]] എന്ന [[റമ്പാൻ|റമ്പാനെ]] ബിഷപ്പായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.{{sfnp|Fenwick|2011a}} 1770ൽ തോമാ 6ാമൻ അന്ത്യോഖ്യൻ ദൗത്യസംഘത്തിലെ അവശേഷിച്ച രണ്ടുപേരുമായി അനുരഞ്ജനപ്പെടുകയും "ദിവന്നാസ്സിയോസ്" എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ച് അവരിൽ നിന്ന് തന്റെ പൗരോഹിത്യ പദവികൾ വീണ്ടും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Neill|2004|p=67 – 68}} എന്നാൽ 1772ഓടെ തോമാ 6ാമൻ അവരുമായി വീണ്ടും കലഹത്തിലായി. ഇതേത്തുടർന്ന് അവർ അബ്രാഹം കൂറിലോസിനെ ദിവന്നാസ്സിയോസിന് ബദലായി മെത്രാപ്പോലീത്തയായി വാഴിച്ചു.{{sfnp|Fenwick|2011a}} അന്ത്യോഖ്യൻ ദൗത്യസംഘം കൂറിലോസിന്റെ സഹായത്തോടെ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം പ്രചരിപ്പിക്കാനും തുടങ്ങി.{{sfnp|Fenwick|2011a}}{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} [[പെരുമ്പടപ്പു സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജാവ്]] കൂറിലോസിനെ പുത്തങ്കൂർ നസ്രാണികളുടെ തലവനായി അംഗീകരിച്ചു.{{sfnp|Fenwick|2011a}} എന്നാൽ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ സഹായത്തോടെ [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ]] പിന്തുണ നേടിയെടുക്കാൻ ദിവന്നാസിയോസിന് കഴിഞ്ഞു. തുടർന്ന് കൂറിലോസിനെ തിരസ്കരിക്കാൻ കൊച്ചി രാജാവിന്റെമേൽ സമ്മർദ്ദമുണ്ടാവുകയും അവസാനം കൂറിലോസിന് തിരുവിതാംകൂർ, കൊച്ചി രാജ്യങ്ങൾക്കെല്ലാം പുറത്ത് സാമൂതിരിയുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലുള്ള [[അഞ്ഞൂർ]] എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് മാറേണ്ടതായും വന്നു.{{sfnp|Fenwick|2011a}} ഇതിനിടെ അന്ത്യോഖ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന ദിവന്നാസിയോസ് 1796ൽ തന്റെ പിൻഗാമിയായി സ്വന്തം അനന്തരവനെ വാഴിച്ചു. മാർത്തോമാ 7ാമൻ എന്നാണ് ഇദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടത്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=310-311}} ഇതിനിടെ വടക്കൻ മേഖലയിൽ തൻ്റെ സ്വാധീനമുറപ്പിക്കാൻ അബ്രാഹം കൂറിലോസിന് കഴിഞ്ഞു. കൊച്ചി രാജാവിൻറെ തീരുമാനം അനുസരിച്ച് ദിവന്നാസിയോസിനെ തലവനായി അംഗീകരിച്ചിരുന്ന കുന്നംകുളം പ്രദേശത്തെ പുത്തങ്കൂറ്റകാരുടെ ഇടയിലും ഇദ്ദേഹത്തിന് പിന്തുണ ലഭിച്ചിരുന്നു. പ്രദേശിക പിന്തുണയോടെ തൊഴിയൂർ എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ഇദ്ദേഹം ആസ്ഥാനം മാറ്റി ഏതാനം വിശ്വാസികളുടെ മേൽ ആത്മീയാധികാരം ചുലത്തുകയും ചെയ്തു വന്നു. ഈ വിഭാഗത്തിൽ അബ്രാഹം കൂറിലോസ്, കൂറിലോസ് ഒന്നാമൻ എന്നറിയപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിൻറെ മരണശേഷം പിൻഗാമിമാരായി തുടർച്ചയായി മെത്രാന്മാർ ചുമതല ഏൽക്കുകയും മെത്രാൻ പരമ്പര തുടർന്നു പോവുകയും ചെയ്തു. ഇവർ അഞ്ഞൂർ സഭ, തൊഴിയൂർ സഭ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെട്ടുവന്നു. 1862ലെ മദ്രാസ് ഹൈക്കോടതി വിധിയെത്തുടർന്നാണ് 'മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ' എന്ന പേര് ഔദ്യോഗികമായി സ്വീകരിച്ച് സ്വതന്ത്ര സഭയായി ഇവർ മാറിയത്.{{efn|{{cite book|first=N. M. |last=Mathew|title=History of the Marthoma Church| volume=1|year=2006|pages= 205–207}} {{cite book|last=Kochumon |first=M.P. |title=Saintly bishops of Kattumangat|pages=42–44}} {{cite book|first=K.C. |last=Varghese Kassessa|title=History of Malabar Independent Syrian Church| page=45}} {{harvnb|Fenwick|2009|p=200–246}}. {{cite book|first=Michael|last= Burgess |title=The Eastern Orthodox Churches|publisher =McFarland|year= 2005|ISBN=0-7864-2145-2| page=175}} {{harvnb|Fenwick|2011a}}}} ====ദിവന്നാസിയോസ് 1ാമനും പുനരൈക്യ ശ്രമങ്ങളും==== ഇക്കാലയളവിൽ പഴയകൂറ്റുകാർ ലത്തീൻ സഭാ അധികാരികളുടെ അടിച്ചമർത്തൽ കാരണം പ്രതിസന്ധിയിലായിരുന്നു. അന്ത്യോഖ്യൻ പ്രതിനിധികളുടെ ഇടപെടലുകൾ മൂലം ബുദ്ധിമുട്ടിയിരുന്ന ദിവന്നാസ്സിയോസ് ഇവരുമായി കൂടുതൽ അടുത്തു. സ്വന്തം കുടുംബത്തിൻറെ മെത്രാൻ പദവിക്ക് അന്ത്യോഖ്യൻ പ്രതിനിധികൾ ഭീഷണിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെയും പഴയകൂറ്റുകാരുടെയും പുനരേകീകരണം ഈ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരമാകും എന്ന് അദ്ദേഹം വിലയിരുത്തി. സാധുവായ രീതിയിൽ മെത്രാഭിഷേകം ലഭിച്ചതിനാൽ ദിവന്നാസ്സിയോസിനെ പൊതുതലവനായി അംഗീകരിക്കാൻ പഴയകൂറ്റുകാരും ഇത് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ മാർപ്പാപ്പയ്ക്ക് വിധേയപ്പെടാൻ ദിവന്നാസിയോസും ഒരുക്കമായിരുന്നു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} തുടർന്ന് ഇരു വിഭാഗങ്ങളുടെയും നേതാക്കൾ തങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ ചർച്ചകൾ നടത്തുകയും വിദേശ സഭാ പ്രതിനിധികളെ ഒരുമിച്ച് എതിർക്കാനും പിളർന്ന സഭയെ വീണ്ടും ഒന്നിപ്പിക്കാനും തീരുമാനിച്ചു. അത്മായ നേതാവും വാണിജ്യപ്രമുഖനുമായ [[തച്ചിൽ മാത്തൂ തരകൻ|തച്ചിൽ മാത്തൂത്തരകൻ]] ഇതിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചിരുന്നു.{{sfnp|Neill|2002|p=68 – 69}} പഴയകൂറ്റുകാരുടെ സഭാഭരണം നിർവ്വഹിച്ചിരുന്ന കർമ്മലീത്താ മിഷണറിമാർ ഈ നീക്കത്തെ ശക്തമായി എതിർത്തു. ദിവന്നാസിയോസ് നസ്രാണികളുടെ മുഴുവൻ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ തങ്ങളുടെ അധികാരവും സ്വാധീനവും പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകും എന്ന് അവർ വിലയിരുത്തി.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} അതേസമയം ഇതിനിടെ 1778ൽ ദിവന്നാസ്സിയോസിനെയും നസ്രാണികളെയും പ്രതിനിധീകരിച്ച് മാർപ്പാപ്പയെ കാണാൻ [[കരിയാറ്റിൽ യൗസേപ്പ്]], [[പാറേമ്മാക്കൽ തോമ്മാക്കത്തനാർ|പാറേമ്മാക്കൽ തോമാ]] എന്നീ പഴയകൂർ വൈദികർ റോമിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} എന്നാൽ മാർപ്പാപ്പയോ റോമൻ സഭാധികാരികളോ അവർക്ക് അനുകൂലമായി പ്രതികരിച്ചില്ല. നിരാശരായി റോമിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയ അവർ ലിസ്ബണിൽ പോർച്ചുഗീസ് രാജ്ഞിയെ സന്ദർശിച്ച് സങ്കടം ഉണർത്തിച്ചു. രാജ്ഞി കരിയാറ്റിൽ യൗസേപ്പിന്റെ പാണ്ഡിത്യത്തിലും യോഗ്യതകളിൽ സംതൃപ്തയായി. മലബാറിലെ നസ്രാണികൾക്കിടയിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട പദ്രുവാദോ സംവിധാനം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന അവർ യൗസേപ്പിനെ കൊടുങ്ങല്ലൂർ അതിരൂപതയുടെ പുതിയ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി നിയമിച്ചു. 1782ൽ ലിസ്ബണിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മെത്രാഭിഷേകം നടന്നു.{{sfnp|Brock|2011d}} എന്നാൽ ഇതിനുശേഷം ഇന്ത്യയിൽ മടങ്ങിയെത്തിയ കരിയാറ്റിൽ യൗസേപ്പ് ഗോവയിൽ പോർച്ചുഗീസ് ആശ്രമത്തിൽ വെച്ച് ദുരൂഹമായ സാഹചര്യത്തിൽ മരണപ്പെട്ടു.{{sfnp|Perczel|2013|p=431-432}}{{sfnp|Brock|2011d}}{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} 1785ൽ പാറേമ്മാക്കൽ തോമാ എഴുതിയ ''[[വർത്തമാനപ്പുസ്തകം]]'' ഈ സംഭവങ്ങളുടെ വിവരണം നൽകുന്നു.{{sfnp|Brock|2011d}}{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} യൗസേപ്പിന്റെ അകാല മരണത്തോടെ ആ പുനരൈക്യ ശ്രമം പരാജയപ്പെട്ടു. പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം വലിയ വിവാദത്തിന് തിരികൊളുത്തി. വിവാദം തണുപ്പിക്കാൻ പാറേമ്മാക്കൽ തോമായെ അതിരൂപതയുടെ ഭരണാധിപനായി (''ഗൊവർണ്ണദോർ'') പോർച്ചുഗീസുകാർ അംഗീകരിച്ചു. 1787ൽ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ 84 പള്ളികളിൽ നിന്നുള്ള പ്രതിനിധികൾ [[അങ്കമാലി വലിയപള്ളി|അങ്കമാലി വലിയപള്ളിയിൽ]] യോഗം ചേർന്ന് ലത്തീൻ സഭാഭരണത്തിനെതിരെ നിലപാടെടുത്തു. പാറേമ്മാക്കൽ തോമായെ തങ്ങളുടെ നേതാവായി അംഗീകരിച്ച അവർ തദ്ദേശീയ കൽദായ സുറിയാനി സഭാസംവിധാനം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് പ്രാദേശിക റോമൻ കത്തോലിക്കാ അധികാരികൾ തടസ്സം നിന്നാൽ പകരം കൽദായ കത്തോലിക്കാ പാത്രിയർക്കീസ് [[യൗസേപ്പ് നാലാമൻ|യൗസേപ്പ് 4ാമനെ]] സമീപിക്കാനും അവർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ തീരുമാനങ്ങൾ അടങ്ങിയ പ്രമേയം "[[അങ്കമാലി പടിയോല]]" എന്നറിയപ്പെട്ടു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} എന്നാൽ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇത്തരം നീക്കങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താനാണ് ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'', ''പദ്രുവാദോ'' നേതൃത്വങ്ങൾ ശ്രമിച്ചത്. പാറേമ്മാക്കൽ തോമായെ മെത്രാനായി നിയമിക്കാൻ അവർ ഒരിക്കലും തയ്യാറായില്ല. ഇതിനിടയിൽ മാർപ്പാപ്പയുടെ അനുമതിക്കായി കാത്തുനിൽക്കാതെ ദിവന്നാസിയോസിനെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി അംഗീകരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും കൽദായ പാത്രിയർക്കീസിന്റെ അടുക്കൽ നിന്ന് മെത്രാനെ ആവശ്യപ്പെടാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. പാറേമ്മാക്കൽ തോമാ എന്നാൽ ഇതിനെ ഒന്നും പിന്തുണച്ചില്ല. ദിവന്നാസിയോസിനെ കത്തോലിക്കാ സഭാ അധികാരികളുടെ അംഗീകാരത്തോടെ സ്വീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹം പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} 1796 നവംബറിൽ [[അബ്രാഹം പണ്ടാരിക്കൽ|പൗലോസ് പണ്ടാരിക്കൽ]] എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ് [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|രാമവർമ്മയുടെ]] ഒരു കത്തുമായി യൗസേപ്പ് 4ാമന്റെ അടുക്കലേക്ക് ഒരു പ്രതിനിധി സംഘം പോയി. 1797ൽ അവർ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നപ്പോഴേക്കും യൗസേപ്പ് 4ാമൻ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. തുടർന്ന് 1798ൽ കൽദായ പാത്രിയർക്കാസനത്തിന്റെ ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[യോഹന്നാൻ എട്ടാമൻ ഹോർമിസ്ദ്|യോഹന്നാൻ ഹോർമിസ്ദ്]] പൗലോസ് പണ്ടാരിയെ "മാർ അബ്രാഹം" എന്ന പേരിൽ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി വാഴിച്ച് മലബാറിലേക്ക് തിരിച്ചയച്ചു. അവിഭക്ത മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ അവസാന സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തായിരുന്ന മാർ അബ്രാഹമിന്റെ സ്മരണ ഉണർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ പേര് അദ്ദേഹത്തിന് നൽകപ്പെട്ടത്. ഈ നീക്കങ്ങൾക്കെല്ലാം പ്രചോദനവും സഹായവും നൽകാൻ തച്ചിൽ മാത്തുത്തരകൻ മുൻപന്തിയിൽ നിന്നു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=256-264}} മലബാറിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അബ്രാഹം പണ്ടാരിക്കൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ മെത്രാപ്പോലീത്ത എന്ന സ്ഥാനം സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ പദ്രുവാദോ മിഷണറിമാരുടെ സമ്മർദ്ദത്തെ തുടർന്ന് പാറേമ്മാക്കൽ തോമാ അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിക്കാൻ തയ്യാറായില്ല. 1799 മാർച്ച് 19ന് പാറേമ്മാക്കൽ തോമാ മരിച്ചതോടെ പണ്ടാരി മെത്രാപ്പോലീത്ത കൂടുതൽ സജീവമായി. പാറേമ്മാക്കൽ തോമായുടെ മരണശേഷം കൊടുങ്ങല്ലൂർ അതിരൂപതാ ഭരണാധികാരി ആയി അബ്രാഹം കട്ടക്കയം സ്ഥാനമേറ്റതോടെ നസ്രാണി സമുദായ ഐക്യത്തിനും സ്വതന്ത്ര്യത്തിനും പുതിയ നീക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി. 1799 മെയ് 20ന് ദിവന്നാസിയോസും അബ്രാഹം പണ്ടാരിയും തമ്മിൽ ഒരു കരാർ രൂപപ്പെടുത്തി. അപ്പോഴേക്കും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ വ്യാപകമായി തുടങ്ങിയിരിക്കുന്ന അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം ഉപേക്ഷിക്കാനും പഴയ കൽദായ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം നടപ്പിൽ വരുത്താനും ദിവന്നാസ്സിയോസ് സമ്മതിച്ചു. 1799 ജൂൺ 11ന് [[സെന്റ് മൈക്കിൾസ് പള്ളി, തത്തംപള്ളി|തത്തംപള്ളി പള്ളിയിൽ]] വെച്ച് അബ്രാഹം പണ്ടാരി മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ മുമ്പാകെ ദിവന്നാസിയോസ് കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസം ഏറ്റുപറയുകയും അബ്രാഹം പണ്ടാരി അദ്ദേഹത്തെ കത്തോലിക്കാ സഭയിലേക്ക് സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ പഴയകൂറ്റുകാരും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരും സാങ്കേതികമായി ഒരൊറ്റ സഭയായി ഐക്യപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ ദീർഘകാലത്തെ തങ്ങളുടെ പുനരൈക്യ സ്വപ്നം സഫലീകരിച്ചു. റോമിലെ മാർപ്പാപ്പയെ അംഗീകരിക്കുകയും കൽദായ സുറിയാനി പാരമ്പര്യം പിന്തുടരുകയും ചെയ്യുന്ന രണ്ട് തദ്ദേശീയ മെത്രാന്മാരുടെ കീഴിലുള്ള സഭയായി മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ മാറി.{{sfnp|Fenwick|2009|p=256-264}} എന്നാൽ ഈ പുനരൈക്യം നേതൃതലത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങി നിന്നു. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിൽ വലിയൊരു വിഭാഗം ഇതിനോടകം അന്ത്യോഖ്യൻ പാരമ്പര്യം സ്വീകരിച്ച് പഴയ കൽദായ രീതിയിൽ നിന്ന് അകന്നു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. നസ്രാണി വിഭാഗങ്ങളുടെ നേതൃത്വങ്ങൾ തമ്മിൽ തങ്ങളുടെ കൺമുമ്പിൽ തങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി അവഗണിച്ച് നടത്തിയ പുനരൈക്യം കണ്ട് റോമൻ കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാർ അടങ്ങിയിരിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. അബ്രാഹം കട്ടക്കക്കയത്തെ കൊടുങ്ങല്ലൂർ അതിരൂപതാ ഭരണാധികാരി എന്ന സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് അവർ നീക്കം ചെയ്തു. അബ്രഹാം പണ്ടാരി മെത്രാപ്പോലീത്ത ആകട്ടെ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് തന്നെ ദുരൂഹമായി അപ്രത്യക്ഷനായി. അദ്ദേഹത്തിന് പിന്നീട് എന്തു സംഭവിച്ചു എന്നത് ഇന്നും നിഗൂഢമായി തുടരുന്നു. ഇതോടെ കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ ദിവന്നാസിയോസിന് പിന്തുണയായി ആരുമില്ലാതായി. മാത്രമല്ല ഇതിനോടകം അന്ത്യോഖ്യൻ പാരമ്പര്യത്തിലേക്ക് മാറിയിരുന്ന പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിൽ കൂറിലോസ് മെത്രാന്റെ വളരുന്ന സ്വാധീനം അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ ഭിഷണിയായി. സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് പ്രതിനിധികൾ പ്രചരിപ്പിച്ച അന്ത്യോഖ്യൻ സഭാപാരമ്പര്യത്തിന്റെ കറകളഞ്ഞ അനുയായി ആയിരുന്ന കൂറിലോസിന് വലിയ പിന്തുണ അവരുടെ സ്വാധീനത്തിൽ എത്തിയ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ ഉണ്ടാകാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ദിവന്നാസിയോസ് കത്തോലിക്കാ ബന്ധം അവസാനിപ്പിക്കുകയും തിരിച്ച് വന്ന് പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിന്റെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Perczel|2013|p=432}} അതേസമയം ഗീവർഗ്ഗീസ് ശങ്കൂരിക്കൽ എന്ന തദ്ദേശീയനായ വൈദികനെ കൊടുങ്ങല്ലൂർ അതിരൂപതാ ഭരണാധികാരിയായി നിയമിക്കാൻ ഗോവയിലെ പദ്രുവാദോ അധികാരികൾ തയ്യാറായതോടെ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ പ്രതിഷേധങ്ങൾ കെട്ടടങ്ങി.{{sfnp|പുലിയുറുമ്പിൽ|1994}}{{sfnp|പുലിയുറുമ്പിൽ|2004}} ഇതേത്തുടർന്ന് ദിവന്നാസിയോസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗം തിരുവിതാംകൂറിലും കൊച്ചിയിലും അക്കാലത്ത് പ്രവർത്തനങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാരുമായി പുതിയ സഖ്യത്തിന് ശ്രമിച്ചു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=256-264}} ===ബ്രിട്ടീഷ് കാലഘട്ടം=== ====<u>ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാരും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരും</u>==== [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ]] ഭരണാധികാരി [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ]] മലബാർ അധിനിവേശത്തെ തുടർന്ന് 1795ഓടെ തിരുവിതാംകൂർ, കൊച്ചി എന്നിവിടങ്ങളിലെ രാജാക്കന്മാർ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുമായി]] രാഷ്ട്രീയ സഖ്യത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നിരുന്നു. തുടർന്ന് ഈ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ അധീശത്വം അംഗീകരിക്കുകയും കമ്പനി അധികൃതർക്ക് കപ്പം കൊടുക്കാൻ ആരംഭിക്കുകയും തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ പിരിച്ചുവിടുകയും ചെയ്തു. ടിപ്പുവിന്റെ ആക്രമണങ്ങളിൽ നിരവധി ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനോടൊപ്പം പല പ്രമുഖ നസ്രാണി പള്ളികളും തകർക്കപ്പെടുകയോ ആക്രമിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് മേധാവിത്വവും ഇടപെടലുകളും ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ സാമൂഹിക സ്ഥിതിയിലും വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. കളരി ആയോധനമുറകളിൽ പരിശീലനം സിദ്ധിച്ച് സൈനിക സേവനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന നസ്രാണികൾക്ക് ഇത് വലിയ തിരിച്ചടിയായി.{{sfnp|Bayly|2004|pp=281–286}} വ്യാപാര മേഖലയിലും സമുദായത്തിന് വലിയ തകർച്ച നേരിട്ടു. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഈ പ്രദേശങ്ങൾ സന്ദർശിച്ച യൂറോപ്യന്മാർ മലബാറിലെ നസ്രാണികളുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ടവരുടെ, അക്കാലത്തെ പരിതാപകരമായ അവസ്ഥ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite book|first=George|last =Joseph|title= The life and times of a Kerala Christian nationalist|publisher =Orient Blackswan|year=200|page=33–39|ISBN=81-250-2495-6}}</ref> [[ആംഗ്ലിക്കൻ സഭ]] പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുമായി ബന്ധം തുടങ്ങുന്നത് ഇക്കാലഘട്ടത്തിലാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് മിഷനറിയും ഗവേഷകനുമായ [[ക്ലോഡിയസ് ബുക്കാനൻ]] ആണ് ഈ സഹകരണത്തിന് തുടക്കമിട്ടത്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=299-310}} ദിവന്നാസിയോസിന് ശേഷം പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിന്റെ തലവനായി ചുമതലയേറ്റ പകലോമറ്റം [[തോമാ ഏഴാമൻ|തോമാ 7ാമന്റെ]] കാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായുള്ള സഖ്യം കൂടുതൽ ശക്തമായി. തിരുവിതാംകൂറിലെയും കൊച്ചിയിലെയും ബ്രിട്ടീഷ് [[റസിഡൻറ്]] ആയിരുന്ന [[കോളിൻ മെക്കോളെ|കേണൽ കോളിൻ മെക്കോളെ]] ഇതിൽ പ്രത്യേക താൽപര്യം കാണിച്ചിരുന്നു. നസ്രാണികളുടെ പുത്തങ്കൂർ, പഴയകൂർ വിഭാഗങ്ങളുടെ പേരിൽ ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിയിൽ 3000 [[പൂവരാഹൻ]] വീതം അദ്ദേഹം പലിശയ്ക്ക് നിക്ഷേപിച്ചു. [[വട്ടിപ്പണം]] എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട ഈ നിക്ഷേപത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്രോതസ്സ് എന്താണെന്ന് ഉള്ളത് ഇന്നും തർക്ക വിഷയമാണ്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=311-2}} യൂറോപ്പ്യൻ കത്തോലിക്കാ മിഷനറിമാരുടെ ഇടപെടലുകളുടെ ഫലമായി പഴയകൂർ വിഭാഗത്തിന് സാമാന്യം ഭേദപ്പെട്ട സാമൂഹിക സ്ഥിതി നിലനിർത്താൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നു. മാത്രമല്ല ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയും കത്തോലിക്കാസഭയും തമ്മിൽ ദീർഘകാലമായി നിലനിന്നിരുന്ന വൈരം പഴയകൂർ വിഭാഗവും ബ്രിട്ടീഷുകാരും തമ്മിൽ ശക്തമായ സഹകരണം ഉടലെടുക്കുന്നതിന് തടസ്സമായി നിലകൊണ്ടു. അതേസമയം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പിന്തുണ സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവും ആയ ഉനമനത്തിന് തങ്ങളെ സഹായിക്കുമെന്ന് പുത്തങ്കൂറ്റുകാർ വിലയിരുത്തി. പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിന് അക്കാലത്ത് വിദേശ മിഷനറിമാരുടെ സഹായങ്ങൾ ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഒന്നിന് പുറകെ ഒന്നായി പകലോമറ്റം കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട മുതിർന്ന വൈദികരാണ് ഇവരുടെ സഭാ അധ്യക്ഷന്മാരായി ചുമതല നിർവ്വഹിച്ചിരുന്നത്. മത വിദ്യാഭ്യാസം, വൈദിക പരിശീലനം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾക്കൊന്നും കാര്യക്ഷമമായ സംവിധാനങ്ങൾ അവർക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല. റോമൻ കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാർക്കെതിരെ കടുത്ത എതിർപ്പും അവരുടെ ഇടയിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു.{{sfnp|McKenzie|1906|p=214}} ഈ സാഹചര്യങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷുകാരും പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗവും തമ്മിൽ സുദൃഢമായ ഒരു സഖ്യം രൂപപ്പെടുന്നതിന് കളമൊരുക്കി. കമ്പനി ഭരണത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം ആയിരുന്ന കൽക്കട്ടയിലെ ഇന്ത്യാ ആർച്ചുബിഷപ്പിന്റെ ആത്മീയ അധികാരത്തിന് കീഴിൽ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരെ ചേർക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ആഗ്രഹിച്ചു. ഇതിന് പകലോമറ്റം മെത്രാന്മാർ ഒരു പ്രതിബന്ധമാണെന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ ബ്രിട്ടീഷുകാർ 1815ൽ റെസിഡന്റ് [[ജോൺ മൺറോ|കേണൽ ജോൺ മൺറോ]] തിരുവിതാംകൂർ റാണിയെ സ്വാധീനിച്ച് കോട്ടയത്ത് പുത്തങ്കൂറ്റുകാർക്കായി ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാരുടെ കീഴിൽ [[കോട്ടയം പഴയ സെമിനാരി|ഒരു സെമിനാരി]] സ്ഥാപിച്ചു.{{sfnp|Neill|2004|p=241}} കുന്നംകുളം സ്വദേശിയും പകലോമറ്റം മെത്രാന്മാരോട് വലിയ ആഭിമുഖ്യം ഇല്ലാത്ത ആളുമായിരുന്ന [[ദിവന്നാസിയോസ് ജോസഫ് ഒന്നാമൻ|പുലിക്കോട്ടിൽ ഇട്ടൂപ്പ് റമ്പാൻ]] ആയിരുന്നു പുത്തങ്കൂർ പക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഈ ഉദ്യമത്തിന് പിന്തുണ കൊടുത്തിരുന്നത്. കോട്ടയത്തെ സെമിനാരിയിൽ ആംഗ്ലിക്കൻ പ്രൊട്ടസ്റ്റൻറ് രീതിയിലുള്ള വൈദിക പരിശീലനത്തിനും മിഷനറിമാർ തുടക്കമിട്ടു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=331-5}}{{sfnp|Mackenzie|1906|p=214–215}} ====='''പകലോമറ്റം മെത്രാൻ പരമ്പരയുടെ അന്ത്യം'''===== ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ ഭരണസ്വാധീനം നാൾക്കുനാൾ ശക്തിപ്പെട്ടു കൊണ്ടിരുന്നു. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിലെ പകലോമറ്റം മെത്രാന്മാരുടെ കുടുംബാധിപത്യം ഭീഷണിയിൽ ആകുന്നത് ഇക്കാലഘട്ടത്തിലാണ്. തോമാ 7ാമന്റെ പിൻഗാമിയായി സ്ഥാനമേറ്റ [[തോമാ എട്ടാമൻ|തോമാ 8ാമൻ]] സാധുവായരീതിയിൽ മെത്രാൻ പട്ടം നേടിയിരുന്നില്ല. നിരവധിയാളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന് എതിരെ രംഗത്ത് വന്നു. തൊഴിയൂർ മെത്രാന്മാരെ രഹസ്യമായി പിന്തുണച്ചിരുന്ന കുന്നംകുളംകാരൻ ഇട്ടൂപ്പ് റമ്പാൻ ആയിരുന്നു ഇവരുടെ പ്രധാന നേതാവ്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=314}} തോമാ 7ാമന്റെ കാലം മുതൽ പകലോമറ്റം കുടുംബക്കാർ കുറവിലങ്ങാട് പ്രദേശത്തു നിന്നുള്ളവരും പഴയകൂർ വിഭാഗത്തിൽ ജനിച്ചു വളർന്നവരും ആയിരുന്നു. അധികാരത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ആളുടെ മരണശേഷം പിൻഗാമി പുത്തങ്കൂറിലേക്ക് വരുകയാണ് ചെയ്തിരുന്നത്. ഇത് പലരുടെയും അമർഷത്തിന് കാരണമായി. പകലോമറ്റം മെത്രാൻമാർ ആഭിചാരക്രിയകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി അനാചാരങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നതായും എതിരാളികൾ ആരോപിച്ചു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ കുടുംബാധിപത്യപരമായി പകലോമറ്റം മെത്രാന്മാരിൽ നിക്ഷിപ്തമായിരുന്ന അധികാരം എടുത്തുകളയാനും ബ്രിട്ടീഷുകാർ പരിശ്രമിച്ചു. വടക്കൻ മേഖലയിൽ നിന്നുമുള്ള ഐപ്പ് റമ്പാന്റെയും കൂട്ടാളികളുടെയും മറ്റ് പകലോമറ്റം വിരുദ്ധരുടെയും പിന്തുണ ഈ നീക്കങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു. പഴയകൂറ്റുകാരുമായുള്ള പുനരൈക്യം സാധ്യമാക്കണമെങ്കിൽ അത് പഴയകൂറിലേക്ക് തങ്ങൾ ചേർന്നുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് പഴയകൂറ്റുകാർ പുത്തങ്കൂർ സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് ആകണം എന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ ആശിർവാദത്തോടെ പകലോമറ്റം മെത്രാന്മാരുടെ എതിരാളികൾ നിലപാടെടുത്തു. നസ്രാണികളുടെ ഇരുവിഭാഗവും തമ്മിലുള്ള ഭിന്നത രൂഢമൂലമാകുന്നതും പുനരൈക്യ സാധ്യതകൾ ഏതാണ്ട് പൂർണമായും അടയുന്നതും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=327-331}} 1815ഓടെ ഇട്ടൂപ്പ് റമ്പാൻ അന്നത്തെ തൊഴിയൂർ മെത്രാപ്പോലീത്ത [[ഗീവർഗ്ഗീസ് ഫീലക്സീനോസ് രണ്ടാമൻ|കിടങ്ങൻ ഗീവർഗ്ഗീസ് ഫീലക്സീനോസ് 2ാമനെ]] സമീപിക്കുകയും ദിവന്നാസ്സിയോസ് 2ാമൻ എന്ന പേരിൽ രഹസ്യമായി മെത്രാൻ പട്ടം ഏൽക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book|first=ഇ. എം. |last=ഫിലിപ്പ്|title=The Indian Church of St. Thomas|year=|page=177}}</ref> 1816ൽ തോമാ 8ാമൻ മരണമടഞ്ഞു. സ്വന്തം മരണത്തിനു മുമ്പ് പിതൃസഹോദരനെ [[തോമാ ഒൻപതാമൻ|തോമാ 9ാമൻ]] എന്ന പേരിൽ അദ്ദേഹം മെത്രാനായി അവരോധിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ മണ്റോയുതെ പിന്തുണയോടെ തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് തനിക്ക് അനുകൂലമായി സഭാ തലവൻ എന്ന നിലയിലുള്ള അംഗീകാരം വാങ്ങി എടുക്കുന്നതിൽ ദിവന്നാസ്സിയോസ് 2ാമൻ വിജയിച്ചു. സമുദായത്തിന്റെ തലവൻ ആരാണെന്ന് ഔദ്യോഗികമായി തീരുമാനിക്കുന്നത് തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാരിന്റെ അധികാരത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നത് ഈ സംഭവത്തോടെയാണ്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=333-4}} പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിലെ വടക്കൻ മേഖലയിൽ നിന്നുള്ളവരുടെ സമ്പൂർണ്ണമായ പിന്തുണയും തെക്കൻ മേഖലയിലെ പകലോമറ്റം വിരുദ്ധരുടെ പിന്തുണയും ആർജിക്കാൻ ദിവന്നാസ്സിയോസിന് കഴിഞ്ഞു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=335-338}} തോമാ 9ാമൻ ഒറ്റപ്പെടുകയും അതോടെ പകലോമറ്റം മെത്രാൻ പരമ്പര പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിന്റെ ഇടയിൽ പൂർണമായും അവസാനിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=323-324}} ====='''പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിലെ ആംഗ്ലിക്കൻ സ്വാധീനവും ആംഗ്ലിക്കൻ സുറിയാനിക്കാരും'''===== ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഏറ്റവും ശക്തമാകുന്നതിന് ദിവന്നാസ്സിയോസ് 2ാമന്റെ ഏതാനും മാസങ്ങൾ മാത്രം നീണ്ടുനിന്ന ഭരണകാലം സാക്ഷിയായി. ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയുടെ മിഷനറി പ്രസ്ഥാനമായിരുന്ന ''[[ചർച്ച് മിഷൻ സൊസൈറ്റി]]'' (സി. എം. എസ്.) പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിക്കുന്നത് ഇക്കാലഘട്ടത്തിലാണ്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=338-343}} ദിവന്നാസ്സിയോസ് 2ാമന്റെ മരണശേഷം ഫീലക്സീനോസ് 2ാമൻ സഭാഭരണം നേരിട്ട് ഏറ്റെടുക്കുകയും [[ദിവന്നാസിയോസ് മൂന്നാമൻ|പുന്നത്തറ ദിവന്നാസിയോസ്]], [[ദിവന്നാസിയോസ് നാലാമൻ|ചേപ്പാട് ദിവന്നാസിയോസ്]] എന്നിവരെ തന്റെ സഹായികളായും പിൻഗാമികളായും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സമയങ്ങളിൽ മെത്രാന്മാരായി വാഴിക്കുകയും ചെയ്തു. [[File:Original Syrian-Anglican cattanars from the nineteenth century (available freely in public domain).jpg|thumb|ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയിലെ പുത്തങ്കൂർ സുറിയാനി വൈദികർ (1836ൽ)]] സി. എം. എസ്. മിഷനറിമാരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിൽ ദൂരവ്യാപകമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. പ്രോട്ടസ്റ്റന്റ് ആശയങ്ങൾ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ വ്യാപകമാക്കാനും അവരെ ക്രമേണ ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയുടെ ഒരു ഘടകമാക്കിമാറ്റാനുമാണ് മിഷനറിമാർ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നത്. തിരുവിതാംകൂറിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന സി. എം. ഏസ്. മിഷനറിമാർ ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയിലെ നവീകരണ അനുഭാമുള്ള 'അധോസഭ'യുടെ ({{lang-en|Low Church}}) ആശയങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നവരായിരുന്നു. 'വിശ്വാസം മാത്രം', 'തിരുവെഴുത്ത് മാത്രം' ({{lang-la|Sola Scriptura, Sola Fide}}) എന്ന പ്രൊട്ടസ്റ്റൻറ് ആശയം അടിസ്ഥാനമാക്കി, വിശുദ്ധരോടുള്ള വണക്കം, മരിച്ചവർക്കുള്ള പ്രാർത്ഥനകൾ, പരമ്പരാഗത ആചാരങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇവർ എതിർത്തു. ചേപ്പാട് ദിവന്നാസിയോസ് 4ാമന്റെ ഭരണകാലത്തിന്റെ ആദ്യപകുതിവരെ ഈ നീക്കം സുഗമമായി മുന്നോട്ടുപോയി.{{sfnp|McKenzie|1906|p=214-5}} എന്നാൽ ഇതിനുശേഷം അധികം വൈകാതെ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ വിഭാഗീയതയിലേക്കും ഇവ നയിച്ചു. സഭയിലെ ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാരുടെ ഇടപെടലിനെതിരെ നിലപാടെടുക്കാൻ ദിവന്നാസിയോസ് 4ാമൻ ഇതോടെ നിർബന്ധിതനായി. 1836 ജനുവരിയിൽ ദിവന്നാസ്സിയോസ് 4ാമ ന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന [[മാവേലിക്കര സുന്നഹദോസ്]] ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയുമായുള്ള ബന്ധം തള്ളിപ്പറയുകയും 'മലങ്കര സഭ' അന്ത്യോഖ്യാ പാത്രിയർക്കീസിനും യാക്കോബായ സഭാപാരമ്പര്യത്തിനും വിധേയരായിരിക്കുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=397-402}}<ref>Cherian, Dr. C.V., ''Orthodox Christianity in India''. Academic Publishers, College Road, Kottayam. 2003.p. 254-262.</ref> ഇതോടെ സി. എം. എസ് മിഷനറിമാരുമായി നിലനിന്നിരുന്ന പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ സഭാ സഖ്യം അവസാനിച്ചു.{{sfnp|Neill|2002|pp=247–251}}{{sfnp|Bayly|2004|p=300}} എന്നാൽ ഇതിനോടകം ആംഗ്ലിക്കൻ ആശയങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ടരായ ഒരു വിഭാഗം പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിൽ രൂപപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഇവരിൽ ഒരു വിഭാഗം ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയുടെ ഭാഗമായി മാറി. എന്നാൽ ഇവർ ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയിലും തങ്ങളുടെ വ്യതിരിക്തത നിലനിർത്തിയിരുന്നു. ഇവർ [[ആംഗ്ലിക്കൻ സുറിയാനിക്കാർ]] എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു.{{efn|{{harvnb|Neill|2002|pp=247–251}}. {{cite news |title=Missionaries led State to renaissance: Pinarayi |journal=The Hindu |date=13 November 2016 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Missionaries-led-State-to-renaissance-Pinarayi/article16444369.ece |language=en-IN |issn=0971-751X}}{{cite journal |title=Kerala to celebrate CMS mission |journal=Church Mission Society |date=9 November 2016 |url=https://churchmissionsociety.org/our-stories/kerala-celebrate-cms-mission |language=en}} {{cite book|last=Forrester|first=Duncan B. |year=2017|title=V. Caste Converts and the Kerala Christians|series= Caste and Christianity: Attitudes and Policies on Caste of Anglo-Saxon Protestant Missions in India. |publisher=Routledge|url=https://books.google.com/books?id=DSStDQAAQBAJ}}}} ഇവർക്കായി 1879ഓടെ ആംഗ്ലിക്കൻ സഭ [[തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി മഹാ ഇടവക]] സ്ഥാപിച്ചു.<ref>{{cite journal |title=The Diocese of Travancore and Cochin, 1879. The Country of Fiords, Mountains, and Moplahs Bishops|journal=A History of the Church of England in India Since the Early Days of the East India Company.|first=Eyre |last=Chatterton |year=1924|url=http://anglicanhistory.org/india/chatterton1924/20.html|location=London|publisher =SPCK}}</ref><ref name="Keralawindow">{{cite journal |title=Kerala Window |website=keralawindow.net |url=http://www.keralawindow.net/Church_CSI.html |archive-date=2017-10-29 |access-date=2023-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171029174020/http://www.keralawindow.net/Church_CSI.html |url-status=dead }}</ref> 1947ൽ ഇന്ത്യയിലെ ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയും മറ്റ് ചില പ്രോട്ടസ്റ്റന്റ് സഭകളും ചേർന്ന് [[ചർച്ച് ഓഫ് സൗത്ത് ഇന്ത്യ|സി. എസ്. ഐ സഭയ്ക്ക്]] ({{lang-en|Church of South India|ചർച്ച് ഓഫ് സൗത്ത് ഇന്ത്യ}}) രൂപം കൊടുത്തതോടെ ഇവരെല്ലാം അതിൻറെ ഭാഗമായി. അതുകൊണ്ട് സി. എസ്. ഐ. സുറിയാനിക്കാർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name="Keralawindow" /> ====='''പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിലെ സഭാനവീകരണ പ്രസ്ഥാനം, വിഭാഗീയത'''===== അതേസമയം മലങ്കര സഭയുടെ ഭാഗമായി തുടരാനും സുറിയാനി പൈതൃകം തുടരാനും ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന നവീകരണ അനുഭാവികളും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. [[അബ്രഹാം മല്പാൻ|പാലക്കുന്നത്ത് അബ്രഹാം മല്പാൻ]] എന്ന വൈദികന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇവർ സംഘടിച്ചു ഇവർ മലയാളത്തിലേക്ക് കുർബാന വിവർത്തനം ചെയ്യുകയും വിശുദ്ധന്മാരുടെ വണക്കം, മരിച്ചവരോടുള്ള പ്രാർത്ഥനകൾ എന്നിവ അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും മിഷനറിമാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഏകസ്വഭാവവാദം ആരോപിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രാർത്ഥനാ ഭാഗങ്ങൾ തിരുത്തുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|ജോർജ്ജ്|1919|p=42}} പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗക്കാരുടെ ഇടയിൽ അക്കാലത്ത് പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ലിപിയും ഉച്ചാരണരീതിയും ഉപേക്ഷിച്ച് പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ലിപിയും ഉച്ചാരണവും നടപ്പിൽ വരുത്താനും അബ്രാഹം മല്പാൻ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തി.{{sfnp|Fenwick|2011b}} എന്നാൽ ഈ നീക്കങ്ങളിൽ പലതും ദിവന്നാസിയോസ് 4ാമനെ ചൊടിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അബ്രഹാം മൽപ്പാനെതിരെ അച്ചടക്ക നടപടികൾ ആരംഭിച്ചു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ തങ്ങളുടെ പക്ഷത്തിന് അനുകൂലമായ നിലപാട് എടുക്കുന്ന ഒരാളെ മെത്രാനായി ലഭിക്കാൻ നവീകരണ പക്ഷക്കാർ ആഗ്രഹിച്ചു. ആംഗ്ലിക്കൻ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ പാലക്കുന്നത്ത് മാത്തൻ ശെമ്മാശനെ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പിന്തുണയോടെ തങ്ങളുടെ പ്രതിനിധിയായി തിരഞ്ഞെടുത്ത അവർ സിറിയയിൽ അന്ത്യോഖ്യാ പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അടുക്കലേക്ക് അയച്ചു. 1842ൽ പാത്രിയർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് ഏലിയാസ് ദ്വിതീയൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് ഏലിയാസ് 2ാമൻ]] അദ്ദേഹത്തെ [[മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസ്]] എന്ന പേരിൽ മെത്രാഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ഇന്ത്യയിലേക്ക് ചുമതല ഏൽപ്പിച്ച് തിരിച്ചയക്കുകയും ചെയ്തു. മലബാറിൽ എത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം ദിവന്നാസ്സിയോസ് 4ാമനെതിരെ നിലപാട് എടുത്തു. ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പിന്തുണ അദ്ദേഹത്തിന് ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ദിവന്നാസിയോസ് സിറിയയിലേക്ക് കത്തുകൾ അയക്കുകയും മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസ് ആംഗ്ലിക്കൻ പക്ഷക്കാരൻ ആണ് എന്ന് ആരോപിച്ച് പാത്രിയർക്കീസിൽ നിന്ന് സഹായം അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Mackenzie|1906|p=214-9}} തുടർന്ന് [[യുയാഖീം കൂറിലോസ്]] എന്ന സിറിയക്കാരനായ മെത്രാനെ പാത്രിയാർക്കീസ് മലബാറിലേക്ക് അയച്ചു. ദിവന്നാസിയോസ് 4ാമൻ തൻ്റെ സഭാദ്ധ്യക്ഷസ്ഥാനം കൂറിലോസിന് കൈമാറുകയും ഇരുവരും ചേർന്ന് അത്താനാസിയോസിന് എതിരെ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ അധികാര തർക്കം കോടതി വ്യവഹാരത്തിലേക്ക് നീങ്ങി. 1852ൽ തിരുവിതാംകൂർ റോയൽ കോടതി വിധി പ്രകാരം മലങ്കര മെത്രാപ്പോലീത്തയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടത് മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസ് ആയിരുന്നു. യുയാഖീം കൂറിലോസിന്റെ അവകാശവാദങ്ങൾ കെട്ടിച്ചമക്കപ്പെട്ടതാണെന്നും ദിവന്നാസ്സിയോസ് അതിൽ പങ്കാളിയാണെന്നും കോടതി വിധിയെഴുതി. ഇതിനെ തുടർന്ന് കൂറിലോസിനെ തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാർ തങ്ങളുടെ അധികാരമേഖലയിൽ നിന്ന് നാടുകടത്തി. {{sfnp|Mackenzie|1906|p=217-8}} ====='''മുളന്തുരുത്തി സുന്നഹദോസ്, മലങ്കര യാക്കോബായ സഭ മലങ്കര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയായി മാറുന്നു'''===== മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയുമായുള്ള ബന്ധം പഴയ രീതിയിൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാർ തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം വീണ്ടും സജീവമാക്കി. അതേസമയം സഭയിലെ പാരമ്പര്യവാദികൾ അത്താനാസിയോസിന് എതിരായ തങ്ങളുടെ എതിർപ്പ് തുടരുകയും യുയാഖീം കൂറിലോസിനെ തങ്ങളുടെ നേതാവായി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇവർക്കിടയിൽ പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ലിപിയും ഉച്ചാരണ ശൈലിയും കൂറിലോസ് നടപ്പിലാക്കി. 1865ൽ ഇവർ പുലിക്കോട്ടിൽ ഇട്ടൂപ്പ് എന്ന വൈദികനെ തങ്ങളുടെ പ്രതിനിധിയായി തിരഞ്ഞെടുത്ത് പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അടുക്കലേക്ക് അയച്ചു. അന്നത്തെ യാക്കോബായ പാത്രിയർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് യാക്കൂബ് ദ്വിതീയൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് യാക്കൂബ് 2ാമൻ]] അദ്ദേഹത്തെ [[ദിവന്നാസിയോസ് ജോസഫ് രണ്ടാമൻ|ദിവന്നാസിയോസ് ജോസഫ് 2ാമൻ]] എന്ന പേരിൽ മെത്രാനായി അഭിഷേകം ചെയ്ത് തിരിച്ചയച്ചു. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പിന്തുണയുണ്ടായിരുന്ന അത്താനാസിയോസിനെ അധികാരത്തിൽനിന്ന് നീക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. ദിവന്നാസിയോസിനെ അംഗീകരിക്കാൻ തയ്യാറാകാതിരുന്ന അദ്ദേഹം 1868ൽ തൻ്റെ പിൻഗാമിയായി [[തോമസ് അത്താനാസിയോസ്|തോമസ് അത്താനാസിയോസിനെ]] നിയമിച്ചു. തുടർന്ന് ദിവന്നാസ്സിയോസ് ജോസഫ് 2ാമന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പാരമ്പര്യവാദികളുടെ അഭ്യർത്ഥനയെ തുടർന്ന് 1874ൽ അന്നത്തെ പാത്രിയാർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് പത്രോസ് തൃതീയൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് പത്രോസ് 3ാമൻ]] മലബാറിലേക്ക് വന്നു. 1876ൽ [[മുളന്തുരുത്തി സുന്നഹദോസ്|മുളന്തുരുത്തിയിൽ ഒരു സുന്നഹദോസ്]] പാത്രിയർക്കീസ് വിളിച്ചു ചേർത്തു. എന്നാൽ മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസ് അതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. തുടർന്ന് പാത്രിയാർക്കീസ് സുന്നഹദോസിൽവെച്ച് അത്താനാസിയോസ് സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ടതായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും പകരം മലങ്കര മെത്രാപ്പോലീത്ത ചുമതല ദിവന്നാസിയോസിനെ ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. സഭയെ ആറ് ഭദ്രാസനങ്ങളായി പാത്രിയാർക്കീസ് വിഭജിക്കുകയും ഓരോന്നിനും മെത്രാപ്പോലീത്തമാരെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തെ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ ഘടകമാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വിജയിച്ചു. മലങ്കര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ എന്ന പേര് ഔദ്യോഗികമായി സ്വീകരിക്കപ്പെടുകയും സഭയുടെ ഭരണനിർവഹണത്തിന് അല്മായരുടെയും വൈദികരുടെയും പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിന് വ്യവസ്ഥാപിത സംവിധാനങ്ങൾ കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തു.{{efn| {{Cite book|url=https://books.google.co.in/books/about/India.html?id=y7GKwhuea9kC&source=kp_book_description&redir_esc=y|pages=357-364|last=Varghese|first=Alexander P.|title=India: History, Religion, Vision and Contribution to the World|location=India|publisher=Atlantic Publishers & Distributors|year=2008|isbn=9788126909032}} {{harvnb|വർഗ്ഗീസ്|2011}}. {{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=6hSODgAAQBAJ&pg=PT254&dq=mulanthuruthy+synod&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwi8uZu9o6L9AhV72TgGHdBUCtIQ6AF6BAgFEAM#v=onepage&q=mulanthuruthy%20synod&f=false|title=The Eucharistic Liturgy: A Liturgical Foundation for Mission in the Malankara Mar Thoma Syrian Church|last=Pallikunnil|first=Jameson K.|date=2017-03-20|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-5246-7652-0|language=en}} {{harvnb|Mackenzie|1906|p=218}}. {{harvnb|ജോസഫ്|2011}}}} ====='''ഭിന്നത അടുത്ത പിളർപ്പിലേക്ക്, മലങ്കര മാർത്തോമാ സുറിയാനി സഭ'''===== എന്നാൽ ഈ തീരുമാനങ്ങളെ അംഗീകരിക്കാൻ മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസ് കൂട്ടാക്കിയില്ല. പ്രാദേശിക ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികളുടെ പിന്തുണയോടെ അദ്ദേഹം സഭാദ്ധ്യക്ഷ പദവിയിൽ തുടർന്നു. 1877ൽ അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് പിൻഗാമിയായി തോമസ് അത്താനാസിയോസ് ചുമതലയേറ്റു. ഇത് ദിവന്നാസ്സിയോസിനോ പാത്രിയാർക്കീസ് പക്ഷക്കാർക്കോ ഒരിക്കലും സ്വീകാര്യമായിരുന്നില്ല. അവർ തോമസ് അത്താനാസിയോസിനെതിരെ കോടതിയെ സമീപിച്ചു. 1889ൽ ദിവന്നാസ്സിയോസിന് അനുകൂലമായി തിരുവിതാംകൂർ [[മലങ്കര സഭാ റോയൽ കോടതിവിധി (1889)|റോയൽ കോടതിവിധി]] പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഇതോടെ സഭാദ്ധ്യക്ഷ പദവിയും കോട്ടയം സെമിനാരിയും സ്വത്ത് വകകളും പള്ളികളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള എല്ലാം നവീകരണ പക്ഷക്കാർക്ക് നഷ്ടമാവുകയും അവയെല്ലാം ദിവന്നാസ്സിയോസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പാത്രിയാർക്കീസ് പക്ഷക്കാർക്ക് ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ സംഭവവികാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം തോമസ് അത്താനാസിയോസന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ടവർ [[മലങ്കര മാർത്തോമാ സുറിയാനി സഭ]] എന്ന പേരിൽ സ്വതന്ത്ര സഭയായി.{{sfnp|Fenwick|2011b}} പാത്രിയർക്കീസിന്റെ പരമാധ്യക്ഷത അംഗീകരിച്ച് ദിവന്നാസ്സിയോസ് ജോസഫ് 2ാമന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ടവർ മലങ്കര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ എന്ന പേരിൽ തുടർന്നു.{{sfnp|Varghese|2008|p=363}}<ref>N.M. Mathew, ''History of the Marthoma Church'' (Malayalam), Volume II.(2007). Page 125.</ref> ====='''പുത്തങ്കൂറ്റുകാർ വീണ്ടും പിർപ്പിലേക്ക്, മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ'''===== {{main|മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് - യാക്കോബായ സഭാതർക്കം}} 1908ൽ ദിവന്നാസ്സിയോസ് ജോസഫ് 2ാമന്റെ മരണത്തെ തുടർന്ന് [[വട്ടശ്ശേരിൽ ദിവന്നാസിയോസ് ഗീവർഗീസ്|വട്ടശ്ശേരിൽ ദിവന്നാസിയോസ് ഗീവർഗീസിനെ]] (ദിവന്നാസ്സിയോസ് 6ാമൻ) മലങ്കര മെത്രാപ്പോലീത്തയായും [[കൊച്ചുപറമ്പിൽ കൂറിലോസ് പൗലോസ്|കൊച്ചുപറമ്പിൽ കൂറിലോസ് പൗലോസിനെ]] മെത്രാപ്പോലീത്തയായും അന്നത്തെ അന്ത്യോഖ്യാ പാത്രിയാർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുല്ല രണ്ടാമൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുല്ല 2ാമൻ]] വാഴിച്ചു. എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ മലങ്കര സഭയുടെ സ്വത്തുക്കളുടെ മേലും ദൈനംദിന ഭരണത്തിന്റെ മേലും അന്ത്യോഖ്യാ പാത്രിയർക്കീസും വട്ടശ്ശേരി ദിവന്നാസിയോസും തമ്മിൽ തർക്കം ഉടലെടുത്തു. സഭയിലെ വലിയൊരു വിഭാഗം പാത്രിയാർക്കീസിനെ അനുകൂലിച്ചു. ഇതിനെ തുടർന്ന് 1911ൽ പാത്രിയാർക്കീസ് അബ്ദുല്ല 2ാമൻ ദിവന്നാസ്സിയോസിനെ മുടക്കുകയും സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കുകയും പകരം കൂറിലോസ് പൗലോസിനെ മലങ്കര മെത്രാപ്പോലീത്തയായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Varghese|2011}} ഇത് അംഗീകരിക്കാൻ വട്ടശ്ശേരി ദിവന്നാസിയോസും കൂട്ടരും തയ്യാറായില്ല. ഇതിനെ തുടർന്ന് സഭ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളായി പിളർന്നു. ഇതിനിടയിൽ വട്ടശ്ശേരിയിൽ ദിവന്നാസിയോസും കൂട്ടരും ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപ് തുർക്കി അധികാരികൾ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ട മുൻ പാത്രിയർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുൽമസീഹ് 2ാമൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുൽമസീഹ് 2ാമനെ]] മലബാറിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിൻറെ സഹായം അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Varghese|2011}} 1912ൽ ഇന്ത്യയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന അബ്ദുൽമസിഹ് 2ാമൻ ഇവരുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം [[മുറിമറ്റത്തിൽ പൗലോസ് ഇവാനിയോസ്|മുറിമറ്റത്തിൽ പൗലോസ് ഇവാനിയോസിനെ]] [[മഫ്രിയോനോ]] അഥവാ കാതോലിക്കോസ് ആയി വാഴിച്ചു.{{sfnp|Varghese|2011}} എന്നാൽ ഈ നീക്കം സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ അംഗീകരിച്ചില്ല.<ref>{{cite encyclopaedia|last=Kiraz|first=George A.|title=ʿAbdulmasīḥ II|url=https://gedsh.bethmardutho.org/entry/Abdulmasih-II|year=2011b|encyclopaedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition}}</ref> മുമ്പ് 1902ൽ അബ്ദുൽമസിഹ് 2ാമൻ പാത്രിയാർക്കീസ് ആയിരിക്കെ ഇതേ ആവശ്യം ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ഉയർന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം അത് അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല.{{sfnp|Kiraz|2011a}} ഈ സംഭവത്തെ തുടർന്ന് ദിവനാസിയോസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മെത്രാൻ കക്ഷി വിഭാഗം തങ്ങളുടെ സഭ പാത്രിയർക്കീസിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ ഒരു സ്വയംശീർഷക ആണ് എന്ന് അവകാശപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.{{sfnp|Kiraz|2011a}}{{sfnp|Varghese|2011}} എന്നാൽ മറുവശത്ത് പാത്രിയർക്കീസിനെ പിന്തുണച്ചിരുന്ന ബാവകക്ഷിക്കാർ ഈ അവകാശവാദങ്ങൾ തള്ളിക്കളയുകയും കൂറിലോസ് പൗലോസിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിനുശേഷം [[അത്താനാസിയോസ് പൗലോസ്|അത്താനാസിയോസ് പൗലോസിന്റെയും]] നേതൃത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Joseph|2011}}<ref>{{cite book|author=K Mani Rajan|date=2017|title=Holy Fathers of The Syrian Orient Entombed in Kerala|pages=111–116|url=http://rajanachen.com/files/eng3.pdf|publisher=JSC Publications|archive-date=2023-04-15|access-date=2023-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415083439/http://rajanachen.com/files/eng3.pdf|url-status=dead}}</ref> പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ പരമാധികാരം അംഗീകരിച്ച വിഭാഗം [[മലങ്കര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]] എന്ന പേരിൽ നിലകൊണ്ടു. ബാവ കക്ഷി, പാത്രിയർക്കീസ് കക്ഷി, യാക്കോബായ സഭ എന്നെല്ലാം ഇവർ അറിയപ്പെട്ടു. മറുഭാഗത്ത് വട്ടശ്ശേരി ദിവന്നാസിയോസിന് പിന്തുണച്ചവർ മെത്രാൻ കക്ഷി അല്ലെങ്കിൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ]] എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ചു.{{sfnp|Varghese|2011}} പിളർപ്പിനെ തുടർന്ന് ഇരുവിഭാഗവും ദീർഘമായ കോടതി വിപഹാരങ്ങൾക്ക് മുന്നോട്ടു പോയി. കോടതിക്ക് പുറത്ത് തർക്കം ഒത്തുതീർപ്പാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും നടന്നു. 1958ൽ ഇരു വിഭാഗത്തിന്റെയും ബിഷപ്പുമാർ പരസ്പരം അനുരഞ്ജനപ്പെടുകയും കാതോലിക്കോസ് [[ബസേലിയോസ്‌ ഗീവർഗീസ് ദ്വിതീയൻ|ബസേലിയോസ്‌ ഗീവർഗീസ് 2ാമന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ഉള്ള ബിഷപ്പുമാരുടെ സുന്നഹദോസിന്റെ അധികാരം അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു കരാറിൽ എത്തിച്ചേരുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Joseph|2011}}<ref>[https://books.google.com/books?id=QUMOAAAAQAAJ ''A History of Eastern Christianity''] – Taylor & Francis, pp. 372–374</ref> 1958ൽ മലങ്കര സഭയുടെ സ്വയം ഭരണാധികാരം അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് സുപ്രീംകോടതി നൽകിയ വിധി ഈ പുനരൈക്യത്തിന് നിർണായകമായി തീർന്നു. ഇതിനെ തുടർന്ന് 1964ൽ ഗീവർഗീസ് 2ാമൻ കാതോലിക്കരുടെ മരണത്തെ തുടർന്ന് അന്നത്തെ പാത്രിയർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് യാക്കൂബ് തൃതീയൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് യാക്കൂബ് 3ാമൻ]] കേരളത്തിൽ എത്തിച്ചേരുകയും [[ബസേലിയോസ്‌ ഔഗേൻ|ബസേലിയോസ്‌ ഔഗേൻ 1ാമനെ]] പുതിയ കാതോലിക്കയായി വാഴിക്കുകയും ചെയ്തു. 1965ൽ [[അഡിസ് അബെബ|അഡിസ് അബാബയിൽ]] ചേർന്ന [[ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകൾ|ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകളുടെ]] ആഗോള സമ്മേളനത്തിൽ പാത്രിയർക്കീസ് യാക്കൂബ് 3ാമന്റെയും കാതോലിക്കോസ് ഔഗേൻ 1ാമന്റെയും നേതൃത്വത്തിൽ ഏകസഭയായി സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ പങ്കെടുത്തു. എന്നാൽ ഈ ഐക്യം അധികം കാലം നിലനിന്നില്ല. ആഭ്യന്തരമായ തർക്കങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. സഭയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അധികാരത്തിന്റെയും വ്യാപ്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കങ്ങൾ സഭയെ വീണ്ടും പിളർപ്പിൽ എത്തിച്ചു.{{sfnp|Joseph|2011}} 1975ൽ ചേർന്ന് ആഗോള സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭാ സുന്നഹദോസ് കാതോലിക്കോസ് ഔഗേൻ 1ാമനെ സ്ഥാനഭൃഷ്ടനാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.{{sfnp|Joseph|2011}} ഇതിനെ തുടർന്ന് സഭ വീണ്ടും പിളരുകയും പാത്രിയർക്കീസിനെ അനുകൂലിക്കുന്നവർക്ക് പുതിയ പ്രാദേശിക തലവനായി കാതോലിക്കോസ് [[ബസേലിയോസ് പൗലോസ് ദ്വിതീയൻ|ബസേലിയോസ്‌ പൗലോസ് 2ാമൻ]] നിയമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ കോടതി വ്യവഹാരങ്ങൾ പഴയ രീതിയിൽ വീണ്ടും ശക്തമായി. 1995ലും 2017ലും സഭയുടെ ഐക്യവും മെത്രാൻ കക്ഷി വിഭാഗത്തിന്റെ ഭരണഘടനയുടെ നിയമസാധുതയും മലങ്കര സഭയുടെ സ്വയം ഭരണാധികാരവും ഇവയോടൊപ്പം പാത്രിയർക്കീസിന്റെ സ്ഥാനീക മേൽക്കോയ്മയും ആഗോള പരമാദ്ധ്യക്ഷതയും അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് സുപ്രീംകോടതിയിൽ നിന്ന് വിധികൾ ഉണ്ടായി. എന്നാലും ഇരുവിഭാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ഭിന്നത ഇന്നും തുടരുന്നു. ബാവാ കക്ഷി അന്ത്യോഖ്യാ പാത്രിയർക്കീസിന്റെ കീഴിൽ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ ഭാഗമായ സ്വയംഭരണ സഭയായി മലങ്കര യാക്കോബായ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ എന്ന പേരിൽ തുടരുന്നു. അതേസമയം സ്വയം ശീർഷകത്വം അവകാശപ്പെടുന്ന മെത്രാൻ കക്ഷി വിഭാഗം മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ എന്ന പേരിൽ സ്വതന്ത്ര ഓറിയൻറൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭയായി നിലകൊള്ളുന്നു.{{sfnp|Joseph|2011}}{{sfnp|Varghese|2011}}{{sfnp|Vadakkekara|2007|p=94-96}}{{sfnp|Kiraz|2011a}} ====='''മലങ്കര സുറിയാനി കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ രൂപീകരണം'''===== ബാവാ കക്ഷി, മെത്രാൻ കക്ഷി വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിൽ നിലനിന്ന കലഹത്തിനിടെ 1930ൽ [[ഗീവർഗ്ഗീസ് ഇവാനിയോസ്|പണിക്കർവീട്ടിൽ ഗീവർഗ്ഗീസ് ഇവാനിയോസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിൽ ഒരു വിഭാഗം ആളുകൾ കത്തോലിക്കാ സഭയോട് പുനരൈക്യപ്പെട്ടു. ഇവർ [[മലങ്കര സുറിയാനി കത്തോലിക്കാ സഭ]] എന്നറിയപ്പെട്ടു. മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ നിന്ന് ഗീവർഗീസ് ഇവാനിയോസിന് പുറമേ [[യാക്കൂബ് തെയോഫിലോസ്|യാക്കൂബ് തെയോഫിലോസും]] ഈ നീക്കത്തിന്റെ ഭാഗമായി. 1932 ജൂൺ 11ന് [[തിരുവനന്തപുരം മലങ്കര കത്തോലിക്കാ അതിഭദ്രാസനം|തിരുവനന്തപുരം ഇവരുടെ ആസ്ഥാന അതിഭദ്രാസനമായും]] ഇവാനിയോസ് മെത്രാപ്പോലീത്തയായും [[തിരുവല്ല മലങ്കര കത്തോലിക്കാ ഭദ്രാസനം|തിരുവല്ല ഭദ്രാസനം]] സാമന്തരൂപതയായും തിയോഫിലോസ് അതിന്റെ ബിഷപ്പായും നിയമിക്കപ്പെട്ടു.<ref>Cherian, Dr. C.V., ''Orthodox Christianity in India''. Academic Publishers, College Road, Kottayam. 2003.p. 354.</ref>{{sfnp|Brock|2011b}} മലങ്കര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ ക്നാനായ മെത്രാപ്പോലീത്ത തോമസ് ദിയസ്കോറസ്, തൊഴിയൂർ സഭയിൽ നിന്ന് പൗലോസ് ഫീലക്സീനോസ് എന്നിവരും കത്തോലിക്കാ സഭയിലേക്ക് ചേർന്നു. 2005 ഫെബ്രുവരി 10ന് ഈ സഭയെ ഒരു മേജർ ആർക്കിഎപിസ്കോപ്പൽ സ്വയാധികാര സഭയായി റോം ഉയർത്തുകയും സഭയുടെ ആദ്യ മേജർ ആർച്ച്ബിഷപ്പായി [[മുളഞ്ചരുവിൽ സിറിൾ ബസേലിയോസ്‌]] സ്ഥാനമേൽക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം സഭാദ്ധ്യക്ഷൻ കാതോലിക്കോസ് എന്ന ശീർഷകം ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കാനും ആരംഭിച്ചു.<ref>{{cite book|last=ചേടിയത്ത്|first=ഗീവർഗ്ഗീസ്|author-link=|url=https://malankaralibrary.com/ImageUpload/2f994b126f0c07feb01530cc639479f5.pdf|pages=201, 226|publisher=OIRSI publications|location=Vadavathoor|title=The Malankara Catholic Church|archive-date=2024-03-15|access-date=2023-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315214336/https://malankaralibrary.com/ImageUpload/2f994b126f0c07feb01530cc639479f5.pdf|url-status=dead}}</ref> ==== <u>പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിലെ സ്വതന്ത്ര കൽദായ സുറിയാനി സഭാസംവിധാനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ശ്രമങ്ങൾ</u> ==== കൂനൻ കുരിശ് സത്യത്തിന് ശേഷം പറമ്പിൽ ചാണ്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'' സംവിധാനവുമായി ഐക്യപ്പെട്ട പഴയകൂറ്റുകാരുടെ മേൽ പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന ദശകങ്ങളിൽ തന്നെ ലത്തീൻ ആധിപത്യം വീണ്ടും അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'' സംവിധാനത്തിന്റെ കീഴിലെ കർമ്മലിത്താ മിഷനറിമാരുടെ സഭാ ഭരണം ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിനു ശേഷമുള്ള ''പദ്രുവാദോ'' ഈശോസഭാ മിഷണറിമാരുടെ ഭരണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല. തങ്ങളുടെ ഇടവകപള്ളികളുടെ നിയന്ത്രണം നിലനിർത്താൻ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും വിദേശികളും തങ്ങളുടേതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ സഭാപരമ്പര്യം പിന്തുടരുന്നവരും ആയ ലത്തീൻ മെത്രാന്മാരുടെ കുത്തകയായി സഭാഭരണം നിലകൊണ്ടു. ഇതിനെതിരായ പ്രതിഷേധങ്ങൾ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ തുടർക്കഥയായി. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുമായി വീണ്ടും ഐക്യപ്പെടാനും കൽദായ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ സംവിധാനം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും അവർ തുടർച്ചയായി ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ കരിയാറ്റിൽ യൗസേപ്പ്, അബ്രാഹം പണ്ടാരിക്കൽ എന്നീ മെത്രാപ്പോലീത്താമാർ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഭരണാധികാരികളായി ചുമതലയേറ്റിരുന്നു. എന്നാൽ ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'', ''പദ്രുവാദോ'' എന്നിവയുടെ ഭാഗമായ പ്രാദേശിക കത്തോലിക്കാ നേതൃത്വങ്ങളും റോമിലെ ആഗോള സഭാനേതൃത്വവവും ഈ നീക്കങ്ങളെ എതിർത്തിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈ നീക്കങ്ങളെല്ലാം ഫലമണിയാതെ പരാജയപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിലെ ലത്തീൻ ഭരണത്തോടുള്ള അസംതൃപ്തിയും കൽദായ ബന്ധത്തിനുള്ള ശ്രമങ്ങളും തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരുന്നു. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന പകുതിയിൽ ഈ നീക്കങ്ങൾ അതിൻറെ നിർണായക ഘട്ടത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.{{efn|{{harvnb|പുലിയുറുമ്പിൽ|1994}}. {{harvnb|പള്ളത്ത്|2006}}. {{harvnb|പള്ളിപ്പുറത്തുകുന്നേൽ|1982}}. {{harvnb|പെരുന്തോട്ടം|1994}}. {{harvnb|തോണിപ്പാറ|1999}}. {{harvnb|വാരിക്കാട്ട്|1995}}.}} ====='''പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ നീക്കങ്ങൾ'''===== റോമിൽ മാർപാപ്പയുടെ അടുത്തേക്കും ''മൊസൂളിലെ'' കൽദായ കത്തോലിക്ക പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അടുക്കലേക്കും തുടർച്ചയായി നടത്തിയ ദീർഘമായ കത്തിടപാടുകൾക്ക് ഫലം ഒന്നും ഉണ്ടാകാതെ വന്നതിനേത്തുടർന്ന് 1856ൽ പഴയകൂർ വൈദികരുടെ പ്രതിനിധികളായി ഏതാനും പേർ കൽദായ പാത്രിയർക്കീസ് [[യൗസേപ്പ് ആറാമൻ|യൗസേപ്പ് 6ാമൻ ഔദോയെ]] സന്ദർശിക്കാൻ യാത്രയായി. [[അന്തോണി കുടക്കാച്ചിറ]] എന്ന വൈദികൻ ആയിരുന്നു അവരുടെ നേതാവ്. ഈ സന്ദർശനത്തിനുശേഷം മലബാറിലേക്ക് മടങ്ങിയ അദ്ദേഹം വീണ്ടും [[ബാഗ്ദാദ്|ബാഗ്ദാദിലേക്ക്]] യാത്ര ചെയ്യുകയും അവിടെവെച്ച് അകാലത്തിൽ മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മലബാറിലേക്ക് മെത്രാനെ നിയമിച്ച അയക്കാനുള്ള പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ നീക്കങ്ങളെ റോമിലെ ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'' തീവ്രമായി എതിർത്തിരുന്നു. മലബാറിലെയും ബാഗ്ദാദിലെയും ലത്തീൻ സഭാ നേതൃത്വവും കൽദായ ബന്ധം പുനസ്ഥാപിക്കുന്നതിന് എതിരെയും തദ്ദേശീയ വൈദികരെ മെത്രാന്മാരാക്കുന്നതിന് എതിരെയും നിലപാടെടുത്തുകൊണ്ടിരുന്നു. മലബാറിലെ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ എന്നപോലെ കൽദായ കത്തോലിക്കരുടെ ഇടയിലും ഇത് കടുത്ത അതൃപ്തിയ്ക്ക് കാരണമായി. അന്തോണി കുടക്കാച്ചിറയോടൊപ്പം ബാഗ്ദാദിലേക്കുള്ള ആദ്യ യാത്രയിൽ അനുഗമിച്ചിരുന്ന [[അന്തോണി തൊണ്ടനാട്ട്]] എന്ന മലയാളി വൈദികനെ അവർ [[ഖുദ്ശാനിസ്|ഖുദ്ശാനിസിൽ]] ആസ്ഥാനമാക്കിയ പരമ്പരാഗത അസ്സീറിയൻ പാത്രിയർക്കീസ് [[ശിമയോൻ പതിനെട്ടാമൻ റൂവേൽ|ശിമയോൻ 18ാമൻ റൂവേലിന്റെ]] പക്കലേക്ക് അയച്ചു. അദ്ദേഹം അന്തോണി തൊണ്ടനാട്ടിനെ അബ്ദീശോ എന്ന പേരിൽ ഇന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി നിയമിച്ചു.{{sfnp|Brock|2011c}} ====='''തോമാ റോക്കോസും ഏലിയാ മേലൂസും'''===== ഇതിനിടെ 1860ൽ കൽദായ കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസികളുടെയും പുരോഹിതരുടെയും നിർബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി [[തോമാ റോക്കോസ്]] എന്ന വൈദികനെ പാത്രിയർക്കീസ് യൗസേപ്പ് 6ാമൻ മെത്രാനായി വാഴിച്ച് ഇന്ത്യയിലേക്ക് അയച്ചു. 1861ൽ മലബാറിൽ എത്തിയ തോമാ റോക്കോസ് മെത്രാപ്പോലീത്ത ഭൂരിഭാഗം വരുന്ന പഴയകൂർ സുറിയാനി പള്ളികളുടെയും പിന്തുണ നേടിയെടുത്തു. എന്നാൽ ഈ നീക്കത്തോട് ലത്തീൻ സഭാ നേതൃത്വം അതിരൂക്ഷമായ രീതിയിലാണ് പ്രതികരിച്ചത്. മൊസൂളിലെ റോമൻ പ്രതിനിധി ആയിരുന്ന ഹെൻറി അമാന്റൺ കൽദായ കത്തോലിക്കാ പാത്രിയർക്കീസിനെയും സഭയിലെ മുഴുവൻ മെത്രാന്മാരെയും മുടക്കുമെന്നും ശിക്ഷാനടപടികൾക്ക് വിധേയരാക്കും എന്നും ഭീഷണി മുഴക്കി. വരാപ്പുഴയിലെ കർമ്മലീത്താ വികാരി അസ്തോലിക്ക [[ബർണദീൻ ബച്ചിനെല്ലി|ബർണ്ണദീൻ ബച്ചിനെല്ലിയും]] രൂക്ഷമായ പ്രതികരണവുമായി മുന്നോട്ടു വന്നു. തോമാ റോക്കോസ് സുറിയാനിക്കാരുടെ ഇടയിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന സ്വാധീനം അവസാനിപ്പിക്കാൻ [[കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് ചാവറ|ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ്]] എന്ന തദ്ദേശീയ കർമ്മലീത്താ വൈദികനെ സുറിയാനി പള്ളികൾക്ക് വേണ്ടിയുള്ള വികാരി ജനറലായി അദ്ദേഹം നിയമിച്ചു. ഇതോടെ തോമാ റോക്കോസിന്റെ ജനപിന്തുണയിൽ ഇടിവുണ്ടായി. ഇതിനിടയിൽ അന്നത്തെ മാർപാപ്പ [[പിയൂസ് ആറാമൻ|പിയൂസ് 6ാമനും]] ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'' സംഘവും തോമാ റോക്കോസിനെ തിരിച്ചുവിളിക്കാൻ പാത്രിയർക്കീസിനോട് നിർദ്ദേശിച്ചു.<ref>{{cite book|first=Giacomo|last=Martina|title=Pio IX (1851-1866)|url=https://archive.org/details/pioix185118660000mart|year=1986|isbn=8876525432|pages=[https://archive.org/details/pioix185118660000mart/page/372 372]–374}}</ref> അല്ലാത്തപക്ഷം പാത്രിയർക്കീസിനെതിരെ അച്ചടക്ക നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുമെന്നും അവർ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. തോമാ റോക്കോസിനെ റോം മഹറോൻ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ അദ്ദേഹത്തിന് മലബാറിൽ ലഭിച്ചിരുന്ന പിന്തുണ ദുർബലമാവുകയും പാത്രിയാർക്കീസ് അദ്ദേഹത്തെ തിരിച്ചു വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Brock|2011c}} ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസിന്റെ കാലഘട്ടം പഴയകൂറ്റുകാർക്ക് പുരോഗതിയുടെ കാലഘട്ടമായിരുന്നു. ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാരുടെ സാമൂഹിക നവോത്ഥാന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രേരണ ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ട് വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ നവോത്ഥാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വ്യാപകമാക്കി. അതേസമയം അബ്ദീശോ തൊണ്ടാനാട്ട് മലബാറിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി. എന്നാൽ അദ്ദേഹം കത്തോലിക്കൻ അല്ലാത്ത അസീറിയൻ പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അടുക്കൽ നിന്നും മെത്രാൻ പട്ടം ഏറ്റതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിൻറെ മെത്രാപ്പോലീത്ത സ്ഥാനം അംഗീകരിക്കാൻ നാട്ടുകാർ തയ്യാറായില്ല. പകരം അദ്ദേഹത്തെ ഇടവക വികാരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന് അനുവദിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ കൽദായ പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അടുക്കലേക്ക് പഴയകൂറ്റുകാർ വീണ്ടും കത്തുകൾ എഴുതി അയച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. ഇതിനേത്തുടർന്ന് 1864ൽ [[യോഹന്നാൻ ഏലിയാ മേലൂസ്]] എന്ന കൽദായ വൈദികനെ പാത്രിയർക്കീസ് മെത്രാപ്പോലീത്തയായി വാഴിച്ച് ഇന്ത്യയിലേക്ക് അയച്ചു.{{sfnp|Wilmshurst|2000|p=34}}{{sfnp|Brock|2011c}}<ref>{{Cite web|url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bmellus.html|title=Bishop Jean-Élie Mellus &#91;Catholic-Hierarchy&#93;}}</ref> എന്നാൽ 1882ൽ റോമിൽ നിന്നുള്ള രൂക്ഷമായ ഇടപെടലിനെ തുടർന്ന് ഇദ്ദേഹത്തിനും മടങ്ങേണ്ടതായി വന്നു. തോമാ റോക്കോസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നടന്ന നിങ്ങളുടെ തനിയാവർത്തനമാണ് അപ്പോഴും സംഭവിച്ചത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.churchoftheeastindia.org/the-church.php|title=Church of the East - India|access-date=2023-11-23|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409232814/http://www.churchoftheeastindia.org/the-church.php|url-status=dead}}</ref>{{sfnp|Wilmshurst|2000|p=75}} ====='''കൽദായ സുറിയാനി സഭ, അസ്സീറിയൻ സഭാ ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു'''===== റോമിൽ നിന്നുള്ള കടുത്ത ഇടപെടൽ മൂലം ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് മടങ്ങി പോകേണ്ടി വന്നെങ്കിലും [[മിഖായേൽ അഗസ്തീനോസ്]] എന്ന ഒരു [[കോറപ്പിസ്ക്കോപ്പ|കോറപ്പിസ്കോപ്പയെ]] മലബാറിൽ ഏലിയാ മേലൂസ് നിലനിർത്തിയിരുന്നു. മേലൂസിനെ അംഗീകരിച്ചിരുന്നവരുടെ നേതൃത്വം ഇദ്ദേഹം ഏറ്റെടുത്തു. അബ്ദീശോ തൊണ്ടാനാട്ട് ഇക്കാലത്ത് മെത്രാപ്പോലീത്ത എന്ന നിലയിലുള്ള തൻ്റെ അധികാരങ്ങൾ വിനിയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. {{sfnp|മൂക്കൻ|1987|p=}} ഇവർ [[കൽദായ സുറിയാനി സഭ]] എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. അബ്ദീശോയുടെ മരണശേഷം അദ്ദേഹത്തിൻറെ പിൻഗാമിയായി 1907ൽ [[അബിമലേക്ക് തിമോത്തെയോസ്]] എന്ന മെത്രാപ്പോലീത്തയെ അന്നത്തെ അസ്സീറിയൻ പാത്രിയർക്കീസ് [[ശിമയോൻ പത്തൊമ്പതാമൻ ബെന്യാമിൻ|ശിമയോൻ 19ാമൻ ബെന്യാമിൻ]] അയച്ചു. {{sfnp|മൂക്കൻ|1975|p=11-26}}{{sfnp|Perczel|2013|p=435-436}} താൻ നിയന്ത്രണ ഏറ്റെടുത്ത പള്ളികളിൽ നിന്ന് കത്തോലിക്കാ സ്വാധീനത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പിക്കുകളായ രൂപങ്ങൾ ചിത്രങ്ങൾ മുതലായവ നിർമ്മാർജ്ജനം ചെയ്ത് [[കിഴക്കിന്റെ അസ്സീറിയൻ സഭ|കിഴക്കിന്റെ അസീറിയൻ സഭയുടെ]] സഭാ പാരമ്പര്യവും ആചാരക്രമരീതികളും പുനുരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|Brock|2011c}}{{sfnp|വടക്കേക്കര|2007|p=103}} ====='''സുറിയാനി കത്തോലിക്കർ ലത്തീൻ ഭരണത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തപ്പെടുന്നു, സിറോ-മലബാർ സഭ'''===== ലത്തീൻ സഭാ സംവിധാനത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമാകാനും കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം പാലിക്കുന്ന തദ്ദേശീയ സഭാസംവിധാനം രൂപപ്പെടുത്താനും ഇതിന് ആവശ്യമെങ്കിൽ കൽദായ കത്തോലിക്കാ സഭയുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാനുമുള്ള പഴയകൂറ്റുകാരുടെ നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള തീർച്ചയായ ശ്രമങ്ങൾ റോമിനെയും പ്രൊപ്പഗാൻദാ സംവിധാനത്തെയും അലോസരപ്പെടുത്തി. അടിച്ചമർത്തലിലൂടെ എല്ലാ കാലത്തും തദ്ദേശീയരായ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികളെ ഭരിക്കാൻ ആവില്ല എന്നും അതിനു ഇനിയും തുനിഞ്ഞാൽ വീണ്ടും സഭയിൽ പിളർപ്പുകൾ ഉണ്ടാകും എന്നും മനസ്സിലാക്കിയ റോമൻ കത്തോലിക്ക നേതൃത്വം മലബാറിലെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികളെ ലത്തീൻ സഭയുടെ വരാപ്പുഴ വികാരിയാത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. 1887ൽ മലബാറിലെ സുറിയാനി കത്തോലിക്കരെ വരാപ്പുഴ അപ്പസ്തോലിക് വികാരിയത്തിൽ നിന്ന് അന്നത്തെ മാർപാപ്പ [[പിയൂസ് പതിമൂന്നാമൻ|പിയൂസ് 13ാമൻ]] സ്വതന്ത്രമാക്കി. ലത്തീൻ ക്രിസ്ത്യാനികളിൽ നിന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ [[സിറോ-മലബാർ സഭ|സീറോ-മലബാർ കത്തോലിക്കാ സഭ]] എന്ന പേരും അവർക്ക് കൊടുത്തു. പകരം അവർക്കായി [[തൃശൂർ സിറോ-മലബാർ അതിരൂപത|തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി സിറോ-മലബാർ അതിരൂപത|കോട്ടയം]] (പിന്നീട് ചങ്ങനാശ്ശേരി) എന്നീ രണ്ട് അപ്പസ്തോലിക് വികാരിയാത്തുകൾ സ്ഥാപിതമായി. [[അഡോൾഫസ് മെഡ്ലികോട്ട്]], [[ചാൾസ് ലവീഞ്ഞ്]] എന്നീ വിദേശികളായ ലത്തീൻ മെത്രാന്മാരാണ് ഈ സംവിധാനങ്ങളുടെ അധ്യക്ഷന്മാരായി നിയമിതരായത്. 1896ൽ മാർപാപ്പ ഈ വികാരിയാത്തുകളെ [[എറണാകുളം-അങ്കമാലി സിറോ-മലബാർ മേജർ അതിരൂപത|എറണാകുളം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി, തൃശ്ശൂർ എന്നീ മൂന്ന് പുതിയ വികാരിയാത്തുകളായി പുനക്രമീകരിക്കുകയും യഥാക്രമം [[ലൂയീസ് പാഴേപ്പറമ്പിൽ]], [[മാത്തായി മാക്കീൽ]], [[യോഹന്നാൻ മേനാച്ചേരി]] എന്നീ തദ്ദേശീയരെ അവിടങ്ങളിൽ ബിഷപ്പുമാരായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു. 1911ൽ ക്നാനായ കത്തോലിക്കർക്കായി [[കോട്ടയം സിറോ-മലബാർ അതിരൂപത|കോട്ടയം കേന്ദ്രീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ വികാരിയാത്ത്]] സ്ഥാപിതമാവുകയും മത്തായി മാക്കീലിനെ അവിടേക്ക് സ്ഥലം മാറ്റുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ സിറോ-മലബാർ സഭയ്ക്ക് കേന്ദ്രീകൃത ഭരണസംവിധാനമോ നേതൃത്വമോ അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. 1923ൽ അന്നത്തെ മാർപാപ്പ [[പിയൂസ് പതിനൊന്നാമൻ|പിയൂസ് 11ാമൻ]] സിറോ-മലബാർ സഭയ്ക്ക് വ്യവസ്ഥാപിതവും കേന്ദ്രീകൃതവുമായ ഭരണസംവിധാനം സ്ഥാപിച്ചു. വികാരിയാത്തുകളെ രൂപതകൾ ആയി ഉയർത്തുകയും എറണാകുളം രൂപതയെ അതിരൂപതയായും അതിൻറെ അധ്യക്ഷനായിരുന്ന [[കണ്ടത്തിൽ ആഗസ്തീനോസ്|അഗസ്തീനോസ് കണ്ടത്തിലിനെ]] സഭയുടെ മുഴുവൻ മെത്രാപ്പോലീത്തയായും പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചങ്ങനാശ്ശേരി, തൃശൂർ, കോട്ടയം എന്നിവയെ സാമന്ത രൂപതകൾ ആക്കുകയും ചെയ്തു. 1992ൽ ജോൺ പോൾ 2ാമൻ മാർപ്പാപ്പ എറണാകുളം അതിരൂപതയുടെ അധ്യക്ഷനായിരുന്ന കർദിനാൾ [[ആന്റണി പടിയറ|ആന്റണി പടിയറയെ]] സിറോ-മലബാർ സഭയുടെ മേജർ ആർച്ച്ബിഷപ്പായി നിയമിച്ചുകൊണ്ട് സഭയെ മേജർ ആർക്കിഎപിസ്കോപ്പൽ പദവിയുള്ള ഒരു സ്വയാധികാര സഭയായി ഉയർത്തി. 2011ൽ അന്നത്തെ മേജർ ആർച്ചുബിഷപ്പ് കർദിനാൾ [[വർക്കി വിതയത്തിൽ|വർക്കി വിതയത്തിലിന്റെ]] മരണത്തെ തുടർന്ന് സിറോ-മലബാർ സഭയുടെ തദ്ദേശീയമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ആദ്യ തലവനായി കർദ്ദിനാൾ [[ജോർജ്ജ് ആലഞ്ചേരി]] സ്ഥാനമേറ്റു. തുടർന്ന് സഭയുടെ അധികാര മേഖല ഇന്ത്യ മുഴുവനിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇതിനിടയിൽ സഭയുടെ ആചാരക്രമവും പാരമ്പര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് തർക്കങ്ങളും ആഭ്യന്തരമായി ഉടലെടുത്തു. അക്കാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന ലത്തീൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം തുടരണമെന്ന് ചിലർ വാദിച്ചപ്പോൾ മറ്റു ചിലർ കൂടുതൽ ശുദ്ധമായ കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം പുനരുദ്ധരിക്കണം എന്ന് നിലപാടെടുത്തു. അതേസമയം മറ്റൊരു വിഭാഗം കൂടുതൽ ലത്തീൻവൽക്കരണം വേണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ ഉത്തരേന്ത്യൻ ബ്രാഹ്മണ രീതികൾ സന്നിവേശിപ്പിച്ച് മറ്റ് ഇന്ത്യൻ സ്വയാധികാര കത്തോലിക്കാ സഭകളെ കൂടി ചേർത്ത് ഒരു ഭാരതീയ ആചാരക്രമം രൂപപ്പെടുത്തണം എന്ന പുതിയ ആശയവുമായി മറ്റൊരു വിഭാഗം രംഗത്തെത്തി. ഈ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും തർക്കങ്ങളും സഭയെ പ്രതിസന്ധിയിലാക്കി മാറ്റി. ഈ പ്രശ്നത്തെ തുടർന്ന് സിറോ-മലബാർ സഭയുടെ ആരാധനാക്രമ വിഷയത്തിൽ ഇടപെട്ട റോം 1934ൽ പരമ്പരാഗത കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം പുനരുദ്ധരിക്കുകയാണ് വേണ്ടത് എന്ന് നിലപാടെടുത്തു. 1964ൽ സമ്മേളിച്ച [[രണ്ടാം വത്തിക്കാൻ സൂനഹദോസ്|2ാം വത്തിക്കാൻ സൂനഹദോസ്]] [[പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകൾ|പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകളിലെ]] ലത്തീൻവൽക്കരണം നിരോധിക്കുകയും പൗരസ്ത്യ ആചാരക്രമങ്ങൾ പുനരുദ്ധരിക്കാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ സീറോ-മലബാർ സഭയിൽ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ആചാരക്രമം ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിന് മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന രീതിയിൽ പുനസ്ഥാപിക്കുന്നതിന് ഔദ്യോഗികമായ ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങി. 2020ഓടെ [[നെസ്തോറിയസിന്റെ അനാഫൊറ|നെസ്തോറിയസിന്റെയും]] [[തെയദോറിന്റെ അനാഫൊറ|മോപ്സുവേസ്ത്യയിലെ തെയദോറിന്റെയും]] പേരുകളിലുള്ള അനാഫോറകൾ പുനരുദ്ധരിക്കപ്പെട്ടത് സഭയുടെ ചരിത്രത്തിലെ നിർണ്ണായക ഏടുകളായി മാറി. അതേസമയം നീക്കങ്ങൾക്കെതിരെ ശക്തമായ പ്രതിഷേധങ്ങളും എതിർവിഭാഗത്തിൽ നിന്ന് തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.{{sfnp|Brock|2011d}} ==വിവിധ സഭകൾ== [[File:Timeline of Saint Thomas Christian denominations.svg|alt=|thumb|350px|മാർ തോമാ നസ്രാണികളിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾ]] {{Nasrani people}} ഒറ്റ സമുദായമായി കഴിഞ്ഞിരുന്ന മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ [[കൂനൻ കുരിശു സത്യം|കൂനൻ കുരിശു സത്യത്തിനു]] ശേഷം 1657-65 കാലത്താണു് ആദ്യമായി പിളർന്നതു്. ഇപ്പോൾ ഇവർ [[സിറോ മലബാർ സഭ]], [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ]], [[യാക്കോബായ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനി സഭ]], [[സീറോ മലങ്കര കത്തോലിക്കാ സഭ]], [[ മാർത്തോമ്മാ സഭ|മലങ്കര മാർത്തോമ്മാ സുറിയാനി സഭ]], [[കൽദായ സുറിയാനി സഭ]], [[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ]], [[സെന്റ് തോമസ് ഇവാഞ്ചലിക്കൽ സഭ]] എന്നിങ്ങനെ വിവിധ സഭകളിലായി ചിതറിക്കിടക്കുന്നു. ഇവരിൽ [[സിറോ മലബാർ സഭ]]യും [[സീറോ മലങ്കര കത്തോലിക്കാ സഭ|സിറോ മലങ്കര സഭ]]യും സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ള [[പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകൾ|പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭ]]കളാണ്. സിറോ മലബാർ സഭ [[പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ആരാധനക്രമവും]] സിറോ മലങ്കര സഭ [[പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ആരാധനക്രമവും]] പിന്തുടരുന്നു. കേരളത്തിലെ [[ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]]കളാണ് [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ]]യും [[യാക്കോബായ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനി സഭ]]യും. ഇവയിൽ യാക്കോബായ സുറിയാനി സഭ, [[സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]]യുടെ സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രാദേശിക സഭയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഔദ്യോഗികമായി ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭാകുടുംബത്തിലെ അംഗമല്ലെങ്കിലും ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് വിശ്വാസത്തിലും പാരമ്പര്യത്തിലുമുള്ള കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു സഭയാണ് [[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ]]. ഈ മൂന്നു സഭകളും [[പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ആരാധനക്രമം]] പിന്തുടരുന്നു. പൗരസ്ത്യ നവീകരണ സഭകളായ [[മാർത്തോമ്മാ സഭ]]യും [[സെന്റ് തോമസ് ഇവാഞ്ചലിക്കൽ സഭ]]യും പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ആരാധനക്രമം അവരുടെ നവീകരണ ദർശനങ്ങൾക്കനുസൃതമായ രീതിയിൽ പരിഷ്കരിച്ചുപയോഗിക്കുന്നു. [[അസ്സീറിയൻ പൗരസ്ത്യ സഭ]]യുടെ കേരളത്തിലെ ശാഖയാണ് [[കൽദായ സുറിയാനി സഭ]]. ഇവർ [[പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ആരാധനക്രമം]] പിന്തുടരുന്നു. ==ഇതും കാണുക== * [[തോമാശ്ലീഹാ]] * [[സുറിയാനി]] * [[ഉദയംപേരൂർ സുന്നഹദോസ്]] * [[കൂനൻ കുരിശുസത്യം]] * [[കേരളത്തിലെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികൾ]] * [[ക്രിസ്തുമതം കേരളത്തിൽ]] * [[ഇന്ത്യയിലെ പുരാതന ക്രൈസ്തവ കേന്ദ്രങ്ങൾ]] == അവലംബം == ===സൂചിക=== {{Reflist|2}} ====കുറിപ്പുകൾ==== {{notelist}} ===സ്രോതസ്സുകൾ=== ====പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ==== * {{cite book |author=യൗസേബിയോസ്|title=Church History |url=http://www.newadvent.org/fathers/250105.htm |translator-first=Arthur Cushman |translator-last=McGiffert |editor-first=Kevin |editor-last=Knight |volume= Book V Chapter 10}} *{{cite book|title =മാർഗ്ഗംകളി പാട്ട്|editor=T. K. Joseph|edition=1931}} *{{cite book|title=The Song of Thomas Ramban|editor-first=ജോർജ്ജ് |editor-last=മേനാച്ചേരി |edition=1998|series=The Indian Church History Classics|volume=I|location =Ollur|ISBN=81-87133-05-8}} *{{cite book|title=പുരാതന പാട്ടുകൾ|editor-first=പി. യു. |editor-last=ലൂക്കാസ് |orig-year=1910|year=1985|edition=6ാം}} * {{cite book |editor-last= Klijn |editor1-first= Albertus Frederik Johannes |edition= 2003 |title= The Acts of Thomas: Introduction, Text, and Commentary |publisher= BRILL |isbn= 90-04-12937-5 |url= https://books.google.com/books?id=MuVHh60YC4UC}} *{{cite book|author=കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ല്യൂസ്റ്റസ്|editor=J. W. McCrindle|title=The Christian Topography of Cosmas, an Egyptian Monk: Translated from the Greek, and Edited with Notes and Introduction|date=|url=https://books.google.com/books?id=Cp9S9o5lj5oC&pg=PA119|access-date=|edition=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-01295-9}} *{{cite book|title=സീർട്ടിന്റെ ദിനവൃത്താന്തം|editor=Addai Scher|translator=Addai Scher|edition=1908, 1910, 1911, 1919. |series=Histoire nestorienne inédite: Chronique de Séert|pages= PO 4.3, 5.2, 7.2, 13.4}} *{{cite book|editor1-first=എം. ആർ. രാഘവ |editor1-last=വാര്യർ |editor2-first= കേശവൻ |editor2-last=വെളുത്താറ്റ്|edition=2013|title =തരിസാപ്പള്ളിപ്പട്ടയം (ചരിത്രം)|location=കോട്ടയം|publisher=Sahithya Pravarthaka C. S. Ltd.|pages= 109–13}} *{{cite book|title=Travancore Archeological Series|editor-first=എ. എസ്. രാമാനാഥ|editor-last=അയ്യർ | edition =1927 |volume=VI/1|pages= 68–71; 176–80|quote=Funerary Inscription of the Last Villarvattam King; Kumari-Muṭṭam Tamil Inscription}} *{{Cite book|title=The book of Ser Marco Polo, the Venetian|volume=2|editor-first=Henry |editor-last=Yule|year=1871|page=312|language=en}} *{{Cite book|author=ജൊർദാനൂസ്|editor1-last=Yule|editor1-first =Henry|editor2-last=Parr|url=https://archive.org/details/bub_gb_wQUVAAAAQAAJ/page/n52/mode/1up|editor2-first =Charles McKew donor|editor3-first =Parr|editor3-last=Ruth |edition=1863|title= Mirabilia descripta : the wonders of the East|location=London |publisher=the Hakluyt Society}} *{{Cite book|title=Cathay and the way thither |volume= 2|editor-first=Henry|editor-last= Yule|location=London|year=1864|page=342-346|url=https://archive.org/details/bub_gb_KzEMAAAAIAAJ/page/n99/mode/1up}} *{{cite book|title=പാത്രിയാർക്കീസ് മാർ ഏലിയാ 5ാമന് മാർ തോമാ, മാർ യാഹ്ബല്ലാഹാ, മാർ യാക്കോവ്, മാർ ദെനഹാ എന്നിവർ അയച്ച കത്ത്|editor= Josephus Simonius Assemani|edition=1725|series=Bibliotheca Orientalis Clementino Vaticana|location =Rome|volume= III/1|publisher=Sacrae Congregationis de Propaganda Fide|pages= 589–99}} *{{cite book|author=മിശിഹായുടെ ഗീവർഗ്ഗീസ് |year=1578|title =Rev. Georgius de Christo, Archidiaconus Christianorum S. Thomae, P. E. Mercuriano, praep. gen. S. I. Cocino 3 Ianuarii 1578|editor= Josephus Wicki|edition= 1970|series= Documenta Indica XI (1577–1580). |publisher=Rome|publisher =Institutum Historicum Societatis Iesu|pages= 129–31}} *{{cite book|author=ഫ്രാൻസിസ്കോ ദിവന്നൈഷ്യോ|year= 1578|title=Relatio P. Francisci Dionysii S. I. De Christianis S. Thomae Cocini 4 Ianuarii 1578. |editor=Josephus Wicki|edition= 1970|series= Documenta Indica XI (1577–1580)|location= Rome|publisher =Institutum Historicum Societatis Iesu|pages=131–43|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015078388348;view=1up;seq=221.}} *{{cite book|title= ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിന്റെ നടപടികൾ|editor= da Cunha Rivara |orig-year=1862 |series=Archivo Portuguez-Oriental, Fasciculo 4o que contem os Concilios de Goa e o Synodo de Diamper|location =Nova-Goa|publisher=Imprensa Nacional. Reprint: New Delhi: Asian Educational Services|year= 1992|pages= 283–556}} *{{cite book|last=ഗുവേയ|first=അന്തോണിയോ|year= 1606|title =[[അലെക്സിസ് മെനെസിസിന്റെ ജൊർണാദ|Jornada do Arcebispo de Goa Dom Frey Aleixo de Menezes Primaz da India Oriental, Religioso da Orden de S. Agostino]]|location =Coimbra|publisher=Officina de Diogo Gomez|language=pt}} **{{cite book|title=ഡോം അലെക്സിസ് ഡി മെനെസിസിന്റെ ജോർനാദ|publisher=L. R. C. Publications|year=2003|ISBN=9788188979004|editor-last=മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|editor-first=പയസ്|location=കൊച്ചി|language=en|translator-last=മേലേക്കണ്ടത്തിൽ|translator-first=പയസ്|language=en}} *{{cite book|title=Relação sobre a Serra. British Library, Add 9853, ff. 86 (525)–99 (539).zl|last= റോസ്|first=ഫ്രാൻസിസ്കോ|title =De erroribus Nestorianorum qui in hac India orientali versantur}} *{{Cite book|title=ജ്യൂസെപ്പെ മരിയാ സെബസ്ത്യാനിയുടെ മലബാറിലേക്കുള്ള ഒന്നാമത്തെയും രണ്ടാമത്തെയും യാത്രകൾ|author=ജ്യൂസെപ്പെ മരിയാ സെബസ്ത്യാനി|language=It}} **{{cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_MTA5d2U3NKMC|title=Prima speditione all'Indie Orientali di monsignor Sebastiani fr. Giuseppe di S. Maria|year=1666}} **{{Cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_XV38nWq7p0oC|title=Seconda speditione all'Indie Orientali di monsignor Sebastiani fr. Giuseppe di S. Maria|year=1672}} **{{harvnb|പള്ളത്ത്|2006}}ൽ നിന്ന് ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷ *{{cite book|author=പൗളിനോസ് |publisher=Typis Salomonianis|year=1794|url=https://books.google.co.in/books?id=IL1OAAAAcAAJ|title=ഇന്ത്യാ ഓറിയന്റാലിസ് ക്രിസ്റ്റ്യാന}} *{{cite book|title=Brevis notitia historica circa Ecclesiae Syro-Chaldaeo-Malabaricae statum|editor= Samuel Giamil|edition=1902|series=Genuinae relationes inter sedem apostolicam et Assyriorum orientalium seu Chaldaeorum ecclesiam |location=Rome|publisher=Loe- scher|pages=552–64}} *{{Cite book|title=Syrische Handschriften juristischen Inhalts in südindischen Bibliotheken|series=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften|edition= 1989|isbn=9783700116325|editor-first= Hubert|editor-last =Kaufhold|language=de}} *{{cite book|last=കരിയാറ്റിൽ|first=യൗസേപ്പ് |title="Noticias do Reyno do Malabar " Information of the Kingdom of Malabar|publisher=National Library of Paris|date=1782}} * {{cite book |editor-last=മുത്തേടൻ |editor-first=തോമസ് |edition=1977 |title=വർത്തമാനപ്പുസ്തകം |publisher=ജനാതാ സർവ്വീസസ്|location=തേവര|first=തോമാ|last=പാറേമ്മാക്കൽ|year=1785}} *{{cite book|last=Whitehouse|first= Thomas |year=1873|title= Lingerings of light in a dark land: Researches into the Syrian church of Malabar. |url=https://archive.org/details/lingeringsofligh00whit|publisher=William Brown and Co. |language=en}} ====ദ്വിതീയ സ്രോതസ്സുകൾ==== {{Refbegin|2}} *{{cite book |last=Ayyar |first=L. K. Anantakrishna |year=1926 |title=Anthropology of the Syrian Christians |pages=3 |publisher=Cochin Government Press |url=https://archive.org/details/AnthropologyOfTheSyrianChristians/mode/1up |language=en }} * {{Cite book|last=Bayly|first=Susan|title=Saints, Goddesses and Kings: Muslims and Christians in South Indian Society, 1700–1900|year=2004|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521891035|url=https://books.google.com/books?id=Fxqtx8SflEsC|language=en}} * {{Cite book|last1=Baum|first1=Wilhelm|last2=Winkler|first2=Dietmar W.|title=The Church of the East: A Concise History|year=2003|location=London-New York|publisher=Routledge-Curzon|isbn=9781134430192|url=https://books.google.com/books?id=CnSCAgAAQBAJ|language=en}} * {{cite encyclopedia|title=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition|editor1-first=Sebastian P.|editor1-last=Brock|editor2-first=Aaron M.|editor2-last=Butts|editor3-first=George A.|editor3-last=Kiraz|editor4-first=Lucas|editor4-last=Van Rompay|url=https://gedsh.bethmardutho.org|publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=|language=en}} ** {{cite encyclopedia|first=Sebastian P.|last=Brock|title=Thomas Christians|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Thomas-Christians|publisher=Gorgias Press|year=2011a|access-date=}} **{{cite encyclopedia|first=Sebastian P.|last=Brock|title=Malankara Catholic Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Malankara-Catholic-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011b|access-date=}} **{{cite encyclopedia|first=Sebastian P.|last=Brock|title=Chaldean Syrian Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Chaldean-Syrian-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011c|access-date=}} ** {{cite encyclopedia|first=Sebastian P.|last=Brock|title=Malabar Catholic Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Malabar-Catholic-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011d|access-date=}} **{{cite encyclopedia |last=Childers |first=Jeff W. |title=Thomas, Acts of. |encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage |url=https://gedsh.bethmardutho.org/Thomas-Acts-of |publisher=Gorgias Press |year=2011 |access-date= }} ** {{cite encyclopedia|first=John R. K.|last=Fenwick|title=Malabar Independent Syrian Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Malabar-Independent-Syrian-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011a|access-date=}} ** {{cite encyclopedia|first=John R. K.|last=Fenwick|title=Mar Thoma Syrian Church (Malankara)|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Mar-Thoma-Syrian-Church-Malankara|publisher=Gorgias Press|year=2011b}} ** {{cite encyclopedia|first=George A.|last=Kiraz|title=Maphrian|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Maphrian|publisher=Gorgias Press|year=2011a|access-date=}} ** {{cite encyclopedia|first=തോമസ്|last=ജോസഫ്|title=Malankara Syriac Orthodox Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Malankara-Syriac-Orthodox-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=}} ** {{cite encyclopedia|first=Hidemi|last=Takahashi|title=Diamper, Synod of|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Diamper-Synod-of|publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=}} **{{cite encyclopedia|first=ബേബി|last=വർഗ്ഗീസ്|title=Malankara Orthodox Syrian Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Malankara-Orthodox-Syrian-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=}} ** {{cite encyclopedia |first=Joel T. |last=Walker |title=Fars |encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage |url=https://gedsh.bethmardutho.org/Fars |publisher=Gorgias Press |year=2011 |access-date= }} * {{Cite book|last=Brown|first=Leslie W.|title=The Indian Christians of St Thomas: An Account of the Ancient Syrian Church of Malabar|year=1956|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=H9gYAAAAIAAJ|language=en}} *{{cite book|title=|editor1-first=Peter |editor1-last=Bruns|editor2-first=Heinz|editor2-last =Otto Luthe|title=Orientalia Christiana: Festschrift für Hubert Kaufhold zum 70. Geburtstag|publisher=Harrassowitz Verlag|location=Wiesbaden|year=2013|isbn=9783447068857|language=en}} **{{cite book|last=കൂനമ്മാക്കൽ|first=തോമസ്|url=https://books.google.com/books?id=KDoyEAAAQBAJ&pg=PA259|title=Syro-Malabar History and Traditions|series=Orientalia Christiana: Festschrift für Hubert Kaufhold zum 70. Geburtstag|pages=259-276|publisher=Harrassowitz Verlag|location=Wiesbaden|year=2013}} **{{cite book|last=Perczel|first=István|title=Some New Documents on the Struggle of the Saint Thomas Christians to Maintain the Chaldaean Rite and Jurisdiction|url=https://www.academia.edu/5266468|series=Orientalia Christiana: Festschrift für Hubert Kaufhold zum 70. Geburtstag|pages=415-436|publisher=Harrassowitz Verlag|location=Wiesbaden|year=2013}} *{{Cite book|url=https://www.academia.edu/41997319|pages=21-37|title=The Pahlavi Signatures on the Quilon Copper Plates|last=Cereti|first=Carlo G.|year=2009|others=Nicholas Sims-Williams, Werner Sundermann, Almut Hintze, François de Blois|isbn=978-3-447-05937-4|series=Exegisti monumenta : festschrift in honour of Nicholas Sims-Williams|location=Wiesbaden|oclc=318871639|language=en}} * {{Cite journal|last1= Chaput|first1= Pascale|year= 1999|title= La Double identité des chrétiens keralais: confessions et castes chrétiennes au Kerala (Inde du Sud) / The Double Identity of Kerala Christians: Confessions and Christian Castes (South India)|journal= Archives des sciences sociales des religions|volume= 106|pages= 5–23|doi= 10.3406/assr.1999.1084|url= http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/assr_0335-5985_1999_num_106_1_1084#|language= en}} *{{cite journal|title=Antiquity of Christianity in India with Special Reference to South Central Kerala|last1=Cyriac Jose|first2=R. K.|last2=Mohanty|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=5|year=2017|pages=100-139|url=http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume5/7.pdf|editor1=Rajesh S. V.|editor2=Ajit Kumar|editor3=Abhayan G. S.|editor4=Preeta Nayar|language=en|archive-date=2023-11-25|access-date=2023-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125105652/http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume5/7.pdf|url-status=dead}} *{{cite book|last=D'Aguiar|first= J. Monteiro|title=The Magna Carta of St. Thomas Christians|volume= ''K. S. P.'', no. 4|pages= 172, 195|language=en}} *{{cite book|title=The Syriac World|editor=Daniel King|url=https://books.google.com/books?id=e-GEDwAAQBAJ|isbn=9781317482116|publisher=Routledge|year=2018|language=en}} **{{cite book|last=Perczel|first=István|title=Syriac Christianity in India|series=The Syriac World|editor=Daniel King|url=https://books.google.com/books?id=e-GEDwAAQBAJ&pg=PA653|isbn=9781317482116|publisher=Routledge|pages=653–697|year=2018}} *{{cite book|last=Geddes|first=M|year=1694|title=The History of Church of Malabar|url=https://archive.org/details/historychurchma00geddgoog|location=London|language=en}} *{{cite book|url=|title=The Forgotten Bishops: The Malabar Independent Syrian Church and its Place in the Story of the St Thomas Christians of South India |isbn=978-1-60724-619-0 |last=Fenwick|first=John R. K.|publisher=Gorgias Press|year=2009|language=en}} * {{cite book|first1=Leonard|last1=Fernando|first2=G.|last2=Gispert-Sauch|year=2004|isbn=9780670057696|url=https://books.google.com/books?id=7dgYjLCSa0wC&pg=PA79|title=Christianity in India: Two Thousand Years of Faith|publisher=Penguin Books India|language=en}} * {{Cite book|last=Frykenberg|first=Robert E.|title=Christianity in India: From Beginnings to the Present|year=2008|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198263777|url=https://books.google.com/books?id=mXgSDAAAQBAJ|language=en}} *{{cite encyclopedia|last=Frykenberg|first=Robert Eric|title=Thomas Christians|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|date=21 September 2023|year=2023|url=https://www.britannica.com/topic/Thomas-Christians|language=en}} *{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/Eastern_Christianity_and_Politics_in_the/zt2vAwAAQBAJ?hl=en|language=en|editor-first=Lucian N.|editor-last=Leustean|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781317818663|series=Eastern Christianity and Politics in the Twenty-First Century|year=2014|title=Syrian Christian churches in India|first1=M. P.|last1=Joseph|first2=Uday|last2=Balakrishnan|first3=Istvan|last3=Perczel|pages=563-97}} *{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books/about/The_Archdeacon_of_All_India.html?id=rUjKNAAACAAJ&redir_esc=y|title=The Archdeacon of All-India|last=കൊല്ലാപറമ്പിൽ|first=ജേക്കബ്|date=1972|publisher=|language=en}} *{{Cite book|url=|title=The Saint Thomas Christians' Revolution of 1653|last=കൊല്ലാപറമ്പിൽ|first=ജേക്കബ്|date=1981|publisher=|language=en}} *{{cite book|first=ജേക്കബ്|last=കൊല്ലാപറമ്പിൽ|title=The Babylonian Origin of the Southists among the St Thomas Christians|page=134|url=https://books.google.co.in/books/about/The_Babylonian_Origin_of_the_Southists_A.html?id=VPctAAAAYAAJ&redir_esc=y|series=Volume 241 of Orientalia Christiana analecta|ISSN=1590-7449|publisher=Pontifical Institutum Studiorum Orientalium|year=1992|isbn=9788872102893|language=en}} * {{cite book |last=കൊല്ലാപറമ്പിൽ|first=ജേക്കബ്|title= Sources of the Syro Malabar Law |publisher= Oriental Institute of Religious Studies India |year= 2015 |isbn= 9789382762287|editor-first=Sunny|editor-last=Kokkaravalayil|language=en}} *{{cite book |first=പയസ് |last=മേലെക്കണ്ടത്തിൽ |title=Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean |publisher=Primus Books |location=Delhi |year=2010 |isbn=978-93-8060-701-6 |url=https://books.google.com/books?id=rN69iFj1PJoC |language=en |author-link=പയസ് മേലെക്കണ്ടത്തിൽ }} *{{cite web |url=http://www.nasrani.net/2011/03/07/nazrani-christians-and-the-social-processes-of-kerala/ |title=Nazrani Christians and the Social Processes of Kerala, 800–1500 &#124; Nasranis |year=2011 |date=6 March 2011 |publisher=Nasrani.net |access-date= |first=പയസ് |last=മേലെക്കണ്ടത്തിൽ |language=en }} * {{cite encyclopedia |first=പയസ് |last=മേലെക്കണ്ടത്തിൽ |title=Nazrani History and Discourse on Early Nationalism in Varthamanapusthakam |encyclopedia=NSC Network |url=https://www.nasrani.net/2013/01/28/nazrani-history-and-discourse-on-early-nationalism-in-varthamanapusthakam/ |year=2013 |access-date= |language=en }} *{{cite web|url=https://www.nasrani.net/2020/07/15/contextualizing-the-encounters-between-portuguese-missionaries-and-the-st-thomas-christians/|title=Contextualizing the encounters between portuguese missionaries and the st thomas christians|website=nasrani.net|last=മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|first=പയസ്|date=Feb 1, 2021|year=2021|language=en}} *{{cite book|title=Christianity in Travancore|first=Gordon Thomson|last=MacKenzie|year=1901|publisher=Travancore Government Press|page=28|url=https://books.google.com/books?id=cVQoAAAAYAAJ|isbn=9781230341651|language=en}} *{{cite book |page=216-219 |title=History of Christianity in travancore |first=G. T. |last=Mackenzie |series=Travancore State Manual |volume=2 |year=1906 |url=https://archive.org/details/b29352708_0002/page/212/mode/2up }} *{{Cite encyclopedia|last=Medlycott|first=A|title=St. Thomas Christians|encyclopedia=The Catholic Encyclopedia|year=1912|location=New York|publisher=Robert Appleton Company|url=http://www.newadvent.org/cathen/14678a.htm|access-date=|language=en}} *{{Cite book|editor-last=മേനാച്ചേരി|editor-first= ജോർജ്ജ്|url=|title= The St Thomas Christian Encyclopedia of India| volume= 1 |year=1973}} **{{Cite book|editor-last=മേനാച്ചേരി|editor-first= ജോർജ്ജ്|url=|title= The St Thomas Christian Encyclopedia of India| volume= 2 |year=1982}} *{{Cite book|editor-last=മേനാച്ചേരി|editor-first=ജോർജ്ജ്|url=http://worldcat.org/oclc/56405161|title=Thomapedia|year=2000|publisher=Thomapedia|isbn=81-87132-13-2|oclc=56405161|language=en}} *{{cite book|first=തോമസ്|last= പുതിയാകുന്നേൽ|year=1973|title=Jewish colonies of India paved the way for St. Thomas|series=The Saint Thomas Christian Encyclopedia of India|editor= ജോർജ്ജ് മേനാച്ചേരി|volume= II|location=തൃശ്ശൂർ|language=en}} * {{Cite journal|last=Mingana|first=Alphonse|title=The Early Spread of Christianity in India|journal=Bulletin of the John Rylands Library|year=1926|volume=10|number=2|pages=435–514|doi=10.7227/BJRL.10.2.7|url=https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:1m1200&datastreamId=POST-PEER-REVIEW-PUBLISHERS-DOCUMENT.PDF|language=en|access-date=2023-11-03|archive-date=2021-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124093126/https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:1m1200&datastreamId=POST-PEER-REVIEW-PUBLISHERS-DOCUMENT.PDF|url-status=dead}} * {{Cite book|last=മൂക്കൻ|first=അപ്രേം|author-link=അപ്രേം മൂക്കൻ|title=Mar Abimalek Timotheus: A Biography|year=1975|location=Trichur|publisher=Mar Narsai Press|url=https://archive.org/details/marabimalektimot0000mara|language=en}} * {{Cite book|last=മൂക്കൻ|first=അപ്രേം|title=The Chaldean Syrian Church in India|year=1977|location=Trichur|publisher=Mar Narsai Press|url=https://books.google.com/books?id=QwkuAAAAYAAJ|language=en}} * {{Cite book|last=മൂക്കൻ|first=അപ്രേം|title=The Chaldean Syrian Church of the East|year=1983|location=Delhi|publisher=National Council of Churches in India|url=https://books.google.com/books?id=HMoP4lsmGXoC|language=en}} * {{Cite book|last=മൂക്കൻ|first=അപ്രേം|title=Mar Abdisho Thondanat: A Biography|year=1987|location=Trichur|publisher=Mar Narsai Press|url=https://books.google.com/books?id=6ZxKAAAAMAAJ|language=en}} * {{Cite book|last=Moraes|first=George M.|title=A History of Christianity in India: From Early Times to St. Francis Xavier: A. D. 52-1542|year=1964|location=Bombay|publisher=Manaktalas|url=https://books.google.com/books?id=dM_YAAAAMAAJ|language=en}} * {{cite book|last=മുണ്ടാടൻ|first=അന്തോണി മഥ്യാസ്|year=1943|title=History of Christianity in India|volume=1|location=Bangalore|publisher=Church History Association of India|language=en}} ** {{cite book|author1-last=മുണ്ടാടൻ|author1-first=അന്തോണി മഥ്യാസ്|author2-first=ജോസഫ്|author2-last=തെക്കേടത്ത്|year=1982|title=History of Christianity in India|volume=2|location=Bangalore|publisher=Church History Association of India|language=en}} * {{Cite book|last=മുണ്ടാടൻ|first=അന്തോണി മഥ്യാസ്|title=The Arrival of the Portuguese in India and the Thomas Christians Under Mar Jacob, 1498–1552|year=1967|location=Bangalore|publisher=Dharmaram College|url=https://books.google.com/books?id=UqEhAAAAMAAJ|language=en}} * {{Cite book|last=മുണ്ടാടൻ|first=അന്തോണി മഥ്യാസ്|title=Sixteenth century traditions of St. Thomas Christians|year=1970|location=Bangalore|publisher=Dharmaram College|url=https://books.google.com/books?id=zI4hAAAAMAAJ|language=en}} * {{Cite book|last=മുണ്ടാടൻ|first=അന്തോണി മഥ്യാസ്|title=Indian Christians: Search for Identity and Struggle for Autonomy|year=1984|location=Bangalore|publisher=Dharmaram College|url=https://books.google.com/books?id=VdXUAAAAMAAJ|language=en}} * {{Cite book|first=മോഹനാക്ഷൻ|last=നായർ|title=വാസ്തുവിദ്യ: ക്രൈസ്തവ, മുസ്ലീം ദേവാലയങ്ങൾ|year=2009|publisher=വാസ്തുവിദ്യാ ഗുരുകുലം|location=ആറന്മുള}} * {{Cite book|last=നെടുങ്ങാട്ട്|first=ജോർജ്ജ്|title= The Synod of Diamper Revisisted|year=2001|publisher=Pontificio Istituto Orientale|isbn=8872103312|language=en}} *{{Cite book|last=നെടുങ്ങാട്ട്|first=ജോർജ്ജ്|title= A Quest for the Historical Thomas, Apostle of India: A Re-reading of the Evidence|year=2008|publisher=Theological Publications in India|location= Bangalore|isbn=|language=en}} * {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|title=Colonialism and Christian Missions|year=1966|orig-year=1984|location=New York|publisher=McGraw-Hill|url=https://books.google.com/books?id=WgdLAAAAIAAJ|language=en}} * {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|title=A History of Christianity in India: The Beginnings to AD 1707|year=2004|orig-year=1984|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521548854|url=https://books.google.com/books?id=RH4VPgB__GQC|language=en}} ** {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|title=A History of Christianity in India: 1707-1858|year=2002|orig-year=1985|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521893329|url=https://books.google.com/books?id=Xi-tvrYbYxMC|language=en}} * {{cite encyclopedia |last= |title=Addai and Mari, Liturgy of |encyclopedia=The Oxford Dictionary of the Christian Church |edition=3 revised |editor1=F. L. Cross |editor2=E. A. Livingstone |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192802903.001.0001/acref-9780192802903-e-78 |publisher=Oxford University Press |year=2009 |orig-year=2005 |isbn=9780192802903 |language=en }} *{{cite book|last=പാലയ്ക്കൽ|first=ജോസഫ് J.|title=The Survival Story of the Syriac Chants among the Saint Thomas Christians in South India|journal=The Oxford Handbook of Music and World Christianities|editor1=Suzel Ana Reily|editor2=Jonathan M. Dueck|publisher=Oxford University Press|year=2016|isbn=978-0-19-061417-1|url=https://books.google.com/books?id=T9beDAAAQBAJ&pg=PT527|language=en}} *{{cite book|first=പോൾ  |last=പള്ളത്ത്|title=The Provincial Councils of Goa and the Church of St Thomas Christians|year=2005|url=https://www.academia.edu/39001868|language=en}} *{{cite book|first=പോൾ  |last=പള്ളത്ത്|title=The Grave Tragedy of St Thomas Christians and the Apostolic Mission of Sebastiani|year=2006|url=https://www.academia.edu/39001943|language=en}} *{{cite book|first=പോൾ  |last=പള്ളത്ത്|title=Rome and Chaldean Patriarchate in Conflict: Schism of Bishop Rokos in India|year=2017|url=https://www.academia.edu/39001754|language=en}} *{{cite book|first=പോൾ  |last=പള്ളത്ത്|title=Syro-Malankara Catholic Church: Important Documents (1925-2019)|year=2022|url=https://www.academia.edu/100807647|language=en}} *{{cite book|first=തോമസ്  |last=പള്ളിപ്പുറത്തുകുന്നേൽ|title=A Double Regime in the Malabar Church, 1663–1716 |year=1982|language=en}} *{{cite journal|last=Perczel|first=István|title=Have the flames of Diamper destroyed all the old manuscripts of the Saint Thomas Christians?|journal=The Harp|volume=XX|year=2006|pages=87–104|url=https://www.academia.edu/19664388|language=en}} *{{cite journal|title=Four apologetic church histories from India|last=Perczel|first=István|journal=The Harp|volume=24|year=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/333954350|publisher=Gorgias Press|isbn=9781463233136|editor1=ബേബി വർഗ്ഗീസ്|editor2=ജേക്കബ് തെക്കേപ്പറമ്പിൽ|editor3=അബ്രാഹം കാളക്കുടി|language=en}} *{{cite journal|title=Garshuni Malayalam: A Witness to an Early Stage of Indian Christian Literature|first=István|last=Perczel|url=https://www.academia.edu/8456992|journal=Hugoye: Journal of Syriac Studies|year=2014|page=291|volume=17|issue=2|language=en}} *{{cite web|url=http://www.srite.de/index?id=2&cikk=84|last=Perczel|first=István|title=History of St. Thomas Christians from 52 to 1687 AD|website=srite.de|language=en|access-date=2023-11-25|archive-date=2021-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205195039/http://www.srite.de/index?id=2&cikk=84|url-status=dead}} *{{cite journal|first=István|last=Perczel|year=2018b|editor1-first=P. A.|editor1-last=Fabre|editor2-first=Ines|editor2-last=Zupanov|journal=The Rites Controversy in the Early Modern World|location=Leiden|publisher=Brill|pages=191-232|url=https://www.academia.edu/52513765|title=Accommodationist Strategies on the Malabar Coast: Competition or Complementarity?|language=en}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books/about/Christianity_in_India.html?id=l7NWAAAAMAAJ&redir_esc=y|editor1-first=Hormice C.|editor1-last=Perumalil|editor2-first=Edward René|editor2-last=Hambye|title=Christianity in India- a History in ecumenical perspective|year=1973|language=en}} *{{cite book|first= ജോസഫ്|last= പെരുന്തോട്ടം|title= A Period of Decline of the Mar Thoma Christians (1712–1752) |year=1994|isbn=9788186063279|language=en}} * {{cite book|last=Prasad|first= Rajendra |year= 2009|series= History of Science, Philosophy, and Culture in Indian Civilization| title= A Historical-Developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals|volume=12|issue=2|publisher= Concept Publishing Company |location= Delhi, India |isbn= 978-81-8069-595-7|language=en}} *{{cite book|url=https://archive.org/details/periodofjurisdic0000jame/page/n18/mode/1up|title=A Period of Jurisdictional Conflict in the Suriani Church of India, 1800-1838|last=പുലിയുറുമ്പിൽ|first=ജെയിംസ്|publisher=Oriental Institute of Religious Studies India|location=വടവാതൂർ|year=1994|language=en}} *{{cite book|url=|title=പണ്ടാരി ശീശ്മ|isbn=81-88456-16-0 |last=പുലിയുറുമ്പിൽ|first=ജെയിംസ്|publisher=Oriental Institute of Religious Studies India|location=വടവാതൂർ|year=2004}} *{{cite book|title=Muziris Turned Kodungalloor: Capital City & Metropolitan See|first=ജെയിംസ് എബ്രഹാം |last=പുലിയുറുമ്പിൽ|year= 2016|language=en}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/indianchristian00richgoog|title=The Indian Christians of St. Thomas|last=Richards|first=W. J.|date=1908|publisher=Bemrose and Sons Limited|location=London|language=en}} *{{cite journal |last=Ross |first=Israel J. |year=1979 |title=Ritual and Music in South India: Syrian Christian Liturgical Music in Kerala |journal=Asian Music |volume=11 |issue=1 |pages=80–98 |doi=10.2307/833968 |jstor=833968 |language=en}} *{{Cite book|url=http://www.iranicaonline.org/articles/christianity-i|title=CHRISTIANITY i. In Pre-Islamic Persia: Literary Sources|last=Russell|first=James R.|year=1991|series=Encyclopædia Iranica|volume=5|pages=327-28|language=en}} * {{cite journal |last= Swiderski |first= Richard Michael |year= 1988 |title= Northists and Southists: A Folklore of Kerala Christians |journal= Asian Folklore Studies |volume= 47 |issue= 1 |pages= 76–80, 80–83 |publisher= Nanzan University |jstor= 1178253 |doi= 10.2307/1178253 |language=en}} *{{cite book|url=|title=ഇന്ത്യയിലെ പൗരസ്ത്യ ക്രൈസ്തവരുടെ കഥ|isbn= |last=Tisserant|first=Eugene|publisher=ദീപിക ബുക്ക് ഹൗസ്|location=കോട്ടയം|year=1941|editor-last=മറ്റം|editor-first=എ. ഡി.|translator1=എ. ഡി. മറ്റം|translator2=ജെ. തച്ചിൽ|editor2-last=തച്ചിൽ|editor2-first=ജെ.}} *{{cite book |last=Thomas|first=Sonja|year=2018|title=Privileged Minorities:Syrian Christianity, Gender, and Minority Rights in Postcolonial India|publisher=University of Washington Press|pages=4|language=en}} * {{cite book |last=തളിയൻ |first=ജോർജ്ജ് |url=http://geocities.ws/kandathil/kandathil/kandathil.html |title=The Great Archbishop Mar Augustine Kandathil, D. D.: the Outline of a Vocation |publisher=Mar Louis Memorial Press |year=1961 |language=en }} * {{Cite encyclopedia |last=തോമസ് |first=മാർട്ടിൻ |title=Catalogue of ancient Nasrani Churches, their affiliations and population statistics in the background of division and attempts of Reconciliation- A review of Literature |encyclopedia=Nasranis |year=2009 |url=https://www.nasrani.net/2009/09/13/catalogue-of-ancient-nasrani-churches-their-affiliations-and-population-statistics-in-the-background-of-division-and-attempts-of-reconciliation/ |access-date= |language=en }} * {{cite book|first=ഫ്രാൻസിസ്|last=തോണിപ്പാറ|title=St Thomas Christians of India: a Period of Struggle for Unity and Self-Rule, 1775–1787 |year=1999|language=en}} * {{cite journal|first=Alexander|last=Toepel|year=2011|editor1=Timothy B Sailors|editor2=Alexander Toepel|editor3=Emmanouela Grypeou|editor4=Dmitrij Bumazhnov|title=A letter from Alexander Kadavil to the Congregation of St. Thomas at Edapally|series=Bibel, Byzanz und Christlicher Orient: Festschrift für Stephen Gerö zum 65. Geburtstag|journal=Orientalia Lovaniensia Analecta|volume=187|location=Leuven|publisher=Peeters|ISBN=9789042921771|ISSN=0777-978X|url=https://www.academia.edu/10859397|language=en}} * {{Cite book|last=വടക്കേക്കര|first=ബനഡിക്ട്|title=Origin of Christianity in India: A Historiographical Critique|year=2007|location=Delhi|publisher=Media House|isbn=9788174952585|url=https://books.google.com/books?id=7f3YAAAAMAAJ|language=en}} *{{Cite book|last=Van der Ploeg|first=J. P. M., O.P.|title=''The Christians of St. Thomas in South India and their Syriac Manuscripts.''|location=Rome; Bangalore|publisher=Center for Indian and Inter-Religious Studies; Dharmaram Publications|year=1983|url=https://books.google.com/books?id=pAI7AAAAMAAJ|language=en}} *{{cite book|first=ചെറിയാൻ|last=  വാരിക്കാട്ട്|title=The Suriani Church of India. Her Quest for Autochthonous Bishops (1877–1896) |year=1995|language=en}} * {{cite book|last= വെള്ളിയാൻ|first= ജേക്കബ്|year= 1986|title= Symposium on Knanites|series= Syrian Church Series|volume= 12|publisher= Jyothi Book House|url= https://books.google.com/books?id=3PIMGwAACAAJ|language= en}} *{{cite book|last= Weerakkody|first=D.|title=Taprobanê: Ancient Sri Lanka as known to Greeks and Romans |year=1997 |isbn=9782503505527}} * {{Cite book|last=Wilmshurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|location=Louvain|publisher=Peeters Publishers|isbn=9789042908765|url=https://books.google.com/books?id=jB8ir0ek8bgC|language=en}} *{{cite book|last=Wilmshurst|first=David|year=2011|title=The Martyred Church: A History of the Church of the East|url=https://archive.org/details/martyredchurchhi0000wilm|publisher=East and West Publishing|language=en}} *{{cite book|last=Županov|first=Ines G.|year=2005|url=https://books.google.com/books?id=Nix4M4dy7nQC|title=Missionary Tropics: The Catholic Frontier in India (16th–17th centuries)|page=99 and note|publisher=University of Michigan|isbn=0-472-11490-5|language=en}} {{Refend}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ക്രൈസ്തവ സഭാചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജനവിഭാഗങ്ങൾ]] g310ug293eqfajjhsdt3rcd5u6u4uuf 4 6657 4671681 3953346 2026-09-29T14:13:22Z Kiran Gopi 10521 /* വ്യക്തികളുടെയും സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും പേരുകൾ ചുരുക്കിയെഴുതുമ്പോൾ */ 4671681 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|WP:Style guide}} {{ഔദ്യോഗികമാർഗ്ഗരേഖ}} {{മാർഗ്ഗരേഖകളുടെ പട്ടിക}} വിക്കിപീഡിയയിൽ ലേഖനങ്ങളെഴുതുമ്പോൾ സ്വീകരിക്കേണ്ട ശൈലിയെക്കുറിച്ചാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിക്കുന്നത്. ചില പദങ്ങളുടെയും പ്രയോഗങ്ങളുടെയും കാര്യത്തിൽ ഐകരൂപ്യമുണ്ടാക്കുവാൻ ഈ താളിലെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഏവരും പാലിക്കുവാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. ==ഇംഗ്ലീഷ് സ്പെല്ലിംഗ്== മലയാളത്തിലേയ്ക്ക് ലിപിമാറ്റം നടത്തിയ വാക്കുകൾ എങ്ങനെ എഴുതണം; അമേരിക്കൻ സ്പെല്ലിംഗാണോ ഇംഗ്ലീഷ് സ്പെല്ലിംഗാണോ ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്, എന്ന കാര്യങ്ങളിൽ താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ശൈലി സ്വീകരിക്കാവുന്നതാണ്<ref>{{cite web|title=വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം) - ഇംഗ്ലീഷ് സ്പെല്ലിംഗ്|url=http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF%3A%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_%28%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82%29&diff=1681926&oldid=1681925#.E0.B4.87.E0.B4.82.E0.B4.97.E0.B5.8D.E0.B4.B2.E0.B5.80.E0.B4.B7.E0.B5.8D_.E0.B4.B8.E0.B5.8D.E0.B4.AA.E0.B5.86.E0.B4.B2.E0.B5.8D.E0.B4.B2.E0.B4.BF.E0.B4.99.E0.B5.8D.E0.B4.99.E0.B5.8D|publisher=വിക്കിപീഡിയ|accessdate=18 മാർച്ച് 2013}}</ref> * ഇംഗ്ലീഷിൽ തിരിച്ചുവിടൽ താളുകളുണ്ടാക്കുമ്പോൾ ഏതുതരം സ്പെല്ലിംഗും ഉപയോഗിക്കാം * കമ്പ്യൂട്ടർ സംബന്ധിയായ സാങ്കേതികപദങ്ങളിൽ അവ രൂപം കൊണ്ട സ്ഥലത്തെ സ്പെല്ലിംഗ് ഉപയോഗിക്കാം * ഇതൊഴികെയുള്ള അവസരങ്ങളിൽ ബ്രിട്ടീഷ് സ്പെല്ലിംഗ് ഉപയോഗിക്കുക * മറ്റു ഭാഷകളിൽ നിന്ന് കടം കൊണ്ട വാക്കുകൾക്ക് മലയാളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള രൂപം ഉപയോഗിക്കുക * ലിപിമാറ്റം ചെയ്യുമ്പോൾ വാക്കിന്റെ ഉറവിടത്തിലുള്ള ഉച്ചാരണത്തിനോട് അടുത്തുനിൽക്കുന്ന തരത്തിൽ വേണം ചെയ്യുവാൻ. ==മാസങ്ങളുടെ പേരുകൾ== ഇംഗ്ലീഷ് ഉച്ചാരണത്തിനനുസരിച്ചുള്ള രീതിയിലാവണം മാസങ്ങളുടെ പേരുകൾ എഴുതേണ്ടത്. *'''ജനുവരി''' :ജാനുവരി, ജനവരി എന്നീ വകഭേദങ്ങൾ ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്. *'''ഫെബ്രുവരി''' :ഫിബ്രവരി, ഫെബ്രവരി എന്നിവ ഒഴിവാക്കുക *'''മാർച്ച്''' *'''ഏപ്രിൽ''' :അപ്രീൽ, എപ്രീൽ, ഏപ്രീൽ എന്നിവ ഒഴിവാക്കുക *'''മേയ്''' :മെയ്, മെയ്യ് എന്നിവ ഒഴിവാക്കുക *'''ജൂൺ''' *'''ജുലൈ''' :ജൂലായ്, ജുലായ് എന്നിവ ഒഴിവാക്കുക *'''ഓഗസ്റ്റ്''' :ആഗസ്റ്റ്, ആഗസ്ത്, ഓഗസ്ത് എന്നിവ ഒഴിവാക്കുക *'''സെപ്റ്റംബർ''' :സെപ്തംബർ, സെപ്റ്റമ്പർ, സെപ്തമ്പർ എന്നിവ ഒഴിവാക്കുക *'''ഒക്ടോബർ''' :ഒക്റ്റോബർ ഒഴിവാക്കുക *'''നവംബർ''' :നവമ്പർ ഒഴിവാക്കുക *'''ഡിസംബർ''' :ഡിസമ്പർ ഒഴിവാക്കുക ==ഭൂമിശാസ്ത്ര നാമങ്ങൾ== *'''ഇന്ത്യ''' :ഇൻ‌ഡ്യ എന്ന രൂപമാണ് കൂടുതൽ യോജിച്ചതെന്ന ഒരുവാദമുണ്ട്. എങ്കിൽതന്നെയും ഏതാണ്ട് സാർവത്രികമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന രൂപമെന്ന നിലയിൽ ഇന്ത്യ എന്നെഴുതുക. *'''ഓസ്ട്രേലിയ''' :ആസ്ത്രേലിയ ഒഴിവാക്കണം :ആസ്ട്രേലിയ ഒഴിവാക്കണം *'''ഓസ്ട്രിയ''' :ആസ്ത്രിയ ഒഴിവാക്കണം === സ്ഥലപ്പേരുകൾ വിശദമാക്കുമ്പോൾ === ചിലപ്പോൾ സ്ഥലപ്പേര് മാത്രം തലക്കെട്ട് നൽകിയാൽ തിരിച്ചറിയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടായേക്കും. ഇങ്ങനെയുള്ള അവസരങ്ങളിൽ, സ്ഥലപ്പേരിനോടൊപ്പം ജില്ലയുടെയോ സംസ്ഥാനത്തിന്റേയോ രാജ്യത്തിന്റേയോ പേര് നൽകാം. ഇത്തരം വിവരങ്ങൾ സ്ഥലപ്പേരിനു ശേഷം '''കോമ (,)''' ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിക്കണം. ഉദാഹരണം '''[[മുട്ടം, ഇടുക്കി ജില്ല]]'''<ref>[http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_%28%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82%29&oldid=1636735#.E0.B4.B8.E0.B5.8D.E0.B4.A5.E0.B4.B2.E0.B4.AA.E0.B5.8D.E0.B4.AA.E0.B5.87.E0.B4.B0.E0.B5.81.E0.B4.95.E0.B5.BE സ്ഥലപ്പേരുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച], പഞ്ചായത്തിൽനിന്ന്</ref> === നഗരവും പട്ടണവും === നഗരം, പട്ടണം എന്നിവ ഏകദേശം ഒരേ അർത്ഥമുള്ള വാക്കുകളാണെങ്കിലും വിക്കിപീഡിയയിലെ വർഗ്ഗീകരണത്തിന് ഐകരൂപം വേണ്ടിടത്ത് '''പട്ടണങ്ങൾ''' എന്നുപയോഗിക്കുക.<ref name=wp2013March16>{{cite web|title=നഗരം പട്ടണം|url=http://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_%28%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82%29/Archive_7#.E0.B4.A8.E0.B4.97.E0.B4.B0.E0.B4.82_.E0.B4.AA.E0.B4.9F.E0.B5.8D.E0.B4.9F.E0.B4.A3.E0.B4.82|work=വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|accessdate=2013 മാർച്ച് 16}}</ref> നഗരങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും തമ്മിൽ വസ്തുനിഷ്ഠമായ ഒരു വേർതിരിവു് എളുപ്പമല്ലാത്തതിനാൽ വർഗ്ഗീകരണം നടത്തുമ്പോൾ എല്ലാ നഗരങ്ങളും പട്ടണങ്ങളായി പരിഗണിക്കുക. ഉദാഹരണം: [[:വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] എന്ന വർഗ്ഗത്തിലാണു് [[കൊച്ചി]]യേയും [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോടിനേയും]] മറ്റും ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടതു്. ==ലേഖനത്തിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളുടെ ക്രമം== മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ഓരോ ലേഖനവും പല വിഭാഗങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു (ഉദാ: ഫീചേർ‌ഡ് ഫലകം / ചിത്രശാല / ലേഖനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം / ഇന്റർവിക്കി കണ്ണികൾ / വർഗ്ഗങ്ങള് തുടങ്ങിയവ‍). എല്ലാ ലേഖനത്തിലും എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും ഉണ്ടാവണമെന്നില്ലെങ്കിലും ഉള്ള ഓരോ വിഭാഗവും ലേഖനത്തിൽ ചേർ‌ക്കുമ്പോൾ പാലിക്കേണ്ട ക്രമം ആണു് താഴെ. വിക്കിപീഡിയയിലെ ലേഖനങ്ങളിലെ വിഭാഗങ്ങൾക്ക് ഐക്യരൂപമുണ്ടാകാൻ വിവിധവിഭാഗങ്ങൾ താഴെ കാണുന്ന ക്രമത്തിൽ വേണം ഓരോ ലേഖനത്തിലും ചേർ‌ക്കാൻ. നിലവിലുള്ള ലേഖനങ്ങളിലെ വിഭാഗങ്ങൾ ഈ ക്രമം പാലിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ പ്രസ്തുത വിഭാഗങ്ങൾ ഈ ക്രമത്തിൽ ആക്കേണ്ടതാണു്. #ഫീച്ചേർ‌ഡ് ഫലകം - തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനങ്ങൾക്ക് മാത്രം #പ്രെറ്റി യൂആർഎൽ - ഫീച്ചേർ‌ഡ് ഫലകം ഇല്ലെങ്കിൽ ഇതു് എപ്പോഴും ആദ്യം വരണം. അല്ലെങ്കിൽ അതു് വരേണ്ട സ്ഥാനത്തു് വരില്ല. മാത്രമല്ല പ്രെറ്റി യൂആർഎൽ ഫലകത്തിനു് മുൻപ് അനാവശ്യ സ്പേസും കൊടുക്കരുതു്. #ലേഖനത്തെ സംബന്ധിച്ച വിവിധ അറിയിപ്പുകൾ. ഉദാ: ലേഖനം മായ്ക്കാനുള്ള ഫലകം / അവലംബങ്ങൾ ചേർ‌ക്കാനുള്ള ഫലകം / ശ്രദ്ധേയതാ ഫലകം തുടങ്ങിയവ #ഇൻഫോ‌ബോക്സ് ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ അത് #ലേഖനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം #ചിത്രശാല #'''ഇതും കൂടി കാണുക''' #ലേഖനത്തെ സം‌ബന്ധിക്കുന്ന കവാടം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് #'''കുറിപ്പുകൾ''' #'''അവലംബം''' <br/>അവലംബത്തിന്റെ താഴെ അവസാനവരിയായി സ്വതന്ത്രപ്രസാധക അനുമതി പത്രം ഉപയോഗിക്കുന്ന മറ്റു് ഉറവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഉള്ളടക്കത്തിനു് കടപ്പാടു് നൽകുന്ന [[ഫലകം:Sarvavinjanakosam]] പോലുള്ള ഫലകം ചേർക്കുക. #'''പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ''' #ഇതരവിക്കിസം‌രംഭങ്ങൾ (ഉദാ:വിക്കി കോമൺ‌സ്, വിക്കിഗ്രന്ഥശാല തുടങ്ങിയവ) #ചില ലേഖനങ്ങളിൽ താഴെ കാണാറുള്ള നാവിഗേഷണൽ ഫലകങ്ങൾ ഉദാ:ഏതെങ്കിലും നക്ഷത്രരാശി ലേഖനം നോക്കുക. #സ്റ്റബ്ബ് ഫലകം ആവശ്യമെങ്കിൽ അത് #വിവിധ വർ‌ഗ്ഗങ്ങൾ #ഇന്റർ വിക്കി കണ്ണികൾ ==സംഖ്യകൾ== ===വലിയസംഖ്യകളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ=== നിത്യ ജീവിതത്തിൽ നമുക്കു് ഉപയോഗിക്കേണ്ടി വരുന്ന വലിയ സംഖ്യകളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ പ്രാചീന കേരളത്തിൽ വിപുലമായ ഒരു നാമകരണ സമ്പ്രദായം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇതിനായി [[വെള്ളം (സംഖ്യ)]] എന്ന ലേഖനം കാണുക. എങ്കിലും ഇപ്പോൾ നമ്മുടെ ഉപയോഗം '''ലക്ഷത്തിലും കോടിയിലും''' മാത്രമായി ഒതുങ്ങുന്നു. പക്ഷെ ഇംഗ്ലീഷിൽ നിന്ന് മലയാളത്തിലേക്കുള്ള പരിഭാഷകളിലൂടെ മില്യൻ,ബില്യൺ, ട്രില്യൺ തുടങ്ങിയ പ്രയോഗങ്ങൾ ഇപ്പോൾ പല മാദ്ധ്യമങ്ങളിലും കാണാറുണ്ട്. ഇതു പലപ്പോഴും തെറ്റിദ്ധാരണയ്ക്കു് ഇടയാക്കാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിനു് ബില്യൺ എന്ന പദത്തിനു് വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ ഉള്ള അർത്ഥം കാണാൻ [[:en:Long and short scales]] എന്ന ലേഖനം കാണുക. ശാസ്ത്രത്തിൽ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസമുള്ള മലയാളികൾക്കുപോലും പലപ്പോഴും ഈ പ്രയോഗങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. അതിനാൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ലേഖനങ്ങളിൽ വലിയ സംഖ്യകളെ സൂചിപ്പിക്കേണ്ടി വരുമ്പോൾ, മലയാളികൾ നിത്യജീവിതത്തിൽ സാധാരണ ഉപയോഗിക്കുന്ന '''ലക്ഷം''' (100000), '''കോടി''' (10000000) തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിക്കുക. ഇതിലും വലിയ സംഖ്യകളെ സൂചിപ്പിക്കുവാൻ സൈന്റിഫിക്കു് നൊട്ടേഷൻ (ഉദാ: 500000000000 = 5 X 10¹¹) ഉപയോഗിക്കുക. '''അഭികാമ്യമായ ചില പ്രയോഗങ്ങൾ''' *പത്തു് ദശലക്ഷം പോലുള്ള പ്രയോഗങ്ങൾ ദയവായി ഒഴിവാക്കുക. പകരം '''ഒരു കോടി''' എന്നു് ഉപയോഗിക്കുന്നതാണു് അഭികാമ്യം. *നൂറായിരം എന്ന് പ്രയോഗം ഒഴിവാക്കുക. പകരം '''ഒരു ലക്ഷം''' എന്നുപയോഗിക്കുക, '''ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ''' *1 - മില്യൺ = 1 ദശലക്ഷം = '''10 ലക്ഷം''' എന്നുപയോഗിക്കുക, *10 മില്യൺ = 10 ദശലക്ഷം = 100 ലക്ഷം = '''1 കോടി''' എന്നുപയോഗിക്കുക *1 ബില്യൺ = '''100 കോടി''' എന്നുപയോഗിക്കുക *പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രായം = 13.6 ബില്യൺ വർഷം = '''1360 കോടി''' വർഷം എന്നുപയോഗിക്കുക *ഭൂമിയുടെ പ്രായം = 4.54 ബില്യൺ വർഷം = '''454 കോടി''' വർഷം എന്നുപയോഗിക്കുക ==നിർബന്ധമായും ഒഴിവാക്കേണ്ട പ്രയോഗങ്ങൾ== *പേരുകൾക്കു മുന്നിൽ '''ശ്രീ, ശ്രീമതി''' എന്നിവ ചേർക്കുന്നത് നിർബന്ധമായും ഒഴിവാക്കണം. *പേരുകൾക്കൊപ്പം '''മാസ്റ്റർ, മാഷ്,ടീച്ചർ''' എന്നിങ്ങനെയൊക്കെ കേരളത്തിൽ പ്രയോഗിക്കുമെങ്കിലും വിക്കിപീഡിയ ലേഖനങ്ങളിൽ അവ ആവശ്യമില്ല. (ഉദാ: പി.കെ. ശ്രീമതി. പി.കെ.ശ്രീമതി ടീച്ചർ വേണ്ട) *സാധാരണ ഉപയോഗത്തിലുള്ള പേര് തിരിച്ചുവിടൽ താളായി നിലനിർത്താം<ref name=nametitle>{{cite web|title=വ്യക്തികളുടെ നാമങ്ങൾ-വിശേഷണങ്ങൾ|url=http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF%3A%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_%28%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82%29&diff=1681133&oldid=1681125#.E0.B4.B5.E0.B5.8D.E0.B4.AF.E0.B4.95.E0.B5.8D.E0.B4.A4.E0.B4.BF.E0.B4.95.E0.B4.B3.E0.B5.81.E0.B4.9F.E0.B5.86_.E0.B4.A8.E0.B4.BE.E0.B4.AE.E0.B4.99.E0.B5.8D.E0.B4.99.E0.B5.BE-.E0.B4.B5.E0.B4.BF.E0.B4.B6.E0.B5.87.E0.B4.B7.E0.B4.A3.E0.B4.99.E0.B5.8D.E0.B4.99.E0.B5.BE|work=വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|publisher=വിക്കിപീഡിയ|accessdate=17 മാർച്ച് 2013}}</ref> . *എന്നാൽ ഒരു വ്യക്തി അറിയപ്പെടുന്നത് യഥാർത്ഥനാമത്തിലല്ലെങ്കിൽ, പൊതുവേ അറിയപ്പെടുന്ന പേര്‌ ലേഖനങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കാം. (ഉദാ: കുഞ്ഞുണ്ണി മാഷ്) ഇത്തരം ഒഴിവുകഴിവുകൾ<ref name=nametitle/> അതാത് സംവാദം താളിൽ ചർച്ച ചെയ്യേണ്ടതാണ്. <!--*വിക്കിപീഡിയയിൽ ''പൊതുസമ്മതി'' അല്ലെങ്കിൽ ''അഭിപ്രായസമന്വയം'' എന്ന അർത്ഥത്തിൽ '''സമവായം''' എന്നുപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്.<ref>{{cite web|title=പഞ്ചായത്ത്(നയരൂപീകരണം)|url=http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF%3A%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_%28%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82%29&diff=1807359&oldid=1807358|publisher=വിക്കിപീഡിയ|accessdate=2013 ജൂലൈ 27}}</ref>--> == അവലംബം (References) == വിശ്വസനീയവും ആധികാരികവുമായ ഉറവിടങ്ങൾ റഫറൻ‌സായി ചേർക്കുക എന്നതാണ് പൊതുവായ കീഴ്‌വഴക്കം. അതായത് “സി.പി.എം. തീവ്രവാദ സംഘടനയാണ്” എന്നൊരു പ്രസ്താവന എഴുതിയശേഷം ആ വാദം ഉന്നയിക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും സി.പി.എം. വിരുദ്ധ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെ ലിങ്കു നൽകുകയല്ല ശരിയായ നടപടി. തീവ്രവാദ സംഘടനകളെപ്പോലുള്ള വിവാദ വിഷയങ്ങളിൽ കോടതി ഉത്തരവുകൾ, വിവിധ സർക്കാർ ഉത്തരവുകളുടെയോ റിപ്പോർട്ടുകളുടെയോ ലിങ്കുകൾ, അവ സംബന്ധിച്ച വാർത്തകൾ, അംഗീകൃത വർത്തമാന പത്രങ്ങളുടെ ലിങ്കുകൾ ഇവയൊക്കെ നൽകുകയാണുത്തമം. ഒരു സംഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവാദ വിഷയം കൈകാര്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ആ സംഘടനയുടെ മുഖപത്രത്തേക്കാൾ അതു സംബന്ധിച്ച് സ്വതന്ത്ര മാധ്യമങ്ങളുടെ ലേഖനങ്ങൾ ലിങ്കുകളായി നൽകുകയാണുചിതം. മുഖപത്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ താല്പര്യങ്ങളെ മാത്രമായിരിക്കും എല്ലായ്പ്പോഴും മുറുകെപിടിക്കുക എന്നതാണ് ഇതിനു കാരണം. രാജ്യാന്തര പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിഷ്പക്ഷ ഏജൻ‌സികളുടെ ലിങ്കുകൾ നൽകുന്നതു് കൂടുതൽ അഭികാമ്യമാണു്. '''ഓപ്പൺ ഡിസ്കഷൻ ഫോറങ്ങൾ, ചാറ്റ് ഫോറങ്ങൾ, ബ്ലോഗുകളിലെ കമന്റുകൾ''' ഇവ ആധികാരിക തെളിവുകളായി സ്വീകരിച്ച് അവതരിപ്പിക്കരുത്. എന്നാൽ വ്യക്തമായ തെളിവുകളോടെയും റഫറൻ‌സുകളുടെയും എഴുതപ്പെട്ട ബ്ലോഗ് ലേഖനങ്ങൾ തെളിവുകളായി സ്വീകരിക്കാം. ഇത്തരം ഇന്റർനെറ്റ് ലേഖനങ്ങൾ പിന്നീട് തിരുത്തപ്പെടുകയോ അപ്രത്യക്ഷമാവുകയോ ചെയ്യാനുള്ള സാദ്ധ്യത പരിഗണിച്ച് അവയുടെ വെബ് ആർക്കൈവ് കണ്ണികൾ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതു് കൂടുതൽ നന്നായിരിക്കും. '''നമ്മുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾക്ക് ബലം വർദ്ധിപ്പിക്കാനല്ല, മറിച്ച് ലേഖനത്തിന്റെ ആധികാരികത ഉറപ്പുവരുത്താനാണ് റഫറൻ‌സുകൾ എന്ന കാര്യം മറക്കാതിരിക്കുക.''' അവലംബങ്ങൾ സാധ്യമാകുന്നത്രയും മലയാളത്തിൽ തന്നെ നൽകാൻ ശ്രമിക്കുക.<ref>[http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നയരൂപീകരണം)&diff=1677988&oldid=1677977 അവലംബം മലയാളത്തിലാക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നയരൂപീകരണചർച്ച]</ref> ---- '''''റെഫറൻസുകൾ നൽകുന്നതിനുള്ള വിക്കിവിന്യാസങ്ങളെക്കുറിച്ചറിയാൻ [[സഹായം:എഡിറ്റിങ്‌ വഴികാട്ടി#അവലംബം|എഡിറ്റിങ് വഴികാട്ടി]] എന്ന സഹായം താൾ കാണുക''''' ---- ==ജനന-മരണതീയതികൾ നൽകേണ്ട ശൈലി== മരണമടഞ്ഞ വ്യക്തികൾക്ക്: ഉദാ: മഹാത്മാ ഗാന്ധി (1869 ഒക്ടോബർ 2 - 1948 ജനുവരി 30) എന്ന രീതി ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന വ്യക്തികൾക്ക്: ഉദാ: വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ (ജനനം: 1923 ഒക്ടോബർ 23)'' എന്ന രീതി. ==വ്യക്തികളുടെയും സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും പേരുകൾ ചുരുക്കിയെഴുതുമ്പോൾ== വ്യക്തികളുടെയോ സ്ഥാപനങ്ങളുടേയോ പേരുകൾ ചുരുക്കിയെഴുതുമ്പോൾ താഴെ പറയുന്ന ശൈലി അവലംബിക്കുക. '''എസ്.കെ. പൊറ്റെക്കാട്ട് / എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ/ബി.ബി.സി./ എസ്.എം.വി. ഗവണ്മെന്റ് മോഡൽ എച്ച്.എസ്.എസ്. തിരുവനന്തപുരം - അഭികാമ്യം''' എസ് കെ പൊറ്റെക്കാട്ട് / എസ്. കെ. പൊറ്റെക്കാട്ട് / എസ്.കെ പൊറ്റെക്കാട്ട് /എസ്. എം. വി. ഗവ. മോഡൽ എച്ച്.എസ്.എസ്, തിരുവനന്തപുരം- അനഭികാമ്യം ==ഒരേ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവർ == ഒരേ പേരിൽ വിവിധ കാലയളവുകളിലും വിവിധ ഭാഷകളിലും അഭിനയിക്കുന്ന ചലച്ചിത്രനടിമാരുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, അംബിക, മീന, കാർത്തിക എന്നീ പേരുകളിൽ ഒന്നിൽക്കൂടുതൽ നടിമാരുണ്ട്. ഇത്തരത്തിലുള്ളവർക്കുള്ള ലേഖനങ്ങളുടെ തലക്കെട്ട് നൽകുമ്പോൾ:<ref name=wpp2013March16-2>{{cite web|title=അഭിനേതാക്കളുടെ വിവക്ഷകൾ|url=http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_(%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82)&oldid=1680157#.E0.B4.85.E0.B4.AD.E0.B4.BF.E0.B4.A8.E0.B5.87.E0.B4.A4.E0.B4.BE.E0.B4.95.E0.B5.8D.E0.B4.95.E0.B4.B3.E0.B5.81.E0.B4.9F.E0.B5.86_.E0.B4.B5.E0.B4.BF.E0.B4.B5.E0.B4.95.E0.B5.8D.E0.B4.B7.E0.B4.95.E0.B5.BE|work=വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|accessdate=2013 മാർച്ച് 16}}</ref> # വ്യക്തിയുടെ പൂർണ്ണമായ യഥാർത്ഥ പേരുപയോഗിക്കാൻ ആദ്യം ശ്രമിക്കുക. # അത് മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസമാണെങ്കിൽ വലയത്തിൽ പ്രവർത്തനകാലഘട്ടവും മേഖലയും നൽകുക. ഉദാഹരണം '''കാർത്തിക (1980-കളിലെ നടി)''' == കുറിപ്പുകൾ == ലേഖനങ്ങളിൽ കുറിപ്പുകൾ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, കുറിപ്പുകളുടെ പ്രതീകമായി, (൧, ൨, ൩ .. എന്നിങ്ങനെയുള്ള) മലയാളം അക്കങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുക. കുറിപ്പുകൾ നൽകുന്നതെങ്ങനെയെന്നറിയാൻ [[സഹായം:എഡിറ്റിങ്‌ വഴികാട്ടി#കുറിപ്പുകൾ|എഡിറ്റിങ്‌ വഴികാട്ടി]] കാണുക. == ചിത്രശാല == ലേഖനങ്ങളിലെ ഉള്ളടക്കം വ്യക്തമാകുന്നതിന് [[സഹായം:ചിത്രസഹായി|ചിത്രങ്ങളും മറ്റു പ്രമാണങ്ങളും ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത്]] വളരെ ഗുണകരമാണ്. ലേഖനങ്ങളിലെ ചിത്രങ്ങൾ അതാതുകാര്യങ്ങളെ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഖണ്ഡികയിൽത്തന്നെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്. എന്നാൽ ലേഖനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിൽ ചിത്രങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്താൻ സ്ഥലപരിമിതിയുണ്ടെങ്കിൽ ലേഖനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും താഴെയായി ചിത്രശാല എന്ന വിഭാഗമുണ്ടാക്കി '''അവശ്യചിത്രങ്ങൾ''' അവിടെ ഗാലറിയായി ഉൾപ്പെടുത്താം. ചിത്രശാല ഉൾപ്പെടുത്തുമ്പോൾ താഴെക്കാണുന്ന നിബന്ധനകൾ പാലിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക.<ref>[https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_%28%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82%29&oldid=1381753#.E0.B4.9A.E0.B4.BF.E0.B4.A4.E0.B5.8D.E0.B4.B0.E0.B4.B6.E0.B4.BE.E0.B4.B2 ചിത്രശാലയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ശൈലിയുടെ രൂപീകരണച്ചർച്ച] [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|പഞ്ചായത്തിൽ]] കാണുക</ref> # അവശ്യചിത്രങ്ങൾ, ലേഖനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തോടൊപ്പം ഉൾക്കൊള്ളിക്കാൻ സ്ഥലപരിമിതിയുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രം ചിത്രശാല ഉപയോഗിക്കുക. # ചിത്രശാലയിലെ ഓരോ ചിത്രത്തിന്റെയും പ്രതിപാദ്യത്തെക്കുറിച്ച് ലേഖനത്തിൽ വിവരണം വേണം. # ഓരോ ചിത്രത്തിനു താഴെയും വിവരണം നിർബന്ധമായും വേണം # ഒരേ ധർമ്മം നിർവഹിക്കുന്ന രണ്ടാം ചിത്രമാകരുത്. ഒരേ ധർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുന്ന മെച്ചപ്പെട്ട രണ്ടാംചിത്രമുണ്ടെങ്കിൽ ആദ്യത്തെ ചിത്രത്തെ ഒഴിവാക്കി പുതിയ ചിത്രം സ്ഥാപിക്കുക. കൂടുതൽ ചിത്രങ്ങൾക്കായി കോമൺസ് താളിലേക്കോ വർഗ്ഗത്തിലേക്കോ ഉള്ള കണ്ണി നൽകാവുന്നതാണ്. ഇതിനായി {{tl|commonscat}} എന്ന ഫലകം ഉപയോഗിക്കാം. ==ഇതരഭാഷാവിക്കികളിലേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== ലേഖനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തിൽ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിലേക്കോ മറ്റ് ഭാഷകളിലേക്കോ കണ്ണികൾ നൽകരുത്.<ref>[http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നയരൂപീകരണം)&diff=1634609&oldid=1634568 ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിലേക്കുള്ള കണ്ണികൾ : നയരൂപീകരണചർച്ച]</ref> ഉദാഹരണമായി, സാർഡോലുട്ര എന്ന ജന്തുവിനെപ്പറ്റി ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിൽ ലേഖനമുണ്ടെന്നും മലയാളത്തിൽ ഇല്ലെന്നും കരുതുക. ഈ ജന്തുവിനെപ്പറ്റി പരാമർശിക്കുന്ന മറ്റ് ലേഖനങ്ങളിൽ [[:en:Sardolutra|സാർഡോലുട്ര]] (വിക്കി സിന്റാക്സ് : <nowiki>[[:en:Sardolutra|സാർഡോലുട്ര]]</nowiki>) ഇങ്ങനെ കണ്ണി നൽകരുത്, [[സാർഡോലുട്ര]] (വിക്കി സിന്റാക്സ് : <nowiki>[[സാർഡോലുട്ര]]</nowiki>) എന്നിങ്ങനെ നിലവിലില്ലാത്ത ലേഖനത്തിലേക്ക് ചുവന്ന കണ്ണി നൽകുകയാണ് വേണ്ടത്. താളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന വിഷയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അന്യഭാഷാലേഖനങ്ങളിലേക്കുള്ള കണ്ണികൾ താളിൽ ഏറ്റവും താഴെയായി നൽകാവുന്നതാണ്, സൈഡ്ബാറിൽ "ഇതരഭാഷകളിൽ" എന്ന തലക്കെട്ടിനുകീഴെ ഇവ ദൃശ്യമാകും. മറ്റേതെങ്കിലും വിഷയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അന്യഭാഷാലേഖനത്തിലേക്ക് കണ്ണി ചേർക്കുന്നത് വളരെ ഉപയോഗപ്രദമാകുമെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ അത്യാവശ്യ അവസരത്തിൽ "പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ" എന്ന ഭാഗത്ത് അവ ലിങ്ക് ചെയ്യാം. ==ഇൻഫോബോക്സുകൾ== ===ടാക്സോബോക്സ് തയ്യാറാക്കുന്നതിന് സ്വീകരിക്കാവുന്ന ശൈലി=== * ടാക്സോബോക്സിൽ വിവരങ്ങൾ കഴിയുന്നതും മലയാളത്തിൽ കൊടുക്കാനാണ് ശ്രമിക്കേണ്ടത്. പക്ഷേ ശാസ്ത്രീയനാമം (ജീനസ് നാമവും സ്പീഷീസ് നാമവും) ലാറ്റിൻ ലിപികളിൽകൂടി എഴുതേണ്ടത് വ്യക്തത ലഭിക്കാനാവശ്യമാണ്. * മലയാളത്തിൽ ലിപ്യന്തരം വരുത്തിയ ശാസ്ത്രീയനാമത്തിനുശേഷം ലാറ്റിൻ ലിപികളിലുള്ള നാമം വലയത്തിനുള്ളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുക എന്നതാണ് ഈ പ്രത്യേക വിഷയത്തിലുള്ള ലേഖനങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ പിന്തുടരാവുന്ന ശൈലി. * മലയാളത്തിൽ നിലവിൽ ലേഖനമില്ലാത്ത ശാസ്ത്രീയനാമങ്ങളും ലേഖകന് മലയാളം ഉറപ്പായി അറിയാത്ത നാമങ്ങളും തൽക്കാലം ഇംഗ്ലീഷിൽ നിലനിർത്തുകയും താളുണ്ടാവുകയോ മലയാളം പേര് ലഭ്യമാവുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ മലയാളത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്യാം. * ഇടയ്ക്കിടെ പേരുമാറ്റമുണ്ടാകുന്നത് ടാക്സോബോക്സിൽ നിന്നുള്ള കണ്ണി മുറിയാൻ കാരണമായേക്കും. ഇത് ഒഴിവാക്കാൻ പൈപ്പ്ഡ് ലിങ്കുകൾ നൽകാവുന്നതാണ്<ref>{{cite web|title=വിക്കിപീഡിയ:നയരൂപീകരണം|url=http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF%3A%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_%28%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82%29&diff=1684574&oldid=1684561#.E0.B4.B8.E0.B4.B8.E0.B5.8D.E0.B4.AF.E0.B4.99.E0.B5.8D.E0.B4.99.E0.B4.B3.E0.B5.86.E0.B4.95.E0.B5.8D.E0.B4.95.E0.B5.81.E0.B4.B1.E0.B4.BF.E0.B4.9A.E0.B5.8D.E0.B4.9A.E0.B5.81.E0.B4.B3.E0.B5.8D.E0.B4.B3_.E0.B4.B2.E0.B5.87.E0.B4.96.E0.B4.A8.E0.B4.99.E0.B5.8D.E0.B4.99.E0.B4.B3.E0.B4.BF.E0.B4.B2.E0.B5.86_taxobox-_.E0.B5.BD_.E0.B4.B2.E0.B4.BE.E0.B4.B1.E0.B5.8D.E0.B4.B1.E0.B4.BF.E0.B5.BB_.E0.B4.B5.E0.B4.BE.E0.B4.95.E0.B5.8D.E0.B4.95.E0.B5.81.E0.B4.95.E0.B5.BE_.E0.B4.89.E0.B4.AA.E0.B4.AF.E0.B5.8B.E0.B4.97.E0.B4.BF.E0.B4.95.E0.B5.8D.E0.B4.95.E0.B5.81.E0.B4.A8.E0.B5.8D.E0.B4.A8.E0.B4.A4.E0.B5.8D_.E0.B4.B8.E0.B4.82.E0.B4.AC.E0.B4.A8.E0.B5.8D.E0.B4.A7.E0.B4.BF.E0.B4.9A.E0.B5.8D.E0.B4.9A.E0.B5.8D|publisher=വിക്കിപീഡിയ|accessdate=21 മാർച്ച് 2013}}</ref> . ===ജീവചരിത്രങ്ങളിലെ ഇൻഫോബോക്സ്=== *ഇൻഫോബോക്സുകളിൽ spouse/partner എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ജീവിതപങ്കാളി എന്നുപയോഗിക്കാം.<ref>{{cite web|title=വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|url=http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF%3A%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_%28%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82%29&diff=1722387&oldid=1722382#.E0.B4.AD.E0.B4.BE.E0.B4.B0.E0.B5.8D.E0.B4.AF.E0.B4.AF.E0.B5.81.E0.B4.82_.E0.B4.AA.E0.B4.99.E0.B5.8D.E0.B4.95.E0.B4.BE.E0.B4.B3.E0.B4.BF.E0.B4.AF.E0.B5.81.E0.B4.82|work=ഭാര്യയും പങ്കാളിയും|publisher=വിക്കിപീഡിയ|accessdate=11 ഏപ്രിൽ 2013}}</ref> == ഇംഗ്ലീഷിലുള്ള തിരിച്ചുവിടലുകൾ == ലേഖനങ്ങളിലേക്ക് വിക്കിപീഡിയക്ക് പുറത്തുനിന്ന് കണ്ണിചേർക്കുന്നതിനും വിക്കിപീഡിയക്കകത്തുതന്നെ കണ്ണിചേർക്കൽ എളുപ്പമാക്കുന്നതിനും ഇംഗ്ലീഷിലുള്ള [[സഹായം:തിരിച്ചുവിടൽ|തിരിച്ചുവിടൽ]] സഹായകമാകാറുണ്ട്. ഇംഗ്ലീഷിലുള്ള തിരിച്ചുവിടലുകൾ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ മൊത്തത്തിൽ വലിയക്ഷരത്തിലുള്ള തിരിച്ചുവിടലുകൾ അഭികാമ്യമല്ല. സെന്റൻസ് കേസിലുള്ള തിരിച്ചുവിടലുകൾ സൃഷ്ടിക്കുക. (അതായത് [[Example]] അഭികാമ്യം. [[EXAMPLE]] ഒഴിവാക്കുക). എന്നാൽ ചുരുക്കെഴുത്തുകൾ പോലെയുള്ള മൊത്തം വലിയക്ഷരത്തിൽ എഴുതുന്ന വാക്കുകൾക്ക് (ഉദാഹരണം: [[NASA]]) ഈ ശൈലി ബാധകമല്ല.<ref name=wpp_english_redirect>{{cite web|title=വലിയക്ഷരങ്ങളിലെ തിരിച്ചുവിടൽ|url=https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_%28%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82%29&oldid=1737226#.E0.B4.B5.E0.B4.B2.E0.B4.BF.E0.B4.AF.E0.B4.95.E0.B5.8D.E0.B4.B7.E0.B4.B0.E0.B4.99.E0.B5.8D.E0.B4.99.E0.B4.B3.E0.B4.BF.E0.B4.B2.E0.B5.86_.E0.B4.A4.E0.B4.BF.E0.B4.B0.E0.B4.BF.E0.B4.9A.E0.B5.8D.E0.B4.9A.E0.B5.81.E0.B4.B5.E0.B4.BF.E0.B4.9F.E0.B5.BD|work=വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|accessdate=26 ഏപ്രിൽ 2013}}</ref> ==ലേഖനങ്ങളുടെ തലക്കെട്ട്== ലേഖനത്തിന്റെ തലക്കെട്ടായി നൽകത്തക്ക പദം മലയാളത്തിൽ നിലവിലില്ലെങ്കിൽ ആ പദം മറ്റേതു ഭാഷയിൽ നിന്നും സ്വീകരിക്കാവുന്നതാണ്. ലേഖനങ്ങളുടെ തലക്കെട്ടിൽ എന്തെങ്കിലും സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ അത് സംവാദം താളിൽ ചർച്ച ചെയ്യാവുന്നതാണ്.<ref>{{cite web|title=വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|url=http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF%3A%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_%28%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82%29&diff=1806583&oldid=1806563|publisher=വിക്കിപീഡിയ|accessdate=2013 ജൂലൈ 25}}</ref> == ഇതും കാണുക == *[http://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%AA%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D_%28%E0%B4%A8%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%82%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82%29&curid=6848&diff=1138210&oldid=1132370 ചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ തലക്കെട്ടുകളെ സംബന്ധിച്ച ചർച്ചയും നയവും] *[[വിക്കിപീഡിയ:ശൈലീപുസ്തകം/വാക്കുകളുടെ പൊതുശൈലി|വാക്കുകളുടെ പൊതുശൈലി]] *[[വിക്കിപീഡിയ:വിന്യാസം|വിക്കി വിന്യാസം]] == അവലംബം == {{reflist}} {{വിക്കിപീഡിയയുടെ തത്ത്വങ്ങൾ}} {{വിക്കിപീഡിയ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും}} gfkb4yd20xxmovg5scrw2qfcq9iiiu5 4 6692 4671693 4670987 2026-09-29T15:12:22Z TheGreatEditor024 211141 /* രണ്ട് പുതിയ വിക്കിപദ്ധതികൾക്കുള്ള അഭ്യർത്ഥന */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4671693 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|Wikipedia:Panchayath}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''പഴയ വാർത്തകൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്/Archive1|നിലവറ 1]] |} <div style="text-align: center;">'''<big>വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്തിലേക്കു സ്വാഗതം</big>'''<br /> വിക്കിപീഡിയയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ചും നയങ്ങളെക്കുറിച്ചും സാങ്കേതിക കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചർച്ച ചെയ്യാനുള്ള വേദിയാണ് വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്. കൂടുതൽ സൗകര്യാർത്ഥം പഞ്ചായത്തിനെ '''ആറു ഗ്രാമസഭകളായി''' തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. താങ്കളുടെ സംശയങ്ങളും അഭിപ്രായങ്ങളും ഏതു വിഭാഗത്തിൽപെടുന്നുവെന്നു പരിശോധിച്ച് താഴെക്കാണുന്ന പട്ടികയിൽ നിന്നും അനുയോജ്യമായ സഭ തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ഗ്രാമസഭകളിലെ ചർച്ചകളിൽ ഒപ്പുവയ്ക്കാൻ മറക്കരുത്.</div> [[Image:WikiPanchayath.png|center|250px]] {| border="1" width="100%" ! colspan="6" align="center" | '''വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്തിലെ സഭകൾ''' |- | align="center" width="15%" valign="top"|'''[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (വാർത്തകൾ)|വാർത്തകൾ]]'''<br> <small><span class="plainlinks">[{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (വാർത്തകൾ)|action=edit&section=new}} {{h:title|പുതിയ വാർത്തകളെ പറ്റിയുള്ള ഒരു ചർച്ചതുടങ്ങുവാൻ|ചർച്ച തുടങ്ങുക}}] | [{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (വാർത്തകൾ)|action=watch}} {{h:title|വാർത്തകളുടെ സഭയിലെ ചർച്ചയിൽ വരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുവാൻ|ശ്രദ്ധിക്കുക}}] | [http://www.google.com/custom?domains=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(വാർത്തകൾ)&sitesearch=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(വാർത്തകൾ) {{h:title|വാർത്തകളുടെ സഭയിൽ തിരയുവാൻ|തിരയുക}}]</span> വിക്കിപീഡിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിശേഷങ്ങൾ പങ്കുവയ്ക്കാനുള്ള സഭ</small> | align="center" width="15%" valign="top"|'''[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|നയരൂപീകരണം]]'''<br> <small><span class="plainlinks">[{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|action=edit&section=new}} {{h:title|നയരൂപീകരണത്തെ പറ്റി പുതിയ ഒരു ചർച്ച തുടങ്ങുവാൻ|ചർച്ച തുടങ്ങുക}}] | [{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|action=watch}} {{h:title|നയരൂപീകരണ സഭയിലെ ചർച്ചയിൽ വരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുവാൻ|ശ്രദ്ധിക്കുക}}] | [http://www.google.com/custom?domains=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നയരൂപീകരണം)&sitesearch=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നയരൂപീകരണം) {{h:title|നയരൂപീകരണ സഭയിൽ തിരയുവാൻ|തിരയുക}}]</span> നിലവിലുള്ള നയങ്ങളും കീഴ്‌വഴക്കങ്ങളും ഈ മേഖലയിൽ വേണ്ട പരിഷ്കാരങ്ങളും ചർച്ച ചെയ്യുന്ന സഭ</small> | align="center" width="15%" valign="top"|'''[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|സാങ്കേതികം]]'''<br> <small><span class="plainlinks">[{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|action=edit&section=new}} {{h:title|സാങ്കേതിക കാര്യങ്ങളെ പറ്റി പുതിയ ഒരു ചർച്ച തുടങ്ങുവാൻ|ചർച്ച തുടങ്ങുക}}] | [{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)|action=watch}} {{h:title|സാങ്കേതിക സഭയിലെ ചർച്ചയിൽ വരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുവാൻ|ശ്രദ്ധിക്കുക}}] | [http://www.google.com/custom?domains=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(സാങ്കേതികം)&sitesearch=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(സാങ്കേതികം) {{h:title|സാങ്കേതിക സഭയിൽ തിരയുവാൻ|തിരയുക}}]</span> സാങ്കേതിക വിഷയങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്ന സഭ</small> | align="center" width="15%" valign="top"|'''[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നിർദ്ദേശങ്ങൾ)|നിർദ്ദേശങ്ങൾ]]'''<br> <small><span class="plainlinks">[{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നിർദ്ദേശങ്ങൾ)|action=edit&section=new}} {{h:title|പുതിയ ഒരു നിർദ്ദേശത്തെ പറ്റി ചർച്ച തുടങ്ങുവാൻ|ചർച്ച തുടങ്ങുക}}] | [{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നിർദ്ദേശങ്ങൾ)|action=watch}} {{h:title|നിർദ്ദേശങ്ങളുടെ സഭയിലെ ചർച്ചയിൽ വരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുവാൻ|ശ്രദ്ധിക്കുക}}] | [http://www.google.com/custom?domains=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ)&sitesearch=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(നിർദ്ദേശങ്ങൾ) {{h:title|നിർദ്ദേശങ്ങളുടെ സഭയിൽ തിരയുവാൻ|തിരയുക}}]</span> പുതിയ പദ്ധതികളും ആശയങ്ങളും പങ്കുവയ്ക്കാനുള്ള സഭ.</small> | align="center" width="15%" valign="top"|'''[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സഹായം)|സഹായം]]'''<br> <small><span class="plainlinks">[{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സഹായം)|action=edit&section=new}} {{h:title|വിക്കി സംബന്ധമായ സഹായം ആവശ്യപ്പെടാൻ|ചർച്ച തുടങ്ങുക}}] | [{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സഹായം)|action=watch}} {{h:title|സഹായ സഭയിലെ ചർച്ചയിൽ വരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുവാൻ|ശ്രദ്ധിക്കുക}}] | [http://www.google.com/custom?domains=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(സഹായം)&sitesearch=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(സഹായം) {{h:title|സഹായ സഭയിൽ തിരയുവാൻ|തിരയുക}}]</span> വിക്കി എഡിറ്റിങ്ങിനും മറ്റുമുള്ള സഹായങ്ങൾ അഭ്യർത്ഥിക്കാനുള്ള സ്ഥലം</small> | align="center" width="15%" valign="top"|'''[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (പലവക)|പലവക]]''' <br> <small><span class="plainlinks">[{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (പലവക)|action=edit&section=new}} {{h:title|മറ്റ് അഞ്ച് സഭകളിലും പെടാത്ത ഒരു ചർച്ച തുടങ്ങുവാൻ‍|ചർച്ച തുടങ്ങുക}}] | [{{fullurl:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (പലവക)|action=watch}} {{h:title|പലവക സഭയിലെ ചർച്ചയിൽ വരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുവാൻ|ശ്രദ്ധിക്കുക}}] | [http://www.google.com/custom?domains=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(പലവക)&sitesearch=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(പലവക) {{h:title|പലവക സഭയിൽ തിരയുവാൻ|തിരയുക}}]</span> ഇതര വിഷയങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യാനുള്ള സഭ</small> |} {{-}} {| border="1" width="100%" ! colspan="3" align="center" | '''കൂടുതൽ''' |- | align="left" colspan="2" | എല്ലാ സഭകളും ഒരുമിച്ച് കാണുവാൻ | align="center" colspan="1" | [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (എല്ലാ സഭകളും)|എല്ലാ സഭകളും]] |- | align="left" colspan="2" | പഞ്ചായത്ത് മുഴുവൻ തിരയുവാൻ | align="center" colspan="1" | <span class="plainlinks">[http://www.google.com/custom?domains=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(&sitesearch=ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_( തിരച്ചിൽ]</span> |- | align="left" colspan="2" | [[വിക്കിപീഡിയ|വിക്കിപീഡിയയെ]] പറ്റിയുള്ള സ്ഥിരം ചോദ്യങ്ങളും അവയുടെ ഉത്തരങ്ങളും | align="center" colspan="1" | [[വിക്കിപീഡിയ:സ്ഥിരം ചോദ്യങ്ങൾ|സ്ഥിരം ചോദ്യങ്ങൾ]] |- | align="left" colspan="2" | വിക്കിപീഡിയ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായത്തിന്]] | align="center" colspan="1" | [[വിക്കിപീഡിയ:സഹായമേശ|സഹായമേശ]] |- | align="left" colspan="2" | [[വിക്കിപീഡിയ:ചിത്രങ്ങളുടെ_കാര്യത്തിലുള്ള_നയങ്ങൾ|ചിത്രങ്ങളുടെ പകർപ്പവകാശത്തെ]] പറ്റിയുള്ള സംശയനിവാരണത്തിന് | align="center" colspan="1" | [[വിക്കിപീഡിയ:പകർപ്പവകാശത്തെ പറ്റിയുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ|പകർപ്പവകാശത്തെ പറ്റിയുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ]] |- | align="left" colspan="2" | [[വിക്കിപീഡിയ:പ്രത്യേക_അവകാശങ്ങളുള്ള_ഉപയോക്താക്കൾ_(തത്സമയവിവരം)| പ്രത്യേക അവകാശങ്ങളുള്ള ഉപയോക്താക്കളുടെ പട്ടിക (തത്സമയവിവരം)]] | align="center" colspan="1" | |- | align="left" colspan="2" | മറ്റു വിക്കിപീഡിയരുമായി [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|തത്സമയസംവാദം]] നടത്തുവാൻ | align="center" colspan="1" | irc://irc.freenode.net/wikipedia-ml |- | align="left" colspan="2" | [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ]] [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിന്റെ] വിലാസം | align="center" colspan="1" | [mailto:wikiml-l@lists.wikimedia.org wikiml-l@lists.wikimedia.org] |} == വിക്കി ലൗസ് ഓണം 2024 == സുഹൃത്തുക്കളേ, ഈ വരുന്ന മാസത്തിൽ ഓണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് [[commons:Commons:Wiki Loves Onam 2024|'''വിക്കി ലൗസ് ഓണം 2024''']] എന്ന പേരിൽ കോമ്മൺസിൽ ഒരു ഫോട്ടോ കാമ്പയിൻ സംഘടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. സെപ്റ്റംബർ 1 മുതൽ 30 വരെയാണ് ഫോട്ടോ കാമ്പയിൻ നടത്തുന്നത്. വിക്കിമീഡിയ കോമൺസസിൽ ഓണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്വതന്ത്ര ചിത്രങ്ങൾ, വീഡിയോകൾ ചേർക്കുകയും മറ്റുള്ളവരെ ചിത്രങ്ങൾ ചേർക്കാൻ ക്ഷണിക്കുകയും ആണ് ഈ പ്രചാരണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. പരിപാടിയുമായി ബന്ധപെട്ട് കോമൺസിൽ ചേർക്കുന്ന ഓണചിത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് താളുകൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുക, കൂടാതെ ചിത്രങ്ങളില്ലാത്ത ലേഖനങ്ങളിൽ ചിത്രങ്ങൾ ചേർക്കുക, ഓണവിഭവങ്ങളുടെ ശേഖരം സൃഷ്‌ടിക്കുക തുടങ്ങി നിരവധി കാര്യങ്ങൾ നമ്മുക്ക് വിക്കിയിൽ ചെയ്യാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്. ഇതിനുവേണ്ടി ഒരു തിരുത്തൽ യജ്ഞം ഓൺലൈൻ ആയും കൂടാതെ ഒക്ടോബർ മാസത്തിൽ ഓഫ്‌ലൈൻ ആയും സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. മലയാളം വിക്കി സമൂഹത്തിൻ്റെ പൂർണ പിന്തുണ ഈ പരിപാടിയുടെ വിജയത്തിന് ആവശ്യമാണ്. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് [https://t.me/wikilovesonam ഒരു ടെലിഗ്രാം ഗ്രൂപ്പ്] ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. കോമൺസിൽ ചിത്രങ്ങളുടെ വർഗ്ഗീകരണം തുടങ്ങിയ മറ്റ് കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കുറച്ചു പേരുടെ സഹായം ആവശ്യമുണ്ട്. താൽപ്പര്യമുള്ളവർ എന്നെ അറിയിക്കുമല്ലോ.. സസ്നേഹം <br/> [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 12:53, 28 ഓഗസ്റ്റ് 2024 (UTC) :സുഹൃത്തുക്കളേ, :<br> :ഈ വർഷത്തെ ഓണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിങ്ങളുടെ സ്ഥലങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന പരിപാടികളുടെ ഫോട്ടോ, വീഡിയോ ഡോക്യുമെൻ്റേഷൻ ചെയ്യാൻ മലയാളം വിക്കി സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് ആർക്കെങ്കിലും താൽപ്പര്യമുണ്ടെങ്കിൽ [[പ്രത്യേകം:ഉപയോക്തൃഇമെയിൽ/Gnoeee|എന്നെ അറിയിക്കാമോ]].. :<br> :പങ്കെടുക്കുന്നവർക്ക് വരുന്ന യാത്രാ ചെലവുകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ വിക്കി ലവ്സ് ഓണം ക്യാമ്പയിന്റെ ഭാഗമായി നൽകാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്. :<br> :സസ്നേഹം.- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:47, 9 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) ==സഞ്ചാരം-വിക്കിമീഡിയ ഗ്ലാം പ്രൊജക്റ്റ്== വിക്കിപീഡിയ ലേഖനങ്ങളിൽ വീഡിയോകളുടെ അഭാവം നമുക്കെല്ലാമറിയാവുന്നതാണല്ലോ. പല വിഷയത്തെക്കുറിച്ചും നല്ല ദൃശ്യങ്ങൾ ഇൻറർനെറ്റിൽ ലഭ്യമാണെങ്കിലും, മീഡിയ/ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിംഗ് കമ്പനികളുടെ കോപ്പിറൈറ് പോളിസി വിക്കിപീഡിയക്ക് യോജിച്ചത് അല്ലാത്തതാണ് ഇതിന്റെ ഒരു കാരണം. പക്ഷെ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Broadcast WikiLovesBroadcast] തുടങ്ങിയ ക്യാമ്പയ്ൻസ് വഴി ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിംഗ് കമ്പനികൾ വിക്കിപീഡിയക്ക് വീഡിയോ സംഭാവന ചെയ്തു പോരുന്നുണ്ട്. വിക്കിമീഡിയ ഫൗണ്ടേഷൻ പാർട്ട്ണർഷിപ്പ് ടീമിലെ [https://meta.wikimedia.org/wiki/User:VSj_(WMF) വിപിൻ] സഫാരി ടിവിയുടെ സ്ഥാപകൻ സന്തോഷ് ജോർജ് കുളങ്ങരയെ നേരിട്ടു കാണുകയുണ്ടായി. സഞ്ചാരത്തിന്റെ വീഡിയോ ദൃശ്യങ്ങൾ വിക്കിപീഡിയയിൽ ക്രീയേറ്റീവ് കോമൺസ് ലൈസെൻസിൽ ലഭ്യമാക്കുന്നത് സംസാരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം താല്പര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു എന്നാണ് അറിയാൻ കഴിഞ്ഞത്. പക്ഷെ ഇത് നടപ്പിലാക്കാനുള്ള സമയമോ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാങ്കേതിക പരിശീലനമോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്റ്റാഫിന് ഉണ്ടാവില്ല എന്നാണ് അനുമാനിക്കുന്നത്. മലയാളം വിക്കിമീഡിയ സമൂഹം WikiLovesBroadcast ക്യാമ്പയിൻ ആയി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ചാൽ ഒരുപക്ഷെ ഇത് ഫലപ്രദമായി നടപ്പിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കും. ഒന്നോ രണ്ടോ മിനുട്ട് ദൈർഘ്യം വരുന്ന ഈ ദൃശ്യങ്ങൾ മലയാളത്തിലെയും മറ്റു ഭാഷ വിക്കിപീഡിയകളിലെയും അനുയോജ്യമായ ലേഖനങ്ങളിൽ ചേർക്കാവുന്നതാണ്. സഞ്ചാരം എന്ന പരിപാടിയിലെ ദൃശ്യങ്ങൾക്ക് പുറമെ, കേരളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതും മലയാളം വിക്കിപീഡിയക്ക് ഉപയോഗപ്രദമായതുമായ മറ്റു ദൃശ്യങ്ങളും സഫാരി ടീവി നിർമിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ വിഷയം ചർച്ച ചെയാനും, താല്പര്യമുള്ളവർ ചേർന്ന് ഒരു പ്രൊജക്റ്റ് പ്ലാൻ തയ്യാറാക്കാനും ഒരു കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയാൽ നന്നായിരിക്കും. എല്ലാവരുടെയും അഭിപ്രായം അറിയിക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. --[[User:Netha Hussain|<font color="navy">നത</font>]] [[User talk:Netha Hussain|<font color="purple">(സംവാദം)</font>]] 20:04, 20 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) :ഈ കാര്യത്തിന് കൂടുതൽ ക്ലാരിറ്റി വേണം. അതായത് ഈ വീഡിയോകൾ എങ്ങനെ ലഭ്യമാകുന്നു? ഏതെല്ലാം ഭാഗമാണ് നമ്മൾ കട്ട് ചെയ്ത് എടുക്കേണ്ടത്? കട്ട് ചെയ്തെടുത്ത വീഡിയോകൾ വീണ്ടും റീവാലിഡേറ്റ് ചെയ്യുന്നതെങ്ങനെ? OTRS എന്ന പ്രോസസ് ചെയ്യുന്നതെങ്ങനെ? ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ ക്ലാരിറ്റി വരണം. ഈ കാര്യത്തിൽ എനിക്കുള്ള ഒരു എക്സ്പീഡിയൻസ് കഴിഞ്ഞ വിക്കിമാനിയയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ഒരു ടൂൾ ഞാനും മുജീബും ചേർന്ന് നിർമ്മിക്കുകയുണ്ടായി. വിക്കിമാനിയയുടെ ഒരു ദിവസം നീളമുള്ള വീഡിയോയിൽ നിന്നും ഒരു സെഷൻ വീഡിയോ കട്ട് ചെയ്ത് കോമൺസിൽ അപ്ലോഡ് ചെയ്യുന്ന ഒരു ടൂൾ നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ കാര്യങ്ങൾ ആരോട് ആലോചിക്കണം. എങ്ങനെ മുന്നോട്ട് പോകാം എന്ന നിർദ്ദേശം തരിക. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:55, 21 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) ::മറുപടി എഴുതിയതിൽ വളരെ നന്ദി. താങ്കളും മുജീബും ചേർന്ന് നിർമ്മിച്ച ടൂൾ നമ്മുടെ പ്രൊജക്റ്റിന് വളരെയധികം ഉപകാരപ്രദമായിരിക്കും. താങ്കൾ ചോദിച്ച മറ്റ് ചോദ്യങ്ങൾക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകുന്നതിലുപരി താങ്കളും മറ്റ് വിക്കിപ്രവർത്തകരുമായി കൂടി ആലോചിച്ച് വ്യക്തത വരുത്തുന്നതാകും നല്ലത് എന്നാണ് എൻ്റെ അഭിപ്രായം. അടുത്ത വിക്കിമീഡിയൻസ് ഇൻ കേരള മീറ്റിങ്ങിൽ ഇത് ചർച്ചയ്ക്ക് വയ്ക്കാൻ കഴിയുമോ? ::സഞ്ചാരവുമായി MoU (memorandum of understanding) വിക്കിമീഡിയ ഫൗണ്ടേഷൻ ഒപ്പിട്ടശേഷം, 10-20 വീഡിയോകൾ അടങ്ങുന്ന ഒരു പൈലറ്റ് അപ്ലോഡ് നടത്തി നോക്കിയിട്ട് പ്രൊജക്റ്റ് വികസിപ്പിക്കുന്നതായിരിക്കും നല്ലത് എന്നതാണ് എനിക്ക് തോന്നുന്നത്, മറ്റ് അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ പങ്കുവയ്ക്കുമല്ലോ. സഞ്ചാരം വീഡിയോകളിൽ വിക്കിമീഡിയയക്ക് ഉപകാരപ്രദമായവ ഏത്, ആ വീഡിയോകളിൽ ഏത് ഭാഗങ്ങളാണ് മുറിച്ചെടുക്കേണ്ടത് എന്നതൊക്കെ നമ്മൾ തീരുമാനിക്കേണ്ടതാണ്. ::Wiki Loves Broadcast ലെ മറ്റ് പ്രൊജക്റ്റുകളിൽ നിന്ന് പാഠങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ട് OTRS എങ്ങനെ വേണമെന്നത് സഞ്ചാരവുമായി ചർച്ച ചെയ്യേണ്ടതാണ്. ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് വിപിന് നേതൃത്വം നൽകാൻ കഴിയേണ്ടതാണ്. ::റീവാലിഡേഷൻ/അപ്ലോഡ് സന്നദ്ധപ്രവർത്തനമായി ചെയ്യുന്നതായിരിക്കും ഉചിതം. പക്ഷെ, മറ്റ് ജോലികൾക്ക് വിക്കിമീഡിയൻ ഇൻ റസിഡൻസ് എന്ന റോളിലേക്ക് ഫണ്ടിങ്ങോടുകൂടി കുറച്ച് മാസങ്ങൾ ജോലി ചെയ്യുന്നതായിരിക്കും ഉത്തമം എന്ന് തോന്നുന്നു, അങ്ങനെയല്ലാതെ ചെയ്യാൻ താല്പര്യമുള്ളവർ ഉണ്ടെങ്കിൽ തീർച്ചയായും അവർക്ക് ജോലി ഏറ്റെടുത്ത് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. [[User:Netha Hussain|<font color="navy">നത</font>]] [[User talk:Netha Hussain|<font color="purple">(സംവാദം)</font>]] 15:48, 21 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) == വിക്കിമീഡിയ വർക്ക്ഷോപ്പ് 2024 @ തൃശ്ശൂർ == സുഹൃത്തുക്കളേ, വിക്കി ലൗസ് ഓണവുമായി ബന്ധപെട്ട് [[:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2024|വിക്കിമീഡിയ കോമ്മൺസിൽ ഫോട്ടോ കാമ്പയിനും]], [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ഓണത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2024|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ തിരുത്തൽ യജ്ഞവും]] സെപ്റ്റംബർ 1 മുതൽ 30 വരെ നടന്നുവരുകയാണലോ. ഇതുമായി ബന്ധപെട്ട് 2024 ഒക്ടോബർ മാസം 12-13 തീയതികളിൽ തൃശ്ശൂരിൽ വെച്ചു ഒരു ഓഫ്‌ലൈൻ വർക്ക്ഷോപ്പ് / തിരുത്തൽ യജ്ഞം നടത്തുവാൻ ആലോചിക്കുന്നു. വിക്കി ലൗസ് ഓണം പരിപാടിയുമായി ബന്ധപെട്ട് കോമൺസിൽ വരുന്ന ഓണചിത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വിക്കിപീഡിയ താളുകൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുക, കൂടാതെ ചിത്രങ്ങളില്ലാത്ത ലേഖനങ്ങളിൽ ചിത്രങ്ങൾ ചേർക്കുക, വിക്കിമീഡിയ - വിക്കിഡാറ്റ - വിക്കിമീഡിയ കോമൺസ് ടൂളുകൾ പരിചയപ്പെടുത്തുക തുടങ്ങിയവയാണ് മുഖ്യ കാര്യപരിപാടി. പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ വരുന്നവർക്ക് സ്കോളർഷിപ്പുകളുണ്ട്. സ്കോളർഷിപ്പ് ലഭിച്ചാൽ യാത്രയും, താമസവും നൽകുന്നതായിരിക്കും. സ്കോളർഷിപ്പിന് അപേക്ഷിക്കാനായി [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdRStE2b8TFcfY6X09ZmYlU2XRz74gciiPhJCe9yBPtwgBhyw/viewform?usp=sf_link ഈ ലിങ്ക്] സന്ദർശിക്കുക. സ്കോളർഷിപ്പിന് അപേക്ഷിക്കാനുള്ള അവസാന തീയതി: ഒക്ടോബർ 5, 2024. വിക്കിപ്രവർത്തകരെ കൂടാതെ, വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതിക്കുറിച്ച് അറിയാനും പഠിക്കാനും താല്പര്യമുള്ളവർക്കും ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാം. പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുള്ളവർക്ക് [[:meta:Event:Wiki Loves Onam 2024/Wikimedia Workshop Thrissur|ഇവിടെ രജിസ്റ്റർ]] ചെയ്‌യാം. സസ്നേഹം, [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:19, 23 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) == A2K Monthly Report for August 2024 == [[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]] Dear Wikimedians, We are excited to present our August newsletter, showcasing the impactful initiatives led by CIS-A2K throughout the month. In this edition, you'll find a comprehensive overview of our events and activities, highlighting our collaborative efforts, community engagements, and a sneak peek into the exciting initiatives planned for the coming month. ; In the Limelight- Doing good as a creative person ; Monthly Recap * Wiki Women Collective - South Asia Call * Digitizing the Literary Legacy of Sane Guruji * A2K at Wikimania * Multilingual Wikisource ;Coming Soon - Upcoming Activities * Tamil Content Enrichment Meet * Santali Wiki Conference * TTT 2024 You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/August 2024|here]]. <br /><small>To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. </small> Regards [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:55, 26 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe/VP&oldid=23719485 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == A2K Monthly Report for September 2024 == [[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]] Dear Wikimedians, We are thrilled to share our September newsletter, packed with highlights of the key initiatives driven by CIS-A2K over the past month. This edition features a detailed recap of our events, collaborative projects, and community outreach efforts. You'll also get an exclusive look at the exciting plans and initiatives we have in store for the upcoming month. Stay connected with our vibrant community and join us in celebrating the progress we’ve made together! ; In the Limelight- Santali Wiki Regional Conference 2024 ; Dispatches from A2K ; Monthly Recap * Book Lover’s Club in Belagavi * CIS-A2K’s Multi-Year Grant Proposal * Supporting the volunteer-led committee on WikiConference India 2025 * Tamil Content Enrichment Meet * Experience of CIS-A2K's Wikimania Scholarship recipients ;Coming Soon - Upcoming Activities * Train-the-trainer 2024 * Indic Community Engagement Call * A2K at Wikimedia Technology Summit 2024 You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/September 2024|here]]. <br /><small>To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. </small> Regards [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:13, 10 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe/VP&oldid=23719485 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Announcing Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024 & scholarship applications == Dear Wikimedians, We hope you are well. We are thrilled to announce the upcoming [[:metawiki:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]], hosted by the [[:metawiki:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers UG]] (aka Indic-TechCom) in collaboration with the [[:metawiki:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians UG]]. The event will take place in Bhubaneswar during 20-22 December 2024. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve the experience of contributors and consumers of Wikimedia projects. The event is intended for: * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, which includes developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers etc. * Content contributors having in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors to any other FOSS community or have participated in Wikimedia events in the past, and would like to get started with contributing to Wikimedia technical spaces. We encourage you to follow the essential details & updates on Meta-Wiki regarding this event. Event Meta-Wiki page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Wikimedia_Hackathon_Bhubaneswar_2024 Scholarship application form: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf07lWyPJc6bxOCKl_i2vuMBdWa9EAzMRUej4x1ii3jFjTIaQ/viewform Click here to apply ] ''(Scholarships are available to assist with your attendance, covering travel, accommodation, food, and related expenses.)'' Please read the application guidance on the Meta-Wiki page before applying. The scholarship application is open until the end of the day 2 November 2024 (Saturday). If you have any questions, concerns or need any support with the application, please start a discussion on the event talk page or reach out to us contact@indicmediawikidev.org via email. Best, [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 09:35, 19 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:KCVelaga@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> ==വിക്കി കോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2025== വിക്കികോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2025 കൊച്ചിയിൽ വച്ച് നടത്താനുള്ള താത്പര്യം വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസ‌ർഗ്രൂപ്പിന്റെ പേരിൽ പോസ്റ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. [[:meta:WikiConference_India_2025/City_Selection#Kochi|സിറ്റി ബിഡ് കാണുക]]. നിങ്ങളുടെ പിൻതുണ അറിയിക്കുക. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:54, 20 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) *{{ശരി}}--[[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 04:52, 21 ഒക്ടോബർ 2024 (UTC) =='പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും' - പരിപാടിക്കായി സൈറ്റ് നോട്ടീസ്== മലയാളം വിക്കിഗ്രന്ഥശാലയിൽ നവംബർ ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങിയിട്ടുള്ള പരിപാടിയാണ് 'പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും'. പ്രസ്തുത പരിപാടി എല്ലാവരിലേക്കും എത്തിക്കുവാനായി പരിപാടിയുടെ വിവരം ഇവിടത്തെ സൈറ്റ് നോട്ടീസിൽ ചേർക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. പ്രസ്തുത പരിപാടിയുടെ വിക്കിഗ്രന്ഥശാലയിലെ കണ്ണി - [https://w.wiki/BpRA പള്ളിക്കൂടത്തിലേക്ക് വീണ്ടും]. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 17:19, 3 നവംബർ 2024 (UTC) == A2K Monthly Report for October 2024 == [[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]] Dear Wikimedians, We’re thrilled to share our October newsletter, featuring the impactful work led or support by CIS-A2K over the past month. In this edition, you’ll discover a detailed summary of our events and initiatives, emphasizing our collaborative projects, community interactions, and a preview of the exciting plans on the horizon for next month. ; In the Limelight: TTT ;Dispatches from A2K ; Monthly Recap * Wikimedia Technology Summit ; Coming Soon - Upcoming Activities * TTT follow-ups You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/October 2024|here]]. <br /><small>To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. </small> Regards [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 12:09, 8 നവംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe/VP&oldid=23719485 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> ==മലയാളം വിക്കിവോയേജ് പുനരുജ്ജീവനം== വളരെ നാളുകളായി മലയാളം വിക്കിവോയേജ് പദ്ധതി ഇൻക്യുബേറ്ററിൽ തുടരുന്നു. അത് പുറത്തിറക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി വിക്കിവോയേജിന്റെ ഒരു പരിശീലന പരിപാടി മാർച്ച് 2025ൽ നടത്താനായി ആലോചിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പിലേക്കായി ഫെബ്രുവരു-മാർച്ച് 2025 ഗ്രാന്റ് സൈക്കിളിൽ ഒരു റാപ്പിഡ് ഗ്രാന്റ് വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന്റെ ഭാഗമായി സമർപ്പിക്കാനുദ്ദേശിക്കുന്നു. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആദ്യ ആലോചനകൾ നവംബർ മാസത്തിലെ ഓൺലൈൻ മീറ്റിംഗിൽ ചർച്ചചെയ്തിട്ടുള്ളതാണ്. കൂടുതൽ വിശദമായ ചർച്ചയും നിർദ്ദേശങ്ങളും വിക്കി കോൺഫറൻസ് കേരള 2024ൽ ഡിസംബർ 2024 ൽ ചെയ്യുമെന്നു പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:21, 30 നവംബർ 2024 (UTC) == വിക്കിമാനിയ 2025 ഓറിയന്റേഷൻ പരിപാടി - മലയാളം വിക്കി സമൂഹത്തിനുവേണ്ടി == എല്ലാവർക്കും നമസ്കാരം 👋🏼 വിക്കി സം‌രഭങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഉപയോക്താക്കൾക്കായി നടത്തപ്പെടുന്ന ആഗോള സംഗമമാണ്‌ വിക്കിമാനിയ. ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ വിക്കിമീഡിയ ഫൗണ്ടേഷൻ സ്കോളർഷിപ്പ് നൽകുന്നുണ്ട്. വിക്കിമാനിയ 2025 സ്കോളർഷിപ്പിന് അപേക്ഷിക്കുന്നതിൽ മലയാളം കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളെ സഹായിക്കാൻ ഒരു ഓറിയൻ്റേഷൻ കോൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നു. ഈ സെഷനിൽ മുൻ സ്കോളർഷിപ്പ് ലഭിച്ചവരുടെ അനുഭവങ്ങളും സ്കോളർഷിപ്പിന് അപേക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഘട്ടങ്ങളുടെ ഒരു അവലോകനവും ഉൾപ്പെടും. സ്കോളർഷിപ്പിന് അപേക്ഷിക്കാനുള്ള അവസാന തീയതി ഡിസംബർ 8 ആണ്. * തീയതി: ഡിസംബർ 1, 2024 * സമയം: വൈകുന്നേരം 8:30-9:15 വരെ * ഇവൻ്റ് പേജ്: https://w.wiki/CEon മുൻകാലങ്ങളിൽ സ്കോളർഷിപ്പ് ലഭിച്ചവരെയും ഈ വർഷം വിക്കിമാനിയയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുള്ളവരെയും ഈ കോളിൽ ചേരാനും മലയാളം വിക്കി സമൂഹത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാനും ഞങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്നു. പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താങ്കളുടെ പേര് ഇവന്റ് പേജിൽ ചേർക്കുക. നിങ്ങളുടെ താൽപ്പര്യങ്ങളോ നിർദ്ദേശങ്ങളോ പങ്കിടാൻ മടിക്കേണ്ടതില്ല.. വിക്കിമാനിയ 2025-ലേക്ക് നമ്മുടെ കമ്മ്യൂണിറ്റിയിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ പ്രാതിനിധ്യം കൊണ്ടുവരാൻ നമുക്ക് ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാം. 🌍 സ്നേഹപൂർവം,</br> [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 13:53, 1 ഡിസംബർ 2024 (UTC) ==വിക്കിമാനിയ 2027-2028 താത്പര്യ പ്രകടനം== വിക്കിമാനിയ സ്റ്റീയറിംഗ് കമ്മറ്റി 2027, 2028 എന്നീവർഷങ്ങളിലേക്കുള്ള വിക്കിമാനിയ നടത്തുവാനായി പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളിൽനിന്നും താത്പര്യപത്രം ക്ഷണിച്ചിരിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നും [[:meta:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|ഇന്ത്യയിൽ വച്ച് വിക്കിമാനിയ നടത്തുവാനായുള്ള താത്പര്യം]] പ്രകടിപ്പിക്കുവാനാഗ്രഹിക്കുന്നു. വിക്കിമാനിയ ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് പ്രാദേശിക സമൂഹങ്ങളുമായും തെക്കൻ ഏഷ്യയിലെ മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലെ പ്രാദേശിക ഗ്രൂപ്പുകളുമായും ചേർന്നാണ് നടത്താൻ കഴിയുക. ഈ വിഷയത്തിൽ നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായമറിയിക്കുക. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ [[:m:Wikimania_2027|മെറ്റാ താളിലും]] [[:wikimania:Wikimania:Expressions_of_Interest|വിക്കിമാനിയ വിക്കിയിലും]] [https://diff.wikimedia.org/2024/12/02/host-wikimania-2027-and-beyond-open-call-for-wikimedia-organizers/ ഡിഫ് പോസ്റ്റിലും] ലഭ്യമാണ്. ഇതിനായി നിങ്ങളുടെ പിൻതുണ അറിയിക്കാനും സാധിക്കുന്നതാണ്. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 08:41, 3 ഡിസംബർ 2024 (UTC) : പൂർണ്ണപിന്തുണ. 2025 ലെ വിക്കികോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യയുടെ ബിഡിൽ നമ്മൾ പങ്കെടുക്കുകയും കൊച്ചിയിൽ വച്ച് ഇന്ത്യ സമ്മേളനം നടത്താനായി നമ്മൾ ഒരുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. 2027 ലേയ്ക്ക് വിക്കിമാനിയ നടത്താൻ സാധിക്കുന്ന ഒരു സമൂഹമായി വളരാൻ ശ്രമിക്കുക എന്നത് തന്നെ ഒരു വലിയ കാര്യമായി. 2015ൽ ഞാൻ ആദ്യമായി ഒരു വിക്കിമാനിയയിൽ പങ്കെടുത്ത് മെക്സിക്കോയിൽനിന്ന് മടങ്ങുമ്പോൾ കണ്ട ഒരു സ്വപ്നമാണ്, ഇതുപോലെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്രപരിപാടി എന്നാണ് നമ്മുടെ നാട്ടിലും സംഘടിപ്പിക്കാനാകുക എന്നത്. അത്തരത്തിലുള്ള ഓരോരുത്തരുടെയും സ്വപ്നത്തിനായി ആളുകളെ സംഘടിപ്പിക്കാനും ഇന്ത്യൻ ഭാഷാ വിക്കിസമൂഹങ്ങൾക്കിടയിലെ നേതൃത്വപരമായ ശ്രമങ്ങൾക്കും എല്ലാ ആശംസകളും പിന്തുണകളും. --[[ഉപയോക്താവ്:Manojk|Manoj Karingamadathil]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manojk|Talk]]) 12:46, 3 ഡിസംബർ 2024 (UTC) == [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation]] == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedians, We are excited to '''Initiate the discussions about India’s potential bid to host [[:m:Wikimania 2027|Wikimania 2027]]''', the annual international conference of the Wikimedia movement. This is a call to the community to express interest and share ideas for organizing this flagship event in India. Having a consortium of a good number of country groups, recognised affiliates, thematic groups or regional leaders primarily from Asia for this purpose will ultimately strengthen our proposal from the region. This is the first step in a collaborative journey. We invite all interested community members to contribute to the discussion, share your thoughts, and help shape the vision for hosting Wikimania 2027 in India. Your participation will ensure this effort reflects the strength and diversity of the Indian Wikimedia community. Please join the conversation on [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation#Invitation to Join the Conversation|Meta page]] and help make this vision a reality! Regards, <br> [[:m:Wikimedians of Kerala|Wikimedians of Kerala User Group]] and [[:m:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians User Group]] <br> This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) 15:14, 4 ഡിസംബർ 2024 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_VPs&oldid=27906962 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == A2K Monthly Report – November 2024 == [[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]] Dear Wikimedians, We’re excited to bring you the November edition of the CIS-A2K newsletter, highlighting our impactful initiatives and accomplishments over the past month. This issue offers a comprehensive recap of our events, collaborative projects, and community engagement efforts. It also provides a glimpse into the exciting plans we have lined up for the coming month. Stay connected with our vibrant community as we celebrate the progress we’ve made together! ; In the Limelight: Tulu Wikisource ; Dispatches from A2K ; Monthly Recap * Learning hours Call * Dandari-Gussadi Festival Documentation, Commons Education Project: Adilabad * Executive Directors meeting at Oslo ; Coming Soon - Upcoming Activities * Indic Wikimedia Hackathon 2024 * Learning Hours You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/November 2024|here]]. <br /><small>To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. </small> Warm regards, CIS-A2K Team [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:46, 10 ഡിസംബർ 2024 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe/VP&oldid=23719485 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> ==വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരള 2024== വിക്കി കോൺഫറൻസ് കേരള 2024 തൃശൂരിൽ വച്ച് നടക്കുന്നു. ഈ പദ്ധതിയിൽ പങ്കെടുക്കാനായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാനുള്ള അവസാന ദിവസം 19 ഡിസംബർ 2024 വരെ നീട്ടിയിരിക്കുന്നു. രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ [ https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeGM52u5Igbv-xRt15V0XkS5czgktwF_WDWj5VoBJQYC8VWFg/viewform?usp=dialog ഈ ഫോം] പൂരിപ്പിക്കുക. വിശദവിവരങ്ങൾക്ക് [[:meta:WikiConference Kerala 2024|മെറ്റാ താൾ സന്ദർശിക്കുക]] == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28074658 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Biplab Anand@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == A2K Monthly Report – December 2024 == [[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]] Dear Wikimedians, Happy 2025! We are thrilled to share with you the December edition of the CIS-A2K Newsletter, showcasing our initiatives and achievements from the past month. In this issue, we offer a detailed recap of key events, collaborative projects, and community engagement efforts. Additionally, we provide a preview of the exciting plans we have in store for the upcoming month. Stay connected with our dynamic community as we celebrate the progress we’ve made together! ; In the Limelight: Santali Food Festival ; Dispatches from A2K ; Monthly Recap * Learning hours Call * Indic Wikimedia Hackathon 2024 * Santali Food Festival ; Coming Soon - Upcoming Activities * She Leads Bootcamp You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/December 2024|here]]. <br /><small>To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. </small> Warm regards, CIS-A2K Team [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:11, 12 ജനുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe/VP&oldid=23719485 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> ==വിക്കിമാനിയ 2027 ഇന്ത്യയിൽ വച്ച് നടത്താനുള്ള പ്രപ്പോസൽ ആലോചനായോഗം== 2027 ലെ വിക്കിമാനിയ ഇന്ത്യയിൽ വച്ചുനടത്തുന്നതിനായുള്ള പ്രപ്പോസൽ തയ്യാറാക്കുന്നതിനോടനുബന്ധിച്ച് തെക്കൻ ഏഷ്യയിലെ വിവിധ വിക്കികമ്യൂണിറ്റികളുടെ അഭിപ്രായരൂപീകരണത്തിനുമായുള്ള ഒരു യോഗം 15 ജനുവരി 2025 ന് 7pm മുതൽ 8pm വരെ ഗൂഗിൾ മീറ്റായി നടത്തുന്നു. വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരളയും ഒഡിയ വിക്കിമീഡിയൻസ് യൂസർഗ്രൂപ്പും ചേർന്നാണ് ഇതിനായുള്ള ആദ്യത്തെ ആലോചനകൾ നടത്തിയത്. മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തിലെ എല്ലാവരേയും ഈ യോഗത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നു. *തീയ്യതി : 15 ജനുവരി 2025 *സമയം: 7pm മുതൽ 8pm വരെ *സ്ഥലം: ഗൂഗിൾ മീറ്റ് - https://meet.google.com/sns-qebp-hck *കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ : https://meta.wikimedia.org/wiki/Expressions_of_Interest_to_host_Wikimania_2027_in_India:_Initial_conversation എന്ന്, വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിനുവേണ്ടി --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 19:20, 13 ജനുവരി 2025 (UTC) == അഞ്ച് ഭാഷകളിലുള്ള പുതിയ വീഡിയോകൾ == Hi all, a project I led is almost complete, creating nearly [[:commons:Category:OpenSpeaks_Archives|20 videos in five low-resource languages]]. These languages, Kusunda, Ho, Bonda, and Baleswari-Odia, have few resources and are covered less in Wikipedia. I want to share them with you. I would appreciate it if you could use them in relevant Malayalam Wikipedia articles. Thanks! മലയാളം (യന്ത്ര വിവർത്തനത്തിലൂടെ എഴുതിയത്): നമസ്കാരം! അഞ്ച് ഭാഷകളിലായി [[:commons:Category:OpenSpeaks_Archives|~ 20 വീഡിയോകൾ]] സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രോജക്റ്റിന് ഞാൻ നേതൃത്വം നൽകി. കുസുന്ദ, ഹോ, ബോണ്ട, വാൻ-ഗുജ്ജാരി, ബാലേശ്വരി-ഒഡിയ എന്നീ ഭാഷകൾക്ക് വിഭവങ്ങൾ കുറവാണ്. അവ നിങ്ങളുമായി പങ്കിടാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പ്രസക്തമായ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ലേഖനങ്ങളിൽ അവ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ ഞാൻ അതിനെ അഭിനന്ദിക്കുന്നു. നന്ദി! --[[ഉപയോക്താവ്:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Psubhashish|സംവാദം]]) 00:25, 21 ജനുവരി 2025 (UTC) == New Wikimedia Campaign Launching Tomorrow: Indic Writing Systems Campaign 2025 == Dear Wikimedians, We are excited to announce the launch of the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025|Indic writing systems campaign 2025]], which will take place from 23 January 2025 (World Endangered Writing Day) to 21 February 2025 (International Mother Language Day). This initiative is part of the ongoing efforts of [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems|WikiProject writing Systems]] to raise awareness about the documentation and revitalization of writing systems, many of which are currently underrepresented or endangered. Representatives from important organizations that work with writing systems, such as Endangered Alphabets and the Script Encoding Initiative, support the campaign. The campaign will feature two primary activities focused on the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Lists|list of target scripts]]: * '''Wikidata Labelathon''': A focused effort to improve and expand the information related to South Asian scripts on Wikidata. * '''Wikipedia Translatathon''': A collaborative activity aimed at enhancing the coverage of South Asian writing systems and their cultural significance on Wikipedia. We are looking for local organizers to engage their respective communities. If you are interested in organizing, kindly sign-up [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Local Organizers|here]]. We also encourage all Indic Wikimedians to [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Participate|join us]] in this important campaign to help document and celebrate the diverse writing systems of South Asia. Thank you for your support, and we look forward to your active participation. Regards [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 17:29, 22 ജനുവരി 2025 (UTC) Navya sri Kalli <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/Indic_VPs&oldid=22433435 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> ==വിക്കി റമദാനെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2025== പ്രിയമുള്ളവരേ, റമദാൻ മാസത്തിൽ ആചരിക്കുന്ന വൈവിധ്യമാർന്ന ആചാരങ്ങളും പാരമ്പര്യങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനും പങ്കിടുന്നതിനും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഒരു വാർഷിക ആഗോള മത്സരമാണ് 'വിക്കി ലൗസ് റമദാൻ' അഥവാ 'വിക്കി റമദാനെ സ്നേഹിക്കുന്നു'. 2025 ലെ പതിപ്പ് ഇന്ത്യ ഉൾപ്പെടെ 32 രാജ്യങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് സമ്പന്നമായ സാംസ്കാരിക ആചാരങ്ങൾ, ഇസ്ലാമിക പൈതൃകം, പ്രധാന ഇസ്ലാമിക വ്യക്തികളുടെ ജീവചരിത്രങ്ങൾ എന്നിവ വിക്കിയിൽ വ്യാപിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. വിക്കിപീഡിയ, വിക്കിബുക്കുകൾ, വിക്കിവോയേജ് തുടങ്ങിയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലായി 26-ലധികം ഭാഷകളിൽ സംഭാവനകൾ ലഭ്യമാക്കാൻ കഴിയുമെന്നാണ് ഇതിലൂടെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്. ഓൺലൈൻ പരിപാടികളിലൂടെയും പരിശീലന സെഷനുകളിലൂടെയും, വൈവിധ്യമാർന്ന സമൂഹങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്താത്തുവാനും അറിവ് പങ്കുവെയ്ക്കുവാനും വിവിധ സംസ്കാരകങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അവബോധം വളർത്തുവാനുമാണ് WLR 2025-ലൂടെ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. വിക്കിമീഡിയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിൽ റമദാൻ പാരമ്പര്യങ്ങളുടെയും ഇസ്ലാമിക പൈതൃകത്തിന്റെയും പ്രാതിനിധ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന ഈ മത്സരം 2025 ഫെബ്രുവരി 25 മുതൽ ഏപ്രിൽ 15 വരെയാണ് സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമാവാൻ മലയാളം വിക്കി സമൂഹത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്യുകയാണ്.. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് പദ്ധതി പേജ് സന്ദർശിക്കുക, പദ്ധതിയിൽ പങ്കാളികളാവുക: https://ml.wikipedia.org/wiki/വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി_റമദാനെ_സ്നേഹിക്കുന്നു_2025/പങ്കെടുക്കുന്നവർ -വിക്കി ലൗസ് റമദാൻ സംഘാടക സമിതി, മലയാളം വിക്കിമീഡിയ --[[ഉപയോക്താവ്:Erfanebrahimsait|<font color="blue">'''ഇർഫാൻ ഇബ്രാഹിം സേട്ട്'''</font>]] 09:33, 11 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) == A2K Monthly Newsletter – January 2025 == Dear Wikimedians, We are delighted to share the January edition of the CIS-A2K Newsletter, highlighting our initiatives and accomplishments from the past month. This issue features a detailed recap of key events, collaborative projects, and community engagement efforts. Plus, get a sneak peek at the exciting plans we have for the upcoming month. Let’s continue strengthening our community and celebrating our collective progress! ;In the Limelight * Wikipedia and Wikimedia Commons App Usage in India: Key Insights and Challenges ;Dispatches from A2K ;Monthly Highlights * Learning Hours Call * She Leads Bootcamp 2025 * Wikisource Reader App ; Coming Soon – Upcoming Activities * Participation in Wikisource Conference * Second Iteration of She Leads Please read the full newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/January 2025|here]]<br /><small>To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. </small> Looking forward to another impactful year ahead! Regards, CIS-A2K Team [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:34, 12 ഫെബ്രുവരി 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe/VP&oldid=28096022 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Editing contest about Norway == Hello! Please excuse me from writing in English. If this post should be posted on a different page instead, please feel free to move it (or tell me to move it). I am Jon Harald Søby from the Norwegian Wikimedia chapter, [[wmno:|Wikimedia Norge]]. During the month of April, we are holding [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04|an editing contest]] about India on the Wikipedias in [[:nb:|Norwegian Bokmål]], [[:nn:|Norwegian Nynorsk]], [[:se:|Northern Sámi]] and [[:smn:|Inari Sámi]]̩, and we had the idea to also organize an "inverse" contest where contributors to Indian-language Wikipedias can write about Norway and Sápmi. Therefore, I would like to invite interested participants from the Malayalam-language Wikipedia (it doesn't matter if you're from India or not) to join the contest by visiting [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04/For Indians|this page in the Norwegian Bokmål Wikipedia]] and following the instructions that are there. Hope to see you there! [[ഉപയോക്താവ്:Jon Harald Søby (WMNO)|Jon Harald Søby (WMNO)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Jon Harald Søby (WMNO)|സംവാദം]]) 09:09, 4 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) == വിക്കിഗ്രന്ഥശാല കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025 == മലയാളം വിക്കിസോഴ്സിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥശാലാപ്രവർത്തകരുടെ ഒരു പൊതു ഒത്തുചേരൽ ഏപ്രിൽ 18,19 തിയ്യതികളിലായി തൃശ്ശൂരിലെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി ചങ്ങമ്പുഴ ഹാളിൽ വച്ച് സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ [[S:വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025|വിക്കിഗ്രന്ഥശാല:കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റപ്പ് 2025]] ലഭ്യമാണ്.--[[ഉപയോക്താവ്:Manojk|Manoj Karingamadathil]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manojk|Talk]]) 19:33, 12 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) == Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) == Dear All, The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. Thank you! [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 08:25, 14 ഏപ്രിൽ 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Update from A2K team: May 2025 == Hello everyone, We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]]. The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki. We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there. Thanks for your continued support! Thank you Pavan Santhosh, On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team. <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Hello Wikimedians of South Asia! 👋 We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page! We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative: * Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content * Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta. * Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board! 👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link]. Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬 This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at 15:42, 6 ജൂൺ 2025 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള - പ്രതിമാസ യോഗം - ജൂൺ 2025 == സുഹൃത്തുക്കളേ, ഈ വരുന്ന ശനിയാഴ്ച [[:m:Wikimedians of Kerala|വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള]] യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ [[metawiki:Event:Wikimedians of Kerala/Monthly Meetup/June 2025|പ്രതിമാസ യോഗം ഓൺലൈനായി]] നടത്തുന്നു. നിലവിലെ യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ അംഗങ്ങളെയും യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ ഭാഗമാവാൻ താല്പര്യമുള്ളവരെയും പ്രസ്തുത യോഗത്തിലേക്ക് സ്നേഹത്തോടെ ക്ഷണിക്കുന്നു. * തീയതി: 28 ജൂൺ 2025, ശനിയാഴ്ച * സമയം: വൈകുനേരം 07:30 മുതൽ 08:30 വരെ ഈ വരുന്ന യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ പ്രതിമാസ യോഗത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനും വിവരങ്ങൾ ഇമെയിൽ വഴി ലഭിക്കുന്നതിനും [[പ്രത്യേകം:RegisterForEvent/1785|ഇവിടെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുക]].- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 07:27, 25 ജൂൺ 2025 (UTC) == വിക്കി എക്‌സ്‌പ്ലറേഷൻ മലപ്പുറം == വിക്കി എക്‌സ്‌പ്ലറേഷൻ മലപ്പുറം എന്ന പേരിൽ പുതിയൊരു വിക്കിമീഡിയ സംരംഭത്തിന് തുടക്കം കുറിക്കുന്നു. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ *ബസ്‌സ്റ്റോപ്പുകളും ബസ്‌സ്റ്റാന്റുകളും* ഫോട്ടോ രൂപത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തി അവ *വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ* സ്വതന്ത്ര ലൈസൻസിൽ അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യുകയാണ് ലക്ഷ്യം. 📍ഈ പദ്ധതി പൊതുഗതാഗത സൗകര്യങ്ങളുടെ ദൃശ്യ രേഖയ്ക്കും അറിവിന്റെ ശേഖരണത്തിനും വലിയ സഹായം ചെയ്യും. *🔸 നിങ്ങൾ ചെയ്യേണ്ടത്:* – മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ബസ്‌സ്റ്റോപ്പുകളും സ്റ്റാന്റുകളും ഫോട്ടോയെടുക്കുക – ചിത്രങ്ങൾ കോമൺസിൽ ശരിയായ വിവരണത്തോടെയും വിഭാഗത്തോടെയും അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യുക – ആവശ്യമുള്ളവർക്കായി വിക്കിപീഡിയ താളുകളിൽ ഈ ചിത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം *ഈ ദൃശ്യ പര്യടനത്തിൽ പങ്കാളിയാവാൻ നിങ്ങളേയും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു!* കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് ബന്ധപ്പെടുക: [[ഉപയോക്താവ്:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kamarudheenelankur|സംവാദം]]) ==വിക്കി മീഡിയ പരിശീലനം== പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളേ... വിക്കിമീഡിയ സംരഭങ്ങൾ മാധ്യമ പ്രവർത്തകർക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തുകയെന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ മാധ്യമപ്രവർത്തകർക്കായി ഒരു പരിശീലന പരിപാടി സംഘടിപ്പിക്കുന്നു.വിശദ വിവരങ്ങൾക്കായി താഴെയുള്ള മെറ്റ പേജ് സന്ദർശിക്കുക. https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Newsroom_to_commons താൽപ്പര്യമുള്ളവർ പങ്കെടുക്കുമല്ലോ... [[ഉപയോക്താവ്:Kamarudheenelankur|Kamarudheenelankur]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kamarudheenelankur|സംവാദം]]) == വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള - പ്രതിമാസ യോഗം - ജൂലൈ 2025 == സുഹൃത്തുക്കളേ, ഈ വരുന്ന ശനിയാഴ്ച വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ പ്രതിമാസ യോഗം ഓൺലൈനായി നടത്തുന്നു. നിലവിലെ യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ അംഗങ്ങളെയും യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ ഭാഗമാവാൻ താല്പര്യമുള്ളവരെയും പ്രസ്തുത യോഗത്തിലേക്ക് സ്നേഹത്തോടെ ക്ഷണിക്കുന്നു. * തീയതി: 26 ജൂലൈ 2025, ശനിയാഴ്ച * സമയം: വൈകുനേരം 07:30 മുതൽ 08:30 വരെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് [[:m:Event:Wikimedians_of_Kerala/Monthly_Meetup/July_2025|ഈ താൾ]] സന്ദർശിക്കുക. ഈ വരുന്ന യൂസർഗ്രൂപ്പിൻ്റെ പ്രതിമാസ യോഗത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനും വിവരങ്ങൾ ഇമെയിൽ വഴി ലഭിക്കുന്നതിനും [[Special:RegisterForEvent/1898|ഇവിടെ രജിസ്റ്റർ]] ചെയ്യുക.- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 06:33, 24 ജൂലൈ 2025 (UTC) == 2025 ബോർഡ് ഓഫ് ട്രസ്റ്റീസ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് – സ്ഥാനാർത്ഥി ഷോർട്ട്‌ലിസ്റ്റിംഗ് == സുഹൃത്തുക്കളേ, [[:m:Wikimedians of Kerala|വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന്]] വിക്കിമീഡിയ ഫൗണ്ടേഷൻ ബോർഡ് ഓഫ് ട്രസ്റ്റീസ് തെരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ സ്ഥാനാർത്ഥി ഷോർട്ട്‌ലിസ്റ്റിംഗ് പ്രക്രിയയിൽ പങ്കെടുക്കാനുള്ള യോഗ്യതയുണ്ട്. 12 സ്ഥാനാർത്ഥികളിൽ നിന്ന്, ബോർഡിന്റെ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കനുസൃതമായി പരമാവധി 6 പേരെ യൂസർഗ്രൂപ്പിന് ഷോർട്ട്‌ലിസ്റ്റിംഗ് ചെയാൻ സാധിക്കും. യൂസർഗ്രൂപിന്റെ ഭാഗമായി സ്ഥാനാർത്ഥികളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിന് മുൻപ്, നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായം ശേഖരിക്കാൻ ഈ ഗൂഗിൾ ഫോമിൽ നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ നൽകുമല്ലോ.. താങ്കൾ [[:m:Wikimedians of Kerala/Members|വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപിന്റെ അംഗമാണെങ്കിൽ]], താങ്കൾക്ക് ഇതിൽ വോട്ട് ചെയ്‌യാം. 🔗 https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfnUTRD02ER8iBba7mmFF_mx0mYC8RxG2ODaDx8h-TWkKU7_w/viewform ⏰ 2025 ജൂലൈ 28 രാത്രി 11:59 IST-ക്ക് മുമ്പ് ഫോർം സമർപ്പിക്കണം. നന്ദി! വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന് വേണ്ടി <br> – [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 14:46, 28 ജൂലൈ 2025 (UTC) == Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) == ''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.'' The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: * ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. * '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. Info about the event: * Deadline: 20 August 2025 * Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. — Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:00, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (OKI)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 == Dear all, We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''. ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks: * '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback. * '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives. ** Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] ** Deadline to apply (extended): 26 August 2025 ** Event Dates: 10-12 October 2025 We will share further updates with you soon. ''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.'' We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! Regards, Open Knowledge Initiatives Team IIIT-Hyderabad [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:42, 20 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (OKI)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today == Dear all, This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]] ''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.'' We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities. Regards, IIITH-OKI [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 08:35, 26 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (OKI)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ജന്മദിനാഘോഷം 2025 == മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ 23-ാമത് ജന്മദിനാഘോഷം സംഘടിപ്പിക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച്. ഈ പരിപാടി എല്ലാവർഷത്തെയും പോലെ വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർഗ്രൂപ്പിന്റെ വാർഷികസമ്മേളനത്തോടനുബന്ധിച്ച് തൃശൂരിൽ നടത്താമെന്ന് വിചാരിക്കുന്നു. ഇതോടനുബന്ധിച്ച് വന്നുചേരുന്ന ചെലവകൾക്കായി ഒരു റാപ്പിഡ് ഗ്രാന്റ് ഇന്ത്യ റാപ്പിഡ് പ്രോഗ്രാം വഴി അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇതുമായിബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാകുന്ന മുറക്ക് അറിയിക്കുന്നതാണ്. നിർദ്ദേശങ്ങളും അഭിപ്രായങ്ങളും ക്ഷണിക്കുന്നു. -- [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:46, 30 ഓഗസ്റ്റ് 2025 (UTC) ==അറിയിപ്പ്== നമസ്കാരം, സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തം ലഭിക്കുന്നതിനായി, മലയാളം വികിബുക്ക്സിൽ എന്റെ ഭരണാധികാരാവകാശ (അഡ്മിന്ഷിപ്പ്) അഭ്യർത്ഥന ഇവിടെ പോസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു. ബന്ധപ്പെട്ട ചർച്ച ഇവിടെ കാണാം: [https://ml.wikibooks.org/wiki/%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%A0%E0%B4%B6%E0%B4%BE%E0%B4%B2:%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E2%80%8C%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%95%E0%B5%BC#%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%95_%E0%B4%AA%E0%B4%A6%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3_%E0%B4%85%E0%B4%AA%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B4%95%E0%B5%BE_-_Requests_for_Sysop_status ലിങ്ക്].--[[ഉപയോക്താവ്:Plutus|Plutus]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Plutus|സംവാദം]]) 09:11, 9 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) == Proposal: Culture Exchange – October 2025 == Dear all, I would like to propose organizing [[m:Culture_Exchange|'''Culture Exchange''']] on Malayalam Wikipedia during the month of October 2025. For the first phase, three regions will be included: Bangladesh, Ukraine, and the Indian state of Kerala. The main rules are: * Participants on the Malayalam Wikipedia will not write articles related to Kerala. * Similarly, no one will write about their own language or culture. This way, we will create and improve articles about each other’s cultures, making the knowledge exchange more diverse and enriching. I would appreciate hearing the community’s feedback. If there is consensus, we can start the event in October itself. Ping {{re|Ranjithsiji|Akbarali}} Thank you. [[ഉപയോക്താവ്:ZI Jony|ZI Jony]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:ZI Jony|സംവാദം]]) 14:28, 10 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) == [[:wikimania:2026|വിക്കിമാനിയ 2026]] സ്കോളർഷിപ്പുകൾ == 21-ാമത് വിക്കിമാനിയ 2026 ജൂലൈ 21 മുതൽ 25 വരെ ഫ്രാൻസിലെ പാരീസിൽ നേരിട്ടും ഓൺലൈനായും നടത്താൻ പദ്ധതിയിട്ടിട്ടുണ്ട്. വിക്കിപീഡിയയുടെ 25-ാം വാർഷികാഘോഷവും ഇതുമായി ബന്ധപെട്ട് നടത്തുന്നു. 2026-ലെ വിക്കിമാനിയയിൽ നേരിട്ട് പങ്കെടുക്കാൻ സ്കോളർഷിപ്പുകൾക്ക് ഇപ്പോൾ അപേക്ഷിക്കാം.. 🗓️ അപേക്ഷാ ഫോം: സെപ്റ്റംബർ 10 – ഒക്ടോബർ 31, 2025 വരെ തുറന്നിരിക്കും. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ഈ താൾ സന്ദർശിക്കുക: https://wikimania.wikimedia.org/wiki/2026:Scholarships - [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 14:26, 29 സെപ്റ്റംബർ 2025 (UTC) ==മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ജന്മദിനാഘോഷം 2025== വിക്കികോൺഫറൻസ് കേരളയോടനുബന്ധിച്ച് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ 23-ാം ജന്മദിനാഘോഷം സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. വിശദവിവരങ്ങൾ [[:meta:Event:Malayalam Wikipedia 23rd Birthday Celebration|മെറ്റാ താളിൽ]] ലഭ്യമാണ്. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സ്കോളർഷിപ്പ് ക്ഷണിച്ചിട്ടുണ്ട്. [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfUXAe-o7hu5sx0mbaSwkuUPqoExpd6VwlPthkojjy6bHLrKA/viewform?usp=dialog സ്കോളർഷിപ്പ് ഫോം ഇവിടെ] അപേക്ഷാ ഫോം സ്വീകരിക്കുന്ന അവസാനതീയ്യതി 10 ഡിസംബർ 2025 ആണ്. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 10:41, 27 നവംബർ 2025 (UTC) ==വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള 2024-25 പ്രവർത്തനറിപ്പോർട്ട്== വിക്കിമീഡിയൻസ് ഓഫ് കേരള യൂസർ ഗ്രൂപ്പിന്റെ 2024-25 പ്രവർത്തനറിപ്പോർട്ടിന്റെ [[:meta:Wikimedians of Kerala/Annual Report 2024-25|കരട് രൂപം]] തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ കരട് വായിച്ചുനോക്കാനും അഭിപ്രായങ്ങൾ അറിയിക്കാനും ഇതിൽ ഏതെങ്കിലും പദ്ധതികളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരം വിട്ടുപോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അറിയിക്കാനും താത്പര്യപ്പെടുന്നു. എത്രയും വേഗം റിപ്പോർട്ട് പ്രസിദ്ധീകരിക്കേണ്ടതിനാൽ ഈ കാര്യം ഗൗരവത്തിലെടുക്കാനും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:47, 29 നവംബർ 2025 (UTC) == [[ഇന്ത്യയിലെ ന്യൂനപക്ഷ പ്രീണനം]] == ദയവായി ഈ ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ഇത് ഇല്ലാതാക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുക.-[[ഉപയോക്താവ്:Baangla|Baangla]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Baangla|സംവാദം]]) 17:07, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC) == വിക്കികോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2026-ലേക്കുള്ള സ്കോളർഷിപ്പ് അപേക്ഷകൾ ക്ഷണിക്കുന്നു == എല്ലാവർക്കും നമസ്കാരം, വിക്കികോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2026-ൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിനുള്ള സ്കോളർഷിപ്പ് അപേക്ഷകൾ ഇപ്പോൾ സമർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. 2026 സെപ്റ്റംബർ 4 മുതൽ 6 വരെ നമ്മുടെ കൊച്ചിയിലാണ് കോൺഫറൻസ് നടക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെയും ദക്ഷിണേഷ്യയിലെയും മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലെയും വിക്കിപീഡിയർ, കമ്മ്യൂണിറ്റി സംഘാടകർ, മറ്റ് സംഭാവനകൾ നൽകുന്നവർ എന്നിവർ ഒത്തുചേരുന്ന വേദിയാണ് വിക്കികോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ. സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാന പ്രസ്ഥാനത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനും അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുന്നതിനും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഒരിടമാണിത്. വിക്കിമീഡിയ സംരംഭങ്ങളിൽ സജീവമായി ഇടപെടുന്നവർക്കും കൂട്ടായ്മ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കാളികളാകുന്നവർക്കും സ്കോളർഷിപ്പിനായി അപേക്ഷിക്കാവുന്നതാണ്. വിശദമായ അറിയിപ്പ് ഇവിടെ വായിക്കാം. 🙂 '''അപേക്ഷിക്കേണ്ട അവസാന തീയതി:''' 15 ഏപ്രിൽ 2026, 11:59 p.m. IST '''അപേക്ഷിക്കാനുള്ള ലിങ്ക്:''' https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform '''കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക്:''' [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|മെറ്റാ വിക്കി താൾ]] സന്ദർശിക്കുക ഈ അറിയിപ്പ് നിങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയിലെ മറ്റുള്ളവരുമായും പങ്കുവെക്കുമല്ലോ. നന്ദി, '''വിക്കികോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2026 സംഘാടക സമിതി''' -[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 21:09, 28 മാർച്ച് 2026 (UTC) == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:41, 5 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh Gill@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Invitation to participate in Abstract Wikipedia pilot == Hi everyone, I’m Luca, and I’m part of the team working on Abstract Wikipedia. [[:m:Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is a [https://abstract.wikipedia.org/ recently launched Wikimedia project] that aims to create community-written, language-independent articles that can be output into many languages using Wikifunctions. This approach allows Wikipedia communities to leverage these articles to expand content and close the existing knowledge gaps between different language versions of Wikipedia. We would love to explore working with you as a pilot community for Abstract Wikipedia, especially given your current work with Wikidata lexemes and Wikifunctions functions. These two aspects are the cornerstone of Abstract Wikipedia, as it combines them to create language-independent articles. With this in mind, we would like to hear your thoughts on a few questions: # Are you interested in participating in an Abstract Wikipedia pilot? This would mean that abstract content from Abstract Wikipedia could be integrated into your Wikipedia, in place of currently non-existing. Your community will be in full control of which articles to integrate. # Would you be open to working with our partners in Wikimedia Deutschland to improve coverage of Wikidata lexemes in your language? This would involve creating missing lexemes, fixing issues on existing lexemes, adding forms and senses, improving overall quality, and linking them to Wikidata Items. # Would you be interested in working with the Wikifunctions community to improve coverage of language functions in your language? Or would you be interested in collaborating with a partner to do so? # Does an affiliate or group in your community currently have funding (General Support Fund, Rapid Fund etc.) to organize any workshops or events for you to engage your community? We want to stress again that your community will remain fully in control of its content, as existing local articles would never be replaced, and contributors could improve shared content from Abstract Wikipedia. Thank you in advance for sharing your thoughts! We’re here to listen and learn. You can address us in your own language, if you want. -- [[ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sannita (WMF)|സംവാദം]]) 11:41, 13 മേയ് 2026 (UTC) :Hello @[[ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] :Thank you for reaching out and also sharing the invitation to Wikimedians of Kerala UG over Email. :From our side, we are interest in '''learning more about and exploring the possibility of participating in Abstract Wikipedia pilot initiative'''. Regarding Wikidata Lexemes and Wikifunctions, some of the members of our community have already been involved in activities related to both areas, and we see value in further strengthening language resources for Malayalam. We would be interested in exploring collaborations to improve lexeme coverage, quality, forms, senses and connections with Wikidata items. We would welcome discussions on expanding language-related functions and identifying areas where community members can contribute and also collaborating with partners. Yes, our UG have running General Support Fund for our planned activities. We can facilitate workshops, training sessions if required with the support from Abstract Wikipedia team or with the support from the partners. Let us know how we are going to proceed with this. - [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 07:14, 5 ജൂൺ 2026 (UTC) ::@[[ഉപയോക്താവ്:Gnoeee|Gnoeee]] This is fantastic! Thank you very much for your appreciation! We'll keep in touch for the next steps. [[ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sannita (WMF)|സംവാദം]]) 09:27, 5 ജൂൺ 2026 (UTC) :{{support}} --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:33, 5 ജൂൺ 2026 (UTC) == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:02, 17 മേയ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Nitesh (OKI)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == വിക്കി കോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2026-നുള്ള സ്വന്തം ചെലവിൽ പങ്കെടുക്കാനുള്ള രജിസ്ട്രേഷനും (Self-Funded Registration) അവതരണങ്ങൾ സമർപ്പിക്കാനുള്ള (Call for Submissions) അവസരവും ഇപ്പോൾ ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് സന്തോഷത്തോടെ അറിയിക്കുന്നു. == പ്രിയ കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളേ, വിക്കി കോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2026-നുള്ള സ്വന്തം ചെലവിൽ പങ്കെടുക്കാനുള്ള രജിസ്ട്രേഷനും (Self-Funded Registration) അവതരണങ്ങൾ സമർപ്പിക്കാനുള്ള (Call for Submissions) അവസരവും ഇപ്പോൾ ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് സന്തോഷത്തോടെ അറിയിക്കുന്നു. 2026 സെപ്റ്റംബർ 4 മുതൽ 6 വരെ കൊച്ചിയിൽ വച്ചാണ് വിക്കി കോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2026 നടക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലും ദക്ഷിണേഷ്യയിലുടനീളമുള്ള വിക്കിമീഡിയക്കാർ, കമ്മ്യൂണിറ്റി സംഘാടകർ, ഡെവലപ്പർമാർ, ഗവേഷകർ, സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാന പ്രേമികൾ എന്നിവരെ ഈ സമ്മേളനം ഒരുമിച്ച് കൊണ്ടുവരാനും,  പരസ്പരം സഹകരിക്കാനും, അനുഭവങ്ങൾ പങ്കിടാനും ഈ കോൺഫറൻസ് സഹായിക്കും. WCI 2026-ന്റെ വിഷയം “Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem.” എന്നതാണ്. എഐയുടെ കടന്നുവരവും പുതിയ അറിവുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന രീതികളും ഉൾപ്പെടെ വളരെ വേഗത്തിലുള്ള സാങ്കേതിക മാറ്റങ്ങളിലൂടെയാണ് വിക്കിമീഡിയ പ്രസ്ഥാനം ഇപ്പോൾ കടന്നുപോകുന്നത്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഇന്ത്യയിലും ദക്ഷിണേഷ്യയിലുമുള്ള കമ്മ്യൂണിറ്റി നേതൃത്വം, അറിവ് ലഭിക്കുന്നതിലെ തുല്യത, പ്രാദേശിക ഭാഷകൾ, സ്വതന്ത്ര വിജ്ഞാനം, വിക്കിമീഡിയയുടെ ഭാവി എന്നീ വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യാൻ ഒരിടം ഒരുക്കുക എന്നതാണ് സമ്മേളനം ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. '''സ്വാശ്രയ രജിസ്ട്രേഷൻ (Self-Funded Registration)''' സ്വന്തം ചെലവിൽ പങ്കെടുക്കാനുള്ള അപേക്ഷ ഇപ്പോൾ പ്രെറ്റിക്സിൽ ലഭ്യമാണ്. രജിസ്ട്രേഷൻ ഫോം: https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ വിശദാംശങ്ങളും യോഗ്യതയും: <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> '''അവതരണങ്ങൾ സമർപ്പിക്കാനുള്ള അവസരം (Call for Submissions)''' അവതരണങ്ങൾ ഇപ്പോൾ Eventyay മുഖേന സമർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. ശില്പശാലകൾ, ചർച്ചകൾ, പാനലുകൾ,  ലഘു പ്രസംഗങ്ങൾ, പോസ്റ്റർ അവതരണങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കുള്ള നിങ്ങളുടെ ആശയങ്ങൾ ഞങ്ങൾ ക്ഷണിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ പരിചയസമ്പന്നനോ പുതിയ കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗമോ ആകട്ടെ, നിങ്ങളുടെ ആശയങ്ങൾക്കും അനുഭവങ്ങൾക്കും അറിവുകൾക്കും ഈ സമ്മേളനത്തെ കൂടുതൽ മികച്ചതാക്കാനും പ്രസ്ഥാനത്തിലെ പ്രധാന ചർച്ചകളിൽ വലിയ പങ്കുവഹിക്കാനും സാധിക്കും. വിശദാംശങ്ങളും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും: <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> സബ്മിഷൻ അവസാന തീയതി: ജൂലൈ 15, 2026 പങ്കാളിത്തവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിശദാംശങ്ങൾ, സമയക്രമങ്ങൾ, കോൺഫറൻസ് അപ്‌ഡേറ്റുകൾ, സമർപ്പണ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ വിക്കി കോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2026-നെക്കുറിച്ചുള്ള പൂർണ്ണ വിവരങ്ങൾക്ക്, ദയവായി ഔദ്യോഗിക അറിയിപ്പ് പരിശോധിക്കുക: വിശദമായ അറിയിപ്പ്: [[diffblog:2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/|ബ്ലോഗ് പോസ്റ്റ് ലിങ്ക്]] കമ്മ്യൂണിറ്റി അംഗങ്ങളോട് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാനും, പ്രമേയങ്ങൾ സമർപ്പിക്കാനും ഈ അറിയിപ്പ് അവരുടെ കൂട്ടായ്മകളിൽ പങ്കിടാനും ഞങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ആശംസകളോടെ, വിക്കി കോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യ 2026 സംഘാടക സമിതി [[ഉപയോക്താവ്:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Amrit Sufi|സംവാദം]]) 10:22, 30 ജൂൺ 2026 (UTC) == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[ഉപയോക്താവ്:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kuldeepburjbhalaike|സംവാദം]]) 11:43, 26 ജൂലൈ 2026 (UTC) == നിർമ്മിതബുദ്ധി ഉപയോഗിച്ചുള്ള പരിഭാഷാ ശുദ്ധീകരണം == നമസ്കാരം. [[:mw:Special:MyLanguage/Content translation|ഉള്ളടക്കപരിഭാഷാ ഉപകരണം]] (Content Translation — CX) വഴി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങളിലെ ഭാഷയും വ്യാകരണവും മാത്രം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്ന, നിർമ്മിതബുദ്ധി (ക്ലോഡ് ഫേബിൾ 5) ഉപയോഗിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ബോട്ട് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം തേടുന്നു. പദ്ധതിരേഖ: '''[[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/പരിഭാഷ ശുദ്ധീകരണം]]'''. '''ഇതുവരെ ചെയ്തത് (ചുരുക്കത്തിൽ):''' * യന്ത്രപരിഭാഷാ അനുപാതം ഏറ്റവും കൂടിയ 100 CX-ലേഖനങ്ങളിൽ, മനുഷ്യമേൽനോട്ടത്തിൽ ഒരു പൈലറ്റ് പഠനം നടത്തി; 92 ലേഖനങ്ങളിൽ ഭാഷാതിരുത്തൽ വരുത്തി. എല്ലാ diff-കളും [[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/TranslateCorrection/പൈലറ്റ്|ഫലരേഖയിൽ]] പരസ്യമായി ലഭ്യമാണ്. * വസ്തുതകൾ, സംഖ്യകൾ, അവലംബങ്ങൾ, ഫലകങ്ങൾ, കണ്ണികൾ എന്നിവയൊന്നും മാറ്റിയിട്ടില്ല. ബോട്ട് നടത്തിയ തിരുത്തുകൾ ഞാൻ പരിശോധിച്ചു; അർത്ഥവ്യതിയാനമോ വിവരനഷ്ടമോ കണ്ടെത്തിയില്ല. ('governing body' → 'ഗവർമെന്റ് ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കമ്മിറ്റി', കായികതാരം 'Everton Weekes' → 'ആഴ്ചകൾ' തുടങ്ങിയ ഗുരുതര യന്ത്രപരിഭാഷാപ്പിശകുകളും ഈ പ്രക്രിയയിൽ ബോട്ട് കണ്ടെത്തി തിരുത്തി.) * ഭാഷാതിരുത്തലിനിടെ 41 ലേഖനങ്ങളിൽ കണ്ടെത്തിയ വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ AI തിരുത്താതെ, ഉപയോക്താക്കളുടെ ശ്രദ്ധയ്ക്കായി ഫലരേഖയിൽ രേഖപ്പെടുത്തി. '''ഇനി ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്:''' സമൂഹത്തിന്റെ അനുകൂല അഭിപ്രായമുണ്ടെങ്കിൽ മാത്രം [[വിക്കിപീഡിയ:യന്ത്രങ്ങൾ/അംഗീകാരത്തിനുള്ള അപേക്ഷകൾ|ബോട്ട് അംഗീകാരത്തിന് അപേക്ഷിക്കും]]. ഈ ചർച്ചയിലും ബോട്ട് അപേക്ഷയിലും ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ നിർദ്ദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളിച്ച് ബോട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതശേഷമേ തുടർപ്രവർത്തനമുണ്ടാകൂ. അംഗീകാരം ലഭിച്ചാൽ, CX ടാഗുള്ള ലേഖനങ്ങളിൽ ബോട്ട് ഭാഷ മാത്രം തിരുത്തും; ഓരോ തിരുത്തിന്റെയും diff പദ്ധതിത്താളിന്റെ ഉപതാളിൽ പട്ടികപ്പെടുത്തും. ഏതു തിരുത്തും ആർക്കും ഒറ്റ ക്ലിക്കിൽ മുൻപ്രാപനം ചെയ്യാം; സമൂഹം ആവശ്യപ്പെട്ടാൽ പ്രവർത്തനം ഉടൻ നിർത്തും. '''മലയാളം വിക്കിസമൂഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായങ്ങൾ തേടുന്നു :''' # [[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/TranslateCorrection/പൈലറ്റ്|പൈലറ്റ് ഫലരേഖയിലെ]] ഏതാനും diff-കൾ പരിശോധിച്ച്, തിരുത്തുകളുടെ കൃത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങൾ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. # ഇത്തരമൊരു ബോട്ട് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനോടുള്ള പൊതുനിലപാട് — അനുകൂലമോ, പ്രതികൂലമോ, നിബന്ധനകളോടെ അനുകൂലമോ എന്നതും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. # [[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/പരിഭാഷ ശുദ്ധീകരണം/രീതിശാസ്ത്രം|രീതിശാസ്ത്രത്തിലും നിയന്ത്രണങ്ങളിലും]] വരുത്തേണ്ട മാറ്റങ്ങൾ, കൂട്ടിച്ചേർക്കേണ്ട സുരക്ഷാക്രമീകരണങ്ങൾ എന്നിവയിലും അഭിപ്രായം തേടുന്നു. എല്ലാവരുടെയും അഭിപ്രായങ്ങളും നിർദ്ദേശങ്ങളും വിമർശനങ്ങളും സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. നന്ദി. [[User:Netha Hussain|<font color="navy">നത</font>]] [[User talk:Netha Hussain|<font color="purple">(സംവാദം)</font>]] 09:40, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) :മലയാളം വിക്കിയിൽ ഇങ്ങനെ ഒരു ബോട്ട് അത്യാവശ്യമാണ് അനുകൂലിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Tonynirappathu|Tonynirappathu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Tonynirappathu|സംവാദം]]) 09:55, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) *പരിഭാഷാ ശുദ്ധീകരണം നടത്തിയ ലേഖനങ്ങളുടെ നാൾവഴി വ്യത്യാസം പരിശോധിച്ചു. മികച്ച പ്രവർത്തനമാണ് നടത്തിയിരിക്കുന്നത്. തുടർപ്രവർത്തങ്ങളെ അനുകൂലിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 10:47, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) :എഐ ടൂളുകളെ വിക്കി എഡിറ്റിംഗിന് പോസിറ്റീവായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന രീതിയിൽ കൊണ്ടുവരുന്നതിനെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. :Claude Fable 5ൽ ഇതിനായി നൽകിയ പ്രോംപ്റ്റ് ഇവിടെ പങ്കുവെക്കാമോ.? [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 16:58, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ::@[[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|Akbarali]]: ബോട്ട് പൈഥണിലാണ് എഴുതിയിരിക്കുന്നത്. എ.ഐ ബോട്ടായതുകൊണ്ട് കോഡിനുള്ളിൽ സ്വാഭാവികമായും പ്രോംറ്റുകളുമുണ്ട്. മുഴുവൻ കോഡും അതിലടങ്ങിയ പ്രോംറ്റും എന്റെ ഗിറ്റ്ഹബ് പ്രൊഫൈലിൽ [https://github.com/nethahussain/translation-cleanup-bot ഇവിടെ] കാണാം. പല മോഡലുകളുടെ എ.പി.ഐ കീകൾ പരിശോധിച്ച് നോക്കിയെങ്കിലും ക്ലോഡ് ഫേബിൾ 5 ആണ് സ്ഥിരമായി, ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള തിരുത്തുകൾ നൽകുന്നത് എന്നതിനാലാണ് ആ മോഡൽ തിരഞ്ഞെടുത്തത്. കോഡും പ്രോംറ്റും പരിശോധിച്ച് അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ പറയുമല്ലോ. [[User:Netha Hussain|<font color="navy">നത</font>]] [[User talk:Netha Hussain|<font color="purple">(സംവാദം)</font>]] 07:35, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) :: കുറച്ചെണ്ണം പരിശോധിച്ചു. നല്ലതായി തോന്നുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:shajiarikkad]], ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Shajiarikkad|സംവാദം]]) :നിർമ്മിതബുദ്ധി ഉപയോഗിച്ചുള്ള പരിഭാഷാ ശുദ്ധീകരണ പദ്ധതിയിൽ രണ്ടാം ബാച്ച് പൂർത്തിയായി: ഉള്ളടക്കപരിഭാഷ വഴി വന്ന, യന്ത്രപരിഭാഷാ അനുപാതം ഏറ്റവും കൂടിയ അടുത്ത 100 ലേഖനങ്ങളിൽ '''ഭാഷ മാത്രം''' മെച്ചപ്പെടുത്തി, 76 എണ്ണത്തിൽ തിരുത്തി, 24 എണ്ണത്തിൽ ഭാഷ ഇതിനകം മെച്ചമായിരുന്നു. ഓരോ തിരുത്തും ഘടനാപരിശോധനയും സ്വതന്ത്ര പരിശോധനയും കടന്നാണ് സേവ് ചെയ്തത്; വസ്തുതകൾ, സംഖ്യകൾ, അവലംബങ്ങൾ, ഫലകങ്ങൾ, കണ്ണികൾ എന്നിവ മാറ്റിയിട്ടില്ല. ഓരോ ലേഖനത്തിന്റെയും diff-ഉം മാറ്റങ്ങളുടെ വിവരണവും ഇവിടെ കാണാം: https://w.wiki/T3ga :ഭാഷാതിരുത്തലിനിടെ കണ്ടെത്തിയ, AI തിരുത്താത്ത വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ 60 ലേഖനങ്ങളിൽ പ്രത്യേകം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് (കാലഹരണപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ, പരസ്പരവിരുദ്ധമായ ഇൻഫോബോക്സ് വിവരങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ). ഏതാനും diff-കൾ പരിശോധിച്ച് അഭിപ്രായം അറിയിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. പിശകു കണ്ടാൽ ആ തിരുത്ത് നേരിട്ട് മുൻപ്രാപനം ചെയ്യാവുന്നതാണ്. [[User:Netha Hussain|<font color="navy">നത</font>]] [[User talk:Netha Hussain|<font color="purple">(സംവാദം)</font>]] 16:56, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ::<nowiki>{{support}}</nowiki> ഈ സംരഭത്തിന് സകല പിൻതുണയും അറിയിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഇത് വളരെ അത്യാവശ്യമായ ഒരു കാര്യമാണെന്ന് ഉത്തമ ബോദ്ധ്യമുണ്ട്. ചില ഉപയോക്താക്കൾളുടെ മോശം യാന്ത്രികവിവർത്തനലേഖനങ്ങൾ കുറേയെണ്ണം പരിശോധിക്കപ്പെടാതെ കിടക്കുന്നുന്നത് വളരെ കാലമായി മലയാളം വിക്കിപീഡിയക്ക് നല്ലതല്ല. [[വിക്കിപീഡിയ:യാന്ത്രികവിവർത്തനം]] പ്രകാരം ഉണ്ടാക്കിയിട്ടുള്ള [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷചെയ്യേണ്ട ലേഖനങ്ങൾ/2020|വിക്കിപീഡിയ:മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷചെയ്യേണ്ട ലേഖനങ്ങൾ]] പട്ടിക ശുദ്ധീകരിക്കാനായും ഇത് ഉപയോഗിക്കേണ്ടതാണ്. ഇതിൽ പ്രധാനമായി വേണ്ട കാര്യമെന്തെന്നാൽ ബോട്ട് ഓടിച്ചതിനുശേഷം ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ വിലയിരുത്തുവാനും തുടർതിരുത്തുകൾ വരുത്തി നന്നാക്കാനുമായി ഒരു ടാസ്ക് ഫോഴ്സ് വേണ്ടിവരും. സ്ഥിരമായി ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്ന എഡിറ്റർമാരുടെ ഒരു ടീം ഉണ്ടാവുന്നത് നന്നായിരിക്കും. എങ്കിലാണ് പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകാനാവുകയുള്ളു. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 03:38, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) :::വളരെ നന്ദി. ബോട്ട് ഇപ്പോൾ ഭാഷ മാത്രമേ നന്നാക്കുന്നുള്ളൂ. കാലഹരണപ്പെട്ട വിവരങ്ങളും തെറ്റായ വസ്തുതകളും അത് മനഃപൂർവ്വം തൊടുന്നില്ല, പക്ഷെ അവ ഫ്ലാഗ് ചെയ്യുന്നുണ്ട്. അവ പരിഹരിക്കാൻ ഒരു ടാസ്ക് ഫോഴ്സ് താൾ തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്: [[വിക്കിപീഡിയ:പരിഭാഷ ശുദ്ധീകരണം/ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്]]. ചെയ്യാനുള്ള ജോലികൾ അഞ്ചായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട് — തിരുത്തുകളുടെ പരിശോധന, വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കൽ (ഇതുവരെ 101 ലേഖനങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്), ഗുരുതരമായ ലേഖനങ്ങളിൽ നയപ്രകാരമുള്ള നടപടി, [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷചെയ്യേണ്ട ലേഖനങ്ങൾ|പഴയ ബാക്‌ലോഗ്]] തീർപ്പാക്കൽ, ബോട്ടിനുള്ള ഫീഡ്ബാക്ക്. താങ്കൾ സൂചിപ്പിച്ച പട്ടിക പ്രത്യേക ജോലിയായിത്തന്നെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. :::ഏതെങ്കിലും ഒരു മേഖലയിൽ മാത്രം പങ്കെടുത്താലും മതി. താത്പര്യമുള്ളവർ അവിടെ ഒപ്പിടുമല്ലോ. പദ്ധതി ഇപ്പോൾ വിക്കിപീഡിയ നാമമേഖലയിലേക്കു മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്: [[വിക്കിപീഡിയ:പരിഭാഷ ശുദ്ധീകരണം]]. [[User:Netha Hussain|<font color="navy">നത</font>]] [[User talk:Netha Hussain|<font color="purple">(സംവാദം)</font>]] 17:12, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) ====പുതിയ ബാച്ച്==== : [[വിക്കിപീഡിയ:പരിഭാഷ ശുദ്ധീകരണം|പരിഭാഷാ ശുദ്ധീകരണ പദ്ധതിയുടെ]] മൂന്നാം ബാച്ച് പൂർത്തിയായി. ഉള്ളടക്കപരിഭാഷാ ടൂൾ (CX) ഉപയോഗിച്ചു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട, യന്ത്രപരിഭാഷാ അനുപാതം ഏറ്റവും കൂടിയ '''500 ലേഖനങ്ങളിൽ''' (ക്രമസംഖ്യ 198–697, യന്ത്രപരിഭാഷ 96.6%–98.3%) ഇത്തവണ ഭാഷാതിരുത്തൽ നടത്തി. പൈലറ്റും രണ്ടാം ബാച്ചും ചേർത്ത് ഇതുവരെ ആകെ 700 ലേഖനങ്ങളായി. ഫലരേഖ: '''[[വിക്കിപീഡിയ:പരിഭാഷ ശുദ്ധീകരണം/മൂന്നാം ബാച്ച്]]''' ഒപ്പം, ഭാഷാതിരുത്തലിനിടെ കണ്ടെത്തിയ '''2,517 വസ്തുതാപ്രശ്നങ്ങൾ''' (312 ലേഖനങ്ങളിൽ) രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയൊന്നും AI തിരുത്തിയിട്ടില്ല, അവ നമുക്ക് തിരുത്താൻ ഉള്ളവയാണ്. 500 ലേഖനങ്ങളിൽ 109 എണ്ണം തിരുത്തുന്നത് AI-പരിശോധനാ ഘട്ടത്തിൽ തടഞ്ഞു, ആ ലേഖനങ്ങളിൽ തിരുത്തലുകൾ നടത്തപ്പെട്ടില്ല. കാരണം ചുവടെ: <br> സാങ്കേതികമായി ഓരോ ലേഖനവും മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്: <br> # '''ശുദ്ധീകരണ ഘട്ടം''' — AI ഭാഷ മാത്രം തിരുത്തി പുതിയ വിക്കിഘടന നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. # '''ഘടനാപരിശോധന (കോഡ് ഉപയോഗിച്ച്, AI അല്ല)''' — പഴയതും പുതിയതും യാന്ത്രികമായി ഒത്തുനോക്കി, എല്ലാ '''സംഖ്യകളും''' കണ്ണികളുടെ ലക്ഷ്യങ്ങളും ഫലകനാമങ്ങളും <code>&lt;ref&gt;</code> എണ്ണവും പുറംകണ്ണികളും അതേപടിയുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നു. ഒരു വ്യത്യാസം കണ്ടാൽ തിരുത്ത് തടയും. # '''സ്വതന്ത്ര പരിശോധനാ ഘട്ടം''' — ആദ്യ ഘട്ടം കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത രണ്ടാമതൊരു AI ഏജന്റ്, പഴയതും പുതിയതും വാക്യംതോറും താരതമ്യം ചെയ്ത് 'ഭാഷ മാത്രമാണോ മാറിയത്' എന്ന് വിധിക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ എ.ഐ മൂലലേഖനത്തിലില്ലാത്ത വിവരം പുതിയ പതിപ്പിൽ ചേർക്കുകയോ, ഭാഷയ്ക്കപ്പുറം വസ്തുതാതിരുത്തൽ നടത്തുകയോ, ഫലകം/ഇൻഫോബോക്സ് ഉള്ളടക്കം മാറ്റുകയോ, ഏതെങ്കിലും വാക്യത്തിന്റെ അർത്ഥം മാറ്റുകയോ, വിവരം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്താൽ രണ്ടാമത്തെ എ.ഐ ആ തിരുത്തൽ നടത്തുന്നത് ബ്ലോക്ക് ചെയ്യും. ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യം എന്തെന്നാൽ ഇവയിൽ നല്ലൊരു പങ്കും AI ശരിയായ തിരുത്ത് നിർദ്ദേശിച്ചതുകൊണ്ടാണ് തടയപ്പെട്ടത്. ഉദാഹരണത്തിന് [https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%86%E0%B4%AF%E0%B5%BC_%E0%B4%9F%E0%B5%86%E0%B4%AF%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B5%BC ക്ലെയർ ടെയ്‌ലർ] ലേഖനത്തിൽ, ഇംഗ്ലീഷ് മൂലലേഖനവുമായി ഒത്തുനോക്കിയപ്പോൾ ഒരു യന്ത്രപരിഭാഷാപ്പിഴവ് AI കണ്ടെത്തി തിരുത്താൻ ശ്രമിച്ചു. ആ തിരുത്ത് വസ്തുതാപരമായി ശരിയായിരുന്നു, പക്ഷേ അത് ഭാഷാതിരുത്തലല്ല, ഉള്ളടക്കമാറ്റമാണ്. ഈ പദ്ധതിയുടെ അധികാരപരിധി ഭാഷ മാത്രമായതിനാൽ രണ്ടാമത്തെ എ.ഐ ആ തിരുത്ത് ബ്ലോക്ക് ചെയ്തു. അത്തരം മാറ്റങ്ങൾ ലേഖനങ്ങളിൽ സേവ് ചെയ്യുന്നില്ല. ====== എന്തിനാണ് ഇത്രയും ലേഖനങ്ങളിൽ പൈലറ്റ് പഠനം നടത്തുന്നത്? ====== നിർമ്മിതബുദ്ധി മോഡലുകൾ ഡിറ്റർമിനിസ്റ്റിക് അല്ല, എന്നു വച്ചാൽ ഒരേ ലേഖനം രണ്ടു തവണ നൽകിയാൽ ഒരേ ഫലം ലഭിക്കണമെന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് ഏതാനും ഉദാഹരണങ്ങൾ നോക്കി ഇത് സുരക്ഷിതമാണ് എന്നു പറയാനാവില്ല. നാശകരമായ തിരുത്തുകൾ (വിവരനഷ്ടം, സംഖ്യാമാറ്റം, അർത്ഥവ്യതിയാനം, വ്യാകരണപ്പിഴവ്) എത്ര ശതമാനം സന്ദർഭങ്ങളിൽ സംഭവിക്കുന്നു, ഏതു തരം ലേഖനങ്ങളിലാണ് കൂടുതൽ സംഭവിക്കുന്നത്, നിലവിലുള്ള പരിശോധനകൾ അവ യഥാർത്ഥത്തിൽ പിടിക്കുന്നുണ്ടോ എന്നിവ അറിയാൻ വലിയ സാമ്പിൾ വേണം. 100 ലേഖനങ്ങളിൽനിന്ന് 500-ലേക്കു വളർത്തിയത് അതിനാണ്. ====== ഇനി എന്ത്? ====== ഒരാഴ്ചത്തേക്ക് പദ്ധതി പൂർണ്ണമായി നിർത്തിവയ്ക്കുന്നു. പുതിയ ബാച്ചുകളൊന്നും തുടങ്ങുന്നില്ല. ഈ സമയത്ത്: * തിരുത്തുകളുടെ diff-കൾ പരിശോധിക്കാൻ എല്ലാവരെയും ക്ഷണിക്കുന്നു. തെറ്റു കണ്ടാൽ നേരിട്ട് മുൻപ്രാപനം ചെയ്യാം. അതിനെതിരെ തർക്കമുണ്ടാകില്ല. * അഭിപ്രായങ്ങളും എതിർപ്പുകളും ഇവിടെയോ [[വിക്കിപീഡിയ സംവാദം:പരിഭാഷ ശുദ്ധീകരണം|പദ്ധതിയുടെ സംവാദത്താളിലോ]] അറിയിക്കുക. ഒരാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ സമൂഹത്തിൽനിന്ന് എതിർപ്പുകളൊന്നും ഉയരുന്നില്ലെങ്കിൽ, [[വിക്കിപീഡിയ:യന്ത്രങ്ങൾ/അംഗീകാരത്തിനുള്ള അപേക്ഷകൾ|ബോട്ട് അംഗീകാരത്തിനുള്ള അപേക്ഷാ നടപടികളിലേക്ക്]] കടക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നു. എതിർപ്പുകളുണ്ടെങ്കിൽ അവ പരിഹരിച്ചശേഷമേ മുന്നോട്ടു പോകൂ. --[[User:Netha Hussain|<font color="navy">നത</font>]] [[User talk:Netha Hussain|<font color="purple">(സംവാദം)</font>]] 09:11, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' </br> </br> Hello everyone, </br> </br> We hope you're doing well! </br> </br> The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: *The name of your Wikimedia community. *A primary and alternate community contact. *Telegram usernames of the nominated contacts. *A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. </br> This could include areas such as: *Editing or patrolling workflows that could be improved. *Gadgets, tools, or bots that your community needs. *Template or interface-related challenges. *Technical barriers faced by contributors. *Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: *Build a network of community contacts for future technical collaboration. *Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. *Plan focused technical support and community engagement activities. *Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. </br> Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! </br> Best wishes, </br> [[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]] </br> ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[ഉപയോക്താവ്:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kuldeepburjbhalaike|സംവാദം]]) 15:34, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == വിക്കി ലൗസ് ഓണം 2026 == ഓണത്തെ വിക്കിയിലാക്കാം; വിക്കി ലൗസ് ഓണം 2026 അത്തപ്പൂക്കളവും പൂവിളിയും വിഭവസമൃദ്ധമായ സദ്യയും ആഘോഷരാവുകളുമായി ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളി കൂട്ടായ്മ വീണ്ടും ഒരു ഓണക്കാലത്തെ വരവേൽക്കുകയാണ്. നമ്മുടെ ഈ സാംസ്കാരിക ഉത്സവത്തിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന ചിത്രങ്ങളും വിവരങ്ങളും പങ്കുവെച്ച് വിക്കിമീഡിയ പദ്ധതികളെ സമ്പന്നമാക്കാൻ നിങ്ങളും പങ്കാളിയാകൂ! https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Onam_2026 നിങ്ങളുടെ ക്യാമറക്കണ്ണിൽ പതിഞ്ഞ ഓണക്കാഴ്ചകൾ, ഓണപ്പാട്ടിൻ്റെ ശബ്ദശകലങ്ങൾ, ആചാരങ്ങളുടെയും ആഘോഷങ്ങളുടെയും വീഡിയോകൾ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലേക്ക് അപ്‌ലോഡ് ചെയ്യാം. മികച്ച സംഭാവനകൾ നൽകുന്നവർക്ക് സമ്മാനങ്ങളും കാത്തിരിക്കുന്നു! --[[ഉപയോക്താവ്:Manojk|Manoj Karingamadathil]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manojk|Talk]]) 06:50, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == Abstract Wikipedia will be deployed soon on your Wikipedia == Hi everyone, I’m Luca, and I’m part of the team working on Abstract Wikipedia. [[:m:Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is a [[:abstract:|recently launched Wikimedia project]] that aims to create community-written, language-independent articles that can be output into many languages. This approach allows interested Wikipedia communities to leverage these articles to expand their content. [[:abstract:Abstract Wikipedia:For interested communities/Malayalam|As you accepted to be among our first pilot communities]], we wanted to share with you that next week we will be deploying the ability to integrate abstract articles to your wiki. This deployment will not add any abstract articles to your wiki yet, it will simply set up the system that then will allow you to integrate articles when you decide to integrate them. To learn more about how the community-controlled integration process works, please read the how-to page on Abstract Wikipedia: https://abstract.wikipedia.org/wiki/Help:Abstract_articles Also, if you want to help translating the system messages to your language, please help us doing so by editing the messages on TranslateWiki at https://translatewiki.net/wiki/Special:Translate?group=ext-wikilambda-abstract&language=ml When you try the integration out, please let us know how things are going. We have tested the system as well as we can, but there might easily be issues we didn’t expect. If anything does not work as you expect it, please let us know. We want to stress again that your community will remain fully in control of its content, as existing local articles would never be replaced, your community will decide which abstract articles to integrate, and contributors can improve shared content from Abstract Wikipedia. Thank you in advance for sharing your thoughts! We’re here to listen and learn. You can address us in your own language, if you want. -- [[ഉപയോക്താവ്:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sannita (WMF)|സംവാദം]]) 14:52, 24 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) == അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളുടെ കവറേജിനെക്കുറിച്ച് == നമസ്കാരം സുഹൃത്തുക്കളേ, മലയാളം വിക്കിപീഡിയയ്ക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളിൽ കവറേജ് കുറവാണെന്ന് ഞാൻ ശ്രദ്ധിച്ചു. അതിനാൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ കവറേജ് വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു പ്രോജക്റ്റ് ഞാൻ എന്റെ സാൻഡ്‌ബോക്സിൽ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദയവായി നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായം പറയാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024/sandbox]] [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 16:36, 26 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) == കേരളത്തിലെ സ്കൂളുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ കൂട്ടമായി ചേർക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് == മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ കേരളത്തിലെ വിദ്യാലയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങളുടെ കുറവ് പരിഹരിക്കുന്നതിനായി വിവിധ വെബ്‌സൈറ്റുകളിൽ നിന്നും സർക്കാറിന്റെ ഔദ്യോഗിക പോർട്ടലുകളിൽ നിന്നും വിവരങ്ങൾ ശേഖരിച്ച് ,ക്രോഡീകരിച്ച് ഏതാണ്ട് ഒരേ ഫോർമാറ്റിലുള്ള ലേഖനങ്ങൾ തയ്യാറാക്കാനാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നു. പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ ചിലത് ഇതിനികം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തയ്യാറാക്കിയ സാംപിൾ ലേഖനങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. • [[എ.എം.എൽ.പി.എസ്. ആലത്തിയൂർ]] • [[ജി.എൽ.പി.എസ്. പള്ളിശ്ശേരി]] * ഇതെ ഫോർമാറ്റിലാണ് ബാക്കി ലേഖനങ്ങളും ചേർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്. കൂട്ടമായി ചേർക്കുന്നതിന് മുൻപായി ഫോർമാറ്റിലോ ഉള്ളടക്കത്തിലോ വരുത്തേണ്ട തിരുത്തലുകളോ നിർദ്ദേശങ്ങളോ ഉണ്ടെങ്കിൽ അറിയിക്കുമല്ലോ,പിന്തുണക്കുമല്ലോ.. [[ഉപയോക്താവ്:Ayshamarjana|Ayshamarjana]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ayshamarjana|സംവാദം]]) 09:44, 27 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) :@[[ഉപയോക്താവ്:Ayshamarjana|Ayshamarjana]], കേരളത്തിലെ സ്കൂളുകളെക്കുറിച്ച് ധാരാളം ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾക്ക് നമ്മുടെ വിക്കിപീഡിയയിൽ വളരെ കുറച്ച് മാത്രമേ കവറേജ് ഉള്ളൂ. അവയിൽ മിക്കതിലും ഒന്നോ രണ്ടോ വാക്യങ്ങൾ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. :അതുകൊണ്ട്, രണ്ട് വിഷയങ്ങളിലും നമ്മുടെ കവറേജ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന്, ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ പോലെ WikiProjects നമ്മുടെ വിക്കിപീഡിയയിലും നിർമ്മിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 12:15, 27 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) :എന്നിരുന്നാലും, സജീവ എഡിറ്റർമാരുടെ കുറവ് ഞങ്ങൾ നേരിടുന്നുണ്ട്. പട്ടിക നോക്കിയാൽ, അതിൽ കൂടുതലും നിങ്ങളും, ഞാനും, [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram]], [[ഉപയോക്താവ്:Mnczubair]], [[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini]], [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj]] എന്നിവരാണ് ലേഖനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ സജീവമായത്. :മറ്റ് എഡിറ്റർമാർ മറ്റ് ലേഖനങ്ങളുടെ ഗുണനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു, അത് തീർച്ചയായും ഒരു പ്രധാന കടമയാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 12:22, 27 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) == രണ്ട് പുതിയ വിക്കിപദ്ധതികൾക്കുള്ള അഭ്യർത്ഥന == നമസ്കാരം, ഞാൻ [[വിക്കിപദ്ധതി:വിദ്യാലയങ്ങൾ]], [[വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം]] എന്നീ പേരുകളിൽ 2 വിക്കിപ്രൊജക്റ്റുകൾ ആരംഭിക്കാൻ പദ്ധതിയിടുന്നു. മറ്റ് എഡിറ്റർമാരുടെ അഭിപ്രായം അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. [[വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം]] എന്നതിൻ്റെ കരട് എൻ്റെ സാൻഡ്ബോക്സിൽ തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [[വിക്കിപദ്ധതി:വിദ്യാലയങ്ങൾ]] സംബന്ധിച്ച് അഭിപ്രായം നൽകാൻ @[[ഉപയോക്താവ്:Ayshamarjana|Ayshamarjana]]<nowiki/>യോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 15:12, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) lb5zog4xfhmb86j01ppgxm00w0q44np 4 6849 4671866 4671391 2026-09-30T07:25:15Z Akbarali 17542 /* സമീപകാല മാറ്റങ്ങളിലും വാച്ച്‌ലിസ്റ്റിലും വരുന്ന വിക്കിഡാറ്റ ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4671866 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|Wiki_Panchayath_Technical}} {{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''സാങ്കേതികവിഭാഗത്തിലെ</br>പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive1|സംവാദ നിലവറ 1]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_2|സംവാദ നിലവറ 2]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_3|സംവാദ നിലവറ 3]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_4|സംവാദ നിലവറ 4]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_5|സംവാദ നിലവറ 5]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_6|സംവാദ നിലവറ 6]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_7|സംവാദ നിലവറ 7]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_8|സംവാദ നിലവറ 8]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_9|സംവാദ നിലവറ 9]] ---- *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യൂണികോഡ് 5.1.0|യൂണീകോഡ് ചർച്ച]] *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യു.എൽ.എസ്.|യു.എൽ.എസ്. ചർച്ച]] |} == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് == {{Discussion top|1= ഇവിടെ നടത്തിയ ചർച്ചയിൽ എല്ലാവരും ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുകയുവും ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി നടത്താൻ പോകുന്ന പരിശീലന പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ചർച്ച അവസാനിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ചർച്ചയിൽ അഭിപ്രായം അറിയിച്ച എല്ലാവർക്കും നന്ദി. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ വരും ദിവസങ്ങളിൽ ലഭ്യമാക്കാൻ സാധിക്കും എന്ന് അറിയിക്കുന്നു.-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 00:21, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC)}} അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക വിഭാഗം (Movement Communications Specialist (Product & Tech)) അറിയിപ്പ് തന്നിരുന്നു. അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത് മലയാളം ഭാഷ പരിഗണിക്കുന്നതുസംബന്ധിച്ച് അറിയപ്പ് തന്നിട്ടുള്ളതും ചേരാൻ സമ്മതം അറിയിച്ചിട്ടുള്ളതുമാണ്. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തുടർപ്രവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് അറിയിപ്പ് [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്#Invitation to participate in Abstract Wikipedia pilot|ഇവിടെ കാണാവുന്നതാണ്]].ഇത് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. എല്ലാവരുടെയും സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:32, 5 ജൂൺ 2026 (UTC) === ചർച്ച === താഴെപ്പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ താൽപര്യമുള്ളവർ ദയവായി അറിയിക്കുക: * മലയാളത്തിലെ Wikidata Lexemes മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? * മലയാള ഭാഷയിൽ [[വിക്കിഫങ്ഷൻസ്]] പരീക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താക്കളായി പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? ''ഇതിനായി പ്രോഗ്രാമിംഗ് പരിജ്ഞാനം ആവശ്യമില്ല.'' :'''മുകളിൽ പങ്കുവച്ച നിർദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 2026 ജൂലൈ 18-നകം ഇവിടെ പഞ്ചായത്തിൽ ചർച്ച നടത്തി ചുവടെയുള്ള വിഭാഗത്തിൽ താങ്കളുടെ നിലപാടും പിന്തുണ അറിയിക്കണമെന്ന് അഭ്യർഥിക്കുന്നു.'''-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:11, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) :ഞാൻ അടിസ്ഥാനപരമായി തെലുങ്കിൽ നിന്നാണ്. പക്ഷേ എനിക്ക് മലയാള ഭാഷയും പൈതൃകവും സംസ്കാരവും ഇഷ്ടമാണ്. വർക്ക്ഷോപ്പിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Srinivasrjy|സംവാദം]]) 09:52, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC) ==== സമ്മതം ==== {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:12, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്. [[User:Roopeshor6]] {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാനും താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്[[ഉപയോക്താവ്:Tonynirappathu|Tonynirappathu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Tonynirappathu|സംവാദം]]) 14:28, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 17:50, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 18:53, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.--[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 18:47, 7 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 10:13, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Sneha Forestry|Sneha Forestry]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sneha Forestry|സംവാദം]]) 09:43, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 20:11, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 08:15, 12 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:sreejithkoiloth|<font color="#C42658" face="Chilanka">ശ്രീജിത്ത് കൊയിലോത്ത്</font> ]]([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:sreejithkoiloth|സംവാദം]]) 20:22, 19 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Athulvis|athul]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Athulvis|സംവാദം]]) 15:05, 25 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:29, 8 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 15 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:04, 23 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:47, 29 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:56, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:10, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് == സെന്റർ ഫോർ സയൻസ് ഇൻ സൊസൈറ്റി (C-SiS), കൊച്ചിൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് സയൻസ് ആന്റ് ടെക്നോളജിയിൽ വച്ച് ഒരു വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 2026 ജൂലൈ 18-19 തീയതികളിൽ വർക്ക്ഷോപ്പ് നടക്കും. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് ഇവന്റ് പേജ് സന്ദർശിക്കുക: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikimedia_Technical_Workshop_2026_at_C-SiS_CUSAT [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:58, 14 ജൂലൈ 2026 (UTC) താത്പര്യമുണ്ട്. പങ്കെടുക്കാം [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-40416-42|&#126;2026-40416-42]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-40416-42|talk]]) 07:03, 18 ജൂലൈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:45, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:48, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:45, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:02, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:52, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:43, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:30, 14 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:55, 27 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:48, 28 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == സമീപകാല മാറ്റങ്ങളിലും വാച്ച്‌ലിസ്റ്റിലും വരുന്ന വിക്കിഡാറ്റ ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ == പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളെ, വിക്കിമീഡിയ ഡച്ച്‌ലാൻഡിന്റെ ടീം വിക്കിഡാറ്റയിലെ ചില തിരുത്തലുകൾ വിക്കിപീഡിയയിൽ കാണിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കമ്മ്യൂണിറ്റിയുടെ അഭിപ്രായം തേടുന്നുണ്ട്.നിലവിൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ഒരു ലേഖനം വിക്കിഡാറ്റയിലെ മറ്റ് ഭാഷകളുമായി ലിങ്ക് ചെയ്യുമ്പോഴോ (sitelinks/language links മാറ്റങ്ങൾ വരുമ്പോഴോ), ആ വിവരങ്ങൾ നമ്മുടെ 'പുതിയ മാറ്റങ്ങൾ' (Special:RecentChanges), 'ശ്രദ്ധിക്കുന്നവയുടെ പട്ടിക' (Special:Watchlist) എന്നിവയിൽ ദൃശ്യമാകാറുണ്ട്. ഇത്തരം ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ വളരെ കൂടുതലായി വരുന്നത് കാരണം, പ്രധാനപ്പെട്ട ഉള്ളടക്ക മാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാതെ പോകുന്നതിനും ഫീഡുകളിൽ അനാവശ്യ തിരക്ക് (noise) കൂടുന്നതിനും കാരണമാകുന്നുണ്ടെന്ന് അവർ നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആയതിനാൽ, Recent Changes, Watchlist എന്നിവയിലെ ഫീഡുകളിൽ നിന്ന് ഇത്തരം ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ (Language link edits) ഒഴിവാക്കുന്നതിനെ നിങ്ങൾ പിന്തുണയ്ക്കുന്നുണ്ടോ? അതോ ഈ തിരുത്തലുകൾ ഫീഡുകളിൽ കാണിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് സൗകര്യം എന്ന് കരുതി ഇതിനെ എതിർക്കുന്നുണ്ടോ? (എതിർക്കുന്നുവെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട്?) ഇത് നമ്മുടെ എഡിറ്റിംഗ് വർക്ക്‌ഫ്ലോയെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുമെന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits | മെറ്റാ-വിക്കിയിലെ ചർച്ചാ താളിൽ] രേഖപ്പെടുത്താൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 07:25, 30 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) iowg10hj4on83tfbbuinaa9lbvvwlyo 4671867 4671866 2026-09-30T07:26:40Z Akbarali 17542 /* സമീപകാല മാറ്റങ്ങളിലും വാച്ച്‌ലിസ്റ്റിലും വരുന്ന വിക്കിഡാറ്റ ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ */ 4671867 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|Wiki_Panchayath_Technical}} {{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''സാങ്കേതികവിഭാഗത്തിലെ</br>പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive1|സംവാദ നിലവറ 1]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_2|സംവാദ നിലവറ 2]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_3|സംവാദ നിലവറ 3]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_4|സംവാദ നിലവറ 4]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_5|സംവാദ നിലവറ 5]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_6|സംവാദ നിലവറ 6]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_7|സംവാദ നിലവറ 7]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_8|സംവാദ നിലവറ 8]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_9|സംവാദ നിലവറ 9]] ---- *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യൂണികോഡ് 5.1.0|യൂണീകോഡ് ചർച്ച]] *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യു.എൽ.എസ്.|യു.എൽ.എസ്. ചർച്ച]] |} == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് == {{Discussion top|1= ഇവിടെ നടത്തിയ ചർച്ചയിൽ എല്ലാവരും ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുകയുവും ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി നടത്താൻ പോകുന്ന പരിശീലന പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ചർച്ച അവസാനിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ചർച്ചയിൽ അഭിപ്രായം അറിയിച്ച എല്ലാവർക്കും നന്ദി. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ വരും ദിവസങ്ങളിൽ ലഭ്യമാക്കാൻ സാധിക്കും എന്ന് അറിയിക്കുന്നു.-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 00:21, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC)}} അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക വിഭാഗം (Movement Communications Specialist (Product & Tech)) അറിയിപ്പ് തന്നിരുന്നു. അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത് മലയാളം ഭാഷ പരിഗണിക്കുന്നതുസംബന്ധിച്ച് അറിയപ്പ് തന്നിട്ടുള്ളതും ചേരാൻ സമ്മതം അറിയിച്ചിട്ടുള്ളതുമാണ്. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തുടർപ്രവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് അറിയിപ്പ് [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്#Invitation to participate in Abstract Wikipedia pilot|ഇവിടെ കാണാവുന്നതാണ്]].ഇത് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. എല്ലാവരുടെയും സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:32, 5 ജൂൺ 2026 (UTC) === ചർച്ച === താഴെപ്പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ താൽപര്യമുള്ളവർ ദയവായി അറിയിക്കുക: * മലയാളത്തിലെ Wikidata Lexemes മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? * മലയാള ഭാഷയിൽ [[വിക്കിഫങ്ഷൻസ്]] പരീക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താക്കളായി പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? ''ഇതിനായി പ്രോഗ്രാമിംഗ് പരിജ്ഞാനം ആവശ്യമില്ല.'' :'''മുകളിൽ പങ്കുവച്ച നിർദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 2026 ജൂലൈ 18-നകം ഇവിടെ പഞ്ചായത്തിൽ ചർച്ച നടത്തി ചുവടെയുള്ള വിഭാഗത്തിൽ താങ്കളുടെ നിലപാടും പിന്തുണ അറിയിക്കണമെന്ന് അഭ്യർഥിക്കുന്നു.'''-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:11, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) :ഞാൻ അടിസ്ഥാനപരമായി തെലുങ്കിൽ നിന്നാണ്. പക്ഷേ എനിക്ക് മലയാള ഭാഷയും പൈതൃകവും സംസ്കാരവും ഇഷ്ടമാണ്. വർക്ക്ഷോപ്പിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Srinivasrjy|സംവാദം]]) 09:52, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC) ==== സമ്മതം ==== {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:12, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്. [[User:Roopeshor6]] {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാനും താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്[[ഉപയോക്താവ്:Tonynirappathu|Tonynirappathu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Tonynirappathu|സംവാദം]]) 14:28, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 17:50, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 18:53, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.--[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 18:47, 7 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 10:13, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Sneha Forestry|Sneha Forestry]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sneha Forestry|സംവാദം]]) 09:43, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 20:11, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 08:15, 12 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:sreejithkoiloth|<font color="#C42658" face="Chilanka">ശ്രീജിത്ത് കൊയിലോത്ത്</font> ]]([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:sreejithkoiloth|സംവാദം]]) 20:22, 19 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Athulvis|athul]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Athulvis|സംവാദം]]) 15:05, 25 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:29, 8 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 15 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:04, 23 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:47, 29 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:56, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:10, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് == സെന്റർ ഫോർ സയൻസ് ഇൻ സൊസൈറ്റി (C-SiS), കൊച്ചിൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് സയൻസ് ആന്റ് ടെക്നോളജിയിൽ വച്ച് ഒരു വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 2026 ജൂലൈ 18-19 തീയതികളിൽ വർക്ക്ഷോപ്പ് നടക്കും. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് ഇവന്റ് പേജ് സന്ദർശിക്കുക: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikimedia_Technical_Workshop_2026_at_C-SiS_CUSAT [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:58, 14 ജൂലൈ 2026 (UTC) താത്പര്യമുണ്ട്. പങ്കെടുക്കാം [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-40416-42|&#126;2026-40416-42]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-40416-42|talk]]) 07:03, 18 ജൂലൈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:45, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:48, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:45, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:02, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:52, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:43, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:30, 14 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:55, 27 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:48, 28 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == സമീപകാല മാറ്റങ്ങളിലും വാച്ച്‌ലിസ്റ്റിലും വരുന്ന വിക്കിഡാറ്റ ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ == പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളെ, വിക്കിമീഡിയ ഡച്ച്‌ലാൻഡിന്റെ ടീം വിക്കിഡാറ്റയിലെ ചില തിരുത്തലുകൾ വിക്കിപീഡിയയിൽ കാണിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കമ്മ്യൂണിറ്റിയുടെ അഭിപ്രായം തേടുന്നുണ്ട്.നിലവിൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ഒരു ലേഖനം വിക്കിഡാറ്റയിലെ മറ്റ് ഭാഷകളുമായി ലിങ്ക് ചെയ്യുമ്പോഴോ (sitelinks/language links മാറ്റങ്ങൾ വരുമ്പോഴോ), ആ വിവരങ്ങൾ നമ്മുടെ 'പുതിയ മാറ്റങ്ങൾ' (Special:RecentChanges), 'ശ്രദ്ധിക്കുന്നവയുടെ പട്ടിക' (Special:Watchlist) എന്നിവയിൽ ദൃശ്യമാകാറുണ്ട്. ഇത്തരം ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ വളരെ കൂടുതലായി വരുന്നത് കാരണം, പ്രധാനപ്പെട്ട ഉള്ളടക്ക മാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാതെ പോകുന്നതിനും ഫീഡുകളിൽ അനാവശ്യ തിരക്ക് (noise) കൂടുന്നതിനും കാരണമാകുന്നുണ്ടെന്ന് അവർ നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആയതിനാൽ, Recent Changes, Watchlist എന്നിവയിലെ ഫീഡുകളിൽ നിന്ന് ഇത്തരം ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ (Language link edits) ഒഴിവാക്കുന്നതിനെ നിങ്ങൾ പിന്തുണയ്ക്കുന്നുണ്ടോ? അതോ ഈ തിരുത്തലുകൾ ഫീഡുകളിൽ കാണിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് സൗകര്യം എന്ന് കരുതി ഇതിനെ എതിർക്കുന്നുണ്ടോ? (എതിർക്കുന്നുവെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട്?) ഇത് നമ്മുടെ എഡിറ്റിംഗ് വർക്ക്‌ഫ്ലോയെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുമെന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits മെറ്റാ-വിക്കിയിലെ ചർച്ചാ താളിൽ] രേഖപ്പെടുത്താൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 07:25, 30 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) ef7i3ellwjzymkfa03bzbkbdtjhwcoi 0 6960 4671706 4617569 2026-09-29T16:20:10Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671706 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mattannoor Sankarankutty}} [[File:Mattannur @Kollam 8.jpg|thumb|മട്ടന്നൂർ ശങ്കരൻ‌കുട്ടി മാരാർ, 2013]] [[കേരളം|കേരള]]ത്തിലെ പ്രശസ്തനായ വാദ്യകലാകാരനാണ് '''മട്ടന്നൂർ ശങ്കരൻകുട്ടി'''. [[തായമ്പക|തായമ്പകയിലൂടെയാണ്]] ഇദ്ദേഹത്തിന് കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയെങ്കിലും ഇതിനു പുറമേ മറ്റു [[ചെണ്ടമേളം|ചെണ്ടമേളങ്ങളിലും]] [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിലും]] അതീവനിപുണനാണ്. വാദ്യകലയിലെ മികവിന്റെ അംഗീകാരമായി [[2009]]-ൽ ഭാരതസർക്കാറിന്റെ [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref>http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=46983</ref> ഇതിനുപുറമേ [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി]], [[കേരള കലാമണ്ഡലം]], കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി<ref>{{cite news|title=Ilayaraja gets Sangeet Natak Akademi award|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilayaraja-gets-sangeet-natak-akademi-award/article4234942.ece|accessdate=2013 ഓഗസ്റ്റ് 12|newspaper=the hindu|date=December 24, 2012}}</ref> എന്നിവയുടേയും പുരസ്കാരങ്ങൾ മട്ടന്നൂർ ശങ്കരൻകുട്ടിക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=hindu>{{cite news|title=Heir to a proud musical legacy|url=http://www.hindu.com/fr/2005/11/04/stories/2005110401920200.htm|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2011|newspaper=ദ ഹിന്ദു|date=2005 നവംബർ 4|author=വി. കലാധരൻ|language=ഇംഗ്ലീഷ്|format=html|archive-date=2007-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070712115449/http://www.hindu.com/fr/2005/11/04/stories/2005110401920200.htm|url-status=dead}}</ref> കേരളത്തിലെ വാദ്യമേളക്കാരുടെ ഉന്നതസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കുന്ന [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിൽ]], എട്ടുവർഷം [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] വിഭാഗത്തിന്റെ മേളപ്രമാണക്കാരനായിരുന്നു. നിലവിൽ കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി ചെയർമാനാണ്. == ആദ്യകാലം == [[1954]] [[ഓഗസ്റ്റ് 25|ഓഗസ്റ്റ് 25-ന്]] [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[പുണർതം]] നക്ഷത്രത്തിൽ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[മട്ടന്നൂർ|മട്ടന്നൂരിലാണ്]] ശങ്കരൻകുട്ടി ജനിച്ചത്. വാദ്യകലാകാരനും മട്ടന്നൂർ സഹകരണ ബാങ്ക് ഉദ്യോഗസ്ഥനുമായിരുന്ന കുഞ്ഞികൃഷ്ണമാരാരും കാർത്ത്യായനി മാരസ്യാരുമായിരുന്നു മാതാപിതാക്കൾ. കുഞ്ഞികൃഷ്ണമാരാരുടെയും കാർത്ത്യായനി മാരസ്യാരുടെയും ആറുമക്കളിൽ മൂന്നാമനും ആണ്മക്കളിൽ മൂത്തവനുമാണ് അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂർവികന്മാർ [[മട്ടന്നൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മട്ടന്നൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] ചെണ്ടക്കാരായിരുന്നു. [[സോപാന സംഗീതം|സോപാനസംഗീതത്തിന്റെയും]] ക്ഷേത്രാരാധനകളുടെയും അന്തരീക്ഷത്തിലാണ് മട്ടന്നൂർ ശങ്കരൻ കുട്ടി വളർന്നത്. വീട്ടിൽ നിന്നു തന്നെ അദ്ദേഹം ബാല്യത്തിലേ [[ചെണ്ട|ചെണ്ടയും]] [[ഇടയ്ക്ക|ഇടയ്ക്കയും]] അഭ്യസിച്ചു. പിന്നീട് [[പേരൂർ]] [[ഗാന്ധി സേവാ സദനം|ഗാന്ധി സേവാ സദനത്തിൽ]] നിന്ന് അദ്ദേഹം [[കഥകളി]] ചെണ്ടയിൽ പാഠങ്ങൾ അഭ്യസിച്ചു. ഈ വിദ്യാലയത്തിലെ ഗുരുക്കളായിരുന്ന [[പല്ലശ്ശന ചന്ദ്ര മന്നടിയാർ|പല്ലശ്ശന ചന്ദ്ര മന്നടിയാരിൽ]] നിന്നും [[സദനം വാസു|സദനം വാസുവിൽ]] നിന്നുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം [[തായമ്പക|തായമ്പകയും]] കഥകളി ചെണ്ടയും പഠിച്ചത്. [[തൃശ്ശൂർ]] [[തിരുവമ്പാടി ക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] അടിയന്തരക്കാരനായിരുന്ന പട്ടരാത്ത് ശങ്കരമാരാരിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം [[ഇടക്ക|ഇടക്കയും]] അഭ്യസിച്ചു. സദനത്തിൽ നിന്ന് കഥകളി ചെണ്ടയിൽ ഡിസ്റ്റിംഗ്ഷനോടെ പഠനം പൂർത്തിയാക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം [[തായമ്പക]], [[കഥകളി]] ചെണ്ട, എന്നിവയ്ക്കു പുറമേ [[സോപാന സംഗീതം]], [[പാണി]] എന്നിവയിലും നിപുണനായി മാറിയിരുന്നു{{അവലംബം}}. [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലിനെ]] നായകനാക്കി [[ഷാജി എൻ. കരുൺ]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[വാനപ്രസ്ഥം (ചലച്ചിത്രം)]] എന്ന മലയാളം ചലച്ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുകയുണ്ടായി [[വെള്ളിനേഴി]] ഗവ.ഹൈസ്ക്കൂളിൽ കഥകളി വിഭാഗം ചെണ്ട അദ്ധ്യാപകനായും ഇദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ജോലിയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച ശേഷവും വെള്ളിനേഴിയിൽ തന്നെയാണ് താമസിച്ചുവരുന്നത്. [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[താനൂർ]] വടക്കേ മാരാത്ത് കുടുംബാംഗമായ ഭാരതിയാണ് ശങ്കരൻകുട്ടിയുടെ ഭാര്യ. 1977-ലായിരുന്നു ഇവരുടെ വിവാഹം. ഇവർക്ക് ശ്രീകാന്ത്, ശ്രീരാജ് എന്നീ രണ്ട് ആണ്മക്കളും ശരണ്യ എന്നൊരു മകളുമുണ്ട്. മൂന്ന് മക്കളും വിവാഹിതരാണ്. ശ്രീകാന്തും ശ്രീരാജും പ്രസിദ്ധരായ ചെണ്ട കലാകാരന്മാർ കൂടിയാണ്. അച്ഛനും മക്കളും ചേർന്നുള്ള ട്രിപ്പിൾ തായമ്പകകൾ ശ്രദ്ധേയമാണ്. == തായമ്പകക്കാരൻ == ഒരു തായമ്പക വാദ്യക്കാരനായി ഉള്ള ശങ്കരൻ കുട്ടിയുടെ തുടക്കം കഷ്ടപ്പാടുകൾ നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. [[ആലിപ്പറമ്പ് ശിവരാമപ്പൊതുവാൾ|ആലിപ്പറമ്പിൽ ശിവരാമപ്പൊതുവാൾ]], [[പല്ലാവൂർ അപ്പുമാരാർ]] എന്നീ [[ഇരട്ടത്തായമ്പക|ഇരട്ടത്തായമ്പകക്കാരുടെ]] പങ്കാളിയായതോടെ കേരളത്തിലെ സാംസ്കാരികലോകം ശങ്കരൻകുട്ടിയെ ശ്രദ്ധിച്ചു തുടങ്ങി.<ref name=hindu/> യുവാവായിരിക്കെത്തന്നെ ഏറ്റവും കഴിവുറ്റ തായമ്പകക്കാരനായി പേരെടുത്തു. താളസ്ഥിതി, സാധകം, ശബ്ദഭംഗി, കാലപ്രമാണം, ഭാവം, സംഗീതം എന്നിങ്ങനെ വാദ്യകലാകാരന് വേണ്ട സിദ്ധികൾ മട്ടന്നൂരിൽ സജ്ജമാണ്. പഴമ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ ട്രിപ്പിൾ തായമ്പകയിൽ സ്വന്തമായി ശൈലിയുണ്ടാക്കി. പഞ്ചാരി, പഞ്ചവാദ്യം, വാദ്യമഞ്ജരി, ശ്രുതി മേളം എന്നീ പരീക്ഷണ സമ്പ്രദായങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നല്കി. [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടിമേളവും]] [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരിയും]] കഥകളിമേളവും പ്രയോഗിച്ചു ഫലിപ്പിക്കാനും നവീനാർത്ഥതലങ്ങൾ വിന്യസിപ്പിക്കാനും മട്ടന്നൂരിന് സാധിച്ചു.{{അവലംബം}} == പരീക്ഷണങ്ങൾ == [[File:Tripple thayampaka by Mattanoor and sons.jpg|thumb|മട്ടന്നൂർ ശങ്കരൻ കുട്ടിയും മക്കളും അവതരിപ്പിച്ച ട്രിപ്പിൾ തായമ്പക]] ഇന്ത്യയിലെമ്പാടും സഞ്ചരിച്ച് ചെണ്ടമേളങ്ങൾ നടത്തുകയും കിഴക്കിന്റെയും പടിഞ്ഞാറിന്റെയും വാദ്യസംഗീതങ്ങൾ കേൾക്കുകയും ചെയ്ത ശങ്കരൻകുട്ടി ചെണ്ടവായനയിൽ കാലാനുസൃതമായ മാറ്റങ്ങളും പരീക്ഷണങ്ങളും നടത്തുന്നതിൽ താല്പര്യം കാണിച്ചു. ഫ്യുഷൻ മ്യൂസിക്കിൽ പങ്കെടുത്ത് പാശ്ചാത്യ-പൗരസ്ത്യവാദ്യങ്ങളുമായി ചെണ്ടവാദ്യത്തെ ഇണക്കി. കേരളീയവാദ്യമായ ചെണ്ടക്ക് ആഗോളപ്രശസ്തി നേടിക്കൊടുത്ത ഇദ്ദേഹം നിരവധി വിദേശരാജ്യങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു. മട്ടന്നൂരിന്റെ [[തായമ്പക]] ചെണ്ടയുടെ പാരമ്പര്യമായുള്ള മേളങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യതിചലിച്ചവയായിരുന്നു. ഇവ ഒരേ സമയം പ്രശംസയ്ക്കും വിമർശനത്തിനും വഴിവച്ചിട്ടുണ്ട്. പരമ്പരാഗതമായ പഞ്ചവാദ്യത്തെ അടന്തതാളത്തിനു പകരം പഞ്ചാരിയിൽ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയും മട്ടന്നൂർ പരീക്ഷണം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=hindu/> പഞ്ചാരി പഞ്ചവാദ്യം എന്നാണിതറിയപ്പെടുന്നത്. പ്രശസ്ത [[മൃദംഗം]] വായനക്കാരനായ [[ഉമയാൾപുരം കെ. ശിവരാമൻ|ഉമയാൾപുരം ശിവരാമനുമൊത്ത്]] പലതവണ [[ജുഗൽബന്ദി|ജുഗൽബന്ദികളും]] മട്ടന്നൂർ ശങ്കരൻ കുട്ടി നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇവ വളരെ ജനപ്രിയമാണ്. == തൃശൂർ പൂരത്തിൽ == [[File:Mattannoor triple thayambaka.jpg|thumb|right|250px|പത്മശ്രീ ബഹുമതി ലഭിച്ചതിനുശേഷം ആദ്യം നടന്ന ട്രിപ്പിൾ തായമ്പകയിൽനിന്ന് (കുട്ടങ്ങുളങ്ങര ക്ഷേത്രം,പൂങ്കുന്നം,ത്യശ്ശൂർ)]] 30 വർഷത്തോളം [[തൃശൂർ പൂരം|തൃശൂർ പൂരത്തിന്റെ]] മേളസംഘത്തിൽ മട്ടന്നൂർ ശങ്കരൻകുട്ടി പങ്കാളിയായിരുന്നിട്ടുണ്ട്. 2003 മുതൽ തിരുവമ്പാടി വിഭാത്തിന്റെ പ്രമാണക്കാരനായിരുന്നു. എട്ടു വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം 2011-ൽ പ്രമാണസ്ഥാനത്തുനിന്ന് ഒഴിഞ്ഞു.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1763365.ece |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922075526/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1763365.ece |archive-date=2013-09-22 |url-status=dead}}</ref>. ആ സ്ഥാനം [[കിഴക്കൂട്ട് അനിയൻ മാരാർ|കിഴക്കൂട്ട്‌ അനിയൻ മാരാർക്ക്‌]] നൽകപ്പെട്ടു. == സിനിമ == 1999-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ വാനപ്രസ്ഥം എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രത്തിൽ ഇദേഹം ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു വേഷം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. രാമൻ എന്ന പക്കമേളക്കാരന്റെ വേഷം അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. == അവലംബം == {{reflist}} {{commons category|Mattannoor Sankarankutty Marar}} [[വിഭാഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ച മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പഞ്ചവാദ്യ കലാകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ചെണ്ട വിദ്വാന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വാദ്യകലാകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:1954-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 25-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] dk2x28qj9vg66tztugvk6a4lrqst1vi 0 7360 4671789 4652993 2026-09-30T00:31:11Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671789 wikitext text/x-wiki {{PU|Muziris}} {{Infobox ancient site |name = മുസിരിസ് |native_name = മുസിരി |alternate_name = മുയിരിക്കോട് |image = TabulaPeutingerianaMuziris.jpg |alt = |caption = നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രാചീന റോമൻ മാപ്പിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു |map_type = India |map_alt = |map_size = |coordinates = |location = [[പട്ടണം]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]] |region = [[ചേരസാമ്രാജ്യം]] |type = പുരാതന നഗരം |relief = yes |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = |material = |built = |epochs = <!-- actually displays as "Periods" --> |cultures = |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = |archaeologists = |condition = |ownership = |management = |public_access = |website = |notes = |map_name=ഇന്ത്യയുടെ}} [[File:Italy to India Route.svg|thumb|[[റോം|റോമും]] തെക്കു-പടിഞ്ഞാറൻ [[ഇന്ത്യ]]യുമായി തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചെങ്കടലിയിലൂടെയുള്ള വാണിജ്യ പാത|318x318px]] പുരാതന കാലത്ത്, ലോകത്തെ ഒരു പ്രധാന വാണിജ്യതുറമുഖമെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മുസിരിസ്'''.<ref name=muziris-guardian>{{Cite web | title = Lost cities #3 – Muziris: did black pepper cause the demise of India's ancient port? | url = https://www.theguardian.com/cities/2016/aug/10/lost-cities-3-muziris-india-kerala-ancient-port-black-pepper | publisher = The Guardian | date = 2016-08-10 | access-date = 2023-01-25 | archive-date = 2022-07-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220730163149/https://amp.theguardian.com/cities/2016/aug/10/lost-cities-3-muziris-india-kerala-ancient-port-black-pepper | url-status = bot: unknown }}</ref> ചേര രാജാക്കന്മാരുടെ പ്രധാന തുറമുഖ നഗരമായിരുന്ന മുസിരിസ് 2500 കൊല്ലം മുൻപ് ലോകത്തെ പ്രമുഖ വാണിജ്യ കേന്ദ്രമായിരുന്നു. [[സുഗന്ധവ്യഞ്ജനം|സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] മുതൽ അമൂല്യരത്നങ്ങൾ വരെ [[ഗ്രീക്കുകാർ]], [[റോമാ സാമ്രാജ്യം|റോമാക്കാർ]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാണിജ്യ രാജ്യങ്ങളുമായി കച്ചവടം ചെയ്തിരുന്നു. മുസിരിസിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യ പരാമർശങ്ങൾ കാണുന്നത് പുരാതന ഗ്രീക്ക് യാത്രാ രേഖയായ [[പെരിപ്ലസ് ഓഫ് ദി എറിത്രിയൻ സീ|പെരിപ്ലസ് ഓഫ് ദി എറിത്രിയൻ സീ]] എന്ന കൃതിയിലും, [[അകനാനൂറ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന തമിഴ് സംഘകൃതിയിലുമാണ്. ഇവ രണ്ടും രചിക്കപ്പെട്ടത് ക്രിസ്തുവർഷം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടിലാണ്. ചേരനഗരമായിരുന്ന ഇന്നത്തെ കൊടുങ്ങല്ലൂരാണ് മുസിരിസ് എന്നായിരുന്നു പുരാവസ്തുഗവേഷകർ കരുതിയിരുന്നത്. പിന്നീട് നടന്ന ഖനനങ്ങൾ പ്രകാരം മുസിരിസ് [[ വടക്കൻ പറവൂർ |വടക്കൻ പറവൂരിനടുത്തുള്ള]] പട്ടണം എന്ന പ്രദേശം ആണെന്ന വാദവുമുണ്ടായി. എന്നാൽ തുറമുഖമെന്ന കേന്ദ്ര പ്രദേശത്തിനോട് ചേർന്ന് വിശാലമായ പ്രദേശത്തു പരന്നുകിടന്നിരുന്ന പട്ടണങ്ങളുടെ ഒരു സാംസ്‌കാരിക സഞ്ചയമാണ് പൊതുവിൽ മുസിരിസ് എന്നാണ് കരുതുന്നത്. ഇന്ന് വടക്കൻ പറവൂർ മുതൽ മതിലകം വരെ മുസിരിസ് ഹെറിറ്റേജ് പ്രദേശത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.<ref name=thehindu-20170424>{{cite web | title = The ancient ports of India | url = https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-ancient-ports-of-india/article18198307.ece | date = 2017-04-24 | publisher = The Hindu | last = Muthiah | first = S | access-date = 2023-01-25 | archive-date = 2022-05-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220526105855/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-ancient-ports-of-india/article18198307.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=hindu03052009>{{cite web | title = Pattanam richest Indo-Roman site on Indian Ocean rim | url = https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Pattanam-richest-Indo-Roman-site-on-Indian-Ocean-rim/article16589683.ece | publisher = The Hindu | date = 2009-05-03 | access-date = 2023-01-25 | archive-date = 2022-05-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220512154932/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Pattanam-richest-Indo-Roman-site-on-Indian-Ocean-rim/article16589683.ece | url-status = bot: unknown }}</ref> കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലെ 'മുൻചിറ' പുരാതന മുസിരിസ് ആണെന്ന മറ്റൊരു വാദവും ഉയർന്നു വന്നിട്ടുണ്ട്.[https://www.youtube.com/watch?v=nGGKYKYpII0] പേർഷ്യ, മധ്യേഷ്യ, വടക്കൻ ആഫ്രിക്ക, ഗ്രീക്ക്, റോമൻ സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്ക് ദക്ഷിണേന്ത്യയുമായുണ്ടായ വ്യാപാരത്തിൽ സുപ്രധാനമായ പങ്കു വഹിച്ചിരുന്ന പ്രദേശം കൂടിയായിരുന്നു മുസിരിസ്.<ref name=bok01>{{cite book | title = Cyclopaedia of India and of Eastern and Southern Asia, Commercial Volume 2 | last = Balfour | first = Edward | page = 584 | year = 1871 | url = https://books.google.com.sa/books?id=eONSAAAAcAAJ&printsec=frontcover&vq=Muziris#v=onepage&q=Muziris&f=false }}</ref> റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ നാവികനും, ചരിത്രകാരനുമായിരുന്ന പ്ലൈനി ദ എൽഡർ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വാണിജ്യമേഖലയായാണു മുസിരിസിനെ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.<ref name="muziris-guardian" /> മുസിരിസിനെ നിരവധി പുരാതന തമിഴ് സ്രോതസ്സുകളിലും (സംഘ സാഹിത്യം അല്ലെങ്കിൽ ആദ്യകാല തമിഴ് കവിതകൾ) പെരിപ്ലസ്, പ്ലിനി ദി എൽഡറുടെ രചനകൾ തുടങ്ങിയ ഗ്രീക്കോ-റോമൻ ക്ലാസിക്കൽ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും പ്രത്യേകിച്ച് മിഡിൽ ഈസ്റ്റും മെഡിറ്ററേനിയൻ ലോകവുമായുള്ള ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്ര സുഗന്ധദ്രവ്യ വ്യാപാരത്തിൽ അതിന്റെ പ്രാധാന്യം കാരണം പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു. <ref name=":10">{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |url=https://www.furkatingcollege.edu.in/wp-content/uploads/2021/05/History-of-Early-India-From-the-Origins-to-AD-1300_Thapar.pdf |title=The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300 |publisher=Penguin Books |year=2003 |pages=241-42 |orig-year=2002}}</ref><ref>{{Cite book |last=Menon|first=A. Sreedhara|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Survey_of_Kerala_History/N7WaZe2PBy8C?hl=en&gbpv=0&bsq=A%20Survey%20of%20Kerala%20History|title=A Survey of Kerala History|publisher=DC Books|year=2022|location=Kottayam|pages=61-63|orig-year=1967}}</ref>രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു പാപ്പിറസിൽ അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ (ഈജിപ്ത്) മുസിരിസിലെയും വ്യാപാരികൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു ചരക്ക് വായ്പാ കരാറിനെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നതിൽ വ്യാപാരത്തിനായി മുസിരിസിൽ ഒരു കപ്പലിൽ കയറ്റുന്ന സാധനങ്ങളുടെ വിശദാംശങ്ങൾ ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref name=":02">{{Cite book |last=Singh |first=Upinder |author-link= |url=https://catalog.princeton.edu/catalog/99131391491806421 |title=A History of Ancient and Early Medieval India: from the Stone Age to the 12th Century |date= |publisher=Pearson India |year=2024 |isbn=978-93-570-5618-2 |edition=2nd |location=[[New Delhi]] |pages=1072 and 1103 |orig-year=2008}}</ref>നൂറ്റാണ്ടുകളായി മുസിരിസ് 1341 CE-ൽ പെരിയാർ നദിയിലെ വിനാശകരമായ "വെള്ളപ്പൊക്കം" വരെ ഒരുപക്ഷേ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന തുറമുഖമായി തുടർന്നിരുന്നിരിയ്ക്കാം.<ref>{{Cite book |last=Menon|first=A. Sreedhara|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Survey_of_Kerala_History/N7WaZe2PBy8C?hl=en&gbpv=0&bsq=A%20Survey%20of%20Kerala%20History|title=A Survey of Kerala History|publisher=DC Books|year=2022|location=Kottayam|pages=61-63|orig-year=1967}}</ref><ref name=":24">{{Cite book |last=Veluthat|first=Kesavan|url=https://global.oup.com/academic/product/the-early-medieval-in-south-india-9780198069140|title=The Early Medieval in South India|date=2009|publisher=Oxford University Press|location=Delhi|pages=244 and 248|chapter=A Capital City as a Sacred Centre}}</ref> പെരിയാർ അഴിമുഖത്തിനടുത്തുള്ള മധ്യകാല "മുയിരിക്കോട്" (കൊടുങ്ങല്ലൂർ) മായി മുസിരിസിന് സാമ്യമുണ്ടാകാമെന്നും അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. <ref>{{Cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |url=https://books.google.com/books?id=N7WaZe2PBy8C&q=Muchiri |title=A Survey of Kerala History |date=1967 |publisher=Sahitya Pravarthaka Co-operative Society |location=Kerala |pages=58–59}}</ref><ref>{{Cite book |last=De Romanis |first=Federico |url=https://global.oup.com/academic/product/the-indo-roman-pepper-trade-and-the-muziris-papyrus-9780198842347 |title=The Indo-Roman Pepper Trade and the Muziris Papyrus |publisher=Oxford University Press |year=2020 |isbn=978-0-19-884234-7 |pages=97-98}}</ref> പുരാതന തുറമുഖത്തിന്റെ കൃത്യമായ സ്ഥാനം ചരിത്രകാരന്മാർക്കും പുരാവസ്തു ഗവേഷകർക്കും ഇടയിൽ വളരെക്കാലമായി തർക്ക വിഷയമാണ്. മുമ്പ്, കേരളത്തിലെ കൊടുങ്ങല്ലൂരിന് (തൃശൂർ) ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്താണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name=":10" />' 2007 മുതൽ കേരളത്തിലെ വടക്കൻ പറവൂരിന് (എറണാകുളം) സമീപമുള്ള പട്ടണത്ത് നടത്തിയ ഖനനങ്ങൾ, ചില വിദഗ്ധർ ആ സ്ഥലത്തെ അനുകൂലിക്കാൻ കാരണമായി.<ref>{{Cite book |last=De Romanis |first=Federico |url=https://global.oup.com/academic/product/the-indo-roman-pepper-trade-and-the-muziris-papyrus-9780198842347 |title=The Indo-Roman Pepper Trade and the Muziris Papyrus |publisher=Oxford University Press |year=2020 |isbn=978-0-19-884234-7 |pages=86-87}}</ref> [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumb|upright=1.36|Names, routes and locations of the ''[[Periplus of the Erythraean Sea]]'' (1st century AD)]] == ചരിത്രം == ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രമുഖ വാണിജ്യതുറമുഖ കേന്ദ്രമായിരുന്നു മുസിരിസ്. [[ദക്ഷിണേന്ത്യ]]യിൽ, [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനോട്]] ചേർന്നാണ് മുസിരിസ് നില നിന്നിരുന്നത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] ഭരിച്ചിരുന്ന [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര]]-[[പാണ്ഡ്യരാജവംശം|പാണ്ഡ്യരാജാക്കന്മാരുടെ]] കാലഘട്ടത്തിലാണ് മുസിരിസ് പ്രബലമായ വാണിജ്യ കേന്ദ്രമായി രൂപപ്പെടുന്നത്. 9ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[പെരിയാർ]] തീരപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന 10 വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങൾ അക്കാലഘട്ടത്തിലെ പാണ്ഡ്യരാജാക്കന്മാരുടെ സ്വാധീനത്തിനുള്ള തെളിവാണ്. പൗരാണിക [[തമിഴ് സാഹിത്യം|തമിഴ് കൃതി]]കളിലും യൂറോപ്യൻ സഞ്ചാരികളുടെ രചനകളിലും മുസിരിസിനെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. വിഭജിച്ചൊഴുകുക എന്നർത്ഥമുള്ള മുസിരി എന്ന [[തമിഴ്]] വാക്കിൽ നിന്നാണ് മുസിരിസ് എന്ന് പേര് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. അക്കാലത്ത് കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഭാഗത്തൂടെ ഒഴുകിയിരുന്ന പെരിയാർ രണ്ടുശാഖകളായൊഴുകിയതിൽ നിന്നാണ് ഈ പദം ലഭിച്ചത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. [[ദക്ഷിണേഷ്യ]]യിലെ പ്രമുഖവാണിജ്യ കേന്ദ്രമായിരുന്ന മുസിരിസ്, [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റുകാർ]], [[ഗ്രീക്കുകാർ]],[[ഫിനീഷ്യൻ സംസ്കാരം|ഫിനീഷ്യൻസ്]], യമനികൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[അറബികൾ]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാണിജ്യ നഗരങ്ങളുമായെല്ലാം കച്ചവടം നടത്തിയിരുന്നു. കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെട്ടവയിൽ  [[സുഗന്ധവ്യഞ്ജനം|സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] ([[കുരുമുളക്]], [[ഏലം]]), [[മരതകം]], [[മുത്ത്|മുത്ത്‌]] തുടങ്ങിയ അമൂല്യരത്നങ്ങൾ, ആനക്കൊമ്പ്, ചൈനീസ് പട്ട് തുടങ്ങിയവയെല്ലാംമുണ്ടായിരുന്നു. അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ റോമൻ തുറമുഖങ്ങൾ ക്ഷയോന്മുഖമായത് മുതലാണ് മുസിരിസ് പ്രബലമാകുന്ന്ത്. 14ം നൂറ്റാണ്ടിൽ പെരിയാറിലെ പ്രളയത്തിൽ മുസിരിസ് നാമാവശേഷമായി എന്നാണ് ചരിത്രരേഖകൾസാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നത്. == പദോൽപ്പത്തി == തുറമുഖത്തിന്റെ തദ്ദേശീയ നാമമായ മുച്ചിരിയിൽ നിന്നാണ് മുസിരിസ് എന്ന പേരിന്റെ ഉത്ഭവം ഉണ്ടായതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇത് പിളർന്ന ചുണ്ട് എന്നതിന്റെ പഴയ തമിഴ് പദമാണ്, വാസ്തവത്തിൽ പെരിയാർ ഒരു പിളർന്ന ചുണ്ട് പോലെ രണ്ടായി പിളരുന്നു. അകനാനുരു (എരുക്കാട്ടൂർ തായങ്കണ്ണനാർ രചിച്ച ഗാനം 149), പുറനാനുരു (പരനാർ രചിച്ച ഗാനം 343), പത്തിരുപതു തുടങ്ങിയ സംഘ കാവ്യങ്ങളിൽ മുസിരിസിനെ പലപ്പോഴും മുസിരി എന്ന് പരാമർശിക്കാറുണ്ട്. സംസ്കൃത ഇതിഹാസമായ രാമായണത്തിലെ മുരസിപ്പട്ടണം, <ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/muziris/history|title= Muziris heritage project - history|publisher= Kerala Tourism}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/muziris-bustling-heart-of-the-malabar-spice-coast-during-the-roman-rule/articleshow/7026878.cms|title= Muziris: Bustling heart of the Malabar spice coast|newspaper= The Economic Times|date= 2 December 2010|last1= Gantzer|first1= Hugh & Colleen}}</ref> പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചേര ഭരണാധികാരിയുടെ ജൂത ചെമ്പ് തകിടിൽ മുയിരിക്കൊട്ടു എന്നെഴുതിയിരിക്കുന്നു. == സ്ഥലം == മുമ്പ്, കർണാടക സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി മംഗലാപുരത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശവുമായി മുസിരിസ് ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite book |author=J. Sturrock |url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up |title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) |publisher=Madras Government Press |year=1894}}</ref> കേരള സംസ്ഥാനത്തെ തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഒരു പട്ടണവും താലൂക്കും (ഉപവിഭാഗം) ആയ ഇന്നത്തെ കൊടുങ്ങല്ലൂരിന് ചുറ്റുമാണ് മുസിരിസ് സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നതെന്നായിരുന്നു പിൽക്കാല സിദ്ധാന്തം;<ref>[[Romila Thapar]]. There is no mention of trade via sea-routes or of any ports during the Sangam Era. It was the Vikings who created the first ships that could cross a sea, let alone an ocean. The Scandinavians used their ships to cross the sea and reach nearby countries in Europe in the early 12th century. ''The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300''. p. 46, Penguin Books India, 2003</ref>രണ്ടാം ചോള കാലഘട്ടത്തിലെ ചേര ഭരണാധികാരികളുടെ കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനം വഹിക്കുന്നു.<ref name="Krishnakumar, P 20102">Krishnakumar, P. "Muziris, at last?". ''www.frontline.in'' Frontline, 10–23 April 2010. Web. [http://www.frontline.in/navigation/?type=static&page=flonnet&rdurl=fl2708/stories/20100423270806200.htm]</ref> എന്നിരുന്നാലും, കേരള സംസ്ഥാന പുരാവസ്തു വകുപ്പ് ഔട്ട്‌സോഴ്‌സ് ചെയ്ത ഒരു സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനമായ കേരള കൗൺസിൽ ഫോർ ഹിസ്റ്റോറിക്കൽ റിസർച്ച് (കെസിഎച്ച്ആർ) 2006–2007 ൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിനും വടക്കൻ പറവൂരിനും ഇടയിലുള്ള [[പട്ടണം (എറണാകുളം ജില്ല)|പട്ടണം ഗ്രാമത്തിൽ]] ഖനനം നടത്തിയപ്പോൾ, നഷ്ടപ്പെട്ട മുസിരിസ് തുറമുഖം കണ്ടെത്തിയതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെ ഒരു പുതിയ സിദ്ധാന്തം ആരംഭിച്ചു.<ref name="Pattanam2">{{Cite news |last=Nair |first=C. Gouridasan |date=2009 |title=Pattanam Richest Indo-Roman Site on Indian Ocean Rim |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Pattanam-richest-Indo-Roman-site-on-Indian-Ocean-rim/article16589683.ece |access-date= |work=The Hindu |language=en-IN |issn=}}</ref> പട്ടണത്തെ മുസിരിസ് എന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നത് ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ വിവാദത്തിനും കാരണമായി.<ref name="newindianexpress.com">{{cite news |title=Expert nails false propaganda on Muziris |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article480391.ece?service=print |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221140319/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article480391.ece?service=print |archive-date=21 February 2014 |work=newindianexpress.com}}</ref> == വ്യാപാരം == ദക്ഷിണേന്ത്യയും പേർഷ്യയും, മിഡിൽ ഈസ്റ്റും, വടക്കേ ആഫ്രിക്കയും, ഗ്രീക്കോ-റോമൻ മെഡിറ്ററേനിയൻ മേഖലയും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാര ഇടപെടലുകളിൽ മുസിരിസ് ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു.<ref>Balfour, Edward, ed. (1871) "Hippalus". ''[[iarchive:dli.ernet.620|Cyclopaedia of India and of Eastern and Southern Asia]].'' Vol. II (2nd ed.). Madras: The Asylum, the Scottish and Foster Presses, pp. 548-85.</ref><ref>{{Cite news |title=Search for India's Ancient City11 June 2006 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4970452.stm |access-date=14 May 2025 |work=BBC News}}</ref>[[പ്ലിനി ദി എൽഡർ]] തന്റെ [[നാച്ചുറൽ ഹിസ്റ്ററി]]യിൽ മുസിരിസിനെ "ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ എംപോറിയം" എന്ന് വാഴ്ത്തി.<ref name=":2">{{Cite news |last=Perur |first=Srinath |date=10 August 2016 |title=Lost cities #3 – Muziris: Did Black Pepper Cause the Demise of India's Ancient Port? |url=https://www.theguardian.com/cities/2016/aug/10/lost-cities-3-muziris-india-kerala-ancient-port-black-pepper |work=The Guardian}}</ref> എ.ഡി. അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഇന്ത്യയും റോമും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരം കുറഞ്ഞുവെങ്കിലും, മുസിരിസ് മറ്റുള്ളവരുടെ - പ്രത്യേകിച്ച് പേർഷ്യക്കാരുടെയും, ചൈനക്കാരുടെയും, അറബികളുടെയും ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചു മുസിരിസിൽ നിന്നുള്ള അറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന കയറ്റുമതി സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ (കറുത്ത കുരുമുളക്, മലബാത്രോൺ പോലുള്ളവ); വിലയേറിയ കല്ലുകൾ ([[അക്വാമറൈൻ|ബെറിൽ]] പോലുള്ളവ); മുത്തുകൾ, വജ്രങ്ങൾ, നീലക്കല്ലുകൾ; ആനക്കൊമ്പ്; ചൈനീസ് പട്ട്; ഗംഗാ സ്പൈക്കനാർഡ്, ആമ ഷെല്ലുകൾ എന്നിവയായിരുന്നു. റോമൻ നാവികർ സ്വർണ്ണ നാണയങ്ങൾ; പെരിഡോട്ടുകൾ; നേർത്ത വസ്ത്രങ്ങൾ; ഫിഗർ ചെയ്ത ലിനനുകൾ, ബഹുവർണ്ണ തുണിത്തരങ്ങൾ; ആന്റിമണി, ചെമ്പ്, ടിൻ, ലെഡ്, പവിഴം എന്നിവയുടെ സൾഫൈഡ്; അസംസ്കൃത ഗ്ലാസ്; വീഞ്ഞ്; റിയൽഗാർ, ഓർപിമെന്റ് എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു.<ref name="Steven E. Sidebotham pp 191">Steven E. Sidebotham. ''Berenike and the Ancient Maritime Spice Route'', pp 191. University of California Press 2011</ref><ref name="Joseph">{{cite book|last=George Gheverghese Joseph|title=A Passage to Infinity|publisher=SAGE Publications Pvt. Ltd.|location=New Delhi|year=2009|pages=[https://archive.org/details/passagetoinfinit00jose/page/n25 13]|isbn=978-81-321-0168-0|title-link=A Passage to Infinity}}</ref> == ആദ്യകാല വിവരണങ്ങൾ == === സംഘ സാഹിത്യം === തമിഴിലെ ക്ലാസിക്കൽ സംഘ സാഹിത്യത്തിൽ മുസിരിസിനെ കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു, പ്രാഥമികമായി ബിസി 100 മുതൽ എഡി 250 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ, ഒരുപക്ഷേ അൽപ്പം മുമ്പും പിന്നീടും. ഉദാഹരണത്തിന്, എട്ടുട്ടോകൈയിലെ ആദ്യകാല തമിഴ് ബാർഡിക് കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിലൊന്നായ അകണനൂറിൽ, 149.7-11 എന്ന കവിതാ നമ്പറിൽ താഴെപ്പറയുന്നവ കാണാം.<ref name="Kulke1">Kulke, Hermann; Dietmar Rothermund (2004). A History of India. Routledge. {{ISBN|0-415-32919-1}}.</ref> <blockquote>...യവനന്മാരുടെ [അയോണിയക്കാരുടെ] വിലമതിക്കാനാവാത്തതുമായ മനോഹരമായ പാത്രങ്ങളുമായി ചേര നദിയായ കള്ളിയിൽ [പെരിയാറിൽ] വെളുത്ത നുരയെ ഇളക്കിവിടുന്ന നഗരത്തിൽ സ്വർണ്ണവുമായി എത്തി കുരുമുളകുമായി പുറപ്പെട്ടു. സമൃദ്ധി നിറഞ്ഞ ആ മുസിരി യുദ്ധത്തിന്റെ ആരവത്താൽ വളയപ്പെട്ടു.</blockquote> മറ്റൊരു ക്ലാസിക്കൽ തമിഴ് കൃതിയായ പുറനാനൂറിൽ മുസിരിസ് ഒരു തിരക്കേറിയ തുറമുഖ നഗരമായിരുന്നുവെന്ന് വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. അവിടെ സ്വർണ്ണത്തിന് പകരം ഇന്റീരിയർ സാധനങ്ങൾ ഇറക്കുമതി ചെയ്ത് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. :<ref>Peter Francis. ''Asia's Maritime Bead Trade: 300 B.C. to the Present'', p. 120 University of Hawaii Press, 1 January 2002</ref><ref>Menachery, George; Azhikode-Kodungallur (1987). Kodungallur City of St. Thomas.</ref> ചേര പ്രമാണിമാർ റോമൻ വ്യാപാരികളുമായുള്ള ബന്ധത്തെ നേരായ വാണിജ്യ ഇടപാടുകളേക്കാൾ സമ്മാന കൈമാറ്റത്തിന്റെ ഒരു രൂപമായിട്ടാണ് കരുതിയിരുന്നത് എന്ന് തോന്നുന്നു:<ref name="Raoul McLaughlin pp 48-50">Raoul McLaughlin. Rome and the Distant East: Trade Routes to the Ancient Lands of Arabia, India and China. pp 48-50, Continuum (2010)</ref> <blockquote>തെരുവുകളും, വീടുകളും, മൂടിയ മത്സ്യബന്ധന ബോട്ടുകളും, അവർ മീൻ വിൽക്കുന്ന, അരി ശേഖരിക്കുന്ന - തിരക്കേറിയ നദീതീരത്തെ മാറിമാറി വരുന്ന ജനക്കൂട്ടവും, കുരുമുളക് ചാക്കുകൾ കുന്നുകൂടുന്ന - സമുദ്ര കപ്പലുകൾ വഹിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാദേശിക ബോട്ടുകൾ നദീതീരത്ത് എത്തിക്കുന്ന സ്വർണ്ണ വിതരണവും, സ്വർണ്ണം കെട്ടിയ കുട്ടുവന്റെ (ചേര മേധാവി) നഗരവും, സന്ദർശകർക്ക് വിവേചനരഹിതമായി സമ്പത്ത് നൽകുന്ന നഗരവും, പർവതങ്ങളിലെ വ്യാപാരികളും, കടലിലെ വ്യാപാരികളും, മദ്യം സമൃദ്ധമായി ലഭിക്കുന്ന നഗരവും, അതെ, അലറുന്ന സമുദ്രം അലറുന്ന ഈ മുസിരി, ഒരു അത്ഭുതം പോലെ, ഒരു നിധി പോലെ എനിക്ക് നൽകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.</blockquote> എന്നിരുന്നാലും, അകനനൂരു പ്രകാരം, പാണ്ഡ്യരുടെ തുറമുഖ ആക്രമണങ്ങൾ മൂലം മുസിരിയിൽ നിന്ന് റോമൻ വ്യാപാരം വഴിതിരിച്ചുവിട്ടതായി തോന്നുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഈ സംഭവത്തിന്റെ കാലഗണന ബുദ്ധിമുട്ടാണ്:<ref name=" Raoul McLaughlin pp 48-50"/> <blockquote>പാണ്ഡ്യരാജാവ് അലങ്കരിച്ച കുതിരകളെ നിറച്ച തന്റെ പതാക വഹിച്ച രഥത്തിൽ മുസിരി തുറമുഖം ഉപരോധിക്കാൻ വന്നപ്പോൾ കണ്ടത് യുദ്ധ ആനകളാൽ മുറിവേറ്റു മാരകമായി കൊല്ലപ്പെട്ട യോദ്ധാക്കൾ അനുഭവിക്കുന്ന കഷ്ടപ്പാടാണ്. സമ്പന്നനായ മുസിരിക്കുവേണ്ടിയുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയിച്ച ശേഷം പാണ്ഡ്യരാജാവ് യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച തന്റെ വലുതും മികച്ചതുമായ യുദ്ധ ആനയുടെ പുറത്തു കയറി അദ്ദേഹം പവിത്രമായ വിഗ്രഹങ്ങൾ പിടിച്ചെടുത്തു.</blockquote> == എറിത്രിയൻ കടലിന്റെ പെരിപ്ലസ് == എ.ഡി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഗ്രീക്ക് യാത്രാ പുസ്തകമായ പെരിപ്ലസ് ഓഫ് ദി എറിത്രിയൻ സീ - അതായത് ചെങ്കടലിലൂടെയുള്ള നാവിഗേഷൻ അല്ലെങ്കിൽ ചെങ്കടലിലൂടെയുള്ള യാത്ര - എന്നർത്ഥം - എഴുതിയ അജ്ഞാതനായ രചയിതാവ് ചേര സാമ്രാജ്യത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായ ഒരു വിവരണം നൽകുന്നു. അതിൽ മുസിരിസിന്റെ പ്രാധാന്യം വിവരിക്കുന്നു:<ref>{{cite web|url=http://depts.washington.edu/silkroad/texts/periplus/periplus.html|title=The Voyage around the Erythraean Sea|website=depts.washington.edu|access-date=23 April 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Re-enact-Muziris-voyages-KHA-tells-Navy/article13374897.ece|title=Re-enact Muziris voyages, KHA tells Navy|first1=K. a|last1=Martin|first2=S.|last2=Anandan|first3=K. a|last3=Martin|first4=S.|last4=Anandan|newspaper=The Hindu |date=21 January 2012|access-date=23 April 2018|via=www.thehindu.com}}</ref> <blockquote>... പിന്നെ ലിമ്രിക്കിലെ ആദ്യ വിപണികളായ നൗറയും ടിൻഡിസും വരുന്നു, തുടർന്ന് ഇപ്പോൾ പ്രാധാന്യമുള്ള മുസിരിസും നെൽകിൻഡയും. ടിൻഡിസ് സെറോബോത്ര രാജ്യത്തിന്റേതാണ്; കടലിനടുത്ത് വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണിത്. അതേ രാജ്യത്തിലെ മുസിരിസിൽ, അറേബ്യയിൽ നിന്നും ഗ്രീക്കുകാരിൽ നിന്നും ചരക്കുകൾ അയച്ച കപ്പലുകൾ ധാരാളമുണ്ട്. ടിൻഡിസിൽ നിന്ന് 500 സ്റ്റേഡിയ നദിയും കടലും അകലെയുള്ള ഒരു നദിക്കരയിലാണ് ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്, കരയിൽ നിന്ന് 20 സ്റ്റേഡിയ നദിക്ക് മുകളിലൂടെ .... കോട്ടോണാര എന്ന ജില്ലയിൽ നിന്ന് കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്ന കുരുമുളക് ഉണ്ട്. ഈ വിപണികൾക്ക് സമീപമുള്ള ഒരു പ്രദേശത്ത് മാത്രമേ ഇത് ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുള്ളൂ,</blockquote> മുസിരിസിലെ വലിയ അധിവാസ കേന്ദ്രം വിദേശ വാണിജ്യത്തിലൂടെ ചേര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ പ്രധാന വ്യാപാര തുറമുഖമായി മാറിയതെങ്ങനെയെന്ന് പെരിപ്ലസ് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. സമീപത്തുള്ള കുന്നുകളിൽ നിന്നുള്ള കുരുമുളക് പ്രാദേശിക ഉൽ‌പാദകർ മുസിരിസിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന് റോമൻ വ്യാപാരികളുടെ വരവിനായി ഉയർന്ന ഗോഡൗണുകളിൽ അടുക്കി വച്ചിരുന്നു. മുസിരിസിലെ ആഴം കുറഞ്ഞ ജലാശയങ്ങൾ ആഴത്തിലുള്ള കപ്പലുകൾ മുകളിലേക്ക് തുറമുഖത്തേക്ക് പോകുന്നത് തടഞ്ഞതിനാൽ, റോമൻ ചരക്കു കപ്പലുകൾ ലഗൂണിന്റെ അരികിൽ തങ്ങാൻ നിർബന്ധിതരായി. അതേസമയം അവരുടെ ചരക്കുകൾ ചെറിയ കപ്പലുകളിൽ മുകളിലേക്ക് മാറ്റി. <ref name="Raoul McLaughlin pp 48-50"/> മുസിരിസ് പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് പ്രത്യേക ധാന്യ ചരക്കുകൾ അയച്ചിരുന്നുവെന്നും പെരിപ്ലസ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു, കൂടാതെ ഈ സാധനങ്ങൾ എത്തിക്കൽ പ്രാദേശിക അരിയുടെ ഭക്ഷണത്തിന് അനുബന്ധമായി എന്തെങ്കിലും ആവശ്യമുള്ള താമസക്കാരായ റോമാക്കാർക്കായി ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.<ref name="Raoul McLaughlin pp 48-50"/> == പ്ലിനി ദി എൽഡറുടെ പ്രകൃതി ചരിത്രം == എ.ഡി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള യാത്രകളെക്കുറിച്ച് പ്ലിനി ദി എൽഡർ ഒരു വിവരണം നൽകുന്നു. അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രകൃതി ചരിത്രത്തിൽ നിരവധി ഇന്ത്യൻ തുറമുഖങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://penelope.uchicago.edu/holland/index.html|title=Philemon Holland's Pliny|website=penelope.uchicago.edu|access-date=23 April 2018}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലമായപ്പോഴേക്കും, മുസിരിസ് ദക്ഷിണേന്ത്യയുമായുള്ള റോമൻ വ്യാപാരത്തിൽ ഒരു പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമായിരുന്നില്ല.<ref>[[Pliny the Elder]], ''Natural History'', [http://attalus.org/translate/pliny_hn6b.html#104 vi.(26).104].</ref> <blockquote>ഇന്ത്യയിലേക്ക് പോകുന്നവർക്ക്, ഒസെലിസ് (ചെങ്കടലിലെ) ആണ് കപ്പലിൽ കയറാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം. ഹിപ്പാലസ് (തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ) എന്നറിയപ്പെടുന്ന കാറ്റ് വീശുകയാണെങ്കിൽ, നാൽപ്പത് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള മാർക്കറ്റായ മുസിരിസിൽ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയും. എന്നിരുന്നാലും, കടൽക്കൊള്ളക്കാർ അതിന്റെ സമീപത്ത് പതിവായി എത്താറുണ്ട്. അവിടെ അവർ ന്യൂട്രിയാസ് എന്ന സ്ഥലം കൈവശപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്; വാസ്തവത്തിൽ, ഇത് വളരെ സമ്പന്നമായ ചരക്ക് വസ്തുക്കളുമല്ല. കൂടാതെ, ഷിപ്പിംഗിനുള്ള റോഡ് സ്‌റ്റേഡ് തീരത്ത് നിന്ന് ഗണ്യമായ ദൂരത്തിലാണ്. കൂടാതെ ചരക്കുകൾ കയറ്റുന്നതിനോ ഇറക്കുന്നതിനോ ബോട്ടുകളിൽ കൊണ്ടുപോകണം. ഞാൻ ഈ പേജുകൾ എഴുതുന്ന സമയത്ത്, ഈ സ്ഥലത്തെ രാജാവിന്റെ പേര് സെലെബോത്രാസ് എന്നാണ്.</blockquote> == ടോളമിയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം == ടോളമി തന്റെ ജിയോഗ്രാഫിയയിൽ സ്യൂഡോസ്റ്റോമസ് നദീമുഖത്തിന് വടക്ക് ഭാഗത്തായി മുസിരിസ് എംപോറിയത്തിന് ത്തിന്.<ref>Peter Francis. ''Asia's Maritime Bead Trade: 300 B.C. to the Present'', p. 119 University of Hawaii Press, 2002</ref>സ്യൂഡോസ്റ്റോമസ് (അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ, ഗ്രീക്കിൽ "തെറ്റായ വായ") പൊതുവെ ആധുനിക പെരിയാർ നദിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. == മുസിരിസ് പാപ്പിറസ് == എ.ഡി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഈ ഗ്രീക്ക് പാപ്പിറസ്, മുസിരിസിൽ നിന്നുള്ള കപ്പൽ ചരക്കുകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് കുരുമുളക്, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അലക്സാണ്ട്രിയൻ വ്യാപാരി ഇറക്കുമതിക്കാരനും ഒരു ധനകാര്യ വിദഗ്ദ്ധനും തമ്മിലുള്ള കരാർ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു<ref>Romila Thapar. ''The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300''. Penguin Books India, 2003</ref>ഹെർമപോളോൺ എന്ന റോമൻ വ്യാപാര കപ്പലിൽ മുസിരിസിൽ നിന്ന് തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന ഏകദേശം 9 ദശലക്ഷം സെസ്റ്റർസെസ് വിലമതിക്കുന്ന ചരക്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദാംശങ്ങൾ ഫ്രാഗ്മെന്ററി റെക്കോർഡ് നൽകുന്നു. ഈ കണ്ടെത്തൽ പുരാതന അന്താരാഷ്ട്ര, വ്യാപാര നിയമങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ ഒരു അടിത്തറ തുറന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരും അഭിഭാഷകരും ചരിത്രകാരന്മാരും ഇതിനെക്കുറിച്ച് ദീർഘമായി പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>Raoul McLaughlin. ''Rome and the Distant East: Trade Routes to the Ancient Lands of Arabia, India and China''. p. 40, Continuum (2010)</ref><ref>For the full text in Greek and its translation, see http://www.uni-koeln.de/phil-fak/ifa/zpe/downloads/1990/084pdf/084195.pdf</ref> == ചിലപ്പതികാരം == എ.ഡി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്നുള്ള ജൈന കവിയും രാജകുമാരനുമായ ഇളങ്കോ അടിഗൽ എഴുതിയ തമിഴ് ഇതിഹാസമായ ചിലപ്പതികാരം (കണങ്കാലിന്റെ കഥ) മുസിരിസിനെ സ്വർണ്ണം കൈമാറ്റം ചെയ്യാൻ കപ്പലുകളിൽ എത്തിയിരുന്ന സ്ഥലമായി വിവരിക്കുന്നു. സാധനങ്ങൾ കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള വ്യാപാരം സമയമെടുക്കുന്നതായതിനാൽ, വ്യാപാരികൾ "പ്രാദേശിക അത്ഭുതത്തിന്" ഉറവിടമായ ഒരു "അസാധാരണമായ " ജീവിതശൈലിയിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നതെന്നും അതിൽ പരാമർശിക്കുന്നു.<ref name="book_roman_indian_ocean_2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4W5tBQAAQBAJ&q=Silappatikaram+muziris&pg=PT340|title=The Roman Empire and the Indian Ocean: The Ancient World Economy and the Kingdoms of Africa, Arabia and India|last=McLaughlin|first=Raoul|date=2014-09-11|publisher=Pen and Sword|isbn=9781473840959|language=en}}</ref> ഗ്രീക്ക് വ്യാപാരികൾ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുന്നത് ചിലപ്പതികാരം ഇങ്ങനെ വിവരിക്കുന്നു:<ref name="book_roman_indian_ocean_2014"/> <blockquote>തെക്ക് നിന്ന് വിശാലമായ സൂര്യൻ ഉദിക്കുകയും തണുത്ത സീസണിന്റെ തുടക്കത്തിൽ വെളുത്ത മേഘങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഇരുണ്ടതും അലയടിക്കുന്നതുമായ സമുദ്രം കടക്കാൻ സമയമായി. ടിൻഡിസിലെ ഭരണാധികാരികൾ കഴുകൻ മരം, പട്ട്, ചന്ദനം, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, എല്ലാത്തരം കർപ്പൂരങ്ങളും നിറച്ച കപ്പലുകൾ അയയ്ക്കുന്നു.</blockquote> == ടാബുല പ്യൂട്ടിംഗെറിയാന == ടാബുല പ്യൂട്ടിംഗെറിയാന (പ്യൂട്ടിംഗർ മാപ്പ്) എന്നത് പുരാതന റോമൻ റോഡ് മാപ്പിന്റെ ഒരു വിചിത്രമായ വലിപ്പത്തിലുള്ള മധ്യകാല പകർപ്പാണ്. അതിൽ എ.ഡി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വിവരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, അതിൽ മുസിരിസും ടോണ്ടിസും നന്നായി അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു, മുസിരിസിന് പിന്നിൽ ഒരു വലിയ തടാകമുണ്ട്. തടാകത്തിന് സമീപം ടെംപിൾ(ഉം) അഗസ്റ്റി എന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഒരു ഐക്കൺ ഉണ്ട്. ഇത് റോമൻ ചക്രവർത്തിയായ അഗസ്റ്റസിന്റെ ക്ഷേത്രം എന്നാണ് വ്യാപകമായി അർത്ഥമാക്കുന്നത്.<ref name=" frontline.in">{{cite web|date=2010-04-01|title=Navigation News - Frontline|url=https://frontline.thehindu.com/other/article30180012.ece|access-date=23 April 2018|website=FRONTLINE}}</ref> റോമിലേക്കുള്ള മടക്കയാത്രയ്ക്ക് അനുകൂലമായ സാഹചര്യങ്ങൾക്കായി നിരവധി റോമൻ പ്രജകൾ ഈ പ്രദേശത്ത് മാസങ്ങൾ ചെലവഴിച്ചിരിക്കണം, ഇത് ഭൂപടത്തിൽ ഒരു അഗസ്റ്റൻ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിന്റെ കാരണം വിശദീകരിക്കാം.<ref name=" Raoul McLaughlin pp 48-50"/> മുസിരിസിൽ റോമാക്കാർക്ക് ഒരു യഥാർത്ഥ കോളനി ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/muziris-bustling-heart-of-the-malabar-spice-coast-during-the-roman-rule/articleshow/7026878.cms?from=mdr|title=Muziris: Bustling heart of the Malabar spice coast during the Roman rule|first=Hugh & Colleen|last=Gantzer|work=The Economic Times |date=2 December 2010|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref>. == മുസിരിസിന്റെ തിരോധാനം == മുസിരിസ് എല്ലാ പുരാതന ഭൂപടങ്ങളിൽ നിന്നും അപ്രത്യക്ഷമായത് 1341-ൽ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെ മാറ്റിമറിച്ച ഒരു മഹാദുരന്തം ആയ പെരിയാർ നദിയിലുണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കം മൂലമായിരിക്കാം . "മുസിരിസിനെ തേടി" എന്ന തലക്കെട്ടിലുള്ള ഒരു പഠനത്തിൽ, ചരിത്രകാരന്മാരായ രാജൻ ഗുരുക്കലും ഡിക്ക് വിറ്റാക്കറും പറയുന്നത്, കൊച്ചിയിലെ ഇന്നത്തെ തുറമുഖവും വേമ്പനാട് കായൽ സംവിധാനവും കടലിലേക്ക് തുറന്നുകൊടുത്തതും, ഇപ്പോൾ കൊച്ചിക്കടുത്തുള്ള ഒരു ദ്വീപായ വൈപ്പിൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പുതിയ കര നിക്ഷേപം രൂപപ്പെടുത്തിയതും ഈ സംഭവം "പണ്ടുമുതലുള്ള" പ്രദേശത്ത് നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭൗതിക മാറ്റങ്ങളുടെയും കര രൂപീകരണത്തിന്റെയും ഏറ്റവും നാടകീയമായ ഒന്ന് മാത്രമായിരുന്നു എന്നാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഗുരുക്കലും വിറ്റാക്കറും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, ഈ പ്രദേശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ജിയോഫിസിക്കൽ സർവേ കാണിക്കുന്നത് 200–300 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, തീരപ്രദേശം ഇന്നത്തെ തീരത്തിന് ഏകദേശം 3 കിലോമീറ്റർ കിഴക്കും - ഏകദേശം 2,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, ഏകദേശം 6.5 കിലോമീറ്റർ ഉൾനാടും ആയിരുന്നു എന്നാണ്. അവർ ഇങ്ങനെ നിഗമനം ചെയ്യുന്നു: "റോമൻ കാലഘട്ടത്തിൽ മുസിരിസ് ഇവിടെ എവിടെയെങ്കിലും സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നെങ്കിൽ, അക്കാലത്തെ തീരം ഇന്നത്തെ രേഖയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 4-5 കിലോമീറ്റർ കിഴക്കോട്ട് പോകുമായിരുന്നു. നദീമുഖത്ത് പതിവായി മണ്ണ് അടിഞ്ഞുകൂടുന്നത് ഒടുവിൽ ഒരു തുറമുഖമെന്ന നിലയിൽ അതിന്റെ പ്രവർത്തനം നിലയ്ക്കാൻ കാരണമായി.<ref name="Krishnakumar, P 20102"/><!--<><>Check refs. 25 and 38 to see if this is where Gurukkal and Whittaker are cited.<><>--> == പുരാവസ്തു ഗവേഷണങ്ങൾ == 1945-ൽ ആരംഭിച്ച കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന് മുമ്പ് നടത്തിയ ഖനന പരമ്പരയിൽ നിന്ന് ഒന്നും ലഭിച്ചില്ല. 1969-ൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന് 2 കിലോമീറ്റർ വടക്കുള്ള ചേരമാൻ പറമ്പിൽ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ നടത്തിയ മറ്റൊരു ഖനനത്തിൽ 13, 16 നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ പുരാവസ്തുക്കൾ മാത്രമേ കണ്ടെടുത്തുള്ളൂ<ref>Srivathsan, A. "In search of Muziris". The Hindu [Madras]. 2 May 2010. Web. [https://web.archive.org/web/20120115154657/http://www.hindu.com/mag/2010/05/02/stories/2010050250280800.htm]</ref> പട്ടണത്ത് പിന്നീട് നടത്തിയ രണ്ട് ഖനനങ്ങൾ അവരുടെ കണ്ടെത്തലുകളിൽ മെച്ചപ്പെട്ട ഫലങ്ങൾ നൽകി. 1983-ൽ, പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 9.7 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഒരു സ്ഥലത്ത്, മുസിരിസിൽ നിന്ന് പാലക്കാട് വിടവ് വഴിയും കാവേരി താഴ്‌വരയിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്തേക്കുള്ള ഒരു ഉൾനാടൻ വ്യാപാര ബന്ധം സൂചിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ റോമൻ നാണയങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ ശേഖരം കണ്ടെത്തി. പിന്നീട്, 2007 മുതൽ, കെസിഎച്ച്ആർ നടത്തിയ ഒരു കൂട്ടം പയനിയറിംഗ് ഖനനങ്ങളിൽ ധാരാളം പുരാവസ്തുക്കൾ കണ്ടെത്തി.<ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4970452.stm | work=BBC News | title=Search for India's ancient city | date=2006-06-11 | access-date=2010-05-19}}</ref><ref name="hinduonnet.com">{{cite news |last=Govind |first=M. Harish |title=Archaeologists stumble upon Muziris |url=http://www.hinduonnet.com/2004/03/23/stories/2004032303340500.htm |date=23 March 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809101723/http://www.hinduonnet.com/2004/03/23/stories/2004032303340500.htm |archive-date=9 August 2010 |url-status=dead |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=6 April 2022}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite news| url=http://www.hindu.com/lf/2004/03/28/stories/2004032800050200.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20040527011524/http://www.hindu.com/lf/2004/03/28/stories/2004032800050200.htm | url-status=dead | archive-date=2004-05-27 | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] | title=Hunting for Muziris | date=2004-03-28}}</ref><ref name="hindu.com">{{cite news| url=http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20080306053600/http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm | url-status=dead | archive-date=2008-03-06 | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] | title=Excavations highlight Malabar maritime heritage | date=2007-04-01}}</ref><ref name="ReferenceC">{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/archaeology-dept-lumbering-under-shortage-of-manpower/article5072614.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first1=Shyama | last1=Rajagopal | first2=Nidhi | last2=Surendranath | title=Archaeology Dept. lumbering under shortage of manpower | date=30 August 2013}}</ref> ഇതുവരെ, പട്ടണത്തിൽ ഏഴ് സീസണുകളായി നടത്തിയ ഖനനങ്ങൾ പൂർത്തിയായി (2007–2014).<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/national/pattanam-antiquity-authenticated-by-radiocarbon-dating/article4736813.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=A. | last=Srivathsan | title=Pattanam antiquity authenticated by radiocarbon dating | date=22 May 2013}}</ref>{{update inline|date=May 2025}} പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തലുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പട്ടണത്തിൽ മുസിരിസ് കണ്ടെത്തിയതായി കെസിഎച്ച്ആർ പ്രഖ്യാപിച്ചപ്പോൾ, അത് ചരിത്രകാരന്മാരിൽ നിന്നും പുരാവസ്തു ഗവേഷകരിൽ നിന്നും വിമർശനങ്ങൾ ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി - ഉദാഹരണത്തിന്, ആർ നാഗസ്വാമി, കെഎൻ പണിക്കർ, എംജിഎസ് നാരായണൻ തുടങ്ങിയ ചരിത്രകാരന്മാർ കൂടുതൽ വിശകലനം ആവശ്യപ്പെട്ടു. <ref name="ReferenceB">"Archaeologist calls for excavations at Kodungalloor". ''The Hindu'' [Madras]. 5 August 2011. Web. [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article2324054.ece?css=print] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203000236/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article2324054.ece?css=print |date=2013-12-03 }}</ref><ref name="frontline.in" /><ref name="ReferenceC" />എന്നിരുന്നാലും, ചരിത്രകാരനും അക്കാദമിഷ്യനുമായ രാജൻ ഗുരുക്കൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റുള്ളവർ ഇതിനെ പിന്തുണച്ചു. അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു, ഈ സ്ഥലം മെഡിറ്ററേനിയൻ വ്യാപാരികളുടെ ഒരു കോളനി മാത്രമായി താൻ കണക്കാക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, വികസിതമായ ഭരണസംവിധാനമോ സങ്കീർണ്ണതയോ ഇല്ലാത്തതിനാൽ, മുസിരിസ് മറ്റെവിടെയെങ്കിലും സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നെങ്കിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട തെളിവുകൾ പ്രതീക്ഷിക്കുമായിരുന്നു.<ref name=":1">[http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kerala-historians-at-loggerheads-over-archaeological-findings-at-pattanam/article6056562.ece "Kerala historians at loggerheads over archaeological findings at Pattanam"], Kochi, 28 May 2014 ''The Hindu''</ref> പട്ടണം മുസിരിസിന്റെ സ്ഥലമാണോ എന്ന് കെസിഎച്ച്ആർ മേധാവി മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞെങ്കിലും,<ref>S. Anandan, [http://www.thehindu.com/news/national/kerala/was-pattanam-an-urban-trade-centre/article6056558.ece "Was Pattanam an urban trade centre?"] 28 May 2014 ''The Hindu''</ref>ഖനനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവസാന ഫീൽഡ് റിപ്പോർട്ട് (2013) പോലും പട്ടണത്തെ മുസിരിസ് എന്ന് വ്യക്തമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു.<ref name="keralahistory.ac.in">{{cite web|url=http://www.keralahistory.ac.in/pdf2013/pattanam_7th_season_handbook1.pdf|title=KCHR Pattanam Seventh Season Handbook|website=keralahistory.ac.in|access-date=23 April 2018|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031410/http://www.keralahistory.ac.in/pdf2013/pattanam_7th_season_handbook1.pdf|url-status=dead}}</ref> പുരാവസ്തു ഗവേഷണങ്ങൾ ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നത്, പട്ടണം റോമാക്കാർ പതിവായി സന്ദർശിച്ചിരുന്ന ഒരു തുറമുഖമായിരുന്നുവെന്നും, ബിസി പത്താം നൂറ്റാണ്ട് മുതലുള്ള ഒരു നീണ്ട ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ ചരിത്രമുണ്ടെന്നും, ബിസി ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിനും എഡി നാലാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിൽ റോമൻ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ ഉച്ചസ്ഥായിയിലെത്തിയെന്നും ആണ്. <ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/oxford-university-to-join-pattanam-excavations/article5500774.ece" Oxford University to join Pattanam excavations"] Thiruvananthapuram, 25 December 2013 ''[[The Hindu]]''</ref> പട്ടണത്തിൽ നിന്നുള്ള ധാരാളം പുരാവസ്തുക്കൾ മെഡിറ്ററേനിയൻ, ചെങ്കടൽ, ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം എന്നിവയുടെ വരമ്പുകളുമായുള്ള സ്ഥലത്തിന്റെ സമുദ്ര ബന്ധങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ആംഫോറ ഷാർഡുകളും ടെറ സിഗില്ലാറ്റയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള മൺപാത്രങ്ങൾ; വിലയേറിയ രത്നകല്ലുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച മുത്തുകൾ പോലുള്ള ലാപിഡറിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വസ്തുക്കൾ; ഗ്ലാസ് ശകലങ്ങൾ; ലോഹ വസ്തുക്കൾ; ചെമ്പ് ലോഹസങ്കരങ്ങളും ഈയവും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ചേര കാലഘട്ട നാണയങ്ങൾ; വാസ്തുവിദ്യാ അവശിഷ്ടങ്ങൾ; ഭൂമിശാസ്ത്ര, ജന്തുശാസ്ത്ര, സസ്യ അവശിഷ്ടങ്ങൾ; ഒരു തുറമുഖത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, കപ്പലുകൾ കയറിൽ കെട്ടിയിടാനായി കടൽത്തീരത്ത് സ്ഥാപിക്കുന്ന മരം, ലോഹം അല്ലെങ്കിൽ കോൺക്രീറ്റ് കുറ്റികൾ, ഒരു നീണ്ട മരവള്ളം എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="keralahistory.ac.in" /><ref name="Steven E. Sidebotham pp 191"/><ref>{{cite news |date=1 April 2007 |title=Excavations highlight Malabar maritime heritage |url=http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306053600/http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm |archive-date=6 March 2008 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> * ''''മെഡിറ്ററേനിയൻ വസ്തുക്കൾ'''': (ബിസി 100 മുതൽ എഡി 400 വരെ) ആംഫോറ, ടെറ സിഗില്ലാറ്റ ശകലങ്ങൾ; റോമൻ ഗ്ലാസ് പില്ലർ പാത്രങ്ങളുടെ ശകലങ്ങൾ; ഗെയിമിംഗ് കൗണ്ടറുകൾ. * ''''പടിഞ്ഞാറൻ ഏഷ്യൻ, ദക്ഷിണ അറേബ്യൻ, മെസൊപ്പൊട്ടേമിയൻ വസ്തുക്കൾ'''': (ബിസി 300 മുതൽ എഡി 1000 വരെ) ടർക്കോയ്‌സ് ഗ്ലേസ്ഡ് മൺപാത്രങ്ങൾ; ടോർപ്പിഡോ ജാറുകളുടെ ശകലങ്ങൾ (ദ്രാവക വസ്തുക്കൾ കൊണ്ടുപോകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഹാൻഡിലുകളില്ലാത്ത വലിയ ആംഫോറ പോലുള്ള സെറാമിക് ജാറുകൾ); [[കുങ്കുമം]] നുറുക്കുകൾ. * ''''ചൈനീസ് വസ്തുക്കൾ'''': (എഡി 1600 മുതൽ എഡി 1900 വരെ) നീല-വെള്ള പോർസലൈൻ ശകലങ്ങൾ. * ''പ്രാദേശിക വസ്തുക്കൾ'''': (ബിസി 1000 മുതൽ എഡി 2000 വരെ) കറുപ്പും ചുവപ്പും നിറത്തിലുള്ള മൺപാത്ര ശകലങ്ങൾ; ഇന്ത്യൻ റൗലറ്റ് വെയർ (ചക്രമോ റൗലറ്റ് ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച ചാലുകളുള്ള ഒരു പ്രത്യേക അലങ്കരിച്ച പ്രതലത്താൽ സവിശേഷമായ ഒരു തരം മികച്ച മൺപാത്രങ്ങൾ); രത്നക്കല്ലുകൾ; ഗ്ലാസ് മുത്തുകൾ; അർദ്ധ-വിലയേറിയ കല്ല് മുത്തുകൾ, കൊത്തുപണികൾ, ഇന്റാഗ്ലിയോ (മുദ്ര വളയങ്ങൾ); കാമിയോ ബ്ലാങ്കുകൾ (പൂർത്തിയാകാത്ത കഷണങ്ങൾ, പലപ്പോഴും പോർസലൈൻ, ഗ്ലാസ് അല്ലെങ്കിൽ ലോഹം എന്നിവ ഒരു കാമിയോ ചിത്രത്തിനോ രൂപകൽപ്പനയ്‌ക്കോ അടിസ്ഥാനമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്‌തിരിക്കുന്നു); നാണയങ്ങൾ; സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ; മൺപാത്രങ്ങൾ; [[ടെറാക്കോട്ട]] വസ്തുക്കൾ. * ''''നഗരജീവിതത്തിന്റെ സൂചകങ്ങൾ'': (ബിസി 100 മുതൽ എഡി 400 വരെ) കത്തിച്ച ഇഷ്ടികകൾ; മേൽക്കൂര ടൈലുകൾ; റിംഗ്-കിണറുകൾ (പുരാതന കാലത്ത് പലപ്പോഴും ജലസ്രോതസ്സായോ ഡ്രെയിനായോ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ടെറാക്കോട്ട വളയങ്ങളോ ഇഷ്ടികകളോ അടുക്കി വച്ചുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച കിണറുകൾ); സംഭരണ ​​ജാറുകൾ; ടോയ്‌ലറ്റ് സവിശേഷതകൾ; വിളക്കുകൾ; നാണയങ്ങൾ; സ്റ്റൈലസുകൾ; വ്യക്തിഗത അലങ്കാരത്തിനുള്ള ഇനങ്ങൾ; മൺപാത്രങ്ങളിൽ എഴുതിയ ലിപികൾ. * ''''വ്യവസായത്തിന്റെ സൂചകങ്ങൾ'': (ബിസി 100 മുതൽ എഡി 400 വരെ) ഇരുമ്പ്, ചെമ്പ്, സ്വർണ്ണം, ലെഡ് വസ്തുക്കൾ എന്നിവയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ലോഹശാസ്ത്രം; ക്രൂസിബിളുകൾ; സ്ലാഗ്; ചൂള ഇൻസ്റ്റാളേഷനുകൾ; വിലയേറിയ കല്ലുകളുടെ ലാപിഡറി അവശിഷ്ടങ്ങൾ; നെയ്ത്ത് സൂചിപ്പിക്കുന്ന തക്ലിചുഴികൾ. * ''''സമുദ്ര പ്രവർത്തനത്തിന്റെ സൂചകങ്ങൾ'': (ബിസി 100 മുതൽ എഡി 400 വരെ) ചുട്ടുപഴുപ്പിച്ച ഇഷ്ടിക വാർഫ്; ഒരു വെയർഹൗസ്; ഒരു തോണി; [[ബൊള്ളാർഡ് (കെട്ടിടം)|ബൊള്ളാർഡ്]]കൾ. 2007-ൽ പട്ടണത്ത് നടത്തിയ ഖനനത്തിൽ കണ്ടെത്തിയതിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായത്, ബോട്ടുകൾ സൂക്ഷിക്കുന്നതിനായി ഒമ്പത് ബൊള്ളാർഡുകളുള്ള തീയിട്ട ഇഷ്ടിക ഘടനാപരമായ വാർഫ് സമുച്ചയവും അതിനിടയിൽ, ചെളിയിൽ പൂർണ്ണമായും മമ്മി ചെയ്ത ഒരു ജീർണ്ണിച്ച തോണിയും ആയിരുന്നു. 6 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ തോണി, മലബാർ തീരത്ത് ബോട്ടുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മരമായ ആർട്ടോകാർപസ് ഹിർസ്യൂട്ടസ് കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്.<ref>KCHR reports 2007. P. J. Cherian et al.</ref> ബൊള്ളാർഡുകൾ, അവയിൽ ചിലത് ഇപ്പോഴും തൃപ്തികരമായ അവസ്ഥയിലാണ്. തേക്ക് കൊണ്ടാണ് ബൊള്ളാർഡുകൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref name="Chambers">Chambers, W. 1875. Chambers's Etymological Dictionary of the English Language. London. p. 513.</ref> ഈ ഇനങ്ങൾ തീർച്ചയായും പട്ടണത്ത് സമുദ്ര പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നിരുന്നതായി കാണിക്കുന്നു. പട്ടണം ഖനനത്തിലെ മറ്റൊരു കൗതുകകരമായ കണ്ടെത്തൽ മൂന്ന് തമിഴ്-ബ്രാഹ്മി ലിപികളിൽ ഒന്നായിരുന്നു - ഇത് എ.ഡി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു കലത്തിന്റെ അരികിലായി കാണപ്പെട്ടു - ഇത് അ-മന എന്ന് വായിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു, ഇത് മലയാളത്തിൽ വായിക്കുന്നത് ജൈനമതമെന്നായിരിക്കാം. ഈ വ്യാഖ്യാനവും അർത്ഥവും ശരിയാണെങ്കിൽ, കുറഞ്ഞത് രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ മലബാർ തീരത്ത് ജൈനമതം പ്രബലമായിരുന്നുവെന്നും, പുരാതന കേരളത്തിലെ ഒരു മതവ്യവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തെളിവുകൾ ഖനനക്കാർ കണ്ടെത്തിയതും ഇതാദ്യമാണെന്നും ഇത് സ്ഥാപിക്കുന്നു.<ref>{{cite news |last=Subramanian |first=T. S. |date=2011-03-14 |title=Tamil-Brahmi script Found at Pattanam in Kerala |url=http://www.thehindu.com/news/national/article1535109.ece |work=The Hindu |location=Chennai |access-date=2026-08-03 |archive-date=2011-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110316153518/http://www.thehindu.com/news/national/article1535109.ece |url-status=dead}}</ref> പട്ടണത്ത് നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ അസ്ഥികൂട സാമ്പിളുകളുടെ ഡിഎൻഎ വിശകലനങ്ങൾ മുൻകാലങ്ങളിൽ മുസിരിസിൽ പശ്ചിമ യുറേഷ്യൻ ജനിതക മുദ്രകളുള്ള ആളുകളുടെ സാന്നിധ്യം സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. പുരാതന തുറമുഖ നഗരം പണ്ട് കൈവശം വച്ചിരുന്ന വലിയ അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യത്തിന്റെ സൂചനയായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. <ref>{{Cite news |date=29 April 2023 |title=Ancient DNA Research Confirms West Eurasian Genetic Imprints in Pattanam |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/ancient-dna-research-confirms-west-eurasian-genetic-imprints-in-pattanam-1.8517955 |work=Mathrubhumi |publication-place=Hyderabad}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ (എഎസ്ഐ) കൂടുതൽ സംശയാസ്പദമായിരുന്നു. ഈ സ്ഥലത്ത് യുറേഷ്യൻ സാന്നിധ്യം സ്ഥിരീകരിക്കാൻ കൂടുതൽ ഗവേഷണം ആവശ്യമാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |last= |date=29 April 2023 |title=One or Two DNA Samples Will Not Give Us Entire Idea: ASI on DNA Research Showing Eurasian Imprints in Kerala |url=https://theprint.in/science/one-or-two-dna-samples-will-not-give-us-entire-idea-asi-on-dna-research-showing-eurasian-imprints-in-kerala/1546381/ |access-date= |website=ThePrint/ANI |language= |publication-place=Hyderabad}}</ref> == പൈതൃക മേഖല == [[കേരളം|കേരളത്തിൻറെ]] സമ്പന്നമായ വാണിജ്യചരിത്രത്തിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശുന്നതാണ് [[നോർത്ത് പറവൂർ]], [[പട്ടണം (എറണാകുളം ജില്ല)|പട്ടണം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] പ്രദേശങ്ങളിൽ ഖനനം ചെയ്തതിലൂടെ ലഭിച്ച പൗരാണിക അവശിഷ്ടങ്ങൾ. ശിലാലിഖിതങ്ങൾ, പൗരാണിക നാണയങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, കാർഷികയന്ത്രങ്ങൾ, ചിത്രങ്ങൾ ആലേഖനം ചെയ്ത വസ്ത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം സമീപപ്രദേശങ്ങളിലെ ഖനനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. മുസിരിസ് നിലനിന്നിരുന്നു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പ്രദേശങ്ങളെ പൈതൃകസംരക്ഷണ മേഖലയായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി. [[ഏറണാകുളം ജില്ല]]യിലെ [[വടക്കൻ പറവൂർ]] മുതൽ [[തൃശൂർ ജില്ല]]യിലെ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] വരെ നീണ്ടു കിടക്കുന്നതാണ് മുസിരിസ്-പൈതൃകസംരക്ഷണമേഖല. ഏറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേന്ദമംഗലം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേന്ദമംഗലം]], [[ചിറ്റാറ്റുകര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചിറ്റാറ്റുകര]], [[വടക്കേക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വടക്കേക്കര]], [[പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പള്ളിപ്പുറം]] പഞ്ചായത്തുകളും തൃശൂർ ജില്ലയിൽ [[എറിയാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എറിയാട്]], [[മതിലകം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മതിലകം]], [[ശ്രീനാരായണപുരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ശ്രീനാരായണപുരം]] [[വെള്ളാങ്ങല്ലൂർ]] പഞ്ചായത്തുകളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. == മുസിരിസ് പൈതൃക പദ്ധതി == മുസിരിസിന്റെ ചരിത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ പ്രാധാന്യം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂറിസം വകുപ്പ് ആരംഭിച്ച ഒരു സംരംഭമാണ് മുസിരിസ് പൈതൃക പദ്ധതി. പട്ടണത്ത് കെ.സി.എച്ച്.ആർ നടത്തിയ വിപുലമായ ഖനനങ്ങൾക്കും കണ്ടെത്തലുകൾക്കും ശേഷമാണ് ഈ ആശയം ഉയർന്നുവന്നത്. <ref>{{Cite web |title=Muziris: Introduction |url=https://www.keralatourism.org/muziris/introduction.php |website=Kerala Tourism |publisher=Government of Kerala}}</ref> മധ്യ കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായി പ്രാധാന്യമുള്ള മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളും സ്മാരകങ്ങളും ഈ പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. എ.ഡി. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു കോട്ടയായ കോട്ടപ്പുറം എന്ന സ്ഥലവും പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി 2010 മെയ് മുതൽ ഖനനം ചെയ്തു.<ref>{{Cite news |date=2016 |title=Exhibition on Kottappuram Fort Excavations |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Exhibition-on-Kottappuram-Fort-excavations/article15594928.ece |work=The Hindu |publication-place=Kerala}}</ref> == പ്രസക്തി == [[ഇന്ത്യ]]യിലെ തന്നെ ഏറ്റവും പ്രാചീനമായ വാണിജ്യതുറമുഖമായിരുന്നു മുസിരിസ്. റോമാക്കാർ, യവനക്കാർ തുടങ്ങിയവർ ആദ്യമായി തെക്കൻ ഏഷ്യൻ  ഭൂഖണ്ഡവുമായി വാണിജ്യബന്ധം സ്ഥാപിച്ചത് മുസിരിസുമായിട്ടാണ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. വിയന്ന മ്യുസിയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു ചുരുളിൽ (Papyrus) അലക്സാന്ദ്രിയയും മുസിരിസും തമ്മിൽ നടത്തിയിരുന്ന വാണിജ്യ കരാറുകളുടെ രേഖകൾ കാണാം. 2500വർഷങ്ങൾക്കു  മുൻപ് നിലനിന്നിരുന്ന അതീവസമ്പന്നമായ ഒരു തുറമുഖ സംസ്കാരത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പാണ് മുസിരിസ്. == പരാമർശങ്ങൾ == പൗരാണിക തമിഴ് സംഘം കൃതികളിൽ വാണിജ്യതുറമുഖമായിരുന്ന മുസിരിയെക്കുറിച്ച് നിരവധി പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. സംഘം കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രമുഖ തമിഴ് കൃതിയായ ‘അകനന്നുറു’ (Aka-Nannuru) വിൽ പെരിയാർ തീരത്തടുക്കുന്ന യവനകപ്പലുകളെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. സംഘം കാലഘട്ടത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രമുഖ കൃതിയായ ‘പുരാനന്നുറു’ (Pura-Nannuru) വിൽ മുസിരിയുടെ ജലാശയങ്ങളെക്കുറിച്ചും , വാണിജ്യസംഘങ്ങളെക്കുറിച്ചും പരാമർശമുണ്ട്. തമിഴ് പൗരാണിക കൃതിയായ പത്തിരുപ്പാട്ടിൽ (Pathiruppatu) കടലിൽ കൂടി കൊണ്ടുവന്ന ആഭരങ്ങളും മറ്റും സൂക്ഷിക്കുന്ന തുറമുഖങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. പൗരാണിക സഞ്ചാരിയായിരുന്ന [[പ്ലിനി]] യുടെ (Pliny the Elder) സഞ്ചാരലേഖനങ്ങളിൽ മുസിരിസിനെക്കുറിച്ചു പരാമർശമുണ്ട് == സ്മാരകങ്ങൾ == പട്ടണം ഉദ്ഘനനത്തിൽ നിന്നും ലഭിച്ച വിവരങ്ങളിൽ മുസിരിസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സ്മാരകങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ കാണാം. === പട്ടണം ഉദ്ഘനനപ്രദേശം === {{main|പട്ടണം പുരാവസ്തുഖനനം}} [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ]] നിന്ന് 12 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള എറണാകുളം ജില്ലയിലെ '[[പട്ടണം (എറണാകുളം ജില്ല)|പട്ടണം]] പ്രദേശത്തു നടത്തിയ ഘനനത്തിൽ മഹാശിലായുഗത്തിലെ (Megalithic age) [[പാത്രം|പാത്രങ്ങൾ]], [[ചെമ്പ്]]-[[ഇരുമ്പ്]] [[നാണയം|നാണയങ്ങൾ]], പത്തെമാരികളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, ചെറിയ തടിവള്ളങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ തുടങ്ങിയ സുപ്രധാന തെളിവുകൾ ലഭിച്ചു. === പള്ളിപ്പുറം കോട്ട === 1503 ൽ പോർട്ടുഗീസുകാർ നിർമ്മിച്ച കോട്ട മുസിരിസ് തുറമുഖത്തെത്തുന്ന കപ്പലുകൾ നന്നാക്കാനും,സാധനങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കാനുമുള്ള സ്ഥലമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഒരു നിലയിൽ വെടിമരുന്നു സൂക്ഷിക്കുകയും മറ്റൊരു  നില ആശുപത്രിയായും ഉപയോഗിച്ച് വന്നു. 1662 ഡച്ചുകാർ കോട്ട കീഴടക്കുകയുണ്ടായി. === കരൂപ്പടന്ന ചന്ത, കോട്ടപ്പുറം ചന്ത === തൃശൂരിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കരൂപ്പടന്ന ചന്തയും, [[കോട്ടപ്പുറം (കൊടുങ്ങല്ലൂർ)|കോട്ടപ്പുറം]] ചന്തയും മുസിരിസ് പ്രതാപകാലത്തെ പ്രമുഖ വാണിജ്യ കേന്ദ്രങ്ങളയിരുന്നു. മുസിരിസ് തുറമുഖം വഴിയെത്തിയിരുന്ന വിദേശസാമഗ്രികൾ വ്യാപാരം ചെയ്തിരുന്ന പ്രമുഖ കേന്ദ്രങ്ങൾ കൂടിയായിരുന്നു കരൂപ്പടന്ന ചന്തയും കോട്ടപ്പുറം ചന്തയും. == മുസിരിസ് പൈതൃകസംരക്ഷണപദ്ധതി == {{പ്രലേ|മുസിരിസ് പൈതൃകസംരക്ഷണപദ്ധതി}} കേരള സർക്കാരിൻറെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പദ്ധതി, മൺമറഞ്ഞപോയ മുസിരിസിൻറെ ചരിത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ ഔന്നത്യം പുറംലോകത്തിനു പ്രകാശനം ചെയ്യാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടിട്ടുള്ളതാണ്. 2006ൽ പട്ടണം ഉദ്ഘനനത്തോടെയാണ് പദ്ധതി ആരംഭിച്ചത്. [[ഇന്ത്യ]]യിലെ ഏറ്റവും വലിയ പൈതൃകസംരക്ഷണപദ്ധതി കൂടിയാണ് മുസിരിസ്. ==കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ== * [[പട്ടണം പുരാവസ്തുഖനനം]] കാണുക ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [https://www.keralatourism.org/muziris "കേരള ടൂറിസം -മുസിരിസ്] == റഫറൻസുകൾ == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:പ്രാചീനകേരളം]] [[വർഗ്ഗം:കേരളചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യാചരിത്രം]] ho9yskff6x9n712cxsbo6o2u49qypcz 0 7445 4671764 3640948 2026-09-29T21:22:46Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671764 wikitext text/x-wiki {{നാനാർത്ഥം|മാലി}} {{Infobox person | name = വി. മാധവൻ നായർ | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->വി. മാധവൻ നായർ.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1914|12|06}} | birth_place = [[തിരുവനന്തപുരം]], [[തിരുവിതാംകൂർ]], [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]] | death_date = {{Death date and age|1994|07|02|1914|12|06}} | death_place = [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]] | nationality = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] | other_names = മാലി | known_for = [[കർണ്ണശപഥം (ആട്ടക്കഥ)]] | occupation = ബാലസാഹിത്യകാരൻ }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] പ്രശസ്തനായ ബാലസാഹിത്യകാരനായിരുന്നു '''മാലി''' എന്ന തൂലികാ നാമത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന '''വി. മാധവൻ നായർ'''. അദ്ദേഹം കുട്ടികൾക്കായി പല ചെറുകഥകളും നോവലുകളും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[കർണ്ണശപഥം (ആട്ടക്കഥ)|കർണശപഥമെന്ന]] ഒരു ആട്ടക്കഥയും രചിച്ചു. അൻപതിലധികം പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. സ്വന്തം പുസ്തകങ്ങളിൽ ഏഴെണ്ണം ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് സ്വയം പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയിട്ടുമുണ്ട്. ''മാവേലി'' എന്ന തൂലികാ നാമവും<ref>{{Cite web |url=http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=66 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-06-02 |archive-date=2012-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503190224/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=66 |url-status=dead }}</ref> ''വനമാലി''<ref name="tribute">{{cite news|author1=K.K. GOPALAKRISHNAN|title=Multi-faceted personality|url=http://www.thehindu.com/mag/2005/07/10/stories/2005071000400500.htm|accessdate=1 ജൂൺ 2015|publisher=ദി ഹിന്ദു|date=10 ജൂലൈ 2005|location=TRIBUTE|language=മലയാളം|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220034728/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/multi-faceted-personality/article28531211.ece|url-status=dead}}</ref> എന്ന തൂലികാനാമവും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. 70-കളിൽ ''മാലിക'' എന്ന കുട്ടികൾക്കുള്ള മാസികയും നടത്തി. [[നാടകം]], [[ആട്ടക്കഥ]] തുടങ്ങിയവയും സംഗീതശാസ്ത്രം, [[വാസ്തുവിദ്യ]] തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചും പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്<ref name="മാലിയെമറന്ന">{{cite news|author1=പി.ഐ. ശങ്കരനാരായണൻ|title=മാലിയെ മറന്ന് മലയാളം?|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/3280959/2014-11-30/kerala|accessdate=30 മെയ് 2015|publisher=[[മാതൃഭൂമി]]|language=മലയാളം|archive-date=2014-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230230636/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/3280959/2014-11-30/kerala|url-status=dead}}</ref>. ആനുകാലികങ്ങളിൽ കായിക ലേഖനങ്ങളും മറ്റ് ലേഖനങ്ങളും പ്രബന്ധങ്ങളും എഴുതിയിരുന്നു. റേഡിയോയിൽ കമന്റേറ്ററുമായിരുന്നു. വളരെക്കാലം ആകാശവാണിയിൽ ജോലി ചെയ്തു. സ്റ്റേഷൻ ഡയറക്റ്ററായി വിരമിച്ചു. അവിടെ നിന്ന് ഡപ്യൂട്ടേഷനിൽ നാഷണൽ ബുക്ക്ട്രസ്തിൽ എഡിറ്ററായും ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. സംസ്ഥാന നിർമ്മിതി കേന്ദ്രത്തിന്റെ ചീഫ് എഡിറ്ററായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1970-ൽ [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] അവാർഡും 1988-ൽ കൈരളി ചിൽഡ്രൻസ്‌ ബുക്‌ട്രസ്‌റ്റിന്റെ ബാലസാഹിത്യ അവാർഡും ലഭിച്ചു. ==ജീവിതരേഖ== സദസ്യതിലകൻ ടി.കെ. വേലുപ്പിള്ളയുടെയും ഭഗവതിയമ്മയുടെയും മകനായി [[1914]] ഡിസംബർ ആറിന് [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്ത്]] ജനിച്ചു. തിരുവനന്തപുരം മോഡൽ സ്‌കൂൾ, ഗവ. ആർട്‌സ്‌ കോളജ്‌, ഗവ. ലോ. കോളജ്‌ എന്നിവിടങ്ങളിലായി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയായി. ടെന്നീസ്, ടേബിൾ ടെന്നീസ്, ബാസ്ക്കറ്റ് ബോൾ, വോളീബോൾ, ഹൈജമ്പ് തുടങ്ങിയ കായികമത്സരങ്ങളിൽ സംസ്ഥാന തലത്തിൽ വിജയി ആയിരുന്നു<ref name="മാലിയെമറന്ന" />. തിരുവിതാംകൂർ സംസ്‌ഥാനത്തിലെ ടെന്നീസ്‌ കളിക്കാരിൽ ഒന്നാം നമ്പറായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അത്‌ലറ്റിക്‌സിൽ സംസ്‌ഥാന റെക്കോഡുകളുടെയും ഉടമയായിരുന്നു. നിരവധി സംസ്‌ഥാന-സംസ്‌ഥാനാന്തര മത്സരങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്ത്‌ വിജയിച്ചു. ബി.എ., ബി.എൽ. പാസ്സായി കുറച്ചുകാലം വക്കീലായി പ്രാക്‌ടീസുചെയ്‌ത ശേഷം പത്രപ്രവർത്തകനായി. ഡൽഹിയിൽ ബ്രിട്ടീഷ് മിനിസ്ട്രി ഓഫ് ഇൻഫർമേഷനിലും മുംബൈയിൽ ഫ്രീ പ്രസ് ജേർണലിലും ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. ആകാശവാണിയിലാണ് ദീർഘകാലം ജോലി ചെയ്തത്. ''[[ദി ഹിന്ദു]]'', ''[[സ്റ്റേറ്റ്സ്മാൻ]]'' തുടങ്ങിയ ഇംഗ്ലീഷ് പത്രങ്ങളിലും എഴുതിയിരുന്നു<ref name="tribute" />. ആകാശവാണിയിൽ നൂതന പരിപാടികൾ തുടങ്ങി. ''ബാലലോകം'', ''രശ്മി'' തുടങ്ങിയ പരിപാടികൾ തുടക്കമിട്ടു. റേഡിയോ അമ്മാവൻ എന്നറിയപ്പെട്ടു. ''മാലി കഥ പറയുന്നു'' എന്ന പരിപാടിയും അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. ===ബാലസാഹിത്യം=== അൻപതിലധികം പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുള്ളതിൽ മുക്കാൽഭാഗവും ബാലസാഹിത്യ കൃതികളാണ്. ഭാരതീയ പുരാണങ്ങളെ ലളിതഭാഷയിൽ കുട്ടികൾക്കായി പുനരാഖ്യാനം ചെയ്തു. ''മാലിഭാരതം'', ''മാലിരാമായണം'', ''മാലിഭാഗവതം'' എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെട്ട അവയിലെ ഭാഷയെ "മാലിമലയാളം" എന്നും വിളിക്കപ്പെടാറുണ്ട്<ref name="മാലിയെമറന്ന" />. കുട്ടികൾക്കായി ''മാലിക'' എന്നൊരു മാസികയും പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് കൃതികൾ ''സർക്കസും പോരാട്ടവും'' എന്ന പേരിൽ ഒറ്റ പുസ്തകമായി മുമ്പ് കേരള പാഠാവലിയിൽ ഒമ്പതാം ക്ലാസിൽ ഉപപാഠപുസ്തകമായിരുന്നു. ==അനുസ്മരണങ്ങൾ== [[സംസ്ഥാന ബാലസാഹിത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] പുനരാഖ്യാനത്തിന് നൽകുന്ന പുരസ്കാരത്തിന് ''മാലി പുരസ്കാരം'' എന്ന് പേര് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഡിസംബറിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ മാലിയുടെ കുടുംബം ഏർപ്പെടുത്തിയ മാലി ഫൗണ്ടേഷന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം രചിച്ച ആട്ടക്കഥയായ ''കർണ്ണശപഥം'' അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്<ref name="മാലിയെമറന്ന" />. == കൃതികൾ == *ഉണ്ണികളേ കഥ പറയാം ([[1954]]) *ഉണ്ണികൾക്കു ജന്തുകഥകൾ ([[1957]]) *ഉണ്ണിക്കഥകൾ ([[1967]]) *മാലി രാമായണം ([[1962]]) *മാലി ഭാഗവതം ([[1968]]) *കർണ്ണശപഥം ആട്ടക്കഥ([[1969]]) *ജീവനുള്ള പ്രതിമ ([[1979]]) *മണ്ടക്കഴുത ([[1979]]) *മാലി ഭാരതം ([[1979]]) *സർക്കസ് ([[1979]]) *സർവ്വജിത്തും കള്ളക്കടത്തും ([[1979]]) *തെന്നാലി രാമൻ ([[1981]]) *വിക്രമാദിത്യ കഥകൾ ([[1981]]) *പുരാണ കഥാ മാലിക (12 വാല്യങ്ങൾ - [[1985]]) *ഐതിഹ്യലോകം ([[1986]]) *കിഷ്കിന്ധ *ജന്തുസ്ഥാൻ *പോരാട്ടം *സർവജിത്തിന്റെ സമുദ്രസഞ്ചാരം *സർവജിത്ത്‌ ഹിമാലയത്തിൽ *അഞ്ചു മിനിട്ടു കഥകൾ *കേരളസംഗീതം (സംഗീതശാസ്ത്രം) ==അവലംബം== <references/> {{അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം}} [[വർഗ്ഗം:1914-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1994-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡിസംബർ 6-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 2-ന് മരിച്ചവർ]] {{DEFAULTSORT:മാധവൻ നായർ, സി.}} [[വർഗ്ഗം:മലയാള ബാലസാഹിത്യകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] ftgcddfl6zvwuia89q9nin0t5z5x0zm 0 8922 4671868 4669385 2026-09-30T07:30:54Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671868 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Rashtriya Swayamsevak Sangh}} {{നാനാർത്ഥം|ആർ.എസ്.എസ്.}} {{Infobox Non-profit | Non-profit_name = രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം | Non-profit_logo = [[File:RSS-flag.png|200px|RSS Flag]] | Non-profit_type = ഹിന്ദു ദേശീയ വാദി സംഘടന | founded_date = {{birth date and age|1925|09|27|df=yes}} | founder = [[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|ഡോ:കേശവ ബലറാം ഹെഡ്ഗേവാർ]] | location = നാഗപൂർ,​ മഹാരാഷ്ട്ര | leader = [[മോഹൻ ഭാഗവത്]] | num_members = ഉദ്ദേശം 10-12 ദശലക്ഷം<ref name="Bhatt113"/> | homepage = [http://www.rss.org/ Rss.org] | footnotes = }} ഒരു വലതുപക്ഷ ഹിന്ദു ദേശീയവാദ, സംഘടനയാണ് '''ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌.''' എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിലറിയപ്പെടുന്ന '''രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം''' ({{lang-hi|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ}}, {{lang-en|National Volunteers' Union}}),<ref name=Horowitz>{{cite book|last=Horowitz|first=Donald L.|title=The Deadly Ethnic Riot|url=https://archive.org/details/deadlyethnicriot00horo|year=2001|publisher=[[University of California Press]]|isbn=978-0520224476|page=[https://archive.org/details/deadlyethnicriot00horo/page/244 244]}}</ref><ref name="McLeod2002">{{cite book|last=McLeod|first=John|title=The history of India|url=https://books.google.com/books?id=DAwmUphO6eAC&pg=PA209|accessdate=11 June 2010|year=2002|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-31459-9|pages=209–}}</ref>.[[1925|1925ലെ ]][[വിജയദശമി]] ദിവസത്തിൽ [[നാഗ്പൂർ|നാഗ്പൂരിലെ]] [[മോഹിദെവാഡ]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്‌. [[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|കേശവ ബലിറാം ഹെഡ്ഗേവാർ]] എന്ന [[നാഗ്പൂർ]] സ്വദേശിയായ ഡോക്ടറാണ്‌ ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ സ്ഥാപകൻ. [[ഭാരതം|ഭാരതമൊട്ടുക്ക്‌]] പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ സംഘടന നിലവിലെ ഇന്ത്യൻ ഭരണകക്ഷിയായ, [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിയുടെ]] മാതൃ സംഘടനയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="Haynes2003">{{cite book|author=Jeff Haynes|title=Democracy and Political Change in the Third World|url=https://books.google.com/books?id=YdWAAgAAQBAJ&pg=PA168|date=2 September 2003|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-54184-3|pages=168–}}</ref> [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ]] ഒരു തവണയും സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയിൽ മൂന്ന് തവണയും (ഗാന്ധി കൊല്ലപ്പെട്ട അവസരത്തിലും അടിയന്തിരാവസ്ഥയിലും, ബാബരി മസ്ജിദ് തകർക്കപ്പെട്ട സമയത്തും) ആർ.എസ് .എസ് നിരോധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായിട്ടുണ്ട് <ref>[http://books.google.com/books?id=b8k4rEPvq_8C&pg=PA264&hl=en#v=onepage&q&f=false എൻസൈക്ലോപ്പീഡിയ ഓഫ് മോഡേൺ വേൾഡ് വൈഡ് എക്സ്ട്രീമിസ്റ്റ്സ് ആൻഡ് എക്സ്ട്രീമിസ്റ്റ് ഗ്രൂപ്പ്സ്- സ്റ്റീഫൻ ഇ ആറ്റ്കിൻസ്]</ref>ആർ.എസ്.എസ്. ഒരു അർദ്ധ സൈനിക സംഘടനായണെന്ന ആരോപണവുമുണ്ട്.<ref>https://books.google.co.in/books?id=DAwmUphO6eAC&pg=PA209&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> [[ഹിന്ദു സ്വയംസേവക സംഘം]] എന്ന പേരിൽ [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ]] പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംഘടന ആർ.എസ്.എസ്സിന്റെ ആദർശങ്ങളിൽ പ്രഭാവിതരായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര സംഘടനയാണ്.<ref name="hssus-ക">{{cite web|title=Is there any relationship between HSS & RSS?|url=https://www.hssus.org/content/view/19/111/|work=ഹിന്ദു സ്വയംസേവക് സംഘ്|publisher=hssus.org|accessdate=29 സെപ്റ്റംബർ 2014|language=en|format=FAQ|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305064047/https://www.hssus.org/content/view/19/111/|url-status=bot: unknown}}</ref> സംഘത്തിൻറെ രാജ്യാന്തര പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കാൻ രൂപം നൽകിയ സംഘടനയാണിത്.{{തെളിവ്}} == ചരിത്രം == [[ചിത്രം:Dr. Hedgevar.jpg|thumb|left|150px|[[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ]] ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ സ്ഥാപകൻ]] [[1925|1925ൽ]] [[നാഗ്പൂർ|നാഗ്പൂരിലാണ്‌]] ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്‌. [[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|കേശവ് ബലിറാം ഹെഡ്ഗേവാർ]] എന്ന [[നാഗ്പൂർ]] സ്വദേശിയായ [[ഭിഷ്വഗരൻ|ഡോക്ടറാണ്‌]] ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ സ്ഥാപകൻ. മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥിയായിരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ ]]<nowiki/>ഭാഗമായി [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ]] പങ്കെടുത്തിരുന്നു. 1921 ൽ ഒരു വർഷക്കാലം [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് ഗവണ്മെന്റ്]] അദ്ദേഹത്തെ ജയിലിൽ അടച്ചു. [[നാഗ്പൂർ|നാഗ്പൂരിൽ]] തിരിച്ചെത്തിയതിനു ശേഷം 1925 ൽ ആർ.എസ്.എസ്സിന്റെ രൂപവത്കരണം വരെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ]] ഒരു സജീവ പ്രവർത്തകനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. എന്നാൽ സംഘടനാരൂപവത്കരണത്തിനു ശേഷം [[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|ഹെഡ്ഗേവാറും]] കൂട്ടരും [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ]] പങ്കെടുത്തുപോന്നെങ്കിലും ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിനെ അതിൽനിന്നും അകറ്റി നിർത്തി. 1931 ൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണ]]ത്തിനെതിരായുള്ള ഒരു പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടതിനു രണ്ടാം തവണയും അദ്ദേഹം ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഭാരതത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും സംസ്ക്കാരവും സംരക്ഷിക്കാൻ [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കൾ]] ഒന്നിക്കണമെന്ന് [[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|കെ.ബി. ഹെഗ്ഡേഗേവാർ]] ആഹ്വാനം ചെയ്തു. 1927 ലെ [[നാഗ്പൂർ കലാപം‌‌‌‌‌‌]] കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷമാണ് ആർ.എസ്.എസ്സിന് ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വൻ പ്രചാരം ലഭിച്ചത്. [[ചിത്രം:RSS meeting 1939.jpg|thumb|right|300px|1939-ലെ ആർ.എസ്.എസിന്റെ സമ്മേളനത്തിൽ എടുത്ത ചിത്രം.]] [[1947]]-ൽ നടന്ന [[ഇന്ത്യയുടെ വിഭജനം|ഭാരത വിഭജനം]] ലക്ഷക്കണക്കിന്‌ [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളും]] [[മുസ്‌ലിം|മുസ്ലീങ്ങളും]] [[സിഖ്|സിഖുകാരും]] കലാപത്തിൽ നിന്നും രക്ഷപെടാൻ വേണ്ടി കഷ്ട്ടപ്പെട്ടിരുന്ന കലാപങ്ങളും അക്രമങ്ങളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു.<ref>Users.erols.com. Retrieved 2011-01-26.</ref>{{dl}} പുതുതായി രൂപംകൊണ്ട ഭാരതത്തിലെ, [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു]] ഭരണത്തെ മറിച്ചിടാനുള്ള ശ്രമം തടഞ്ഞ{{cn}} ആർ.എസ്.എസിനെ, അറിയപ്പെടുന്ന ഗാന്ധിയനും ഇന്ത്യയിലെ ഉയർന്ന സിവിലിയൻ അവാർഡ് ജേതാവുമായിരുന്ന ഡോക്ടർ ഭഗവാൻദാസ് "വളരെ ഉത്സാഹത്തോടെ സ്വയം ത്യജിക്കുന്ന കുട്ടികൾ" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>Anthony Elenjimittam, Philosophy and action of the R. S. S for the Hind Swaraj, Published by Laxmi Publications, 1951, page 172</ref><ref>Om Prakash Ralhan, Encyclopedia of political parties, Published by Anmol Publications PVT. LTD., 2002 ISBN 81-7488-865-9, page 224</ref> === ലക്ഷ്യങ്ങൾ === [[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തെയും]] അതിലെ ജനങ്ങളേയും ദേവീരൂപത്തിൽ ([[ഭാരതാംബ]]) കണ്ട്‌ സേവനം ചെയ്യുകയും ഭാരതത്തിന്റെ [[ആത്മീയത|ആത്മീയ]], [[ധർമ്മം|ധാർമ്മിക]] മൂല്യങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ഭാരതത്തിലെ [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളുടെ]] താൽപര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുകയുമാണ് ഈ സംഘടനയുടെ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യം.<ref name="aim"/> 'വസുധൈവ കുടുംബകം 'ലോകമേ തറവാട്' എന്ന ഹൈന്ദവ സംസ്കാരിക മൂല്യം വഴി ഭാരതത്തെ, മറ്റു രാജ്യങ്ങൾ മാതൃകയാക്കുന്ന രീതിയിൽ, ഒരു ശക്തമായ രാജ്യമാക്കി പുന:പ്രതിഷ്ടിക്കുകയെന്നതാണ് സംഘടനയുടെ പ്രഖ്യാപിത ലക്‌ഷ്യം.<ref name="aim"/> സാമൂഹിക പരിവർത്തനം, [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളുടെ]] ഉന്നമനം എന്നിവയാണ് മറ്റു ലക്ഷ്യങ്ങൾ. ആർ.എസ്സ്.എസ്സിന്റെ [[തത്ത്വശാസ്ത്രം|തത്ത്വ ശാസ്ത്രപരമായ]] വീക്ഷണഗതികൾ, [[സാംസ്കാരിക ദേശീയത|സാംസ്കാരിക ദേശീയതയും]](Cultural nationalism) [[ഇന്റഗ്രൽ ഹ്യുമാനിസം|എകാത്മാ മാനവ ദർശനവുമാണ്]](Integral Humanism). ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ അഭിപ്രായമനുസരിച്ച്‌ ഒരു [[ഹിന്ദു]] എന്നത്‌ [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ]] താമസിക്കുന്ന ഏതൊരു കുലത്തിൽ പിറന്ന വ്യക്തിയുമാവാം<ref name="aim"/> എന്നാണ് ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ നിർവ്വചനം നിലകൊള്ളുന്നത്‌{{തെളിവ്}}. ഹൈന്ദവം എന്നത്‌ ഒരു മതമല്ല മറിച്ച്‌ ഒരു ജീവിതരീതിയാണ്‌ എന്ന് ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ വിശ്വസിക്കുന്നു.<ref name="aim"/> ===ഗാന്ധിവധവും നിരോധനവും=== {{main| മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ കൊലപാതകം}} 1948-ൽ ഗാന്ധിജിയെ, മുൻ ആർ.എസ്.എസ് അംഗവും ഹിന്ദു മഹാസഭ പ്രവർത്തകനുമായ [[നാഥുറാം ഗോഡ്സെ]] (1932 വരെ RSS ൽ അംഗത്വം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് സംഘടന തന്നെ സമ്മതിക്കുന്നുണ്ട്) കൊലപ്പെടുത്തി. കൊലയാളി RSS അംഗത്വം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഗോഡ്സെയുടെ ബന്ധുക്കൾ പറയുന്നുണ്ട്<ref name="et">{{cite news|last1=Venugopal|first1=Vasudha|title=Nathuram Godse never left RSS, says his family|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/nathuram-godse-never-left-rss-says-his-family/articleshow/54159375.cms|accessdate=4 July 2017|publisher=Economic times|date=8 September 2016}}</ref><ref name="BBC">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/655722.stm Analysis: RSS aims for a Hindu nation, BBC, 2003-03-10|title=RSS aims for a Hindu nation|accessdate=2016-01-02}}</ref><ref>Atkins, Stephen E. (2004). Encyclopedia of modern worldwide extremists and extremist groups. Greenwood Publishing Group. p. 264. ISBN 9780313324857. Retrieved 26 May 2010.</ref> വധിച്ചതിനുശേഷം നിരവധി പ്രമുഖ ആർ.എസ്.എസ് നേതാക്കളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും 1948 ഫെബ്രുവരി 4-ൽ ആർ.എസ്.എസിനെ നിരോധിക്കുകയും ചെയ്തു<ref name="PLJ100">{{cite book |last1=Panicker |first1=P L John |title=Gandhian approach to communalism in contemporary India |page=100 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/7178/9/09_chapter%202.pdf#page=79 |accessdate=06 നവംബർ 2019 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ഗാന്ധിവധം|ഗാന്ധിവധത്തിൽ]] ഉണ്ടായിട്ടുള്ള ഗൂഢാലോചനയെക്കുറിച്ച്‌ അന്വേഷിച്ച ജസ്റ്റിസ്‌ [[കപൂർ കമ്മീഷൻ]]<ref name="കപൂർ കമ്മീഷൻ"/> ഇങ്ങനെ നിരീക്ഷിച്ചു: {{cquote| "ആർ.എസ്.എസ് ഒരു സംഘടന എന്ന നിലക്ക് ബോംബേറിന്റെയോ [[മഹാത്മാഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] വധത്തിന്റെയോ ഉത്തരവാദികൾ അല്ല. വധത്തിന്റെ ഉത്തരവാദികൾ ആർ.എസ്.എസ് നിയന്ത്രണത്തിലുമായിരുന്നില്ല. ഉത്തരവാദികൾ ആയിട്ടുള്ളവർ [[വി.ഡി. സാവർക്കർ|സവർക്കറിന്റെ]] ഹിന്ദുമഹാസഭയിൽ അംഗങ്ങളാണ്, ആർ.എസ്.എസിന്റെ അംഗങ്ങൾ ആണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല, പരേഡ്, റാലി, കായികപരിശീലനം, ഷൂട്ടിങ് പരിശീലനം എന്നിവയിലുപരി അവർ വളരെ അക്രമപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവരായിരുന്നു." {{right|– '''കാപ്പുർ കമ്മീഷൻ റിപ്പോർട്ട്‌, പതിപ്പ്. 1, Page 165'''}}<ref name="കപൂർ കമ്മീഷൻ">{{cite web|title=Report of Commission of Inquiry in to Conspiracy to Murder Mahatma Gandhi (1969)|url=https://archive.org/details/6026201-1969-Report-of-Jeevan-Lal-Kapur-Commission-of/page/n174/mode/1up|accessdate=2015-09-06}}</ref>.}} ====ഗാന്ധിവധത്തിൽ സന്തോഷപ്രകടനം==== ഗാന്ധിജിയുടെ വധത്തെ ആർ.എസ്സ്.എസ്സ് ന്യായീകരിക്കുകയും, വധത്തിൽ സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മധുരവിതരണം നടത്തുകയുമുണ്ടായി എന്ന് സെപ്റ്റംബർ 11, 1948 ന് [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|ഗോൾവൽക്കറിന്]] എഴുതിയ മറുപടി കത്തിൽ , [[വല്ലഭായി പട്ടേൽ|സർദ്ദാർ വല്ലഭായി പട്ടേൽ]] ആരോപിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name=TH/><ref name="ഔട്ട്ലുക്ക്">{{cite journal |title=Sardar Patel And Mahatma Gandhi On The RSS |journal=Outlook Magazine |date=27 ഏപ്രിൽ 1998 |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/sardar-patel-and-mahatma-gandhi-on-the-rss/205427 |accessdate=26 സെപ്റ്റംബർ 2019 |quote=All their (RSS) leaders' speeches were full of communal poison. As a final result of the poi-son...an atmosphere was created in which such a ghastly tragedy (Gandhi's assassination) became possible...RSS men expressed joy and distributed sweets after Gandhiji's death. |archive-date=2019-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926113234/https://www.outlookindia.com/magazine/story/sardar-patel-and-mahatma-gandhi-on-the-rss/205427 |url-status=dead}}</ref>. ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ ആഭ്യന്തരമന്ത്രിയും ഉപപ്രധാനമന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[സർദാർ വല്ലഭായി പട്ടേൽ|സർദാർ വല്ലഭായിപട്ടേൽ]] ഗാന്ധിവധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇങ്ങനെ എഴുതി :{{ഉദ്ധരണി|ആർ.എസ്.എസിന്റെ എല്ലാ നേതാക്കളുടേയും പ്രസംഗങ്ങൾ മുഴുവൻ വർഗീയ വിഷം നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ വിഷമയമായ ഒരു അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ച ഭീകരമായ അവസ്ഥയുടെ അന്തിമ ഫലമാണ്‌ ഗാന്ധിവധം. ഗാന്ധിയുടെ മരണശേഷം ആർ.എസ്.എസുകാർ സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മധുരവിതരണം നടത്തുകയും ചെയ്തു|||ഗോൾ‌വാൾക്കറിനും ശ്യാമപ്രസാദ് മുഖർജിക്കും സർ‌ദാർ പട്ടേൽ അയച്ച കത്തുകളിൽ നിന്ന്-ഔട്ട്‌ലുക് വാരിക 27 ഏപ്രിൽ 1998 <ref>[http://books.google.com/books?id=Fn7GhTpJ4esC&pg=PA83&dq=the+RSS+men+expressed+joy+and+distributed+sweets+after+Gandhiji's+death&cd=2#v=onepage&q=&f=false Communal politics:Facts versus myths]-by Ram Puniyani</ref><ref name=TH>[http://www.thehindu.com/news/national/patel-thought-rss-had-no-role-in-gandhi-killing/article7834582.ece ദ ഹിന്ദു, 2015 നവംബർ 03]</ref>}} [[ഗാന്ധിവധം|ഗാന്ധിവധത്തിന്റെ]] ഗൂഢാലോചനാ ആരോപണത്തിൽ നിന്നും സുപ്രീം കോടതി ആർ.എസ്.എസ് നേതാക്കളെ കുറ്റവിമുക്തരാക്കുകയും കോടതി നിർദ്ദേശത്തെ തുടർന്ന്, ആർ.എസ്.എസിന് ലിഖിത ഭരണഘടന ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്ന ആവശ്യത്തിൽ കേന്ദ്രസർക്കാർ സംഘടനക്കുണ്ടായിരുന്ന നിരോധനം പിൻവലിക്കാൻ സന്നദ്ധത പ്രകടിപ്പിച്ചു. രണ്ടാം സർസംഘചാലകായിരുന്ന [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|ഗോൾവർക്കർ]] ഭരണഘടന രൂപീകരിക്കുകയും സർക്കാരിന് സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന്, സർക്കാർ ആർ.എസ്.എസിനുണ്ടായിരുന്ന നിരോധനം പിൻവലിച്ചു<ref>Curran, Jean A. Jr. The RSS: Militant Hinduism Far Eastern Survey, Vol. 19, No. 10. (May 17, 1950), pp. 93–98.</ref><ref name="PLJ100"/> === ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയോടുള്ള സമീപനം === ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയിൽ മനുസ്മൃതിയിലെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പരിഗണിച്ചിട്ടില്ല എന്ന കാരണത്താൽ സംഘടന ഇതിനെ എതിർത്തുവന്നിരുന്നു. ===ദാദ്ര, നാഗർ ഹവേലി, ഗോവ എന്നിവയുടെ വിമോചനം=== ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം ദാദ്രയും നാഗർഹവേലിയും [[പോർച്ചുഗീസ്]] അധിനിവേശത്തിൽ നിന്നും അടർത്തിയെടുക്കാൻ ആർ.എസ്.എസ് ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംഘടനകൾ പ്രേരണ ചെലുത്തിയിരുന്നു. 1954-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ദാദ്രയുടെയും നാഗർ ഹവേലിയുടെയും പ്രത്യേകത പഠിക്കാനും വിമോചനത്തിനായി സമരം ചെയ്യുന്ന തൊഴിലാളികളെ അടുത്തറിയാനുമായി ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകരായ രാജ വകന്കരും നാനാ കജ്രെക്കരും നിരവധി തവണ അവിടങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു. 1954 ഏപ്രിലിൽ ദാദ്രയുടെയും നാഗർഹവേലിയുടെയും വിമോചനത്തിനായി നാഷണൽ മൂവ്മെന്റ് ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ(NMLO), ആസാദ് ഗോമന്ടക് ദൾ(AGD) എന്നീ സംഘടനകളുമായി സഖ്യത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.<ref>Purushottam Shripad Lele, Dadra and Nagar Haveli: past and present, Published by Usha P. Lele,1987</ref> 1954 ജൂലൈ 21 രാത്രിയിൽ ഈ സഖ്യത്തിന് വെളിയിലുള്ള ഒരു വിമോചനസംഘം ദാദ്രയിലെ [[പോർച്ചുഗീസ്]] പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ പിടിച്ചെടുത്തു ദാദ്ര സ്വതന്ത്രമായി എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന്, ജൂലൈ 28 ആർ.എസ്.എസിന്റെയും ആസാദ് ഗോമന്ടക് ദളിന്റെയും സഖ്യം നരോലിയും ഫിപാരിയയും അവസാനം സിൽവാസയുടെ തലസ്ഥാനവും പിടിച്ചെടുത്തു. [[പോർച്ചുഗീസ്]] ശക്തികൾ നാഗർഹവേലി വഴി രക്ഷപെടുകയും പിന്നീട് 1954 ഓഗസ്റ്റ്‌ 11-ന് ഇന്ത്യൻ പോലീസിനോട് കീഴടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഒരു സ്വദേശഭരണ സംവിധാനം ശേഷം നിലവിൽ വന്നു. ദാദ്രയും നാഗർഹവേലിയും വിമോചനം നേടിയത് [[ഗോവ|ഗോവയിലെ]] [[പോർച്ചുഗീസ്]] ഭരണത്തിനെതിരായുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾക്ക് ശക്തി പകർന്നു. 1955-ൽ ആർ.എസ്.എസ് നേതാക്കൾ ഗോവയിലെ [[പോർച്ചുഗീസ്]] ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാനും ഇന്ത്യയിൽ [[ഗോവ|ഗോവയെ]] ചേർക്കാനും ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചു. ഒരു സൈനിക നടപടിക്ക് പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു]] വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ ആർ.എസ്.എസ് നേതാവായിരുന്ന റാവു ജോഷി, [[ഗോവ|ഗോവയിലേക്ക്]] സത്യാഗ്രഹ പ്രക്ഷോഭം നയിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെയും അനുയായികളെയും [[പോർച്ചുഗീസ്]] പോലീസ് ജയിലിലാക്കുകയും ചെയ്തു. സമാധാനപരമായ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ തുടർന്നെങ്കിലും കടുത്ത അടിച്ചമർത്തലാണ് നേരിടേണ്ടി വന്നത്. 1955 ഓഗസ്റ്റ്‌ 15-ന് സത്യാഗ്രഹം നടത്തിയിരുന്നവർക്ക് നേരെ [[പോർച്ചുഗീസ്]] പോലീസ് വെടിവക്കുകയും 30-നടുത്ത് ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>Christophe Jaffrelot, The Hindu Nationalist Movement in India, Published by Columbia University Press, 1998</ref> ===അടിയന്തരാവസ്ഥക്കെതിരെ=== [[1975]]-ൽ [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി]] ഭാരതത്തിൽ [[ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥ (1975)|അടിയന്തരാവസ്ഥ]] കൊണ്ടുവരികയും പൗരാവകാശങ്ങൾക്കും മാധ്യമങ്ങൾക്കും നിയന്ത്രണമേർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.<ref>Emma Tarlo, Unsettling Memories: Narratives of India's "emergency", Published by Orient Blackswan, 2003, ISBN 81-7824-066-1, 9788178240664</ref> [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതി]], [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി|ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ]] പാർലമെന്റിലേക്കുള്ള തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കൃത്രിമം നടത്തിയതായി കണ്ട് കോടതി അസാധുവാക്കിയതാണ് ഇത്തരത്തിൽ ഒരു കടുത്ത തീരുമാനത്തിലേക്ക് വഴിവെച്ചത്. തുടർന്ന്, ഗാന്ധിയനായ [[ജയപ്രകാശ് നാരായണൻ]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളെയും മറ്റു ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെയും രാജ്യവ്യാപകമായി ജയിലിൽ അടക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Martha Craven Nussbaum, The Clash Within: Democracy, Religious Violence, and India's Future, Published by Harvard University Press, 2007 ISBN 0-674-02482-6, 9780674024823</ref>. ആർ.എസ്.എസ് അടക്കമുള്ള നിരവധി സംഘടനകളെ നിരോധിച്ചു.<ref>Jaffrelot Christophe, Hindu Nationalism, 1987, 297, Princeton University Press, ISBN 0-691-13098-1, ISBN 978-0-691-13098-9</ref> പോലീസ് ആയിരക്കണക്കിന് ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകരെ ജയിലിൽ അടച്ചു.<ref>Chitkara M G, Hindutva, Published by APH Publishing, 1997 ISBN 81-7024-798-5, 9788170247982</ref> ഈ നിരോധനത്തിനെ മറികടന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് സ്വയം സേവകർ [[അടിയന്തരാവസ്ഥ|അടിയന്തരാവസ്ഥക്കെതിരെയും]] മൌലിക അവകാശങ്ങൾ അടിച്ചമർത്തുന്നതിനെതിരെയും [[സത്യാഗ്രഹം]] നടത്തുകയും [[ജനാധിപത്യം]] തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാനായി രഹസ്യമായി പ്രവർത്തിച്ചു. മാധ്യമപ്രവർത്തനം നിയന്ത്രണവിധേയമായിരുന്നതിനാൽ ലേഖനങ്ങൾ രഹസ്യമായി പ്രചരിപ്പിക്കുകയും പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്കായി പണം സ്വരൂപിക്കുകയും ചെയ്തു. മറ്റു ജനാധിപത്യ പാർട്ടികളുടെ നേതാക്കളുമായി ജയിലിലും വെളിയിലുമായി [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യത്തിനായി]] ബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.<ref>Post Independence India, Encyclopedia of Political Parties, 2002, published by Anmol Publications PVT. LTD, ISBN 81-7488-865-9, 9788174888655</ref> ഈ പ്രക്ഷോഭം പതിനായിരക്കണക്കിന് ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകർ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നതായും ദിവസവും കൂടുതൽ കൂടുതൽ യുവാക്കളെ പ്രക്ഷോഭത്തിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നതായി വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ ലക്‌ഷ്യം "[[ജനാധിപത്യം]] തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരിക എന്നത് മാത്രമാണ്" എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.<ref>page 238, Encyclopedia of Political parties, Volumes 33–50 http://books.google.co.in/books?id=QCh_yd357iIC&pg=PA238 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024114318/http://books.google.co.in/books?id=QCh_yd357iIC&pg=PA238 |date=2012-10-24 }}</ref> ലണ്ടനിലെ 'ദി എക്കണോമിസ്റ്റ്‌' ആർ.എസ്.എസിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്‌ 'ലോകത്തിലെ ഏക [[ഇടതുപക്ഷം|ഇടതുപക്ഷമല്ലാത്ത]] വിപ്ലവശക്തി' എന്നാണ്{{cn}}. 1977-ൽ [[ഇന്ത്യയിലെ അടിയന്തരാവസ്ഥ (1975)|നിരോധനാജ്ഞ]] പിൻവലിച്ചപ്പോൾ ആർ.എസ്.എസിന്റെയും നിരോധനം പിൻവലിച്ചു. ===ഭൂപരിഷ്ക്കരണത്തിലെ പങ്ക്=== [[ഗാന്ധിയൻ]] നേതാവായിരുന്ന [[വിനോബാ ഭാവേ]] സംഘടിപ്പിച്ച ഭൂമിദാന പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ആർ.എസ്.എസ് പങ്കെടുത്തു. [[1951]] നവംബറിൽ [[വിനോബാ ഭാവേ]] ആർ.എസ്.എസ് നേതാവ് [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|എം.എസ്. ഗോൾവർക്കറുമായി]] കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ നിന്നും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|ഗോൾവർക്കർ]], ഭൂപരിഷ്ക്കരണത്തിന് ആർ.എസ്.എസിന്റെ സഹായം വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.<ref>Suresh Ramabhai, Vinoba and his mission, Published by Akhil Bharat Sarv Seva Sangh, 1954</ref> തുടർന്ന്, [[നാനാജി ദേശ്മുഖ്|നാനാജി ദേശ്‌മുഖിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകർ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.<ref name="Andersen, Walter K. 1987 p. 111">Andersen, Walter K.; Shridhar D. Damle (1987). The Brotherhood in Saffron: The Rashtriya Swayamsevak Sangh and Hindu Revivalism. Boulder: Westview ress. p. 111. ISBN 0813373581.</ref> എന്നാൽ [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|ഗോൾവർക്കർ]] ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ [[ഇടതുപക്ഷം|കമ്യൂണിസ്റ്റ്]] ശൈലിയിൽ വിമർശകൻ കൂടിയായിരുന്നു. ഈ പ്രക്ഷോഭം ജനങ്ങളിൽ [[ഇടതുപക്ഷം|കമ്യൂണിസ്റ്റ്]] ശൈലിയിയെക്കാൾ ഉയർന്നുള്ള വിശ്വാസം ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കണം എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="aim"/> ==സംഘടന== ആർ.എസ്.എസിന് പ്രവർത്തകരുടെ റിക്കോർഡ് സൂക്ഷിക്കുന്ന പതിവില്ലെങ്കിലും ഏകദേശം 7 കോടി മുതൽ 10 കോടി പ്രവർത്തകർ ഉള്ളതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ===സർസംഘചാലക് പദവി<ref name="Bhatt113">Bhatt, Chetan (2001). Hindu Nationalism: Origins, Ideologies and Modern Myths. New York: Berg Publishers. p. 113. ISBN 1-85973-348-4.</ref> === {{പ്രലേ|സർസംഘചാലക്}} സർസംഘചാലക് പദവി ആണ് ആർ.എസ്.എസിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പദവി. ഈ സ്ഥാനം നിശ്ചയിക്കുന്നത് മുൻഗാമി ആയിരിക്കും. സർസംഘചാലക് പദവിയിൽ വന്നിട്ടുള്ളവർ: *[[കെ.ബി. ഹെഡ്ഗേവാർ|ഡോ. കേശവ് ബലിറാം ഹെഡ്ഗേവാർ]] (സ്ഥാപകൻ), ഡോക്ടർജി എന്നറിയപ്പെടുന്നു (1925-1930 & 1931-1940) *[[ലക്ഷ്മൺ വാമൻ പരഞ്ജ്പേ|ഡോ. ലക്ഷ്മൺ വാമൻ പരഞ്ജ്പേ]] (1930-1931) (ഡോ. ഹെഡ്ഗേവാർ സത്യാഗ്രഹം നടത്തി ജയിലിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്ന കാലത്ത്) *[[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|ശ്രീ. മാധവ് സദാശിവ് ഗോൾവർക്കർ]], ഗുരുജി എന്നറിയപ്പെടുന്നു (1940-1973) *[[മധുകർ ദത്താത്രയ ദേവറസ്|ശ്രീ. മധുകർ ദത്താത്രേയ ദേവറസ്]], ബാലാസാഹെബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു (1973-1993) *[[രാജേന്ദ്ര സിംഗ്|പ്രൊഫ. രാജേന്ദ്ര സിംഗ്]], രാജുഭയ്യ എന്നറിയപ്പെടുന്നു (1993-2000) *[[കെ.എസ്. സുദർശൻ|കുപ്പഹള്ളി സിതാരാമയ്യ സുദർശൻ]] (2000-2009) *[[മോഹൻ മധുകർ ഭാഗവത്|ഡോ. മോഹൻ മധുകർ ഭാഗവത്]] (21 മാർച്ച്‌ 2009 മുതൽ ഇന്നുവരെ) ===ശാഖ=== ശാഖ എന്നത് ശിഖരം (branch) എന്ന അർഥം വരുന്ന ഹിന്ദി പദമാണ്. ആർ.എസ്.എസിന്റെ സംഘടനാപരമായ പ്രവൃത്തികൾ നടത്തുന്നത് സംഘശാഖകൾ മുഖേനയാണ്. പൊതു സ്ഥലത്ത് ഒരു മണിക്കൂർ നിത്യേന നിയമേന നടത്തപ്പെടുന്ന കൂടിച്ചേരലാണ് [[സംഘശാഖ]]. സംഘശാഖയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന വ്യക്തികളെ സ്വയംസേവകർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. 2004-ൽ 60,000 ശാഖകൾ ഇന്ത്യയിൽ ഒട്ടുക്ക് നടന്നിരുന്നു.<ref>RSS might get trendy uniform next year Rediff – July 23, 2004</ref> അതേസമയം [[2004]]-ലെ [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]] കേന്ദ്ര സർക്കാർ വീണതിന് ശേഷം ശാഖകൾ 10,000 ആയി ചുരുങ്ങി. [[2010]] ജനുവരിയിലെ [[ഡൽഹി|ഡൽഹിയിലെ]] ആർ.എസ്.എസ് മാധ്യമവിഭാഗത്തിന്റെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ശാഖകളുടെ എണ്ണം 39,823 എന്നാണ്.<ref>KAUSHIK, NARENDRA (June 5, 2010). "RSS shakhas fight for survival - India - The Times of India". Indiatimes (The Times of India). Retrieved 11 June 2010.</ref> [[ബഹുജൻ സമാജ് പാർട്ടി|ബഹുജൻ സമാജ് പാർട്ടിയുടെയും]] [[സമാജ് വാദി പാർട്ടി|സമാജ് വാദി പാർട്ടിയുടെയും]] ജാതിരാഷ്ട്രീയമാണ് ഇതിനു കാരണമായി ആർ.എസ്.എസ് കാണുന്നത്.{{തെളിവ്}} ലോകത്ത് 33 രാജ്യങ്ങളിലായി ശാഖകൾ നടക്കുന്നുണ്ട് . [[യോഗ]], വ്യായാമങ്ങൾ, കളികൾ തുടങ്ങിയ കായികപരമായ പരിപാടികളും, [[സുഭാഷിതം]], ദേശഭക്തിഗാനങ്ങൾ, അമൃതവചനം, കഥകൾ, പ്രാർത്ഥന തുടങ്ങിയവ കൂടിച്ചേർന്നതാണ് ശാഖ. സാമൂഹികസേവനം, സാമൂഹികാവബോധം വളർത്തൽ, ദേശസ്നേഹം വളർത്തൽ തുടങ്ങിയവും മറ്റു പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്.<ref>K. R. Malkani, The RSS story, Published by Impex India, 1980</ref> പ്രവർത്തകർ പ്രാഥമിക ശുശ്രൂഷ, ദുരിതാശ്വസ പ്രവർത്തനം പുനരധിവാസ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയവയിൽ പരിചയം നേടുകയും ഗ്രാമങ്ങളിലെ അടിസ്ഥാനാവശ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കാളികൾ ആകുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>M. G. Chitkara, Rashtriya Swayamsevak Sangh: national upsurge, Published by APH Publishing, 2004, ISBN 81-7648-465-2, 9788176484657</ref> ===ഗണവേഷം=== കറുത്ത പദവേഷം ([[ഷൂസ്]]), സോക്സ്‌ ( ബ്രൗൺ),&nbsp;പാൻറ് (വുഡ് ബ്രൗൺ), ബെൽറ്റ്‌ (തവിട്ടുനിറം), ഷർട്ട്‌ (വെള്ള), തൊപ്പി (കറുപ്പ്) ഇവയാണ് സംഘത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വേഷം. കാക്കി നിക്കറായിരുന്നു മുൻപത്തെ വേഷം. അത് മാറ്റി പാന്റാക്കുന്നത് 2016 മാർച്ച് 12 ന് ചേർന്ന് അഖിലേന്ത്യാ പ്രതിനിധി സഭയുടെ തീരുമാനപ്രകാരമാണ്.<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/new-rss-uniform-khaki-shorts-make-way-for-khaki-pants/|title=ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്‌പ്രസ്സ്|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ===ഐറ്റി മിലൻ=== [[വിവരസാങ്കേതികവിദ്യ|വിവരസാങ്കേതിക മേഖലയിൽ]] പ്രവർത്തിക്കുന്ന ശാഖയെ ആണ് ഐ.റ്റി(Information Technology) മിലൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്‌. ശാഖയിൽ നിന്നും വത്യസ്തമായി ആഴ്ച തോറുമാണ് ഐ.റ്റി. മിലൻ കൂടിച്ചേരൽ നടത്തുന്നത്. [[മുംബൈ]], [[പൂനെ]], [[ബെംഗലൂരു]], [[ചെന്നൈ]], [[എറണാകുളം ]], [[ഡൽഹി]] തുടങ്ങിയ പട്ടണങ്ങളിൽ ഐ.റ്റി മിലൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. 60 മിനിട്ട് നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഇത്തരത്തിലുള്ള കൂടിച്ചേരലിൽ പ്രാർഥന, [[സൂര്യനമസ്ക്കാരം]], [[യോഗ]], കളികൾ മുതലായവ ഉണ്ടായിരിക്കും. പൊതുവേ ഇംഗ്ലീഷിൽ കൈകാര്യം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഐ.റ്റി മിലനിൽ വിവരസാങ്കേതിക മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്കായി തയ്യാറാക്കപ്പെട്ട വ്യായാമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു. അവരുടെ മാനസിക ഉല്ലാസത്തിനായിയുള്ള കളികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു. ദേശീയ-സാർവദേശീയ വിഷയങ്ങൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്നു.<ref>"Sangh’s e-Sevaks". openthemagazine.com. 27 February 2010. Retrieved 27 January 2011.</ref> === [[RSSപ്രചാരകന്റെ യോഗ്യതകൾ|പ്രചാരകൻ]] === പ്രതിഫലം കൂടാതെ മുഴുവൻ സമയം പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രവർത്തകന്മാരാണ് പ്രചാരകർ. ഒരു വർഷത്തിൽ കുറഞ്ഞ കാലയളവിൽ ഉള്ളവരെ വിസ്താരകർ എന്നും പറയുന്നു. മറ്റു സംഘപരിവാർ പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് പ്രചാരകന്മാരെ അയക്കുന്ന പതിവുണ്ട് ഉദാ :- [[ബി എം എസ്]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബി.ജെ.പി]],[[സേവാ ഭാരതി]], മുതലായവ. === പരിവാർ സംഘടനകൾ === {{പ്രലേ|സംഘ് പരിവാർ}} * ''രാഷ്ട്രീയ സേവികാ സമിതി'' (വനിതാ വിഭാഗം) * [[അഖില ഭാരതീയ വിദ്യാർത്ഥി പരിഷത്ത്]] (വിദ്യാർത്ഥി വിഭാഗം) * ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി (രാഷ്ട്രീയ രംഗത്ത്‌ ) * ഭാരതീയ മസ്ദൂർ ''സംഘം (തൊഴിലാളി രംഗത്ത്‌)'' * ''ഭാരതീയ കിസാൻ സംഘം'' (കർഷകരുടെ സംഘടന) * ''ഭാരതീയ അഭിഭാഷക പരിഷത്ത്'' (അഭിഭാഷകരുടെ സംഘടന) * ''ഭാരതീയ അദ്ധ്യാപക പരിഷത്ത്'' (അദ്ധ്യാപകരുടെ സംഘടന) * ''[[മുസ്ലീം രാഷ്ട്രീയ മഞ്ച്]]'' (മുസ്‌ളിം വിഭാഗം) * ഭാരതീയ ഇതിഹാസ് സങ്ങലൻ യോജന . * വിശ്വ ഹിന്ദുപരിഷത്ത് * സക്ഷമ (ഭിന്നശേഷിക്കാർക്കായ് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ദേശീയ സംഘടന ) * സഹകാർ ഭാരതി * [[ഭാരതീയ വിചാര കേന്ദ്രം]] * വിദ്യാ ഭാരതി ( ഭാരതീയ വിദ്യാനികേതൻ ) * സംസ്കൃത ഭാരതി * വിശ്വ സംവാദ കേന്ദ്രം * [[ബാലഗോകുലം]] * സ്വദേശി ശാസ്ത്ര പ്രസ്ഥാനം * തപസ്യ * [[സേവാഭാരതി]] * വിവേകാനന്ദകേന്ദ്രം * ഹിന്ദു ഐക്യ വേദി * ക്രീഡ ഭാരതി (കേരള കായിക വേദി ) * വനവാസി കല്യാൺ ആശ്രമം * പൂർവ സൈനിക പരിഷദ് * ആരോഗ്യ ഭാരതി * വിവേകാനന്ദ മെഡിക്കൽ മിഷൻ * കേരള ക്ഷേത്ര സംരക്ഷണ സമിതി * കേസരി * തന്ത്ര വിദ്യ പീഠം *ഹിന്ദു ഐക്യേവേദി *ഐ ടി മിലൻ *അയ്യപ്പേ സേവാസമിതി * ==ലക്ഷ്യം== ആർ.എസ്.എസിന്റെ ലക്ഷ്യമായി വിവരിക്കുന്നത് ഹിന്ദുത്വ മൂല്യങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഇന്ത്യ 2025 ഓട് കൂടി ഇന്ത്യയെ പൂർണമായും ഹൈന്ദവ രാഷ്ട്രമാകുക എന്നതാണ്. രൂപീകരണ സമയത്ത് തന്നെ ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ അതിന്റെ തീവ്ര ഹിന്ദുത്വ ആശയം പ്രകടമാക്കിയതാണ്. .<ref name="aim" />.<ref>H. V. Seshadri, Hindu renaissance under way, Published in 1984, Jagarana Prakashana, Distributors, Rashtrotthana Sahitya (Bangalore)</ref> വിചാരധാരയിൽ ({{lang-en|Bunch of Thoughts}}), [[മാധവ സദാശിവ ഗോൾവൽക്കർ|എം.എസ്. ഗോൾവർക്കർ]] ആർ.എസ്.എസിന്റെ ലക്ഷ്യം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്‌ ഇങ്ങനെയാണ്:<ref name="aim">M S Golwalkar, Bunch of Thoughts, Publishers: Sahitya Sindhu Prakashana</ref> {{cquote| രാജ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളുടെ]] സമീപനം മനസ്സിലാക്കി, ആർ.എസ്.എസ് അവരിൽ രാജ്യത്തിനോട് ആത്മാർപ്പണത്തിന്റെ ശീലം വളർത്തിയെടുക്കുകയും അവരിൽ സ്നേഹത്തിന്റെയും പാരസ്പര്യത്തിന്റെയും സഹകരണത്തിന്റെയും സ്വഭാവരൂപീകരണം ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്ത്, രാജ്യത്തോടുള്ള കടമക്ക് വേണ്ടി വിശ്വാസത്തിനും [[ജാതി|ജാതിക്കും]] [[ഭാഷ|ഭാഷക്കും]] രണ്ടാം പരിഗണന മാത്രം കൊടുത്ത്, അതിലൂടെ യഥാർത്ഥ മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെയും അച്ചടക്കത്തിന്റെയും സ്വഭാവരൂപീകരണം നടത്തി, ശക്തരാകാനും സമൂഹത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം സ്വന്തം ചുമലിൽ ഏറ്റെടുത്ത് എല്ലാ രീതിയിലുമുള്ള അനുശാസന ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലയിലും എല്ലാവരും ഉണ്ടാക്കിയെടുത്ത് [[ഹിമാലയം]] മുതൽ [[കന്യാകുമാരി]] വരെ പരസ്പര സാഹോദര്യത്തോടെയുള്ള ഒരു രാജ്യത്തിനെ ഉണ്ടാക്കുക }} ==സംഘപരിവാർ== {{പ്രലേ|സംഘ് പരിവാർ}} ആർ.എസ്.എസ് ആദർശങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച സംഘടനകളെ പൊതുവിൽ [[സംഘപരിവാർ]] (സംഘകുടുംബം എന്നർഥം വരുന്നു) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. മിക്ക ഇത്തരം സംഘടനകളും മുഴുവൻ സമയ സംഘ പ്രചാരകന്മാർ തുടങ്ങുന്നതോ സഹകരിക്കുന്നതോ ആണ്. [[വിശ്വ ഹിന്ദു പരിഷദ് ]], [[വനബന്ധു പരിഷത്ത്]], [[രാഷ്ട്രീയ സേവികാ സമിതി]], [[അഖില ഭാരതീയ വിദ്യാർത്ഥി പരിഷത്ത്]](ABVP), [[വനവാസി കല്യാൺ ആശ്രമം]], [[ഭാരതീയ മസ്ദൂർ സംഘം ]], [[വിദ്യാഭാരതി]], [[സേവാഭാരതി]] തുടങ്ങി നിരവധി സംഘടനകൾ സമൂഹത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ആർ.എസ്.എസ് ഒരിക്കലും തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നേരിട്ട് പങ്കെടുത്തിട്ടില്ലെങ്കിലും, സമാന ചിന്തകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന [[ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾ|രാഷ്ട്രീയ കക്ഷികളെ]] പിന്താങ്ങുന്നുണ്ട്. [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ബിജെപ്പിയെ]] പിന്താങ്ങുന്നത് ആർ.എസ്.എസ് ആണെങ്കിലും ആ പാർട്ടിയുമായി അഭിപ്രായവത്യാസം വരുമ്പോൾ പിന്തുണക്കാൻ വിമുഖതയും കാട്ടിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ ആർ.എസ്.എസിനോട് ആഭിമുഖ്യം കാണിക്കുന്ന മറ്റു പാർട്ടികളെ പരസ്യമായി പിന്താങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്.<ref>"RSS unhappy with infighting in Guj BJP ~". Infoahmedabad.com. Retrieved 2011-01-26.</ref><ref>"Toe swadeshi line or lose support, RSS warns BJP". Indianexpress.com. 1998-12-15. Retrieved 2011-01-26.</ref> ആർ.എസ്.എസിന്റെ പ്രമുഖ വ്യക്തിത്വങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ [[ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക|പ്രധാനമന്ത്രിയും]] [[ഉപരാഷ്ട്രപതി|ഉപരാഷ്ട്രപതിയും]] [[ആഭ്യന്തരമന്ത്രി|ആഭ്യന്തരമന്ത്രിയും]] മറ്റു മന്ത്രിമാരും ആയും വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ, [[മുഖ്യമന്ത്രി|മുഖ്യമന്ത്രിമാരും]] മറ്റു മന്ത്രിമാരുമായും കൂടാതെ [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിലെ]] [[അംബാസിഡർ]] ആയും വിവിധ രാഷ്ട്രീയ മണ്ഡലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>"I will always be a swayamsevak: PM". Rediff.com. 2000-09-10. Retrieved 2011-01-26.</ref><ref>"Shekhawat a non-partisan candidate, says Vajpayee". Hinduonnet.com. 2007-06-27. Retrieved 2011-01-26.</ref><ref>Haniffa, Aziz, Agnihotri's appointment aimed at boosting US ties, India Abroad, 08-31-2001</ref> ==സാമൂഹികപ്രവർത്തനങ്ങൾ== {{peacock}} പൂജാരികളായി ബ്രാഹ്മണന്മാരെ മാത്രം നിയമിച്ചിരുന്ന മുൻപുണ്ടായിരുന്ന രീതിക്ക് വിപരീതമായി ദളിതരെയും മറ്റു പിന്നാക്ക വിഭാഗങ്ങളെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ പൂജാരിമാരായി സംഘം നിയമിച്ചു.<ref>RSS for Dalit head priests in temples,Times of India</ref> ഹൈന്ദവ ദർശനങ്ങളെ ശരിയായ വിധത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാത്തതുകൊണ്ടാണ്‌ ജാതീയത സമൂഹത്തിൽ വന്നതെന്നും അതിനാൽ എല്ലാത്തരം ജനങ്ങളിലേയ്ക്കും ജാതി മാറ്റിവച്ച് ഇറങ്ങി ചെല്ലുന്നതിലൂടെ ഈ വ്യവസ്ഥിതിയെ മറികടക്കാം എന്നും ആർ.എസ്.എസ് വാദിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദളിതർക്ക് കടന്നു ചെന്ന് പ്രാർഥിക്കാൻ ഉയർന്ന ജാതിക്കാർ വിലക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ദൈവം പോലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവയായിരിക്കും എന്നും സമർഥിക്കുന്നു. ദളിതരെ ക്ഷേത്രങ്ങളില് പൂജരിയാക്കണം എന്ന് ആവശ്യപെട്ട പ്രസ്ഥാനം ആണ് സംഘം. ദളിതരുടെ ഉന്നമനത്തിനായി ആർ എസ് എസ്സിനു അനുസുചിത് ജാതി ജാമാതി അരക്ഷൺ ബചാവോ പരിഷദ് എന്നൊരു പരിവാര് സംഘടന തന്നെ ഉണ്ട് <ref>RSS rips into ban on Dalits entering temples Times of India – January 9, 2007</ref> ആർ.എസ്.എസ് നേതാക്കളുടെ പശ്ചാത്തലം വ്യക്തമല്ലെങ്കിലും അവരിലെ ബ്രാഹ്മണ ജാതിയിൽ പെട്ടവർ കാരണം മറ്റു പിന്നാക്ക ജാതിയിൽ പെട്ടവരെ ആകർഷിക്കാൻ ആർ.എസ്.എസിന് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലെന്ന് ക്രിസ്റൊഫെർ ജെഫ്രോട്ട് നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാതരത്തിലും പെട്ട ജനങ്ങളെ ആർ.എസ്.എസ് സ്വാഗതം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്നും പ്രവർത്തകരിൽ ഒരു രീതിയിലുമുള്ള സമത്വക്കുറവും സംഘടനയിൽ ഇല്ലെന്നും നിരീക്ഷകരായ ആണ്ടേഴ്സണും ദംലെയും വാദിക്കുന്നു.<ref name="Andersen, Walter K. 1987 p. 111"/> 1934-ൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി]], മഹാദേവ് ദേശായിയുടെയും മീരാബെഹന്റെയും കൂടെ വർധയിലെ ആർ.എസ്.എസ് കേന്ദ്രം സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ പ്രവർത്തകരുടെ അച്ചടക്കവും തൊട്ടുകൂടായിമയുടെ പ്രതിഫലനം ഇല്ലാതെയുമുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ ആശ്ചര്യപ്പെടുകയും ഇങ്ങനെ പറയുകയും ചെയ്തു. {{cquote|'' ഞാൻ നിങ്ങളുടെ കേന്ദ്രം സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ അച്ചടക്കവും തോട്ടുകൂടായിമ ഇല്ലാത്തതും കണ്ട് വളരെയധികം അത്ഭുതപ്പെട്ടു.''}} മഹാത്മാ ഗാന്ധി കേന്ദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്ന സ്വയം സേവകരോട് നേരിട്ട് കൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരുടെ ജാതിയെക്കുറിച്ച് ആരായുകയും അവർ ജാതി എന്തെന്ന് അന്യോഷിക്കാതെ ഒരുമിച്ച് ഭക്ഷിക്കുകയും താമസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതും മനസ്സിലാക്കി.<ref>K S Bharati, Encyclopedia of Eminent Thinkers, Volume 7, 1998</ref> കേശവ് സൃഷ്ടി – സംഘ സ്ഥാപകനായ ഡോ.കേശവ് ബലിറാം ഹെഡ്ഗേവാറിന്റെ സ്മരണാര്ത്ഥം തുടങ്ങിയ പ്രൊജക്ട്. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഉപ്പുപാടം നിറഞ്ഞ ഒരു ഗ്രാമം പൂര്ണ്ണമായും ഏറ്റെടുത്തുകൊണ്ട് തുടങ്ങിയ മഹാ പ്രസ്ഥാനം. കൃഷി, വിദ്യാഭ്യാസം, ഗോ സംരക്ഷണം, ആയുര്വേദം തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളില് മികച്ച നിലയില് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.keshavsrushti.com/index.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-12-29 |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222113657/http://www.keshavsrushti.com/index.php |url-status=dead }}</ref> ദീന് ദയാല് റിസര്ച്ച് ഇന്സ്റ്റിറ്റൂട്ട് – ചിത്രകൂട് പ്രൊജക്ട് സംഘപ്രചാരകനായിരുന്ന നാനാജി ദേശ് മുഖ് തുടങ്ങിയ പദ്ധതി . ജനസംഘ സ്ഥാപകന് പണ്ഡിറ്റ് ദീന് ദയാല് ഉപാദ്ധ്യായയുടെ സ്മരണാര്ത്ഥമുള്ള പ്രൊജക്ട്. ഒട്ടേറെ ഗ്രാമങ്ങളെ ദത്തെടുത്ത് ഗ്രാമവികാസം, [[കൃഷി]], [[വിദ്യാഭ്യാസം]], സാക്ഷരത, [[ആരോഗ്യം]] തുടങ്ങി നിരവധി മേഖലകളില് മാതൃകാപരമായ പ്രവര്ത്തനം. കേന്ദ്ര സര്ക്കാര് മുതല് യു.എന് വരെ ദേശീയ അന്തര്ദേശീയ പ്രശംസ നേടിയ പദ്ധതി. നാനാജി ദേശ് മുഖിന്റെ മരണാനന്തരം ആ പ്രദേശത്തെ ഇരുപത്തയ്യായിരത്തോളം ഗ്രാമീണര് തല മുണ്ഡനം ചെയ്ത് പരമ്പരാഗത രീതിയില് അടിയന്തര ക്രിയകള് അനുഷ്ഠിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനപ്രിയതക്ക് ആധാരം.<ref>{{Cite web |url=http://www.chitrakoot.org/html/index.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-12-29 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306005711/http://www.chitrakoot.org/html/index.htm |url-status=dead }}</ref> വിവേകാനന്ദ കേന്ദ്രം കന്യാകുമാരി – കന്യാകുമാരിയിലെ വിവേകാനന്ദപ്പാറയിലെ സ്മാരക മന്ദിരവും പുറത്ത് നൂറേക്കറിലധികം വരുന്ന ക്യാമ്പസുള്ള വിവേകാനന്ദ കേന്ദ്രവും ആര്.എസ്.എസ് പ്രചാരകനായിരുന്ന ഏകനാഥ് റാനഡെ സ്ഥാപിച്ചു. നിരവധിയായ സേവന പ്രവര്ത്തനങ്ങള്, യോഗ ശിബിരങ്ങള്, മെഡിക്കല് മിഷനുകള്, സ്വാശ്രയ സംഘങ്ങള് തുടങ്ങി ആയിരക്കണക്കിന് സേവാ പ്രവര്ത്തനങ്ങള്ക്ക് വിവേകാനന്ദ കേന്ദ്രം നേതൃത്വം നല്കുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.vkendra.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-12-29 |archive-date=2009-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204155924/http://vkendra.org/ |url-status=dead }}</ref>. ഏകാധ്യാപക വിദ്യാലയങ്ങള് നടത്തുന്ന, സാക്ഷരതാ യജ്ഞപ്രവർത്തനമാണ് ഏകല് പ്രൊജക്ട്.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=CzMSBhLPO2Q]</ref><ref>[http://www.ekal.org/]</ref> വിദ്യാഭാരതി നാല്പതിനായിരത്തിലധികം വിദ്യാലയങ്ങള് നടത്തുന്നു. ഇവയിൽ അഞ്ഞൂറോളം വിദ്യാലയങ്ങൾ കേരളത്തിലാണ്. പാലക്കാട് നഗരത്തില് ഇരുപത്തിയഞ്ച് ഏക്കര് ക്യാമ്പസിൽ കല്ലേക്കാട് വ്യാസവിദ്യാ പീഠം ബി.എഡ്. സെന്റർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിദ്യാഭാരതിയുടെ കേരളാ ചാപ്റ്റര് ഭാരതീയ വിദ്യാനികേതന്റെ വെബ് സൈറ്റ് <ref>{{Cite web |url=http://bvnkerala.edu.in/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-12-29 |archive-date=2016-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109173111/http://bvnkerala.edu.in/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിൽ നഗരങ്ങളിൽ ആംബുലന്സ് സര്വ്വീസുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. വയനാട്ടിലും അട്ടപ്പാടിയിലും [[ആശുപത്രി]]. ആദിവാസി വിഭാഗത്തിന് സൌജന്യ [[ചികിത്സാ സൂചിക|ചികിത്സയും]] മരുന്നും. വയനാട്ടിലെ മുട്ടിലില് ആര്.എസ്.എസ് നടത്തുന്ന ആതുരാലയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സ്വാമി വിവേകാനന്ദ മെഡിക്കല് മിഷന് ആശുപത്രിയുണ്ട് {{തെളിവ്}}. ചികിത്സിപ്പിക്കാന് താല്പ്പര്യം കാണിക്കാത്ത വനവാസി വിഭാഗങ്ങളെ വനാനന്തരത്തില് പോയി ചികിത്സിക്കുന്ന രീതിയും ഇവിടെയുണ്ട്. വനാന്തര്ഭാഗത്തുള്ള വനവാസി കോളനികളിലെ പകര്ച്ചവ്യാധികളും പട്ടിണിയും തടഞ്ഞ് എത്രയോ പേരെ മരണത്തില് നിന്നും ഇവര് രക്ഷപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു {{തെളിവ്}}. സംഘസ്വയം സേവകരായ ഡോക്റ്റര്മാര് ഇവിടെ സേവനം ചെയ്യുന്നു.<ref>[http://www.svmm.org/]</ref> ഡോക്ടർ ബി.ആർ.അംബേദ്ക്കർ 1939-ൽ പൂനയിലെ ആർ.എസ്.എസ് കേന്ദ്രം സന്ദർശിച്ചു എന്ന് സംഘം അവകാശപ്പെടുന്നുണ്ട്<ref>Om Prakash Ralhan, Encyclopedia of Political Parties,1998</ref><ref>M. G. Chitkara, Rashtriya Swayamsevak Sangh" national upsurge, 2004</ref>. ആർ.എസ്.എസ് രാജ്യത്തിലെ വികസനം കടന്നു ചെല്ലാത്ത മേഖലകളിലും പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്ന-പട്ടിണി നിലനിൽക്കുന്ന മേഖലകളിലും വിദ്യാഭ്യാസവും മറ്റു ശ്രദ്ധേയമായ പ്രവർത്തനങ്ങളും നടപ്പിലാക്കുന്നുണ്ട്.<ref>http://www.indianexpress.com/news/rethinking-rural-education/599729/0</ref> == ദുരന്താനന്തര/പുനരധിവാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ == ===പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ=== [[ചിത്രം:Tsunami relief by rss volunteers.JPG|thumb|right|250px|2004 ലെ [[സുനാമി]] രക്ഷാപ്രവർത്തനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌. പ്രവർത്തകർ]] ആർ.എസ്.എസ് നിരവധി ദുരന്തങ്ങളിൽ ആശ്വാസ പ്രവർത്തങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 2001-ലെ ഗുജറാത്ത് ഭൂമികുലുക്കത്തിൽ വ്യാപകമായി ദുരിതാശ്വാസ-പുനരധിവാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തി. അവർ ഗ്രാമങ്ങൾ പുനർനിർമിച്ചു.<ref>Goa rebuilds quake-hit Gujarat village Times of India – June 19, 2002</ref><ref>[http://www.thehindu.com/2001/02/18/stories/13180012.htm Ensuring transparency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141125065618/http://www.thehindu.com/2001/02/18/stories/13180012.htm |date=2014-11-25 }}, The Hindu – February 18, 2001</ref> 1971-ലെ ഒറിസ്സാ ചുഴലിക്കാറ്റ് ദുരന്തത്തിലും 1997-ലെ ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌ ചുഴലിക്കാറ്റ് ദുരന്തത്തിലും ആർ.എസ്.എസ് ആശ്വാസ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആർ.എസ്.എസ് ബന്ധമുള്ള സേവാ ഭാരതി എന്ന എൻ.ജി.ഒ സംഘടന ഭീകരപ്രവർത്തനം ശക്തമായ ജമ്മു-കാശ്മീരിൽ നിന്നും 57 കുട്ടികളെ(38 മുസ്ലീങ്ങളും 19 ഹിന്ദുക്കളും) പഠന സഹായത്തിനായി ദത്തെടുത്തിട്ടുണ്ട്.<ref>"[http://ibnlive.in.com/videos/14093/jammu-kids-get-home-away-from-guns.html Jammu kids get home away from guns]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, IBN live, Wed, Jun 28, 2006". Ibnlive.in.com. 2010-02-03. Retrieved 2011-01-26.</ref><ref>"[http://www.oneindia.com/2006/06/25/jk-rss-adopts-militancy-hit-muslim-children.html JK: RSS adopts militancy hit Muslim children]", 25 ജൂൺ 2006, oneindia.com</ref> 1999 കാർഗിൽ യുദ്ധബാധിതരിൽ നിരവധി പേരെ ആർ.എസ്.എസ് സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/edit-page/TIMES-SAMVADBRFund-of-Controversy/articleshow/31202404.cms? Fund of Controversy], Times of India – December 14, 2002</ref> സേവാഭാരതി 2004-ലെ ഇന്ത്യാ മഹാ സമുദ്രത്തിലെ ഭൂമികുലുക്കത്തിലെയും 2004-ലെ തന്നെയുണ്ടായ സുമാത്ര-ആന്തമാൻ സുനാമിയിലും പെട്ടവരെ രക്ഷിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയും താമസം, ആഹാരം, വസ്ത്രം, വൈദ്യ സഹായം തുടങ്ങിയവ നൽകി സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://www.thehindu.com/2004/12/27/stories/2004122713750300.htm Relief missions from Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141125070024/http://www.thehindu.com/2004/12/27/stories/2004122713750300.htm |date=2014-11-25 }}, The Hindu</ref><ref>[http://www.rediff.com/news/2004/dec/29tn3.htm Tsunami toll in TN, Pondy touches 7,000], Rediff – December 29, 2004</ref> 2006-ൽ ഗുജറാത്തിലെ സൂറത്തിൽ ഉണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലെ ദുരിതബാധിതർക്ക് ആഹാരം, വെള്ളം, പാൽ തുടങ്ങിയ അവശ്യ സഹായങ്ങൾ നൽകി ആശ്വാസ പ്രവർത്തനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.<ref>[http://organiser.org/archives/historic/dynamic/modulesa9ed.html?name=Content&pa=showpage&pid=145&page=30 RSS joins relief operation in flood-hit Surat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141125065907/http://organiser.org/archives/historic/dynamic/modulesa9ed.html?name=Content&pa=showpage&pid=145&page=30 |date=2014-11-25 }}, Organiser.org</ref> വടക്കൻ കർണാടകത്തിലും ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ ചില ജില്ലകളിലും ഉണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകർ വലിയ രീതിയിൽ ദുരിതാശ്വാസ-പുനരധിവാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തി.<ref>"[http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article136398.ece RSS volunteers fan out to do relief work] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141125064200/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article136398.ece |date=2014-11-25 }}". The New Indian Express.</ref> ===1984 ലെ സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപത്തിലെ പങ്കാളിത്തം സംബന്ധിച്ച വിവാദങ്ങൾ=== 1984-ലെ [[സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപം (1984)|സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപത്തിൽ]] ആർ.എസ്.എസ് പങ്കുവഹിച്ചു എന്നും, അവർക്ക് സംരക്ഷണം നൽകി എന്നും വ്യത്യസ്ഥ റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ട്. ==== അക്രമങ്ങളിലെ പങ്കാളിത്തം സംബന്ധിച്ച ആരോപണങ്ങൾ ==== 1984 -ലെ സിഖ്‌ കൂട്ടക്കൊലയ്ക്ക് ശേഷം ഡൽഹി സിറ്റി പോലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത 14 എഫ്ഐആറുകളിലായി ആർ.എസ്.എസിലെ 49 അംഗങ്ങൾക്കെതിരെ കൊല, കൊള്ളിവെപ്പ്, കലാപം തുടങ്ങിയ കേസുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://caravanmagazine.in/politics/rss-bjp-sangh-sikh-appeasement-1984|title=The BJP and the Sangh’s Sikh appeasement is electoral hypocrisy|access-date=2025-05-14|language=en}}</ref>. ഹരി നഗർ, ആശ്രമം, ഭഗവാൻ നഗർ, സൺലൈറ്റ് കോളനി എന്നിവിടങ്ങളിൽ കൊലപാതകം, തീവെപ്പ്, കലാപം എന്നീ കുറ്റങ്ങൾ ചുമത്തി നിരവധി ബിജെപി, സംഘ് നേതാക്കൾക്കെതിരെ കേസെടുത്തിട്ടുണ്ട്. 1980 ലെ ലോക്‌സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അടൽ ബിഹാരി വാജ്‌പേയിയുടെ വോട്ടെടുപ്പ് ഏജന്റ് ആയിരുന്ന രാം കുമാർ ജെയിൻ എഫ്‌ഐആറുകളിൽ പേരുള്ളവരിൽ ഒരാളാണ്<ref name="caravanmagazine-ക">{{cite_news |url=https://caravanmagazine.in/amp/politics/rss-bjp-sangh-sikh-appeasement-1984 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210425085449/https://caravanmagazine.in/amp/politics/rss-bjp-sangh-sikh-appeasement-1984 |archivedate=2021-04-25 |title=The BJP and the Sangh’s Sikh appeasement is electoral hypocrisy |author=SHIV INDER SINGH |work=caravanmagazine.in |date=2019-07-05 |accessdate=2021-10-04 |url-status=live }}</ref>. ==== കലാപത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം നൽകിയെന്ന വാദങ്ങൾ ==== സിഖ് വംശജരെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ വഹിച്ച പങ്കിനെക്കുറിച്ച്‌ സിഖുകാരനും 'A History of the Sikhs' എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ലേഖകനും സ്വതേ ആർ.എസ്.എസ് വിമർശകനുമായ [[ഖുശ്‌വന്ത് സിങ്|ഖുശ്വന്ത്‌ സിംഗ്]] രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്<ref>Kushwant Singh: “Congress (I) is the Most Communal Party”, Publik Asia, 16-11-1989. quoted in Elst Koenraad, Who is a Hindu?, chapter 8.1</ref><ref name="outlookindia-ക">{{cite_news |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/victory-to-the-mob/228338 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200309072510/https://www.outlookindia.com/magazine/story/victory-to-the-mob/228338 |archivedate=2020-03-09 |title=1984 Anti-Sikh Riots: Victory To The Mob |author=Khushwant Singh |publisher=ഔട്ട്ലുക്ക് |work=outlookindia.com |date=2005-08-22 |accessdate=2021-09-29 |url-status=live }}</ref><ref name="issuu-ക">{{cite_news |url=https://issuu.com/sikhdigitallibrary/docs/the_forum_gazette_vol._4_no._21_nov |title=Congress (I) is the Most Communal Party |author=Khushwant Singh |publisher=Sikh Digital Library |work=The Forum Gazette Vol. 4 No. 21 November 16-30, 1989 |date=1989-11-30 |accessdate=2021-09-29 |archive-date=2021-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929121311/https://issuu.com/sikhdigitallibrary/docs/the_forum_gazette_vol._4_no._21_nov |url-status=dead }}</ref> എന്ന് സംഘപരിവാർ പ്രചരിപ്പിച്ചു വരാറുണ്ട്. ==സ്വയം സേവകർക്കെതിരെയുള്ള വിവേചനങ്ങൾ== ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷം ആർ.എസ്.എസ് ആദർശങ്ങളോട് ആഭിമുഖ്യമുള്ളവരോട് സർക്കാരുകൾ വിവേചനം കാണിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് നിരവധി റിപ്പോർട്ടുകൾ വന്നിട്ടുണ്ട്.<ref name="RSS 1983">High Courts on RSS, Sahitya Sindhu publishers, 1983, ISBN 818659518X</ref> ആർ.എസ്.എസുമായി ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു എന്നാരോപിച്ച് സർവീസിൽ നിന്നും പിരിച്ചു വിടപ്പെട്ട ഒരു അധ്യാപകന്റെ കേസിൽ സുപ്രീം കോടതി സർക്കാരിനെ "അവകാശങ്ങളോടുള്ള എതിർപ്പായി" കണ്ട് നിശിതമായി വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>Supreme Court of India. Civil Appellate Jurisdiction, The State of Madhya Pradesh Vs Ramshanker Raghuvanshi, case no 4679, 1980, High Courts on RSS, Sahitya Sindhu publishers, 1983, ISBN 818659518X</ref><ref>The Supreme Court Millennium Digest, V. R. Manohar, Chitaley W. W., 2000 Published by All India Reporter, 2000, Published by All India Reporter, page 842</ref><ref>A. G. Noorani, Political past of Public Servants, Economic and Political Weekly, Vol. 18, No. 29 (Jul. 16, 1983), p. 1265</ref> 1974-ലെ മധ്യപ്രദേശ്‌ കോൺഗ്രസ്സ് സർക്കാർ രാംശങ്കേർ രഘുവന്ഷി എന്ന അധ്യാപകനെയാണ് ആർ.എസ്.എസിൽ പങ്കെടുത്തു എന്നതിനാൽ സർവീസിൽ തുടരാൻ യോഗ്യതയില്ല എന്നാരോപിച്ച് പിരിച്ചു വിട്ടത്. എന്നാൽ ഈ വാദത്തെ തള്ളിക്കളഞ്ഞ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതി]], സർക്കാർ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ തത്ത്വങ്ങൾ പാലിച്ചില്ല എന്ന് കണ്ടെത്തി. "ഇന്ത്യ ഒരു പോലീസ് രാജ്യം" അല്ല എന്ന് വിമർശിച്ച ജസ്റ്റിസ്‌ സയെദ് മുർതുസാ ഫസലാലിയും ജസ്റ്റിസ്‌ ചിന്നപ്പ റെഡിയും അടങ്ങുന്ന സുപ്രീം കോടതി ബഞ്ച് "അവകാശങ്ങൾ, രാജ്യത്തിലെ ഭരണഘടന എല്ലാവർക്കും ഉറപ്പു നൽകുന്നു എന്നത് മറക്കപ്പെടാൻ പാടില്ലാത്ത ചരിത്രമാണ്" വിലയിരുത്തി. വളരെ പ്രാധാന്യം കൽപ്പിക്കുന്ന വിധിയിലൂടെ "ഒരാളുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളിൽ പോലീസ് റിപ്പോർട്ട് ആവശ്യപ്പെടുന്നത് തന്നെ അയാളുടെ അവകാശങ്ങളുടെ മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമാണ്" എന്ന് നിരീക്ഷിച്ച സുപ്രീം കോടതി ബഞ്ച്, അധ്യാപകനെ തിരിച്ചെടുക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു.<ref>Indian Factories & Labour Reports, By India Supreme Court, Published by Law Publishing House, 1988,Item notes: v. 57, page 27</ref><ref>Labour Law Journal, By India Courts, India Supreme Court, Published by R. Krishnaswami, 1983, page 301</ref><ref>R. Venkataramani, Judgements by O. Chinnappa Reddy, a Humanist, 1989, page 8</ref> സമാനമായ നിരവധി നിരീക്ഷണങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഹൈക്കോടതികളിൽ ഇത്തരത്തിൽ വന്ന കേസുകളിൽ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.<ref name="RSS 1983"/> അത്തരത്തിൽ ഒന്നാണ് രംഗനാഥചാര്യ അഗ്നിഹോത്രി എന്ന മുൻസിഫിന്റെ കേസിലും ആർ.എസ്.എസ് ബന്ധം ആരോപിച്ച് സർവീസിൽ എടുക്കാൻ സർക്കാർ വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ ഉണ്ടായത്. മൈസൂരിലെ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ച അഗ്നിഹോത്രിക്ക് നീതി ലഭിച്ചുകൊണ്ട് നടത്തിയ വിധിയിൽ കോടതി ഇങ്ങനെ നിരീക്ഷിച്ചു: {{cquote|പ്രാഥമിക നിരീക്ഷണത്തിൽ ആർ.എസ്.എസ്, അഹിന്ദുക്കളോട് വെറുപ്പോ വിദ്വേഷമോ ഇല്ലാത്ത ഒരു രാഷ്ട്രീയേതര സാംസ്കാരിക സംഘടനയാണ്. രാജ്യത്തിലെ നിരവധി പ്രമുഖരായ, ആദരണീയരായ വ്യക്തികൾ ആർ.എസ്.എസിനെ പ്രകീർത്തിക്കാൻ വിമുഖത കാട്ടാതിരിക്കുകയും പ്രവർത്തനങ്ങളെ പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. നമ്മുടേത്‌ പോലൊരു ജനാധിപത്യം സ്വീകരിച്ച രാജ്യത്ത് ഒരു സംഘടനയുടെ സാദാ അംഗത്വമോ അക്ക്രമരഹിത പ്രവർത്തനമോ ഒരു വ്യക്തിക്ക് മുൻസിഫ്‌ പോലൊരു ജോലിക്ക് എടുക്കാതിരിക്കാൻ കാരണമല്ല.|||– മൈസൂർ ഹൈക്കോടതി, കർണാടക സർക്കാർ - രംഗനാഥചാര്യ അഗ്നിഹോത്രി, റിട്ട്. 588/1966 }} രാജ്യത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം നിരോധിച്ചപ്പോൾ എല്ലാം അന്നത്തെ സർക്കാരുകൾ ആർ.എസ്.എസ് രാജ്യത്തിന് ആപത്താണ് എന്ന് ആരോപിച്ചിരുന്നു. 1948-ൽ മഹാത്മാഗാന്ധി വധത്തിനു ശേഷവും അടിയന്തരാവസ്ഥ കാലഘട്ടത്തിലും (1975-77) ബാബറിപള്ളി (1992) തകർക്കലിനുശേഷവും ആർ.എസ്.എസിനെ നിരോധിച്ചതെങ്കിലും ഗാന്ധിജി വധത്തിൽ കുറ്റവിമുക്തമാക്കിയതിനാൽ 1949-ലും അടിയന്തരാവസ്ഥ പിൻവലിച്ചതിനാൽ 1977-ലും നിയമവിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തെളിവില്ലാത്തതിനാൽ 1993-ലും നിരോധനം പിൻവലിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>Noorani, A.G. (2000). The RSS and the BJP: A Division of Labor. New Delhi.</ref> ==സ്വീകരണങ്ങൾ== ഫീൽഡ് മാർഷൽ കരിയപ്പ, ആർ.എസ്.എസ് പ്രവർത്തകരോടായി നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിൽ പറഞ്ഞു: {{cquote| "ആർ.എസ്.എസ് എന്നത് ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രവൃത്തിയാണ്‌. പ്രിയ യുവാക്കളെ, താൽപ്പരകക്ഷികളിൽ നിന്നുള്ള അപ്രിയമായ അഭിപ്രായപ്രകടനങ്ങളിൽ അസ്വസ്തമാകരുത്. മുന്നോട്ടു നോക്കൂ! മുന്നോട്ടു പോകൂ! രാജ്യം നിങ്ങളുടെ സേവനം ആവശ്യപ്പെടുന്നു."<ref>Damle, Shridhar D (1987). The Brotherhood in Saffron. The Rashtriya Swayamsevak Sangh and Hindu Revivalism. New Delhi: Vistaar Publications. p. 56. ISBN 0813373581.</ref> }} മുൻ രാഷ്ട്രപതിയായിരുന്ന ഡോ.സക്കീർ ഹുസൈൻ 1949, നവംബർ 20-ന് മിലാദ് മെഹ്ഫില്ലിനോട് ഇങ്ങനെ പറയുകയുണ്ടായി: {{cquote| " ആർ.എസ്.എസിനെതിരെയുള്ള ആക്രമണത്തിന്റെയും മുസ്ലീം വിരോധത്തിന്റെയും ആരോപണങ്ങൾ മുഴുവൻ തെറ്റാണ്. മുസ്ലീങ്ങൾ ആർ.എസ്.എസിനെ സ്നേഹിക്കാനും സഹകരിക്കാനും പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്."<ref>^ Post-independence India. Books.google.co.in. 1998. ISBN 9788174888655. Retrieved 2011-01-26.</ref><ref>"Rediff On The NeT: Varsha Bhosle on the controversy surrounding Netaji and the RSS". Rediff.com. 1947-09-14. Retrieved 2011-01-26.</ref> }} ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട ഗാന്ധിയനും ആർ.എസ്.എസിനെതിരെ ശബ്ദമുയര്ത്തിയിട്ടുള്ളയാളും സർവോദയ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ നേതാവുമായിരുന്ന ജയപ്രകാശ് നാരായണൻ 1977-ൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote| " ആർ.എസ്.എസ് ഒരു വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനമാണ്. രാജ്യത്തിലെ മറ്റ് ഏതെങ്കിലും സംഘടനകൾ അതിനടുത്തുപോലും വരില്ല. ഈ സംഘടനയ്ക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് സമൂഹത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ട്ടിക്കാൻ കഴിയും, ജാതീയത അവസാനിപ്പിക്കാൻ കഴിയും, ദരിദ്രരുടെ കണ്ണുനീർ തുടച്ചു മാറ്റാൻ കഴിയും. ഒരു പുതിയ രാജ്യം കെട്ടിപ്പെടുക്കുന്നതിൽ ഈ സംഘടനയിൽ എനിക്ക് വലിയ പ്രതീക്ഷയാണുള്ളത്‌.<ref>Jaffrelot, Christophe (1987). Hindu Nationalism. Princeton University Press, ISBN 0-691-13098-1, 9780691130989. p. 297. ISBN 0691130973.</ref> }} == വിമർശനങ്ങൾ == രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ, മതേതര ബുദ്ധിജീവികൾ, ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗങ്ങൾ, ബഹുമതസഹവർതിത്വം പുലർത്തുന്നവരുൾപ്പടെവലിയ ഒരു ഭാരതീയ സമൂഹം ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിന്റെ "ഹിന്ദു മേധാവിത്വ തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിനെയും" മറ്റു മതങ്ങൾക്കെതിരേയുള്ള പ്രചരണങ്ങളേയും നിശിതമായി വിമർശിക്കുന്നുണ്ട്‌. കൂടാതെ ചില നിരീക്ഷകർ{{തെളിവ്}} ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സിനെ "ഫാസിസ്റ്റ്‌ പ്രവണതകളുള്ള ഹിന്ദു മതഭ്രാന്തന്മാരുടെ പ്രതികരണ സംഘം" എന്നാണ്‌ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്‌. വിമർശകർക്കെതിരേ മുസ്ലീം അടിസ്ഥാനവാദികളുമായും, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരുമായും(അവരേയും ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ എതിർക്കുന്നു), മാർക്സിസ്റ്റ്‌ ഹിന്ദു വിരുദ്ധവാദികളുമായും ഉള്ള ബാന്ധവം ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ പ്രത്യാരോപണമായി ഉന്നയിക്കാറുണ്ട്‌. * ഡേവ്‌ റെന്റൺ തന്റെ ഫാസിസം ''തിയറി ആൻഡ് പ്രാക്ടീസ്'' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ 1990കളിൽ ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ വർഗ്ഗീയ കലാപങ്ങൾ സർക്കാരിനെതിരേയുള്ള രാഷ്ട്രീയ ആയുധമായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്‌ എന്ന് പരാമർശിക്കുന്നു. ഫാസിസ്റ്റ്‌ ആശയങ്ങളുടെ ഏതാനും ചില ഭാഗങ്ങൾ മാത്രമേ ആർ.എസ്സ്‌.എസ്സ്‌ സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ളൂവെന്നും അവരെ പൂർണ്ണമായും രാഷ്ട്രവിരുദ്ധരായ ഫാസിസ്റ്റുകൾ എന്ന് മുദ്രകുത്താനാവില്ല എന്നും റെന്റൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു * മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ ഘാതകനായ [[നഥൂറാം വിനായക് ഗോഡ്‌സെ|നാഥുറാം ഗോഡ്സേ]] ഒരു പഴയ ആർ.എസ്സ്.എസ്സ് പ്രവർത്തകനായിരുന്നതിനാൽ <ref>{{Cite web |url=http://www.doccentre.org/docsweb/Communalism/Savarkar/gandhi_murder.html |title=Savarkar and Hindutva |access-date=2018-01-07 |archive-date=2004-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040903111031/http://doccentre.org/docsweb/Communalism/Savarkar/gandhi_murder.html |url-status=dead }}</ref> ആർ.എസ്സ്.എസ്സ് എന്ന സംഘടനയ്ക്ക് ഗാന്ധി വധവുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്ന് പലരും ആരോപിയ്ക്കുന്നു. പക്ഷേ ഗാന്ധി വധത്തെപ്പറ്റിയുള്ള അന്വേഷണങ്ങൾ നടത്തിയ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ഇതിനെ സാധൂകരിയ്ക്കാനായി തെളിവുകളൊന്നും ലഭിച്ചിട്ടില്ല. *മറ്റു മതവിശ്വാസികൾക്കെതിരെ ആർ.എസ്‌.എസിന്റെ സമീപനം സഹിഷ്ണുതാപരമല്ല എന്നതിനു സംഘ്‌ മുഖപത്രമായ കേസരി വാരിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഈ വരികൾ ഉദ്ധരിക്കാറുണ്ട്‌: {{ഉദ്ധരണി|വൈദേശിക മതങ്ങളും അവയെ താങ്ങി നടക്കുന്ന വൈതാളികൻമാരും മൂടുതാങ്ങികളുമാണു ഇന്ന്‌ ഭാരതാംബയുടെ കണ്ണിലെ കരടുകളായിത്തീർന്നിട്ടുള്ളത്‌. ആ കരടുകൾ നീക്കം ചെയ്യാത്തിടത്തോളം കാലം ഭാരതാംബയുടെ കണ്ണുകൾ കലങ്ങിത്തന്നെയിരിക്കും.<ref>(കേസരി വാരിക 1987 ജൂലൈ 27 ലക്കം)</ref>}} *ജർമ്മനിയിലെ നാസി പ്രസ്ഥാനത്തോടും അതിന്റെ നേതാവയിരുന്ന ഹിറ്റ്‌ലറോടും രാഷ്ട്റീയ സ്വയംസേവക്‌ സംഘത്തിന് കൂറുണ്ടായിരുന്നു എന്നതിനു ആർ.എസ്.എസ് നേതാവായിരുന്ന മാധവ്‌ സദാശിവ്‌ ഗോൾവാൾകറുടെ "നമ്മൾ അല്ലെങ്കിൽ നമ്മുടെ ദേശീയത നിർവ്വചിക്കപ്പെടുന്നു' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലെ താഴെകൊടുത്ത വരികൾ വിമർശകർ എടുത്തുദ്ധരിക്കുന്നു.: {{ഉദ്ധരണി|വംശത്തിന്റെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും വിശുദ്ധി കാത്തുരക്ഷിക്കാൻ ജർമ്മനി അവിടുത്തെ സെമിറ്റിക്‌ വംശജരെ(ജൂതൻമാരെ) ഉൻമൂലനം ചെയ്തുകൊണ്ട്‌ ലോകത്തെ അമ്പരപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. വംശാഭിമാനത്തിന്റെ ഉന്നതമായ മാതൃക അവിടെ പ്രകടമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കൂന്നു. ഹിന്ദുസ്ഥാനിൽ നമുക്ക്‌ പഠിക്കാനും നേട്ടമുണ്ടാക്കാനും പറ്റിയ നല്ല ഒരു പാഠമാണിത്‌.<ref>(We or Our Nationhood Defined ,1938 page: 37)</ref>}} *നേരെ വിപരീതമായി ഇന്ത്യയിലും മറ്റു മധ്യപൌരസ്ത്യ നാടുകളിലും ഏറ്റവുമധികം വിമർശിക്കപ്പെട്ട സിയോണിസത്ത്തെയും ഇസ്രയേൽ രൂപവത്കരണത്തെയും സ്വാഗതം ചെയ്തു{{അവലംബം}}. *മാട്ടിറച്ചി സൂക്ഷിച്ചു എന്ന് അരോപിക്കപ്പെട്ട് ഉത്തർപ്രദേശിലെ ദാദ്രിയിൽ അഖ്ലാഖ് എന്നയാൾ കൊലചെയ്യപ്പെട്ട സാഹചര്യത്തിൽ ആർ.എസ്‌.എസ്‌ വാരികയായ പഞ്ചജന്യ 2015 ഒക്ടോബർ 25 ന്റെ പതിപ്പിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ലേഖനം വലിയ വിവാദങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. ഗോവധം നടത്തുന്നവരെ കൊലചെയ്യണമെന്ന് വേദങ്ങൾ പറയുന്നുണ്ട് എന്ന് ഈ ലേഖനത്തിൽ പറഞ്ഞിരുന്നു<ref name="timesofindia-ക">{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/india/RSS-mouthpiece-says-Vedas-ordered-killing-of-cow-killers/articleshow/49437196.cms?utm_source=facebook.com&utm_medium=referral&utm_campaign=TOI|title=RSS mouthpiece says Vedas ordered killing of cow killers|author=|publisher=റ്റൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=18 ഒക്ടോബർ 2015|archivedate=2015-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151020084007/http://timesofindia.indiatimes.com/india/RSS-mouthpiece-says-Vedas-ordered-killing-of-cow-killers/articleshow/49437196.cms?utm_source=facebook.com&utm_medium=referral&utm_campaign=TOI&from=mdr|8=|access-date=2015-10-19|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://epaper.panchjanya.com/epaper.aspx?lang=5&spage=Mpage&NB=2015-10-17#Mpage_11|title=इस उत्पात के उस पार|access-date=2016-12-26|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2016-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226214930/http://epaper.panchjanya.com/epaper.aspx?lang=5&spage=Mpage&NB=2015-10-17#Mpage_11|url-status=dead}}</ref> * ആർ.എസ്.എസ് നേതാക്കൾ പലപ്പോഴും മതവിദ്വേഷവും സമുദായങ്ങൾ തമ്മിൽ വെറുപ്പും സൃഷിടിക്കുന്ന പ്രസംഗങ്ങൾ നടത്തുന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഹിന്ദുക്കൾ അവരുടെ കയ്യിൽ വാൾ കരുതണമെന്ന് കർണാടകയിലെ മുതിർന്ന ആർ.എസ്.എസ് നേതാവായ പ്രഭാകർ ഭട്ട് കല്ലട്ക്ക, കാസർഗോഡ് നടത്തിയ ഒരു പ്രഭാഷണത്തൽ ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയുണ്ടായി.<ref>https://www.news18.com/india/citing-pahalgam-attack-rss-leader-urges-hindus-to-carry-swords-knives-for-self-defence-ws-l-9318744.html</ref><ref>https://www.onmanorama.com/news/kerala/2025/04/30/rss-leader-calls-for-hindus-to-carry-weapons.html</ref> *ആർ.എസ്.എസ് നേതാവും കേസരി പത്രാധിപരുമായ എൻ.ആർ.മധു 2025 മെയ് 13 ന് കൊല്ലം കിഴക്കേക്കല്ലട പുതിയിടത്ത് ശ്രീപാർവതി ദേവീക്ഷേത്രത്തിലെ വേദിയിൽ നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിലെ ഭക്ഷണത്തെ മതവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയുള്ള പരാമർശവും റാപ്പർ വേടനെതിരെ നടത്തിയ ആരോപണവും ഒരു സ്വകാര്യ ചാനലിന് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ "അഞ്ചുനേരം മൈക്ക് കെട്ടി നമസ്കരിക്കുന്നത് പരമത വിദ്വേഷമാണെന്നുമുള്ള" പ്രസ്താവനകളും വലിയ വിവാദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി.<ref>https://www.samakalikamalayalam.com/keralam/2025/May/13/rss-leader-nr-madhu-with-hate-speech-on-shwarma</ref><ref>https://www.madhyamam.com/kerala/nr-madhu-makes-hateful-remarks-again-1410830</ref><ref>https://malayalam.news18.com/news/kerala/hindus-are-the-ones-who-die-eating-shawarma-says-nr-madhu-rv-ws-l-723817.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> വേടനെതിരെ നടത്തിയ പ്രസംഗം കലാപഹ്വാനമാണെന്ന് കാണിച്ചുള്ള പരാതിയിൽ അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ കേസെടുക്കുകയുണ്ടായി<ref>https://www.asianetnews.com/kerala-news/hate-speech-against-rapper-vedan-case-filed-against-kesari-editor-in-chief-nr-madhu-swd65l</ref> "അഞ്ചുനേരം മൈക്ക് കെട്ടി നമസ്കരിക്കുന്നത് പരമത വിദ്വേഷമാണെന്നും അല്ലാഹുവിൽ വിശ്വസിക്കാത്തവനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നിടത്ത് വെച്ച് കൊന്നു കളഞ്ഞാൽ സ്വർഗം ലഭിക്കുമെന്ന് ഖുർആനിൽ താൻ വായിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നുമാണ് 2025 മെയ് 20 ന് റിപ്പോർട്ടർ ടിവി പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത് വിഎസ് രഞ്ജിത്തുമായുള്ള അഭിമുഖത്തിൽ എൻ ആർ മധു പറഞ്ഞത്. 'കഴിക്കുന്നത് 'വർമയാണ്', കഴിക്കുന്നത് 'ശവമാണ്'. 'ശവവർമ' കഴിച്ച്‌ കേരളത്തിൽ അനേകം പേർ മരിച്ചു. അതിൽ ഒരു മുഹമ്മദ് ഇല്ല, ഒരു ആയിശ ഇല്ല, ഒരു തോമസ് ഇല്ല. പക്ഷേ അതിൽ വർമയുണ്ടായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടായിരിക്കും ഒരു പക്ഷേ ഇത് ശവർമയായത്. ആക്രാന്തം മൂത്ത് പണ്ടാരമടങ്ങാൻ ഇത് പോയി തിന്ന് ചാവുന്നവന്റെ പേര് ഹിന്ദുവെന്നാണ്' ഇതായിരുന്നു ഭക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എൻ ആർ മധുവിന്റെ പ്രസ്താവന. *കോട്ടയം ജില്ലയിലെ തമ്പലക്കാട് സ്വദേശിയായ അനന്ദു അജി എന്ന 26 വയസ്സുള്ള സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എൻജിനിയർ തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ തമ്പാനൂരുള്ള ഒരു ലോഡ്ജിൽ 2025 ഒക്ടോബർ 10 ന് ആത്മഹത്യ ചെയ്തതായി കാണപ്പെടുകയുണ്ടായി. ചെറുപ്പം മുതൽ ആർ.എസ് .എസ് പ്രവർത്തകരിൽ നിന്ന് തനിക്ക് ഏൽക്കേണ്ടി വന്ന ലൈംഗികാതിക്രമങ്ങൾ തന്നെ മാനസികമായി തകർത്തുവെന്ന് അനന്ദു അജി തന്റെ ഇൻസ്റ്റ അക്കൗണ്ടിലെ ഷെഡ്യൂൾ ചെയ്ത പോസ്റ്റിൽ വ്യക്തമാക്കുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇൻസ്റ്റയിലെ പോസ്റ്റിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതിയിരുന്നു: ഞാൻ ആർ.എസ്.എസ് ക്യാമ്പുകളിൽ ലൈംഗിക പീഡനത്തിനിരയായിട്ടുണ്ട്. അവരുടെ പേരുകൾ എനിക്ക് ഓർമ്മയില്ല, പക്ഷേ ഐ.ടി.സി.യും ഒ.ടി.സി.യും ക്യാമ്പുകളിലാണ് എന്നെ പീഡിപ്പിച്ചത്. അതുപോലെ തന്നെ ശാരീരിക പീഡനത്തിനും ഞാൻ ഇരയായിട്ടുണ്ട്. യാതൊരു കാരണവുമില്ലാതെ അവർ ലാത്തികളാൽ എന്നെ അടിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.<ref>https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2025/Oct/11/kerala-it-professional-found-dead-final-insta-post-alleges-sexual-abuse-by-multiple-rss-members</ref> ===വർഗീയ കലാപങ്ങളിലെ പങ്ക്=== * ഇന്ത്യയിൽ നടന്ന നിരവധി വർഗീയ കലാപങ്ങളിൽ ആർ.എസ്.എസിന് പങ്കുള്ളതായി ഈ കലാപങ്ങളുടെ അന്വേഷണത്തിന്‌ നിയമിക്കപ്പെട്ട കമ്മീഷണുകൾ തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടുകളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയത് ആറ് റിപ്പോർട്ടുകളിലെങ്കിലും ആർ.എസ്.എസ്സിനേയും സംഘ്പരിവാറിനേയും പേരെടുത്ത് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്<ref>[http://www.frontline.in/static/html/fl2321/stories/20061103001508600.htm ഫ്രണ്ട്‌ലൈൻ Volume 23 - Issue 21 :: Oct. 21-Nov. 03, 2006]</ref>. 1979 ൽ ബീഹാറിലെ ജംഷഡ്പൂരിൽ നടന്ന വർഗീയകലാപത്തെ കുറിച്ചന്വേഷിച്ച ജസ്റ്റീസ് ജിതേന്ദ്ര നാരായൺ കമ്മീഷൺ റിപ്പോർട്ടിൽ ഇങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു: {{ഉദ്ധരണി|രേഖപ്പെടുത്തിയ എല്ലാവിവരങ്ങളും ഗൗരവപൂർ‌വ്വമായും സൂക്ഷ്മമായും പഠിച്ചശേഷം കമ്മീഷൺ എത്തിച്ചേർന്ന നിഗമനം ഇതാണ്‌:ജാംഷഡ്പൂരിൽ വിപുലമായ സംഘടനാ സം‌വിധാനവും ഭാരതീയ ജനതാപാർട്ടി,ഭാരതീയ മസ്‌ദൂർ സംഘ് എന്നിവയുമായി അടുത്ത ബന്ധവുമുള്ള ആർ.എസ്.എസിന്‌ സാമുദായിക കുഴപ്പങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടാൻ പാകത്തിലുള്ള അനുകൂല സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ കാര്യമായ പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. ഒന്നാമതായി രാംനവമി ആഘോഷത്തിന്റെ അഞ്ച് ദിവസം മുമ്പ് ദേവറസ് ചെയ്‌ത പ്രസംഗം, റോഡ് നമ്പർ 14 നോട് ബന്ധപ്പെട്ട ആവശ്യങ്ങളിൽ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത നിലപാടെടുക്കാൻ ഹിന്ദു തീവ്രവാദികൾക്ക് പ്രചോദനമേകി. രണ്ടാമതായി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസംഗം ഒരു വർഗീയ പ്രചരണമായി പരിണമിച്ചു. മൂന്നാമതായി, ഡിവിഷണൽ സമ്മേളനത്തിന്റെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ട ശാഖകളും ക്ലാസുകളും ഹിന്ദുക്കൾക്ക് സമരോത്സുകതയുടെ അന്തരീക്ഷം പ്രദാനം ചെയ്തു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ 1979 ഏപ്രിൽ 11-ന് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട കലാപങ്ങൾക്ക് അന്തരീക്ഷമൊരുക്കിയതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ആർ.എസ്.എസ്സിനുണ്ടെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടാതിരിക്കാൻ കമ്മീഷന്‌ നിവൃത്തിയില്ല.<ref>[http://books.google.com/books?id=yB5NM0o3I9QC&pg=PA95&lpg=PA95&dq=After+giving+careful+and+serious+consideration+to+all+the+materials+that+are+on+record,the&source=bl&ots=CeNfFalvjM&sig=9M7ajGgBkcbONFLYZNPg-Yb_7zs&hl=en&ei=iUtTS-2cI43e7APdreTdAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAgQ6AEwAA#v=onepage&q=After%20giving%20careful%20and%20serious%20consideration%20to%20all%20the%20materials%20that%20are%20on%20record%2Cthe&f=false ഉദ്ധരണം:Communal Riots in Post-Independence India-Sangam Books 1984, 1991, 1997-അസ്ഗറലി എൻഞ്ചിനിയർ]</ref>}} * 1971 ലെ തലശ്ശേരി കലാപത്തെ കുറിച്ചന്വേഷിച്ച് ജസിറ്റീസ് വിതയത്തിൽ കമ്മീഷൺ തന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയത് ഇപ്രകാരമാണ്‌: {{ഉദ്ധരണി|തലശ്ശേരിയിലെ ഹിന്ദുക്കളിൽ മുസ്ലിം വിരുദ്ധവികാരം വളർത്തിയതിലും അസ്വസ്ഥയുണ്ടാവുന്നതിനുള്ള സാഹചര്യമൊരുക്കുന്നതിലും ആർ.എസ്.എസ്. സജീവ പങ്കാളിത്തമാണ്‌ വഹിച്ചത് എന്ന കാര്യത്തിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവുമില്ല. സമാനമായ കാര്യം തന്നെയാണ് ജനസംഘത്തിന്റെ കാര്യത്തിലുമുള്ളത്. ജനസ്ംഘിനും ആർ.എസ്.എസിനും തമ്മിൽ ഔദ്യോഗികമായി ബന്ധമില്ലായിരിക്കാമെങ്കിലും ജനസംഘിന്റെ സൈനിക വിഭാഗമായിട്ടാണ്‌ ആർ.എസ്.എസിനെ കണക്കാക്കിവരുന്നത്. ജനസംഘമാവട്ടെ ആർ.എസ്.എസിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗവും.<ref>[http://books.google.com/books?id=6PnBFW7cdtsC&printsec=frontcover&dq=The+RSS+and+the+BJP:+a+division+of+labour&source=bl&ots=BJpQl66aGS&sig=FSUY0VjsOU4XLyF9VC9F-xU5EK4&hl=en&ei=IJRgS9TLN4qg6gOgp-DDDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAcQ6AEwAA#v=onepage&q=&f=false The RSS and The BJP:A division of labour-by A.G Noorani]</ref>}} ===ബാബരിമസ്ജിദ് തകർത്തതിലെ പങ്ക്=== [[രാമജന്മഭൂമി]]-[[ബാബരി മസ്ജിദ്‌]] തർക്കമന്ദിര ധ്വംസനവും അയോധ്യാകലാപവും അന്വേഷണം നടത്തിയ ജസ്റ്റീസ് [[ലിബർഹാൻ കമ്മീഷൺ|ലിബറാൻ കമ്മീഷൻ]] റിപ്പോർട്ട് , ആർ.എസ്.എസിന്‌ മസ്ജിദ്-മന്ദിർ തർക്കമന്ദിരം തകർത്തതിലുള്ള പങ്കിനെ വ്യക്തമായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6304109&tabId=11&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ |title=മനോരമ ഓൺലൈൻ |access-date=2009-11-29 |archive-date=2009-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091127163518/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6304109&tabId=11&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ |url-status=dead }}</ref>. തർക്ക കെട്ടിടം തകർക്കാനുള്ള പദ്ധതിക്ക് ചുക്കാൻ പിടിച്ചത് ആർ.എസ്.എസ് ആണെന്നും റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു <ref>[http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6304588&tabId=11&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ മനോരമ ഓൺലൈൻ 24/11/2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091127174551/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=6304588&tabId=11&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@ |date=2009-11-27 }}" തിരക്കഥ പോലെ അവർക്കറിയാമായിരുന്നു"</ref>. വ്യക്തമായി മുൻകൂട്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്തത പദ്ധതിയനുസരിച്ചാണ്‌ സംഘ്പരിവാർ സംഘടനകൾ കെട്ടിടം തകർത്തത് എന്ന് റിപ്പോർട്ടിലുണ്ട്.<ref name=mat/><ref name=mat2>{{cite news | title = ലിബർഹാൻ റിപ്പോർട്ടിന്റെ ഭാഗം ചോർന്നു | url = http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=67534 | format = | work = | publisher = [[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം]] | date = 2009-11-24 | accessdate = 2009-11-29 | language = മലയാളം | archive-date = 2009-11-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091127053533/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=67534 | url-status = dead }}</ref> തർക്കകെട്ടിടം തകർത്ത 68 നേതാക്കളുടെ പേര്‌ പരാമർശിക്കുന്ന റിപ്പോർട്ടിലെ പട്ടികയിൽ, നിലവിലെ നേതാക്കളും മുൻ‌നേതാക്കളും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ആർ.എസ്.എസ്. വ്യക്തികൾ ഉൾകൊള്ളുന്നു. ബാബരി മസ്ജിദ് ധ്വംസനം നടക്കുന്ന കാലത്ത് ഉത്തർപ്രദേശിൽ ആർ.എസ്.എസ്. സമാന്തര ഭരണകൂടം പോലെ പ്രവർത്തിച്ചു എന്നും റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു<ref name=mat>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=68151 |title=മാതൃഭൂമി: ലിബർഹാൻ റിപ്പോർട്ടും രാഷ്ട്രീയവും 27/11/2009 |access-date=2009-11-29 |archive-date=2011-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122160127/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=68151 |url-status=dead }}</ref>. . രാമ ജന്മഭൂമി പ്രക്ഷോഭം മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നതിന് ബി.ജെ.പി.യും ആർ.എസ്.എസ്സും വി.എച്ച്.പി.യും സമയാസമയങ്ങളിൽ പണം സമാഹരിച്ചു. വിവിധ സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്ന് ധാരാളം പണം ഒഴുകി. അവയിൽ തിരിച്ചറിയാത്ത സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുള്ളവയും ഉണ്ടെന്നും റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു<ref name=mat/>. ===അജ്മീർ സ്ഫോടാനം=== 2007 ൽ അജ്മീർ ദർഗയിൽ നടന്ന ബോംബ് സ്ഫോടനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിധിയിൽ, ദേവേന്ദ്ര ഗുപ്ത, ഭവേഷ് പട്ടേൽ എന്നീ രണ്ട് മുൻ ആർ.എസ്. എസ് പ്രചാരകർക്ക് കോടതി ശിക്ഷവിധിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>http://indianexpress.com/article/india/ajmer-blast-case-two-rss-pracharaks-sentenced-life-imprisonment-4580944/</ref> == പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ == സ്വന്തമായി പ്രസിദ്ധീകരണം എന്ന തീരുമാനത്തിൽ ആർ.എസ്.എസ് എത്തുന്നത് 1947-ലാണ്. '''രാഷ്ട്രധർമ പ്രകാശൻ''' എന്ന ഒരു പ്രസിദ്ധീകരണശാല 1947 ആഗസ്ത് 15-ന് ലഖ്നൗ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ആർ.എസ്.എസ് തുടങ്ങി. ഇതിൽ നിന്നും ആദ്യം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് '''രാഷ്ട്രധർമ'''യെന്ന മാസികയാണ്. ഹിന്ദി വാരികയായ '''പാഞ്ചജന്യ''' 1948 ജനുവരി മുതൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു തുടങ്ങി. വാജ്പേയിയായിരുന്നു ഇതിന്റെ സ്ഥാപക എഡിറ്റർ. ആംഗലേയത്തിൽ '''ഓർഗനൈസറും''' പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു തുടങ്ങി. ജലന്ധറിൽനിന്ന് ആകാശവാണി, വാരാണസിയിൽനിന്ന് ചേതന തുടങ്ങിയ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളും ആർഎസ്എസിന്റേതായി ഈ കാലയളവിൽ പുറത്തുവന്നിരുന്നു. 1977-ൽ രാഷ്ട്രധർമ പ്രകാശൻ എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണശാല ഭാരത് പ്രകാശനായി പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. അന്നു മുതൽ മുതൽ പാഞ്ചജന്യയും ഓർഗനൈസറും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത് ഡൽഹിയിൽനിന്ന്, '''ഭാരത് പ്രകാശൻ, ഡൽഹി ലിമിറ്റഡ്''' എന്ന സ്ഥാപനമാണ്.<ref name="deshabhimani-ക">{{Cite web|url=http://www.deshabhimani.com/news-special-all-latest_news-510567.html|title=ആർഎസ്എസ് വാദം കള്ളം: വാരിക ഔദ്യോഗികം|publisher=ദേശാഭിമാനി|author=എം പ്രശാന്ത്|date=21 ഒക്ടോബർ 2015|archivedate=2015-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021084746/http://www.deshabhimani.com/news-special-all-latest_news-510567.html|access-date=2015-10-21|url-status=live}}</ref> ; ഇന്റർനെറ്റിൽ *[http://www.organiser.org/ ഓർഗനൈസർ] *[http://www.panchjanya.com/ പാഞ്ചജന്യ] *[http://kesariweekly.com/ കേസരി] === ആശയസംഹിത === *{{cite book |title= [http://www.golwalkarguruji.org/shri-guruji/thoughts/bunch-of-thoughts-book Bunch of Thoughts(വിചാരധാര)] |year= 1966|publisher= സാഹിത്യ സിന്ധു പ്രകാശനം|location= ബാംഗ്ലൂർ, ഇന്ത്യ.|id= ISBN 81-86595-19-8}} - ഗോൾവൽക്കറുടെ പ്രസംഗങ്ങളുടെ സമാഹാരം. == പുസ്തകങ്ങൾ == *{{cite book |last=ആൻഡേഴ്സൺ|first=വാൾട്ടർ കെ.. |coauthors=ഡേമിൽ, ശ്രീധർ ഡി. |title=The Brotherhood in Saffron |year=1987 |publisher=വിസ്താർ പബ്ലീഷേഴ്സ് |location=ഡെൽഹി, ഇന്ത്യ}} == അവലംബം == {{reflist|2}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [http://www.rss.org/ രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.rediff.com/news/2002/may/02arvind.htm Accusations gone rancid, without remorse]- Criticism of smear campaigns against RSS * [http://www.janmabhumidaily.com/news229478 ഹിന്ദുരാജ്യവും ഹിന്ദുരാഷ്ട്രവും ആർഎസ്എസും] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008115452/http://www.janmabhumidaily.com/news229478 |date=2014-10-08 }}, കാ.ഭാ. സുരേന്ദ്രൻ , ജന്മഭൂമി, ഒക്ടോബർ 8, 2014 {{Sangh Parivar}} [[വർഗ്ഗം:സംഘ പരിവാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദുത്വം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംഘടനകൾ]] [[വർഗ്ഗം:1925-ൽ ഇന്ത്യയിൽ ആരംഭിച്ച സ്ഥാപനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രാഷ്ട്രിയ സ്വയം സേവക സംഘം| ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേശീയവാദം]] gihf1x9i8xh5gtr0kep00gcvehghtoj 0 10002 4671691 3639676 2026-09-29T15:00:50Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671691 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bharathidasan}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ഭാരതിദാസൻ | image = ഭാരതിദാസൻ.png | image_size = | caption = <small>“പുരട്ച്ചി കവിഞ്ജർ” (വിപ്ലവ കവി) <small> | birthdate = [[ഏപ്രിൽ 29]], [[1891]] | birthplace = [[പോണ്ടിച്ചേരി]], [[ഇന്ത്യ]] | deathdate = [[ഏപ്രിൽ 21]], [[1964]] | deathplace = [[ചെന്നൈ]], [[ഇന്ത്യ]] | nationality = [[India|ഇന്ത്യൻ]] | spouse = പഴനി അമ്മാൾ | children = | relations = | occupation = അദ്ധ്യാപകൻ, [[കവി]], ആക്ടിവിസ്റ്റ് | signature = Bharathidasan-signature.png | period = [[Pure Tamil movement|ശുദ്ധ തമിഴ് പ്രസ്ഥാനം]]}} ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ തമിഴ് കവികളിൽ സുബ്രഹ്മണ്യഭാരതി കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തൻ പുരട്ചികവി (വിപ്ലവകവി) എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന '''ഭാരതീദാസൻ'''([[ഏപ്രിൽ 29]], [[1891]] - [[ഏപ്രിൽ 1|ഏപ്രിൽ 21]], [[1964]]) ആണ്. പെരിയാർ രാമസാമിയാണ് ഇദ്ദേഹത്തെ ആദ്യം ഇങ്ങനെ വിളിച്ചത്. കനകസുബ്ബുരത്തിനം എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർഥ നാമം. 1970 ൽ മരണാനന്തരം കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==ജീവിതരേഖ== [[1891]] [[ഏപ്രിൽ 29]]-ന് [[പോണ്ടിച്ചേരി|പോണ്ടിച്ചേരിയിൽ]]‍ ജനിച്ചു. യതാർത്ഥ പേര് സുബ്ബരത്തിനം. [[സുബ്രഹ്മണ്യഭാരതി|സുബ്രമണ്യഭാരതിയുടെ]] അനുയായിയായിട്ടാണ് ഇദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. രാഷ്ട്രീയ കാരണങ്ങളാൽ പോണ്ടിച്ചേരിയിൽ താമസിച്ചിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാരതിയുമായി അടുത്തിടപഴകിയ കനകസുബ്ബുരത്തിനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്നേഹവും അഭിനന്ദനവും പിടിച്ചുപറ്റി. അദ്ദേഹത്തോടുള്ള ആദരസൂചകമായി ഭാരതീദാസൻ എന്ന തൂലികാനാമം സ്വീകരിച്ചു. രാഷ്ട്രീയകക്ഷികളുമായി ബന്ധം പുലർത്തുകയും തമിഴധ്യാപകനായും ആനുകാലികങ്ങളുടെ പത്രാധിപരായും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. തമിഴ് സിനിമയ്ക്കും അദ്ദേഹം ഗണ്യമായ സംഭാവനകൾ നല്കി. എന്നാലും വിപ്ളവകവി എന്ന നിലയ്ക്കാണ് ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ കൂടുതൽ ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഭാരതീദാസന്റെ ചില കവിതകൾക്ക് ലയമാധുരിയുണ്ടെങ്കിലും ഭൂരിപക്ഷവും ആവേശോജ്ജ്വലങ്ങളാണ്. സുബ്രഹ്മണ്യഭാരതിയുടേയും ഭാരതീദാസന്റേയും കവിതകൾ തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ കാല്പനിക കവിതയുടെ യുഗത്തിന് അടിസ്ഥാനമിട്ടു.<ref>{{cite web|title=തമിഴ് സാഹിത്യം|url=http://mal.sarva.gov.in/index.php?title=%E0%B4%A4%E0%B4%AE%E0%B4%BF%E0%B4%B4%E0%B5%8D_%E0%B4%AD%E0%B4%BE%E0%B4%B7%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%82_%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%82|publisher=സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|accessdate=12 മെയ് 2013}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഭാരതീദാസന്റെ കവിതകൾ ദേശീയബോധം വളർത്തുന്നവയും അസമത്വത്തെയും അനീതിയേയും എതിർക്കുന്നവയും ആയിരുന്നു. [[1954]]-ൽ [[പോണ്ടിച്ചേരി]] നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹം [[1964]]-ൽ അന്തരിച്ചു. ==കൃതികൾ== *''തമിഴച്ചി കതൈ'' *''ശ്രീമയിലം സുപ്രമണിയർ സ്തുതിയമുദ്'' *''സജ്ഞീവി പരി‍വിവതത്തിൻ സാറൽ '' *''എതിർ പാരാത മുത്തം'' *''കാതൽ നിനൈവുകൾ'' *''നല്ല തീർപ്പു'' *''അളഗിൻ സിരിപ്പു'' *''കുടുംബ വിളക്ക്'' *''പാണ്ഡ്യൻ പരിസു'' *''ഇരുണ്ട വീട്'' *'' തമിഴ് ഇലക്കിയം'' *''അമൈദി - ഊമൈ'' *'' സൗമ്യൻ'' *'' കവിജ്ഞർ പേസുകിറാർ'' *''കാതലാ കടമയാ'' *''ഹിന്ദി എതിർപ്പു പാടൽകൾ'' *''കണ്ണഗി പുരട്ചി കാപ്പിയം'' *''മണിമേഖലൈ വെൺപാ'' *''പന്മണിത്തിരൈ'' *''തേനരുവി ഇസൈ പാടൽഗൾ'' ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *[[1970]]-ൽ ഭാരതീദാസന് നാടകത്തിനുള്ള കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് മരണാനന്തരബഹുമതിയായി നൽകി. *ഗോൾഡൻ പാരറ്റ് പ്രൈസ് ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== *[http://www.tamilnation.org/literature/bharathidasan/index.htm Paventhar Bharathidasan - People's Poet] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{കേന്ദ്ര സാഹിത്യ പുരസ്‌കാരം - തമിഴ്‎}} {{Authority control|VIAF=37784143}} [[വർഗ്ഗം:1891-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1964-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 29-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 21-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:യുക്തിവാദികൾ]] [[വർഗ്ഗം:1891-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1964-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 29-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 1-ന് മരിച്ചവർ]] dm0fueue08yaak3lrptdo58tviskix9 0 12458 4671803 4599512 2026-09-30T02:53:00Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671803 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mysore}} {{നാനാർത്ഥം|മൈസൂർ}} {{Infobox settlement | name = Mysore | official_name = Mysuru | native_name = മൈസൂരു | native_name_lang = kan | settlement_type = [[Metropolis|മെട്രോപോളിസ്]] | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = State | subdivision_name1 = {{flag|Karnataka}} | subdivision_type2 = [[Divisions of Karnataka|Division]] | subdivision_name2 = [[Mysore division|മൈസൂരു]] | subdivision_type3 = [[List of districts of Karnataka|District]] | subdivision_name3 = [[Mysuru district|Mysuru]] | image_skyline = Mysuru Montage.jpg | image_caption = Clockwise from top: [[Mysore Palace]], [[Shivanasamudra Falls]], [[Infosys|Infosys Building]], [[Brindavan Gardens|Brindavan Gardens Musical Fountain]], [[Chennakesava Temple, Somanathapura|Chennakesava Temple]], [[Lalitha Mahal]], [[St. Philomena's Church, Mysore|St. Philomena's Church]] and [[Chamundeshwari Temple]]. | pushpin_map = India Karnataka | pushpin_map_caption = Location of Mysore in Karnataka | latd = 12.26 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.6 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_region = IN-KN | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dec | pushpin_label_position = left | former_name = Mysore | leader_party = [[Bharatiya Janata Party|BJP]] | government_type = [[Mayor–council government|Mayor–Council]] | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Lingappa R<ref name="mayor">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/lingappa-elected-mayor-mahadevamma-deputy/article6487387.ece|title=Lingappa elected Mayor, Mahadevamma deputy|work=[[The Hindu]]|date=10 October 2014|accessdate=10 May 2015}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | leader_title2 = Deputy Mayor | leader_name2 = Mahadevamma | leader_title3 = | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="swm"/>{{rp|4}} | area_total_km2 = 152 | area_total_sq_mi = 60.12 | elevation_m = 763 | elevation_ft = 2503 | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | population_total = 920,550 | population_footnotes = <ref name="popu">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.xls|format=XLS|title=Table 2: PR cities 1&nbsp;lakh and above|work=Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]] |accessdate=3 March 2012}}</ref> | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_metro = 990,900 | population_metro_footnotes = | population_rank = 53 | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_blank2_title = Demonym | population_blank2 = ''Mysorean'', ''Mysoorinavaru'', ''Mysuriga'', ''Mysurigaru'' | blank2_name = [[Languages of India|Official language]] | blank2_info = [[Kannada]] | blank3_name = [[Languages of India|Spoken languages]] | blank3_info = [[Kannada]] | postal_code_type = [[Postal Index Number|Postal index number]] | postal_code = 570 0XX | registration_plate = KA 09 (പടിഞ്ഞാറൻ മൈസൂർ) KA 55 (കിഴക്കൻ മൈസൂർ) KA 45 (ഹുൺസൂർ) | blank_name_sec1 = [[UN/LOCODE]] | blank_info_sec1 = IN MYQ | blank1_name_sec1 = [[Communications in India|Telephone]] | blank1_info_sec1 = 91-(0)821-XXX-XXXX | website = {{URL|http://www.mysorecity.gov.in/}} | footnotes = {{Reflist|group=upper-alpha}} }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] സംസ്ഥാനമായ [[കർണാടക|കർണാടകത്തിലെ]] പ്രശസ്തമായ ഒരു പട്ടണമാണ്‌ '''മൈസൂർ'''. ഒരു പ്രമുഖ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രം കൂടിയാണിവിടം. കർണ്ണാടകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ് മൈസൂർ [6] (ഔദ്യോഗികമായി മൈസൂർ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്). ഇത് കർണാടക സംസ്ഥാനത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള മൂന്നാമത്തെ നഗരമാണ്. ബാംഗ്ലൂരിന് തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് 146 കിലോമീറ്റർ (91 മൈൽ) ചുറ്റുണ്ടി മലനിരകളുടെ താഴ്വാരത്തിലാണ് ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 152 കിമീ 2 (59 ച. മൈ.) വിസ്തീർണം. 2017 ലെ ജനസംഖ്യ 1,014,227 ആണ്. മൈസൂർ ഡിസ്ട്രിബ്യൂഷന്റെ മൈസൂർ ഡിസ്ട്രിബ്യൂഷനും മൈസൂർ സിറ്റി കോർപറേഷനുമാണ് നഗരത്തിന്റെ ഭരണം. 1399 മുതൽ 1956 വരെ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]]<ref>{{Cite web|url=https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AE%E0%B5%88%E0%B4%B8%E0%B5%82%E0%B5%BC_%E0%B4%B0%E0%B4%BE%E0%B4%9C%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%82|title=മൈസൂർ രാജ്യം|access-date=|last=|first=|date=|website=മൈസൂർ രാജ്യം|publisher=}}</ref> തലസ്ഥാന നഗരിയായിരുന്നു ഇവിടം. 1756-ലും 70-കളിലും [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദരാലിയും]] [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താനുമായിരുന്ന]] കാലഘട്ടത്തിൽ രാജഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു ഈ ഭരണാധികാരി. വൊഡെയാർ കലയും സംസ്കാരവും വളർത്തുകയും നഗരത്തിന്റെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക വളർച്ചയ്ക്ക് ഗണ്യമായ സംഭാവന നൽകുകയും ചെയ്തു. മൈസൂരിലെ സാംസ്കാരിക അന്തരീക്ഷവും നേട്ടങ്ങളും അതിനെ കർണ്ണാടകയിലെ സാംസ്കാരിക തലസ്ഥാനം നേടി. മൈസൂർ പൈതൃക കെട്ടിടങ്ങൾ കൊട്ടാരങ്ങൾ, ചാമുണ്ഡി ഹിൽസ്, [[മൈസൂർ കൊട്ടാരം|മൈസൂർ കൊട്ടാരവും]] [[മൈസൂർ ദസറ|ദസറ ഉത്സവ]] സമയത്ത് നടക്കുന്ന ഉത്സവങ്ങളും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള അനേകം ടൂറിസ്റ്റുകളെ ആകർഷിക്കുന്ന മൈസൂർ ആണ്. മൈസൂർ ദസറ, മൈസൂർ പെയിന്റ് തുടങ്ങി നിരവധി കലാരൂപങ്ങളും സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യങ്ങളുമെല്ലാം ചേർന്നാണ് ഈ പേര് നൽകുന്നത്. മൈസൂർ പാക്ക്, മൈസൂർ മസാല ദോസ; മൈസൂർ സാൻഡൽ സോപ്പ്, മൈസൂർ ഇങ്ക്; മൈസൂർ പീറ്റ (പരമ്പരാഗത സിൽക്ക് ടർബൻ), മൈസൂർ സിൽക്ക് സാരികൾ തുടങ്ങിയവ. പരമ്പരാഗത വ്യവസായങ്ങളോടൊപ്പം വിനോദസഞ്ചാരം പ്രധാന വ്യവസായമാണ്. മൈസൂറിന്റെ അന്തർ-നഗര പൊതു ഗതാഗതത്തിൽ റെയിൽവും ബസും ഉൾപ്പെടുന്നു. ദസറയുടെ ഉന്നതിയിൽ മാത്രമാണ് വിമാനങ്ങൾ ലഭ്യമാകുക. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ സ്വകാര്യ റേഡിയോ സ്റ്റേഷനായിരുന്നു ഈ നഗരം. മൈസൂർ സർവകലാശാലയുടെ ആസ്ഥാനം [[മൈസൂർ സർവ്വകലാശാല|മൈസൂർ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] ആണ്. നിരവധി ശ്രദ്ധേയരായ ശാസ്ത്രജ്ഞരും, എഴുത്തുകാരും, രാഷ്ട്രീയക്കാരും, നടന്മാരും, ഗായകരും, കളിക്കാരും മൈസൂർ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ക്രിക്കറ്റ്, പുൽത്തകിടി എന്നിവയാണ് നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും ജനപ്രിയമായ സ്പോർട്ട്. കേരളത്തിൽ നിന്നും വയനാട് വഴിയും, ട്രെയിൻ മാർഗവും മൈസൂരിൽ എത്തിച്ചേരാം. == പേരിനു പിന്നിൽ == മൈസൂറിന്‌ ആദിയിൽ എരുമയൂറ് എന്നു പേരുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite book |last=വാലത്ത്|first=വി.വി.കെ.|authorlink=വി.വി.കെ. വാലത്ത്|coauthors= |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥലനാമചരിത്രങ്ങൾ എറണാകുളം ജില്ല |year=1991|publisher=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി|location= തൃശ്ശൂർ|isbn= 81-7690-105-9 }}</ref> അതിന്റെ അധിപനെ എരുമയൂരൻ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു.{{Ref|mysore}} ഇതിന്റെ സംസ്കൃതരൂപമാണ്‌ മഹിഷപുരം. ഇത് ലോപിച്ചാണ്‌ മൈസൂർ ആയത്. [[മഹിഷാസുരൻ|മഹിഷുരുവിന്റെ]] ഒരു ആംഗലീകൃത പതിപ്പാണ് മൈസൂർ എന്ന പേര്. [7] [[കന്നഡ|കന്നട ഭാഷയിലുള്ള]] മഹിഷയുടെ വാസസ്ഥാനം എന്നാണ് ഇതിന്റെ അർത്ഥം. മഹീഷ എന്ന പൊതുനാമം സംസ്കൃതത്തിൽ അതായത് എരുമ എന്നാണ്. മഹിഷാസപുരത്തെ മഹിഷായ എന്ന സംസ്കൃതത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന മൈസൂർ രാജവംശത്തിന്റെ പുരാതന ഭാഗങ്ങളെ ഭരിച്ചിരുന്ന മഹഹുമാസുരൻ. മഹിഷാസുര എന്ന മഹിളാസനാൽ എന്ന മഹിളാ ഗുഹയെ പരാമർശിക്കുന്ന മഹിഷാസുരയെ പരാമർശിക്കുന്നു. ഇദ്ദേഹം [[ചാമുണ്ഡി|ചാമുണ്ഡേശ്വരി ദേവിയുടെ]] കൊട്ടാരത്തിൽ വച്ചു ദുർഗ്ഗയാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന്‌ ഐതിഹ്യം. ചാമുണ്ഡേശ്വരീ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇദ്ദേഹം കൊല്ലപ്പെട്ടു. പിന്നീട് 'മഹിഷപുര' എന്ന പേര് മഹിഷുരു എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. രാജകീയ കുടുംബാംഗങ്ങൾ ആ പേര് ഇന്നും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഒടുവിൽ ഇംഗ്ലീഷുകാരിൽ മൈസൂർ എന്ന് ഇംഗ്ലീഷുകാരും മൈസുറൂ / മിസുറുവും ആ ഭാഷയിൽ കന്നട ഭാഷയിൽ ആംഗലീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഡിസംബർ 2005-ൽ [[കർണാടക|കർണ്ണാടക]] സർക്കാർ നഗരത്തിന്റെ പേര് മൈസ്യൂറിയായി മാറ്റാൻ തീരുമാനിച്ചു. [10] 2014 ഒക്ടോബറിൽ ഭാരത സർക്കാരാണ് ഇത് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടത്. 2014 നവംബർ 1 ന് മൈസൂർ എന്ന പേരിൽ മൈസൂർ എന്ന പേരിലാണ് മൈസൂർ പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. ==ചരിത്രം == [[മൈസൂർ കൊട്ടാരം]] ഇപ്പോൾ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥലം പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുരുജേ എന്ന ഗ്രാമം കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. [15]: 281 1515 ൽ ചാമരാജ വോഡയാർ മൂന്നാമൻ (1513-1553), [14]: 257 പുത്രൻ ചാമരാജ വോഡയാർ നാലാമൻ (1572-1576) എന്ന പദവിയിലേക്ക് പുഗേജിയുടെ ആധിപത്യം നേടി. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ മഹിഷുരു എന്ന നാമം നഗരത്തിന് ഉപയോഗിക്കാനായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. [15]: [31]. 1565-ൽ തളിക്കോട്ട യുദ്ധത്തിനു ശേഷം [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം]] ക്ഷയിച്ചപ്പോൾ [[മൈസൂർ രാജ്യം]] ക്രമേണ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി. [[നരസിംഹ വൊഡയാർ]] രാജാവിന്റെ (1637) ഭരണകാലത്ത് ഇത് ഒരു പരമാധികാര രാഷ്ട്രമായി മാറി. [[ശ്രീരംഗപട്ടണം]] (modern-day [[Srirangapatna]]), മൈസൂരിനടുത്തായിരുന്നു. 1610 മുതൽ ഇത് പതിനൊന്ന് നൂറ്റാണ്ടായിരുന്നു. 257-ൽ, ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ സ്ഥിരമായ വികസനം, [[നരസരാജ വൊഡയാർ]] ഒന്നാമൻ, [[ചിക്ക ദേവരാജ]] വോഡയാർ എന്നീ രാജാക്കന്മാരുടെ അധീനതയിലായിരുന്നു. തെക്കൻ കർണാടക, തമിഴ്നാട്ടിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ, [[ഡെക്കാൺ പീഠഭൂമി|ഡെക്കാൻ]] പ്രദേശത്തെ ശക്തമായ ഒരു സംസ്ഥാനമായി. 18-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിലെ ഭരണാധികാരിയായ [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദർ അലിയും]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താനും]] കീഴടക്കിയ ഈ സാമ്രാജ്യം അതിന്റെ സൈനിക ശക്തിയുടെയും ആധിപത്യത്തിന്റെയും ഉയരം എത്തിച്ചേർന്നു. 257-ൽ മൈസൂർ [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷുകാർ]] [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠികൾ]], ബ്രിട്ടീഷുകാർ, [[ഗോൽക്കൊണ്ട കോട്ട|ഗോൽക്കൊണ്ടയിലെ]] നിസാം എന്നിവയുമായി വൈരുദ്ധ്യം പുലർത്തുകയും നാലു [[ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധങ്ങൾ|ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധങ്ങൾക്ക്]] വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിൽ ആദ്യ രണ്ടിൽ മൂന്നാമത്തെയും നാലാമത്തെയും തോൽവികൾ പരാജയപ്പെട്ടു. 1799 ലെ നാലാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ മരണ ശേഷം, രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം ശ്രീരംഗപട്ടണത്തിൽ നിന്നും മൈസൂർ എത്തി, 249-ഉം നാലാം മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരും അവരുടെ രാജ്യം കൈമാറി. മുൻ മൈസൂർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി ബ്രിട്ടീഷ് രാജകീയ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു. പഴയ [[വൊഡയാർ രാജകുടുംബം|വൊഡയാർ]] ഭരണാധികാരികൾ പാവാട രാജാക്കന്മാരായി പുനർനിർമിച്ചു. ദിവാൻ (മുഖ്യമന്ത്രി) പൂർണോയ്യ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് സഹായകമായി. മൈസൂറിന്റെ മൈസൂർ പൊതുമരാമത്ത് പ്രവർത്തനങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിൽ [[പൂന|പൂനയ്ക്ക്]] വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. ബ്രിട്ടീഷ് കമ്മീഷണർ തലസ്ഥാനം [[ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരിലേക്ക്]] മാറ്റിയപ്പോൾ 1831 ൽ മൈസൂർ രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണകേന്ദ്രമായി സ്ഥാനം പിടിച്ചു. അങ്ങനെ ആ പദവി 1881- 16]: 254 ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി മൈസൂർ പ്രിൻസിപൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായി. 1947 ൽ ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമാകുന്നതുവരെ. [[മൈസൂർ മുനിസിപ്പാലിറ്റി]] 1888 ൽ സ്ഥാപിതമായപ്പോൾ നഗരം എട്ട് വാർഡുകളായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [15]: 183 1897 ൽ ബ്യൂബോണിക് പ്ലേഗിന്റെ പകർച്ച വ്യാധികൾ നഗരത്തിലെ പകുതിയോളം പേർ മരിച്ചു. [17] സിറ്റി നവീകരിക്കൽ ട്രസ്റ്റ് ബോർഡ് (സിഐടിബി) 1903 ൽ, നഗരത്തിന്റെ ആസൂത്രിതമായ വികസനത്തിന് ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ നഗരങ്ങളിലൊന്നായി മൈസൂർ മാറി. [18] ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ പ്രസ്ഥാനം, ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന്റെ മറ്റ് ഘട്ടങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ പൊതുപരിപാടികളും യോഗങ്ങളും നടന്നിരുന്നു. [19] ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധി മൈസൂർ സംസ്ഥാനം ഇപ്പോഴും [[കർണാടക]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മൈസൂരിലെ രാജാവ് [[വൊഡയാർ രാജകുടുംബം|ജയചമരാജേന്ദ്ര വൊഡയാർ]] എന്ന പദവി നിലനിർത്താനും രാജപ്രമുഖിന്റെ (നിയുക്ത ഗവർണർ) നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 1974 സെപ്തംബറിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. മൈസൂർ പട്ടണത്തിൽ സംസ്കരിച്ചു. വർഷങ്ങളായി മൈസൂർ വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി അറിയപ്പെട്ടുതുടങ്ങി. [[കാവേരി|കാവേരിനദിയുടെ]] ജലം തർക്കവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വല്ലപ്പോഴും കലാപമുണ്ടായിട്ടും ഈ നഗരം വലിയ സ്വേച്ഛാധിപത്യമായിരുന്നു. മൈസറിൽ നടന്ന സംഭവങ്ങൾക്കിടയിലും 1989-ൽ മൈസൂർ മൃഗശാലയിൽ അനേകം മൃഗങ്ങളുടെ മരണവും സംഭവിച്ച ഒരു ടെലിവിഷൻ സ്റ്റുഡിയോയിൽ ദേശീയ തലവന്മാർ തീയിട്ടു. == മൈസൂർ കൊട്ടാരം == [[പ്രമാണം:Mysore Palace (1).jpg|thumb|200px|മൈസൂർ‌പാലസ്]] [[പ്രമാണം:Mysore Kottaaram Close Up.JPG|thumb|right|200px|മൈസൂർ കൊട്ടാരത്തിനടുത്തുനിന്നെടുത്ത ഒരു ചിത്രം]] ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ മൈസൂർ പട്ടണത്തിലാണ് മൈസൂർ കൊട്ടാരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് പഴയകാല രാജാകുടുംബങ്ങളുടെ ([[വൊഡയാർ രാജകുടുംബം|വൊഡയാർ രാജവംശം]]) ഔദ്യോഗിക വസതിയായിരുന്നു. ഔദ്യോഗിക കാര്യാലയമായ [[ദർബാർ|ദർബാറും]] ഇതോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. കൊട്ടാരങ്ങളുടെ പട്ടണമായി അറിയപ്പെടുന്ന മൈസൂരിൽ ധാരാളം കൊട്ടാരങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും “മൈസൂർ കൊട്ടാരം“ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത് ഈ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഒന്നിനെ മാത്രമാണ്. 1897-ൽ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തങ്ങൾ ആരംഭിച്ച കൊട്ടാരത്തിന്റെ നിർമ്മാണം 1912 -ലാണ് പൂർത്തിയായത്. ഇപ്പോൾ മൈസൂരിലെ അറിയപ്പെടുന്ന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. പ്രധാന ഉത്സവം [[മൈസൂർ ദസറ]] ആണ്. </br></br></br></br> == വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:J P Nagar Library, Mysore (2).jpg|ലഘുചിത്രം|J.P.Nagar Library, Mysore]] ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് മൈസൂർ. ചരിത്രപരവും കലാപരവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരവുമായ ഒട്ടേറെ പ്രത്യേകതകളുള്ള ഒരു നഗരമാണിത്. മൈസൂരിലെ പ്രമുഖ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ ചുവടെ ചേർത്തിരിക്കുന്നു: * [[മൈസൂർ കൊട്ടാരം]] * [[ചാമുണ്ഡി മല]] * [[മൈസൂർ മൃഗശാല]] * ആർട്ട് ഗാലറി * [[ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരം]] * [[സെൻറ് ഫിലോമിനാസ് ചർച്ച്]] * കാരഞ്ചി തടാകം * [[രംഗനതിട്ടു പക്ഷിസങ്കേതം]] * [[ബൃന്ദാവൻ ഗാർഡൻ]] * [[മൈസൂർ റെയിൽ മ്യൂസിയം|റെയിൽ മ്യൂസിയം]] * ജയലക്ഷ്മി കൊട്ടാരം === ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രം === ചാമുണ്ഡിമല മൈസൂർ നഗരത്തിൽ നിന്നും ഏകദേശം എട്ട് കിലോമീറ്റർ ദൂരെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. പ്രശസ്തമായ [[ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രം]] ഈ മലയുടെ മുകളിലാണുള്ളത്. ക്ഷേത്രകവാടത്തിനടുത്ത് [[മഹിഷാസുരൻ|മഹിഷാസുരൻറെ]] ഒരു ഭീമാകാര പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Mahisha statue at the Chamundeswari Temple, Mysuru, Karnataka, India (2007).jpg|thumb|right|200px|മഹിഷാസുരന്റെ പ്രതിമ , മൈസൂർ]] [[പ്രമാണം:Sri Chamundeswari temple.JPG|thumb|right|200px|ശ്രീ ചാമുണ്ഡേശ്വരി ക്ഷേത്രം, മൈസൂർ]] [[പ്രമാണം:Charriot in Chamundeswary Temple Mysore.JPG|thumb|right|200px|അമ്പലത്തിലെ രഥം]] [[പ്രമാണം:Mysore kottaram.jpg|thumb|220px|മൈസൂർ കൊട്ടാരം]] മലയുടെ ചുവട്ടിൽ നിന്ന് ധാരാളം ആളുകൾ പടികൾ കയറി ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. സം‌രക്ഷിതമേഖല ആയതിനാൽ മറ്റു വഴികളിലൂടെയുള്ള മലകയറ്റം അനുവദനീയമല്ല. മൈസൂർ കൊട്ടാരവും റേസ്കോഴ്സ് മൈതാനവുമുൾപ്പെടെ മൈസൂർ നഗരം പൂർണ്ണമായും ചാമുണ്ഡി മലനിരകളിൽ നിന്നാൽ കാണാം. ഈ മലയുടെ അടിവാരത്തിലാണ് മൈസൂർ രാജ്ഞിയുടെ പഴയ അന്ത:പുരമായ ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരം ഇന്ന് സ്വദേശികളും വിദേശികളും ഒരുപോലെ സന്ദർശിക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രഹോട്ടലാണ്. രാത്രികളിൽ വൈദ്യുതിവിളക്കുകൾ തെളിഞ്ഞു കത്തുന്ന മൈസൂർ നഗരത്തിൻറെ ദൃശ്യം ചാമുണ്ഡി മലമുകളിൽ നിന്നുള്ള മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. === മൈസൂർ മൃഗശാല === ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വിശാലമായ മൃഗശാലകളിലൊന്നാണ് 1892 -ൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട [[മൈസൂർ മൃഗശാല]]<ref>http://www.flonnet.com/fl2221/stories/20051021005211600.htm</ref>. മൈസൂർ നഗരത്തിനകത്തു തന്നെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ മൃഗശാലയുടെ യഥാർത്ഥ പേര് ശ്രീ ചാമരാജേന്ദ്ര സൂവോളജിക്കൽ ഗാർഡൻസ് എന്നാണ്. ഏകദേശം 157 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നു കിടക്കുന്ന മൈസൂർ മൃഗശാല മൈസൂർ സന്ദർശിക്കുന്ന വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട ഇടമാണ്. === ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരം<ref>{{Cite web |url=http://www.mysore.org.uk/royal-buildings/lalith-mahal-palace.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-09-16 |archive-date=2010-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100428113842/http://www.mysore.org.uk/royal-buildings/lalith-mahal-palace.html |url-status=dead }}</ref> === ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരം മൈസൂറിൽ നിന്നും 11 കി.മീ ദൂരത്തായി ചാമുണ്ഡിമലയുടെ താഴ്‌വാരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പൂന്തോട്ടങ്ങളുടെ നടുവിലായാണ് ഈ കൊട്ടാരം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. 1921 -ൽ മഹാരാജാവായ [[കൃഷ്ണരാജ വോഡയാർ|കൃഷ്ണരാജ വോഡയാർ നാലാമൻ‍]] ആണ് ഈ രണ്ടുനിലയുള്ള കൊട്ടാരം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത് . ഈ കൊട്ടാരം ഭാരതീയ ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷന്റെ കീഴിലുള്ള പഞ്ചനക്ഷത്ര ഹോട്ടൽ ഇനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Lalitha mahal mysore ml wiki.JPG|thumb|right|200px|ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരം, മൈസൂർ]] <gallery caption="ലളിത മഹൽ കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നുള്ള ചിത്രങ്ങൾ" widths="140px" heights="100px" perrow="4"> Image:Lalitha mahal mysore sideWall ml wiki.JPG|ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരത്തിന്റെ മനോഹരമായ ചുവർ. Image:Lalitha mahal hotel mysore Inside room ml wiki.JPG|ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരം മൈസൂർ. ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരം ഹോട്ടൽ ഇടനാഴി‍‍. Image:Lalitha mahal mysore InsideGlassRoof ml wiki.JPG|ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരത്തിന്റെ ചിത്രപ്പണികളുല്ല ചില്ല് മേൽക്കൂര ‍‍. Image:Lalitha mahal mysore Inside kilikkoodu ml wiki.JPG|ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരം അകത്തുള്ള കിളിക്കൂട്‍‍. Image:Lalitha mahal mysore Inside ml wiki.JPG|ലളിതമഹൽ കൊട്ടാരത്തിനകത്തുള്ള ചന്ദ്രശേഖർ എന്ന സിംഹം‍‍. File:Chamundi Temple Mysore.jpg|ചാമുണ്ടേശ്വരി ക്ഷേത്രം, മൈസൂർ File:Nandi, the bull-Chamundi hills.jpg|ശിവവാഹനമായ നന്ദി, ചാമൂണ്ടി ഹിൽസ്. File:Mahishasura statue at the Chamundeswari Temple, Mysuru, Karnataka, India -1.jpg| ചാമുണ്ടേശ്വരി ക്ഷേത്രത്തിലെ മഹിഷാസുര പ്രതിമ File:Mysore palace panoramic view.jpg|മൈസൂർ പാലസ് - പനോരമിക് ദൃശ്യം. [...] </gallery> === ബൃന്ദാവൻ ഗാർഡൻ === നയന സുഖമേകുന്ന ഒരു പൂന്തോട്ടമാണ് ബൃന്ദാവൻ ഗാർഡൻ. മ്യൂസിക്കൽ ഫൊണ്ടനുകളും (സംഗീതത്തിനനുസരിച്ച് ന്യത്തം വയ്ക്കുന്ന ജലധാരകൾ) സായന്തനങ്ങളിൽ ഉണ്ടാവും. <gallery caption="ബൃന്ദാവൻ ഗാർഡനിൽ നിന്നുള്ള ചിത്രങ്ങൾ" widths="140px" heights="100px" perrow="4"> ചിത്രം:Brindavan Garden Mysore fountain2.JPG|ബൃന്ദാവൻ ഗാർഡൻ ഫൌണ്ടൻ(ജല ധാര) ചിത്രം:Brindavan Garden Mysore Musicall Fountain2.JPG|ബൃന്ദാവൻ ഗാർഡൻ മ്യൂസിക്കൽ ഫൌണ്ടൻ(ജല ധാര) ചിത്രം:Brindavan Garden Mysore Musicall Fountain3.JPG |ബൃന്ദാവൻ ഗാർഡൻ മ്യൂസിക്കൽ ഫൌണ്ടൻ(ജല ധാര) Image:Brindavan Garden Mysore fountain1.JPG|ബൃന്ദാവൻ ഗാർഡൻ മ്യൂസിക്കൽ ഫൌണ്ടൻ(ജല ധാര) Image:Brindavan Garden Mysore Musicall Fountain1.JPG|ബൃന്ദാവൻ ഗാർഡൻ മ്യൂസിക്കൽ ഫൌണ്ടൻ(ജല ധാര) File:Large Founden Brindavan Garden Mysore.JPG|​ഏറ്റവും വലിയ ജലധാര [...] </gallery> == താലൂക്കുകൾ == മൈസുരു ജില്ലയിൽ ആകെ ഏഴ് താലൂക്കുകൾ ആണുള്ളത്: [[File:Mysore gundlupet road.jpg|thumb|right|മൈസൂർ [[ഗുണ്ടൽപേട്ട്|ഗുണ്ടൽപെട്ട്]] റോഡ്]] * '''മൈസൂരു''' * [[നഞ്ജൻഗൂട്]] * [[തിരുമകുഡലു നരസിപുര (ടി.എൻ. പുര)|തിറുമകൂടലു നറസിപുറ (ടി. എൻ. പുര)]] * [[ഹെഗ്ഗദദേവൻകൊട്ടെ (എച്ച്.ടി. കെട്ടെ)|ഹെഗ്ഗദദേവൻകൊട്ടെ (എച്. ഡി. കോട്ടെ)]] * [[കൃഷ്ണരാജനഗര (കെ.ആർ. നഗർ)|കൃഷ്ണറാജനഗർ (കെ. ആർ. നഗർ)]] * [[ഹുൺസൂരു]] * [[പിരിയാപട്ടണ]] * [[സാലിഗ്രാമ]] * [[സറഗൂർ]] == കുറിപ്പുകൾ == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> </div> * {{Note|mysore}}മൈസൂർ പകുതികൾ അക്കാലത്തെ എരുമൈനാടെനവും, അതൻ തലൈവൻ എരുമൈയൂരൻ എനവും വഴങ്കിനതാക കാൺകിൻറോം" എന്ന് അകനാനൂറിന്റെ ഒരു വ്യാഖ്യാതാവ് പറയുന്നുണ്ട്. == അവലംബം == <references/> {{commons category|Mysore}} [[വർഗ്ഗം:മൈസൂർ]] [[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കർണാടകയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] {{Mysore topics}} {{Karnataka topics}} km1dd5f65n6bs9ded5evmynmw8ewy20 0 12989 4671733 4618368 2026-09-29T18:09:10Z ~2026-52414-63 223543 /* */ 4671733 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vasuki}} [[File:Kurma, the tortoise incarnation of Vishnu.jpg|thumb|'' വാസുകിയെ കയറായി ഉപയോഗിച്ച് [[പാലാഴി മഥനം]] നടത്തുന്നു'' |320x320px]] ഭാരതീയ പുരാണപ്രകാരം [[പാതാളം|പാതാളത്തിലെ]] നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഒന്നാണ് '''വാസുകി'''. അദ്ദേഹം [[കശ്യപൻ|കശ്യപമുനിയുടേയും]] [[കദ്രു]]വിന്റെയും പുത്രനാണ്, അനന്തന്റെ സഹോദരനുമാണ്. അമ്മയുടെ ശാപമേറ്റ മകനാണ്. 800 തലകളും വെള്ളിനിറവുമുള്ള വാസുകി ശിരസ്സിൽ വജ്രം ധരിക്കുന്നവനും [[ശിവൻ|ശിവൻ്റെ]] കഴുത്തിലെ ആഭരണവുമാണ്. അനന്തൻ തപസ്സിന് പോയശേഷം, നാഗ വംശത്തിൻ്റെ നേതൃത്വം അനുജനായ വാസുകി ഏറ്റെടുത്തു. അമ്മയായ കദ്രുവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശാപത്തിന് ഒരു പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് പാലാഴി കടഞ്ഞ് അമൃത് എടുക്കാൻ തിരുമാനിച്ചു. പാലാഴി മഥനത്തിന് കടകോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തെ കൊണ്ടുവന്നു. ഇനി ആ പർവതത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കാൻ കെല്പുള്ള ഒരു കയർ വേണം. അതിനായി അവർ വാസുകിയുടെ സഹായം തേടി. നാഗലോകത്ത് ചെന്ന് ഗരുഡൻ വാസുകി യോട് പാലാഴിയിലേക്കെത്തണമെന്ന് അഭ്യർഥിച്ചു. വേണമെങ്കിൽ എടുത്തു കൊണ്ടുപൊയ്‌ക്കോളൂ, എന്നായിരുന്നു വാസുകിയുടെ മറുപടി. ഗരുഡൻ വാസുകിയുടെ മധ്യഭാഗം കൊത്തിയെടുത്ത് പറക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ചക്രവാളത്തിനപ്പുറമെത്തിയിട്ടും നാഗരാജൻ്റെ മധ്യഭാഗം തറയിൽ തന്നെ അവശേഷിച്ചു. എത്ര തന്നെ ശ്രമിച്ചിട്ടും നടക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ഗരുഡൻ തിരിച്ചു പോയി. ശിവൻ തന്റെ കൈ പാതാളത്തിലേക്ക് നീട്ടി. ശിവന്റെ കൈയിലെ ചെറുവളയായി വാസുകി പാലാഴിയിലെത്തി. പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്ന മന്ദരത്തെ ഉയർത്താൻ മഹാവിഷ്ണു കൂർമ്മാവതാരം കൈകൊണ്ടു. മന്ദരത്തിനു ചുറ്റും വാസുകിയെ കയറായി ചുറ്റി അസുരന്മാർ വാസുകിയുടെ തലഭാഗത്തും ദേവന്മാർ വാൽ ഭാഗത്തും നിലയുറപ്പിച്ചു. പാലാഴി മഥനം വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടു. ഒരുവശത്ത് ദേവന്മാരും മറുവശത്ത് അസുന്മാരും ചേർന്ന് അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും വലിച്ചപ്പോൾ മന്ദരപർവ്വതത്തിൻ്റെ ഉറച്ചലിൽ വാസുകിയുടെ ദേഹം മുറിഞ്ഞ് കഠിനമായ വേദന അനുഭവപ്പെട്ടു.ആ തീവ്രവേദനയിലും തളരാതെ പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കായി ആ നാഗരാജാവ് ഉറച്ചുനിന്നു. പാലാഴിയിൽ നിന്ന് മഹാലക്ഷ്മി ഉൾപ്പെടെ അമൂല്യങ്ങളായ പലതും ഉയർന്ന് വന്നു. മഥനത്തിൻ്റെ ശക്തിയിൽ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു. ആ വിഷം പാനം ചെയ്ത് ശിവൻ നീലകണ്ഠനായി മാറി. വാസുകിയുടെ വേദനയും നിസ്വാർത്ഥമായ സമർപ്പണവും കണ്ട പരമശിവൻ്റെ മനസ്സലിഞ്ഞു. ലോകം മുഴുവൻ ഭയക്കുന്ന ആ നാഗരാജാവിനെ ഭഗവാൻ തൻ്റെ നെഞ്ചോട് ചേർത്തുനിർത്തി തൻ്റെ കണ്ഠത്തിലെ നിത്യമായ അലങ്കാരമായി അനുഗ്രഹിച്ചു വാഴിച്ചു. വാസുകിയുടെ സേവനത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായ ദേവന്മാർ വരാനിരിക്കുന്ന വിനാശകരമായ സർപ്പ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാസുകിയുടെ ആശങ്ക അകറ്റണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവിനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. വാസുകിയുടെ സഹോദരി ജരത്കരു മുനിയെ കാത്തിരിക്കണമെന്നും ശരിയായ സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്നും ബ്രഹ്മാവ് അരുളി ചെയ്തു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയായ ജരത്കരു വിനും യയവര പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട ജരത്കരു മുനിയ്ക്കും ജനിച്ച ആസ്തിക മുനി, സർപ്പ യാഗം തടയാനും നീതിമാനായ സർപ്പങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും വിധിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു. ആസ്തികന്റെ പ്രേരണയാൽ നല്ലവരായ സർപ്പങ്ങൾ യജ്ഞത്തെ അതിജീവിക്കുമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ഉറപ്പുനൽകി. ദുഷ്ട സർപ്പങ്ങളുടെ ഉന്മൂലനം തടയാൻ യാതൊന്നിനും കഴിയില്ല, പക്ഷേ നീതിമാന്മാർക്ക് വിഷമിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. അതോടെ വാസുകിയുടെ ആശങ്കകളെല്ലാം അകന്നു. ത്രിപുരദഹനത്തിൽ വാസുകി മികച്ച സംഭാവന നൽകിയതായി പുരാണത്തിൽ കാണാം. സ്വർഗ്ഗത്തിലും ആകാശത്തും ഭൂമിയിലുമായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന ത്രിപുരങ്ങളെ തകർക്കാൻ മഹാദേവൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ ലോകത്തിലെ സകല ശക്തികളും അതിൽ പങ്കുച്ചേർന്നു. ഭൂമി തേരായും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളായും വിഷ്‌ണു ഭഗവാൻ അമ്പായും മാറിയ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ മേരു പർവ്വതം വില്ലായി മാറിയപ്പോൾ ആ വില്ലിന് ശക്തിയേറിയ ഞാണായി മാറിയത് വാസുകിയായിരുന്നു. മൂന്ന് പുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന ധന്യ നിമിഷത്തിൽ ദിവ്യമായ പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്ത് ശിവൻ ത്രിപുരങ്ങളെ ചാരമാക്കി. ഹിന്ദു ഇതിഹാസമായ മഹാഭാരതത്തിൽ നാഗരാജാവായ വാസുകി ഭീമനെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഒരു കഥ പറയുന്നുണ്ട്. ബാല്യത്തിൽ ഭീമനെ ഭക്ഷണത്തിൽ വിഷം കലർത്തി ഇല്ലാതാക്കാൻ ദുര്യോധനൻ ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. ഭക്ഷണം കഴിച്ച ഉടനെ ഭീമൻ മരിച്ചു, ദുര്യോധനൻ അയാളുടെ ശരീരം ഗംഗാനദിയിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. പാമ്പുകൾ ഭീമന്റെ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തി, പാതാളത്തിലെ അവരുടെ സ്ഥലമായ നാഗ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അമൃതം നൽകി ഭീമനെ ജീവിപ്പിച്ച വാസുകി അവന് 10000 ആനകളുടെ ശക്തി നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. == ബുദ്ധമതത്തിൽ == [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലും]] വാസുകിക്ക് ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. വാസുകി തലയിൽ നാഗമാണിക്യം വഹിക്കുന്നു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയാണ് മാനസ. ചൈനീസ്, ജാപ്പനീസ് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ വാസുകി എട്ട് മഹാനാഗങ്ങളിൽ ഒരാളാണ്. മറ്റുള്ളവർ നന്ദ (നാഗരാജ), ഉപനന്ദ, സാഗര (ശങ്കര), തക്ഷകൻ, ബലവാൻ, അനവതപ്ത, ഉത്പല എന്നിവരാണ്. == പ്രമാണങ്ങൾ == {{Commonscat|Vasuki}} *[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]] (ISBN 0-500-51088-1) by Anna L. Dallapiccola *[http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html Indian Mythology, by ApamNapat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504171225/http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html |date=2006-05-04 }} *[http://www.khandro.net/mysterious_naga.htm Nagas] *[http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm Stories from the Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108090949/http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm |date=2006-01-08 }} *[http://www.onmarkproductions.com/html/hachi-bushu.shtml Hachi Bushu - The Eight Legions, Buddhist Protectors] *[[Dragon in China and Japan]] (ISBN 0-7661-5839-X) by M.W. De Visser {{HinduMythology}} {{Hindu-myth-stub}} [[വർഗ്ഗം:അഷ്ടനാഗങ്ങൾ]] cl0bykzil0yn9wo3t4ypxlx3wb4ixm7 4671735 4671733 2026-09-29T18:11:39Z ~2026-52414-63 223543 /* */ 4671735 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vasuki}} [[File:Kurma, the tortoise incarnation of Vishnu.jpg|thumb|'' വാസുകിയെ കയറായി ഉപയോഗിച്ച് [[പാലാഴി മഥനം]] നടത്തുന്നു'' |320x320px]] ഭാരതീയ പുരാണപ്രകാരം [[പാതാളം|പാതാളത്തിലെ]] നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഒന്നാണ് '''വാസുകി'''. അദ്ദേഹം [[കശ്യപൻ|കശ്യപമുനിയുടേയും]] [[കദ്രു]]വിന്റെയും പുത്രനാണ്, അനന്തന്റെ സഹോദരനുമാണ്. അമ്മയുടെ ശാപമേറ്റ മകനാണ്. 800 തലകളും വെള്ളിനിറവുമുള്ള വാസുകി ശിരസ്സിൽ വജ്രം ധരിക്കുന്നവനും [[ശിവൻ|ശിവൻ്റെ]] കഴുത്തിലെ ആഭരണവുമാണ്. അനന്തൻ തപസ്സിന് പോയശേഷം, നാഗ വംശത്തിൻ്റെ നേതൃത്വം അനുജനായ വാസുകി ഏറ്റെടുത്തു. അമ്മയായ കദ്രുവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശാപത്തിന് ഒരു പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് പാലാഴി കടഞ്ഞ് അമൃത് എടുക്കാൻ തിരുമാനിച്ചു. പാലാഴി മഥനത്തിന് കടകോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തെ കൊണ്ടുവന്നു. ഇനി ആ പർവതത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കാൻ കെല്പുള്ള ഒരു കയർ വേണം. അതിനായി അവർ വാസുകിയുടെ സഹായം തേടി. നാഗലോകത്ത് ചെന്ന് ഗരുഡൻ വാസുകി യോട് പാലാഴിയിലേക്കെത്തണമെന്ന് അഭ്യർഥിച്ചു. വേണമെങ്കിൽ എടുത്തു കൊണ്ടുപൊയ്‌ക്കോളൂ, എന്നായിരുന്നു വാസുകിയുടെ മറുപടി. ഗരുഡൻ വാസുകിയുടെ മധ്യഭാഗം കൊത്തിയെടുത്ത് പറക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ചക്രവാളത്തിനപ്പുറമെത്തിയിട്ടും നാഗരാജൻ്റെ മധ്യഭാഗം തറയിൽ തന്നെ അവശേഷിച്ചു. എത്ര തന്നെ ശ്രമിച്ചിട്ടും നടക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ഗരുഡൻ തിരിച്ചു പോയി. ശിവൻ തന്റെ കൈ പാതാളത്തിലേക്ക് നീട്ടി. ശിവന്റെ കൈയിലെ ചെറുവളയായി വാസുകി പാലാഴിയിലെത്തി. പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്ന മന്ദരത്തെ ഉയർത്താൻ മഹാവിഷ്ണു കൂർമ്മാവതാരം കൈകൊണ്ടു. മന്ദരത്തിനു ചുറ്റും വാസുകിയെ കയറായി ചുറ്റി അസുരന്മാർ വാസുകിയുടെ തലഭാഗത്തും ദേവന്മാർ വാൽ ഭാഗത്തും നിലയുറപ്പിച്ചു. പാലാഴി മഥനം വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടു. ദേവന്മാരും അസുന്മാരും ചേർന്ന് അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും വലിച്ചപ്പോൾ മന്ദരപർവ്വതത്തിൻ്റെ ഉരച്ചലിൽ വാസുകിയുടെ ദേഹം മുറിഞ്ഞ് കഠിനമായ വേദന അനുഭവിച്ചു.ആ തീവ്രവേദനയിലും തളരാതെ പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കായി ആ നാഗരാജാവ് ഉറച്ചുനിന്നു. പാലാഴിയിൽ നിന്ന് മഹാലക്ഷ്മി ഉൾപ്പെടെ അമൂല്യങ്ങളായ പലതും ഉയർന്ന് വന്നു. മഥനത്തിൻ്റെ ശക്തിയിൽ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു. ആ വിഷം പാനം ചെയ്ത് ശിവൻ നീലകണ്ഠനായി മാറി. വാസുകിയുടെ വേദനയും നിസ്വാർത്ഥമായ സമർപ്പണവും കണ്ട പരമശിവൻ്റെ മനസ്സലിഞ്ഞു. ലോകം മുഴുവൻ ഭയക്കുന്ന ആ നാഗരാജാവിനെ ഭഗവാൻ തൻ്റെ നെഞ്ചോട് ചേർത്തുനിർത്തി തൻ്റെ കണ്ഠത്തിലെ നിത്യമായ അലങ്കാരമായി അനുഗ്രഹിച്ചു വാഴിച്ചു. വാസുകിയുടെ സേവനത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായ ദേവന്മാർ വരാനിരിക്കുന്ന വിനാശകരമായ സർപ്പ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാസുകിയുടെ ആശങ്ക അകറ്റണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവിനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. വാസുകിയുടെ സഹോദരി ജരത്കരു മുനിയെ കാത്തിരിക്കണമെന്നും ശരിയായ സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്നും ബ്രഹ്മാവ് അരുളി ചെയ്തു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയായ ജരത്കരു വിനും യയവര പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട ജരത്കരു മുനിയ്ക്കും ജനിച്ച ആസ്തിക മുനി, സർപ്പ യാഗം തടയാനും നീതിമാനായ സർപ്പങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും വിധിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു. ആസ്തികന്റെ പ്രേരണയാൽ നല്ലവരായ സർപ്പങ്ങൾ യജ്ഞത്തെ അതിജീവിക്കുമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ഉറപ്പുനൽകി. ദുഷ്ട സർപ്പങ്ങളുടെ ഉന്മൂലനം തടയാൻ യാതൊന്നിനും കഴിയില്ല, പക്ഷേ നീതിമാന്മാർക്ക് വിഷമിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. അതോടെ വാസുകിയുടെ ആശങ്കകളെല്ലാം അകന്നു. ത്രിപുരദഹനത്തിൽ വാസുകി മികച്ച സംഭാവന നൽകിയതായി പുരാണത്തിൽ കാണാം. സ്വർഗ്ഗത്തിലും ആകാശത്തും ഭൂമിയിലുമായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന ത്രിപുരങ്ങളെ തകർക്കാൻ മഹാദേവൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ ലോകത്തിലെ സകല ശക്തികളും അതിൽ പങ്കുച്ചേർന്നു. ഭൂമി തേരായും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളായും വിഷ്‌ണു ഭഗവാൻ അമ്പായും മാറിയ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ മേരു പർവ്വതം വില്ലായി മാറിയപ്പോൾ ആ വില്ലിന് ശക്തിയേറിയ ഞാണായി മാറിയത് വാസുകിയായിരുന്നു. മൂന്ന് പുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന ധന്യ നിമിഷത്തിൽ ദിവ്യമായ പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്ത് ശിവൻ ത്രിപുരങ്ങളെ ചാരമാക്കി. ഹിന്ദു ഇതിഹാസമായ മഹാഭാരതത്തിൽ നാഗരാജാവായ വാസുകി ഭീമനെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഒരു കഥ പറയുന്നുണ്ട്. ബാല്യത്തിൽ ഭീമനെ ഭക്ഷണത്തിൽ വിഷം കലർത്തി ഇല്ലാതാക്കാൻ ദുര്യോധനൻ ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. ഭക്ഷണം കഴിച്ച ഉടനെ ഭീമൻ മരിച്ചു, ദുര്യോധനൻ അയാളുടെ ശരീരം ഗംഗാനദിയിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. പാമ്പുകൾ ഭീമന്റെ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തി, പാതാളത്തിലെ അവരുടെ സ്ഥലമായ നാഗ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അമൃതം നൽകി ഭീമനെ ജീവിപ്പിച്ച വാസുകി അവന് 10000 ആനകളുടെ ശക്തി നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. == ബുദ്ധമതത്തിൽ == [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലും]] വാസുകിക്ക് ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. വാസുകി തലയിൽ നാഗമാണിക്യം വഹിക്കുന്നു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയാണ് മാനസ. ചൈനീസ്, ജാപ്പനീസ് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ വാസുകി എട്ട് മഹാനാഗങ്ങളിൽ ഒരാളാണ്. മറ്റുള്ളവർ നന്ദ (നാഗരാജ), ഉപനന്ദ, സാഗര (ശങ്കര), തക്ഷകൻ, ബലവാൻ, അനവതപ്ത, ഉത്പല എന്നിവരാണ്. == പ്രമാണങ്ങൾ == {{Commonscat|Vasuki}} *[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]] (ISBN 0-500-51088-1) by Anna L. Dallapiccola *[http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html Indian Mythology, by ApamNapat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504171225/http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html |date=2006-05-04 }} *[http://www.khandro.net/mysterious_naga.htm Nagas] *[http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm Stories from the Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108090949/http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm |date=2006-01-08 }} *[http://www.onmarkproductions.com/html/hachi-bushu.shtml Hachi Bushu - The Eight Legions, Buddhist Protectors] *[[Dragon in China and Japan]] (ISBN 0-7661-5839-X) by M.W. De Visser {{HinduMythology}} {{Hindu-myth-stub}} [[വർഗ്ഗം:അഷ്ടനാഗങ്ങൾ]] 4b6kybaa1t4fpfks37vcdg4qgz4u1ji 4671736 4671735 2026-09-29T18:18:34Z ~2026-52414-63 223543 /* */ 4671736 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vasuki}} [[File:Kurma, the tortoise incarnation of Vishnu.jpg|thumb|'' വാസുകിയെ കയറായി ഉപയോഗിച്ച് [[പാലാഴി മഥനം]] നടത്തുന്നു'' |320x320px]] ഭാരതീയ പുരാണപ്രകാരം [[പാതാളം|പാതാളത്തിലെ]] നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഒന്നാണ് '''വാസുകി'''. അദ്ദേഹം [[കശ്യപൻ|കശ്യപമുനിയുടേയും]] [[കദ്രു]]വിന്റെയും പുത്രനാണ്, അനന്തന്റെ സഹോദരനുമാണ്. അമ്മയുടെ ശാപമേറ്റ മകനാണ്. 800 തലകളും വെള്ളിനിറവുമുള്ള വാസുകി ശിരസ്സിൽ വജ്രം ധരിക്കുന്നവനും [[ശിവൻ|ശിവൻ്റെ]] കഴുത്തിലെ ആഭരണവുമാണ്. അനന്തൻ തപസ്സിന് പോയശേഷം, നാഗ വംശത്തിൻ്റെ നേതൃത്വം അനുജനായ വാസുകി ഏറ്റെടുത്തു. അമ്മയായ കദ്രുവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശാപത്തിന് ഒരു പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് പാലാഴി കടഞ്ഞ് അമൃത് എടുക്കാൻ തിരുമാനിച്ചു. പാലാഴി മഥനത്തിന് കടകോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തെ കൊണ്ടുവന്നു. ഇനി ആ പർവതത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കാൻ കെല്പുള്ള ഒരു കയർ വേണം. അതിനായി അവർ വാസുകിയുടെ സഹായം തേടി. നാഗലോകത്ത് ചെന്ന് ഗരുഡൻ വാസുകി യോട് പാലാഴിയിലേക്കെത്തണമെന്ന് അഭ്യർഥിച്ചു. വേണമെങ്കിൽ എടുത്തു കൊണ്ടുപൊയ്‌ക്കോളൂ, എന്നായിരുന്നു വാസുകിയുടെ മറുപടി. ഗരുഡൻ വാസുകിയുടെ മധ്യഭാഗം കൊത്തിയെടുത്ത് പറക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ചക്രവാളത്തിനപ്പുറമെത്തിയിട്ടും നാഗരാജൻ്റെ മധ്യഭാഗം തറയിൽ തന്നെ അവശേഷിച്ചു. എത്ര തന്നെ ശ്രമിച്ചിട്ടും നടക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ഗരുഡൻ തിരിച്ചു പോയി. ശിവൻ തന്റെ കൈ പാതാളത്തിലേക്ക് നീട്ടി. ശിവന്റെ കൈയിലെ ചെറുവളയായി വാസുകി പാലാഴിയിലെത്തി. പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്ന മന്ദരത്തെ ഉയർത്താൻ മഹാവിഷ്ണു കൂർമ്മാവതാരം കൈകൊണ്ടു. മന്ദരത്തിനു ചുറ്റും വാസുകിയെ കയറായി ചുറ്റി അസുരന്മാർ വാസുകിയുടെ തലഭാഗത്തും ദേവന്മാർ വാൽ ഭാഗത്തും നിലയുറപ്പിച്ചു. പാലാഴി മഥനം വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടു. ദേവന്മാരും അസുന്മാരും ചേർന്ന് അങ്ങോട്ടു മിങ്ങോട്ടും വലിച്ചപ്പോൾ മന്ദരപർവ്വതത്തിൻ്റെ ഉരച്ചലിൽ വാസുകിയുടെ ദേഹം മുറിഞ്ഞ് കഠിനമായ വേദന അനുഭവിച്ചു. ആ തീവ്ര വേദനയിലും തളരാതെ പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കായി ആ നാഗരാജാവ് ഉറച്ചുനിന്നു. പാലാഴിയിൽ നിന്ന് മഹാലക്ഷ്മി ഉൾപ്പെടെ അമൂല്യങ്ങളായ പലതും ഉയർന്ന് വന്നു. മഥനത്തിൻ്റെ ശക്തിയിൽ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു. ആ വിഷം പാനം ചെയ്ത് ശിവൻ നീലകണ്ഠനായി മാറി. വാസുകിയുടെ വേദനയും നിസ്വാർത്ഥമായ സമർപ്പണവും കണ്ട ശിവൻ്റെ മനസ്സലിഞ്ഞു. ലോകം മുഴുവൻ ഭയക്കുന്ന ആ നാഗരാജാവിനെ ഭഗവാൻ തൻ്റെ നെഞ്ചോട് ചേർത്തുനിർത്തി, തൻ്റെ കണ്ഠത്തിലെ നിത്യമായ അലങ്കാരമായി അനുഗ്രഹിച്ചു വാഴിച്ചു. വാസുകിയുടെ സേവനത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായ ദേവന്മാർ വരാനിരിക്കുന്ന വിനാശകരമായ സർപ്പ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാസുകിയുടെ ആശങ്ക അകറ്റണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവിനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. വാസുകിയുടെ സഹോദരി ജരത്കരു മുനിയെ കാത്തിരിക്കണമെന്നും ശരിയായ സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്നും ബ്രഹ്മാവ് അരുളി ചെയ്തു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയായ ജരത്കരു വിനും യയവര പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട ജരത്കരു മുനിയ്ക്കും ജനിച്ച ആസ്തിക മുനി, സർപ്പ യാഗം തടയാനും നീതിമാനായ സർപ്പങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും വിധിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു. ആസ്തികന്റെ പ്രേരണയാൽ നല്ലവരായ സർപ്പങ്ങൾ യജ്ഞത്തെ അതിജീവിക്കുമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ഉറപ്പുനൽകി. ദുഷ്ട സർപ്പങ്ങളുടെ ഉന്മൂലനം തടയാൻ യാതൊന്നിനും കഴിയില്ല, പക്ഷേ നീതിമാന്മാർക്ക് വിഷമിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. അതോടെ വാസുകിയുടെ ആശങ്കകളെല്ലാം അകന്നു. ത്രിപുരദഹനത്തിൽ വാസുകി മികച്ച സംഭാവന നൽകിയതായി പുരാണത്തിൽ കാണാം. സ്വർഗ്ഗത്തിലും ആകാശത്തും ഭൂമിയിലുമായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന ത്രിപുരങ്ങളെ തകർക്കാൻ മഹാദേവൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ ലോകത്തിലെ സകല ശക്തികളും അതിൽ പങ്കുച്ചേർന്നു. ഭൂമി തേരായും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളായും വിഷ്‌ണു ഭഗവാൻ അമ്പായും മാറിയ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ മേരു പർവ്വതം വില്ലായി മാറിയപ്പോൾ ആ വില്ലിന് ശക്തിയേറിയ ഞാണായി മാറിയത് വാസുകിയായിരുന്നു. മൂന്ന് പുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന ധന്യ നിമിഷത്തിൽ ദിവ്യമായ പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്ത് ശിവൻ ത്രിപുരങ്ങളെ ചാരമാക്കി. ഹിന്ദു ഇതിഹാസമായ മഹാഭാരതത്തിൽ നാഗരാജാവായ വാസുകി ഭീമനെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഒരു കഥ പറയുന്നുണ്ട്. ബാല്യത്തിൽ ഭീമനെ ഭക്ഷണത്തിൽ വിഷം കലർത്തി ഇല്ലാതാക്കാൻ ദുര്യോധനൻ ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. ഭക്ഷണം കഴിച്ച ഉടനെ ഭീമൻ മരിച്ചു, ദുര്യോധനൻ അയാളുടെ ശരീരം ഗംഗാനദിയിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. പാമ്പുകൾ ഭീമന്റെ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തി, പാതാളത്തിലെ അവരുടെ സ്ഥലമായ നാഗ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അമൃതം നൽകി ഭീമനെ ജീവിപ്പിച്ച വാസുകി അവന് 10000 ആനകളുടെ ശക്തി നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. == ബുദ്ധമതത്തിൽ == [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലും]] വാസുകിക്ക് ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. വാസുകി തലയിൽ നാഗമാണിക്യം വഹിക്കുന്നു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയാണ് മാനസ. ചൈനീസ്, ജാപ്പനീസ് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ വാസുകി എട്ട് മഹാനാഗങ്ങളിൽ ഒരാളാണ്. മറ്റുള്ളവർ നന്ദ (നാഗരാജ), ഉപനന്ദ, സാഗര (ശങ്കര), തക്ഷകൻ, ബലവാൻ, അനവതപ്ത, ഉത്പല എന്നിവരാണ്. == പ്രമാണങ്ങൾ == {{Commonscat|Vasuki}} *[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]] (ISBN 0-500-51088-1) by Anna L. Dallapiccola *[http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html Indian Mythology, by ApamNapat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504171225/http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html |date=2006-05-04 }} *[http://www.khandro.net/mysterious_naga.htm Nagas] *[http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm Stories from the Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108090949/http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm |date=2006-01-08 }} *[http://www.onmarkproductions.com/html/hachi-bushu.shtml Hachi Bushu - The Eight Legions, Buddhist Protectors] *[[Dragon in China and Japan]] (ISBN 0-7661-5839-X) by M.W. De Visser {{HinduMythology}} {{Hindu-myth-stub}} [[വർഗ്ഗം:അഷ്ടനാഗങ്ങൾ]] dkmkhxj9662j0u4pv1fxly7e79xupzi 4671737 4671736 2026-09-29T18:20:20Z ~2026-52414-63 223543 /* */ 4671737 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vasuki}} [[File:Kurma, the tortoise incarnation of Vishnu.jpg|thumb|'' വാസുകിയെ കയറായി ഉപയോഗിച്ച് [[പാലാഴി മഥനം]] നടത്തുന്നു'' |320x320px]] ഭാരതീയ പുരാണപ്രകാരം [[പാതാളം|പാതാളത്തിലെ]] നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഒന്നാണ് '''വാസുകി'''. അദ്ദേഹം [[കശ്യപൻ|കശ്യപമുനിയുടേയും]] [[കദ്രു]]വിന്റെയും പുത്രനാണ്, അനന്തന്റെ സഹോദരനുമാണ്. അമ്മയുടെ ശാപമേറ്റ മകനാണ്. 800 തലകളും വെള്ളിനിറവുമുള്ള വാസുകി ശിരസ്സിൽ വജ്രം ധരിക്കുന്നവനും [[ശിവൻ|ശിവൻ്റെ]] കഴുത്തിലെ ആഭരണവുമാണ്. അനന്തൻ തപസ്സിന് പോയശേഷം, നാഗ വംശത്തിൻ്റെ നേതൃത്വം അനുജനായ വാസുകി ഏറ്റെടുത്തു. അമ്മയായ കദ്രുവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശാപത്തിന് ഒരു പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് പാലാഴി കടഞ്ഞ് അമൃത് എടുക്കാൻ തിരുമാനിച്ചു. പാലാഴി മഥനത്തിന് കടകോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തെ കൊണ്ടുവന്നു. ഇനി ആ പർവതത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കാൻ കെല്പുള്ള ഒരു കയർ വേണം. അതിനായി അവർ വാസുകിയുടെ സഹായം തേടി. നാഗലോകത്ത് ചെന്ന് ഗരുഡൻ വാസുകി യോട് പാലാഴിയിലേക്കെത്തണമെന്ന് അഭ്യർഥിച്ചു. വേണമെങ്കിൽ എടുത്തു കൊണ്ടുപൊയ്‌ക്കോളൂ, എന്നായിരുന്നു വാസുകിയുടെ മറുപടി. ഗരുഡൻ വാസുകിയുടെ മധ്യഭാഗം കൊത്തിയെടുത്ത് പറക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ചക്രവാളത്തിനപ്പുറമെത്തിയിട്ടും നാഗരാജൻ്റെ മധ്യഭാഗം തറയിൽ തന്നെ അവശേഷിച്ചു. എത്ര തന്നെ ശ്രമിച്ചിട്ടും നടക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ഗരുഡൻ തിരിച്ചു പോയി. ശിവൻ തന്റെ കൈ പാതാളത്തിലേക്ക് നീട്ടി. ശിവന്റെ കൈയിലെ ചെറുവളയായി വാസുകി പാലാഴിയിലെത്തി. പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്ന മന്ദരത്തെ ഉയർത്താൻ മഹാവിഷ്ണു കൂർമ്മാവതാരം കൈകൊണ്ടു. മന്ദരത്തിനു ചുറ്റും വാസുകിയെ കയറായി ചുറ്റി അസുരന്മാർ വാസുകിയുടെ തലഭാഗത്തും ദേവന്മാർ വാൽ ഭാഗത്തും നിലയുറപ്പിച്ചു. പാലാഴി മഥനം വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടു. ദേവന്മാരും അസുന്മാരും ചേർന്ന് അങ്ങോട്ടു മിങ്ങോട്ടും വലിച്ചപ്പോൾ മന്ദരപർവ്വതത്തിൻ്റെ ഉരച്ചലിൽ വാസുകിയുടെ ദേഹം മുറിഞ്ഞ് കഠിനമായ വേദന അനുഭവിച്ചു. ആ തീവ്ര വേദനയിലും തളരാതെ പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കായി ആ നാഗരാജാവ് ഉറച്ചുനിന്നു. പാലാഴിയിൽ നിന്ന് മഹാലക്ഷ്മി ഉൾപ്പെടെ അമൂല്യങ്ങളായ പലതും ഉയർന്ന് വന്നു. മഥനത്തിൻ്റെ ശക്തിയിൽ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു. ആ വിഷം പാനം ചെയ്ത് ശിവൻ നീലകണ്ഠനായി മാറി. വാസുകിയുടെ വേദനയും നിസ്വാർത്ഥമായ സമർപ്പണവും കണ്ട ശിവൻ്റെ മനസ്സലിഞ്ഞു. ലോകം മുഴുവൻ ഭയക്കുന്ന ആ നാഗരാജനെ ഭഗവാൻ തൻ്റെ നെഞ്ചോട് ചേർത്തുനിർത്തി, തൻ്റെ കണ്ഠത്തിലെ നിത്യമായ അലങ്കാരമായി അനുഗ്രഹിച്ചു വാഴിച്ചു. വാസുകിയുടെ സേവനത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായ ദേവന്മാർ വരാനിരിക്കുന്ന വിനാശകരമായ സർപ്പ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാസുകിയുടെ ആശങ്ക അകറ്റണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവിനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. വാസുകിയുടെ സഹോദരി ജരത്കരു മുനിയെ കാത്തിരിക്കണമെന്നും ശരിയായ സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്നും ബ്രഹ്മാവ് അരുളി ചെയ്തു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയായ ജരത്കരു വിനും യയവര പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട ജരത്കരു മുനിയ്ക്കും ജനിച്ച ആസ്തിക മുനി, സർപ്പ യാഗം തടയാനും നീതിമാനായ സർപ്പങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും വിധിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു. ആസ്തികന്റെ പ്രേരണയാൽ നല്ലവരായ സർപ്പങ്ങൾ യജ്ഞത്തെ അതിജീവിക്കുമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ഉറപ്പുനൽകി. ദുഷ്ട സർപ്പങ്ങളുടെ ഉന്മൂലനം തടയാൻ യാതൊന്നിനും കഴിയില്ല, പക്ഷേ നീതിമാന്മാർക്ക് വിഷമിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. അതോടെ വാസുകിയുടെ ആശങ്കകളെല്ലാം അകന്നു. ത്രിപുരദഹനത്തിൽ വാസുകി മികച്ച സംഭാവന നൽകിയതായി പുരാണത്തിൽ കാണാം. സ്വർഗ്ഗത്തിലും ആകാശത്തും ഭൂമിയിലുമായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന ത്രിപുരങ്ങളെ തകർക്കാൻ മഹാദേവൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ ലോകത്തിലെ സകല ശക്തികളും അതിൽ പങ്കുച്ചേർന്നു. ഭൂമി തേരായും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളായും വിഷ്‌ണു ഭഗവാൻ അമ്പായും മാറിയ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ മേരു പർവ്വതം വില്ലായി മാറിയപ്പോൾ ആ വില്ലിന് ശക്തിയേറിയ ഞാണായി മാറിയത് വാസുകിയായിരുന്നു. മൂന്ന് പുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന ധന്യ നിമിഷത്തിൽ ദിവ്യമായ പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്ത് ശിവൻ ത്രിപുരങ്ങളെ ചാരമാക്കി. ഹിന്ദു ഇതിഹാസമായ മഹാഭാരതത്തിൽ നാഗരാജാവായ വാസുകി ഭീമനെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഒരു കഥ പറയുന്നുണ്ട്. ബാല്യത്തിൽ ഭീമനെ ഭക്ഷണത്തിൽ വിഷം കലർത്തി ഇല്ലാതാക്കാൻ ദുര്യോധനൻ ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. ഭക്ഷണം കഴിച്ച ഉടനെ ഭീമൻ മരിച്ചു, ദുര്യോധനൻ അയാളുടെ ശരീരം ഗംഗാനദിയിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. പാമ്പുകൾ ഭീമന്റെ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തി, പാതാളത്തിലെ അവരുടെ സ്ഥലമായ നാഗ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അമൃതം നൽകി ഭീമനെ ജീവിപ്പിച്ച വാസുകി അവന് 10000 ആനകളുടെ ശക്തി നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. == ബുദ്ധമതത്തിൽ == [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലും]] വാസുകിക്ക് ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. വാസുകി തലയിൽ നാഗമാണിക്യം വഹിക്കുന്നു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയാണ് മാനസ. ചൈനീസ്, ജാപ്പനീസ് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ വാസുകി എട്ട് മഹാനാഗങ്ങളിൽ ഒരാളാണ്. മറ്റുള്ളവർ നന്ദ (നാഗരാജ), ഉപനന്ദ, സാഗര (ശങ്കര), തക്ഷകൻ, ബലവാൻ, അനവതപ്ത, ഉത്പല എന്നിവരാണ്. == പ്രമാണങ്ങൾ == {{Commonscat|Vasuki}} *[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]] (ISBN 0-500-51088-1) by Anna L. Dallapiccola *[http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html Indian Mythology, by ApamNapat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504171225/http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html |date=2006-05-04 }} *[http://www.khandro.net/mysterious_naga.htm Nagas] *[http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm Stories from the Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108090949/http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm |date=2006-01-08 }} *[http://www.onmarkproductions.com/html/hachi-bushu.shtml Hachi Bushu - The Eight Legions, Buddhist Protectors] *[[Dragon in China and Japan]] (ISBN 0-7661-5839-X) by M.W. De Visser {{HinduMythology}} {{Hindu-myth-stub}} [[വർഗ്ഗം:അഷ്ടനാഗങ്ങൾ]] lkeoxhum1u5t63zeieqbebugwf8ggg1 4671738 4671737 2026-09-29T18:25:14Z ~2026-52414-63 223543 /* */ 4671738 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vasuki}} [[File:Kurma, the tortoise incarnation of Vishnu.jpg|thumb|'' വാസുകിയെ കയറായി ഉപയോഗിച്ച് [[പാലാഴി മഥനം]] നടത്തുന്നു'' |320x320px]] ഭാരതീയ പുരാണപ്രകാരം [[പാതാളം|പാതാളത്തിലെ]] നാഗദൈവങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാരിൽ ഒന്നാണ് '''വാസുകി'''. അദ്ദേഹം [[കശ്യപൻ|കശ്യപമുനിയുടേയും]] [[കദ്രു]]വിന്റെയും പുത്രനാണ്, അനന്തന്റെ സഹോദരനുമാണ്. അമ്മയുടെ ശാപമേറ്റ മകനാണ്. 800 തലകളും വെള്ളിനിറവുമുള്ള വാസുകി ശിരസ്സിൽ വജ്രം ധരിക്കുന്നവനും [[ശിവൻ|ശിവൻ്റെ]] കഴുത്തിലെ ആഭരണവുമാണ്. അനന്തൻ തപസ്സിന് പോയശേഷം, നാഗ വംശത്തിൻ്റെ നേതൃത്വം അനുജനായ വാസുകി ഏറ്റെടുത്തു. അമ്മയായ കദ്രുവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശാപത്തിന് ഒരു പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്ന് പാലാഴി കടഞ്ഞ് അമൃത് എടുക്കാൻ തിരുമാനിച്ചു. പാലാഴി മഥനത്തിന് കടകോലായി മന്ദരപർവ്വതത്തെ കൊണ്ടുവന്നു. ഇനി ആ പർവതത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിക്കാൻ കെല്പുള്ള ഒരു കയർ വേണം. അതിനായി അവർ വാസുകിയുടെ സഹായം തേടി. നാഗലോകത്ത് ചെന്ന് ഗരുഡൻ വാസുകി യോട് പാലാഴിയിലേക്കെത്തണമെന്ന് അഭ്യർഥിച്ചു. വേണമെങ്കിൽ എടുത്തു കൊണ്ടുപൊയ്‌ക്കോളൂ, എന്നായിരുന്നു വാസുകിയുടെ മറുപടി. ഗരുഡൻ വാസുകിയുടെ മധ്യഭാഗം കൊത്തിയെടുത്ത് പറക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ചക്രവാളത്തിനപ്പുറമെത്തിയിട്ടും നാഗരാജൻ്റെ മധ്യഭാഗം തറയിൽ തന്നെ അവശേഷിച്ചു. എത്ര തന്നെ ശ്രമിച്ചിട്ടും നടക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ഗരുഡൻ തിരിച്ചു പോയി. ശിവൻ തന്റെ കൈ പാതാളത്തിലേക്ക് നീട്ടി. ശിവന്റെ കൈയിലെ ചെറുവളയായി വാസുകി പാലാഴിയിലെത്തി. പാലാഴിയിൽ താഴ്ന്ന മന്ദരത്തെ ഉയർത്താൻ മഹാവിഷ്ണു കൂർമ്മാവതാരം കൈകൊണ്ടു. മന്ദരത്തിനു ചുറ്റും വാസുകിയെ കയറായി ചുറ്റി അസുരന്മാർ വാസുകിയുടെ തലഭാഗത്തും ദേവന്മാർ വാൽ ഭാഗത്തും നിലയുറപ്പിച്ചു. പാലാഴി മഥനം വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടു. ദേവന്മാരും അസുന്മാരും ചേർന്ന് അങ്ങോട്ടു മിങ്ങോട്ടും വലിച്ചപ്പോൾ മന്ദരപർവ്വതത്തിൻ്റെ ഉരച്ചലിൽ വാസുകിയുടെ ദേഹം മുറിഞ്ഞ് കഠിനമായ വേദന അനുഭവിച്ചു. ആ തീവ്ര വേദനയിലും തളരാതെ പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കായി ആ നാഗരാജാവ് ഉറച്ചുനിന്നു. പാലാഴിയിൽ നിന്ന് മഹാലക്ഷ്മി ഉൾപ്പെടെ അമൂല്യങ്ങളായ പലതും ഉയർന്ന് വന്നു. മഥനത്തിൻ്റെ ശക്തിയിൽ വാസുകി കാളകൂടം ഛർദ്ദിച്ചു. ആ വിഷം പാനം ചെയ്ത് ശിവൻ നീലകണ്ഠനായി മാറി. വാസുകിയുടെ വേദനയും നിസ്വാർത്ഥമായ സമർപ്പണവും കണ്ട ശിവൻ്റെ മനസ്സലിഞ്ഞു. ലോകം മുഴുവൻ ഭയക്കുന്ന ആ നാഗരാജനെ ഭഗവാൻ തൻ്റെ നെഞ്ചോട് ചേർത്തുനിർത്തി, തൻ്റെ കണ്ഠത്തിലെ നിത്യമായ അലങ്കാരമായി അനുഗ്രഹിച്ചു വാഴിച്ചു. വാസുകിയുടെ സേവനത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായ ദേവന്മാർ വരാനിരിക്കുന്ന വിനാശകരമായ സർപ്പ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാസുകിയുടെ ആശങ്ക അകറ്റണമെന്ന് ബ്രഹ്മാവിനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. വാസുകിയുടെ സഹോദരി ജരത്കരു മുനിയെ കാത്തിരിക്കണമെന്നും ശരിയായ സമയത്ത് അദ്ദേഹത്തെ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്നും ബ്രഹ്മാവ് അരുളി ചെയ്തു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയായ ജരത്കരു വിനും യയവര പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട ജരത്കരു മുനിയ്ക്കും ജനിച്ച ആസ്തിക മുനി, സർപ്പ യാഗം തടയാനും നീതിമാനായ സർപ്പങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും വിധിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു. ആസ്തികന്റെ പ്രേരണയാൽ നല്ലവരായ സർപ്പങ്ങൾ യജ്ഞത്തെ അതിജീവിക്കുമെന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ഉറപ്പുനൽകി. ദുഷ്ട സർപ്പങ്ങളുടെ ഉന്മൂലനം തടയാൻ യാതൊന്നിനും കഴിയില്ല, പക്ഷേ നീതിമാന്മാർക്ക് വിഷമിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. അതോടെ വാസുകിയുടെ ആശങ്കകളെല്ലാം അകന്നു. ത്രിപുരദഹനത്തിൽ വാസുകി മികച്ച സംഭാവന നൽകിയതായി പുരാണത്തിൽ കാണാം. സ്വർഗ്ഗത്തിലും ആകാശത്തും ഭൂമിയിലുമായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന ത്രിപുരങ്ങളെ തകർക്കാൻ മഹാദേവൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ ലോകത്തിലെ സകല ശക്തികളും അതിൽ പങ്കുച്ചേർന്നു. ഭൂമി തേരായും സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളായും വിഷ്‌ണു ഭഗവാൻ അമ്പായും മാറിയ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ മേരു പർവ്വതം വില്ലായി മാറിയപ്പോൾ ആ വില്ലിന് ശക്തിയേറിയ ഞാണായി മാറിയത് വാസുകിയായിരുന്നു. മൂന്ന് പുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന ധന്യ നിമിഷത്തിൽ ദിവ്യമായ പാശുപതാസ്ത്രം തൊടുത്ത് ശിവൻ ത്രിപുരങ്ങളെ ചാരമാക്കി. ഹിന്ദു ഇതിഹാസമായ മഹാഭാരതത്തിൽ നാഗരാജാവായ വാസുകി ഭീമനെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഒരു കഥ പറയുന്നുണ്ട്. ബാല്യത്തിൽ ഭീമനെ ഭക്ഷണത്തിൽ വിഷം കലർത്തി ഇല്ലാതാക്കാൻ ദുര്യോധനൻ ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. ഭക്ഷണം കഴിച്ച ഉടനെ ഭീമൻ മരിച്ചു, ദുര്യോധനൻ അയാളുടെ ശരീരം ഗംഗാനദിയിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. പാമ്പുകൾ ഭീമന്റെ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തി, പാതാളത്തിലെ അവരുടെ സ്ഥലമായ നാഗ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അമൃതം നൽകി ഭീമനെ ജീവിപ്പിച്ച വാസുകി അവന് 10000 ആനകളുടെ ശക്തി നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. == ബുദ്ധമതത്തിൽ == [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതത്തിലും]] വാസുകിക്ക് ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. വാസുകി തലയിൽ നാഗമാണിക്യം വഹിക്കുന്നു. വാസുകിയുടെ സഹോദരിയാണ് മാനസ. ചൈനീസ്, ജാപ്പനീസ് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ വാസുകി എട്ട് മഹാനാഗങ്ങളിൽ ഒരാളാണ്. മറ്റുള്ളവർ നന്ദ (നാഗരാജ), ഉപനന്ദ, സാഗര (ശങ്കര), തക്ഷകൻ, ബലവാൻ, അനവതപ്ത, ഉത്പല എന്നിവരാണ്. == പ്രമാണങ്ങൾ == {{Commonscat|Vasuki}} *[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]] (ISBN 0-500-51088-1) by Anna L. Dallapiccola *[http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html Indian Mythology, by ApamNapat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504171225/http://members.cox.net/apamnapat/entities/Vasuki.html |date=2006-05-04 }} *[http://www.khandro.net/mysterious_naga.htm Nagas] *[http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm Stories from the Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108090949/http://www.indiadivine.org/ramayana-kumbhakarna-ravana1.htm |date=2006-01-08 }} *[http://www.onmarkproductions.com/html/hachi-bushu.shtml Hachi Bushu - The Eight Legions, Buddhist Protectors] *[[Dragon in China and Japan]] (ISBN 0-7661-5839-X) by M.W. De Visser {{HinduMythology}} {{Hindu-myth-stub}} [[വർഗ്ഗം:അഷ്ടനാഗങ്ങൾ]] lfr0zbluc761anvrbzsjl5yvov17h0z 0 14906 4671910 4671137 2026-09-30T10:27:23Z Vishkailas 214655 /* */ 4671910 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|hen}} {{Taxobox | name = കോഴി | status = വളർത്തു പക്ഷി | image = Male and female chicken sitting together.jpg | image_width = 200px | image_caption = A [[rooster]] (left) and hen (right) | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Galliformes]] | familia = [[Phasianidae]] | subfamilia = [[Phasianinae]] | genus = ''[[Junglefowl|Gallus]]'' | species = ''[[Red Junglefowl|Gallus gallus]]'' | subspecies = '''''Gallus gallus domesticus''''' <br> ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | binomial = | binomial_authority = | synonyms = '''Chicken''' : [[Rooster|Cock]] or [[Rooster]] (m), Hen (f) }} [[പക്ഷി|പക്ഷികളിൽ]] [[Phasianidae|ഫാസിയാനിഡ]] കുടുംബത്തിലെ ഉപകുടുംബമായ [[Phasianinae|ഫാസിയാനിനയിലെ]] ഒരിനമാണ് '''കോഴി'''(ഹിന്ദി:मुर्गा). ലോകമെമ്പാടും മനുഷ്യർ [[മുട്ട|മുട്ടക്കും]] [[ഇറച്ചി|ഇറച്ചിക്കുമായി]] വളർത്തുന്ന [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണിത്]]. തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ കീട നിയന്ത്രണം (Pest control) ഇവയുടെ മറ്റൊരു ഗുണമാണ്. ഇവയുടെ [[മുട്ട]], ഇറച്ചി തുടങ്ങിയവ ഏറെ പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമാണ് എന്ന്‌ ശാസ്ത്രം തെളിയിക്കുന്നു. പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവ ഉയർന്ന തോതിൽ കാണപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടാണ് കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട എന്നിവ പോഷകാഹാരം എന്ന്‌ പറയപ്പെടുന്നത്. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മെലിഞ്ഞ മാംസമായ കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയ ഗുണമേന്മയുള്ള  പ്രോട്ടീൻ ശരീരത്തിന് നല്ല രീതിയിൽ ലഭ്യമാകുന്ന (Bioavailability) തരത്തിലുള്ളതാണ് എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുണം. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മാംസമായതിനാൽ [[പ്രമേഹം|പ്രമേഹം,]] [[കൊളസ്ട്രോൾ|കൊളസ്ട്രോൾ,]] [[അമിതവണ്ണം]] പോലെയുള്ള തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥ ഉള്ളവർക്ക് പോലും കോഴിയിറച്ചി സുരക്ഷിതമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ [[ആരോഗ്യം]], ശാരീരിക ക്ഷമത അഥവാ ഫിറ്റ്നസ് തുടങ്ങിയവ നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പലരും കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്. വളരുന്ന കുട്ടികൾ, ഗർഭിണികൾ, [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്നവർ, ശാരീരിക അധ്വാനം ആവശ്യമുള്ള തൊഴിലുകൾ ചെയ്യുന്നവർ, അത്ലറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവർ തങ്ങളുടെ പോഷക ലഭ്യതയ്‌ക്കായി കോഴി ഇറച്ചിയെ ആശ്രയിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ മേല്പറഞ്ഞ വിഷയങ്ങളിൽ പലർക്കും ശരിയായ അറിവില്ല എന്നത് ഒരു വസ്തുതയാണ്. ചരിത്രപരമായി പറഞ്ഞാൽ ഇണക്കി വളർത്തപ്പെട്ട [[ചുവന്ന കാട്ടുകോഴി|ചുവന്ന കാട്ടുകോഴികളുടെ]] പിൻ തലമുറയാണ് ഇന്നു കാണുന്ന വളർത്തുകോഴികൾ. ഇന്ന് കാണുന്ന പല കോഴികളും സങ്കരയിനങ്ങളാണ്. സാധാരണ ഗതിയിൽ കോഴികൾ മുട്ടക്കോഴി, ഇറച്ചി കോഴി, അലങ്കാര കോഴി എന്നിങ്ങനെ പല രീതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനങ്ങളാണ് ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ISA ബ്രൗൺ, ബി വി 380, [[വൈറ്റ് ലെഗോൺ|വൈറ്റ് ലെഗോൺ (അതുല്യ)]], ഓസ്ട്രലോർപ്, റോട് ഐലൻഡ് റെഡ്, കൈരളി, ഗ്രാമലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയവ. ഇവ ധാരാളം മുട്ടകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ [[ബ്രോയിലർ]] പെട്ടന്ന് വളർച്ച പ്രാപിക്കുന്ന ഇറച്ചി കോഴിയാണ്. മുട്ട കോഴികൾക്കും, ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരം ആവശ്യമാണ്. കാണാൻ മനോഹരിതയുള്ള അലങ്കാര കോഴി വർഗ്ഗത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ് ബ്രഹ്മാ, സിൽക്കി മുതലായവ. ഈജിപ്റ്റിലെ നാടൻ കോഴിയിനമായ ഫയോമി, സോണാലി തുടങ്ങിയവ ഇന്ന് കേരളത്തിൽ വളർത്തി വരുന്നുണ്ട്. കരിങ്കോഴി എന്നറിയപ്പെടുന്ന കറുത്ത നിറമുള്ള കടക്കനാത് ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു തദ്ദേശീയ കോഴി ഇനമാണ്. വൈറ്റ് ലെഗോൺ, സോണാലി, ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അമിതമായി ഭാരമുള്ള കോഴികൾ അല്ല. അതിനാൽ നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ ഇവ പെട്ടന്ന് ഓടി രക്ഷപെടുകയോ പറക്കുകയോ ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ പലരും ഇവയെ വീട്ടു മുറ്റത്ത് തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. ഇവ പലപ്പോഴും മരങ്ങൾ, മതിലുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പറന്ന് കയറുന്നതായി കാണാം. കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള സിൽവർ ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അലങ്കാര കോഴികളായും വളർത്തുന്നു. കോഴികളുടെ ആരോഗ്യത്തിന് വൃത്തിയുള്ള കൂട്, ശുദ്ധമായ വെള്ളം, നല്ല തീറ്റ, വൃത്തിയുള്ള പരിസരം എന്നിവ പ്രധാനമാണ്. സാധാരണ കോഴികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി [[കാട]] പക്ഷി, [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]], [[അലങ്കാര കോഴികൾ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]] തുടങ്ങിയവ അലങ്കാരത്തിനായും, കൂടാതെ ഇവ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ഇഴജന്തുക്കളുടെ ശത്രു ജീവികൾ കൂടിയായതിനാൽ വീടിന്റെ പരിസരങ്ങളിലെ [[പാമ്പ്]] ശല്യം കുറയ്ക്കുവാൻ വേണ്ടിയും വളർത്താറുണ്ട്. [[File:കോഴി.ogv|thumb|കോഴി (വീഡീയോ)]] == ഇണ == കോഴി വർഗത്തിൽ പെട്ട മിക്ക പക്ഷികൾക്കും ആൺ പക്ഷികൾക്ക് വളഞ്ഞ [[തൂവൽ]] ചേർന്ന അങ്കവാൽ ഉണ്ട്. കൂടതെ തലയിലെ ചുവന്ന് പൂവ്, ചുവന്ന താടി എന്നിവയും ഇവയുടെ ശാരീരിക പ്രത്യേകതകളാണ്. ഒരു പറ്റത്തിലെ മുഴുവൻ പിടകളോടും [[പൂവൻ കോഴി]] ഇണ ചേരും . == പ്രത്യേകതകൾ == ഇവക്ക് പരിമിതമായ ദൂരം മാത്രമേ പറക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് അന്നാട്ടിലെ നാടൻ ഇനങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ വ്യത്യാസം കാണുന്നു. അടയിരുന്ന് 21 ദിവസം ആകുമ്പോൾ മുട്ട വിരിയും. അടയിരിക്കുന്നത് പെൺ കോഴികളാണ്. വിരിഞ്ഞ് കഴിഞ്ഞാൽ കുഞ്ഞുങ്ങളെ നന്നായി ഇവ സംരക്ഷിക്കും. പിന്നീട് മുട്ട ഇടാൻ ആകുമ്പോൾ കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഇവ ആട്ടി ഓടിക്കും. ആ സമയം പിറകിലെ പീലികൾ കൊഴിഞ്ഞു പോകുകയും ചെയ്യും. ശേഷം ഇവ മുട്ടയിടുന്നു. ഒരു നിശ്ചിത കാലാവധി മാത്രമേ ഇവ മുട്ടയിടുകയുള്ളു. മുട്ടയിട്ടു കഴിഞ്ഞാൽ ഇവ വീണ്ടും പൊരുന്നുന്നു. അപ്പോൾ ഇവയെ വീണ്ടും അടവെയ്ക്കാം. ഇവയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത ഇവ കുഞ്ഞൂങ്ങളെ നന്നായി സംരക്ഷിക്കുമെന്നതാണ്. ഇന്ന് ജനങ്ങൾ ഇത്തരം തനി നാടൻ കോഴികളെ ഒഴിവാക്കുന്നു. ഇവയുടെ മുട്ട ചെറുതാണ്. ഇത്തരം കോഴികളുടെ എണ്ണം ദിനംപ്രതി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. == ഉപയോഗം == [[പ്രമാണം:Chicken inside Chicken coop - IMG 3105.jpg|ലഘുചിത്രം|കൊഴികൾ കൊഴിക്കൂട്ടിനകത്ത്]] മനുഷ്യർ കോഴിയെ വളർത്തുന്നത് പ്രധാനമായും [[കോഴിമുട്ട]], [[ഇറച്ചി]] എന്നിവയ്ക്കാണ്. കോഴി [[കാഷ്ടം]] വളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. കോഴികളെ തമ്മിൽ അങ്കം വെട്ടിക്കുന്നത് വിനോദവും വ്യവസായവുമാണ്. ഇതിന് പരിശീലിപ്പിച്ചെടുക്കുന്ന കോഴികളെ [[അങ്കക്കോഴി]]കൾ എന്നാണ് വിളിക്കാറ്. [[കോഴിയങ്കം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിയമവിരുദ്ധമാണ്. ടർക്കി ([[കൽക്കം]]), ഗിനി മുതലായ കോഴികളെ പാമ്പ്‌ മുതലായ ജീവികളുടെ ശല്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷനേടുവാനായി വീടുകളിൽ വളർത്താറുണ്ട്. ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയവ പാമ്പിന്റെ ശത്രു വർഗ്ഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയ കോഴികൾ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുകയും ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇടത്തരം പാമ്പുകളെ വരെ ടർക്കി കോഴി ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. ഗിനിക്കോഴി പാമ്പുകളുടെയോ മറ്റു ഇഴജന്തുക്കളുടെയോ സാന്നിധ്യം കണ്ടാൽ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നവയും കൂട്ടമായി ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ചെറിയ പാമ്പുകളെ ഇവ ആഹാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ടർക്കി കോഴി, ഗിനി കോഴി എന്നിവ വളരുന്ന പറമ്പുകളിൽ പൊതുവേ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ജീവികളുടെ ശല്യം കുറവാണ് എന്ന്‌ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. <ref>[http://www.mangalam.com/news/detail/130456-crime.html]|mangalam.com</ref> ==കോഴിയിറച്ചിയിലെ പോഷകങ്ങൾ== പൊതുവേ ലോകം മുഴുവൻ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഇറച്ചിയാണ് കോഴിയിറച്ചി. പോഷകങ്ങളുടെ ഒരു മുഖ്യ ഉറവിടമാണ് കോഴി ഇറച്ചി. തൊലി നീക്കിയ കോഴി ഇറച്ചി കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പോഷകങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇത് ആരോഗ്യത്തിന് ഗുണകരമാണ്. കോഴിയുടെ നെഞ്ചിലെ മാംസം അഥവാ ‘ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റ്’ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇതിൽ മാംസ്യം അഥവാ പ്രോടീൻ കൂടുതലും കൊഴുപ്പ് തീരെ കുറവുമാണ്. എന്നാൽ കോഴിക്കാൽ അഥവാ ‘ചിക്കൻ ലെഗ്’ കൊഴുപ്പ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ഉയർന്ന കൊളെസ്ട്രോൾ തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥയുള്ളവർ ഈ ഭാഗം കുറച്ചു മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. കോഴിയുടെ എല്ലുകളിൽ (Bone marrow/Cartilage) കോളാജൻ എന്ന പോഷകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കോഴിയിറച്ചി എണ്ണയിൽ വറുത്തോ പൊരിച്ചോ ഉപയോഗിച്ചാൽ പോഷക ഗുണങ്ങൾ കാര്യമായി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കറിവച്ചു കഴിക്കുന്നതാണ് ആരോഗ്യത്തിന് ഉത്തമം. USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ നിത്യേന ആവശ്യമുള്ള പോഷകങ്ങളുടെ ശതമാനക്കണക്ക് (% Daily Value) താഴെ കൊടുക്കുന്നു. കാലറികൾ - 239 മൊത്തം കൊഴുപ്പ് - 14 g (21%) പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3.8 g (19%) സോഡിയം - 82 mg (3%) പൊട്ടാസ്യം - 223 mg (6%) പ്രോട്ടീൻ/ മാംസ്യം - 27 g (54%) കാൽസ്യം - 1% അയൺ - 7% വിറ്റാമിൻ B6 - 20% കൊബലമിൻ - 5% മഗ്നിഷ്യം - 5% USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. കാലറി: 158 കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് : 3.24 g പ്രോടീൻ/മാംസ്യം: 32.1 g സോഡിയം: 47 mg പൊട്ടാസ്യം: 343 mg പന്റോതെനിക് ആസിഡ്: 1.58 mg മഗ്‌നീഷ്യം: 32 mg ഫോസ്ഫറസ്: 241 mg സെലിനിയം: 32µg == വിവിധയിനം മുട്ടക്കോഴികൾ, ഇറച്ചിക്കോഴികൾ == ധാരാളം മുട്ട കോഴികൾ, ഇറച്ചി കോഴികൾ എന്നിവ ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്. ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ബി വി 380, വൈറ്റ് ലെഗോൺ (അതുല്യ), ഇന്റ് ബ്രൗൺ, ഓസ്ട്രലോർപ് തുടങ്ങിയവയാണ് അത്യുത്പാദനശേഷിയുള്ള മുട്ട കോഴികൾ. സോനാലി, കൈരളി, ഗ്രാമശ്രീ, ഗ്രാമപ്രിയ തുടങ്ങിയ ഇടത്തരം മുട്ട ഉത്പാദനമുള്ള കോഴികളാണ്. സാസോ അഥവാ സാസോ ടി റെയിൻബോ ഇറച്ചിക്കും മുട്ടയ്ക്കും ഒരുപോലെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ബ്രോയ്ലർ പോലെയുള്ള ഇറച്ചി കോഴികൾ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മുട്ട ഇടുന്ന കോഴികൾക്ക് പോഷകങ്ങൾ അടങ്ങിയ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ അടുക്കള അവശിഷ്ടങ്ങൾ മാത്രം കൊടുത്തു വളർത്തുന്ന കോഴികളിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനം ലഭിക്കണമെന്നില്ല. ഉയർന്ന ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ള പൊതുവേ മുട്ടക്കോഴികളിൽ ആദ്യത്തെ രണ്ട് വർഷമാണ് മികച്ച മുട്ട ഉത്പാദനം ഉണ്ടാവുക, അതിന് ശേഷം കുറഞ്ഞു തുടങ്ങുന്നു. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. കൃത്യമായ വാക്സിനേഷനുകൾ (ഉദാഹരണത്തിന് ലസോട്ട, ഐ.ബി.ഡി, ഫൗൾ പോക്സ് തുടങ്ങിയവ) നൽകി വളർത്തിയാൽ രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാം. ‎വൃത്തിയുള്ള കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. വിശദമായി താഴെ കൊടുക്കുന്നു. * ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ - ഏറ്റവും അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി. തവിട്ട് നിറം. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഹൈ ലൈൻ ഇന്റർനാഷണൽ എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സങ്കരയിനം മുട്ട കോഴിയാണ് ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ (Hy-Line Brown). അത്യുത്പാദനശേഷിയുള്ള ഇവ വർഷത്തിൽ 320 മുതൽ 360 വരെ ബ്രൗൺ നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ് (കൂടുകളിൽ അടച്ച് വളർത്തുമ്പോൾ ഏകദേശം 100-110 ഗ്രാം തീറ്റയും പറമ്പിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ 30-40 ഗ്രാം മുട്ട തീറ്റയും നൽകേണ്ടത് മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമാണ്). ഇന്ത്യയിൽ ശ്രീനിവാസ ഫാംസ് ഇവയുടെ വിതരണം നടത്തിയിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ ഇനം. * ISA ബ്രൗൺ - ഫ്രാൻസിൽ ഉടലെടുത്ത അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഈ മുട്ടക്കോഴികൾ വർഷത്തിൽ പൊതുവെ 300 മുതൽ 320 വരെ തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്. പരമാവധി 350 മുട്ടകൾ വരെ ഇട്ടതായും കണക്കുകൾ പറയുന്നു. തവിട്ട് നിറം. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. * ബിവി 380 - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. തവിട്ട് നിറം. ഇന്ത്യയിലെ വെങ്കഡെശ്വര റിസർച്ച് ആൻഡ് ബ്രീഡിങ് ഫാം പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത കോഴിയാണ് BV 380. വർഷം ഏകദേശം 280 മുതൽ 308 വരെ തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ് (കൂടുകളിൽ അടച്ച് വളർത്തുമ്പോൾ ഏകദേശം 100-110 ഗ്രാം മുട്ട തീറ്റ മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമാണ്). കേരളത്തിലെ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ ഇനം. * ഇന്റ് ബ്രൗൺ - ഇന്റ് ബ്രൗൺ (Indbro Brown / Ind Brown) കോഴികൾ ഉയർന്ന രീതിയിൽ മുട്ട ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഹൈബ്രിഡ് ഇനമാണ്. ഇവ ഇന്ത്യയിൽ ഇൻഡ്ബ്രോ റിസർച്ച് ആൻഡ് ബ്രീഡിങ് ഫാംസ് എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇനമാണ്. വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 300 മുതൽ 345 വരെ തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ നൽകാൻ ഇവയ്ക്ക് കഴിവുണ്ട്. 80 ആഴ്ചകൾ കൊണ്ട് ഇവ 362 മുട്ടകൾ വരെ നൽകിയതായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള സങ്കരയിനം കോഴികളെ അപേക്ഷിച്ച് കുറഞ്ഞ തീറ്റച്ചെലവിൽ ഇവയെ വളർത്തിയെടുക്കാം. ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ഈ കോഴികൾക്ക് ഇളം ബ്രൗൺ അല്ലെങ്കിൽ ചുവപ്പ് കലർന്ന നിറമാണ് ഉള്ളത്. രോഗങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ഇവയ്ക്ക് കഴിവുണ്ട്. നല്ല ആരോഗ്യവും ഉയർന്ന രോഗപ്രതിരോധ ശേഷിയുമുള്ള ഇവ കേരളത്തിലെ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യമാണ്‌. കൂട്ടിനുള്ളിൽ (Cage) വളർത്തുമ്പോഴും ഫ്രീ റേഞ്ച് (Free Range) രീതിയിൽ അഴിച്ചുവിട്ടു വളർത്തുമ്പോഴും ഇവ മികച്ച ഉത്പാദനം തരാറുണ്ട്. നാടൻ കോഴിയുടേതിതിന് സമാനമായ രുചിയുള്ള ഇറച്ചി ഉത്പാദനം. * [[വൈറ്റ് ലഗോൺ|വൈറ്റ് ലഗോൺ (അതുല്യ വൈറ്റ്)]] - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള വെളുത്ത നിറമുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനം. ഇറ്റലിയിൽ ഉത്ഭവം. അവിടെ അമേരിക്ക, യുകെ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെത്തിയ ഇത് സങ്കരയിനം മുട്ടക്കൊഴിയായി മാറി. വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 280-320 വെളുത്ത നിറമുള്ള മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അധികം ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴിയല്ല. അതിനാൽ നായ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും നന്നായി പറക്കാനും കഴിവുണ്ട് എന്നത് ഇതിന്റെ എടുത്തു പറയേണ്ട പ്രത്യേകതയാണ്. അതിനാൽ പറമ്പുകളിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും അനുയോജ്യം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. ഇവയുടെ തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള ബ്രൗൺ ലെഗോൺ ഇനവും നിലവിലുണ്ട്. കേരളത്തിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത അതുല്യ വൈറ്റ് കോഴി വൈറ്റ് ലെഗോൺ സങ്കര ഇനമാണ്. * ഓസ്ട്രലോർപ് - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു ഓസ്ട്രേലിയൻ മുട്ടക്കോഴി ഇനം. പൊതുവേ കറുത്ത നിറം. 250 മുതൽ 300 ബ്രൗൺ നിറമുള്ള മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. ചിലത് 360 തിന് മുകളിൽ മുട്ടകൾ ഇട്ടതായി കാണുന്നു. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് - 250 മുതൽ 300 വരെ തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ചുവന്ന നിറത്തിലുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. അമേരിക്കയിൽ ഉടലെടുത്ത ഇനം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. * ഗ്രാമ ലക്ഷ്മി - അടുക്കളമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് അനുയോജ്യമായി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത മികച്ച ഒരു സങ്കരയിനം മുട്ടക്കോഴിയാണ് ഗ്രാമ ലക്ഷ്മി അഥവാ അസ്ട്രോ വൈറ്റ്. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനങ്ങളായ വൈറ്റ് ലെഗോൺ പിടയും ഓസ്ട്രലോർപ് പൂവനും ഇണചേർത്തുണ്ടാക്കിയ അസ്ട്രോ വൈറ്റ് എന്ന ഗ്രാമലക്ഷ്മി മുട്ട കോഴികൾ വളർത്താൻ എളുപ്പമാണ്. വെളുപ്പിൽ കറുത്ത പുള്ളികൾ ഉള്ള തൂവലോട് കൂടിയ ഇവ പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 220 മുതൽ 280 വരെ തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്. ലയർ തീറ്റ നൽകുന്നത് മികച്ച മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമാണ്. * കൈരളി - 250-തോളം മുട്ടകൾ ഇടുന്ന മുട്ടക്കോഴി. കേരളത്തിന്റെ തനതായ നാടൻ കോഴി ഇനങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത മുട്ട കോഴിയാണ് കൈരളി. കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ഡോക്ടർ ശശിധരൻ പതിനൊന്ന് വ്യത്യസ്ത കോഴികളെ ഉപയോഗിച്ച് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സങ്കരയിനം. വൈറ്റ് ലെഗോൺ, ഓസ്ട്രലോർപ് തുടങ്ങിയ ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനം ഉള്ള കോഴികൾ, അസീൽ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഉയർന്ന രോഗ പ്രജിരോധ ശേഷി, കുറഞ്ഞ തീറ്റ ചിലവ്, പറമ്പുകളിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ അനുയോജ്യം. നായ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കളുടെ ആക്രമണം ഉണ്ടായാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. ചെറിയ രീതിയിലുള്ള (30-40%) ലയർ തീറ്റയും അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * സാസോ (സാസോ ടി റെയിൻബോ) - ഇറച്ചിക്കും മുട്ടയ്ക്കും വേണ്ടി ഒരുപോലെ വളർത്താൻ കഴിയുന്ന നല്ല ഒരു കോഴിയിനമാണ് സാസോ. ഫ്രാൻസിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇവ കൃത്യമായി തീറ്റ നൽകിയാൽ വളരെ പെട്ടെന്ന് വളരുന്നു. ഇവ 8 മുതൽ 16 ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ 2.5 മുതൽ അഞ്ച് കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു. (13 ആഴ്ചകൾ കൊണ്ട് സാസോ പൂവൻ കോഴികൾ 4.8 കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു. എന്നാൽ പിടകൾ 3.6 കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു.) കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പ്രോട്ടീൻ സമൃദ്ധവുമായ ഇവയുടെ ഗുണമേന്മയുള്ള മാംസത്തിന് നാടൻ കോഴിയുടെ ഇറച്ചിയുടെ സ്വാദ് ഉണ്ട്. ഇവ വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 200 മുതൽ 260 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. നാടൻ കോഴികളെ പോലെ ഉയർന്ന രോഗപ്രതിരോധ ശേഷിയുമുണ്ട്. ഇവയെ വീട്ടുവളപ്പിലും ഫാമുകളിലും എളുപ്പം വളർത്താൻ സാധിക്കും. * സോണാലി - 200 മുതൽ 240 മുട്ട വരെ വർഷത്തിൽ. റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് പൂവൻ, ഫയോമി പിട എന്നിവയുടെ സങ്കരയിനം. മേല്പറഞ്ഞ രണ്ട്‌ ഇനങ്ങളുടെ ജനതിക ഗുണങ്ങൾ ഇവയിൽ കാണാം. ഫയോമിയുടെ ഭംഗി, ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി, ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവയും റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് കോഴിയുടെ ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനശേഷിയും ചേർന്ന സങ്കരം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. വീടുകളിൽ വളർത്താൻ ഉത്തമം. ഫയോമിയെപോലെ വേഗത്തിൽ ഓടാനും മറ്റും സാധിക്കുന്നു. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ചെറിയ രീതിയിലുള്ള ലയർ കോഴി തീറ്റയും (30-40%) അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും ലയർ തീറ്റയും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ ഫയോമി-മുട്ടയ്ക്കും ഇറച്ചിക്കും അലങ്കാരത്തിനും ഒരുപോലെ ഗുണകരം. 150 മുതൽ 200 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. കാണാൻ ഭംഗി ഉള്ളതിനാൽ അലങ്കാര കോഴിയായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി ഇനം. ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി. ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യം. ഇവ പൊതുവേ ഒന്നിടവിട്ട ദിവസങ്ങളിൽ മുട്ട ഇടുന്നു. അധികം ഭാരം ഉണ്ടാകാറില്ല. നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കൾ ആക്രമിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും ഏറെ അനുയോജ്യം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. സോണാലി ഇവയുടെ ക്രോസ്സ് അഥവാ സങ്കരമാണ്. * ഗ്രാമശ്രീ കോഴികൾ: കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാല വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഗ്രാമശ്രീ കോഴികൾ വർഷത്തിൽ 200 മുതൽ 260 വരെ മുട്ടകൾ തരുന്നു. അടുക്കളമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് ഇത് മികച്ചതാണ്. നാലുമാസം കൊണ്ട് പൂവൻ കോഴികൾ ഒന്നര കിലോയിലധികം ഭാരത്തിലെത്തുന്നു. രോഗപ്രതിരോധ ശേഷി കൂടുതലാണ്. അഴിച്ചുവിട്ടും കൂട്ടിലിട്ടും ഒരുപോലെ വളർത്താം. ചെറിയ രീതിയിലുള്ള ലയർ തീറ്റയും അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ഈസ്റ്റെർ എഗ്ഗർ - അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, ചിലി എന്നി രാജ്യങ്ങളിൽ ഉടലെടുത്ത ഈസ്റ്റെർ എഗ്ഗർ എന്നയിനം മുട്ട കോഴികൾ മറ്റു ഇനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ രൂപത്തോടെ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവയ്ക്ക് താടി, വ്യത്യസ്ത പൂവ് തുടങ്ങിയ പ്രത്യേകതകൾ കാണാം. ഇവയുടെ മുട്ട വ്യത്യസ്തവും മനോഹരവുമായ പച്ച, നീല, ഒലിവ്, പിങ്ക് നിറങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവ വർഷത്തിൽ പരമാവധി 280 മുട്ടകൾവരെ ഇടാറുണ്ട്. തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും അനുയോജ്യം. * [[ബ്രോയിലർ]] - പെട്ടെന്ന് വളർച്ച ഉണ്ടാകുന്ന ഇറച്ചി കോഴി ഇനം. പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇനം. കോർണിഷ് പൂവൻ കോഴികളും, വെളുത്ത പ്ലൈമൌത്ത് റോക്ക് ഇനവും ചേർന്ന സങ്കരയിനം. * * [[ഗ്രാമപ്രിയ]] * [[അസീൽ]] ==അലങ്കാരക്കോഴികൾ== * കൊളമ്പിയൻ ബ്രഹ്മ- അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ ഉടലെടുത്ത ഇനം. വലിയ ശരീരവും കാലുകളിൽ പോലും മനോഹരമായ തൂവലുകളും ഉള്ള കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള അലങ്കാര കോഴി. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 200 വലിയ മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. പൂവൻ കോഴി അഞ്ച് കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു. * സിൽക്കി - ഭംഗിയുള്ള ചൈനീസ് കോഴി ഇനം. വർഷത്തിൽ ഏതാണ്ട് 120 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. * ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫയോമി- കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി. പ്രതിവർഷം 150-200 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. * വയടട്ട്- അമേരിക്കൻ കോഴി ഇനം. മനോഹരമായ പുള്ളിയുള്ള തൂവലുകൾ. പ്രതിവർഷം ഏതാണ്ട് 200 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. * പോളിഷ് ക്യാപ്- പോളണ്ടിൽ ഉടലെടുത്ത തൊപ്പിയുള്ള കോഴി ഇനം. മനോഹരമായ രൂപം. പ്രതിവർഷം 200 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. * അമേരിക്കൻ ബന്റം - മനോഹരമായ മറ്റൊരു കോഴി ഇനം. കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള രൂപം. * സെറാമ - മലേഷ്യൻ സെറാമ ഭംഗിയുള്ള ചെറിയ കോഴി ഇനമാണ്. ഇതൊരു ചെറിയ പോര് കോഴി ഇനമായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * അസീൽ - പോരുകോഴി. തമിഴ് നാട്, ആന്ധ്രാ പ്രദേശ് പോലെയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കോഴി പോരിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ശക്തമായ ശരീരം. തത്തയോട് സാമ്യമുള്ള ചുണ്ടുകൾ. വർഷത്തിൽ പരമാവധി 60-70 മുട്ടകൾവരെ ഇടാറുണ്ട്. == നാടൻ കോഴികൾ == തലശേരി കോഴി, അസീൽ (പോര് കോഴി), നേക്കട് നെക്ക്, കരിംകോഴി തുടങ്ങിയവ. പൊതുവേ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന നാടൻ കോഴികൾക്ക് കുറഞ്ഞ മുട്ട ഉത്പാദനം (ഉദാഹരണത്തിന് വർഷത്തിൽ ഏതാണ്ട് 100 മുട്ടകൾ അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ താഴെ), മുട്ടയുടെ വലിപ്പക്കുറവ്, കുറഞ്ഞ ശരീരഭാരം, ചെറിയ വലിപ്പം, ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി, കുറഞ്ഞ തീറ്റ ചിലവ്, , അടയിരിക്കുന്ന സ്വഭാവം, വേഗത്തിൽ ചലിക്കാനും സാമാന്യം പറക്കാനുമുള്ള കഴിവ് എന്നിവ പ്രത്യേകതകൾ. ഫയോമി എന്നയിനം ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴിയും കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഒരു സങ്കരയിനമാണ് സൊണാലി മുട്ട കോഴികൾ. == കോഴി തീറ്റ == പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, കാൽസ്യം തുടങ്ങിയ ധാതുക്കൾ എന്നിവ അടങ്ങിയ പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ കോഴികൾക്ക് ആവശ്യമാണ്. ഇവ ഒരു കോഴിയ്ക്ക് വേണ്ടുന്ന പോഷകങ്ങൾ ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നു. പല തരത്തിലുള്ള കോഴി തീറ്റകൾ ഇന്ന് വിപണിയിൽ ലഭ്യമാണ്. മുട്ട ഇടുന്ന കോഴികൾക്ക് ലയർ തീറ്റ അഥവാ മുട്ട തീറ്റയും, വളരുന്ന കോഴികൾക്ക് ഗ്രോവർ എന്ന പേരിലും, കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് സ്റ്റാർട്ടർ തുടങ്ങിയ പലതരം തീറ്റകൾ ലഭ്യമാണ്. അതോടൊപ്പം കുടിക്കാൻ ശുദ്ധ ജലവും ഉറപ്പ് വരുത്തുക. പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുകളിൽ അടച്ചിട്ടു വളർത്തുന്ന ഉയർന്ന ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ള ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, BV 380, അതുല്യ വൈറ്റ് പോലെയുള്ള മുട്ട കോഴികൾക്ക് നിശ്ചിത അളവിൽ (ഉദാഹരണത്തിന് 100-110 ഗ്രാം മുട്ട കോഴിത്തീറ്റ) ദിവസേന ഇത്തരം തീറ്റ, ശുദ്ധ ജലം എന്നിവ അത്യാവശ്യമാണ്. അടുക്കളയിൽ നിന്നുള്ള അവശിഷ്ടങ്ങൾ, തവിട്, ഇലകൾ തുടങ്ങിയവ കോഴികൾക്ക് നൽകാം. പറമ്പിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുന്ന മുട്ട കോഴികൾക്ക് അടുക്കള അവശിഷ്ടങ്ങൾ കൂടാതെ നിത്യേന 30-40 ഗ്രാം മുട്ട കോഴി തീറ്റ, ശുദ്ധ ജലം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. ഇത്തരം തീറ്റ കോഴികൾക്ക് വേണ്ടുന്ന പോഷകങ്ങളും, മുട്ട തോടിന് ആവശ്യമായ കാൽസ്യവും ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നു. മുട്ട കോഴികൾക്ക് അമിതമായ അളവിൽ തീറ്റ കൊടുക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്. അമിതമായി തീറ്റ കൊടുത്താൽ കോഴികൾക്ക് കൊഴുപ്പ് വർധിക്കാനും മുട്ട ഉത്പാദനം കുറയുവാനും സാധ്യതയുണ്ട്. ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും കൃത്യമായ അളവിൽ പ്രത്യേക കോഴിതീറ്റ ആവശ്യമാണ്. == കോഴി വളർത്തൽ == കോഴി വളർത്തൽ എന്നത് വരുമാനം നേടാൻ മാത്രമല്ല ഒരു വീട്ടിലെ ആവശ്യത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ നല്ല ആഹാരം ഉത്പാദിപ്പിക്കാനും സഹായിക്കുന്ന ഒരു മികച്ച വഴിയാണ്. ഇതിനായി മികച്ച കോഴി ഇനങ്ങൾ, വൃത്തിയുള്ള നല്ലൊരു കൂട്, പോഷകസമൃദ്ധമായ തീറ്റ, കൃത്യമായ പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പുകൾ, ശരിയായ രീതിയിൽ സൂര്യ പ്രകാശം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. കോഴികൾക്ക് വായു സഞ്ചാരമുള്ളതും, വെളിച്ചം കടക്കുന്നതും, നനവില്ലാത്തതുമായ കൂട് ഒരുക്കുക. രോഗങ്ങൾ വരാതിരിക്കാൻ കൂടും പരിസരവും എപ്പോഴും വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കുക. ചെറിയ കുട്ടികൾക്കും വലിയ കോഴികൾക്കും ആവശ്യത്തിന് സ്ഥലമുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുക. ഗുണനിലവാരമുള്ള തീറ്റയും എപ്പോഴും ശുദ്ധമായ വെള്ളവും നൽകുക. വീട്ടിലെ ഭക്ഷണാവശിഷ്ടങ്ങൾ, ആവശ്യത്തിന് ധാന്യങ്ങളും, പച്ചക്കറി അവശിഷ്ടങ്ങളും, ഇലകളും നൽകാം. തുറന്ന് വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ (ഫ്രീ റേഞ്ച് കോഴി വളർത്തൽ) കോഴികൾക്ക് സ്വാഭാവികമായി ഇര തേടാനും നടക്കാനും സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്ന ഒരു രീതിയാണ്. ഇതിൽ കോഴികൾക്ക് 10 ചതുരശ്രയടി സ്ഥലമെങ്കിലും പുറത്ത് മേയാൻ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. ഇത് കോഴികളുടെ ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്താനും പോഷകസമൃദ്ധമായ മുട്ടകൾ ലഭിക്കാനും, തീറ്റച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാനും, മുട്ടയ്ക്കും ഇറച്ചിക്കും സ്വാഭാവിക രുചി ഉണ്ടാകാനും ഈ രീതി നല്ലതാണ്. എന്നാൽ രാത്രിയിൽ സുരക്ഷിതമായി കൂടുകയറാൻ സൗകര്യം വേണം. നായ, കുറുക്കൻ, പരുന്തുകൾ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കൾ കോഴികൾക്ക് ഭീഷണിയാണ്. അതിനാൽ ഇവയിൽ നിന്നും കോഴികൾക്ക് സംരക്ഷണം നൽകുക. കേരളത്തിൽ നായ ശല്യം കാരണം വീടുകളിൽ കോഴി വളർത്തൽ ഒഴിവാക്കുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ പൊതുവേ ഭാരം കുറഞ്ഞ വൈറ്റ് ലെഗോൺ, കൈരളി, ഫയോമി, നാടൻ കോഴികൾ പോലെയുള്ളവ നായ പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ വേഗത്തിൽ ഓടിയോ പറന്നോ രക്ഷപെടാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ ഇവ അനുയോജ്യമാണ് എന്ന്‌ പറയാം. എപ്പോഴും ശുദ്ധജലവും അനുബന്ധ തീറ്റയും ഇടയ്ക്കിടെ നൽകുക. കൃഷിയിടങ്ങൾക്ക് നാശം വരാത്ത രീതിയിൽ വേലി കെട്ടി തിരിക്കുക. ഒരു വ്യക്തി അയാളുടെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യകരമായ]] ജീവിതത്തിന് വേണ്ടി മുട്ടകൾ കഴിച്ചിരിക്കണം എന്നാണ് ആരോഗ്യ വിദഗ്ദർ നിർദേശിക്കുന്നത്. അതിനാൽ വീടുകളിലെ കോഴി വളർത്തൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കേണ്ട ഒന്നാണ്. രണ്ട്‌ മുതൽ പത്ത് വരെ കോഴികളെ വളർത്തുന്ന ചെറുകിട യൂണിറ്റുകളാണ് വീട്ടുമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് അനുയോജ്യം. ഉൽപാദനക്ഷമത കുറഞ്ഞ നാടൻ കോഴികൾക്ക് പകരം വീടുകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ ഉൽപ്പാദനശേഷി കൂടിയ മുട്ട കോഴിയിനങ്ങൾ ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്. തവിട്ടും, കറുപ്പും, വെളുപ്പും കലർന്ന ഗ്രാമശ്രീ, വെളുപ്പിൽ കറുത്തപുള്ളികളുള്ള ഗ്രാമലക്ഷ്മി (ആസ്ട്രോ വൈറ്റ്), കൈരളി, കാവേരി, കലിംഗ ബ്രൗൺ, സൊണാലി തുടങ്ങിയ കോഴി ഇനങ്ങൾ അടുക്കളമുറ്റങ്ങൾക്കു വേണ്ടി വികസിപ്പിച്ചവയാണ്. സ്വദേശിയും വിദേശിയുമായ വിവിധ കോഴിയിനങ്ങൾ തമ്മിൽ ജനിതക മിശ്രണം ചെയ്ത് ഉരിത്തിരിച്ചെടുത്ത ഈ സങ്കരയിനം കോഴികൾ അഞ്ച്-അഞ്ചര മാസം പ്രായമെത്തുമ്പോൾ മുട്ടയിടൽ ആരംഭിക്കും. ഒരു വർഷം ഏകദേശം 220 മുട്ടകൾ വരെ ഇവയിൽ നിന്നും കിട്ടും. ഒന്നര വർഷം പ്രായം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ലാഭകരമായ മുടയുൽപ്പാദനകാലം കഴിഞ്ഞാൽ ഇവയെ ഇറച്ചിക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ വിൽക്കുകയോ ചെയ്യാം. രണ്ട് മാസം പ്രായമെത്തിയ ആവശ്യമായ രോഗപ്രതിരോധ കുത്തിവെയ്പുകൾ നൽകിയ മുട്ടക്കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങളെ വളർത്താനായി വാങ്ങുന്നതാണ് അഭികാമ്യം. സർക്കാർ അംഗീകൃത നഴ്സറികളിൽ നിന്നോ, ഫാമുകളിൽ നിന്നോ കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങളെ വാങ്ങാം. വീട്ടുമുറ്റത്ത് അഴിച്ചുവിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികൾക്ക് രാത്രി പാർപ്പിക്കുന്നതിന് വേണ്ടി തടിയും കമ്പിവലയും ഉപയോഗിച്ച് ലളിതമായ പാർപ്പിടം പണിയാം. യഥേഷ്ടം കാറ്റും വെളിച്ചവും കടക്കുന്ന സുരക്ഷിതമായ കൂടുകൾ വേണം നിർമിക്കേണ്ടത്. ഒരു കോഴിക്ക് നിൽക്കാൻ കൂട്ടിൽ ഒരു ചതുരശ്രയടി സ്ഥല സൗകര്യം നൽകണം. തറനിരപ്പിൽ നിന്ന് രണ്ടടി എങ്കിലും ഉയരത്തിൽ വേണം കൂട് ക്രമീകരിക്കേണ്ടത്. പുരയിടത്തിൽ പൂർണമായും തുറന്ന് വിട്ട് വളർത്താൻ സൗകര്യമില്ലെങ്കിൽ കൂടിന് ചുറ്റും വേലികെട്ടി തിരിച്ച് അതിനുള്ളിൽ തുറന്ന് വിട്ട് വളർത്താം. ഒരു കോഴിക്ക് പത്ത് ചതുരശ്രയടി സ്ഥലം എന്ന കണക്കിൽ പത്ത് കോഴികൾക്ക് 100 ചതുരശ്ര അടി സ്ഥലം വേലികെട്ടിനുള്ളിൽ നൽകണം. തീറ്റപാത്രങ്ങളും വെള്ളപാത്രങ്ങളും കൂട്ടിൽ തന്നെ ക്രമീകരിക്കാം. കോഴികൾക്ക് മുട്ടയിടുന്നതിനായി ഒരടി വീതം നീളത്തിലും വീതിയിലും അരയടി ഉയരത്തിലും കാർഡ് ബോർഡു കൊണ്ടോ മരം കൊണ്ടോ ഉള്ള നെസ്റ്റ് ബോക്സ് കൂട്ടിലോ വേലി കെട്ടിനുള്ളിലോ നിർമിക്കണം. നെസ്റ്റ് ബോക്സിനുള്ളിൽ വൈക്കോലോ ഉണക്കപ്പുല്ലോ ചകിരിയോ വിരിച്ച് വിരിപ്പൊരുക്കാം. അഞ്ച് കോഴികൾക്ക് ഒന്ന് എന്ന അനുപാതത്തിൽ വേണം നെസ്റ്റ് ബോക്സുകൾ ക്രമീകരിക്കേണ്ടത്. സ്ഥല പരിമിതിയുള്ളവർക്ക് കോഴികളെ മുറ്റത്തോ, മട്ടുപ്പാവിലെ വളർത്തുന്നതിനായി തുരുമ്പെടുക്കാത്ത മോഡേൺ കൂടുകളും ഇന്നുണ്ട്. കുടിവെള്ള സൗകര്യമൊരുക്കാൻ കൂടിന് മുകളിൽ വാട്ടർ ടാങ്ക്, ഓട്ടോമാറ്റിക്ക് നിപ്പിൾ ഡ്രിങ്കർ സംവിധാനം, ഫീഡർ, എഗ്ഗർ ചാനൽ, കാഷ്ടം ശേഖരിക്കാൻ ട്രേ എന്നിവയെല്ലാം ഒരു കുടക്കീഴിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാണ് ഈ ഹൈടെക് കൂടുകൾ. വിലയൊരല്പം കൂടുമെങ്കിലും ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയ സ്ഥലത്ത് കോഴികളെ വളർത്താം എന്നതും ദീർഘകാലം ഈട് നിൽക്കുമെന്നതും ഈ കൂടുകളുടെ പ്രത്യേകതയാണ്. അത്യുൽപ്പാദനശേഷിയുള്ള ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ISA ബ്രൗൺ, BV 380, വൈറ്റ് ലെഗോൺ പോലുള്ള കോഴിയിനങ്ങളാണ് ഹൈടെക് കൂടുകൾക്ക് അനുയോജ്യം. ഒരു ദിവസം ഒരു കോഴിക്ക് വേണ്ടത് 100-120 ഗ്രാം വരെ തീറ്റയാണ്. അൽപ്പം കോഴി തീറ്റ അഥവാ ലയർ തീറ്റ (30 ഗ്രാം), വീട്ടിലെ മിച്ചാഹാരം, അടുക്കളയിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷ്യ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, വില കുറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങൾ, തവിട്, പിണ്ണാക്ക്, പച്ചക്കറി അവശിഷ്ടങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം വീട്ടുവളപ്പിലെ കോഴികൾക്ക് ആഹാരമായി നൽകാം. ഒപ്പം മുറ്റത്തും, പറമ്പിലും അവർ സ്വയം ബാക്കി ആഹാരം കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യും. അസോള, അഗത്തിച്ചീര, ചെമ്പരത്തിയില തുടങ്ങിയ പച്ചിലകളും, തീറ്റപ്പുല്ലും അരിഞ്ഞ് കോഴികൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകാം. സങ്കരയിനം മുട്ടക്കോഴികൾക്ക് പ്രത്യേകമായുള്ള ലയർ തീറ്റ 30 ഗ്രാം വരെ ദിവസവും നൽകാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ കൂടുകളിൽ പൂർണസമയം അടച്ചിട്ട് വളർത്തുന്ന ബിവി 380 പോലെയുള്ള കോഴികളുടെ അത്യുൽപ്പാദനക്ഷമത പൂർണമായും കൈവരിക്കണമെങ്കിൽ ദിവസം 100-120 ഗ്രാം ലയർ തീറ്റ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അഴിച്ച് വിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികളെ അപേക്ഷിച്ച് കൂട്ടിനുള്ളിലിട്ട് പരിപാലിക്കുന്ന കോഴികളെ വളർത്താൻ അല്പം ചിലവേറും. വീട്ടുമുറ്റത്ത് അഴിച്ച് വിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികൾക്ക് ഓരോ രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ പരമാവധി മൂന്ന് മാസത്തെ ഇടവേളയിൽ വിരയിളക്കുന്നതിനായുള്ള മരുന്നുകൾ നൽകണം. മുട്ടയിടാൻ ആരംഭിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുൻപ് 15-16 ആഴ്ച പ്രായം കോഴിവസന്തക്കെതിരായ വാക്സിൻ കുത്തിവെയ്പ്പ് നൽകുകയും വേണം. == പ്രതിരോധ കുത്തിവെപ്പുകൾ == കോഴികൾക്ക് കൃത്യ സമയത്ത് പ്രതിരോധ കുത്തിവെപ്പുകൾ നൽകേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. ഇത് കോഴികളെ രോഗങ്ങളിൽ നിന്നും മരണത്തിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് ലസോട്ട, ഐ.ബി.ഡി, ഫൗൾ പോക്സ് തുടങ്ങിയവയ്ക്കുള്ള പ്രതിരോധ കുത്തിവെപ്പുകൾ നൽകി വളർത്തിയാൽ കോഴികളെ പല രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാം. ഇവ മൃഗാശുപത്രികൾ വഴി ലഭ്യമാണ്. == കോഴി വളർത്തലിനെ ബാധിക്കുന്ന വെല്ലുവിളികൾ == <nowiki>*</nowiki>കോഴികൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങൾ: കൃത്യമായി വാക്സിനുകൾ നൽകിയും, കൂട് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കുന്നത് വഴിയും, ശുദ്ധ ജലത്തിന്റെ ലഭ്യത ഉറപ്പാക്കുന്നത് വഴിയും ഇത് ഒരു പരിധിവരെ തടയാവുന്നതാണ്. <nowiki>*</nowiki>തീറ്റ ചിലവ് : വർധിച്ചു വരുന്ന കോഴി തീറ്റയുടെ ചിലവ് കർഷകരെ ബാധിക്കാറുണ്ട്. <nowiki>*</nowiki>ശത്രുകളുടെ ആക്രമണം: നായ പോലെയുള്ള ജീവികൾ കോഴികളെ ആക്രമിക്കാറുണ്ട്. ഇത് കാരണം കോഴികളെ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ ആളുകൾമടിക്കുന്നു. സുരക്ഷിതമായ കൂട് ഒരുക്കുക എന്നതാണ് പ്രധാനം. കോഴികളെ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ പെട്ടന്ന് ഓടാനും ചെറിയ രീതിയിൽ പറന്ന്‌ രക്ഷപെടാനും കഴിവുള്ള (ഭാരം കുറഞ്ഞ) കോഴി ഇനങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുക വഴി ഒരു പരിധി വരെ ശത്രു ജീവികളുടെ ആക്രമണങ്ങളെ പ്രധിരോധിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് വൈറ്റ് ലെഗോൺ (അതുല്യ), കൈരളി, ഫയോമി, സൊണാലി തുടങ്ങിയവ. <nowiki>*</nowiki>പാമ്പ് പോലെയുള്ള ഇഴ ജന്തുകളുടെ ആക്രമണത്തെ ചെറുക്കാൻ [[ഗിനി]], [[കൽക്കം|കൽക്കം (ടർക്കി)]] തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് കഴിവുണ്ട്. ഇവ പാമ്പ് മുതലായവയെ കണ്ടാൽ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദമുണ്ടാക്കുകയും, അതിനെ ആക്രമിക്കുകയും, ചിലപ്പോൾ ഭക്ഷണമാക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. <nowiki>*</nowiki>ചിക്കൻ ഉത്പന്നങ്ങൾ, മുട്ട എന്നിവയ്ക്ക് വിപണി കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കാതെ വരുന്നത് മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. {{CC|Gallus gallus domesticus}} == ഇതും കാണുക == [[കാട്ടുകോഴി]] == മറ്റ് കണ്ണികൾ == [[വർഗ്ഗം:വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോഴികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫാസിയാനിഡേ ജന്തുകുടുംബത്തിൽ പെട്ട പക്ഷികൾ]] ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Bird-stub}} 5s74wjey01xi7fyuy180zi7bpz9quzu 4671913 4671910 2026-09-30T10:39:23Z Vishkailas 214655 /* */ 4671913 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|hen}} {{Taxobox | name = കോഴി | status = വളർത്തു പക്ഷി | image = Male and female chicken sitting together.jpg | image_width = 200px | image_caption = A [[rooster]] (left) and hen (right) | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Galliformes]] | familia = [[Phasianidae]] | subfamilia = [[Phasianinae]] | genus = ''[[Junglefowl|Gallus]]'' | species = ''[[Red Junglefowl|Gallus gallus]]'' | subspecies = '''''Gallus gallus domesticus''''' <br> ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | binomial = | binomial_authority = | synonyms = '''Chicken''' : [[Rooster|Cock]] or [[Rooster]] (m), Hen (f) }} [[പക്ഷി|പക്ഷികളിൽ]] [[Phasianidae|ഫാസിയാനിഡ]] കുടുംബത്തിലെ ഉപകുടുംബമായ [[Phasianinae|ഫാസിയാനിനയിലെ]] ഒരിനമാണ് '''കോഴി'''(ഹിന്ദി:मुर्गा). ലോകമെമ്പാടും മനുഷ്യർ [[മുട്ട|മുട്ടക്കും]] [[ഇറച്ചി|ഇറച്ചിക്കുമായി]] വളർത്തുന്ന [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണിത്]]. തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ കീട നിയന്ത്രണം (Pest control) ഇവയുടെ മറ്റൊരു ഗുണമാണ്. ഇവയുടെ [[മുട്ട]], ഇറച്ചി തുടങ്ങിയവ ഏറെ പോഷക സമൃദ്ധവും ആരോഗ്യകരവുമാണ് എന്ന്‌ ശാസ്ത്രം തെളിയിക്കുന്നു. പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, ധാതുക്കൾ എന്നിവ ഉയർന്ന തോതിൽ കാണപ്പെടുന്നത് കൊണ്ടാണ് കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട എന്നിവ പോഷകാഹാരം എന്ന്‌ പറയപ്പെടുന്നത്. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മെലിഞ്ഞ മാംസമായ കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയ ഗുണമേന്മയുള്ള  പ്രോട്ടീൻ ശരീരത്തിന് നല്ല രീതിയിൽ ലഭ്യമാകുന്ന (Bioavailability) തരത്തിലുള്ളതാണ് എന്നതാണ് ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഗുണം. കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞ മാംസമായതിനാൽ [[പ്രമേഹം|പ്രമേഹം,]] [[കൊളസ്ട്രോൾ|കൊളസ്ട്രോൾ,]] [[അമിതവണ്ണം]] പോലെയുള്ള തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥ ഉള്ളവർക്ക് പോലും കോഴിയിറച്ചി സുരക്ഷിതമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ [[ആരോഗ്യം]], ശാരീരിക ക്ഷമത അഥവാ ഫിറ്റ്നസ് തുടങ്ങിയവ നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പലരും കോഴിയിറച്ചി, മുട്ട തുടങ്ങിയവ ഉപയോഗിച്ചു കാണാറുണ്ട്. വളരുന്ന കുട്ടികൾ, ഗർഭിണികൾ, [[വ്യായാമം]] ചെയ്യുന്നവർ, ശാരീരിക അധ്വാനം ആവശ്യമുള്ള തൊഴിലുകൾ ചെയ്യുന്നവർ, അത്ലറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവർ തങ്ങളുടെ പോഷക ലഭ്യതയ്‌ക്കായി കോഴി ഇറച്ചിയെ ആശ്രയിക്കാറുണ്ട്. ചരിത്രപരമായി പറഞ്ഞാൽ ഇണക്കി വളർത്തപ്പെട്ട [[ചുവന്ന കാട്ടുകോഴി|ചുവന്ന കാട്ടുകോഴികളുടെ]] പിൻ തലമുറയാണ് ഇന്നു കാണുന്ന വളർത്തുകോഴികൾ. ഇന്ന് കാണുന്ന പല കോഴികളും സങ്കരയിനങ്ങളാണ്. സാധാരണ ഗതിയിൽ കോഴികൾ മുട്ടക്കോഴി, ഇറച്ചി കോഴി, അലങ്കാര കോഴി എന്നിങ്ങനെ പല രീതിയിൽ കാണപ്പെടുന്നു. മികച്ച മുട്ടക്കോഴി ഇനങ്ങളാണ് ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ISA ബ്രൗൺ, ബി വി 380, ഇൻഡ് ബ്രൗൺ, [[വൈറ്റ് ലെഗോൺ|വൈറ്റ് ലെഗോൺ (അതുല്യ)]], ഓസ്ട്രലോർപ്, റോട് ഐലൻഡ് റെഡ്, കൈരളി, ഗ്രാമലക്ഷ്മി, സോണാലി തുടങ്ങിയവ. ഇവ ധാരാളം മുട്ടകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ [[ബ്രോയിലർ]] പെട്ടന്ന് വളർച്ച പ്രാപിക്കുന്ന ഇറച്ചി കോഴിയാണ്. മുട്ട കോഴികൾക്കും, ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും പോഷക സമൃദ്ധമായ ആഹാരം ആവശ്യമാണ്. കാണാൻ മനോഹരിതയുള്ള അലങ്കാര കോഴി വർഗ്ഗത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഇനങ്ങളാണ് ബ്രഹ്മാ, സിൽക്കി മുതലായവ. ഈജിപ്റ്റിലെ നാടൻ കോഴിയിനമായ ഫയോമി, സോണാലി തുടങ്ങിയവ ഇന്ന് കേരളത്തിൽ വളർത്തി വരുന്നുണ്ട്. കരിങ്കോഴി എന്നറിയപ്പെടുന്ന കറുത്ത നിറമുള്ള കടക്കനാത് ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു തദ്ദേശീയ കോഴി ഇനമാണ്. വൈറ്റ് ലെഗോൺ, ഫയോമി പോലെയുള്ള ഇനങ്ങൾ അമിതമായി ഭാരമുള്ള കോഴികൾ അല്ല. അതിനാൽ നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ ഇവ പെട്ടന്ന് ഓടി രക്ഷപെടുകയോ പറക്കുകയോ ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ പലരും ഇവയെ വീട്ടു മുറ്റത്ത് തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താറുണ്ട്. ഇവ പലപ്പോഴും മരങ്ങൾ, മതിലുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പറന്ന് കയറുന്നതായി കാണാം. കോഴികളുടെ ആരോഗ്യത്തിന് വൃത്തിയുള്ള കൂട്, ശുദ്ധമായ വെള്ളം, നല്ല തീറ്റ, വൃത്തിയുള്ള പരിസരം എന്നിവ പ്രധാനമാണ്. സാധാരണ കോഴികളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി [[കാട]] പക്ഷി, [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]], [[അലങ്കാര കോഴികൾ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. [[ടർക്കി കോഴി]] ([[കൽക്കം]]), [[ഗിനിക്കോഴി]] തുടങ്ങിയവ അലങ്കാരത്തിനായും, കൂടാതെ ഇവ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ഇഴജന്തുക്കളുടെ ശത്രു ജീവികൾ കൂടിയായതിനാൽ വീടിന്റെ പരിസരങ്ങളിലെ [[പാമ്പ്]] ശല്യം കുറയ്ക്കുവാൻ വേണ്ടിയും വളർത്താറുണ്ട്. [[File:കോഴി.ogv|thumb|കോഴി (വീഡീയോ)]] == ഇണ == കോഴി വർഗത്തിൽ പെട്ട മിക്ക പക്ഷികൾക്കും ആൺ പക്ഷികൾക്ക് വളഞ്ഞ [[തൂവൽ]] ചേർന്ന അങ്കവാൽ ഉണ്ട്. കൂടതെ തലയിലെ ചുവന്ന് പൂവ്, ചുവന്ന താടി എന്നിവയും ഇവയുടെ ശാരീരിക പ്രത്യേകതകളാണ്. ഒരു പറ്റത്തിലെ മുഴുവൻ പിടകളോടും [[പൂവൻ കോഴി]] ഇണ ചേരും . == പ്രത്യേകതകൾ == ഇവക്ക് പരിമിതമായ ദൂരം മാത്രമേ പറക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് അന്നാട്ടിലെ നാടൻ ഇനങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ വ്യത്യാസം കാണുന്നു. അടയിരുന്ന് 21 ദിവസം ആകുമ്പോൾ മുട്ട വിരിയും. അടയിരിക്കുന്നത് പെൺ കോഴികളാണ്. വിരിഞ്ഞ് കഴിഞ്ഞാൽ കുഞ്ഞുങ്ങളെ നന്നായി ഇവ സംരക്ഷിക്കും. പിന്നീട് മുട്ട ഇടാൻ ആകുമ്പോൾ കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഇവ ആട്ടി ഓടിക്കും. ആ സമയം പിറകിലെ പീലികൾ കൊഴിഞ്ഞു പോകുകയും ചെയ്യും. ശേഷം ഇവ മുട്ടയിടുന്നു. ഒരു നിശ്ചിത കാലാവധി മാത്രമേ ഇവ മുട്ടയിടുകയുള്ളു. മുട്ടയിട്ടു കഴിഞ്ഞാൽ ഇവ വീണ്ടും പൊരുന്നുന്നു. അപ്പോൾ ഇവയെ വീണ്ടും അടവെയ്ക്കാം. ഇവയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത ഇവ കുഞ്ഞൂങ്ങളെ നന്നായി സംരക്ഷിക്കുമെന്നതാണ്. ഇന്ന് ജനങ്ങൾ ഇത്തരം തനി നാടൻ കോഴികളെ ഒഴിവാക്കുന്നു. ഇവയുടെ മുട്ട ചെറുതാണ്. ഇത്തരം കോഴികളുടെ എണ്ണം ദിനംപ്രതി കുറഞ്ഞു വരുന്നു. == ഉപയോഗം == [[പ്രമാണം:Chicken inside Chicken coop - IMG 3105.jpg|ലഘുചിത്രം|കൊഴികൾ കൊഴിക്കൂട്ടിനകത്ത്]] മനുഷ്യർ കോഴിയെ വളർത്തുന്നത് പ്രധാനമായും [[കോഴിമുട്ട]], [[ഇറച്ചി]] എന്നിവയ്ക്കാണ്. കോഴി [[കാഷ്ടം]] വളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. കോഴികളെ തമ്മിൽ അങ്കം വെട്ടിക്കുന്നത് വിനോദവും വ്യവസായവുമാണ്. ഇതിന് പരിശീലിപ്പിച്ചെടുക്കുന്ന കോഴികളെ [[അങ്കക്കോഴി]]കൾ എന്നാണ് വിളിക്കാറ്. [[കോഴിയങ്കം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിയമവിരുദ്ധമാണ്. ടർക്കി ([[കൽക്കം]]), ഗിനി മുതലായ കോഴികളെ പാമ്പ്‌ മുതലായ ജീവികളുടെ ശല്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷനേടുവാനായി വീടുകളിൽ വളർത്താറുണ്ട്. ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയവ പാമ്പിന്റെ ശത്രു വർഗ്ഗങ്ങളാണ്. അതിനാൽ പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ടർക്കി, ഗിനി തുടങ്ങിയ കോഴികൾ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുകയും ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ഇടത്തരം പാമ്പുകളെ വരെ ടർക്കി കോഴി ആഹാരമാക്കാറുണ്ട്. ഗിനിക്കോഴി പാമ്പുകളുടെയോ മറ്റു ഇഴജന്തുക്കളുടെയോ സാന്നിധ്യം കണ്ടാൽ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്നവയും കൂട്ടമായി ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ചെറിയ പാമ്പുകളെ ഇവ ആഹാരമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ടർക്കി കോഴി, ഗിനി കോഴി എന്നിവ വളരുന്ന പറമ്പുകളിൽ പൊതുവേ പാമ്പ് പോലെയുള്ള ജീവികളുടെ ശല്യം കുറവാണ് എന്ന്‌ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. <ref>[http://www.mangalam.com/news/detail/130456-crime.html]|mangalam.com</ref> ==കോഴിയിറച്ചിയിലെ പോഷകങ്ങൾ== പൊതുവേ ലോകം മുഴുവൻ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഇറച്ചിയാണ് കോഴിയിറച്ചി. പോഷകങ്ങളുടെ ഒരു മുഖ്യ ഉറവിടമാണ് കോഴി ഇറച്ചി. തൊലി നീക്കിയ കോഴി ഇറച്ചി കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പോഷകങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഇത് ആരോഗ്യത്തിന് ഗുണകരമാണ്. കോഴിയുടെ നെഞ്ചിലെ മാംസം അഥവാ ‘ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റ്’ പോഷക സമൃദ്ധമാണ്. ഇതിൽ മാംസ്യം അഥവാ പ്രോടീൻ കൂടുതലും കൊഴുപ്പ് തീരെ കുറവുമാണ്. എന്നാൽ കോഴിക്കാൽ അഥവാ ‘ചിക്കൻ ലെഗ്’ കൊഴുപ്പ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭാഗമാണ്. അതിനാൽ ഉയർന്ന കൊളെസ്ട്രോൾ തുടങ്ങിയ രോഗാവസ്ഥയുള്ളവർ ഈ ഭാഗം കുറച്ചു മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. കോഴിയുടെ എല്ലുകളിൽ (Bone marrow/Cartilage) കോളാജൻ എന്ന പോഷകം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ കോഴിയിറച്ചി എണ്ണയിൽ വറുത്തോ പൊരിച്ചോ ഉപയോഗിച്ചാൽ പോഷക ഗുണങ്ങൾ കാര്യമായി നഷ്ടപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കറിവച്ചു കഴിക്കുന്നതാണ് ആരോഗ്യത്തിന് ഉത്തമം. USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം കോഴിയിറച്ചിയിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ നിത്യേന ആവശ്യമുള്ള പോഷകങ്ങളുടെ ശതമാനക്കണക്ക് (% Daily Value) താഴെ കൊടുക്കുന്നു. കാലറികൾ - 239 മൊത്തം കൊഴുപ്പ് - 14 g (21%) പൂരിത കൊഴുപ്പ് - 3.8 g (19%) സോഡിയം - 82 mg (3%) പൊട്ടാസ്യം - 223 mg (6%) പ്രോട്ടീൻ/ മാംസ്യം - 27 g (54%) കാൽസ്യം - 1% അയൺ - 7% വിറ്റാമിൻ B6 - 20% കൊബലമിൻ - 5% മഗ്നിഷ്യം - 5% USDA കണക്കുപ്രകാരം 100 ഗ്രാം ചിക്കൻ ബ്രെസ്റ്റിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന പോഷകങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. കാലറി: 158 കൊഴുപ്പ്/ഫാറ്റ് : 3.24 g പ്രോടീൻ/മാംസ്യം: 32.1 g സോഡിയം: 47 mg പൊട്ടാസ്യം: 343 mg പന്റോതെനിക് ആസിഡ്: 1.58 mg മഗ്‌നീഷ്യം: 32 mg ഫോസ്ഫറസ്: 241 mg സെലിനിയം: 32µg == വിവിധയിനം മുട്ടക്കോഴികൾ, ഇറച്ചിക്കോഴികൾ == ധാരാളം മുട്ട കോഴികൾ, ഇറച്ചി കോഴികൾ എന്നിവ ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്. ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ബി വി 380, വൈറ്റ് ലെഗോൺ (അതുല്യ), ഇന്റ് ബ്രൗൺ, ഓസ്ട്രലോർപ് തുടങ്ങിയവയാണ് അത്യുത്പാദനശേഷിയുള്ള മുട്ട കോഴികൾ. സോനാലി, കൈരളി, ഗ്രാമശ്രീ, ഗ്രാമപ്രിയ തുടങ്ങിയ ഇടത്തരം മുട്ട ഉത്പാദനമുള്ള കോഴികളാണ്. സാസോ അഥവാ സാസോ ടി റെയിൻബോ ഇറച്ചിക്കും മുട്ടയ്ക്കും ഒരുപോലെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ബ്രോയ്ലർ പോലെയുള്ള ഇറച്ചി കോഴികൾ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മുട്ട ഇടുന്ന കോഴികൾക്ക് പോഷകങ്ങൾ അടങ്ങിയ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ അടുക്കള അവശിഷ്ടങ്ങൾ മാത്രം കൊടുത്തു വളർത്തുന്ന കോഴികളിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനം ലഭിക്കണമെന്നില്ല. ഉയർന്ന ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ള പൊതുവേ മുട്ടക്കോഴികളിൽ ആദ്യത്തെ രണ്ട് വർഷമാണ് മികച്ച മുട്ട ഉത്പാദനം ഉണ്ടാവുക, അതിന് ശേഷം കുറഞ്ഞു തുടങ്ങുന്നു. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. കൃത്യമായ വാക്സിനേഷനുകൾ (ഉദാഹരണത്തിന് ലസോട്ട, ഐ.ബി.ഡി, ഫൗൾ പോക്സ് തുടങ്ങിയവ) നൽകി വളർത്തിയാൽ രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാം. ‎വൃത്തിയുള്ള കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. വിശദമായി താഴെ കൊടുക്കുന്നു. * ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ - ഏറ്റവും അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി. തവിട്ട് നിറം. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഹൈ ലൈൻ ഇന്റർനാഷണൽ എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സങ്കരയിനം മുട്ട കോഴിയാണ് ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ (Hy-Line Brown). അത്യുത്പാദനശേഷിയുള്ള ഇവ വർഷത്തിൽ 320 മുതൽ 360 വരെ ബ്രൗൺ നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ് (കൂടുകളിൽ അടച്ച് വളർത്തുമ്പോൾ ഏകദേശം 100-110 ഗ്രാം തീറ്റയും പറമ്പിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ 30-40 ഗ്രാം മുട്ട തീറ്റയും നൽകേണ്ടത് മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമാണ്). ഇന്ത്യയിൽ ശ്രീനിവാസ ഫാംസ് ഇവയുടെ വിതരണം നടത്തിയിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ ഇനം. * ISA ബ്രൗൺ - ഫ്രാൻസിൽ ഉടലെടുത്ത അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഈ മുട്ടക്കോഴികൾ വർഷത്തിൽ പൊതുവെ 300 മുതൽ 320 വരെ തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്. പരമാവധി 350 മുട്ടകൾ വരെ ഇട്ടതായും കണക്കുകൾ പറയുന്നു. തവിട്ട് നിറം. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. * ബിവി 380 - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. തവിട്ട് നിറം. ഇന്ത്യയിലെ വെങ്കഡെശ്വര റിസർച്ച് ആൻഡ് ബ്രീഡിങ് ഫാം പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത കോഴിയാണ് BV 380. വർഷം ഏകദേശം 280 മുതൽ 308 വരെ തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ് (കൂടുകളിൽ അടച്ച് വളർത്തുമ്പോൾ ഏകദേശം 100-110 ഗ്രാം മുട്ട തീറ്റ മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമാണ്). കേരളത്തിലെ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ ഇനം. * ഇന്റ് ബ്രൗൺ - ഇന്റ് ബ്രൗൺ (Indbro Brown / Ind Brown) കോഴികൾ ഉയർന്ന രീതിയിൽ മുട്ട ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഹൈബ്രിഡ് ഇനമാണ്. ഇവ ഇന്ത്യയിൽ ഇൻഡ്ബ്രോ റിസർച്ച് ആൻഡ് ബ്രീഡിങ് ഫാംസ് എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇനമാണ്. വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 300 മുതൽ 345 വരെ തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ നൽകാൻ ഇവയ്ക്ക് കഴിവുണ്ട്. 80 ആഴ്ചകൾ കൊണ്ട് ഇവ 362 മുട്ടകൾ വരെ നൽകിയതായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള സങ്കരയിനം കോഴികളെ അപേക്ഷിച്ച് കുറഞ്ഞ തീറ്റച്ചെലവിൽ ഇവയെ വളർത്തിയെടുക്കാം. ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ഈ കോഴികൾക്ക് ഇളം ബ്രൗൺ അല്ലെങ്കിൽ ചുവപ്പ് കലർന്ന നിറമാണ് ഉള്ളത്. രോഗങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ഇവയ്ക്ക് കഴിവുണ്ട്. നല്ല ആരോഗ്യവും ഉയർന്ന രോഗപ്രതിരോധ ശേഷിയുമുള്ള ഇവ കേരളത്തിലെ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യമാണ്‌. കൂട്ടിനുള്ളിൽ (Cage) വളർത്തുമ്പോഴും ഫ്രീ റേഞ്ച് (Free Range) രീതിയിൽ അഴിച്ചുവിട്ടു വളർത്തുമ്പോഴും ഇവ മികച്ച ഉത്പാദനം തരാറുണ്ട്. നാടൻ കോഴിയുടേതിതിന് സമാനമായ രുചിയുള്ള ഇറച്ചി ഉത്പാദനം. * [[വൈറ്റ് ലഗോൺ|വൈറ്റ് ലഗോൺ (അതുല്യ വൈറ്റ്)]] - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള വെളുത്ത നിറമുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനം. ഇറ്റലിയിൽ ഉത്ഭവം. അവിടെ അമേരിക്ക, യുകെ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെത്തിയ ഇത് സങ്കരയിനം മുട്ടക്കൊഴിയായി മാറി. വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 280-320 വെളുത്ത നിറമുള്ള മുട്ടകൾ വരെയിടുന്നു. അധികം ഭാരം വെക്കുന്ന കോഴിയല്ല. അതിനാൽ നായ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കളെ കണ്ടാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും നന്നായി പറക്കാനും കഴിവുണ്ട് എന്നത് ഇതിന്റെ എടുത്തു പറയേണ്ട പ്രത്യേകതയാണ്. അതിനാൽ പറമ്പുകളിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും അനുയോജ്യം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. ഇവയുടെ തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള ബ്രൗൺ ലെഗോൺ ഇനവും നിലവിലുണ്ട്. കേരളത്തിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത അതുല്യ വൈറ്റ് കോഴി വൈറ്റ് ലെഗോൺ സങ്കര ഇനമാണ്. * ഓസ്ട്രലോർപ് - അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ഒരു ഓസ്ട്രേലിയൻ മുട്ടക്കോഴി ഇനം. പൊതുവേ കറുത്ത നിറം. 250 മുതൽ 300 ബ്രൗൺ നിറമുള്ള മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. ചിലത് 360 തിന് മുകളിൽ മുട്ടകൾ ഇട്ടതായി കാണുന്നു. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് - 250 മുതൽ 300 വരെ തവിട്ട് നിറമുള്ള മുട്ടകൾ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള ചുവന്ന നിറത്തിലുള്ള ഒരു മുട്ടക്കോഴി ഇനം. അമേരിക്കയിൽ ഉടലെടുത്ത ഇനം. ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ ലയർ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. * ഗ്രാമ ലക്ഷ്മി - അടുക്കളമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് അനുയോജ്യമായി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത മികച്ച ഒരു സങ്കരയിനം മുട്ടക്കോഴിയാണ് ഗ്രാമ ലക്ഷ്മി അഥവാ അസ്ട്രോ വൈറ്റ്. അത്യുത്പാദന ശേഷിയുള്ള മുട്ടക്കോഴി ഇനങ്ങളായ വൈറ്റ് ലെഗോൺ പിടയും ഓസ്ട്രലോർപ് പൂവനും ഇണചേർത്തുണ്ടാക്കിയ അസ്ട്രോ വൈറ്റ് എന്ന ഗ്രാമലക്ഷ്മി മുട്ട കോഴികൾ വളർത്താൻ എളുപ്പമാണ്. വെളുപ്പിൽ കറുത്ത പുള്ളികൾ ഉള്ള തൂവലോട് കൂടിയ ഇവ പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 220 മുതൽ 280 വരെ തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുട്ടകൾ ഇടാറുണ്ട്. ലയർ തീറ്റ നൽകുന്നത് മികച്ച മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ആവശ്യമാണ്. * കൈരളി - 250-തോളം മുട്ടകൾ ഇടുന്ന മുട്ടക്കോഴി. കേരളത്തിന്റെ തനതായ നാടൻ കോഴി ഇനങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത മുട്ട കോഴിയാണ് കൈരളി. കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ഡോക്ടർ ശശിധരൻ പതിനൊന്ന് വ്യത്യസ്ത കോഴികളെ ഉപയോഗിച്ച് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സങ്കരയിനം. വൈറ്റ് ലെഗോൺ, ഓസ്ട്രലോർപ് തുടങ്ങിയ ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനം ഉള്ള കോഴികൾ, അസീൽ തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഉയർന്ന രോഗ പ്രജിരോധ ശേഷി, കുറഞ്ഞ തീറ്റ ചിലവ്, പറമ്പുകളിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ അനുയോജ്യം. നായ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കളുടെ ആക്രമണം ഉണ്ടായാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. ചെറിയ രീതിയിലുള്ള (30-40%) ലയർ തീറ്റയും അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * സാസോ (സാസോ ടി റെയിൻബോ) - ഇറച്ചിക്കും മുട്ടയ്ക്കും വേണ്ടി ഒരുപോലെ വളർത്താൻ കഴിയുന്ന നല്ല ഒരു കോഴിയിനമാണ് സാസോ. ഫ്രാൻസിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇവ കൃത്യമായി തീറ്റ നൽകിയാൽ വളരെ പെട്ടെന്ന് വളരുന്നു. ഇവ 8 മുതൽ 16 ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ 2.5 മുതൽ അഞ്ച് കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു. (13 ആഴ്ചകൾ കൊണ്ട് സാസോ പൂവൻ കോഴികൾ 4.8 കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു. എന്നാൽ പിടകൾ 3.6 കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു.) കൊഴുപ്പ് കുറഞ്ഞതും പ്രോട്ടീൻ സമൃദ്ധവുമായ ഇവയുടെ ഗുണമേന്മയുള്ള മാംസത്തിന് നാടൻ കോഴിയുടെ ഇറച്ചിയുടെ സ്വാദ് ഉണ്ട്. ഇവ വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 200 മുതൽ 260 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. നാടൻ കോഴികളെ പോലെ ഉയർന്ന രോഗപ്രതിരോധ ശേഷിയുമുണ്ട്. ഇവയെ വീട്ടുവളപ്പിലും ഫാമുകളിലും എളുപ്പം വളർത്താൻ സാധിക്കും. * സോണാലി - 200 മുതൽ 240 മുട്ട വരെ വർഷത്തിൽ. റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് പൂവൻ, ഫയോമി പിട എന്നിവയുടെ സങ്കരയിനം. മേല്പറഞ്ഞ രണ്ട്‌ ഇനങ്ങളുടെ ജനതിക ഗുണങ്ങൾ ഇവയിൽ കാണാം. ഫയോമിയുടെ ഭംഗി, ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി, ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള കഴിവ് എന്നിവയും റോഡ് ഐലൻഡ് റെഡ് കോഴിയുടെ ഉയർന്ന മുട്ട ഉത്പാദനശേഷിയും ചേർന്ന സങ്കരം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. വീടുകളിൽ വളർത്താൻ ഉത്തമം. ഫയോമിയെപോലെ വേഗത്തിൽ ഓടാനും മറ്റും സാധിക്കുന്നു. മുട്ട ഉത്പാദനത്തിന് ചെറിയ രീതിയിലുള്ള ലയർ കോഴി തീറ്റയും (30-40%) അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും ലയർ തീറ്റയും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ ഫയോമി-മുട്ടയ്ക്കും ഇറച്ചിക്കും അലങ്കാരത്തിനും ഒരുപോലെ ഗുണകരം. 150 മുതൽ 200 മുട്ടകൾ വരെ പ്രതിവർഷം ഇടുന്നു. കാണാൻ ഭംഗി ഉള്ളതിനാൽ അലങ്കാര കോഴിയായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി ഇനം. ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി. ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുയോജ്യം. ഇവ പൊതുവേ ഒന്നിടവിട്ട ദിവസങ്ങളിൽ മുട്ട ഇടുന്നു. അധികം ഭാരം ഉണ്ടാകാറില്ല. നായ പോലെയുള്ള ശത്രുക്കൾ ആക്രമിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ വേഗത്തിൽ ഓടാനും പറക്കാനും കഴിവുണ്ട്. തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും ഏറെ അനുയോജ്യം. തീറ്റ ചിലവ് കുറവ്. സോണാലി ഇവയുടെ ക്രോസ്സ് അഥവാ സങ്കരമാണ്. * ഗ്രാമശ്രീ കോഴികൾ: കേരള കാർഷിക സർവ്വകലാശാല വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഗ്രാമശ്രീ കോഴികൾ വർഷത്തിൽ 200 മുതൽ 260 വരെ മുട്ടകൾ തരുന്നു. അടുക്കളമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് ഇത് മികച്ചതാണ്. നാലുമാസം കൊണ്ട് പൂവൻ കോഴികൾ ഒന്നര കിലോയിലധികം ഭാരത്തിലെത്തുന്നു. രോഗപ്രതിരോധ ശേഷി കൂടുതലാണ്. അഴിച്ചുവിട്ടും കൂട്ടിലിട്ടും ഒരുപോലെ വളർത്താം. ചെറിയ രീതിയിലുള്ള ലയർ തീറ്റയും അടുക്കളയിലെ അവശിഷ്ടങ്ങളും നൽകി വളർത്താം. കൃത്യമായ സമയത്ത് വാക്സിനേഷനുകൾ നൽകി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുക. സുരക്ഷിതമായ കൂടും ശുദ്ധജലവും ഉറപ്പാക്കുക. * ഈസ്റ്റെർ എഗ്ഗർ - അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, ചിലി എന്നി രാജ്യങ്ങളിൽ ഉടലെടുത്ത ഈസ്റ്റെർ എഗ്ഗർ എന്നയിനം മുട്ട കോഴികൾ മറ്റു ഇനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ രൂപത്തോടെ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവയ്ക്ക് താടി, വ്യത്യസ്ത പൂവ് തുടങ്ങിയ പ്രത്യേകതകൾ കാണാം. ഇവയുടെ മുട്ട വ്യത്യസ്തവും മനോഹരവുമായ പച്ച, നീല, ഒലിവ്, പിങ്ക് നിറങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവ വർഷത്തിൽ പരമാവധി 280 മുട്ടകൾവരെ ഇടാറുണ്ട്. തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താനും അനുയോജ്യം. * [[ബ്രോയിലർ]] - പെട്ടെന്ന് വളർച്ച ഉണ്ടാകുന്ന ഇറച്ചി കോഴി ഇനം. പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ ആവശ്യമാണ്. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇനം. കോർണിഷ് പൂവൻ കോഴികളും, വെളുത്ത പ്ലൈമൌത്ത് റോക്ക് ഇനവും ചേർന്ന സങ്കരയിനം. * * [[ഗ്രാമപ്രിയ]] * [[അസീൽ]] ==അലങ്കാരക്കോഴികൾ== * കൊളമ്പിയൻ ബ്രഹ്മ- അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ ഉടലെടുത്ത ഇനം. വലിയ ശരീരവും കാലുകളിൽ പോലും മനോഹരമായ തൂവലുകളും ഉള്ള കാഴ്ചയ്ക്ക് ഭംഗിയുള്ള അലങ്കാര കോഴി. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 200 വലിയ മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. പൂവൻ കോഴി അഞ്ച് കിലോയോളം ഭാരം വെക്കുന്നു. * സിൽക്കി - ഭംഗിയുള്ള ചൈനീസ് കോഴി ഇനം. വർഷത്തിൽ ഏതാണ്ട് 120 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. * ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫയോമി- കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴി. പ്രതിവർഷം 150-200 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. * വയടട്ട്- അമേരിക്കൻ കോഴി ഇനം. മനോഹരമായ പുള്ളിയുള്ള തൂവലുകൾ. പ്രതിവർഷം ഏതാണ്ട് 200 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. * പോളിഷ് ക്യാപ്- പോളണ്ടിൽ ഉടലെടുത്ത തൊപ്പിയുള്ള കോഴി ഇനം. മനോഹരമായ രൂപം. പ്രതിവർഷം 200 മുട്ടകൾവരെ ഇടുന്നു. * അമേരിക്കൻ ബന്റം - മനോഹരമായ മറ്റൊരു കോഴി ഇനം. കാണാൻ ഭംഗിയുള്ള രൂപം. * സെറാമ - മലേഷ്യൻ സെറാമ ഭംഗിയുള്ള ചെറിയ കോഴി ഇനമാണ്. ഇതൊരു ചെറിയ പോര് കോഴി ഇനമായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. * അസീൽ - പോരുകോഴി. തമിഴ് നാട്, ആന്ധ്രാ പ്രദേശ് പോലെയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കോഴി പോരിന് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ശക്തമായ ശരീരം. തത്തയോട് സാമ്യമുള്ള ചുണ്ടുകൾ. വർഷത്തിൽ പരമാവധി 60-70 മുട്ടകൾവരെ ഇടാറുണ്ട്. == നാടൻ കോഴികൾ == തലശേരി കോഴി, അസീൽ (പോര് കോഴി), നേക്കട് നെക്ക്, കരിംകോഴി തുടങ്ങിയവ. പൊതുവേ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന നാടൻ കോഴികൾക്ക് കുറഞ്ഞ മുട്ട ഉത്പാദനം (ഉദാഹരണത്തിന് വർഷത്തിൽ ഏതാണ്ട് 100 മുട്ടകൾ അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ താഴെ), മുട്ടയുടെ വലിപ്പക്കുറവ്, കുറഞ്ഞ ശരീരഭാരം, ചെറിയ വലിപ്പം, ഉയർന്ന രോഗ പ്രതിരോധ ശേഷി, കുറഞ്ഞ തീറ്റ ചിലവ്, , അടയിരിക്കുന്ന സ്വഭാവം, വേഗത്തിൽ ചലിക്കാനും സാമാന്യം പറക്കാനുമുള്ള കഴിവ് എന്നിവ പ്രത്യേകതകൾ. ഫയോമി എന്നയിനം ഈജിപ്ഷ്യൻ നാടൻ കോഴിയും കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഒരു സങ്കരയിനമാണ് സൊണാലി മുട്ട കോഴികൾ. == കോഴി തീറ്റ == പ്രോട്ടീൻ, വിറ്റാമിനുകൾ, കാൽസ്യം തുടങ്ങിയ ധാതുക്കൾ എന്നിവ അടങ്ങിയ പോഷക സമൃദ്ധമായ തീറ്റ കോഴികൾക്ക് ആവശ്യമാണ്. ഇവ ഒരു കോഴിയ്ക്ക് വേണ്ടുന്ന പോഷകങ്ങൾ ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നു. പല തരത്തിലുള്ള കോഴി തീറ്റകൾ ഇന്ന് വിപണിയിൽ ലഭ്യമാണ്. മുട്ട ഇടുന്ന കോഴികൾക്ക് ലയർ തീറ്റ അഥവാ മുട്ട തീറ്റയും, വളരുന്ന കോഴികൾക്ക് ഗ്രോവർ എന്ന പേരിലും, കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് സ്റ്റാർട്ടർ തുടങ്ങിയ പലതരം തീറ്റകൾ ലഭ്യമാണ്. അതോടൊപ്പം കുടിക്കാൻ ശുദ്ധ ജലവും ഉറപ്പ് വരുത്തുക. പ്രത്യേകിച്ച് കൂടുകളിൽ അടച്ചിട്ടു വളർത്തുന്ന ഉയർന്ന ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ള ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, BV 380, അതുല്യ വൈറ്റ് പോലെയുള്ള മുട്ട കോഴികൾക്ക് നിശ്ചിത അളവിൽ (ഉദാഹരണത്തിന് 100-110 ഗ്രാം മുട്ട കോഴിത്തീറ്റ) ദിവസേന ഇത്തരം തീറ്റ, ശുദ്ധ ജലം എന്നിവ അത്യാവശ്യമാണ്. അടുക്കളയിൽ നിന്നുള്ള അവശിഷ്ടങ്ങൾ, തവിട്, ഇലകൾ തുടങ്ങിയവ കോഴികൾക്ക് നൽകാം. പറമ്പിൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുന്ന മുട്ട കോഴികൾക്ക് അടുക്കള അവശിഷ്ടങ്ങൾ കൂടാതെ നിത്യേന 30-40 ഗ്രാം മുട്ട കോഴി തീറ്റ, ശുദ്ധ ജലം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. ഇത്തരം തീറ്റ കോഴികൾക്ക് വേണ്ടുന്ന പോഷകങ്ങളും, മുട്ട തോടിന് ആവശ്യമായ കാൽസ്യവും ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നു. മുട്ട കോഴികൾക്ക് അമിതമായ അളവിൽ തീറ്റ കൊടുക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്. അമിതമായി തീറ്റ കൊടുത്താൽ കോഴികൾക്ക് കൊഴുപ്പ് വർധിക്കാനും മുട്ട ഉത്പാദനം കുറയുവാനും സാധ്യതയുണ്ട്. ഇറച്ചി കോഴികൾക്കും കൃത്യമായ അളവിൽ പ്രത്യേക കോഴിതീറ്റ ആവശ്യമാണ്. == കോഴി വളർത്തൽ == കോഴി വളർത്തൽ എന്നത് വരുമാനം നേടാൻ മാത്രമല്ല ഒരു വീട്ടിലെ ആവശ്യത്തിന് പോഷക സമൃദ്ധമായ നല്ല ആഹാരം ഉത്പാദിപ്പിക്കാനും സഹായിക്കുന്ന ഒരു മികച്ച വഴിയാണ്. ഇതിനായി മികച്ച കോഴി ഇനങ്ങൾ, വൃത്തിയുള്ള നല്ലൊരു കൂട്, പോഷകസമൃദ്ധമായ തീറ്റ, കൃത്യമായ പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പുകൾ, ശരിയായ രീതിയിൽ സൂര്യ പ്രകാശം എന്നിവ ആവശ്യമാണ്. കോഴികൾക്ക് വായു സഞ്ചാരമുള്ളതും, വെളിച്ചം കടക്കുന്നതും, നനവില്ലാത്തതുമായ കൂട് ഒരുക്കുക. രോഗങ്ങൾ വരാതിരിക്കാൻ കൂടും പരിസരവും എപ്പോഴും വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കുക. ചെറിയ കുട്ടികൾക്കും വലിയ കോഴികൾക്കും ആവശ്യത്തിന് സ്ഥലമുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുക. ഗുണനിലവാരമുള്ള തീറ്റയും എപ്പോഴും ശുദ്ധമായ വെള്ളവും നൽകുക. വീട്ടിലെ ഭക്ഷണാവശിഷ്ടങ്ങൾ, ആവശ്യത്തിന് ധാന്യങ്ങളും, പച്ചക്കറി അവശിഷ്ടങ്ങളും, ഇലകളും നൽകാം. തുറന്ന് വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ (ഫ്രീ റേഞ്ച് കോഴി വളർത്തൽ) കോഴികൾക്ക് സ്വാഭാവികമായി ഇര തേടാനും നടക്കാനും സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്ന ഒരു രീതിയാണ്. ഇതിൽ കോഴികൾക്ക് 10 ചതുരശ്രയടി സ്ഥലമെങ്കിലും പുറത്ത് മേയാൻ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. ഇത് കോഴികളുടെ ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്താനും പോഷകസമൃദ്ധമായ മുട്ടകൾ ലഭിക്കാനും, തീറ്റച്ചെലവ് കുറയ്ക്കാനും, മുട്ടയ്ക്കും ഇറച്ചിക്കും സ്വാഭാവിക രുചി ഉണ്ടാകാനും ഈ രീതി നല്ലതാണ്. എന്നാൽ രാത്രിയിൽ സുരക്ഷിതമായി കൂടുകയറാൻ സൗകര്യം വേണം. നായ, കുറുക്കൻ, പരുന്തുകൾ തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കൾ കോഴികൾക്ക് ഭീഷണിയാണ്. അതിനാൽ ഇവയിൽ നിന്നും കോഴികൾക്ക് സംരക്ഷണം നൽകുക. കേരളത്തിൽ നായ ശല്യം കാരണം വീടുകളിൽ കോഴി വളർത്തൽ ഒഴിവാക്കുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ പൊതുവേ ഭാരം കുറഞ്ഞ വൈറ്റ് ലെഗോൺ, കൈരളി, ഫയോമി, നാടൻ കോഴികൾ പോലെയുള്ളവ നായ പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ വേഗത്തിൽ ഓടിയോ പറന്നോ രക്ഷപെടാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. അതിനാൽ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ ഇവ അനുയോജ്യമാണ് എന്ന്‌ പറയാം. എപ്പോഴും ശുദ്ധജലവും അനുബന്ധ തീറ്റയും ഇടയ്ക്കിടെ നൽകുക. കൃഷിയിടങ്ങൾക്ക് നാശം വരാത്ത രീതിയിൽ വേലി കെട്ടി തിരിക്കുക. ഒരു വ്യക്തി അയാളുടെ [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യകരമായ]] ജീവിതത്തിന് വേണ്ടി മുട്ടകൾ കഴിച്ചിരിക്കണം എന്നാണ് ആരോഗ്യ വിദഗ്ദർ നിർദേശിക്കുന്നത്. അതിനാൽ വീടുകളിലെ കോഴി വളർത്തൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കേണ്ട ഒന്നാണ്. രണ്ട്‌ മുതൽ പത്ത് വരെ കോഴികളെ വളർത്തുന്ന ചെറുകിട യൂണിറ്റുകളാണ് വീട്ടുമുറ്റത്തെ കോഴിവളർത്തലിന് അനുയോജ്യം. ഉൽപാദനക്ഷമത കുറഞ്ഞ നാടൻ കോഴികൾക്ക് പകരം വീടുകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ ഉൽപ്പാദനശേഷി കൂടിയ മുട്ട കോഴിയിനങ്ങൾ ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്. തവിട്ടും, കറുപ്പും, വെളുപ്പും കലർന്ന ഗ്രാമശ്രീ, വെളുപ്പിൽ കറുത്തപുള്ളികളുള്ള ഗ്രാമലക്ഷ്മി (ആസ്ട്രോ വൈറ്റ്), കൈരളി, കാവേരി, കലിംഗ ബ്രൗൺ, സൊണാലി തുടങ്ങിയ കോഴി ഇനങ്ങൾ അടുക്കളമുറ്റങ്ങൾക്കു വേണ്ടി വികസിപ്പിച്ചവയാണ്. സ്വദേശിയും വിദേശിയുമായ വിവിധ കോഴിയിനങ്ങൾ തമ്മിൽ ജനിതക മിശ്രണം ചെയ്ത് ഉരിത്തിരിച്ചെടുത്ത ഈ സങ്കരയിനം കോഴികൾ അഞ്ച്-അഞ്ചര മാസം പ്രായമെത്തുമ്പോൾ മുട്ടയിടൽ ആരംഭിക്കും. ഒരു വർഷം ഏകദേശം 220 മുട്ടകൾ വരെ ഇവയിൽ നിന്നും കിട്ടും. ഒന്നര വർഷം പ്രായം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ലാഭകരമായ മുടയുൽപ്പാദനകാലം കഴിഞ്ഞാൽ ഇവയെ ഇറച്ചിക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ വിൽക്കുകയോ ചെയ്യാം. രണ്ട് മാസം പ്രായമെത്തിയ ആവശ്യമായ രോഗപ്രതിരോധ കുത്തിവെയ്പുകൾ നൽകിയ മുട്ടക്കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങളെ വളർത്താനായി വാങ്ങുന്നതാണ് അഭികാമ്യം. സർക്കാർ അംഗീകൃത നഴ്സറികളിൽ നിന്നോ, ഫാമുകളിൽ നിന്നോ കോഴി കുഞ്ഞുങ്ങളെ വാങ്ങാം. വീട്ടുമുറ്റത്ത് അഴിച്ചുവിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികൾക്ക് രാത്രി പാർപ്പിക്കുന്നതിന് വേണ്ടി തടിയും കമ്പിവലയും ഉപയോഗിച്ച് ലളിതമായ പാർപ്പിടം പണിയാം. യഥേഷ്ടം കാറ്റും വെളിച്ചവും കടക്കുന്ന സുരക്ഷിതമായ കൂടുകൾ വേണം നിർമിക്കേണ്ടത്. ഒരു കോഴിക്ക് നിൽക്കാൻ കൂട്ടിൽ ഒരു ചതുരശ്രയടി സ്ഥല സൗകര്യം നൽകണം. തറനിരപ്പിൽ നിന്ന് രണ്ടടി എങ്കിലും ഉയരത്തിൽ വേണം കൂട് ക്രമീകരിക്കേണ്ടത്. പുരയിടത്തിൽ പൂർണമായും തുറന്ന് വിട്ട് വളർത്താൻ സൗകര്യമില്ലെങ്കിൽ കൂടിന് ചുറ്റും വേലികെട്ടി തിരിച്ച് അതിനുള്ളിൽ തുറന്ന് വിട്ട് വളർത്താം. ഒരു കോഴിക്ക് പത്ത് ചതുരശ്രയടി സ്ഥലം എന്ന കണക്കിൽ പത്ത് കോഴികൾക്ക് 100 ചതുരശ്ര അടി സ്ഥലം വേലികെട്ടിനുള്ളിൽ നൽകണം. തീറ്റപാത്രങ്ങളും വെള്ളപാത്രങ്ങളും കൂട്ടിൽ തന്നെ ക്രമീകരിക്കാം. കോഴികൾക്ക് മുട്ടയിടുന്നതിനായി ഒരടി വീതം നീളത്തിലും വീതിയിലും അരയടി ഉയരത്തിലും കാർഡ് ബോർഡു കൊണ്ടോ മരം കൊണ്ടോ ഉള്ള നെസ്റ്റ് ബോക്സ് കൂട്ടിലോ വേലി കെട്ടിനുള്ളിലോ നിർമിക്കണം. നെസ്റ്റ് ബോക്സിനുള്ളിൽ വൈക്കോലോ ഉണക്കപ്പുല്ലോ ചകിരിയോ വിരിച്ച് വിരിപ്പൊരുക്കാം. അഞ്ച് കോഴികൾക്ക് ഒന്ന് എന്ന അനുപാതത്തിൽ വേണം നെസ്റ്റ് ബോക്സുകൾ ക്രമീകരിക്കേണ്ടത്. സ്ഥല പരിമിതിയുള്ളവർക്ക് കോഴികളെ മുറ്റത്തോ, മട്ടുപ്പാവിലെ വളർത്തുന്നതിനായി തുരുമ്പെടുക്കാത്ത മോഡേൺ കൂടുകളും ഇന്നുണ്ട്. കുടിവെള്ള സൗകര്യമൊരുക്കാൻ കൂടിന് മുകളിൽ വാട്ടർ ടാങ്ക്, ഓട്ടോമാറ്റിക്ക് നിപ്പിൾ ഡ്രിങ്കർ സംവിധാനം, ഫീഡർ, എഗ്ഗർ ചാനൽ, കാഷ്ടം ശേഖരിക്കാൻ ട്രേ എന്നിവയെല്ലാം ഒരു കുടക്കീഴിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാണ് ഈ ഹൈടെക് കൂടുകൾ. വിലയൊരല്പം കൂടുമെങ്കിലും ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയ സ്ഥലത്ത് കോഴികളെ വളർത്താം എന്നതും ദീർഘകാലം ഈട് നിൽക്കുമെന്നതും ഈ കൂടുകളുടെ പ്രത്യേകതയാണ്. അത്യുൽപ്പാദനശേഷിയുള്ള ഹൈ ലൈൻ ബ്രൗൺ, ISA ബ്രൗൺ, BV 380, വൈറ്റ് ലെഗോൺ പോലുള്ള കോഴിയിനങ്ങളാണ് ഹൈടെക് കൂടുകൾക്ക് അനുയോജ്യം. ഒരു ദിവസം ഒരു കോഴിക്ക് വേണ്ടത് 100-120 ഗ്രാം വരെ തീറ്റയാണ്. അൽപ്പം കോഴി തീറ്റ അഥവാ ലയർ തീറ്റ (30 ഗ്രാം), വീട്ടിലെ മിച്ചാഹാരം, അടുക്കളയിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷ്യ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, വില കുറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങൾ, തവിട്, പിണ്ണാക്ക്, പച്ചക്കറി അവശിഷ്ടങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം വീട്ടുവളപ്പിലെ കോഴികൾക്ക് ആഹാരമായി നൽകാം. ഒപ്പം മുറ്റത്തും, പറമ്പിലും അവർ സ്വയം ബാക്കി ആഹാരം കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യും. അസോള, അഗത്തിച്ചീര, ചെമ്പരത്തിയില തുടങ്ങിയ പച്ചിലകളും, തീറ്റപ്പുല്ലും അരിഞ്ഞ് കോഴികൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകാം. സങ്കരയിനം മുട്ടക്കോഴികൾക്ക് പ്രത്യേകമായുള്ള ലയർ തീറ്റ 30 ഗ്രാം വരെ ദിവസവും നൽകാവുന്നതാണ്. എന്നാൽ കൂടുകളിൽ പൂർണസമയം അടച്ചിട്ട് വളർത്തുന്ന ബിവി 380 പോലെയുള്ള കോഴികളുടെ അത്യുൽപ്പാദനക്ഷമത പൂർണമായും കൈവരിക്കണമെങ്കിൽ ദിവസം 100-120 ഗ്രാം ലയർ തീറ്റ നൽകേണ്ടതുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അഴിച്ച് വിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികളെ അപേക്ഷിച്ച് കൂട്ടിനുള്ളിലിട്ട് പരിപാലിക്കുന്ന കോഴികളെ വളർത്താൻ അല്പം ചിലവേറും. വീട്ടുമുറ്റത്ത് അഴിച്ച് വിട്ട് വളർത്തുന്ന കോഴികൾക്ക് ഓരോ രണ്ട് അല്ലെങ്കിൽ പരമാവധി മൂന്ന് മാസത്തെ ഇടവേളയിൽ വിരയിളക്കുന്നതിനായുള്ള മരുന്നുകൾ നൽകണം. മുട്ടയിടാൻ ആരംഭിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുൻപ് 15-16 ആഴ്ച പ്രായം കോഴിവസന്തക്കെതിരായ വാക്സിൻ കുത്തിവെയ്പ്പ് നൽകുകയും വേണം. == പ്രതിരോധ കുത്തിവെപ്പുകൾ == കോഴികൾക്ക് കൃത്യ സമയത്ത് പ്രതിരോധ കുത്തിവെപ്പുകൾ നൽകേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. ഇത് കോഴികളെ രോഗങ്ങളിൽ നിന്നും മരണത്തിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് ലസോട്ട, ഐ.ബി.ഡി, ഫൗൾ പോക്സ് തുടങ്ങിയവയ്ക്കുള്ള പ്രതിരോധ കുത്തിവെപ്പുകൾ നൽകി വളർത്തിയാൽ കോഴികളെ പല രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാം. ഇവ മൃഗാശുപത്രികൾ വഴി ലഭ്യമാണ്. == കോഴി വളർത്തലിനെ ബാധിക്കുന്ന വെല്ലുവിളികൾ == <nowiki>*</nowiki>കോഴികൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങൾ: കൃത്യമായി വാക്സിനുകൾ നൽകിയും, കൂട് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കുന്നത് വഴിയും, ശുദ്ധ ജലത്തിന്റെ ലഭ്യത ഉറപ്പാക്കുന്നത് വഴിയും ഇത് ഒരു പരിധിവരെ തടയാവുന്നതാണ്. <nowiki>*</nowiki>തീറ്റ ചിലവ് : വർധിച്ചു വരുന്ന കോഴി തീറ്റയുടെ ചിലവ് കർഷകരെ ബാധിക്കാറുണ്ട്. <nowiki>*</nowiki>ശത്രുകളുടെ ആക്രമണം: നായ പോലെയുള്ള ജീവികൾ കോഴികളെ ആക്രമിക്കാറുണ്ട്. ഇത് കാരണം കോഴികളെ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്താൻ ആളുകൾമടിക്കുന്നു. സുരക്ഷിതമായ കൂട് ഒരുക്കുക എന്നതാണ് പ്രധാനം. കോഴികളെ തുറന്നു വിട്ടു വളർത്തുമ്പോൾ പെട്ടന്ന് ഓടാനും ചെറിയ രീതിയിൽ പറന്ന്‌ രക്ഷപെടാനും കഴിവുള്ള (ഭാരം കുറഞ്ഞ) കോഴി ഇനങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുക വഴി ഒരു പരിധി വരെ ശത്രു ജീവികളുടെ ആക്രമണങ്ങളെ പ്രധിരോധിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് വൈറ്റ് ലെഗോൺ (അതുല്യ), കൈരളി, ഫയോമി, സൊണാലി തുടങ്ങിയവ. <nowiki>*</nowiki>പാമ്പ് പോലെയുള്ള ഇഴ ജന്തുകളുടെ ആക്രമണത്തെ ചെറുക്കാൻ [[ഗിനി]], [[കൽക്കം|കൽക്കം (ടർക്കി)]] തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് കഴിവുണ്ട്. ഇവ പാമ്പ് മുതലായവയെ കണ്ടാൽ ഉച്ചത്തിൽ ശബ്ദമുണ്ടാക്കുകയും, അതിനെ ആക്രമിക്കുകയും, ചിലപ്പോൾ ഭക്ഷണമാക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. <nowiki>*</nowiki>ചിക്കൻ ഉത്പന്നങ്ങൾ, മുട്ട എന്നിവയ്ക്ക് വിപണി കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കാതെ വരുന്നത് മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. {{CC|Gallus gallus domesticus}} == ഇതും കാണുക == [[കാട്ടുകോഴി]] == മറ്റ് കണ്ണികൾ == [[വർഗ്ഗം:വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോഴികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫാസിയാനിഡേ ജന്തുകുടുംബത്തിൽ പെട്ട പക്ഷികൾ]] ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Bird-stub}} drb7me8q3i7gq35f1t7l12gzmc85o0u 0 16999 4671889 4662294 2026-09-30T09:43:08Z Vinayan Therakkal 223344 /* വിശ്വാസങ്ങൾ */ അക്ഷരപിശക് തിരുത്തി 4671889 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Snake worship}} [[ചിത്രം:Naga3.jpg|thumb|right|250px|The altar where Jory Goddess is worshipped. The photo is taken at the main temple in [[Belur]] Karnataka , India]] [[File:Kalam 2.JPG|thumb|സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് വരച്ച കളം]] [[പാമ്പ്|പാമ്പിനെ]] [[ദൈവം|ദൈവമായി]] കണക്കാക്കുകയും അവയെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയാണ്‌ '''സർപ്പാരാധന''' അഥവാ '''നാഗാരാധന'''. പ്രാചീനകാലം മുതൽ ലോകത്ത് പലയിടങ്ങളിലും ഈ സമ്പ്രദായം നിലനിന്നിരുന്നു. ഇതിൽ പുരാവൃത്തപരമോ മതപരമോ ആയ ദേവത/പ്രതീകം ആയിട്ടാണ് നാഗത്തെ കല്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. തനിക്ക് കീഴടങ്ങുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യാനാവാത്ത പ്രകൃതിശക്തികളേയും ജീവജാലങ്ങളേയും മനുഷ്യൻ ആരാധിക്കുകയും പ്രീതിപ്പെടുത്താനോ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തതിന്റെ ഭാഗമായിട്ടായിരിക്കണം സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കം എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ശിലാരാധന]], [[സർപ്പാരാധന]] എന്നിവ ലിംഗാരാധനയുടെ ഇതരരൂപങ്ങളെന്ന നിലയിലാണ് ആവിർഭവിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതിന് വൃക്ഷാരാധനയുമായും ഗാഢമായ ബന്ധമുണ്ട്. വിലക്കപ്പെട്ട കനിയുടെ വൃക്ഷത്തിൽ വസിക്കുന്ന സർപ്പരൂപിയായ ചെകുത്താൻ തുടങ്ങി വൃക്ഷനിബിഡ കാവുകളിലെ നാഗാരാധനവരെ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. വൈഷ്‌ണവർ വിഷ്ണുവിന്റെ തല്പവും വൈഷ്ണവ സർപ്പവുമായ അനന്തശേഷനെയും, ശൈവർ ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവും ശിവ സർപ്പവുമായ വാസുകിയെയും, കൂടാതെ അഷ്ടനാഗങ്ങളെയും ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇതാണ് ഹിന്ദുമതത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. == ചരിത്രവും വ്യത്യസ്തരീതികളും == ഒട്ടുമിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും മതസമൂഹങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തരീതികളിലാണെങ്കിലും ഇത് നിലനില്ക്കുന്നു. സുമേറിയൻ, ബാബിലോണിയൻ സംസ്കാരങ്ങളിൽ അധോലോകത്തിലെ ഭീകരദേവതകളായ എറിഷ്കിഗൽ, അല്ലാറ്റു എന്നിവയ്ക്ക് സർപ്പരൂപമാണുണ്ടായിരുന്നത്. നാഗങ്ങൾ ഗോത്രചിഹ്നങ്ങളായിരുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഗുഡിയായിലെ ഒരു പാത്രത്തിലെ കെട്ടുപിണഞ്ഞ ഇരട്ടസർപ്പം അത്തരമൊരു മാതൃകയാണ്. ലഭ്യമായ പ്രാചീന നാഗദേവതകളിലൊന്ന് 'ജീവദേവത' എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു നാഗരൂപമാണ്. അതിപ്രാചീന അതിരുകല്ലുകളിൽ ഒരു വിശുദ്ധമുദ്രയോടൊപ്പം ആലേഖനം ചെയ്ത നാഗങ്ങളെയും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. തയാമത്ത് ദേവതയുടെ നാഗരൂപത്തിലുള്ള ചിത്രവും ലഭ്യമായിട്ടുള്ള പ്രാചീന മാതൃകകളിൽ ഒന്നാണ്. ഈജിപ്ഷ്യൻ പുരാവൃത്തത്തിൽ നന്മയുടെയും തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളായി സർപ്പങ്ങളെ കാണാം. അപെപ് നാഗം നന്മയുടെയും ബാബിലോണിയൻ തയാമത്ത് തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളാണ്. ഈജിപ്തിലും ബാബിലോണിയയിലും നിന്നുമാത്രമല്ല ഒട്ടുമിക്ക സംസ്കാരങ്ങളിൽനിന്നും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിവാക്കുന്ന നിദർശനങ്ങൾ ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്. ചില പ്രാചീന സാക്ഷ്യങ്ങൾ ഇവയാണ് - നാഗഫണമുഖമാർന്ന ഒരു ദേവത ഒസിരിസ് ദേവന്റെ കിരീടത്തിനരികെ നില്ക്കുന്നതായുള്ള പേപ്പിറസ് ചിത്രം, സർപ്പത്തെ പുണരുന്ന വിശുദ്ധമാതാവിന്റെ ചിത്രം (ക്രീറ്റ് - ഇതിൽ മുടിയിഴകളും നാഗങ്ങളാണ്), സ്യൂസ്, ഡയോണിസ് ദേവതമാരുടെ നാഗരൂപമാർന്ന ശില്പങ്ങൾ. സൂര്യദേവന്റെ പ്രതീകമായി മുർഖനെ കണ്ടിരുന്നതായുള്ള ചില തെളിവുകൾ ബാബിലോണിയയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിലേടങ്ങളിൽ നാഗം രാജകീയചിഹ്നമായിരുന്നു. പൂർവികർ, രക്ഷകർ എന്നിവയുടെ പ്രതീകങ്ങളായും നാഗങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉർവതാരാധനയുടെ പ്രതീകമാണ് മറ്റൊന്ന്. കുലചിഹ്നങ്ങൾ ആയും നാഗചിഹ്നം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നന്മതിന്മകളുടെ എന്നപോലെ ചതി, രക്ഷ, വിഷം, പുനർജന്മം, രതി എന്നിവയുടെയെല്ലാം പ്രതീകമായിരുന്നു നാഗങ്ങൾ. പടംപൊഴിച്ച് പുതുജന്മം നേടുന്ന ജീവി എന്ന നിലയിലാണ് അത് പുനർജന്മത്തിന്റെ പ്രതീകമായത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ചില രാജ്യങ്ങളിൽ പാമ്പുകളെ ജലം, ദീർഘായുസ്സ്, സ്വാതന്ത്യ്രം, ബുദ്ധി എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാക്കി ആരാധിക്കുന്നു. ഇവയുടെ സഞ്ചാരരീതി, പടംപൊഴിക്കുന്ന സ്വഭാവം, ഇമവെട്ടാത്ത കണ്ണുകൾ എന്നീ പ്രത്യേകതകളാണതിനുകാരണം. പല രൂപങ്ങളിലാണ് പ്രാചീനകാലത്ത് നാഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും സങ്കല്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും. ഗ്രീക്, ജർമൻ പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ നാഗങ്ങളെ 'ഡ്രാഗൺ' ആയി വിവരിച്ചിട്ടുള്ളതുകാണാം. ചൈനയിൽ നാഗം 'ഡ്രാഗൺ' തന്നെയായിരുന്നു. ചെകുത്താന്മാർ കടൽനാഗങ്ങളായി ജീവിച്ചിരുന്നുവെന്നും ആകാശഗംഗതന്നെ ഒരു നാഗമാണ് എന്നുമുള്ള സങ്കല്പങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. സ്വർഗത്തിലെ വെളിച്ചത്തിന്റെ നാഗങ്ങളായാണ് ആകാശഗംഗയെ കണക്കാക്കിപ്പോന്നിരുന്നത്. മേഘനാഗം, നാഗപീഠം, മഴവിൽനാഗം, ദേവന്മാരുടെ സഹചാരി എന്നു തുടങ്ങി ഭാരതീയ സങ്കല്പത്തിലെ നാഗരാജാവ്, നാഗയക്ഷി, നാഗമാതാക്കൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗസങ്കല്പങ്ങൾ വിഭിന്ന സമൂഹങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നതായും നിലനിന്നുപോരുന്നതായും കാണാം. ചൈന, ശ്രീലങ്ക, ജപ്പാൻ, ജാവ, കമ്പോഡിയ, മെക്സിക്കോ, ഈജിപ്ത്, ഇന്ത്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗാരാധന ഇന്നും തുടർന്നുപോരുന്നുണ്ട്. അതിന്റെ മറ്റൊരു മുഖമാണ് ഡ്രാഗൺ നൃത്തങ്ങൾ. === ഗ്രീസ് === ഗ്രീക്കു പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ തിന്മയുടെ പ്രതീകമായ ഭീകര ജീവികളായിട്ടാണ് സർപ്പങ്ങളെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവയെ നശിപ്പിക്കുന്നതിന് തീവ്രയത്നം നടത്തിയ കഥകളും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ലെർണ എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒൻപതു തലയുള്ള ഒരു സർപ്പത്തെ (Hydra) ഹെർക്കുലീസ് വധിച്ചതായുള്ള കഥ അക്കൂട്ടത്തിലൊന്നാണ്. പുരാതന ഗ്രീസിൽ നന്മയുടെ പ്രതീകങ്ങളായ സർപ്പങ്ങളെയും കാണാം. ഗ്രീക്കുകാരുടെ ദൈവമായ സ്യൂസ് ഭൂമി സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത് പാമ്പിന്റെ രൂപമായിരുന്നു. ലോകൂണും (Laocoon) പുത്രന്മാരും റോമൻ ദേവനായ അപ്പോളോയെ തടഞ്ഞതിനു സർപ്പങ്ങളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നു വിശദീകരിക്കുന്നു. നോർവേയിലുള്ള മറ്റൊരു കഥ ഓർമുങ്കന്തറിന്റേതാണ്. നോർവേക്കാരുടെ ദൈവത്തിന്റെ പിതാവ് ഓഡിൻ (odin) ആയിരുന്നു. ഭീമാകാരവും അപൂർവവുമായ ഓർമുങ്കന്തർ വലിയ രൂപമായി വളർന്ന് ഭൂമിയെ ചുറ്റിവളഞ്ഞ് വായിലേക്ക് വാൽകടത്തി ഭീകരത പരത്തി. തുടർന്ന് ഭൂമിയിൽ കൊടുങ്കാറ്റ് വിതച്ചും മറ്റുദൈവങ്ങളെ ഉപദ്രവിച്ചും തുടർച്ചയായി പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി. അവസാനം തോർ (thor) എന്ന ഇടിമുഴക്കമുണ്ടാക്കുന്ന ദൈവം ആ ഭീകരസത്വത്തെ ചുറ്റികകൊണ്ടടിച്ചുകൊന്നു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ആ സത്ത്വത്തിന്റെ വായിൽനിന്നും വമിച്ച വിഷദ്രാവകത്തിൽ തോർ മുങ്ങിമരിക്കുകയുണ്ടായി. === ഈജിപ്ത് === പുരാതന ഈജിപ്തുകാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പാമ്പുകൾ കൃഷിയുടെ തുടക്കവും ഒടുക്കവുമുള്ള സമയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പാമ്പുകളുടെ ദേവതയായ ഇജോ (ഋഷീ) നൈൽ താഴ്വരയുടെ ദൈവമായും ആ പ്രദേശത്തെ ഭരണാധികാരികളുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയായും കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ ദൈവത്തെ ഈജിപ്ഷ്യൻ മൂർഖന്റെ (Naja Hage) ചിത്രവുമായി ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ തലയുടെ ഭാഗത്ത് സുവർണമുദ്രയുള്ളതിനാൽ ഇറൗസ് (Uraeus) എന്ന ഈജിപ്ഷ്യൻ പരമാധികാരികളുടെ ചിഹ്നമായിരുന്നു അതെന്നു മനസ്സിലാക്കാം. === അമേരിക്ക === അമേരിക്കയിലെ ഇന്ത്യൻ വംശജർ പാമ്പുകളെ ദൈവദൂതന്മാരായും ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിരൂപമായും ആരാധിച്ചിരുന്നു. വടക്കേ അമേരിക്കയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്ത് വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷിക്കും ജലസേചനത്തിനുമായി ഇപ്പോഴും ഹോപ്പി സർപ്പനൃത്തം (Hopi snake dance) നടത്തുന്നുണ്ട്. ഒൻപത് ദിവസം നീണ്ടുനില്ക്കുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. ഇതിൽ പാമ്പിനെ പിടിച്ചശേഷം ഒരു പരിശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് സൂക്ഷിക്കുന്നു. ചേരകളെപ്പോലെയുള്ള പാമ്പുകളെയാണ് ഇതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആഘോഷങ്ങൾക്കുശേഷം പാമ്പുകളെ നന്നായി കുളിപ്പിച്ച് ഹോപ്പികൾ അവയെ വായിൽ വച്ചുകൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് അവയെ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു. ഈ പാമ്പുകൾ ഹോപ്പികളുടെ ദൂതന്മാരായി ച്ചെന്ന് മഴയ്ക്കുവേണ്ടി ദൈവത്തോട് അപേക്ഷിക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിലൂടെ ഇടി, മഴ, മിന്നൽ എന്നിവ ഉണ്ടായി കൃഷി മെച്ചപ്പെടുമെന്നും അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഗ്ലാസ്സിലെ വെള്ളത്തിൽ കുതിരയുടെ രോമങ്ങൾ വീണാൽ അത് സർപ്പങ്ങളായി മാറുമെന്നുള്ള നാടോടിക്കഥ അമേരിക്കയിലെങ്ങും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. അമേരിക്കയിലെ ആദിവാസികളിൽ പലരും സർപ്പാരാധന നടത്തുന്നവരാണ്. മൃഗങ്ങൾ, ചെടികൾ, സൂര്യൻ, അഗ്നി, ജലം, മത്സ്യം, ധാന്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയോടൊപ്പം പാമ്പിനെയും അവർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇവരിൽ മായന്മാർ, ഇങ്കാകൾ, റെഡ്ഡിന്ത്യക്കാർ എന്നിവർ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധയർഹിക്കുന്നു. === ഇസ്ലാം മതം === സർപ്പങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏതാനും വസ്തുതകൾ വിശുദ്ധ ഖുർആനിലും വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. സൌർ എന്ന ഗുഹയിൽ പ്രവാചകന്റെ വരവും കാത്ത് അനേകവർഷങ്ങളായി ഒരു സർപ്പം കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദു നബിയും ശിഷ്യനും കൂടി മക്കയിൽനിന്ന് മദീനയിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ആ ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ഒരു സന്ദർഭമുണ്ടായി. ഗുഹയിൽ കയറിയ ഉടൻതന്നെ ശിഷ്യൻ ഗുഹയുടെ ദ്വാരങ്ങളെല്ലാം അടച്ചു. ഗുഹയുടെ ഒരു ദ്വാരം തന്റെ കാലിന്റെ പെരുവിരൽ കൊണ്ടാണ് ശിഷ്യൻ അടച്ചുപിടിച്ചത്. തന്റെ മടിയിൽ ശയിക്കുന്ന പ്രവാചകനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് ഇപ്രകാരം ചെയ്തത്. അതിനുള്ളിലുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പം ശിഷ്യനെ ദംശിക്കുകയും വിഷമേല്പ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉറക്കമുണർന്ന മുഹമ്മദു നബി വിഷദംശനമേറ്റ് അവശനായ ശിഷ്യനെ കണ്ടു. ഉടൻതന്നെ പ്രവാചകൻ ഉമിനീർ പുരട്ടി മുറിവിൽനിന്നും വിഷബാധയകറ്റി ശിഷ്യനെ രക്ഷിച്ചു. ഭൂതവർഗം അല്ലെങ്കിൽ ജിന്ന് എല്ലാ ജീവികളുടെയും രൂപം പ്രാപിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് ഇസ്ലാംമതത്തിൽ വിശദമാക്കുന്നുണ്ട്. പാപികളെ മരണാനന്തരം ശിക്ഷിക്കുന്നത് വിഷസർപ്പങ്ങളെക്കൊണ്ടുകൂടിയാണെന്ന വിശ്വാസവുമുണ്ട്. മൂസാ നബിയുടെ കാലത്ത് അദ്ദേഹം തന്റെ വടിയെ പാമ്പാക്കി മാറ്റുകയും അതിനോട് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തതായി ഇസ്ലാം മതം പറയുന്നു. അന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്തരും അനുയായികളും അത് നിരീക്ഷിച്ചറിഞ്ഞതായും സത്യസന്ധമാണെന്ന് തെളിയിച്ചതായും വിശദീകരിക്കുന്നുമുണ്ട്. === ഇന്ത്യയിൽ (ഹിന്ദുമതം) === വിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായ അനന്തശേഷനെയും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ വാസുകി എന്ന സർപ്പത്തെയും "നാഗരാജാവ്" എന്ന പേരിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യത്തോടെ ശൈവ-വൈഷ്ണവ മതക്കാർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. [[ആര്യൻ|ആര്യന്മാരുടെ]] ആഗമനത്തിനു മുമ്പുതന്നെ [[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തിൽ]] സർപ്പാരാധന നിലനിന്നിരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. സർപ്പത്തേയും മാതൃദേവതയേയും [[ദ്രാവിഡർ|ദ്രാവിഡസംസ്കാരത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി കരുതണം എന്ന് “ഇന്ത്യയും ഇന്തോനേഷ്യൻ കലയും” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ [[ആനന്ദകുമാരസ്വാമി]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ട്. ആര്യ-ദ്രാവിഡ ആരാധനാ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വ്യത്യസ്തതകളും ഈ വാദത്തിന് ഉപോൽബലകമാണ്. ആര്യന്മാർ ദേവതാപ്രീതിക്കുള്ള മാർഗ്ഗമായി ഹവനങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, ദ്രാവിഡർ ആടുകയും പാടുകയും ഊട്ടുകയും ചെയ്താണ് ഈശ്വരപ്രീതി നടത്തിയിരുന്നത്. അഥർവവേദത്തിൽ സർപ്പചികിത്സയ്ക്കായുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ കാണാം. ഋഗ്വേദത്തിൽ പലതരം സർപ്പദംശനങ്ങൾ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. യജുർവേദത്തിലും അഥർവവേദത്തിലുമാണ് ഒരു ആരാധനാസമ്പ്രദായമെന്ന നിലയിലുള്ള പരാമർശങ്ങളുള്ളത്. ഭോഗതയുടെ പ്രതീകമായും വേദങ്ങളിൽ നാഗസൂചനകൾ കാണാം. അത്ഭുതസിദ്ധികളുള്ള ജീവികളാണ് നാഗങ്ങൾ എന്നാണ് ഹൈന്ദവസങ്കല്പം. അവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം രൂപംമാറാമെന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. നാഗലോകത്തിലെ ഉത്പത്തി കഥയിൽ പറയുന്ന ഔന്നത്യശ്രേണിബന്ധങ്ങൾ ഇത് കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലും ശരീരത്തിന്റെ വലിപ്പത്തിലും നിറത്തിലുമാണ് ഇവയിൽ ഔന്നത്യശ്രേണീബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്. നാഗങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മൂത്തവനായ അനന്തന് ആയിരം പത്തികളും സ്വർണനിറത്തിലുള്ള ശരീരവുമാണുള്ളത്. രണ്ടാമന് എണ്ണൂറ് പത്തികളും വെളുത്ത ശരീരവുമാണുള്ളത്. ഇളയതാകുന്ന മുറയ്ക്ക് ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും നിറവ്യത്യാസം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ആയിരം നാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ പുരാണത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും പ്രധാനപ്പെട്ടവ അഷ്ടനാഗങ്ങളാണ്. നോ: അഷ്ടനാഗങ്ങൾ ഹൈന്ദവപുരാണത്തിൽ നിരവധി നാഗകഥകളുണ്ട്. അതിലൊന്ന് നഹുഷന്റേതാണ്. (നോ: നഹുഷൻ) നാഗങ്ങളും ഗരുഡനും തമ്മിലുള്ള തീരാപ്പകയുടെ കഥയാണ് മറ്റൊന്ന്. നോ: ഗരുഡൻ നാഗങ്ങളുടെ നാക്ക് ഇരട്ടയായതിനും ഒരു കഥയുണ്ട്. പാലാഴിമഥനത്തിനുശേഷം അസുരന്മാരിൽനിന്നും ദേവന്മാർ തന്ത്രപരമായി തട്ടിയെടുത്ത അമൃത് ദേവന്മാരുമായി യുദ്ധംചെയ്ത് ഗരുഡൻ കൈയ്ക്കലാക്കുന്നു. ഗരുഡന്റെ അമ്മയായ വിനതയുടെ ദാസ്യം ഒഴിവാക്കുന്നതിന് കദ്രു അമൃതകലശമാണ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. അങ്ങനെ ആ അമൃതകലശം കൊണ്ടുവന്ന് കദ്രുവിന്റെ സന്തതികളായ നാഗങ്ങൾക്ക് കൊടുത്തു. നാഗങ്ങൾ അമൃതകലശം [[ദർഭ|ദർഭപ്പുല്ല്]] വിരിച്ച് അതിൽ വച്ചശേഷം കുളിച്ച് ശുദ്ധിയാകുവാൻ പോയി. ആ തക്കംനോക്കി ദേവന്മാർ അതു മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി. കുളികഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധിയോടെവന്ന നാഗങ്ങൾ അമൃത് കാണാതെ ആർത്തിയോടെ ദർഭപ്പുല്ല് നക്കുകയും നാക്ക് കീറിപ്പോവുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് കഥ. പുരാണ നാഗകഥകളിൽ പ്രധാനം നാഗോത്പത്തി കഥയാണ്. [[കശ്യപൻ|കശ്യപ]] പ്രജാപതിക്ക് ക്രോധവശ എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച സുരസയിൽ നിന്നാണത്രെ നാഗങ്ങളുണ്ടായത്. നാഗങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ലോകം നാഗലോകം എന്നാണ് പുരാണങ്ങളിൽ പറഞ്ഞുകാണുന്നത്. നാഗങ്ങളെ പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലാണ് ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങളിൽ വിഭജിച്ചുകാണുന്നത്. ആകാശചാരികൾ - പറനാഗങ്ങൾ, ഭൂതലവാസികൾ - സ്ഥലനാഗങ്ങൾ, പാതാളവാസികൾ - കുഴിനാഗങ്ങൾ. പല ദേവതമാരും നാഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണു നാഗത്തിൽ ശയിക്കുന്നു; ശിവന് നാഗം കണ്ഠാഭരണം; ഗണപതിക്ക് പൂണൂൽ, ദുർഗയ്ക്ക് ഒരായുധം, കാളിക്ക് വള, സൂര്യന് ഏഴ് കുതിരകളെ തന്റെ രഥത്തിൽ പൂട്ടാനുള്ള കയർ; ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് തോൾവള, ത്വരിതാദേവിക്ക് കുണ്ഡലം, നീലസരസ്വതിക്ക് മാല, ശ്രീകൃഷ്ണന് ഒരു സന്ദർഭത്തിൽ കാളിയ ഫണങ്ങൾ നടനവേദി, ഗരുഡന് അത് ആഭരണം, വരാഹിമാതാവിന്റെ ഇരിപ്പിടം ശേഷനാഗം, വരുണന് പാമ്പിൻപത്തി കുട. താന്ത്രികവിദ്യയിൽ കുണ്ഡലിനി ശക്തിയെ പെൺപാമ്പായാണ് സങ്കല്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. മൂലാധാരത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്ന കുണ്ഡലിയുടെ ശക്തി, അതിൽ സർപ്പശക്തിയാണ്. അതിനെ ഉണർത്താനായി ആരംഭിച്ച ആരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ ആദ്യപടിയാണത്രെ നാഗാരാധന. ശില്പരത്നത്തിൽ നാഗവിഗ്രഹങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയുള്ള പ്രതിപാദനമുണ്ട്. ജ്യോതിഷപരമായി രാഹുദോഷങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം സർപ്പസംബന്ധമായ വഴിപാടുകളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതെല്ലാം ഭാരതീയ നാഗാരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തെയാണ് ഉദാഹരിക്കുന്നത്. ഭാരതീയ ജ്യോതിഷത്തിൽ നാഗസങ്കല്പം പ്രബലമാണ്. രാഹുവിന്റെ ദേവത നാഗമാണ്. ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിന്റെ ദേവതയും നാഗമാണെന്നാണ് കാണുന്നത്. ഭാരതീയനൃത്തകലയിൽ നാഗനൃത്തം എന്നൊരു സവിശേഷനൃത്തംതന്നെയുണ്ട്. വാദ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് നാഗവീണയാണ്. ഇത് നാരദമുനിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്ന് പുരാവൃത്തം. നാഗാസ്ത്രം എന്നൊരു ആയുധസങ്കല്പവും ഭാരതത്തിലുണ്ട്. നിരവധി ഉത്സവങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും നാഗാരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇന്ത്യയിൽ നിലനില്ക്കുന്നു. നാഗപഞ്ചമിയാണതിൽ പ്രധാനം. ചിങ്ങമാസത്തിലെ ശുക്ളപഞ്ചമി ദിവസമാണത്. അന്ന് ഗരുഡനും നാഗങ്ങളും രമ്യതയിലെത്തുമെന്നതാണ് സങ്കല്പം. കാളീയമർദനനാളാണ് നാഗപഞ്ചമിയായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. നാഗമാണിക്യം എന്ന വിശിഷ്ട രത്നം നാഗങ്ങൾ ശിരസ്സിൽപ്പേറുന്ന ഒന്നാണെന്ന വിശ്വാസം ഭാരതത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. കേരളത്തിലെ നാഗത്തെയ്യങ്ങൾ, നാഗത്തോറ്റം എന്നിവയും പ്രധാന നാഗാരാധനയായ സർപ്പംതുള്ളൽ, നൂറും പാലും നല്കൽ, കളമെഴുത്തുപാട്ട്, സർപ്പപ്പാട്ട്, പുള്ളവൻപാട്ട്, ഉരുളി കമഴ്ത്തൽ എന്നിവയും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അനുഷ്ഠാനങ്ങളാണ്. ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നാഗാരാധനക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവയാണ് - കാശിയിലെ മഹേശ്വരപ്രതിഷ്ഠ, കാശ്മീരിലെ അനന്ത്നാഗ്, ഹിമാലയത്തിലെ ബേരീനാഗ്, രാജസ്ഥാനിലെ ബായുത് നാഗക്ഷേത്രം, നാഗാലൻഡിലെ ജാപാംയോങ്, പ്രയാഗയിലെ നാഗവാസുകി ക്ഷേത്രം, രാജസ്ഥാനിലെ നൗഗൗർ, തമിഴ്നാട്ടിലെ നാഗർകോവിൽ, കുംഭകോണം നാഗനാഥക്ഷേത്രം (തിരുനാഗേശ്വരം), ബിലാസ്പൂർ നാഗക്ഷേത്രം, കർണാടകയിലെ ധർമസ്ഥലയ്ക്കടുത്തുള്ള കുക്കെ ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഹരിപ്പാടുള്ള മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാക്ഷേത്രം, ത്രിശൂരിലെ പാമ്പുംമേക്കാട്മന, ആന്ധ്രയിലെ കാളഹസ്തി. === ബുദ്ധമതം === ബുദ്ധമതത്തിൽ നാഗം രക്ഷകനാണ്. ബുദ്ധൻ തപം ചെയ്തിരിക്കെ, കൊടുങ്കാറ്റും പേമാരിയും ഉണ്ടായെന്നും അപ്പോൾ മണ്ണിനടിയിൽനിന്നുയർന്നുവന്ന മുകാലിൻഡ എന്ന നാഗം പത്തിവിടർത്തി കുടയായി പിടിച്ച് ബുദ്ധനെ രക്ഷിച്ചുവെന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. നാഗഫണച്ചുവട്ടിലിരുന്ന് ധ്യാനം ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധപ്രതിമകൾ പലേടത്തുമുണ്ട്. === ക്രിസ്തുമതം === ബൈബിളിലെ സൃഷ്ടികർമങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്ന ഉത്പത്തി പുസ്തകത്തിലെ ഏതാനും ഭാഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതായുണ്ട്. ഏദൻതോട്ടത്തിലെ ഫലവൃക്ഷങ്ങളിൽനിന്നും പഴങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കാമെങ്കിലും തോട്ടത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള വൃക്ഷത്തിലെ ഫലം ഭക്ഷിക്കരുതെന്ന് ദൈവം കല്പിച്ചിരുന്നു. അപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പരൂപിയായ സാത്താന്റെ പ്രേരണയിൽപ്പെട്ട് ഹവ്വ ആ കനി ഭക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് ആദമും അതു തിന്നു. ഉടൻതന്നെ അവരുടെ നഗ്നതയക്കുറിച്ച് അവർക്ക് ബോധ്യമുണ്ടാവുകയും അരതിയുടെ ഇലകൾ കോർത്തിണക്കി നാണം മറയ്ക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് കഥ. സർപ്പരൂപിയായ ഷഹന് ജീവനാഥൻ എന്നു പേരുണ്ടായിരുന്നു. നഹാഷ് എന്ന പേര് ക്യൂനിഫോം രേഖകളിലും ബൈബിളിലും കാണാം. നഹ്ഷാൻ എന്ന പേര് ഇതിന്റെ രൂപഭേദമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മുതല, ചീങ്കണ്ണി, ഹിപ്പൊപ്പൊട്ടാമസ് തുടങ്ങിയ ജീവികളെ പൊതുവേ നഹാഷ് എന്നാണ് ബൈബിളിൽ വിളിക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം ജലസർപ്പങ്ങളായാണ് പുരാതന ഇസ്രയേൽകാർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്. നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിൽ എലി (ചെകുത്താൻ) കരണ്ടുണ്ടാക്കിയ ദ്വാരം പാമ്പ് അതിന്റെ വാൽകൊണ്ട് അടച്ച് സംരക്ഷിച്ചു എന്നൊരു കഥ കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ആ സർപ്പം പക്ഷികളുടെ ഭാഷ മനുഷ്യന് വശമാക്കിക്കൊടുത്തുവത്രെ. സർപ്പവും സ്ത്രീയും തമ്മിലുള്ള ശത്രുത പഴയ നാടോടിക്കഥകളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽനിന്നുണ്ടായ ഉഗ്രമായ ദംശനത്താലാണ് സ്ത്രീകളിൽ ആർത്തവ പ്രക്രിയ ആരംഭിച്ചതെന്ന കഥ പ്രസിദ്ധമാണ്. == ഐതിഹ്യങ്ങൾ == [[കേരളോല്പത്തി]] [[സർപ്പക്കാവ്|സർപ്പകാവുകളെ]] സംബന്ധിച്ച ചില കഥകൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. കേരളം സൃഷ്ടിച്ച [[പരശുരാമൻ]] അന്യദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് കൊണ്ട് വന്ന് പാർപ്പിച്ച ആളുകൾക്ക് അനുഭവപ്പെട്ട സർപ്പശല്യം പരിഹരിക്കാൻ, സർപ്പകാവുകൾ ഉണ്ടാക്കി ആരാധിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണ് ‘കേരളോല്പത്തി’യിൽ പറയുന്ന കഥ. സമൂഹത്തിൽ ആധിപത്യം നേടിയ [[ബ്രാഹ്മണർ]] കാലക്രമത്തിൽ സർപ്പപൂജയുടെ അധികാരം കരസ്ഥമാക്കിയെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. മാത്രമല്ല, സർപ്പങ്ങൾക്കായി മാറ്റിവച്ച ഭൂമിയിൽ ആയുധങ്ങളുപയോഗിച്ച് വെട്ടുകയോ കൊത്തുകയോ ചെയ്യെരുതെന്നും പരശുരാമൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണു ഐതിഹ്യം. മനുഷ്യന്റെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്നു പൂർണമായും വിമുക്തമായ സ്ഥലത്ത് വൃക്ഷലതാദികളും ജീവജാലങ്ങളും ഇങ്ങനെ സ്വതന്ത്രമായി വളരാനിടയായി. == സർപ്പാരാധന കേരളത്തിൽ == <!-- [[ചിത്രം:Arathi in Valiya guruthi at vazhappally.jpg|thumb|250px|ഗുരുതിക്കളത്തിലെ പന്തങ്ങൾ]] --> ഇന്ത്യയുടെ ഏതാണ്ടെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും സർപ്പാരാധന നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും സർപ്പാരാധന സമ്പ്രദായത്തിലെ കേരളീയത എടുത്തുപറയത്തക്കതാണ്. ഇന്ത്യയിൽതന്നെ സർപ്പാരാധന ഏറ്റവും വ്യാപകമായ പ്രദേശമാണ് [[കേരളം]]. “അഹിഭൂമി”[സർപ്പങ്ങളുടെ നാട്] എന്നു കേരളത്തേയും “സഹ്യാദ്രി”[സ+അഹി+അദ്രി=സർപ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പർവ്വതം] എന്ന് [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തേയും]] ആര്യന്മാർ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ സർപ്പാരാധനയുടെ പ്രാധാന്യം പരിഗണിച്ചാവണം. സർപ്പങ്ങളെ കാവുകൾ എന്ന വൃക്ഷനിബദ്ധമായ ഒരു ഖണ്ഡത്തിൽ കുടിയിരുത്തി ആരാധിക്കുന്ന സമ്പ്രദായം കേരളത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്. സർപ്പപ്രീതിക്കായി അനവധി അനുഷ്ടാനകലകൾ കേരളത്തിൽ രൂപം കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളോടും പഴയ തറവാടുകളോടും അനുബന്ധിച്ചാണ് സർപ്പകാവുകൾ കണ്ടുവരുന്നത്. പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിൽ പരസ്പരസൌഹൃതത്തോടും പരസ്പരസാഹോദര്യത്തോടും കഴിഞ്ഞുപോവുന്ന അപൂർവ്വബന്ധത്തിന്റെ മാതൃകയുമാണ് കാവുകൾ. കേരളത്തിലെ സർപ്പാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ സവിശേഷദകളായ [[സർപ്പം പാട്ട്]] അഥവാ [[പുള്ളുവൻ പാട്ട്|പുള്ളുവൻ പാട്ടും]], [[പാമ്പിൻ തുള്ളൽ|പാമ്പിൻ തുള്ളലും]], [[നൂറും പാലും]] ഊട്ടലും ദ്രാവിഡസ്വാധീനത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി കാണാം. പരശുരാമനാണ് കേരളത്തിൽ നാഗാരാധനയ്ക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചതെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. കേരളസൃഷ്ടി നിർവഹിച്ചപ്പോൾ, അവിടം വാസയോഗ്യമാകണമെങ്കിൽ സർപ്പശല്യം ഇല്ലാതാക്കണമെന്നും ജലത്തിലെ ലവണാംശം ഒഴിവാക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും കണ്ടെത്തിയത്രെ. അതിനായി അനന്തനെയും വാസുകിയെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തിയ പരശുരാമൻ, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകരും കാവൽക്കാരുമെന്നനിലയിൽ സർപ്പങ്ങളെ പൂജിക്കുകയും അവർക്ക് പ്രത്യേക വാസസ്ഥാനം നല്കുകയും ചെയ്യാമെന്ന് ഉറപ്പുകൊടുത്തുവത്രെ. പകരം സർപ്പങ്ങൾ ഉച്ഛ്വാസവായുകൊണ്ട് ജലത്തിലെ ലവണാശം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.{{സൂചിക|൧}} പ്രാചീനകേരളം അഹിഭൂമി (നാഗങ്ങളുടെ നാട്), നാഗലോകം എന്നൊക്കെയാണ് പല തമിഴ്-സംസ്കൃതകൃതികളിലും പരാമർശിക്കപ്പെട്ടുകാണുന്നത്. മുൻപറഞ്ഞ ഐതിഹ്യങ്ങളാകാം ഇത്തരം പരാമർശങ്ങൾക്കു പിന്നിൽ. ശക്തമായ നാഗാരാധനാപാരമ്പര്യം കേരളത്തിലെ ആരാധനേതര രംഗങ്ങളിലും സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുള്ളതായി കാണാം. സർപ്പഫണത്താലി, സർപ്പരൂപം കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയ വളകൾ തുടങ്ങിയ ആഭരണങ്ങളും ചില വേഷവിധാനങ്ങളും ഇതിനുദാഹരണം. കേരളീയ ബ്രാഹ്മണർ പത്തിയും വാലുമുള്ള (പാമ്പിന്റെ ആകൃതി) കുടുമയാണ് സ്വീകരിച്ചതെന്ന വസ്തുത ഇതിനു തെളിവാണ്. മിക്ക ഹൈന്ദവത്തറവാടുകളിലും ഒരു ഭാഗത്ത് സർപ്പക്കാവ് ഉണ്ടായിരുന്നതായി കാണാം. ഇവിടങ്ങളിൽ സന്ധ്യാവിളക്കുവയ്ക്കുക പതിവായിരുന്നു. === കേരളത്തിലെ നാഗദൈവങ്ങൾ === *[[അനന്തൻ]] *[[വാസുകി]] *[[നാഗരാജാവ്]] *[[നാഗയക്ഷി]] == വിശ്വാസങ്ങൾ == സർപ്പപൂജ ഐശ്വര്യദായകമാണെന്ന ഹൈന്ദവ വിശ്വാസത്തിന് ദശാപ്തങ്ങളുടെ പഴക്കമുണ്ട്. സന്താനലാഭത്തിനും ഐശ്വര്യലബ്ധിക്കും മംഗല്യത്തിനും സർപ്പപ്രീതി ആവശ്യമാണെന്നും സർപ്പത്തിന്റെ അപ്രീതി മഹാരോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുമെന്നും ഉള്ള വിശ്വാസം ഇന്നും ജനങ്ങളിൽ പ്രബലമാണ്. =നാഗാരാധന മഹാപുണ്യം= ഹൈന്ദവ വിശ്വാസങ്ങളിൽ നാഗാരാധനയ്ക്ക് മുഖ്യസ്ഥാനമാണുള്ളത്. മഹാരോഗങ്ങൾക്കും സന്താനഭാഗ്യത്തിനും ശാപദുരിതങ്ങൾക്കും നാഗാരാധന ശാന്തി നൽകുന്നു എന്നു മാത്രമല്ല മുൻ തലമുറകൾ ചെയ്ത പാപങ്ങളും ശാപദുരിതങ്ങളും മാറുന്നതിന് നാഗാരാധന പോലെ ഉത്തമമായ മറ്റൊരു കർമ്മമില്ല. നഗ്നനേത്രങ്ങൾക്ക് ദൃശ്യമാകുന്ന അത്ഭുത ഈശ്വര ശക്തിയാണ് നാഗങ്ങൾ. അതുകൊണ്ടാണ് അനുഗ്രഹത്തിനും നിഗ്രഹത്തിനും അതീവശക്തിയുള്ള നാഗദൈവങ്ങളെ പൈതൃകമായി ആരാധിച്ചു വരുന്നത്. ഐശ്വര്യ-സമ്പദ് സമൃദ്ധിയോടെയുള്ള ഒരാളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ നാഗശാപത്തിന് കഴിയുമത്രേ. ശരീര-മനഃശുദ്ധിയോടെ നാഗാരാധന നടത്തിയാൽ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കും. ആയില്യം നാൾ നാഗാരാധനയ്ക്ക് പ്രധാനമെങ്കിലും കന്നി-തുലാം മാസങ്ങളിലാണ് അതിപ്രധാനം. നാഗങ്ങളുടെ ജന്മദിനമാണ് കന്നിയിലെ ആയില്യം. കൂടാതെ നാഗങ്ങൾ ചാതുർമാസ്യ വ്രതത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്ന ദിവസമായതിനാൽ സർപ്പപ്രീതിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ദിനമെന്ന ഖ്യാതി കരസ്ഥമാക്കി. ഈ ദിവസം ഒരിക്കലോടെ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ സർപ്പപ്രീതി ലഭിക്കും. പ്രസിദ്ധമായ മണ്ണാറശാല ആയില്യം ആചരിക്കുന്നത് തുലാമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിലാണ്. കന്നി ആയില്യം തൊഴുതാൽ ഒരു വർഷം ആയില്യം പൂജ തൊഴുന്നതിന് തുല്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. *നാഗരാജ ഗായത്രി* ഓം സർപ്പ രാജായ വിദ്മഹെ പത്മ ഹസ്തായ ധീമഹി തന്നോ വാസുകി പ്രചോദയാത്. = അവലംബം = പുസ്തകം : വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളിലൂടെ തീർത്ഥയാത്ര (Vruthanusttanagalilude Theerthayathra) ഗ്രന്ഥകാരൻ : വിനയൻ തേറായ്ക്കൽ പ്രസിദ്ധീകരണം : ഉപാസന, ആഞ്ചേരി P.O., തൃശ്ശൂർ - 680006 ആദ്യ പതിപ്പ് : ജൂൺ 2025 പേജ് : 125-126 == പ്രശസ്തമായ സർപ്പക്കാവുകളും നാഗ ക്ഷേത്രങ്ങളും == [[പ്രമാണം:Snake worship.jpg|right|thumb|ഒരു സർപ്പക്കാവ്]] കേരളത്തിൽ ഇന്നു നിലനിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ സർപ്പകാവുകൾ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] [[ഹരിപ്പാട്|ഹരിപ്പാടിനടുത്തുള്ള]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മാള|മാളയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള [[പാമ്പു മേക്കാട്|പാമ്പു മേയ്ക്കാട്ടുമനയും]] [[തിരുവില്ല്വാമ|തിരുവില്ല്വാമലക്ക്]] അടുത്തുള്ള പാമ്പാടി പാമ്പുംകാവും[[പാലക്കാട്‌ ജില്ല| പാലക്കാട്‌ ജില്ലയിൽ]] ചെർപ്പ്ലശ്ശേരിക്ക് അടുത്തുള്ള പാതിരികുന്നത്ത് മനയുമാണ്. [[തമിഴ് നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലെ]] [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലിലുള്ള]] നാഗരാജ ക്ഷേത്രവും സർപ്പാരാധനക്ക് പ്രശസ്തമാണ്‌. === പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) === തൃശൂർ ജില്ലയിൽ മുകുന്ദപുരം താലൂക്കിലെ പ്രമുഖമായൊരു നമ്പൂതിരി ഇല്ലമാണ് പാമ്പുമ്മേക്കാവ്. ഇരിങ്ങാലക്കുട റെയിൽവെസ്റ്റേഷനു സമീപമാണിത്. [[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|left|[[പാമ്പുമേക്കാട്|പാമ്പുമേക്കാട്ടുമനയിലെ]] നാഗയക്ഷിയുടെ വിഗ്രഹം]] ഐതിഹ്യപ്രകാരം{{സൂചിക|൨}}, ഒരിക്കൽ ഇവിടത്തെ മേക്കാട്ടു നമ്പൂതിരിക്ക് കുളക്കടവിൽ പ്രത്യക്ഷനായ ദിവ്യരൂപം തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന മാണിക്യക്കല്ല് കാണുവാനായി കൊടുത്തു. പിന്നീട് താൻ വാസുകിയാണെന്ന് ആ ദിവ്യരൂപം നമ്പൂതിരിയെ അറിയിച്ചു. ആ ദിവ്യരൂപത്തിന്റെ സാക്ഷാത്രൂപം കാണണമെന്ന ആഗ്രഹം നമ്പൂതിരി പ്രകടിപ്പിച്ചു. ആ ആവശ്യം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ശാഠ്യം പിടിച്ചു. ഉടനെ വാസുകി തന്റെ വലിപ്പം കുറച്ച് ശ്രീപരമേശ്വരന്റെ മോതിരമായി കാണിച്ചുകൊടുത്തു. നമ്പൂതിരി ഭയംകൊണ്ട് ബോധരഹിതനായി. കുറേക്കഴിഞ്ഞ് എന്തുവരമാണ് ആവശ്യമെന്ന് വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ചോദിച്ചു. തന്റെ ഇല്ലം ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്താൽ വലയുകയാണെന്നും അത് ഇല്ലാതാക്കി ഇല്ലത്ത് കുടിയിരിക്കണമെന്നും വിനയാന്വിതമായി അപേക്ഷിച്ചു. അപ്രകാരം സംഭവിക്കട്ടെയെന്ന് പറഞ്ഞ് വാസുകി അപ്രത്യക്ഷനായി. പിന്നീട് ഇല്ലത്ത് പല മട്ടിൽ നാഗദർശനമുണ്ടായി. അതിനെത്തുടർന്ന് വാസുകിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണത്രെ അവിടെ നാഗപൂജ തുടങ്ങിയത് എന്നാണൈതിഹ്യം. മേക്കാടിന്റെ ഇല്ലമാണ് അങ്ങനെ പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) അഥവാ പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടില്ലമായത്. === മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം === ദക്ഷിണ കേരളത്തിലെ പ്രധാന നാഗരാജക്ഷേത്രമാണ് മണ്ണാറശാലയിലേത്.{{സൂചിക|൧|| അതിന്റെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ് - ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ തീയ് കിഴക്കോട്ട് പടർന്ന് പരശുരാമൻ സർപ്പപ്രതിഷ്ഠനടത്തിയ കാവുവരെ വ്യാപിച്ചു. അന്ന് ആ ഇല്ലങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്ന അമ്മമാർ കുളങ്ങളിൽ നിന്ന് വെള്ളം കോരി തീ കെടുത്തി. അങ്ങനെ അത്രയും കാവ് നശിച്ചില്ല. എങ്കിലും അഗ്നിയുടെ തീവ്രമായ ജ്വലനത്താൽ മണ്ണിന് ചൂടുപിടിച്ചു. അഗ്നി കെട്ടടങ്ങിയിട്ടും ഇല്ലത്തെ അമ്മമാർ മണ്ണിന്റെ ചൂടാറുന്നതുവരെ വെള്ളമൊഴിച്ചു. മണ്ണിന്റെ ചൂടാറിയുണ്ടായ ഈ പ്രദേശത്തെ മുഴുവൻ ഇനി മുതൽ മണ്ണാറശാല എന്നറിയട്ടെ എന്നാരോ വിളിച്ചുപറഞ്ഞതായി എല്ലാവരും കേട്ടു. ക്രമേണ ഇതു മണ്ണാറശാലയായി. ഈ സ്ഥലമിന്ന് കാർത്തികപ്പള്ളി താലൂക്കിൽ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രത്തിനു വടക്ക് പടിഞ്ഞാറുവശത്താണുള്ളത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ് സർപ്പം തുള്ളൽ. ഇത് നാല്പത്തിയൊന്ന് കൊല്ലം കൂടുമ്പോഴാണ് നടത്തുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനമായി നടത്തിയത് 1976 ഏ. മാസത്തിലാണ്. സർപ്പം തുള്ളലിന് ഒൻപതു പേർ പങ്കെടുക്കുന്നു. നാഗരാജാവിന്റെയും യക്ഷിയമ്മയുടെയും പ്രതിനിധിയായി വലിയ അമ്മയും ചെറിയ അമ്മയും തുള്ളുന്നു. മറ്റുള്ള കരിനാഗം, പറനാഗം, കുഴിനാഗം, എരിനാഗം, ഐമ്പടനാഗം, നാഗയക്ഷി തുടങ്ങിയവയെ സങ്കല്പിച്ച് തുള്ളുന്നത് നായർ തറവാടുകളിലെ പ്രായംചെന്ന സ്ത്രീകളാണ്. ഏകദേശം രണ്ടാഴ്ചയോളമുള്ള പൂജാകർമങ്ങളും ആഘോഷങ്ങളുമാണ് ഇതിന്റെ ഭാഗമായുള്ളത്. സർപ്പംപാട്ടും സർപ്പം തുള്ളലും കഴിഞ്ഞാൽ തൊട്ടടുത്ത വർഷം പള്ളിപ്പാന എന്ന അനുഷ്ഠാനം നടത്തുന്നു. അടുത്തവർഷം ഗന്ധർവൻപാട്ട് നടത്തുകയാണ് പതിവ്. ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത കുറുപ്പന്മാർ കളമെഴുതുകയും ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ അമ്മ പൂജ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്നതാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്തവർഷം പുലസർപ്പംപാട്ടുനടത്തും. === വെട്ടിക്കോട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം === മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ പുരാതനവും അതിപ്രശസ്തവുമായ ഒരു സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ് വെട്ടിക്കോട്. അനന്തനെ ആരാധിക്കുന്ന കേരളത്തിലെ പ്രധാന സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. നാഗങ്ങളുടെ രാജാവാണ് അനന്തൻ. കശ്യപപ്രജാപതിക്ക് കദ്രു എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച എട്ട് പുത്രന്മാരായ നാഗരാജാക്കന്മാരിൽ ജ്യേഷ്ഠനും സർവഗുണസമ്പന്നനുമാണ് അനന്തൻ. === അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം === മണ്ണാർക്കാട്, പെരിന്തൽമണ്ണ റൂട്ടിലെ കരിങ്കല്ലത്താണിക്കടുത്തുള്ള അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം. ചൊറിച്ചിൽ, പാണ്ഡ് എന്നിവയുടെ ചികിത്സയ്ക്കും പ്രസിദ്ധമാണ്. അതിന് പ്രതിവിധിയായി നല്കുന്ന ഒരുതരം കൺമഷിയാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന പ്രസാദം. === പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം === നാഗരൂപിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ. മുട്ടസമർപ്പണം, സർപ്പബലി എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. കണ്ണൂർ-കൂത്തുപറമ്പ് വഴിയിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === ആമേട, എറണാകുളം === [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]-[[വൈക്കം]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ സപ്തനാഗമാതാക്കളെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്. * പാതിരാകുന്നത്ത് മന ( കുളപ്രം ) * ചെറായി പാലച്ചുവട് കാവ് * ഉദയനാപുരം നാഗമ്പോഴിക്ഷേത്രം (കോട്ടയം) * മഞ്ചേശ്വരത്തെ അനന്തേശ്വരം ക്ഷേത്രം, കാസർഗോഡ് * അനന്തൻകാട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം * എറണാകുളത്തെ അങ്ങിശ്ശേരി ക്ഷേത്രം * മൂത്തകുന്നം ക്ഷേത്രം * കെട്ടുള്ളിക്കാട്ടു ക്ഷേത്രം * ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചെന്നിത്തല ക്ഷേത്രം * വള്ളിക്കാവുക്ഷേത്രം * പള്ളിപ്പുറം നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം * കുമാരനല്ലൂർ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം * അനന്തൻകാവ് നാഗലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങൂർ, വാഴൂർ, കോട്ടയം ജില്ല * പേരമംഗലം നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, പൈനാപ്പിൾ സിറ്റി, മൂവാറ്റുപുഴ, എറണാകുളം ജില്ല == കുറിപ്പുകൾ == *{{കുറിപ്പ്|൧|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം|മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}} *{{കുറിപ്പ്|൨|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി|പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}} == അവലംബം == == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|നാഗാരാധ}} [[വർഗ്ഗം:ആചാരങ്ങൾ]] ntkqbg3yu5cg2ngezwf690492a6dpes 4671890 4671889 2026-09-30T09:44:48Z Vinayan Therakkal 223344 /* നാഗാരാധന മഹാപുണ്യം */ അക്ഷരപിശക് തിരുത്തി 4671890 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Snake worship}} [[ചിത്രം:Naga3.jpg|thumb|right|250px|The altar where Jory Goddess is worshipped. The photo is taken at the main temple in [[Belur]] Karnataka , India]] [[File:Kalam 2.JPG|thumb|സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് വരച്ച കളം]] [[പാമ്പ്|പാമ്പിനെ]] [[ദൈവം|ദൈവമായി]] കണക്കാക്കുകയും അവയെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയാണ്‌ '''സർപ്പാരാധന''' അഥവാ '''നാഗാരാധന'''. പ്രാചീനകാലം മുതൽ ലോകത്ത് പലയിടങ്ങളിലും ഈ സമ്പ്രദായം നിലനിന്നിരുന്നു. ഇതിൽ പുരാവൃത്തപരമോ മതപരമോ ആയ ദേവത/പ്രതീകം ആയിട്ടാണ് നാഗത്തെ കല്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. തനിക്ക് കീഴടങ്ങുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യാനാവാത്ത പ്രകൃതിശക്തികളേയും ജീവജാലങ്ങളേയും മനുഷ്യൻ ആരാധിക്കുകയും പ്രീതിപ്പെടുത്താനോ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തതിന്റെ ഭാഗമായിട്ടായിരിക്കണം സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കം എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ശിലാരാധന]], [[സർപ്പാരാധന]] എന്നിവ ലിംഗാരാധനയുടെ ഇതരരൂപങ്ങളെന്ന നിലയിലാണ് ആവിർഭവിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതിന് വൃക്ഷാരാധനയുമായും ഗാഢമായ ബന്ധമുണ്ട്. വിലക്കപ്പെട്ട കനിയുടെ വൃക്ഷത്തിൽ വസിക്കുന്ന സർപ്പരൂപിയായ ചെകുത്താൻ തുടങ്ങി വൃക്ഷനിബിഡ കാവുകളിലെ നാഗാരാധനവരെ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. വൈഷ്‌ണവർ വിഷ്ണുവിന്റെ തല്പവും വൈഷ്ണവ സർപ്പവുമായ അനന്തശേഷനെയും, ശൈവർ ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവും ശിവ സർപ്പവുമായ വാസുകിയെയും, കൂടാതെ അഷ്ടനാഗങ്ങളെയും ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇതാണ് ഹിന്ദുമതത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. == ചരിത്രവും വ്യത്യസ്തരീതികളും == ഒട്ടുമിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും മതസമൂഹങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തരീതികളിലാണെങ്കിലും ഇത് നിലനില്ക്കുന്നു. സുമേറിയൻ, ബാബിലോണിയൻ സംസ്കാരങ്ങളിൽ അധോലോകത്തിലെ ഭീകരദേവതകളായ എറിഷ്കിഗൽ, അല്ലാറ്റു എന്നിവയ്ക്ക് സർപ്പരൂപമാണുണ്ടായിരുന്നത്. നാഗങ്ങൾ ഗോത്രചിഹ്നങ്ങളായിരുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഗുഡിയായിലെ ഒരു പാത്രത്തിലെ കെട്ടുപിണഞ്ഞ ഇരട്ടസർപ്പം അത്തരമൊരു മാതൃകയാണ്. ലഭ്യമായ പ്രാചീന നാഗദേവതകളിലൊന്ന് 'ജീവദേവത' എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു നാഗരൂപമാണ്. അതിപ്രാചീന അതിരുകല്ലുകളിൽ ഒരു വിശുദ്ധമുദ്രയോടൊപ്പം ആലേഖനം ചെയ്ത നാഗങ്ങളെയും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. തയാമത്ത് ദേവതയുടെ നാഗരൂപത്തിലുള്ള ചിത്രവും ലഭ്യമായിട്ടുള്ള പ്രാചീന മാതൃകകളിൽ ഒന്നാണ്. ഈജിപ്ഷ്യൻ പുരാവൃത്തത്തിൽ നന്മയുടെയും തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളായി സർപ്പങ്ങളെ കാണാം. അപെപ് നാഗം നന്മയുടെയും ബാബിലോണിയൻ തയാമത്ത് തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളാണ്. ഈജിപ്തിലും ബാബിലോണിയയിലും നിന്നുമാത്രമല്ല ഒട്ടുമിക്ക സംസ്കാരങ്ങളിൽനിന്നും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിവാക്കുന്ന നിദർശനങ്ങൾ ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്. ചില പ്രാചീന സാക്ഷ്യങ്ങൾ ഇവയാണ് - നാഗഫണമുഖമാർന്ന ഒരു ദേവത ഒസിരിസ് ദേവന്റെ കിരീടത്തിനരികെ നില്ക്കുന്നതായുള്ള പേപ്പിറസ് ചിത്രം, സർപ്പത്തെ പുണരുന്ന വിശുദ്ധമാതാവിന്റെ ചിത്രം (ക്രീറ്റ് - ഇതിൽ മുടിയിഴകളും നാഗങ്ങളാണ്), സ്യൂസ്, ഡയോണിസ് ദേവതമാരുടെ നാഗരൂപമാർന്ന ശില്പങ്ങൾ. സൂര്യദേവന്റെ പ്രതീകമായി മുർഖനെ കണ്ടിരുന്നതായുള്ള ചില തെളിവുകൾ ബാബിലോണിയയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിലേടങ്ങളിൽ നാഗം രാജകീയചിഹ്നമായിരുന്നു. പൂർവികർ, രക്ഷകർ എന്നിവയുടെ പ്രതീകങ്ങളായും നാഗങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉർവതാരാധനയുടെ പ്രതീകമാണ് മറ്റൊന്ന്. കുലചിഹ്നങ്ങൾ ആയും നാഗചിഹ്നം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നന്മതിന്മകളുടെ എന്നപോലെ ചതി, രക്ഷ, വിഷം, പുനർജന്മം, രതി എന്നിവയുടെയെല്ലാം പ്രതീകമായിരുന്നു നാഗങ്ങൾ. പടംപൊഴിച്ച് പുതുജന്മം നേടുന്ന ജീവി എന്ന നിലയിലാണ് അത് പുനർജന്മത്തിന്റെ പ്രതീകമായത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ചില രാജ്യങ്ങളിൽ പാമ്പുകളെ ജലം, ദീർഘായുസ്സ്, സ്വാതന്ത്യ്രം, ബുദ്ധി എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാക്കി ആരാധിക്കുന്നു. ഇവയുടെ സഞ്ചാരരീതി, പടംപൊഴിക്കുന്ന സ്വഭാവം, ഇമവെട്ടാത്ത കണ്ണുകൾ എന്നീ പ്രത്യേകതകളാണതിനുകാരണം. പല രൂപങ്ങളിലാണ് പ്രാചീനകാലത്ത് നാഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും സങ്കല്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും. ഗ്രീക്, ജർമൻ പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ നാഗങ്ങളെ 'ഡ്രാഗൺ' ആയി വിവരിച്ചിട്ടുള്ളതുകാണാം. ചൈനയിൽ നാഗം 'ഡ്രാഗൺ' തന്നെയായിരുന്നു. ചെകുത്താന്മാർ കടൽനാഗങ്ങളായി ജീവിച്ചിരുന്നുവെന്നും ആകാശഗംഗതന്നെ ഒരു നാഗമാണ് എന്നുമുള്ള സങ്കല്പങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. സ്വർഗത്തിലെ വെളിച്ചത്തിന്റെ നാഗങ്ങളായാണ് ആകാശഗംഗയെ കണക്കാക്കിപ്പോന്നിരുന്നത്. മേഘനാഗം, നാഗപീഠം, മഴവിൽനാഗം, ദേവന്മാരുടെ സഹചാരി എന്നു തുടങ്ങി ഭാരതീയ സങ്കല്പത്തിലെ നാഗരാജാവ്, നാഗയക്ഷി, നാഗമാതാക്കൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗസങ്കല്പങ്ങൾ വിഭിന്ന സമൂഹങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നതായും നിലനിന്നുപോരുന്നതായും കാണാം. ചൈന, ശ്രീലങ്ക, ജപ്പാൻ, ജാവ, കമ്പോഡിയ, മെക്സിക്കോ, ഈജിപ്ത്, ഇന്ത്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗാരാധന ഇന്നും തുടർന്നുപോരുന്നുണ്ട്. അതിന്റെ മറ്റൊരു മുഖമാണ് ഡ്രാഗൺ നൃത്തങ്ങൾ. === ഗ്രീസ് === ഗ്രീക്കു പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ തിന്മയുടെ പ്രതീകമായ ഭീകര ജീവികളായിട്ടാണ് സർപ്പങ്ങളെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവയെ നശിപ്പിക്കുന്നതിന് തീവ്രയത്നം നടത്തിയ കഥകളും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ലെർണ എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒൻപതു തലയുള്ള ഒരു സർപ്പത്തെ (Hydra) ഹെർക്കുലീസ് വധിച്ചതായുള്ള കഥ അക്കൂട്ടത്തിലൊന്നാണ്. പുരാതന ഗ്രീസിൽ നന്മയുടെ പ്രതീകങ്ങളായ സർപ്പങ്ങളെയും കാണാം. ഗ്രീക്കുകാരുടെ ദൈവമായ സ്യൂസ് ഭൂമി സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത് പാമ്പിന്റെ രൂപമായിരുന്നു. ലോകൂണും (Laocoon) പുത്രന്മാരും റോമൻ ദേവനായ അപ്പോളോയെ തടഞ്ഞതിനു സർപ്പങ്ങളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നു വിശദീകരിക്കുന്നു. നോർവേയിലുള്ള മറ്റൊരു കഥ ഓർമുങ്കന്തറിന്റേതാണ്. നോർവേക്കാരുടെ ദൈവത്തിന്റെ പിതാവ് ഓഡിൻ (odin) ആയിരുന്നു. ഭീമാകാരവും അപൂർവവുമായ ഓർമുങ്കന്തർ വലിയ രൂപമായി വളർന്ന് ഭൂമിയെ ചുറ്റിവളഞ്ഞ് വായിലേക്ക് വാൽകടത്തി ഭീകരത പരത്തി. തുടർന്ന് ഭൂമിയിൽ കൊടുങ്കാറ്റ് വിതച്ചും മറ്റുദൈവങ്ങളെ ഉപദ്രവിച്ചും തുടർച്ചയായി പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി. അവസാനം തോർ (thor) എന്ന ഇടിമുഴക്കമുണ്ടാക്കുന്ന ദൈവം ആ ഭീകരസത്വത്തെ ചുറ്റികകൊണ്ടടിച്ചുകൊന്നു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ആ സത്ത്വത്തിന്റെ വായിൽനിന്നും വമിച്ച വിഷദ്രാവകത്തിൽ തോർ മുങ്ങിമരിക്കുകയുണ്ടായി. === ഈജിപ്ത് === പുരാതന ഈജിപ്തുകാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പാമ്പുകൾ കൃഷിയുടെ തുടക്കവും ഒടുക്കവുമുള്ള സമയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പാമ്പുകളുടെ ദേവതയായ ഇജോ (ഋഷീ) നൈൽ താഴ്വരയുടെ ദൈവമായും ആ പ്രദേശത്തെ ഭരണാധികാരികളുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയായും കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ ദൈവത്തെ ഈജിപ്ഷ്യൻ മൂർഖന്റെ (Naja Hage) ചിത്രവുമായി ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ തലയുടെ ഭാഗത്ത് സുവർണമുദ്രയുള്ളതിനാൽ ഇറൗസ് (Uraeus) എന്ന ഈജിപ്ഷ്യൻ പരമാധികാരികളുടെ ചിഹ്നമായിരുന്നു അതെന്നു മനസ്സിലാക്കാം. === അമേരിക്ക === അമേരിക്കയിലെ ഇന്ത്യൻ വംശജർ പാമ്പുകളെ ദൈവദൂതന്മാരായും ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിരൂപമായും ആരാധിച്ചിരുന്നു. വടക്കേ അമേരിക്കയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്ത് വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷിക്കും ജലസേചനത്തിനുമായി ഇപ്പോഴും ഹോപ്പി സർപ്പനൃത്തം (Hopi snake dance) നടത്തുന്നുണ്ട്. ഒൻപത് ദിവസം നീണ്ടുനില്ക്കുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. ഇതിൽ പാമ്പിനെ പിടിച്ചശേഷം ഒരു പരിശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് സൂക്ഷിക്കുന്നു. ചേരകളെപ്പോലെയുള്ള പാമ്പുകളെയാണ് ഇതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആഘോഷങ്ങൾക്കുശേഷം പാമ്പുകളെ നന്നായി കുളിപ്പിച്ച് ഹോപ്പികൾ അവയെ വായിൽ വച്ചുകൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് അവയെ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു. ഈ പാമ്പുകൾ ഹോപ്പികളുടെ ദൂതന്മാരായി ച്ചെന്ന് മഴയ്ക്കുവേണ്ടി ദൈവത്തോട് അപേക്ഷിക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിലൂടെ ഇടി, മഴ, മിന്നൽ എന്നിവ ഉണ്ടായി കൃഷി മെച്ചപ്പെടുമെന്നും അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഗ്ലാസ്സിലെ വെള്ളത്തിൽ കുതിരയുടെ രോമങ്ങൾ വീണാൽ അത് സർപ്പങ്ങളായി മാറുമെന്നുള്ള നാടോടിക്കഥ അമേരിക്കയിലെങ്ങും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. അമേരിക്കയിലെ ആദിവാസികളിൽ പലരും സർപ്പാരാധന നടത്തുന്നവരാണ്. മൃഗങ്ങൾ, ചെടികൾ, സൂര്യൻ, അഗ്നി, ജലം, മത്സ്യം, ധാന്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയോടൊപ്പം പാമ്പിനെയും അവർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇവരിൽ മായന്മാർ, ഇങ്കാകൾ, റെഡ്ഡിന്ത്യക്കാർ എന്നിവർ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധയർഹിക്കുന്നു. === ഇസ്ലാം മതം === സർപ്പങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏതാനും വസ്തുതകൾ വിശുദ്ധ ഖുർആനിലും വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. സൌർ എന്ന ഗുഹയിൽ പ്രവാചകന്റെ വരവും കാത്ത് അനേകവർഷങ്ങളായി ഒരു സർപ്പം കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദു നബിയും ശിഷ്യനും കൂടി മക്കയിൽനിന്ന് മദീനയിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ആ ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ഒരു സന്ദർഭമുണ്ടായി. ഗുഹയിൽ കയറിയ ഉടൻതന്നെ ശിഷ്യൻ ഗുഹയുടെ ദ്വാരങ്ങളെല്ലാം അടച്ചു. ഗുഹയുടെ ഒരു ദ്വാരം തന്റെ കാലിന്റെ പെരുവിരൽ കൊണ്ടാണ് ശിഷ്യൻ അടച്ചുപിടിച്ചത്. തന്റെ മടിയിൽ ശയിക്കുന്ന പ്രവാചകനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് ഇപ്രകാരം ചെയ്തത്. അതിനുള്ളിലുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പം ശിഷ്യനെ ദംശിക്കുകയും വിഷമേല്പ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉറക്കമുണർന്ന മുഹമ്മദു നബി വിഷദംശനമേറ്റ് അവശനായ ശിഷ്യനെ കണ്ടു. ഉടൻതന്നെ പ്രവാചകൻ ഉമിനീർ പുരട്ടി മുറിവിൽനിന്നും വിഷബാധയകറ്റി ശിഷ്യനെ രക്ഷിച്ചു. ഭൂതവർഗം അല്ലെങ്കിൽ ജിന്ന് എല്ലാ ജീവികളുടെയും രൂപം പ്രാപിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് ഇസ്ലാംമതത്തിൽ വിശദമാക്കുന്നുണ്ട്. പാപികളെ മരണാനന്തരം ശിക്ഷിക്കുന്നത് വിഷസർപ്പങ്ങളെക്കൊണ്ടുകൂടിയാണെന്ന വിശ്വാസവുമുണ്ട്. മൂസാ നബിയുടെ കാലത്ത് അദ്ദേഹം തന്റെ വടിയെ പാമ്പാക്കി മാറ്റുകയും അതിനോട് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തതായി ഇസ്ലാം മതം പറയുന്നു. അന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്തരും അനുയായികളും അത് നിരീക്ഷിച്ചറിഞ്ഞതായും സത്യസന്ധമാണെന്ന് തെളിയിച്ചതായും വിശദീകരിക്കുന്നുമുണ്ട്. === ഇന്ത്യയിൽ (ഹിന്ദുമതം) === വിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായ അനന്തശേഷനെയും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ വാസുകി എന്ന സർപ്പത്തെയും "നാഗരാജാവ്" എന്ന പേരിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യത്തോടെ ശൈവ-വൈഷ്ണവ മതക്കാർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. [[ആര്യൻ|ആര്യന്മാരുടെ]] ആഗമനത്തിനു മുമ്പുതന്നെ [[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തിൽ]] സർപ്പാരാധന നിലനിന്നിരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. സർപ്പത്തേയും മാതൃദേവതയേയും [[ദ്രാവിഡർ|ദ്രാവിഡസംസ്കാരത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി കരുതണം എന്ന് “ഇന്ത്യയും ഇന്തോനേഷ്യൻ കലയും” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ [[ആനന്ദകുമാരസ്വാമി]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ട്. ആര്യ-ദ്രാവിഡ ആരാധനാ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വ്യത്യസ്തതകളും ഈ വാദത്തിന് ഉപോൽബലകമാണ്. ആര്യന്മാർ ദേവതാപ്രീതിക്കുള്ള മാർഗ്ഗമായി ഹവനങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, ദ്രാവിഡർ ആടുകയും പാടുകയും ഊട്ടുകയും ചെയ്താണ് ഈശ്വരപ്രീതി നടത്തിയിരുന്നത്. അഥർവവേദത്തിൽ സർപ്പചികിത്സയ്ക്കായുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ കാണാം. ഋഗ്വേദത്തിൽ പലതരം സർപ്പദംശനങ്ങൾ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. യജുർവേദത്തിലും അഥർവവേദത്തിലുമാണ് ഒരു ആരാധനാസമ്പ്രദായമെന്ന നിലയിലുള്ള പരാമർശങ്ങളുള്ളത്. ഭോഗതയുടെ പ്രതീകമായും വേദങ്ങളിൽ നാഗസൂചനകൾ കാണാം. അത്ഭുതസിദ്ധികളുള്ള ജീവികളാണ് നാഗങ്ങൾ എന്നാണ് ഹൈന്ദവസങ്കല്പം. അവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം രൂപംമാറാമെന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. നാഗലോകത്തിലെ ഉത്പത്തി കഥയിൽ പറയുന്ന ഔന്നത്യശ്രേണിബന്ധങ്ങൾ ഇത് കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലും ശരീരത്തിന്റെ വലിപ്പത്തിലും നിറത്തിലുമാണ് ഇവയിൽ ഔന്നത്യശ്രേണീബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്. നാഗങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മൂത്തവനായ അനന്തന് ആയിരം പത്തികളും സ്വർണനിറത്തിലുള്ള ശരീരവുമാണുള്ളത്. രണ്ടാമന് എണ്ണൂറ് പത്തികളും വെളുത്ത ശരീരവുമാണുള്ളത്. ഇളയതാകുന്ന മുറയ്ക്ക് ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും നിറവ്യത്യാസം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ആയിരം നാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ പുരാണത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും പ്രധാനപ്പെട്ടവ അഷ്ടനാഗങ്ങളാണ്. നോ: അഷ്ടനാഗങ്ങൾ ഹൈന്ദവപുരാണത്തിൽ നിരവധി നാഗകഥകളുണ്ട്. അതിലൊന്ന് നഹുഷന്റേതാണ്. (നോ: നഹുഷൻ) നാഗങ്ങളും ഗരുഡനും തമ്മിലുള്ള തീരാപ്പകയുടെ കഥയാണ് മറ്റൊന്ന്. നോ: ഗരുഡൻ നാഗങ്ങളുടെ നാക്ക് ഇരട്ടയായതിനും ഒരു കഥയുണ്ട്. പാലാഴിമഥനത്തിനുശേഷം അസുരന്മാരിൽനിന്നും ദേവന്മാർ തന്ത്രപരമായി തട്ടിയെടുത്ത അമൃത് ദേവന്മാരുമായി യുദ്ധംചെയ്ത് ഗരുഡൻ കൈയ്ക്കലാക്കുന്നു. ഗരുഡന്റെ അമ്മയായ വിനതയുടെ ദാസ്യം ഒഴിവാക്കുന്നതിന് കദ്രു അമൃതകലശമാണ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. അങ്ങനെ ആ അമൃതകലശം കൊണ്ടുവന്ന് കദ്രുവിന്റെ സന്തതികളായ നാഗങ്ങൾക്ക് കൊടുത്തു. നാഗങ്ങൾ അമൃതകലശം [[ദർഭ|ദർഭപ്പുല്ല്]] വിരിച്ച് അതിൽ വച്ചശേഷം കുളിച്ച് ശുദ്ധിയാകുവാൻ പോയി. ആ തക്കംനോക്കി ദേവന്മാർ അതു മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി. കുളികഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധിയോടെവന്ന നാഗങ്ങൾ അമൃത് കാണാതെ ആർത്തിയോടെ ദർഭപ്പുല്ല് നക്കുകയും നാക്ക് കീറിപ്പോവുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് കഥ. പുരാണ നാഗകഥകളിൽ പ്രധാനം നാഗോത്പത്തി കഥയാണ്. [[കശ്യപൻ|കശ്യപ]] പ്രജാപതിക്ക് ക്രോധവശ എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച സുരസയിൽ നിന്നാണത്രെ നാഗങ്ങളുണ്ടായത്. നാഗങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ലോകം നാഗലോകം എന്നാണ് പുരാണങ്ങളിൽ പറഞ്ഞുകാണുന്നത്. നാഗങ്ങളെ പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലാണ് ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങളിൽ വിഭജിച്ചുകാണുന്നത്. ആകാശചാരികൾ - പറനാഗങ്ങൾ, ഭൂതലവാസികൾ - സ്ഥലനാഗങ്ങൾ, പാതാളവാസികൾ - കുഴിനാഗങ്ങൾ. പല ദേവതമാരും നാഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണു നാഗത്തിൽ ശയിക്കുന്നു; ശിവന് നാഗം കണ്ഠാഭരണം; ഗണപതിക്ക് പൂണൂൽ, ദുർഗയ്ക്ക് ഒരായുധം, കാളിക്ക് വള, സൂര്യന് ഏഴ് കുതിരകളെ തന്റെ രഥത്തിൽ പൂട്ടാനുള്ള കയർ; ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് തോൾവള, ത്വരിതാദേവിക്ക് കുണ്ഡലം, നീലസരസ്വതിക്ക് മാല, ശ്രീകൃഷ്ണന് ഒരു സന്ദർഭത്തിൽ കാളിയ ഫണങ്ങൾ നടനവേദി, ഗരുഡന് അത് ആഭരണം, വരാഹിമാതാവിന്റെ ഇരിപ്പിടം ശേഷനാഗം, വരുണന് പാമ്പിൻപത്തി കുട. താന്ത്രികവിദ്യയിൽ കുണ്ഡലിനി ശക്തിയെ പെൺപാമ്പായാണ് സങ്കല്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. മൂലാധാരത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്ന കുണ്ഡലിയുടെ ശക്തി, അതിൽ സർപ്പശക്തിയാണ്. അതിനെ ഉണർത്താനായി ആരംഭിച്ച ആരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ ആദ്യപടിയാണത്രെ നാഗാരാധന. ശില്പരത്നത്തിൽ നാഗവിഗ്രഹങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയുള്ള പ്രതിപാദനമുണ്ട്. ജ്യോതിഷപരമായി രാഹുദോഷങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം സർപ്പസംബന്ധമായ വഴിപാടുകളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതെല്ലാം ഭാരതീയ നാഗാരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തെയാണ് ഉദാഹരിക്കുന്നത്. ഭാരതീയ ജ്യോതിഷത്തിൽ നാഗസങ്കല്പം പ്രബലമാണ്. രാഹുവിന്റെ ദേവത നാഗമാണ്. ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിന്റെ ദേവതയും നാഗമാണെന്നാണ് കാണുന്നത്. ഭാരതീയനൃത്തകലയിൽ നാഗനൃത്തം എന്നൊരു സവിശേഷനൃത്തംതന്നെയുണ്ട്. വാദ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് നാഗവീണയാണ്. ഇത് നാരദമുനിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്ന് പുരാവൃത്തം. നാഗാസ്ത്രം എന്നൊരു ആയുധസങ്കല്പവും ഭാരതത്തിലുണ്ട്. നിരവധി ഉത്സവങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും നാഗാരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇന്ത്യയിൽ നിലനില്ക്കുന്നു. നാഗപഞ്ചമിയാണതിൽ പ്രധാനം. ചിങ്ങമാസത്തിലെ ശുക്ളപഞ്ചമി ദിവസമാണത്. അന്ന് ഗരുഡനും നാഗങ്ങളും രമ്യതയിലെത്തുമെന്നതാണ് സങ്കല്പം. കാളീയമർദനനാളാണ് നാഗപഞ്ചമിയായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. നാഗമാണിക്യം എന്ന വിശിഷ്ട രത്നം നാഗങ്ങൾ ശിരസ്സിൽപ്പേറുന്ന ഒന്നാണെന്ന വിശ്വാസം ഭാരതത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. കേരളത്തിലെ നാഗത്തെയ്യങ്ങൾ, നാഗത്തോറ്റം എന്നിവയും പ്രധാന നാഗാരാധനയായ സർപ്പംതുള്ളൽ, നൂറും പാലും നല്കൽ, കളമെഴുത്തുപാട്ട്, സർപ്പപ്പാട്ട്, പുള്ളവൻപാട്ട്, ഉരുളി കമഴ്ത്തൽ എന്നിവയും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അനുഷ്ഠാനങ്ങളാണ്. ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നാഗാരാധനക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവയാണ് - കാശിയിലെ മഹേശ്വരപ്രതിഷ്ഠ, കാശ്മീരിലെ അനന്ത്നാഗ്, ഹിമാലയത്തിലെ ബേരീനാഗ്, രാജസ്ഥാനിലെ ബായുത് നാഗക്ഷേത്രം, നാഗാലൻഡിലെ ജാപാംയോങ്, പ്രയാഗയിലെ നാഗവാസുകി ക്ഷേത്രം, രാജസ്ഥാനിലെ നൗഗൗർ, തമിഴ്നാട്ടിലെ നാഗർകോവിൽ, കുംഭകോണം നാഗനാഥക്ഷേത്രം (തിരുനാഗേശ്വരം), ബിലാസ്പൂർ നാഗക്ഷേത്രം, കർണാടകയിലെ ധർമസ്ഥലയ്ക്കടുത്തുള്ള കുക്കെ ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഹരിപ്പാടുള്ള മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാക്ഷേത്രം, ത്രിശൂരിലെ പാമ്പുംമേക്കാട്മന, ആന്ധ്രയിലെ കാളഹസ്തി. === ബുദ്ധമതം === ബുദ്ധമതത്തിൽ നാഗം രക്ഷകനാണ്. ബുദ്ധൻ തപം ചെയ്തിരിക്കെ, കൊടുങ്കാറ്റും പേമാരിയും ഉണ്ടായെന്നും അപ്പോൾ മണ്ണിനടിയിൽനിന്നുയർന്നുവന്ന മുകാലിൻഡ എന്ന നാഗം പത്തിവിടർത്തി കുടയായി പിടിച്ച് ബുദ്ധനെ രക്ഷിച്ചുവെന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. നാഗഫണച്ചുവട്ടിലിരുന്ന് ധ്യാനം ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധപ്രതിമകൾ പലേടത്തുമുണ്ട്. === ക്രിസ്തുമതം === ബൈബിളിലെ സൃഷ്ടികർമങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്ന ഉത്പത്തി പുസ്തകത്തിലെ ഏതാനും ഭാഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതായുണ്ട്. ഏദൻതോട്ടത്തിലെ ഫലവൃക്ഷങ്ങളിൽനിന്നും പഴങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കാമെങ്കിലും തോട്ടത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള വൃക്ഷത്തിലെ ഫലം ഭക്ഷിക്കരുതെന്ന് ദൈവം കല്പിച്ചിരുന്നു. അപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പരൂപിയായ സാത്താന്റെ പ്രേരണയിൽപ്പെട്ട് ഹവ്വ ആ കനി ഭക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് ആദമും അതു തിന്നു. ഉടൻതന്നെ അവരുടെ നഗ്നതയക്കുറിച്ച് അവർക്ക് ബോധ്യമുണ്ടാവുകയും അരതിയുടെ ഇലകൾ കോർത്തിണക്കി നാണം മറയ്ക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് കഥ. സർപ്പരൂപിയായ ഷഹന് ജീവനാഥൻ എന്നു പേരുണ്ടായിരുന്നു. നഹാഷ് എന്ന പേര് ക്യൂനിഫോം രേഖകളിലും ബൈബിളിലും കാണാം. നഹ്ഷാൻ എന്ന പേര് ഇതിന്റെ രൂപഭേദമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മുതല, ചീങ്കണ്ണി, ഹിപ്പൊപ്പൊട്ടാമസ് തുടങ്ങിയ ജീവികളെ പൊതുവേ നഹാഷ് എന്നാണ് ബൈബിളിൽ വിളിക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം ജലസർപ്പങ്ങളായാണ് പുരാതന ഇസ്രയേൽകാർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്. നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിൽ എലി (ചെകുത്താൻ) കരണ്ടുണ്ടാക്കിയ ദ്വാരം പാമ്പ് അതിന്റെ വാൽകൊണ്ട് അടച്ച് സംരക്ഷിച്ചു എന്നൊരു കഥ കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ആ സർപ്പം പക്ഷികളുടെ ഭാഷ മനുഷ്യന് വശമാക്കിക്കൊടുത്തുവത്രെ. സർപ്പവും സ്ത്രീയും തമ്മിലുള്ള ശത്രുത പഴയ നാടോടിക്കഥകളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽനിന്നുണ്ടായ ഉഗ്രമായ ദംശനത്താലാണ് സ്ത്രീകളിൽ ആർത്തവ പ്രക്രിയ ആരംഭിച്ചതെന്ന കഥ പ്രസിദ്ധമാണ്. == ഐതിഹ്യങ്ങൾ == [[കേരളോല്പത്തി]] [[സർപ്പക്കാവ്|സർപ്പകാവുകളെ]] സംബന്ധിച്ച ചില കഥകൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. കേരളം സൃഷ്ടിച്ച [[പരശുരാമൻ]] അന്യദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് കൊണ്ട് വന്ന് പാർപ്പിച്ച ആളുകൾക്ക് അനുഭവപ്പെട്ട സർപ്പശല്യം പരിഹരിക്കാൻ, സർപ്പകാവുകൾ ഉണ്ടാക്കി ആരാധിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണ് ‘കേരളോല്പത്തി’യിൽ പറയുന്ന കഥ. സമൂഹത്തിൽ ആധിപത്യം നേടിയ [[ബ്രാഹ്മണർ]] കാലക്രമത്തിൽ സർപ്പപൂജയുടെ അധികാരം കരസ്ഥമാക്കിയെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. മാത്രമല്ല, സർപ്പങ്ങൾക്കായി മാറ്റിവച്ച ഭൂമിയിൽ ആയുധങ്ങളുപയോഗിച്ച് വെട്ടുകയോ കൊത്തുകയോ ചെയ്യെരുതെന്നും പരശുരാമൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണു ഐതിഹ്യം. മനുഷ്യന്റെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്നു പൂർണമായും വിമുക്തമായ സ്ഥലത്ത് വൃക്ഷലതാദികളും ജീവജാലങ്ങളും ഇങ്ങനെ സ്വതന്ത്രമായി വളരാനിടയായി. == സർപ്പാരാധന കേരളത്തിൽ == <!-- [[ചിത്രം:Arathi in Valiya guruthi at vazhappally.jpg|thumb|250px|ഗുരുതിക്കളത്തിലെ പന്തങ്ങൾ]] --> ഇന്ത്യയുടെ ഏതാണ്ടെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും സർപ്പാരാധന നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും സർപ്പാരാധന സമ്പ്രദായത്തിലെ കേരളീയത എടുത്തുപറയത്തക്കതാണ്. ഇന്ത്യയിൽതന്നെ സർപ്പാരാധന ഏറ്റവും വ്യാപകമായ പ്രദേശമാണ് [[കേരളം]]. “അഹിഭൂമി”[സർപ്പങ്ങളുടെ നാട്] എന്നു കേരളത്തേയും “സഹ്യാദ്രി”[സ+അഹി+അദ്രി=സർപ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പർവ്വതം] എന്ന് [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തേയും]] ആര്യന്മാർ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ സർപ്പാരാധനയുടെ പ്രാധാന്യം പരിഗണിച്ചാവണം. സർപ്പങ്ങളെ കാവുകൾ എന്ന വൃക്ഷനിബദ്ധമായ ഒരു ഖണ്ഡത്തിൽ കുടിയിരുത്തി ആരാധിക്കുന്ന സമ്പ്രദായം കേരളത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്. സർപ്പപ്രീതിക്കായി അനവധി അനുഷ്ടാനകലകൾ കേരളത്തിൽ രൂപം കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളോടും പഴയ തറവാടുകളോടും അനുബന്ധിച്ചാണ് സർപ്പകാവുകൾ കണ്ടുവരുന്നത്. പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിൽ പരസ്പരസൌഹൃതത്തോടും പരസ്പരസാഹോദര്യത്തോടും കഴിഞ്ഞുപോവുന്ന അപൂർവ്വബന്ധത്തിന്റെ മാതൃകയുമാണ് കാവുകൾ. കേരളത്തിലെ സർപ്പാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ സവിശേഷദകളായ [[സർപ്പം പാട്ട്]] അഥവാ [[പുള്ളുവൻ പാട്ട്|പുള്ളുവൻ പാട്ടും]], [[പാമ്പിൻ തുള്ളൽ|പാമ്പിൻ തുള്ളലും]], [[നൂറും പാലും]] ഊട്ടലും ദ്രാവിഡസ്വാധീനത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി കാണാം. പരശുരാമനാണ് കേരളത്തിൽ നാഗാരാധനയ്ക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചതെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. കേരളസൃഷ്ടി നിർവഹിച്ചപ്പോൾ, അവിടം വാസയോഗ്യമാകണമെങ്കിൽ സർപ്പശല്യം ഇല്ലാതാക്കണമെന്നും ജലത്തിലെ ലവണാംശം ഒഴിവാക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും കണ്ടെത്തിയത്രെ. അതിനായി അനന്തനെയും വാസുകിയെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തിയ പരശുരാമൻ, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകരും കാവൽക്കാരുമെന്നനിലയിൽ സർപ്പങ്ങളെ പൂജിക്കുകയും അവർക്ക് പ്രത്യേക വാസസ്ഥാനം നല്കുകയും ചെയ്യാമെന്ന് ഉറപ്പുകൊടുത്തുവത്രെ. പകരം സർപ്പങ്ങൾ ഉച്ഛ്വാസവായുകൊണ്ട് ജലത്തിലെ ലവണാശം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.{{സൂചിക|൧}} പ്രാചീനകേരളം അഹിഭൂമി (നാഗങ്ങളുടെ നാട്), നാഗലോകം എന്നൊക്കെയാണ് പല തമിഴ്-സംസ്കൃതകൃതികളിലും പരാമർശിക്കപ്പെട്ടുകാണുന്നത്. മുൻപറഞ്ഞ ഐതിഹ്യങ്ങളാകാം ഇത്തരം പരാമർശങ്ങൾക്കു പിന്നിൽ. ശക്തമായ നാഗാരാധനാപാരമ്പര്യം കേരളത്തിലെ ആരാധനേതര രംഗങ്ങളിലും സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുള്ളതായി കാണാം. സർപ്പഫണത്താലി, സർപ്പരൂപം കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയ വളകൾ തുടങ്ങിയ ആഭരണങ്ങളും ചില വേഷവിധാനങ്ങളും ഇതിനുദാഹരണം. കേരളീയ ബ്രാഹ്മണർ പത്തിയും വാലുമുള്ള (പാമ്പിന്റെ ആകൃതി) കുടുമയാണ് സ്വീകരിച്ചതെന്ന വസ്തുത ഇതിനു തെളിവാണ്. മിക്ക ഹൈന്ദവത്തറവാടുകളിലും ഒരു ഭാഗത്ത് സർപ്പക്കാവ് ഉണ്ടായിരുന്നതായി കാണാം. ഇവിടങ്ങളിൽ സന്ധ്യാവിളക്കുവയ്ക്കുക പതിവായിരുന്നു. === കേരളത്തിലെ നാഗദൈവങ്ങൾ === *[[അനന്തൻ]] *[[വാസുകി]] *[[നാഗരാജാവ്]] *[[നാഗയക്ഷി]] == വിശ്വാസങ്ങൾ == സർപ്പപൂജ ഐശ്വര്യദായകമാണെന്ന ഹൈന്ദവ വിശ്വാസത്തിന് ദശാപ്തങ്ങളുടെ പഴക്കമുണ്ട്. സന്താനലാഭത്തിനും ഐശ്വര്യലബ്ധിക്കും മംഗല്യത്തിനും സർപ്പപ്രീതി ആവശ്യമാണെന്നും സർപ്പത്തിന്റെ അപ്രീതി മഹാരോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുമെന്നും ഉള്ള വിശ്വാസം ഇന്നും ജനങ്ങളിൽ പ്രബലമാണ്. =നാഗാരാധന മഹാപുണ്യം= ഹൈന്ദവ വിശ്വാസങ്ങളിൽ നാഗാരാധനയ്ക്ക് മുഖ്യസ്ഥാനമാണുള്ളത്. മഹാരോഗങ്ങൾക്കും സന്താനഭാഗ്യത്തിനും ശാപദുരിതങ്ങൾക്കും നാഗാരാധന ശാന്തി നൽകുന്നു എന്നു മാത്രമല്ല മുൻ തലമുറകൾ ചെയ്ത പാപങ്ങളും ശാപദുരിതങ്ങളും മാറുന്നതിന് നാഗാരാധന പോലെ ഉത്തമമായ മറ്റൊരു കർമ്മമില്ല. നഗ്നനേത്രങ്ങൾക്ക് ദൃശ്യമാകുന്ന അത്ഭുത ഈശ്വര ശക്തിയാണ് നാഗങ്ങൾ. അതുകൊണ്ടാണ് അനുഗ്രഹത്തിനും നിഗ്രഹത്തിനും അതീവശക്തിയുള്ള നാഗദൈവങ്ങളെ പൈതൃകമായി ആരാധിച്ചു വരുന്നത്. ഐശ്വര്യ-സമ്പദ് സമൃദ്ധിയോടെയുള്ള ഒരാളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ നാഗശാപത്തിന് കഴിയുമത്രേ. ശരീര-മനഃശുദ്ധിയോടെ നാഗാരാധന നടത്തിയാൽ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കും. ആയില്യം നാൾ നാഗാരാധനയ്ക്ക് പ്രധാനമെങ്കിലും കന്നി-തുലാം മാസങ്ങളിലാണ് അതിപ്രധാനം. നാഗങ്ങളുടെ ജന്മദിനമാണ് കന്നിയിലെ ആയില്യം. കൂടാതെ നാഗങ്ങൾ ചാതുർമാസ്യ വ്രതത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്ന ദിവസമായതിനാൽ സർപ്പപ്രീതിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ദിനമെന്ന ഖ്യാതി കരസ്ഥമാക്കി. ഈ ദിവസം ഒരിക്കലോടെ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ സർപ്പപ്രീതി ലഭിക്കും. പ്രസിദ്ധമായ മണ്ണാറശാല ആയില്യം ആചരിക്കുന്നത് തുലാമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിലാണ്. കന്നി ആയില്യം തൊഴുതാൽ ഒരു വർഷം ആയില്യം പൂജ തൊഴുന്നതിന് തുല്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. =നാഗരാജ ഗായത്രി= ഓം സർപ്പ രാജായ വിദ്മഹെ പത്മ ഹസ്തായ ധീമഹി തന്നോ വാസുകി പ്രചോദയാത്. = അവലംബം = പുസ്തകം : വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളിലൂടെ തീർത്ഥയാത്ര (Vruthanusttanagalilude Theerthayathra) ഗ്രന്ഥകാരൻ : വിനയൻ തേറായ്ക്കൽ പ്രസിദ്ധീകരണം : ഉപാസന, ആഞ്ചേരി P.O., തൃശ്ശൂർ - 680006 ആദ്യ പതിപ്പ് : ജൂൺ 2025 പേജ് : 125-126 == പ്രശസ്തമായ സർപ്പക്കാവുകളും നാഗ ക്ഷേത്രങ്ങളും == [[പ്രമാണം:Snake worship.jpg|right|thumb|ഒരു സർപ്പക്കാവ്]] കേരളത്തിൽ ഇന്നു നിലനിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ സർപ്പകാവുകൾ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] [[ഹരിപ്പാട്|ഹരിപ്പാടിനടുത്തുള്ള]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മാള|മാളയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള [[പാമ്പു മേക്കാട്|പാമ്പു മേയ്ക്കാട്ടുമനയും]] [[തിരുവില്ല്വാമ|തിരുവില്ല്വാമലക്ക്]] അടുത്തുള്ള പാമ്പാടി പാമ്പുംകാവും[[പാലക്കാട്‌ ജില്ല| പാലക്കാട്‌ ജില്ലയിൽ]] ചെർപ്പ്ലശ്ശേരിക്ക് അടുത്തുള്ള പാതിരികുന്നത്ത് മനയുമാണ്. [[തമിഴ് നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലെ]] [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലിലുള്ള]] നാഗരാജ ക്ഷേത്രവും സർപ്പാരാധനക്ക് പ്രശസ്തമാണ്‌. === പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) === തൃശൂർ ജില്ലയിൽ മുകുന്ദപുരം താലൂക്കിലെ പ്രമുഖമായൊരു നമ്പൂതിരി ഇല്ലമാണ് പാമ്പുമ്മേക്കാവ്. ഇരിങ്ങാലക്കുട റെയിൽവെസ്റ്റേഷനു സമീപമാണിത്. [[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|left|[[പാമ്പുമേക്കാട്|പാമ്പുമേക്കാട്ടുമനയിലെ]] നാഗയക്ഷിയുടെ വിഗ്രഹം]] ഐതിഹ്യപ്രകാരം{{സൂചിക|൨}}, ഒരിക്കൽ ഇവിടത്തെ മേക്കാട്ടു നമ്പൂതിരിക്ക് കുളക്കടവിൽ പ്രത്യക്ഷനായ ദിവ്യരൂപം തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന മാണിക്യക്കല്ല് കാണുവാനായി കൊടുത്തു. പിന്നീട് താൻ വാസുകിയാണെന്ന് ആ ദിവ്യരൂപം നമ്പൂതിരിയെ അറിയിച്ചു. ആ ദിവ്യരൂപത്തിന്റെ സാക്ഷാത്രൂപം കാണണമെന്ന ആഗ്രഹം നമ്പൂതിരി പ്രകടിപ്പിച്ചു. ആ ആവശ്യം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ശാഠ്യം പിടിച്ചു. ഉടനെ വാസുകി തന്റെ വലിപ്പം കുറച്ച് ശ്രീപരമേശ്വരന്റെ മോതിരമായി കാണിച്ചുകൊടുത്തു. നമ്പൂതിരി ഭയംകൊണ്ട് ബോധരഹിതനായി. കുറേക്കഴിഞ്ഞ് എന്തുവരമാണ് ആവശ്യമെന്ന് വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ചോദിച്ചു. തന്റെ ഇല്ലം ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്താൽ വലയുകയാണെന്നും അത് ഇല്ലാതാക്കി ഇല്ലത്ത് കുടിയിരിക്കണമെന്നും വിനയാന്വിതമായി അപേക്ഷിച്ചു. അപ്രകാരം സംഭവിക്കട്ടെയെന്ന് പറഞ്ഞ് വാസുകി അപ്രത്യക്ഷനായി. പിന്നീട് ഇല്ലത്ത് പല മട്ടിൽ നാഗദർശനമുണ്ടായി. അതിനെത്തുടർന്ന് വാസുകിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണത്രെ അവിടെ നാഗപൂജ തുടങ്ങിയത് എന്നാണൈതിഹ്യം. മേക്കാടിന്റെ ഇല്ലമാണ് അങ്ങനെ പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) അഥവാ പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടില്ലമായത്. === മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം === ദക്ഷിണ കേരളത്തിലെ പ്രധാന നാഗരാജക്ഷേത്രമാണ് മണ്ണാറശാലയിലേത്.{{സൂചിക|൧|| അതിന്റെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ് - ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ തീയ് കിഴക്കോട്ട് പടർന്ന് പരശുരാമൻ സർപ്പപ്രതിഷ്ഠനടത്തിയ കാവുവരെ വ്യാപിച്ചു. അന്ന് ആ ഇല്ലങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്ന അമ്മമാർ കുളങ്ങളിൽ നിന്ന് വെള്ളം കോരി തീ കെടുത്തി. അങ്ങനെ അത്രയും കാവ് നശിച്ചില്ല. എങ്കിലും അഗ്നിയുടെ തീവ്രമായ ജ്വലനത്താൽ മണ്ണിന് ചൂടുപിടിച്ചു. അഗ്നി കെട്ടടങ്ങിയിട്ടും ഇല്ലത്തെ അമ്മമാർ മണ്ണിന്റെ ചൂടാറുന്നതുവരെ വെള്ളമൊഴിച്ചു. മണ്ണിന്റെ ചൂടാറിയുണ്ടായ ഈ പ്രദേശത്തെ മുഴുവൻ ഇനി മുതൽ മണ്ണാറശാല എന്നറിയട്ടെ എന്നാരോ വിളിച്ചുപറഞ്ഞതായി എല്ലാവരും കേട്ടു. ക്രമേണ ഇതു മണ്ണാറശാലയായി. ഈ സ്ഥലമിന്ന് കാർത്തികപ്പള്ളി താലൂക്കിൽ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രത്തിനു വടക്ക് പടിഞ്ഞാറുവശത്താണുള്ളത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ് സർപ്പം തുള്ളൽ. ഇത് നാല്പത്തിയൊന്ന് കൊല്ലം കൂടുമ്പോഴാണ് നടത്തുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനമായി നടത്തിയത് 1976 ഏ. മാസത്തിലാണ്. സർപ്പം തുള്ളലിന് ഒൻപതു പേർ പങ്കെടുക്കുന്നു. നാഗരാജാവിന്റെയും യക്ഷിയമ്മയുടെയും പ്രതിനിധിയായി വലിയ അമ്മയും ചെറിയ അമ്മയും തുള്ളുന്നു. മറ്റുള്ള കരിനാഗം, പറനാഗം, കുഴിനാഗം, എരിനാഗം, ഐമ്പടനാഗം, നാഗയക്ഷി തുടങ്ങിയവയെ സങ്കല്പിച്ച് തുള്ളുന്നത് നായർ തറവാടുകളിലെ പ്രായംചെന്ന സ്ത്രീകളാണ്. ഏകദേശം രണ്ടാഴ്ചയോളമുള്ള പൂജാകർമങ്ങളും ആഘോഷങ്ങളുമാണ് ഇതിന്റെ ഭാഗമായുള്ളത്. സർപ്പംപാട്ടും സർപ്പം തുള്ളലും കഴിഞ്ഞാൽ തൊട്ടടുത്ത വർഷം പള്ളിപ്പാന എന്ന അനുഷ്ഠാനം നടത്തുന്നു. അടുത്തവർഷം ഗന്ധർവൻപാട്ട് നടത്തുകയാണ് പതിവ്. ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത കുറുപ്പന്മാർ കളമെഴുതുകയും ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ അമ്മ പൂജ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്നതാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്തവർഷം പുലസർപ്പംപാട്ടുനടത്തും. === വെട്ടിക്കോട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം === മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ പുരാതനവും അതിപ്രശസ്തവുമായ ഒരു സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ് വെട്ടിക്കോട്. അനന്തനെ ആരാധിക്കുന്ന കേരളത്തിലെ പ്രധാന സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. നാഗങ്ങളുടെ രാജാവാണ് അനന്തൻ. കശ്യപപ്രജാപതിക്ക് കദ്രു എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച എട്ട് പുത്രന്മാരായ നാഗരാജാക്കന്മാരിൽ ജ്യേഷ്ഠനും സർവഗുണസമ്പന്നനുമാണ് അനന്തൻ. === അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം === മണ്ണാർക്കാട്, പെരിന്തൽമണ്ണ റൂട്ടിലെ കരിങ്കല്ലത്താണിക്കടുത്തുള്ള അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം. ചൊറിച്ചിൽ, പാണ്ഡ് എന്നിവയുടെ ചികിത്സയ്ക്കും പ്രസിദ്ധമാണ്. അതിന് പ്രതിവിധിയായി നല്കുന്ന ഒരുതരം കൺമഷിയാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന പ്രസാദം. === പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം === നാഗരൂപിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ. മുട്ടസമർപ്പണം, സർപ്പബലി എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. കണ്ണൂർ-കൂത്തുപറമ്പ് വഴിയിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === ആമേട, എറണാകുളം === [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]-[[വൈക്കം]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ സപ്തനാഗമാതാക്കളെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്. * പാതിരാകുന്നത്ത് മന ( കുളപ്രം ) * ചെറായി പാലച്ചുവട് കാവ് * ഉദയനാപുരം നാഗമ്പോഴിക്ഷേത്രം (കോട്ടയം) * മഞ്ചേശ്വരത്തെ അനന്തേശ്വരം ക്ഷേത്രം, കാസർഗോഡ് * അനന്തൻകാട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം * എറണാകുളത്തെ അങ്ങിശ്ശേരി ക്ഷേത്രം * മൂത്തകുന്നം ക്ഷേത്രം * കെട്ടുള്ളിക്കാട്ടു ക്ഷേത്രം * ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചെന്നിത്തല ക്ഷേത്രം * വള്ളിക്കാവുക്ഷേത്രം * പള്ളിപ്പുറം നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം * കുമാരനല്ലൂർ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം * അനന്തൻകാവ് നാഗലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങൂർ, വാഴൂർ, കോട്ടയം ജില്ല * പേരമംഗലം നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, പൈനാപ്പിൾ സിറ്റി, മൂവാറ്റുപുഴ, എറണാകുളം ജില്ല == കുറിപ്പുകൾ == *{{കുറിപ്പ്|൧|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം|മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}} *{{കുറിപ്പ്|൨|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി|പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}} == അവലംബം == == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|നാഗാരാധ}} [[വർഗ്ഗം:ആചാരങ്ങൾ]] gmct98w83t3er3qatv15o610pwce9t0 4671892 4671890 2026-09-30T09:46:19Z Vinayan Therakkal 223344 /* അവലംബം */ അക്ഷരപിശക് തിരുത്തി 4671892 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Snake worship}} [[ചിത്രം:Naga3.jpg|thumb|right|250px|The altar where Jory Goddess is worshipped. The photo is taken at the main temple in [[Belur]] Karnataka , India]] [[File:Kalam 2.JPG|thumb|സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് വരച്ച കളം]] [[പാമ്പ്|പാമ്പിനെ]] [[ദൈവം|ദൈവമായി]] കണക്കാക്കുകയും അവയെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയാണ്‌ '''സർപ്പാരാധന''' അഥവാ '''നാഗാരാധന'''. പ്രാചീനകാലം മുതൽ ലോകത്ത് പലയിടങ്ങളിലും ഈ സമ്പ്രദായം നിലനിന്നിരുന്നു. ഇതിൽ പുരാവൃത്തപരമോ മതപരമോ ആയ ദേവത/പ്രതീകം ആയിട്ടാണ് നാഗത്തെ കല്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. തനിക്ക് കീഴടങ്ങുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യാനാവാത്ത പ്രകൃതിശക്തികളേയും ജീവജാലങ്ങളേയും മനുഷ്യൻ ആരാധിക്കുകയും പ്രീതിപ്പെടുത്താനോ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തതിന്റെ ഭാഗമായിട്ടായിരിക്കണം സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കം എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ശിലാരാധന]], [[സർപ്പാരാധന]] എന്നിവ ലിംഗാരാധനയുടെ ഇതരരൂപങ്ങളെന്ന നിലയിലാണ് ആവിർഭവിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതിന് വൃക്ഷാരാധനയുമായും ഗാഢമായ ബന്ധമുണ്ട്. വിലക്കപ്പെട്ട കനിയുടെ വൃക്ഷത്തിൽ വസിക്കുന്ന സർപ്പരൂപിയായ ചെകുത്താൻ തുടങ്ങി വൃക്ഷനിബിഡ കാവുകളിലെ നാഗാരാധനവരെ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. വൈഷ്‌ണവർ വിഷ്ണുവിന്റെ തല്പവും വൈഷ്ണവ സർപ്പവുമായ അനന്തശേഷനെയും, ശൈവർ ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവും ശിവ സർപ്പവുമായ വാസുകിയെയും, കൂടാതെ അഷ്ടനാഗങ്ങളെയും ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇതാണ് ഹിന്ദുമതത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. == ചരിത്രവും വ്യത്യസ്തരീതികളും == ഒട്ടുമിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും മതസമൂഹങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തരീതികളിലാണെങ്കിലും ഇത് നിലനില്ക്കുന്നു. സുമേറിയൻ, ബാബിലോണിയൻ സംസ്കാരങ്ങളിൽ അധോലോകത്തിലെ ഭീകരദേവതകളായ എറിഷ്കിഗൽ, അല്ലാറ്റു എന്നിവയ്ക്ക് സർപ്പരൂപമാണുണ്ടായിരുന്നത്. നാഗങ്ങൾ ഗോത്രചിഹ്നങ്ങളായിരുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഗുഡിയായിലെ ഒരു പാത്രത്തിലെ കെട്ടുപിണഞ്ഞ ഇരട്ടസർപ്പം അത്തരമൊരു മാതൃകയാണ്. ലഭ്യമായ പ്രാചീന നാഗദേവതകളിലൊന്ന് 'ജീവദേവത' എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു നാഗരൂപമാണ്. അതിപ്രാചീന അതിരുകല്ലുകളിൽ ഒരു വിശുദ്ധമുദ്രയോടൊപ്പം ആലേഖനം ചെയ്ത നാഗങ്ങളെയും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. തയാമത്ത് ദേവതയുടെ നാഗരൂപത്തിലുള്ള ചിത്രവും ലഭ്യമായിട്ടുള്ള പ്രാചീന മാതൃകകളിൽ ഒന്നാണ്. ഈജിപ്ഷ്യൻ പുരാവൃത്തത്തിൽ നന്മയുടെയും തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളായി സർപ്പങ്ങളെ കാണാം. അപെപ് നാഗം നന്മയുടെയും ബാബിലോണിയൻ തയാമത്ത് തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളാണ്. ഈജിപ്തിലും ബാബിലോണിയയിലും നിന്നുമാത്രമല്ല ഒട്ടുമിക്ക സംസ്കാരങ്ങളിൽനിന്നും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിവാക്കുന്ന നിദർശനങ്ങൾ ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്. ചില പ്രാചീന സാക്ഷ്യങ്ങൾ ഇവയാണ് - നാഗഫണമുഖമാർന്ന ഒരു ദേവത ഒസിരിസ് ദേവന്റെ കിരീടത്തിനരികെ നില്ക്കുന്നതായുള്ള പേപ്പിറസ് ചിത്രം, സർപ്പത്തെ പുണരുന്ന വിശുദ്ധമാതാവിന്റെ ചിത്രം (ക്രീറ്റ് - ഇതിൽ മുടിയിഴകളും നാഗങ്ങളാണ്), സ്യൂസ്, ഡയോണിസ് ദേവതമാരുടെ നാഗരൂപമാർന്ന ശില്പങ്ങൾ. സൂര്യദേവന്റെ പ്രതീകമായി മുർഖനെ കണ്ടിരുന്നതായുള്ള ചില തെളിവുകൾ ബാബിലോണിയയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിലേടങ്ങളിൽ നാഗം രാജകീയചിഹ്നമായിരുന്നു. പൂർവികർ, രക്ഷകർ എന്നിവയുടെ പ്രതീകങ്ങളായും നാഗങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉർവതാരാധനയുടെ പ്രതീകമാണ് മറ്റൊന്ന്. കുലചിഹ്നങ്ങൾ ആയും നാഗചിഹ്നം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നന്മതിന്മകളുടെ എന്നപോലെ ചതി, രക്ഷ, വിഷം, പുനർജന്മം, രതി എന്നിവയുടെയെല്ലാം പ്രതീകമായിരുന്നു നാഗങ്ങൾ. പടംപൊഴിച്ച് പുതുജന്മം നേടുന്ന ജീവി എന്ന നിലയിലാണ് അത് പുനർജന്മത്തിന്റെ പ്രതീകമായത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ചില രാജ്യങ്ങളിൽ പാമ്പുകളെ ജലം, ദീർഘായുസ്സ്, സ്വാതന്ത്യ്രം, ബുദ്ധി എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാക്കി ആരാധിക്കുന്നു. ഇവയുടെ സഞ്ചാരരീതി, പടംപൊഴിക്കുന്ന സ്വഭാവം, ഇമവെട്ടാത്ത കണ്ണുകൾ എന്നീ പ്രത്യേകതകളാണതിനുകാരണം. പല രൂപങ്ങളിലാണ് പ്രാചീനകാലത്ത് നാഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും സങ്കല്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും. ഗ്രീക്, ജർമൻ പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ നാഗങ്ങളെ 'ഡ്രാഗൺ' ആയി വിവരിച്ചിട്ടുള്ളതുകാണാം. ചൈനയിൽ നാഗം 'ഡ്രാഗൺ' തന്നെയായിരുന്നു. ചെകുത്താന്മാർ കടൽനാഗങ്ങളായി ജീവിച്ചിരുന്നുവെന്നും ആകാശഗംഗതന്നെ ഒരു നാഗമാണ് എന്നുമുള്ള സങ്കല്പങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. സ്വർഗത്തിലെ വെളിച്ചത്തിന്റെ നാഗങ്ങളായാണ് ആകാശഗംഗയെ കണക്കാക്കിപ്പോന്നിരുന്നത്. മേഘനാഗം, നാഗപീഠം, മഴവിൽനാഗം, ദേവന്മാരുടെ സഹചാരി എന്നു തുടങ്ങി ഭാരതീയ സങ്കല്പത്തിലെ നാഗരാജാവ്, നാഗയക്ഷി, നാഗമാതാക്കൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗസങ്കല്പങ്ങൾ വിഭിന്ന സമൂഹങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നതായും നിലനിന്നുപോരുന്നതായും കാണാം. ചൈന, ശ്രീലങ്ക, ജപ്പാൻ, ജാവ, കമ്പോഡിയ, മെക്സിക്കോ, ഈജിപ്ത്, ഇന്ത്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗാരാധന ഇന്നും തുടർന്നുപോരുന്നുണ്ട്. അതിന്റെ മറ്റൊരു മുഖമാണ് ഡ്രാഗൺ നൃത്തങ്ങൾ. === ഗ്രീസ് === ഗ്രീക്കു പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ തിന്മയുടെ പ്രതീകമായ ഭീകര ജീവികളായിട്ടാണ് സർപ്പങ്ങളെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവയെ നശിപ്പിക്കുന്നതിന് തീവ്രയത്നം നടത്തിയ കഥകളും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ലെർണ എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒൻപതു തലയുള്ള ഒരു സർപ്പത്തെ (Hydra) ഹെർക്കുലീസ് വധിച്ചതായുള്ള കഥ അക്കൂട്ടത്തിലൊന്നാണ്. പുരാതന ഗ്രീസിൽ നന്മയുടെ പ്രതീകങ്ങളായ സർപ്പങ്ങളെയും കാണാം. ഗ്രീക്കുകാരുടെ ദൈവമായ സ്യൂസ് ഭൂമി സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത് പാമ്പിന്റെ രൂപമായിരുന്നു. ലോകൂണും (Laocoon) പുത്രന്മാരും റോമൻ ദേവനായ അപ്പോളോയെ തടഞ്ഞതിനു സർപ്പങ്ങളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നു വിശദീകരിക്കുന്നു. നോർവേയിലുള്ള മറ്റൊരു കഥ ഓർമുങ്കന്തറിന്റേതാണ്. നോർവേക്കാരുടെ ദൈവത്തിന്റെ പിതാവ് ഓഡിൻ (odin) ആയിരുന്നു. ഭീമാകാരവും അപൂർവവുമായ ഓർമുങ്കന്തർ വലിയ രൂപമായി വളർന്ന് ഭൂമിയെ ചുറ്റിവളഞ്ഞ് വായിലേക്ക് വാൽകടത്തി ഭീകരത പരത്തി. തുടർന്ന് ഭൂമിയിൽ കൊടുങ്കാറ്റ് വിതച്ചും മറ്റുദൈവങ്ങളെ ഉപദ്രവിച്ചും തുടർച്ചയായി പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി. അവസാനം തോർ (thor) എന്ന ഇടിമുഴക്കമുണ്ടാക്കുന്ന ദൈവം ആ ഭീകരസത്വത്തെ ചുറ്റികകൊണ്ടടിച്ചുകൊന്നു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ആ സത്ത്വത്തിന്റെ വായിൽനിന്നും വമിച്ച വിഷദ്രാവകത്തിൽ തോർ മുങ്ങിമരിക്കുകയുണ്ടായി. === ഈജിപ്ത് === പുരാതന ഈജിപ്തുകാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പാമ്പുകൾ കൃഷിയുടെ തുടക്കവും ഒടുക്കവുമുള്ള സമയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പാമ്പുകളുടെ ദേവതയായ ഇജോ (ഋഷീ) നൈൽ താഴ്വരയുടെ ദൈവമായും ആ പ്രദേശത്തെ ഭരണാധികാരികളുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയായും കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ ദൈവത്തെ ഈജിപ്ഷ്യൻ മൂർഖന്റെ (Naja Hage) ചിത്രവുമായി ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ തലയുടെ ഭാഗത്ത് സുവർണമുദ്രയുള്ളതിനാൽ ഇറൗസ് (Uraeus) എന്ന ഈജിപ്ഷ്യൻ പരമാധികാരികളുടെ ചിഹ്നമായിരുന്നു അതെന്നു മനസ്സിലാക്കാം. === അമേരിക്ക === അമേരിക്കയിലെ ഇന്ത്യൻ വംശജർ പാമ്പുകളെ ദൈവദൂതന്മാരായും ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിരൂപമായും ആരാധിച്ചിരുന്നു. വടക്കേ അമേരിക്കയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്ത് വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷിക്കും ജലസേചനത്തിനുമായി ഇപ്പോഴും ഹോപ്പി സർപ്പനൃത്തം (Hopi snake dance) നടത്തുന്നുണ്ട്. ഒൻപത് ദിവസം നീണ്ടുനില്ക്കുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. ഇതിൽ പാമ്പിനെ പിടിച്ചശേഷം ഒരു പരിശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് സൂക്ഷിക്കുന്നു. ചേരകളെപ്പോലെയുള്ള പാമ്പുകളെയാണ് ഇതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആഘോഷങ്ങൾക്കുശേഷം പാമ്പുകളെ നന്നായി കുളിപ്പിച്ച് ഹോപ്പികൾ അവയെ വായിൽ വച്ചുകൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് അവയെ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു. ഈ പാമ്പുകൾ ഹോപ്പികളുടെ ദൂതന്മാരായി ച്ചെന്ന് മഴയ്ക്കുവേണ്ടി ദൈവത്തോട് അപേക്ഷിക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിലൂടെ ഇടി, മഴ, മിന്നൽ എന്നിവ ഉണ്ടായി കൃഷി മെച്ചപ്പെടുമെന്നും അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഗ്ലാസ്സിലെ വെള്ളത്തിൽ കുതിരയുടെ രോമങ്ങൾ വീണാൽ അത് സർപ്പങ്ങളായി മാറുമെന്നുള്ള നാടോടിക്കഥ അമേരിക്കയിലെങ്ങും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. അമേരിക്കയിലെ ആദിവാസികളിൽ പലരും സർപ്പാരാധന നടത്തുന്നവരാണ്. മൃഗങ്ങൾ, ചെടികൾ, സൂര്യൻ, അഗ്നി, ജലം, മത്സ്യം, ധാന്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയോടൊപ്പം പാമ്പിനെയും അവർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇവരിൽ മായന്മാർ, ഇങ്കാകൾ, റെഡ്ഡിന്ത്യക്കാർ എന്നിവർ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധയർഹിക്കുന്നു. === ഇസ്ലാം മതം === സർപ്പങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏതാനും വസ്തുതകൾ വിശുദ്ധ ഖുർആനിലും വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. സൌർ എന്ന ഗുഹയിൽ പ്രവാചകന്റെ വരവും കാത്ത് അനേകവർഷങ്ങളായി ഒരു സർപ്പം കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദു നബിയും ശിഷ്യനും കൂടി മക്കയിൽനിന്ന് മദീനയിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ആ ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ഒരു സന്ദർഭമുണ്ടായി. ഗുഹയിൽ കയറിയ ഉടൻതന്നെ ശിഷ്യൻ ഗുഹയുടെ ദ്വാരങ്ങളെല്ലാം അടച്ചു. ഗുഹയുടെ ഒരു ദ്വാരം തന്റെ കാലിന്റെ പെരുവിരൽ കൊണ്ടാണ് ശിഷ്യൻ അടച്ചുപിടിച്ചത്. തന്റെ മടിയിൽ ശയിക്കുന്ന പ്രവാചകനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് ഇപ്രകാരം ചെയ്തത്. അതിനുള്ളിലുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പം ശിഷ്യനെ ദംശിക്കുകയും വിഷമേല്പ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉറക്കമുണർന്ന മുഹമ്മദു നബി വിഷദംശനമേറ്റ് അവശനായ ശിഷ്യനെ കണ്ടു. ഉടൻതന്നെ പ്രവാചകൻ ഉമിനീർ പുരട്ടി മുറിവിൽനിന്നും വിഷബാധയകറ്റി ശിഷ്യനെ രക്ഷിച്ചു. ഭൂതവർഗം അല്ലെങ്കിൽ ജിന്ന് എല്ലാ ജീവികളുടെയും രൂപം പ്രാപിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് ഇസ്ലാംമതത്തിൽ വിശദമാക്കുന്നുണ്ട്. പാപികളെ മരണാനന്തരം ശിക്ഷിക്കുന്നത് വിഷസർപ്പങ്ങളെക്കൊണ്ടുകൂടിയാണെന്ന വിശ്വാസവുമുണ്ട്. മൂസാ നബിയുടെ കാലത്ത് അദ്ദേഹം തന്റെ വടിയെ പാമ്പാക്കി മാറ്റുകയും അതിനോട് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തതായി ഇസ്ലാം മതം പറയുന്നു. അന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്തരും അനുയായികളും അത് നിരീക്ഷിച്ചറിഞ്ഞതായും സത്യസന്ധമാണെന്ന് തെളിയിച്ചതായും വിശദീകരിക്കുന്നുമുണ്ട്. === ഇന്ത്യയിൽ (ഹിന്ദുമതം) === വിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായ അനന്തശേഷനെയും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ വാസുകി എന്ന സർപ്പത്തെയും "നാഗരാജാവ്" എന്ന പേരിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യത്തോടെ ശൈവ-വൈഷ്ണവ മതക്കാർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. [[ആര്യൻ|ആര്യന്മാരുടെ]] ആഗമനത്തിനു മുമ്പുതന്നെ [[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തിൽ]] സർപ്പാരാധന നിലനിന്നിരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. സർപ്പത്തേയും മാതൃദേവതയേയും [[ദ്രാവിഡർ|ദ്രാവിഡസംസ്കാരത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി കരുതണം എന്ന് “ഇന്ത്യയും ഇന്തോനേഷ്യൻ കലയും” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ [[ആനന്ദകുമാരസ്വാമി]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ട്. ആര്യ-ദ്രാവിഡ ആരാധനാ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വ്യത്യസ്തതകളും ഈ വാദത്തിന് ഉപോൽബലകമാണ്. ആര്യന്മാർ ദേവതാപ്രീതിക്കുള്ള മാർഗ്ഗമായി ഹവനങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, ദ്രാവിഡർ ആടുകയും പാടുകയും ഊട്ടുകയും ചെയ്താണ് ഈശ്വരപ്രീതി നടത്തിയിരുന്നത്. അഥർവവേദത്തിൽ സർപ്പചികിത്സയ്ക്കായുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ കാണാം. ഋഗ്വേദത്തിൽ പലതരം സർപ്പദംശനങ്ങൾ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. യജുർവേദത്തിലും അഥർവവേദത്തിലുമാണ് ഒരു ആരാധനാസമ്പ്രദായമെന്ന നിലയിലുള്ള പരാമർശങ്ങളുള്ളത്. ഭോഗതയുടെ പ്രതീകമായും വേദങ്ങളിൽ നാഗസൂചനകൾ കാണാം. അത്ഭുതസിദ്ധികളുള്ള ജീവികളാണ് നാഗങ്ങൾ എന്നാണ് ഹൈന്ദവസങ്കല്പം. അവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം രൂപംമാറാമെന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. നാഗലോകത്തിലെ ഉത്പത്തി കഥയിൽ പറയുന്ന ഔന്നത്യശ്രേണിബന്ധങ്ങൾ ഇത് കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലും ശരീരത്തിന്റെ വലിപ്പത്തിലും നിറത്തിലുമാണ് ഇവയിൽ ഔന്നത്യശ്രേണീബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്. നാഗങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മൂത്തവനായ അനന്തന് ആയിരം പത്തികളും സ്വർണനിറത്തിലുള്ള ശരീരവുമാണുള്ളത്. രണ്ടാമന് എണ്ണൂറ് പത്തികളും വെളുത്ത ശരീരവുമാണുള്ളത്. ഇളയതാകുന്ന മുറയ്ക്ക് ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും നിറവ്യത്യാസം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ആയിരം നാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ പുരാണത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും പ്രധാനപ്പെട്ടവ അഷ്ടനാഗങ്ങളാണ്. നോ: അഷ്ടനാഗങ്ങൾ ഹൈന്ദവപുരാണത്തിൽ നിരവധി നാഗകഥകളുണ്ട്. അതിലൊന്ന് നഹുഷന്റേതാണ്. (നോ: നഹുഷൻ) നാഗങ്ങളും ഗരുഡനും തമ്മിലുള്ള തീരാപ്പകയുടെ കഥയാണ് മറ്റൊന്ന്. നോ: ഗരുഡൻ നാഗങ്ങളുടെ നാക്ക് ഇരട്ടയായതിനും ഒരു കഥയുണ്ട്. പാലാഴിമഥനത്തിനുശേഷം അസുരന്മാരിൽനിന്നും ദേവന്മാർ തന്ത്രപരമായി തട്ടിയെടുത്ത അമൃത് ദേവന്മാരുമായി യുദ്ധംചെയ്ത് ഗരുഡൻ കൈയ്ക്കലാക്കുന്നു. ഗരുഡന്റെ അമ്മയായ വിനതയുടെ ദാസ്യം ഒഴിവാക്കുന്നതിന് കദ്രു അമൃതകലശമാണ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. അങ്ങനെ ആ അമൃതകലശം കൊണ്ടുവന്ന് കദ്രുവിന്റെ സന്തതികളായ നാഗങ്ങൾക്ക് കൊടുത്തു. നാഗങ്ങൾ അമൃതകലശം [[ദർഭ|ദർഭപ്പുല്ല്]] വിരിച്ച് അതിൽ വച്ചശേഷം കുളിച്ച് ശുദ്ധിയാകുവാൻ പോയി. ആ തക്കംനോക്കി ദേവന്മാർ അതു മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി. കുളികഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധിയോടെവന്ന നാഗങ്ങൾ അമൃത് കാണാതെ ആർത്തിയോടെ ദർഭപ്പുല്ല് നക്കുകയും നാക്ക് കീറിപ്പോവുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് കഥ. പുരാണ നാഗകഥകളിൽ പ്രധാനം നാഗോത്പത്തി കഥയാണ്. [[കശ്യപൻ|കശ്യപ]] പ്രജാപതിക്ക് ക്രോധവശ എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച സുരസയിൽ നിന്നാണത്രെ നാഗങ്ങളുണ്ടായത്. നാഗങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ലോകം നാഗലോകം എന്നാണ് പുരാണങ്ങളിൽ പറഞ്ഞുകാണുന്നത്. നാഗങ്ങളെ പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലാണ് ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങളിൽ വിഭജിച്ചുകാണുന്നത്. ആകാശചാരികൾ - പറനാഗങ്ങൾ, ഭൂതലവാസികൾ - സ്ഥലനാഗങ്ങൾ, പാതാളവാസികൾ - കുഴിനാഗങ്ങൾ. പല ദേവതമാരും നാഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണു നാഗത്തിൽ ശയിക്കുന്നു; ശിവന് നാഗം കണ്ഠാഭരണം; ഗണപതിക്ക് പൂണൂൽ, ദുർഗയ്ക്ക് ഒരായുധം, കാളിക്ക് വള, സൂര്യന് ഏഴ് കുതിരകളെ തന്റെ രഥത്തിൽ പൂട്ടാനുള്ള കയർ; ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് തോൾവള, ത്വരിതാദേവിക്ക് കുണ്ഡലം, നീലസരസ്വതിക്ക് മാല, ശ്രീകൃഷ്ണന് ഒരു സന്ദർഭത്തിൽ കാളിയ ഫണങ്ങൾ നടനവേദി, ഗരുഡന് അത് ആഭരണം, വരാഹിമാതാവിന്റെ ഇരിപ്പിടം ശേഷനാഗം, വരുണന് പാമ്പിൻപത്തി കുട. താന്ത്രികവിദ്യയിൽ കുണ്ഡലിനി ശക്തിയെ പെൺപാമ്പായാണ് സങ്കല്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. മൂലാധാരത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്ന കുണ്ഡലിയുടെ ശക്തി, അതിൽ സർപ്പശക്തിയാണ്. അതിനെ ഉണർത്താനായി ആരംഭിച്ച ആരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ ആദ്യപടിയാണത്രെ നാഗാരാധന. ശില്പരത്നത്തിൽ നാഗവിഗ്രഹങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയുള്ള പ്രതിപാദനമുണ്ട്. ജ്യോതിഷപരമായി രാഹുദോഷങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം സർപ്പസംബന്ധമായ വഴിപാടുകളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതെല്ലാം ഭാരതീയ നാഗാരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തെയാണ് ഉദാഹരിക്കുന്നത്. ഭാരതീയ ജ്യോതിഷത്തിൽ നാഗസങ്കല്പം പ്രബലമാണ്. രാഹുവിന്റെ ദേവത നാഗമാണ്. ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിന്റെ ദേവതയും നാഗമാണെന്നാണ് കാണുന്നത്. ഭാരതീയനൃത്തകലയിൽ നാഗനൃത്തം എന്നൊരു സവിശേഷനൃത്തംതന്നെയുണ്ട്. വാദ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് നാഗവീണയാണ്. ഇത് നാരദമുനിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്ന് പുരാവൃത്തം. നാഗാസ്ത്രം എന്നൊരു ആയുധസങ്കല്പവും ഭാരതത്തിലുണ്ട്. നിരവധി ഉത്സവങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും നാഗാരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇന്ത്യയിൽ നിലനില്ക്കുന്നു. നാഗപഞ്ചമിയാണതിൽ പ്രധാനം. ചിങ്ങമാസത്തിലെ ശുക്ളപഞ്ചമി ദിവസമാണത്. അന്ന് ഗരുഡനും നാഗങ്ങളും രമ്യതയിലെത്തുമെന്നതാണ് സങ്കല്പം. കാളീയമർദനനാളാണ് നാഗപഞ്ചമിയായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. നാഗമാണിക്യം എന്ന വിശിഷ്ട രത്നം നാഗങ്ങൾ ശിരസ്സിൽപ്പേറുന്ന ഒന്നാണെന്ന വിശ്വാസം ഭാരതത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. കേരളത്തിലെ നാഗത്തെയ്യങ്ങൾ, നാഗത്തോറ്റം എന്നിവയും പ്രധാന നാഗാരാധനയായ സർപ്പംതുള്ളൽ, നൂറും പാലും നല്കൽ, കളമെഴുത്തുപാട്ട്, സർപ്പപ്പാട്ട്, പുള്ളവൻപാട്ട്, ഉരുളി കമഴ്ത്തൽ എന്നിവയും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അനുഷ്ഠാനങ്ങളാണ്. ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നാഗാരാധനക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവയാണ് - കാശിയിലെ മഹേശ്വരപ്രതിഷ്ഠ, കാശ്മീരിലെ അനന്ത്നാഗ്, ഹിമാലയത്തിലെ ബേരീനാഗ്, രാജസ്ഥാനിലെ ബായുത് നാഗക്ഷേത്രം, നാഗാലൻഡിലെ ജാപാംയോങ്, പ്രയാഗയിലെ നാഗവാസുകി ക്ഷേത്രം, രാജസ്ഥാനിലെ നൗഗൗർ, തമിഴ്നാട്ടിലെ നാഗർകോവിൽ, കുംഭകോണം നാഗനാഥക്ഷേത്രം (തിരുനാഗേശ്വരം), ബിലാസ്പൂർ നാഗക്ഷേത്രം, കർണാടകയിലെ ധർമസ്ഥലയ്ക്കടുത്തുള്ള കുക്കെ ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഹരിപ്പാടുള്ള മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാക്ഷേത്രം, ത്രിശൂരിലെ പാമ്പുംമേക്കാട്മന, ആന്ധ്രയിലെ കാളഹസ്തി. === ബുദ്ധമതം === ബുദ്ധമതത്തിൽ നാഗം രക്ഷകനാണ്. ബുദ്ധൻ തപം ചെയ്തിരിക്കെ, കൊടുങ്കാറ്റും പേമാരിയും ഉണ്ടായെന്നും അപ്പോൾ മണ്ണിനടിയിൽനിന്നുയർന്നുവന്ന മുകാലിൻഡ എന്ന നാഗം പത്തിവിടർത്തി കുടയായി പിടിച്ച് ബുദ്ധനെ രക്ഷിച്ചുവെന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. നാഗഫണച്ചുവട്ടിലിരുന്ന് ധ്യാനം ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധപ്രതിമകൾ പലേടത്തുമുണ്ട്. === ക്രിസ്തുമതം === ബൈബിളിലെ സൃഷ്ടികർമങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്ന ഉത്പത്തി പുസ്തകത്തിലെ ഏതാനും ഭാഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതായുണ്ട്. ഏദൻതോട്ടത്തിലെ ഫലവൃക്ഷങ്ങളിൽനിന്നും പഴങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കാമെങ്കിലും തോട്ടത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള വൃക്ഷത്തിലെ ഫലം ഭക്ഷിക്കരുതെന്ന് ദൈവം കല്പിച്ചിരുന്നു. അപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പരൂപിയായ സാത്താന്റെ പ്രേരണയിൽപ്പെട്ട് ഹവ്വ ആ കനി ഭക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് ആദമും അതു തിന്നു. ഉടൻതന്നെ അവരുടെ നഗ്നതയക്കുറിച്ച് അവർക്ക് ബോധ്യമുണ്ടാവുകയും അരതിയുടെ ഇലകൾ കോർത്തിണക്കി നാണം മറയ്ക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് കഥ. സർപ്പരൂപിയായ ഷഹന് ജീവനാഥൻ എന്നു പേരുണ്ടായിരുന്നു. നഹാഷ് എന്ന പേര് ക്യൂനിഫോം രേഖകളിലും ബൈബിളിലും കാണാം. നഹ്ഷാൻ എന്ന പേര് ഇതിന്റെ രൂപഭേദമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മുതല, ചീങ്കണ്ണി, ഹിപ്പൊപ്പൊട്ടാമസ് തുടങ്ങിയ ജീവികളെ പൊതുവേ നഹാഷ് എന്നാണ് ബൈബിളിൽ വിളിക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം ജലസർപ്പങ്ങളായാണ് പുരാതന ഇസ്രയേൽകാർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്. നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിൽ എലി (ചെകുത്താൻ) കരണ്ടുണ്ടാക്കിയ ദ്വാരം പാമ്പ് അതിന്റെ വാൽകൊണ്ട് അടച്ച് സംരക്ഷിച്ചു എന്നൊരു കഥ കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ആ സർപ്പം പക്ഷികളുടെ ഭാഷ മനുഷ്യന് വശമാക്കിക്കൊടുത്തുവത്രെ. സർപ്പവും സ്ത്രീയും തമ്മിലുള്ള ശത്രുത പഴയ നാടോടിക്കഥകളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽനിന്നുണ്ടായ ഉഗ്രമായ ദംശനത്താലാണ് സ്ത്രീകളിൽ ആർത്തവ പ്രക്രിയ ആരംഭിച്ചതെന്ന കഥ പ്രസിദ്ധമാണ്. == ഐതിഹ്യങ്ങൾ == [[കേരളോല്പത്തി]] [[സർപ്പക്കാവ്|സർപ്പകാവുകളെ]] സംബന്ധിച്ച ചില കഥകൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. കേരളം സൃഷ്ടിച്ച [[പരശുരാമൻ]] അന്യദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് കൊണ്ട് വന്ന് പാർപ്പിച്ച ആളുകൾക്ക് അനുഭവപ്പെട്ട സർപ്പശല്യം പരിഹരിക്കാൻ, സർപ്പകാവുകൾ ഉണ്ടാക്കി ആരാധിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണ് ‘കേരളോല്പത്തി’യിൽ പറയുന്ന കഥ. സമൂഹത്തിൽ ആധിപത്യം നേടിയ [[ബ്രാഹ്മണർ]] കാലക്രമത്തിൽ സർപ്പപൂജയുടെ അധികാരം കരസ്ഥമാക്കിയെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. മാത്രമല്ല, സർപ്പങ്ങൾക്കായി മാറ്റിവച്ച ഭൂമിയിൽ ആയുധങ്ങളുപയോഗിച്ച് വെട്ടുകയോ കൊത്തുകയോ ചെയ്യെരുതെന്നും പരശുരാമൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണു ഐതിഹ്യം. മനുഷ്യന്റെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്നു പൂർണമായും വിമുക്തമായ സ്ഥലത്ത് വൃക്ഷലതാദികളും ജീവജാലങ്ങളും ഇങ്ങനെ സ്വതന്ത്രമായി വളരാനിടയായി. == സർപ്പാരാധന കേരളത്തിൽ == <!-- [[ചിത്രം:Arathi in Valiya guruthi at vazhappally.jpg|thumb|250px|ഗുരുതിക്കളത്തിലെ പന്തങ്ങൾ]] --> ഇന്ത്യയുടെ ഏതാണ്ടെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും സർപ്പാരാധന നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും സർപ്പാരാധന സമ്പ്രദായത്തിലെ കേരളീയത എടുത്തുപറയത്തക്കതാണ്. ഇന്ത്യയിൽതന്നെ സർപ്പാരാധന ഏറ്റവും വ്യാപകമായ പ്രദേശമാണ് [[കേരളം]]. “അഹിഭൂമി”[സർപ്പങ്ങളുടെ നാട്] എന്നു കേരളത്തേയും “സഹ്യാദ്രി”[സ+അഹി+അദ്രി=സർപ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പർവ്വതം] എന്ന് [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തേയും]] ആര്യന്മാർ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ സർപ്പാരാധനയുടെ പ്രാധാന്യം പരിഗണിച്ചാവണം. സർപ്പങ്ങളെ കാവുകൾ എന്ന വൃക്ഷനിബദ്ധമായ ഒരു ഖണ്ഡത്തിൽ കുടിയിരുത്തി ആരാധിക്കുന്ന സമ്പ്രദായം കേരളത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്. സർപ്പപ്രീതിക്കായി അനവധി അനുഷ്ടാനകലകൾ കേരളത്തിൽ രൂപം കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളോടും പഴയ തറവാടുകളോടും അനുബന്ധിച്ചാണ് സർപ്പകാവുകൾ കണ്ടുവരുന്നത്. പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിൽ പരസ്പരസൌഹൃതത്തോടും പരസ്പരസാഹോദര്യത്തോടും കഴിഞ്ഞുപോവുന്ന അപൂർവ്വബന്ധത്തിന്റെ മാതൃകയുമാണ് കാവുകൾ. കേരളത്തിലെ സർപ്പാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ സവിശേഷദകളായ [[സർപ്പം പാട്ട്]] അഥവാ [[പുള്ളുവൻ പാട്ട്|പുള്ളുവൻ പാട്ടും]], [[പാമ്പിൻ തുള്ളൽ|പാമ്പിൻ തുള്ളലും]], [[നൂറും പാലും]] ഊട്ടലും ദ്രാവിഡസ്വാധീനത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി കാണാം. പരശുരാമനാണ് കേരളത്തിൽ നാഗാരാധനയ്ക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചതെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. കേരളസൃഷ്ടി നിർവഹിച്ചപ്പോൾ, അവിടം വാസയോഗ്യമാകണമെങ്കിൽ സർപ്പശല്യം ഇല്ലാതാക്കണമെന്നും ജലത്തിലെ ലവണാംശം ഒഴിവാക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും കണ്ടെത്തിയത്രെ. അതിനായി അനന്തനെയും വാസുകിയെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തിയ പരശുരാമൻ, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകരും കാവൽക്കാരുമെന്നനിലയിൽ സർപ്പങ്ങളെ പൂജിക്കുകയും അവർക്ക് പ്രത്യേക വാസസ്ഥാനം നല്കുകയും ചെയ്യാമെന്ന് ഉറപ്പുകൊടുത്തുവത്രെ. പകരം സർപ്പങ്ങൾ ഉച്ഛ്വാസവായുകൊണ്ട് ജലത്തിലെ ലവണാശം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.{{സൂചിക|൧}} പ്രാചീനകേരളം അഹിഭൂമി (നാഗങ്ങളുടെ നാട്), നാഗലോകം എന്നൊക്കെയാണ് പല തമിഴ്-സംസ്കൃതകൃതികളിലും പരാമർശിക്കപ്പെട്ടുകാണുന്നത്. മുൻപറഞ്ഞ ഐതിഹ്യങ്ങളാകാം ഇത്തരം പരാമർശങ്ങൾക്കു പിന്നിൽ. ശക്തമായ നാഗാരാധനാപാരമ്പര്യം കേരളത്തിലെ ആരാധനേതര രംഗങ്ങളിലും സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുള്ളതായി കാണാം. സർപ്പഫണത്താലി, സർപ്പരൂപം കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയ വളകൾ തുടങ്ങിയ ആഭരണങ്ങളും ചില വേഷവിധാനങ്ങളും ഇതിനുദാഹരണം. കേരളീയ ബ്രാഹ്മണർ പത്തിയും വാലുമുള്ള (പാമ്പിന്റെ ആകൃതി) കുടുമയാണ് സ്വീകരിച്ചതെന്ന വസ്തുത ഇതിനു തെളിവാണ്. മിക്ക ഹൈന്ദവത്തറവാടുകളിലും ഒരു ഭാഗത്ത് സർപ്പക്കാവ് ഉണ്ടായിരുന്നതായി കാണാം. ഇവിടങ്ങളിൽ സന്ധ്യാവിളക്കുവയ്ക്കുക പതിവായിരുന്നു. === കേരളത്തിലെ നാഗദൈവങ്ങൾ === *[[അനന്തൻ]] *[[വാസുകി]] *[[നാഗരാജാവ്]] *[[നാഗയക്ഷി]] == വിശ്വാസങ്ങൾ == സർപ്പപൂജ ഐശ്വര്യദായകമാണെന്ന ഹൈന്ദവ വിശ്വാസത്തിന് ദശാപ്തങ്ങളുടെ പഴക്കമുണ്ട്. സന്താനലാഭത്തിനും ഐശ്വര്യലബ്ധിക്കും മംഗല്യത്തിനും സർപ്പപ്രീതി ആവശ്യമാണെന്നും സർപ്പത്തിന്റെ അപ്രീതി മഹാരോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുമെന്നും ഉള്ള വിശ്വാസം ഇന്നും ജനങ്ങളിൽ പ്രബലമാണ്. =നാഗാരാധന മഹാപുണ്യം= ഹൈന്ദവ വിശ്വാസങ്ങളിൽ നാഗാരാധനയ്ക്ക് മുഖ്യസ്ഥാനമാണുള്ളത്. മഹാരോഗങ്ങൾക്കും സന്താനഭാഗ്യത്തിനും ശാപദുരിതങ്ങൾക്കും നാഗാരാധന ശാന്തി നൽകുന്നു എന്നു മാത്രമല്ല മുൻ തലമുറകൾ ചെയ്ത പാപങ്ങളും ശാപദുരിതങ്ങളും മാറുന്നതിന് നാഗാരാധന പോലെ ഉത്തമമായ മറ്റൊരു കർമ്മമില്ല. നഗ്നനേത്രങ്ങൾക്ക് ദൃശ്യമാകുന്ന അത്ഭുത ഈശ്വര ശക്തിയാണ് നാഗങ്ങൾ. അതുകൊണ്ടാണ് അനുഗ്രഹത്തിനും നിഗ്രഹത്തിനും അതീവശക്തിയുള്ള നാഗദൈവങ്ങളെ പൈതൃകമായി ആരാധിച്ചു വരുന്നത്. ഐശ്വര്യ-സമ്പദ് സമൃദ്ധിയോടെയുള്ള ഒരാളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ നാഗശാപത്തിന് കഴിയുമത്രേ. ശരീര-മനഃശുദ്ധിയോടെ നാഗാരാധന നടത്തിയാൽ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കും. ആയില്യം നാൾ നാഗാരാധനയ്ക്ക് പ്രധാനമെങ്കിലും കന്നി-തുലാം മാസങ്ങളിലാണ് അതിപ്രധാനം. നാഗങ്ങളുടെ ജന്മദിനമാണ് കന്നിയിലെ ആയില്യം. കൂടാതെ നാഗങ്ങൾ ചാതുർമാസ്യ വ്രതത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്ന ദിവസമായതിനാൽ സർപ്പപ്രീതിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ദിനമെന്ന ഖ്യാതി കരസ്ഥമാക്കി. ഈ ദിവസം ഒരിക്കലോടെ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ സർപ്പപ്രീതി ലഭിക്കും. പ്രസിദ്ധമായ മണ്ണാറശാല ആയില്യം ആചരിക്കുന്നത് തുലാമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിലാണ്. കന്നി ആയില്യം തൊഴുതാൽ ഒരു വർഷം ആയില്യം പൂജ തൊഴുന്നതിന് തുല്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. =നാഗരാജ ഗായത്രി= ഓം സർപ്പ രാജായ വിദ്മഹെ പത്മ ഹസ്തായ ധീമഹി തന്നോ വാസുകി പ്രചോദയാത്. = അവലംബം = പുസ്തകം : വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളിലൂടെ തീർത്ഥയാത്ര (Vruthanusttanagalilude Theerthayathra) ഗ്രന്ഥകാരൻ : വിനയൻ തേറായ്ക്കൽ പ്രസിദ്ധീകരണം : ഉപാസന, ആഞ്ചേരി P.O., തൃശ്ശൂർ - 680006 ആദ്യ പതിപ്പ് : ജൂൺ 2025 പേജ് : 125-126 == പ്രശസ്തമായ സർപ്പക്കാവുകളും നാഗ ക്ഷേത്രങ്ങളും == [[പ്രമാണം:Snake worship.jpg|right|thumb|ഒരു സർപ്പക്കാവ്]] കേരളത്തിൽ ഇന്നു നിലനിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ സർപ്പകാവുകൾ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] [[ഹരിപ്പാട്|ഹരിപ്പാടിനടുത്തുള്ള]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മാള|മാളയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള [[പാമ്പു മേക്കാട്|പാമ്പു മേയ്ക്കാട്ടുമനയും]] [[തിരുവില്ല്വാമ|തിരുവില്ല്വാമലക്ക്]] അടുത്തുള്ള പാമ്പാടി പാമ്പുംകാവും[[പാലക്കാട്‌ ജില്ല| പാലക്കാട്‌ ജില്ലയിൽ]] ചെർപ്പ്ലശ്ശേരിക്ക് അടുത്തുള്ള പാതിരികുന്നത്ത് മനയുമാണ്. [[തമിഴ് നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലെ]] [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലിലുള്ള]] നാഗരാജ ക്ഷേത്രവും സർപ്പാരാധനക്ക് പ്രശസ്തമാണ്‌. === പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) === തൃശൂർ ജില്ലയിൽ മുകുന്ദപുരം താലൂക്കിലെ പ്രമുഖമായൊരു നമ്പൂതിരി ഇല്ലമാണ് പാമ്പുമ്മേക്കാവ്. ഇരിങ്ങാലക്കുട റെയിൽവെസ്റ്റേഷനു സമീപമാണിത്. [[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|left|[[പാമ്പുമേക്കാട്|പാമ്പുമേക്കാട്ടുമനയിലെ]] നാഗയക്ഷിയുടെ വിഗ്രഹം]] ഐതിഹ്യപ്രകാരം{{സൂചിക|൨}}, ഒരിക്കൽ ഇവിടത്തെ മേക്കാട്ടു നമ്പൂതിരിക്ക് കുളക്കടവിൽ പ്രത്യക്ഷനായ ദിവ്യരൂപം തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന മാണിക്യക്കല്ല് കാണുവാനായി കൊടുത്തു. പിന്നീട് താൻ വാസുകിയാണെന്ന് ആ ദിവ്യരൂപം നമ്പൂതിരിയെ അറിയിച്ചു. ആ ദിവ്യരൂപത്തിന്റെ സാക്ഷാത്രൂപം കാണണമെന്ന ആഗ്രഹം നമ്പൂതിരി പ്രകടിപ്പിച്ചു. ആ ആവശ്യം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ശാഠ്യം പിടിച്ചു. ഉടനെ വാസുകി തന്റെ വലിപ്പം കുറച്ച് ശ്രീപരമേശ്വരന്റെ മോതിരമായി കാണിച്ചുകൊടുത്തു. നമ്പൂതിരി ഭയംകൊണ്ട് ബോധരഹിതനായി. കുറേക്കഴിഞ്ഞ് എന്തുവരമാണ് ആവശ്യമെന്ന് വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ചോദിച്ചു. തന്റെ ഇല്ലം ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്താൽ വലയുകയാണെന്നും അത് ഇല്ലാതാക്കി ഇല്ലത്ത് കുടിയിരിക്കണമെന്നും വിനയാന്വിതമായി അപേക്ഷിച്ചു. അപ്രകാരം സംഭവിക്കട്ടെയെന്ന് പറഞ്ഞ് വാസുകി അപ്രത്യക്ഷനായി. പിന്നീട് ഇല്ലത്ത് പല മട്ടിൽ നാഗദർശനമുണ്ടായി. അതിനെത്തുടർന്ന് വാസുകിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണത്രെ അവിടെ നാഗപൂജ തുടങ്ങിയത് എന്നാണൈതിഹ്യം. മേക്കാടിന്റെ ഇല്ലമാണ് അങ്ങനെ പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) അഥവാ പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടില്ലമായത്. === മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം === ദക്ഷിണ കേരളത്തിലെ പ്രധാന നാഗരാജക്ഷേത്രമാണ് മണ്ണാറശാലയിലേത്.{{സൂചിക|൧|| അതിന്റെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ് - ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ തീയ് കിഴക്കോട്ട് പടർന്ന് പരശുരാമൻ സർപ്പപ്രതിഷ്ഠനടത്തിയ കാവുവരെ വ്യാപിച്ചു. അന്ന് ആ ഇല്ലങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്ന അമ്മമാർ കുളങ്ങളിൽ നിന്ന് വെള്ളം കോരി തീ കെടുത്തി. അങ്ങനെ അത്രയും കാവ് നശിച്ചില്ല. എങ്കിലും അഗ്നിയുടെ തീവ്രമായ ജ്വലനത്താൽ മണ്ണിന് ചൂടുപിടിച്ചു. അഗ്നി കെട്ടടങ്ങിയിട്ടും ഇല്ലത്തെ അമ്മമാർ മണ്ണിന്റെ ചൂടാറുന്നതുവരെ വെള്ളമൊഴിച്ചു. മണ്ണിന്റെ ചൂടാറിയുണ്ടായ ഈ പ്രദേശത്തെ മുഴുവൻ ഇനി മുതൽ മണ്ണാറശാല എന്നറിയട്ടെ എന്നാരോ വിളിച്ചുപറഞ്ഞതായി എല്ലാവരും കേട്ടു. ക്രമേണ ഇതു മണ്ണാറശാലയായി. ഈ സ്ഥലമിന്ന് കാർത്തികപ്പള്ളി താലൂക്കിൽ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രത്തിനു വടക്ക് പടിഞ്ഞാറുവശത്താണുള്ളത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ് സർപ്പം തുള്ളൽ. ഇത് നാല്പത്തിയൊന്ന് കൊല്ലം കൂടുമ്പോഴാണ് നടത്തുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനമായി നടത്തിയത് 1976 ഏ. മാസത്തിലാണ്. സർപ്പം തുള്ളലിന് ഒൻപതു പേർ പങ്കെടുക്കുന്നു. നാഗരാജാവിന്റെയും യക്ഷിയമ്മയുടെയും പ്രതിനിധിയായി വലിയ അമ്മയും ചെറിയ അമ്മയും തുള്ളുന്നു. മറ്റുള്ള കരിനാഗം, പറനാഗം, കുഴിനാഗം, എരിനാഗം, ഐമ്പടനാഗം, നാഗയക്ഷി തുടങ്ങിയവയെ സങ്കല്പിച്ച് തുള്ളുന്നത് നായർ തറവാടുകളിലെ പ്രായംചെന്ന സ്ത്രീകളാണ്. ഏകദേശം രണ്ടാഴ്ചയോളമുള്ള പൂജാകർമങ്ങളും ആഘോഷങ്ങളുമാണ് ഇതിന്റെ ഭാഗമായുള്ളത്. സർപ്പംപാട്ടും സർപ്പം തുള്ളലും കഴിഞ്ഞാൽ തൊട്ടടുത്ത വർഷം പള്ളിപ്പാന എന്ന അനുഷ്ഠാനം നടത്തുന്നു. അടുത്തവർഷം ഗന്ധർവൻപാട്ട് നടത്തുകയാണ് പതിവ്. ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത കുറുപ്പന്മാർ കളമെഴുതുകയും ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ അമ്മ പൂജ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്നതാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്തവർഷം പുലസർപ്പംപാട്ടുനടത്തും. === വെട്ടിക്കോട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം === മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ പുരാതനവും അതിപ്രശസ്തവുമായ ഒരു സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ് വെട്ടിക്കോട്. അനന്തനെ ആരാധിക്കുന്ന കേരളത്തിലെ പ്രധാന സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. നാഗങ്ങളുടെ രാജാവാണ് അനന്തൻ. കശ്യപപ്രജാപതിക്ക് കദ്രു എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച എട്ട് പുത്രന്മാരായ നാഗരാജാക്കന്മാരിൽ ജ്യേഷ്ഠനും സർവഗുണസമ്പന്നനുമാണ് അനന്തൻ. === അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം === മണ്ണാർക്കാട്, പെരിന്തൽമണ്ണ റൂട്ടിലെ കരിങ്കല്ലത്താണിക്കടുത്തുള്ള അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം. ചൊറിച്ചിൽ, പാണ്ഡ് എന്നിവയുടെ ചികിത്സയ്ക്കും പ്രസിദ്ധമാണ്. അതിന് പ്രതിവിധിയായി നല്കുന്ന ഒരുതരം കൺമഷിയാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന പ്രസാദം. === പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം === നാഗരൂപിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ. മുട്ടസമർപ്പണം, സർപ്പബലി എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. കണ്ണൂർ-കൂത്തുപറമ്പ് വഴിയിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === ആമേട, എറണാകുളം === [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]-[[വൈക്കം]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ സപ്തനാഗമാതാക്കളെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്. * പാതിരാകുന്നത്ത് മന ( കുളപ്രം ) * ചെറായി പാലച്ചുവട് കാവ് * ഉദയനാപുരം നാഗമ്പോഴിക്ഷേത്രം (കോട്ടയം) * മഞ്ചേശ്വരത്തെ അനന്തേശ്വരം ക്ഷേത്രം, കാസർഗോഡ് * അനന്തൻകാട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം * എറണാകുളത്തെ അങ്ങിശ്ശേരി ക്ഷേത്രം * മൂത്തകുന്നം ക്ഷേത്രം * കെട്ടുള്ളിക്കാട്ടു ക്ഷേത്രം * ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചെന്നിത്തല ക്ഷേത്രം * വള്ളിക്കാവുക്ഷേത്രം * പള്ളിപ്പുറം നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം * കുമാരനല്ലൂർ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം * അനന്തൻകാവ് നാഗലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങൂർ, വാഴൂർ, കോട്ടയം ജില്ല * പേരമംഗലം നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, പൈനാപ്പിൾ സിറ്റി, മൂവാറ്റുപുഴ, എറണാകുളം ജില്ല == കുറിപ്പുകൾ == *{{കുറിപ്പ്|൧|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം|മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}} *{{കുറിപ്പ്|൨|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി|പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}} == അവലംബം == == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|നാഗാരാധ}} [[വർഗ്ഗം:ആചാരങ്ങൾ]] 1sgxjzpmkw9u6t0wx5n4ra9s0h46gj4 4671895 4671892 2026-09-30T09:48:42Z Vinayan Therakkal 223344 /* അവലംബം */ അക്ഷരപിശക് തിരുത്തി 4671895 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Snake worship}} [[ചിത്രം:Naga3.jpg|thumb|right|250px|The altar where Jory Goddess is worshipped. The photo is taken at the main temple in [[Belur]] Karnataka , India]] [[File:Kalam 2.JPG|thumb|സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് വരച്ച കളം]] [[പാമ്പ്|പാമ്പിനെ]] [[ദൈവം|ദൈവമായി]] കണക്കാക്കുകയും അവയെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയാണ്‌ '''സർപ്പാരാധന''' അഥവാ '''നാഗാരാധന'''. പ്രാചീനകാലം മുതൽ ലോകത്ത് പലയിടങ്ങളിലും ഈ സമ്പ്രദായം നിലനിന്നിരുന്നു. ഇതിൽ പുരാവൃത്തപരമോ മതപരമോ ആയ ദേവത/പ്രതീകം ആയിട്ടാണ് നാഗത്തെ കല്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. തനിക്ക് കീഴടങ്ങുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യാനാവാത്ത പ്രകൃതിശക്തികളേയും ജീവജാലങ്ങളേയും മനുഷ്യൻ ആരാധിക്കുകയും പ്രീതിപ്പെടുത്താനോ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തതിന്റെ ഭാഗമായിട്ടായിരിക്കണം സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കം എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ശിലാരാധന]], [[സർപ്പാരാധന]] എന്നിവ ലിംഗാരാധനയുടെ ഇതരരൂപങ്ങളെന്ന നിലയിലാണ് ആവിർഭവിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതിന് വൃക്ഷാരാധനയുമായും ഗാഢമായ ബന്ധമുണ്ട്. വിലക്കപ്പെട്ട കനിയുടെ വൃക്ഷത്തിൽ വസിക്കുന്ന സർപ്പരൂപിയായ ചെകുത്താൻ തുടങ്ങി വൃക്ഷനിബിഡ കാവുകളിലെ നാഗാരാധനവരെ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. വൈഷ്‌ണവർ വിഷ്ണുവിന്റെ തല്പവും വൈഷ്ണവ സർപ്പവുമായ അനന്തശേഷനെയും, ശൈവർ ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവും ശിവ സർപ്പവുമായ വാസുകിയെയും, കൂടാതെ അഷ്ടനാഗങ്ങളെയും ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇതാണ് ഹിന്ദുമതത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. == ചരിത്രവും വ്യത്യസ്തരീതികളും == ഒട്ടുമിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും മതസമൂഹങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തരീതികളിലാണെങ്കിലും ഇത് നിലനില്ക്കുന്നു. സുമേറിയൻ, ബാബിലോണിയൻ സംസ്കാരങ്ങളിൽ അധോലോകത്തിലെ ഭീകരദേവതകളായ എറിഷ്കിഗൽ, അല്ലാറ്റു എന്നിവയ്ക്ക് സർപ്പരൂപമാണുണ്ടായിരുന്നത്. നാഗങ്ങൾ ഗോത്രചിഹ്നങ്ങളായിരുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഗുഡിയായിലെ ഒരു പാത്രത്തിലെ കെട്ടുപിണഞ്ഞ ഇരട്ടസർപ്പം അത്തരമൊരു മാതൃകയാണ്. ലഭ്യമായ പ്രാചീന നാഗദേവതകളിലൊന്ന് 'ജീവദേവത' എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു നാഗരൂപമാണ്. അതിപ്രാചീന അതിരുകല്ലുകളിൽ ഒരു വിശുദ്ധമുദ്രയോടൊപ്പം ആലേഖനം ചെയ്ത നാഗങ്ങളെയും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. തയാമത്ത് ദേവതയുടെ നാഗരൂപത്തിലുള്ള ചിത്രവും ലഭ്യമായിട്ടുള്ള പ്രാചീന മാതൃകകളിൽ ഒന്നാണ്. ഈജിപ്ഷ്യൻ പുരാവൃത്തത്തിൽ നന്മയുടെയും തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളായി സർപ്പങ്ങളെ കാണാം. അപെപ് നാഗം നന്മയുടെയും ബാബിലോണിയൻ തയാമത്ത് തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളാണ്. ഈജിപ്തിലും ബാബിലോണിയയിലും നിന്നുമാത്രമല്ല ഒട്ടുമിക്ക സംസ്കാരങ്ങളിൽനിന്നും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിവാക്കുന്ന നിദർശനങ്ങൾ ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്. ചില പ്രാചീന സാക്ഷ്യങ്ങൾ ഇവയാണ് - നാഗഫണമുഖമാർന്ന ഒരു ദേവത ഒസിരിസ് ദേവന്റെ കിരീടത്തിനരികെ നില്ക്കുന്നതായുള്ള പേപ്പിറസ് ചിത്രം, സർപ്പത്തെ പുണരുന്ന വിശുദ്ധമാതാവിന്റെ ചിത്രം (ക്രീറ്റ് - ഇതിൽ മുടിയിഴകളും നാഗങ്ങളാണ്), സ്യൂസ്, ഡയോണിസ് ദേവതമാരുടെ നാഗരൂപമാർന്ന ശില്പങ്ങൾ. സൂര്യദേവന്റെ പ്രതീകമായി മുർഖനെ കണ്ടിരുന്നതായുള്ള ചില തെളിവുകൾ ബാബിലോണിയയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിലേടങ്ങളിൽ നാഗം രാജകീയചിഹ്നമായിരുന്നു. പൂർവികർ, രക്ഷകർ എന്നിവയുടെ പ്രതീകങ്ങളായും നാഗങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉർവതാരാധനയുടെ പ്രതീകമാണ് മറ്റൊന്ന്. കുലചിഹ്നങ്ങൾ ആയും നാഗചിഹ്നം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നന്മതിന്മകളുടെ എന്നപോലെ ചതി, രക്ഷ, വിഷം, പുനർജന്മം, രതി എന്നിവയുടെയെല്ലാം പ്രതീകമായിരുന്നു നാഗങ്ങൾ. പടംപൊഴിച്ച് പുതുജന്മം നേടുന്ന ജീവി എന്ന നിലയിലാണ് അത് പുനർജന്മത്തിന്റെ പ്രതീകമായത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ചില രാജ്യങ്ങളിൽ പാമ്പുകളെ ജലം, ദീർഘായുസ്സ്, സ്വാതന്ത്യ്രം, ബുദ്ധി എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാക്കി ആരാധിക്കുന്നു. ഇവയുടെ സഞ്ചാരരീതി, പടംപൊഴിക്കുന്ന സ്വഭാവം, ഇമവെട്ടാത്ത കണ്ണുകൾ എന്നീ പ്രത്യേകതകളാണതിനുകാരണം. പല രൂപങ്ങളിലാണ് പ്രാചീനകാലത്ത് നാഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും സങ്കല്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും. ഗ്രീക്, ജർമൻ പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ നാഗങ്ങളെ 'ഡ്രാഗൺ' ആയി വിവരിച്ചിട്ടുള്ളതുകാണാം. ചൈനയിൽ നാഗം 'ഡ്രാഗൺ' തന്നെയായിരുന്നു. ചെകുത്താന്മാർ കടൽനാഗങ്ങളായി ജീവിച്ചിരുന്നുവെന്നും ആകാശഗംഗതന്നെ ഒരു നാഗമാണ് എന്നുമുള്ള സങ്കല്പങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. സ്വർഗത്തിലെ വെളിച്ചത്തിന്റെ നാഗങ്ങളായാണ് ആകാശഗംഗയെ കണക്കാക്കിപ്പോന്നിരുന്നത്. മേഘനാഗം, നാഗപീഠം, മഴവിൽനാഗം, ദേവന്മാരുടെ സഹചാരി എന്നു തുടങ്ങി ഭാരതീയ സങ്കല്പത്തിലെ നാഗരാജാവ്, നാഗയക്ഷി, നാഗമാതാക്കൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗസങ്കല്പങ്ങൾ വിഭിന്ന സമൂഹങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നതായും നിലനിന്നുപോരുന്നതായും കാണാം. ചൈന, ശ്രീലങ്ക, ജപ്പാൻ, ജാവ, കമ്പോഡിയ, മെക്സിക്കോ, ഈജിപ്ത്, ഇന്ത്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗാരാധന ഇന്നും തുടർന്നുപോരുന്നുണ്ട്. അതിന്റെ മറ്റൊരു മുഖമാണ് ഡ്രാഗൺ നൃത്തങ്ങൾ. === ഗ്രീസ് === ഗ്രീക്കു പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ തിന്മയുടെ പ്രതീകമായ ഭീകര ജീവികളായിട്ടാണ് സർപ്പങ്ങളെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവയെ നശിപ്പിക്കുന്നതിന് തീവ്രയത്നം നടത്തിയ കഥകളും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ലെർണ എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒൻപതു തലയുള്ള ഒരു സർപ്പത്തെ (Hydra) ഹെർക്കുലീസ് വധിച്ചതായുള്ള കഥ അക്കൂട്ടത്തിലൊന്നാണ്. പുരാതന ഗ്രീസിൽ നന്മയുടെ പ്രതീകങ്ങളായ സർപ്പങ്ങളെയും കാണാം. ഗ്രീക്കുകാരുടെ ദൈവമായ സ്യൂസ് ഭൂമി സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത് പാമ്പിന്റെ രൂപമായിരുന്നു. ലോകൂണും (Laocoon) പുത്രന്മാരും റോമൻ ദേവനായ അപ്പോളോയെ തടഞ്ഞതിനു സർപ്പങ്ങളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നു വിശദീകരിക്കുന്നു. നോർവേയിലുള്ള മറ്റൊരു കഥ ഓർമുങ്കന്തറിന്റേതാണ്. നോർവേക്കാരുടെ ദൈവത്തിന്റെ പിതാവ് ഓഡിൻ (odin) ആയിരുന്നു. ഭീമാകാരവും അപൂർവവുമായ ഓർമുങ്കന്തർ വലിയ രൂപമായി വളർന്ന് ഭൂമിയെ ചുറ്റിവളഞ്ഞ് വായിലേക്ക് വാൽകടത്തി ഭീകരത പരത്തി. തുടർന്ന് ഭൂമിയിൽ കൊടുങ്കാറ്റ് വിതച്ചും മറ്റുദൈവങ്ങളെ ഉപദ്രവിച്ചും തുടർച്ചയായി പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി. അവസാനം തോർ (thor) എന്ന ഇടിമുഴക്കമുണ്ടാക്കുന്ന ദൈവം ആ ഭീകരസത്വത്തെ ചുറ്റികകൊണ്ടടിച്ചുകൊന്നു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ആ സത്ത്വത്തിന്റെ വായിൽനിന്നും വമിച്ച വിഷദ്രാവകത്തിൽ തോർ മുങ്ങിമരിക്കുകയുണ്ടായി. === ഈജിപ്ത് === പുരാതന ഈജിപ്തുകാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പാമ്പുകൾ കൃഷിയുടെ തുടക്കവും ഒടുക്കവുമുള്ള സമയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പാമ്പുകളുടെ ദേവതയായ ഇജോ (ഋഷീ) നൈൽ താഴ്വരയുടെ ദൈവമായും ആ പ്രദേശത്തെ ഭരണാധികാരികളുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയായും കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ ദൈവത്തെ ഈജിപ്ഷ്യൻ മൂർഖന്റെ (Naja Hage) ചിത്രവുമായി ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ തലയുടെ ഭാഗത്ത് സുവർണമുദ്രയുള്ളതിനാൽ ഇറൗസ് (Uraeus) എന്ന ഈജിപ്ഷ്യൻ പരമാധികാരികളുടെ ചിഹ്നമായിരുന്നു അതെന്നു മനസ്സിലാക്കാം. === അമേരിക്ക === അമേരിക്കയിലെ ഇന്ത്യൻ വംശജർ പാമ്പുകളെ ദൈവദൂതന്മാരായും ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിരൂപമായും ആരാധിച്ചിരുന്നു. വടക്കേ അമേരിക്കയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്ത് വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷിക്കും ജലസേചനത്തിനുമായി ഇപ്പോഴും ഹോപ്പി സർപ്പനൃത്തം (Hopi snake dance) നടത്തുന്നുണ്ട്. ഒൻപത് ദിവസം നീണ്ടുനില്ക്കുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. ഇതിൽ പാമ്പിനെ പിടിച്ചശേഷം ഒരു പരിശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് സൂക്ഷിക്കുന്നു. ചേരകളെപ്പോലെയുള്ള പാമ്പുകളെയാണ് ഇതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആഘോഷങ്ങൾക്കുശേഷം പാമ്പുകളെ നന്നായി കുളിപ്പിച്ച് ഹോപ്പികൾ അവയെ വായിൽ വച്ചുകൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് അവയെ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു. ഈ പാമ്പുകൾ ഹോപ്പികളുടെ ദൂതന്മാരായി ച്ചെന്ന് മഴയ്ക്കുവേണ്ടി ദൈവത്തോട് അപേക്ഷിക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിലൂടെ ഇടി, മഴ, മിന്നൽ എന്നിവ ഉണ്ടായി കൃഷി മെച്ചപ്പെടുമെന്നും അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഗ്ലാസ്സിലെ വെള്ളത്തിൽ കുതിരയുടെ രോമങ്ങൾ വീണാൽ അത് സർപ്പങ്ങളായി മാറുമെന്നുള്ള നാടോടിക്കഥ അമേരിക്കയിലെങ്ങും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. അമേരിക്കയിലെ ആദിവാസികളിൽ പലരും സർപ്പാരാധന നടത്തുന്നവരാണ്. മൃഗങ്ങൾ, ചെടികൾ, സൂര്യൻ, അഗ്നി, ജലം, മത്സ്യം, ധാന്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയോടൊപ്പം പാമ്പിനെയും അവർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇവരിൽ മായന്മാർ, ഇങ്കാകൾ, റെഡ്ഡിന്ത്യക്കാർ എന്നിവർ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധയർഹിക്കുന്നു. === ഇസ്ലാം മതം === സർപ്പങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏതാനും വസ്തുതകൾ വിശുദ്ധ ഖുർആനിലും വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. സൌർ എന്ന ഗുഹയിൽ പ്രവാചകന്റെ വരവും കാത്ത് അനേകവർഷങ്ങളായി ഒരു സർപ്പം കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദു നബിയും ശിഷ്യനും കൂടി മക്കയിൽനിന്ന് മദീനയിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ആ ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ഒരു സന്ദർഭമുണ്ടായി. ഗുഹയിൽ കയറിയ ഉടൻതന്നെ ശിഷ്യൻ ഗുഹയുടെ ദ്വാരങ്ങളെല്ലാം അടച്ചു. ഗുഹയുടെ ഒരു ദ്വാരം തന്റെ കാലിന്റെ പെരുവിരൽ കൊണ്ടാണ് ശിഷ്യൻ അടച്ചുപിടിച്ചത്. തന്റെ മടിയിൽ ശയിക്കുന്ന പ്രവാചകനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് ഇപ്രകാരം ചെയ്തത്. അതിനുള്ളിലുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പം ശിഷ്യനെ ദംശിക്കുകയും വിഷമേല്പ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉറക്കമുണർന്ന മുഹമ്മദു നബി വിഷദംശനമേറ്റ് അവശനായ ശിഷ്യനെ കണ്ടു. ഉടൻതന്നെ പ്രവാചകൻ ഉമിനീർ പുരട്ടി മുറിവിൽനിന്നും വിഷബാധയകറ്റി ശിഷ്യനെ രക്ഷിച്ചു. ഭൂതവർഗം അല്ലെങ്കിൽ ജിന്ന് എല്ലാ ജീവികളുടെയും രൂപം പ്രാപിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് ഇസ്ലാംമതത്തിൽ വിശദമാക്കുന്നുണ്ട്. പാപികളെ മരണാനന്തരം ശിക്ഷിക്കുന്നത് വിഷസർപ്പങ്ങളെക്കൊണ്ടുകൂടിയാണെന്ന വിശ്വാസവുമുണ്ട്. മൂസാ നബിയുടെ കാലത്ത് അദ്ദേഹം തന്റെ വടിയെ പാമ്പാക്കി മാറ്റുകയും അതിനോട് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തതായി ഇസ്ലാം മതം പറയുന്നു. അന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്തരും അനുയായികളും അത് നിരീക്ഷിച്ചറിഞ്ഞതായും സത്യസന്ധമാണെന്ന് തെളിയിച്ചതായും വിശദീകരിക്കുന്നുമുണ്ട്. === ഇന്ത്യയിൽ (ഹിന്ദുമതം) === വിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായ അനന്തശേഷനെയും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ വാസുകി എന്ന സർപ്പത്തെയും "നാഗരാജാവ്" എന്ന പേരിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യത്തോടെ ശൈവ-വൈഷ്ണവ മതക്കാർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. [[ആര്യൻ|ആര്യന്മാരുടെ]] ആഗമനത്തിനു മുമ്പുതന്നെ [[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തിൽ]] സർപ്പാരാധന നിലനിന്നിരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. സർപ്പത്തേയും മാതൃദേവതയേയും [[ദ്രാവിഡർ|ദ്രാവിഡസംസ്കാരത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി കരുതണം എന്ന് “ഇന്ത്യയും ഇന്തോനേഷ്യൻ കലയും” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ [[ആനന്ദകുമാരസ്വാമി]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ട്. ആര്യ-ദ്രാവിഡ ആരാധനാ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വ്യത്യസ്തതകളും ഈ വാദത്തിന് ഉപോൽബലകമാണ്. ആര്യന്മാർ ദേവതാപ്രീതിക്കുള്ള മാർഗ്ഗമായി ഹവനങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, ദ്രാവിഡർ ആടുകയും പാടുകയും ഊട്ടുകയും ചെയ്താണ് ഈശ്വരപ്രീതി നടത്തിയിരുന്നത്. അഥർവവേദത്തിൽ സർപ്പചികിത്സയ്ക്കായുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ കാണാം. ഋഗ്വേദത്തിൽ പലതരം സർപ്പദംശനങ്ങൾ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. യജുർവേദത്തിലും അഥർവവേദത്തിലുമാണ് ഒരു ആരാധനാസമ്പ്രദായമെന്ന നിലയിലുള്ള പരാമർശങ്ങളുള്ളത്. ഭോഗതയുടെ പ്രതീകമായും വേദങ്ങളിൽ നാഗസൂചനകൾ കാണാം. അത്ഭുതസിദ്ധികളുള്ള ജീവികളാണ് നാഗങ്ങൾ എന്നാണ് ഹൈന്ദവസങ്കല്പം. അവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം രൂപംമാറാമെന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. നാഗലോകത്തിലെ ഉത്പത്തി കഥയിൽ പറയുന്ന ഔന്നത്യശ്രേണിബന്ധങ്ങൾ ഇത് കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലും ശരീരത്തിന്റെ വലിപ്പത്തിലും നിറത്തിലുമാണ് ഇവയിൽ ഔന്നത്യശ്രേണീബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്. നാഗങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മൂത്തവനായ അനന്തന് ആയിരം പത്തികളും സ്വർണനിറത്തിലുള്ള ശരീരവുമാണുള്ളത്. രണ്ടാമന് എണ്ണൂറ് പത്തികളും വെളുത്ത ശരീരവുമാണുള്ളത്. ഇളയതാകുന്ന മുറയ്ക്ക് ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും നിറവ്യത്യാസം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ആയിരം നാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ പുരാണത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും പ്രധാനപ്പെട്ടവ അഷ്ടനാഗങ്ങളാണ്. നോ: അഷ്ടനാഗങ്ങൾ ഹൈന്ദവപുരാണത്തിൽ നിരവധി നാഗകഥകളുണ്ട്. അതിലൊന്ന് നഹുഷന്റേതാണ്. (നോ: നഹുഷൻ) നാഗങ്ങളും ഗരുഡനും തമ്മിലുള്ള തീരാപ്പകയുടെ കഥയാണ് മറ്റൊന്ന്. നോ: ഗരുഡൻ നാഗങ്ങളുടെ നാക്ക് ഇരട്ടയായതിനും ഒരു കഥയുണ്ട്. പാലാഴിമഥനത്തിനുശേഷം അസുരന്മാരിൽനിന്നും ദേവന്മാർ തന്ത്രപരമായി തട്ടിയെടുത്ത അമൃത് ദേവന്മാരുമായി യുദ്ധംചെയ്ത് ഗരുഡൻ കൈയ്ക്കലാക്കുന്നു. ഗരുഡന്റെ അമ്മയായ വിനതയുടെ ദാസ്യം ഒഴിവാക്കുന്നതിന് കദ്രു അമൃതകലശമാണ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. അങ്ങനെ ആ അമൃതകലശം കൊണ്ടുവന്ന് കദ്രുവിന്റെ സന്തതികളായ നാഗങ്ങൾക്ക് കൊടുത്തു. നാഗങ്ങൾ അമൃതകലശം [[ദർഭ|ദർഭപ്പുല്ല്]] വിരിച്ച് അതിൽ വച്ചശേഷം കുളിച്ച് ശുദ്ധിയാകുവാൻ പോയി. ആ തക്കംനോക്കി ദേവന്മാർ അതു മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി. കുളികഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധിയോടെവന്ന നാഗങ്ങൾ അമൃത് കാണാതെ ആർത്തിയോടെ ദർഭപ്പുല്ല് നക്കുകയും നാക്ക് കീറിപ്പോവുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് കഥ. പുരാണ നാഗകഥകളിൽ പ്രധാനം നാഗോത്പത്തി കഥയാണ്. [[കശ്യപൻ|കശ്യപ]] പ്രജാപതിക്ക് ക്രോധവശ എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച സുരസയിൽ നിന്നാണത്രെ നാഗങ്ങളുണ്ടായത്. നാഗങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ലോകം നാഗലോകം എന്നാണ് പുരാണങ്ങളിൽ പറഞ്ഞുകാണുന്നത്. നാഗങ്ങളെ പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലാണ് ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങളിൽ വിഭജിച്ചുകാണുന്നത്. ആകാശചാരികൾ - പറനാഗങ്ങൾ, ഭൂതലവാസികൾ - സ്ഥലനാഗങ്ങൾ, പാതാളവാസികൾ - കുഴിനാഗങ്ങൾ. പല ദേവതമാരും നാഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണു നാഗത്തിൽ ശയിക്കുന്നു; ശിവന് നാഗം കണ്ഠാഭരണം; ഗണപതിക്ക് പൂണൂൽ, ദുർഗയ്ക്ക് ഒരായുധം, കാളിക്ക് വള, സൂര്യന് ഏഴ് കുതിരകളെ തന്റെ രഥത്തിൽ പൂട്ടാനുള്ള കയർ; ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് തോൾവള, ത്വരിതാദേവിക്ക് കുണ്ഡലം, നീലസരസ്വതിക്ക് മാല, ശ്രീകൃഷ്ണന് ഒരു സന്ദർഭത്തിൽ കാളിയ ഫണങ്ങൾ നടനവേദി, ഗരുഡന് അത് ആഭരണം, വരാഹിമാതാവിന്റെ ഇരിപ്പിടം ശേഷനാഗം, വരുണന് പാമ്പിൻപത്തി കുട. താന്ത്രികവിദ്യയിൽ കുണ്ഡലിനി ശക്തിയെ പെൺപാമ്പായാണ് സങ്കല്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. മൂലാധാരത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്ന കുണ്ഡലിയുടെ ശക്തി, അതിൽ സർപ്പശക്തിയാണ്. അതിനെ ഉണർത്താനായി ആരംഭിച്ച ആരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ ആദ്യപടിയാണത്രെ നാഗാരാധന. ശില്പരത്നത്തിൽ നാഗവിഗ്രഹങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയുള്ള പ്രതിപാദനമുണ്ട്. ജ്യോതിഷപരമായി രാഹുദോഷങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം സർപ്പസംബന്ധമായ വഴിപാടുകളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതെല്ലാം ഭാരതീയ നാഗാരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തെയാണ് ഉദാഹരിക്കുന്നത്. ഭാരതീയ ജ്യോതിഷത്തിൽ നാഗസങ്കല്പം പ്രബലമാണ്. രാഹുവിന്റെ ദേവത നാഗമാണ്. ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിന്റെ ദേവതയും നാഗമാണെന്നാണ് കാണുന്നത്. ഭാരതീയനൃത്തകലയിൽ നാഗനൃത്തം എന്നൊരു സവിശേഷനൃത്തംതന്നെയുണ്ട്. വാദ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് നാഗവീണയാണ്. ഇത് നാരദമുനിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്ന് പുരാവൃത്തം. നാഗാസ്ത്രം എന്നൊരു ആയുധസങ്കല്പവും ഭാരതത്തിലുണ്ട്. നിരവധി ഉത്സവങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും നാഗാരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇന്ത്യയിൽ നിലനില്ക്കുന്നു. നാഗപഞ്ചമിയാണതിൽ പ്രധാനം. ചിങ്ങമാസത്തിലെ ശുക്ളപഞ്ചമി ദിവസമാണത്. അന്ന് ഗരുഡനും നാഗങ്ങളും രമ്യതയിലെത്തുമെന്നതാണ് സങ്കല്പം. കാളീയമർദനനാളാണ് നാഗപഞ്ചമിയായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. നാഗമാണിക്യം എന്ന വിശിഷ്ട രത്നം നാഗങ്ങൾ ശിരസ്സിൽപ്പേറുന്ന ഒന്നാണെന്ന വിശ്വാസം ഭാരതത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. കേരളത്തിലെ നാഗത്തെയ്യങ്ങൾ, നാഗത്തോറ്റം എന്നിവയും പ്രധാന നാഗാരാധനയായ സർപ്പംതുള്ളൽ, നൂറും പാലും നല്കൽ, കളമെഴുത്തുപാട്ട്, സർപ്പപ്പാട്ട്, പുള്ളവൻപാട്ട്, ഉരുളി കമഴ്ത്തൽ എന്നിവയും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അനുഷ്ഠാനങ്ങളാണ്. ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നാഗാരാധനക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവയാണ് - കാശിയിലെ മഹേശ്വരപ്രതിഷ്ഠ, കാശ്മീരിലെ അനന്ത്നാഗ്, ഹിമാലയത്തിലെ ബേരീനാഗ്, രാജസ്ഥാനിലെ ബായുത് നാഗക്ഷേത്രം, നാഗാലൻഡിലെ ജാപാംയോങ്, പ്രയാഗയിലെ നാഗവാസുകി ക്ഷേത്രം, രാജസ്ഥാനിലെ നൗഗൗർ, തമിഴ്നാട്ടിലെ നാഗർകോവിൽ, കുംഭകോണം നാഗനാഥക്ഷേത്രം (തിരുനാഗേശ്വരം), ബിലാസ്പൂർ നാഗക്ഷേത്രം, കർണാടകയിലെ ധർമസ്ഥലയ്ക്കടുത്തുള്ള കുക്കെ ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഹരിപ്പാടുള്ള മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാക്ഷേത്രം, ത്രിശൂരിലെ പാമ്പുംമേക്കാട്മന, ആന്ധ്രയിലെ കാളഹസ്തി. === ബുദ്ധമതം === ബുദ്ധമതത്തിൽ നാഗം രക്ഷകനാണ്. ബുദ്ധൻ തപം ചെയ്തിരിക്കെ, കൊടുങ്കാറ്റും പേമാരിയും ഉണ്ടായെന്നും അപ്പോൾ മണ്ണിനടിയിൽനിന്നുയർന്നുവന്ന മുകാലിൻഡ എന്ന നാഗം പത്തിവിടർത്തി കുടയായി പിടിച്ച് ബുദ്ധനെ രക്ഷിച്ചുവെന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. നാഗഫണച്ചുവട്ടിലിരുന്ന് ധ്യാനം ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധപ്രതിമകൾ പലേടത്തുമുണ്ട്. === ക്രിസ്തുമതം === ബൈബിളിലെ സൃഷ്ടികർമങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്ന ഉത്പത്തി പുസ്തകത്തിലെ ഏതാനും ഭാഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതായുണ്ട്. ഏദൻതോട്ടത്തിലെ ഫലവൃക്ഷങ്ങളിൽനിന്നും പഴങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കാമെങ്കിലും തോട്ടത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള വൃക്ഷത്തിലെ ഫലം ഭക്ഷിക്കരുതെന്ന് ദൈവം കല്പിച്ചിരുന്നു. അപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പരൂപിയായ സാത്താന്റെ പ്രേരണയിൽപ്പെട്ട് ഹവ്വ ആ കനി ഭക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് ആദമും അതു തിന്നു. ഉടൻതന്നെ അവരുടെ നഗ്നതയക്കുറിച്ച് അവർക്ക് ബോധ്യമുണ്ടാവുകയും അരതിയുടെ ഇലകൾ കോർത്തിണക്കി നാണം മറയ്ക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് കഥ. സർപ്പരൂപിയായ ഷഹന് ജീവനാഥൻ എന്നു പേരുണ്ടായിരുന്നു. നഹാഷ് എന്ന പേര് ക്യൂനിഫോം രേഖകളിലും ബൈബിളിലും കാണാം. നഹ്ഷാൻ എന്ന പേര് ഇതിന്റെ രൂപഭേദമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മുതല, ചീങ്കണ്ണി, ഹിപ്പൊപ്പൊട്ടാമസ് തുടങ്ങിയ ജീവികളെ പൊതുവേ നഹാഷ് എന്നാണ് ബൈബിളിൽ വിളിക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം ജലസർപ്പങ്ങളായാണ് പുരാതന ഇസ്രയേൽകാർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്. നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിൽ എലി (ചെകുത്താൻ) കരണ്ടുണ്ടാക്കിയ ദ്വാരം പാമ്പ് അതിന്റെ വാൽകൊണ്ട് അടച്ച് സംരക്ഷിച്ചു എന്നൊരു കഥ കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ആ സർപ്പം പക്ഷികളുടെ ഭാഷ മനുഷ്യന് വശമാക്കിക്കൊടുത്തുവത്രെ. സർപ്പവും സ്ത്രീയും തമ്മിലുള്ള ശത്രുത പഴയ നാടോടിക്കഥകളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽനിന്നുണ്ടായ ഉഗ്രമായ ദംശനത്താലാണ് സ്ത്രീകളിൽ ആർത്തവ പ്രക്രിയ ആരംഭിച്ചതെന്ന കഥ പ്രസിദ്ധമാണ്. == ഐതിഹ്യങ്ങൾ == [[കേരളോല്പത്തി]] [[സർപ്പക്കാവ്|സർപ്പകാവുകളെ]] സംബന്ധിച്ച ചില കഥകൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. കേരളം സൃഷ്ടിച്ച [[പരശുരാമൻ]] അന്യദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് കൊണ്ട് വന്ന് പാർപ്പിച്ച ആളുകൾക്ക് അനുഭവപ്പെട്ട സർപ്പശല്യം പരിഹരിക്കാൻ, സർപ്പകാവുകൾ ഉണ്ടാക്കി ആരാധിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണ് ‘കേരളോല്പത്തി’യിൽ പറയുന്ന കഥ. സമൂഹത്തിൽ ആധിപത്യം നേടിയ [[ബ്രാഹ്മണർ]] കാലക്രമത്തിൽ സർപ്പപൂജയുടെ അധികാരം കരസ്ഥമാക്കിയെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. മാത്രമല്ല, സർപ്പങ്ങൾക്കായി മാറ്റിവച്ച ഭൂമിയിൽ ആയുധങ്ങളുപയോഗിച്ച് വെട്ടുകയോ കൊത്തുകയോ ചെയ്യെരുതെന്നും പരശുരാമൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണു ഐതിഹ്യം. മനുഷ്യന്റെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്നു പൂർണമായും വിമുക്തമായ സ്ഥലത്ത് വൃക്ഷലതാദികളും ജീവജാലങ്ങളും ഇങ്ങനെ സ്വതന്ത്രമായി വളരാനിടയായി. == സർപ്പാരാധന കേരളത്തിൽ == <!-- [[ചിത്രം:Arathi in Valiya guruthi at vazhappally.jpg|thumb|250px|ഗുരുതിക്കളത്തിലെ പന്തങ്ങൾ]] --> ഇന്ത്യയുടെ ഏതാണ്ടെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും സർപ്പാരാധന നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും സർപ്പാരാധന സമ്പ്രദായത്തിലെ കേരളീയത എടുത്തുപറയത്തക്കതാണ്. ഇന്ത്യയിൽതന്നെ സർപ്പാരാധന ഏറ്റവും വ്യാപകമായ പ്രദേശമാണ് [[കേരളം]]. “അഹിഭൂമി”[സർപ്പങ്ങളുടെ നാട്] എന്നു കേരളത്തേയും “സഹ്യാദ്രി”[സ+അഹി+അദ്രി=സർപ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പർവ്വതം] എന്ന് [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തേയും]] ആര്യന്മാർ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ സർപ്പാരാധനയുടെ പ്രാധാന്യം പരിഗണിച്ചാവണം. സർപ്പങ്ങളെ കാവുകൾ എന്ന വൃക്ഷനിബദ്ധമായ ഒരു ഖണ്ഡത്തിൽ കുടിയിരുത്തി ആരാധിക്കുന്ന സമ്പ്രദായം കേരളത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്. സർപ്പപ്രീതിക്കായി അനവധി അനുഷ്ടാനകലകൾ കേരളത്തിൽ രൂപം കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളോടും പഴയ തറവാടുകളോടും അനുബന്ധിച്ചാണ് സർപ്പകാവുകൾ കണ്ടുവരുന്നത്. പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിൽ പരസ്പരസൌഹൃതത്തോടും പരസ്പരസാഹോദര്യത്തോടും കഴിഞ്ഞുപോവുന്ന അപൂർവ്വബന്ധത്തിന്റെ മാതൃകയുമാണ് കാവുകൾ. കേരളത്തിലെ സർപ്പാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ സവിശേഷദകളായ [[സർപ്പം പാട്ട്]] അഥവാ [[പുള്ളുവൻ പാട്ട്|പുള്ളുവൻ പാട്ടും]], [[പാമ്പിൻ തുള്ളൽ|പാമ്പിൻ തുള്ളലും]], [[നൂറും പാലും]] ഊട്ടലും ദ്രാവിഡസ്വാധീനത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി കാണാം. പരശുരാമനാണ് കേരളത്തിൽ നാഗാരാധനയ്ക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചതെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. കേരളസൃഷ്ടി നിർവഹിച്ചപ്പോൾ, അവിടം വാസയോഗ്യമാകണമെങ്കിൽ സർപ്പശല്യം ഇല്ലാതാക്കണമെന്നും ജലത്തിലെ ലവണാംശം ഒഴിവാക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും കണ്ടെത്തിയത്രെ. അതിനായി അനന്തനെയും വാസുകിയെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തിയ പരശുരാമൻ, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകരും കാവൽക്കാരുമെന്നനിലയിൽ സർപ്പങ്ങളെ പൂജിക്കുകയും അവർക്ക് പ്രത്യേക വാസസ്ഥാനം നല്കുകയും ചെയ്യാമെന്ന് ഉറപ്പുകൊടുത്തുവത്രെ. പകരം സർപ്പങ്ങൾ ഉച്ഛ്വാസവായുകൊണ്ട് ജലത്തിലെ ലവണാശം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.{{സൂചിക|൧}} പ്രാചീനകേരളം അഹിഭൂമി (നാഗങ്ങളുടെ നാട്), നാഗലോകം എന്നൊക്കെയാണ് പല തമിഴ്-സംസ്കൃതകൃതികളിലും പരാമർശിക്കപ്പെട്ടുകാണുന്നത്. മുൻപറഞ്ഞ ഐതിഹ്യങ്ങളാകാം ഇത്തരം പരാമർശങ്ങൾക്കു പിന്നിൽ. ശക്തമായ നാഗാരാധനാപാരമ്പര്യം കേരളത്തിലെ ആരാധനേതര രംഗങ്ങളിലും സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുള്ളതായി കാണാം. സർപ്പഫണത്താലി, സർപ്പരൂപം കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയ വളകൾ തുടങ്ങിയ ആഭരണങ്ങളും ചില വേഷവിധാനങ്ങളും ഇതിനുദാഹരണം. കേരളീയ ബ്രാഹ്മണർ പത്തിയും വാലുമുള്ള (പാമ്പിന്റെ ആകൃതി) കുടുമയാണ് സ്വീകരിച്ചതെന്ന വസ്തുത ഇതിനു തെളിവാണ്. മിക്ക ഹൈന്ദവത്തറവാടുകളിലും ഒരു ഭാഗത്ത് സർപ്പക്കാവ് ഉണ്ടായിരുന്നതായി കാണാം. ഇവിടങ്ങളിൽ സന്ധ്യാവിളക്കുവയ്ക്കുക പതിവായിരുന്നു. === കേരളത്തിലെ നാഗദൈവങ്ങൾ === *[[അനന്തൻ]] *[[വാസുകി]] *[[നാഗരാജാവ്]] *[[നാഗയക്ഷി]] == വിശ്വാസങ്ങൾ == സർപ്പപൂജ ഐശ്വര്യദായകമാണെന്ന ഹൈന്ദവ വിശ്വാസത്തിന് ദശാപ്തങ്ങളുടെ പഴക്കമുണ്ട്. സന്താനലാഭത്തിനും ഐശ്വര്യലബ്ധിക്കും മംഗല്യത്തിനും സർപ്പപ്രീതി ആവശ്യമാണെന്നും സർപ്പത്തിന്റെ അപ്രീതി മഹാരോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുമെന്നും ഉള്ള വിശ്വാസം ഇന്നും ജനങ്ങളിൽ പ്രബലമാണ്. =നാഗാരാധന മഹാപുണ്യം= ഹൈന്ദവ വിശ്വാസങ്ങളിൽ നാഗാരാധനയ്ക്ക് മുഖ്യസ്ഥാനമാണുള്ളത്. മഹാരോഗങ്ങൾക്കും സന്താനഭാഗ്യത്തിനും ശാപദുരിതങ്ങൾക്കും നാഗാരാധന ശാന്തി നൽകുന്നു എന്നു മാത്രമല്ല മുൻ തലമുറകൾ ചെയ്ത പാപങ്ങളും ശാപദുരിതങ്ങളും മാറുന്നതിന് നാഗാരാധന പോലെ ഉത്തമമായ മറ്റൊരു കർമ്മമില്ല. നഗ്നനേത്രങ്ങൾക്ക് ദൃശ്യമാകുന്ന അത്ഭുത ഈശ്വര ശക്തിയാണ് നാഗങ്ങൾ. അതുകൊണ്ടാണ് അനുഗ്രഹത്തിനും നിഗ്രഹത്തിനും അതീവശക്തിയുള്ള നാഗദൈവങ്ങളെ പൈതൃകമായി ആരാധിച്ചു വരുന്നത്. ഐശ്വര്യ-സമ്പദ് സമൃദ്ധിയോടെയുള്ള ഒരാളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ നാഗശാപത്തിന് കഴിയുമത്രേ. ശരീര-മനഃശുദ്ധിയോടെ നാഗാരാധന നടത്തിയാൽ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കും. ആയില്യം നാൾ നാഗാരാധനയ്ക്ക് പ്രധാനമെങ്കിലും കന്നി-തുലാം മാസങ്ങളിലാണ് അതിപ്രധാനം. നാഗങ്ങളുടെ ജന്മദിനമാണ് കന്നിയിലെ ആയില്യം. കൂടാതെ നാഗങ്ങൾ ചാതുർമാസ്യ വ്രതത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്ന ദിവസമായതിനാൽ സർപ്പപ്രീതിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ദിനമെന്ന ഖ്യാതി കരസ്ഥമാക്കി. ഈ ദിവസം ഒരിക്കലോടെ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ സർപ്പപ്രീതി ലഭിക്കും. പ്രസിദ്ധമായ മണ്ണാറശാല ആയില്യം ആചരിക്കുന്നത് തുലാമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിലാണ്. കന്നി ആയില്യം തൊഴുതാൽ ഒരു വർഷം ആയില്യം പൂജ തൊഴുന്നതിന് തുല്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. =നാഗരാജ ഗായത്രി= ഓം സർപ്പ രാജായ വിദ്മഹെ പത്മ ഹസ്തായ ധീമഹി തന്നോ വാസുകി പ്രചോദയാത്. = അവലംബം = പുസ്തകം : വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളിലൂടെ തീർത്ഥയാത്ര (Vruthanusttanagalilude Theerthayathra) ഗ്രന്ഥകാരൻ : വിനയൻ തേറായ്ക്കൽ പ്രസിദ്ധീകരണം : ഉപാസന, ആഞ്ചേരി P.O., തൃശ്ശൂർ - 680006 ആദ്യ പതിപ്പ് : ജൂൺ 2025 പേജ് : 125-126 == പ്രശസ്തമായ സർപ്പക്കാവുകളും നാഗ ക്ഷേത്രങ്ങളും == [[പ്രമാണം:Snake worship.jpg|right|thumb|ഒരു സർപ്പക്കാവ്]] കേരളത്തിൽ ഇന്നു നിലനിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ സർപ്പകാവുകൾ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] [[ഹരിപ്പാട്|ഹരിപ്പാടിനടുത്തുള്ള]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മാള|മാളയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള [[പാമ്പു മേക്കാട്|പാമ്പു മേയ്ക്കാട്ടുമനയും]] [[തിരുവില്ല്വാമ|തിരുവില്ല്വാമലക്ക്]] അടുത്തുള്ള പാമ്പാടി പാമ്പുംകാവും[[പാലക്കാട്‌ ജില്ല| പാലക്കാട്‌ ജില്ലയിൽ]] ചെർപ്പ്ലശ്ശേരിക്ക് അടുത്തുള്ള പാതിരികുന്നത്ത് മനയുമാണ്. [[തമിഴ് നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലെ]] [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലിലുള്ള]] നാഗരാജ ക്ഷേത്രവും സർപ്പാരാധനക്ക് പ്രശസ്തമാണ്‌. === പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) === തൃശൂർ ജില്ലയിൽ മുകുന്ദപുരം താലൂക്കിലെ പ്രമുഖമായൊരു നമ്പൂതിരി ഇല്ലമാണ് പാമ്പുമ്മേക്കാവ്. ഇരിങ്ങാലക്കുട റെയിൽവെസ്റ്റേഷനു സമീപമാണിത്. [[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|left|[[പാമ്പുമേക്കാട്|പാമ്പുമേക്കാട്ടുമനയിലെ]] നാഗയക്ഷിയുടെ വിഗ്രഹം]] ഐതിഹ്യപ്രകാരം{{സൂചിക|൨}}, ഒരിക്കൽ ഇവിടത്തെ മേക്കാട്ടു നമ്പൂതിരിക്ക് കുളക്കടവിൽ പ്രത്യക്ഷനായ ദിവ്യരൂപം തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന മാണിക്യക്കല്ല് കാണുവാനായി കൊടുത്തു. പിന്നീട് താൻ വാസുകിയാണെന്ന് ആ ദിവ്യരൂപം നമ്പൂതിരിയെ അറിയിച്ചു. ആ ദിവ്യരൂപത്തിന്റെ സാക്ഷാത്രൂപം കാണണമെന്ന ആഗ്രഹം നമ്പൂതിരി പ്രകടിപ്പിച്ചു. ആ ആവശ്യം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ശാഠ്യം പിടിച്ചു. ഉടനെ വാസുകി തന്റെ വലിപ്പം കുറച്ച് ശ്രീപരമേശ്വരന്റെ മോതിരമായി കാണിച്ചുകൊടുത്തു. നമ്പൂതിരി ഭയംകൊണ്ട് ബോധരഹിതനായി. കുറേക്കഴിഞ്ഞ് എന്തുവരമാണ് ആവശ്യമെന്ന് വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ചോദിച്ചു. തന്റെ ഇല്ലം ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്താൽ വലയുകയാണെന്നും അത് ഇല്ലാതാക്കി ഇല്ലത്ത് കുടിയിരിക്കണമെന്നും വിനയാന്വിതമായി അപേക്ഷിച്ചു. അപ്രകാരം സംഭവിക്കട്ടെയെന്ന് പറഞ്ഞ് വാസുകി അപ്രത്യക്ഷനായി. പിന്നീട് ഇല്ലത്ത് പല മട്ടിൽ നാഗദർശനമുണ്ടായി. അതിനെത്തുടർന്ന് വാസുകിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണത്രെ അവിടെ നാഗപൂജ തുടങ്ങിയത് എന്നാണൈതിഹ്യം. മേക്കാടിന്റെ ഇല്ലമാണ് അങ്ങനെ പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) അഥവാ പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടില്ലമായത്. === മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം === ദക്ഷിണ കേരളത്തിലെ പ്രധാന നാഗരാജക്ഷേത്രമാണ് മണ്ണാറശാലയിലേത്.{{സൂചിക|൧|| അതിന്റെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ് - ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ തീയ് കിഴക്കോട്ട് പടർന്ന് പരശുരാമൻ സർപ്പപ്രതിഷ്ഠനടത്തിയ കാവുവരെ വ്യാപിച്ചു. അന്ന് ആ ഇല്ലങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്ന അമ്മമാർ കുളങ്ങളിൽ നിന്ന് വെള്ളം കോരി തീ കെടുത്തി. അങ്ങനെ അത്രയും കാവ് നശിച്ചില്ല. എങ്കിലും അഗ്നിയുടെ തീവ്രമായ ജ്വലനത്താൽ മണ്ണിന് ചൂടുപിടിച്ചു. അഗ്നി കെട്ടടങ്ങിയിട്ടും ഇല്ലത്തെ അമ്മമാർ മണ്ണിന്റെ ചൂടാറുന്നതുവരെ വെള്ളമൊഴിച്ചു. മണ്ണിന്റെ ചൂടാറിയുണ്ടായ ഈ പ്രദേശത്തെ മുഴുവൻ ഇനി മുതൽ മണ്ണാറശാല എന്നറിയട്ടെ എന്നാരോ വിളിച്ചുപറഞ്ഞതായി എല്ലാവരും കേട്ടു. ക്രമേണ ഇതു മണ്ണാറശാലയായി. ഈ സ്ഥലമിന്ന് കാർത്തികപ്പള്ളി താലൂക്കിൽ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രത്തിനു വടക്ക് പടിഞ്ഞാറുവശത്താണുള്ളത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ് സർപ്പം തുള്ളൽ. ഇത് നാല്പത്തിയൊന്ന് കൊല്ലം കൂടുമ്പോഴാണ് നടത്തുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനമായി നടത്തിയത് 1976 ഏ. മാസത്തിലാണ്. സർപ്പം തുള്ളലിന് ഒൻപതു പേർ പങ്കെടുക്കുന്നു. നാഗരാജാവിന്റെയും യക്ഷിയമ്മയുടെയും പ്രതിനിധിയായി വലിയ അമ്മയും ചെറിയ അമ്മയും തുള്ളുന്നു. മറ്റുള്ള കരിനാഗം, പറനാഗം, കുഴിനാഗം, എരിനാഗം, ഐമ്പടനാഗം, നാഗയക്ഷി തുടങ്ങിയവയെ സങ്കല്പിച്ച് തുള്ളുന്നത് നായർ തറവാടുകളിലെ പ്രായംചെന്ന സ്ത്രീകളാണ്. ഏകദേശം രണ്ടാഴ്ചയോളമുള്ള പൂജാകർമങ്ങളും ആഘോഷങ്ങളുമാണ് ഇതിന്റെ ഭാഗമായുള്ളത്. സർപ്പംപാട്ടും സർപ്പം തുള്ളലും കഴിഞ്ഞാൽ തൊട്ടടുത്ത വർഷം പള്ളിപ്പാന എന്ന അനുഷ്ഠാനം നടത്തുന്നു. അടുത്തവർഷം ഗന്ധർവൻപാട്ട് നടത്തുകയാണ് പതിവ്. ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത കുറുപ്പന്മാർ കളമെഴുതുകയും ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ അമ്മ പൂജ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്നതാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്തവർഷം പുലസർപ്പംപാട്ടുനടത്തും. === വെട്ടിക്കോട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം === മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ പുരാതനവും അതിപ്രശസ്തവുമായ ഒരു സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ് വെട്ടിക്കോട്. അനന്തനെ ആരാധിക്കുന്ന കേരളത്തിലെ പ്രധാന സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. നാഗങ്ങളുടെ രാജാവാണ് അനന്തൻ. കശ്യപപ്രജാപതിക്ക് കദ്രു എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച എട്ട് പുത്രന്മാരായ നാഗരാജാക്കന്മാരിൽ ജ്യേഷ്ഠനും സർവഗുണസമ്പന്നനുമാണ് അനന്തൻ. === അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം === മണ്ണാർക്കാട്, പെരിന്തൽമണ്ണ റൂട്ടിലെ കരിങ്കല്ലത്താണിക്കടുത്തുള്ള അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം. ചൊറിച്ചിൽ, പാണ്ഡ് എന്നിവയുടെ ചികിത്സയ്ക്കും പ്രസിദ്ധമാണ്. അതിന് പ്രതിവിധിയായി നല്കുന്ന ഒരുതരം കൺമഷിയാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന പ്രസാദം. === പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം === നാഗരൂപിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ. മുട്ടസമർപ്പണം, സർപ്പബലി എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. കണ്ണൂർ-കൂത്തുപറമ്പ് വഴിയിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === ആമേട, എറണാകുളം === [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]-[[വൈക്കം]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ സപ്തനാഗമാതാക്കളെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്. * പാതിരാകുന്നത്ത് മന ( കുളപ്രം ) * ചെറായി പാലച്ചുവട് കാവ് * ഉദയനാപുരം നാഗമ്പോഴിക്ഷേത്രം (കോട്ടയം) * മഞ്ചേശ്വരത്തെ അനന്തേശ്വരം ക്ഷേത്രം, കാസർഗോഡ് * അനന്തൻകാട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം * എറണാകുളത്തെ അങ്ങിശ്ശേരി ക്ഷേത്രം * മൂത്തകുന്നം ക്ഷേത്രം * കെട്ടുള്ളിക്കാട്ടു ക്ഷേത്രം * ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചെന്നിത്തല ക്ഷേത്രം * വള്ളിക്കാവുക്ഷേത്രം * പള്ളിപ്പുറം നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം * കുമാരനല്ലൂർ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം * അനന്തൻകാവ് നാഗലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങൂർ, വാഴൂർ, കോട്ടയം ജില്ല * പേരമംഗലം നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, പൈനാപ്പിൾ സിറ്റി, മൂവാറ്റുപുഴ, എറണാകുളം ജില്ല == കുറിപ്പുകൾ == *{{കുറിപ്പ്|൧|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം|മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}} *{{കുറിപ്പ്|൨|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി|പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}} == അവലംബം == == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|നാഗാരാധ}} [[വർഗ്ഗം:ആചാരങ്ങൾ]] gmct98w83t3er3qatv15o610pwce9t0 4671901 4671895 2026-09-30T09:55:37Z Vinayan Therakkal 223344 /* അവലംബം */ അക്ഷരപിശക് തിരുത്തി 4671901 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Snake worship}} [[ചിത്രം:Naga3.jpg|thumb|right|250px|The altar where Jory Goddess is worshipped. The photo is taken at the main temple in [[Belur]] Karnataka , India]] [[File:Kalam 2.JPG|thumb|സർപ്പാരാധനയ്ക്ക് വരച്ച കളം]] [[പാമ്പ്|പാമ്പിനെ]] [[ദൈവം|ദൈവമായി]] കണക്കാക്കുകയും അവയെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന രീതിയാണ്‌ '''സർപ്പാരാധന''' അഥവാ '''നാഗാരാധന'''. പ്രാചീനകാലം മുതൽ ലോകത്ത് പലയിടങ്ങളിലും ഈ സമ്പ്രദായം നിലനിന്നിരുന്നു. ഇതിൽ പുരാവൃത്തപരമോ മതപരമോ ആയ ദേവത/പ്രതീകം ആയിട്ടാണ് നാഗത്തെ കല്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. തനിക്ക് കീഴടങ്ങുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യാനാവാത്ത പ്രകൃതിശക്തികളേയും ജീവജാലങ്ങളേയും മനുഷ്യൻ ആരാധിക്കുകയും പ്രീതിപ്പെടുത്താനോ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തതിന്റെ ഭാഗമായിട്ടായിരിക്കണം സർപ്പാരാധനയുടെ തുടക്കം എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ശിലാരാധന]], [[സർപ്പാരാധന]] എന്നിവ ലിംഗാരാധനയുടെ ഇതരരൂപങ്ങളെന്ന നിലയിലാണ് ആവിർഭവിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതിന് വൃക്ഷാരാധനയുമായും ഗാഢമായ ബന്ധമുണ്ട്. വിലക്കപ്പെട്ട കനിയുടെ വൃക്ഷത്തിൽ വസിക്കുന്ന സർപ്പരൂപിയായ ചെകുത്താൻ തുടങ്ങി വൃക്ഷനിബിഡ കാവുകളിലെ നാഗാരാധനവരെ ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. വൈഷ്‌ണവർ വിഷ്ണുവിന്റെ തല്പവും വൈഷ്ണവ സർപ്പവുമായ അനന്തശേഷനെയും, ശൈവർ ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണവും ശിവ സർപ്പവുമായ വാസുകിയെയും, കൂടാതെ അഷ്ടനാഗങ്ങളെയും ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇതാണ് ഹിന്ദുമതത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. == ചരിത്രവും വ്യത്യസ്തരീതികളും == ഒട്ടുമിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും മതസമൂഹങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തരീതികളിലാണെങ്കിലും ഇത് നിലനില്ക്കുന്നു. സുമേറിയൻ, ബാബിലോണിയൻ സംസ്കാരങ്ങളിൽ അധോലോകത്തിലെ ഭീകരദേവതകളായ എറിഷ്കിഗൽ, അല്ലാറ്റു എന്നിവയ്ക്ക് സർപ്പരൂപമാണുണ്ടായിരുന്നത്. നാഗങ്ങൾ ഗോത്രചിഹ്നങ്ങളായിരുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഗുഡിയായിലെ ഒരു പാത്രത്തിലെ കെട്ടുപിണഞ്ഞ ഇരട്ടസർപ്പം അത്തരമൊരു മാതൃകയാണ്. ലഭ്യമായ പ്രാചീന നാഗദേവതകളിലൊന്ന് 'ജീവദേവത' എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു നാഗരൂപമാണ്. അതിപ്രാചീന അതിരുകല്ലുകളിൽ ഒരു വിശുദ്ധമുദ്രയോടൊപ്പം ആലേഖനം ചെയ്ത നാഗങ്ങളെയും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. തയാമത്ത് ദേവതയുടെ നാഗരൂപത്തിലുള്ള ചിത്രവും ലഭ്യമായിട്ടുള്ള പ്രാചീന മാതൃകകളിൽ ഒന്നാണ്. ഈജിപ്ഷ്യൻ പുരാവൃത്തത്തിൽ നന്മയുടെയും തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളായി സർപ്പങ്ങളെ കാണാം. അപെപ് നാഗം നന്മയുടെയും ബാബിലോണിയൻ തയാമത്ത് തിന്മയുടെയും പ്രതീകങ്ങളാണ്. ഈജിപ്തിലും ബാബിലോണിയയിലും നിന്നുമാത്രമല്ല ഒട്ടുമിക്ക സംസ്കാരങ്ങളിൽനിന്നും നാഗാരാധനയുടെ പ്രാചീനത വെളിവാക്കുന്ന നിദർശനങ്ങൾ ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്. ചില പ്രാചീന സാക്ഷ്യങ്ങൾ ഇവയാണ് - നാഗഫണമുഖമാർന്ന ഒരു ദേവത ഒസിരിസ് ദേവന്റെ കിരീടത്തിനരികെ നില്ക്കുന്നതായുള്ള പേപ്പിറസ് ചിത്രം, സർപ്പത്തെ പുണരുന്ന വിശുദ്ധമാതാവിന്റെ ചിത്രം (ക്രീറ്റ് - ഇതിൽ മുടിയിഴകളും നാഗങ്ങളാണ്), സ്യൂസ്, ഡയോണിസ് ദേവതമാരുടെ നാഗരൂപമാർന്ന ശില്പങ്ങൾ. സൂര്യദേവന്റെ പ്രതീകമായി മുർഖനെ കണ്ടിരുന്നതായുള്ള ചില തെളിവുകൾ ബാബിലോണിയയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിലേടങ്ങളിൽ നാഗം രാജകീയചിഹ്നമായിരുന്നു. പൂർവികർ, രക്ഷകർ എന്നിവയുടെ പ്രതീകങ്ങളായും നാഗങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ളതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉർവതാരാധനയുടെ പ്രതീകമാണ് മറ്റൊന്ന്. കുലചിഹ്നങ്ങൾ ആയും നാഗചിഹ്നം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നന്മതിന്മകളുടെ എന്നപോലെ ചതി, രക്ഷ, വിഷം, പുനർജന്മം, രതി എന്നിവയുടെയെല്ലാം പ്രതീകമായിരുന്നു നാഗങ്ങൾ. പടംപൊഴിച്ച് പുതുജന്മം നേടുന്ന ജീവി എന്ന നിലയിലാണ് അത് പുനർജന്മത്തിന്റെ പ്രതീകമായത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ചില രാജ്യങ്ങളിൽ പാമ്പുകളെ ജലം, ദീർഘായുസ്സ്, സ്വാതന്ത്യ്രം, ബുദ്ധി എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാക്കി ആരാധിക്കുന്നു. ഇവയുടെ സഞ്ചാരരീതി, പടംപൊഴിക്കുന്ന സ്വഭാവം, ഇമവെട്ടാത്ത കണ്ണുകൾ എന്നീ പ്രത്യേകതകളാണതിനുകാരണം. പല രൂപങ്ങളിലാണ് പ്രാചീനകാലത്ത് നാഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും സങ്കല്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും. ഗ്രീക്, ജർമൻ പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ നാഗങ്ങളെ 'ഡ്രാഗൺ' ആയി വിവരിച്ചിട്ടുള്ളതുകാണാം. ചൈനയിൽ നാഗം 'ഡ്രാഗൺ' തന്നെയായിരുന്നു. ചെകുത്താന്മാർ കടൽനാഗങ്ങളായി ജീവിച്ചിരുന്നുവെന്നും ആകാശഗംഗതന്നെ ഒരു നാഗമാണ് എന്നുമുള്ള സങ്കല്പങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. സ്വർഗത്തിലെ വെളിച്ചത്തിന്റെ നാഗങ്ങളായാണ് ആകാശഗംഗയെ കണക്കാക്കിപ്പോന്നിരുന്നത്. മേഘനാഗം, നാഗപീഠം, മഴവിൽനാഗം, ദേവന്മാരുടെ സഹചാരി എന്നു തുടങ്ങി ഭാരതീയ സങ്കല്പത്തിലെ നാഗരാജാവ്, നാഗയക്ഷി, നാഗമാതാക്കൾ എന്നിങ്ങനെ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗസങ്കല്പങ്ങൾ വിഭിന്ന സമൂഹങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നതായും നിലനിന്നുപോരുന്നതായും കാണാം. ചൈന, ശ്രീലങ്ക, ജപ്പാൻ, ജാവ, കമ്പോഡിയ, മെക്സിക്കോ, ഈജിപ്ത്, ഇന്ത്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന നാഗാരാധന ഇന്നും തുടർന്നുപോരുന്നുണ്ട്. അതിന്റെ മറ്റൊരു മുഖമാണ് ഡ്രാഗൺ നൃത്തങ്ങൾ. === ഗ്രീസ് === ഗ്രീക്കു പുരാവൃത്തങ്ങളിൽ തിന്മയുടെ പ്രതീകമായ ഭീകര ജീവികളായിട്ടാണ് സർപ്പങ്ങളെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവയെ നശിപ്പിക്കുന്നതിന് തീവ്രയത്നം നടത്തിയ കഥകളും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ലെർണ എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒൻപതു തലയുള്ള ഒരു സർപ്പത്തെ (Hydra) ഹെർക്കുലീസ് വധിച്ചതായുള്ള കഥ അക്കൂട്ടത്തിലൊന്നാണ്. പുരാതന ഗ്രീസിൽ നന്മയുടെ പ്രതീകങ്ങളായ സർപ്പങ്ങളെയും കാണാം. ഗ്രീക്കുകാരുടെ ദൈവമായ സ്യൂസ് ഭൂമി സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത് പാമ്പിന്റെ രൂപമായിരുന്നു. ലോകൂണും (Laocoon) പുത്രന്മാരും റോമൻ ദേവനായ അപ്പോളോയെ തടഞ്ഞതിനു സർപ്പങ്ങളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നു വിശദീകരിക്കുന്നു. നോർവേയിലുള്ള മറ്റൊരു കഥ ഓർമുങ്കന്തറിന്റേതാണ്. നോർവേക്കാരുടെ ദൈവത്തിന്റെ പിതാവ് ഓഡിൻ (odin) ആയിരുന്നു. ഭീമാകാരവും അപൂർവവുമായ ഓർമുങ്കന്തർ വലിയ രൂപമായി വളർന്ന് ഭൂമിയെ ചുറ്റിവളഞ്ഞ് വായിലേക്ക് വാൽകടത്തി ഭീകരത പരത്തി. തുടർന്ന് ഭൂമിയിൽ കൊടുങ്കാറ്റ് വിതച്ചും മറ്റുദൈവങ്ങളെ ഉപദ്രവിച്ചും തുടർച്ചയായി പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി. അവസാനം തോർ (thor) എന്ന ഇടിമുഴക്കമുണ്ടാക്കുന്ന ദൈവം ആ ഭീകരസത്വത്തെ ചുറ്റികകൊണ്ടടിച്ചുകൊന്നു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ആ സത്ത്വത്തിന്റെ വായിൽനിന്നും വമിച്ച വിഷദ്രാവകത്തിൽ തോർ മുങ്ങിമരിക്കുകയുണ്ടായി. === ഈജിപ്ത് === പുരാതന ഈജിപ്തുകാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പാമ്പുകൾ കൃഷിയുടെ തുടക്കവും ഒടുക്കവുമുള്ള സമയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പാമ്പുകളുടെ ദേവതയായ ഇജോ (ഋഷീ) നൈൽ താഴ്വരയുടെ ദൈവമായും ആ പ്രദേശത്തെ ഭരണാധികാരികളുടെ ആരാധനാമൂർത്തിയായും കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ ദൈവത്തെ ഈജിപ്ഷ്യൻ മൂർഖന്റെ (Naja Hage) ചിത്രവുമായി ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ തലയുടെ ഭാഗത്ത് സുവർണമുദ്രയുള്ളതിനാൽ ഇറൗസ് (Uraeus) എന്ന ഈജിപ്ഷ്യൻ പരമാധികാരികളുടെ ചിഹ്നമായിരുന്നു അതെന്നു മനസ്സിലാക്കാം. === അമേരിക്ക === അമേരിക്കയിലെ ഇന്ത്യൻ വംശജർ പാമ്പുകളെ ദൈവദൂതന്മാരായും ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിരൂപമായും ആരാധിച്ചിരുന്നു. വടക്കേ അമേരിക്കയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്ത് വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷിക്കും ജലസേചനത്തിനുമായി ഇപ്പോഴും ഹോപ്പി സർപ്പനൃത്തം (Hopi snake dance) നടത്തുന്നുണ്ട്. ഒൻപത് ദിവസം നീണ്ടുനില്ക്കുന്ന ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഈ ചടങ്ങിനുണ്ട്. ഇതിൽ പാമ്പിനെ പിടിച്ചശേഷം ഒരു പരിശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത് സൂക്ഷിക്കുന്നു. ചേരകളെപ്പോലെയുള്ള പാമ്പുകളെയാണ് ഇതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ആഘോഷങ്ങൾക്കുശേഷം പാമ്പുകളെ നന്നായി കുളിപ്പിച്ച് ഹോപ്പികൾ അവയെ വായിൽ വച്ചുകൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് അവയെ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു. ഈ പാമ്പുകൾ ഹോപ്പികളുടെ ദൂതന്മാരായി ച്ചെന്ന് മഴയ്ക്കുവേണ്ടി ദൈവത്തോട് അപേക്ഷിക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിലൂടെ ഇടി, മഴ, മിന്നൽ എന്നിവ ഉണ്ടായി കൃഷി മെച്ചപ്പെടുമെന്നും അവർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഗ്ലാസ്സിലെ വെള്ളത്തിൽ കുതിരയുടെ രോമങ്ങൾ വീണാൽ അത് സർപ്പങ്ങളായി മാറുമെന്നുള്ള നാടോടിക്കഥ അമേരിക്കയിലെങ്ങും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. അമേരിക്കയിലെ ആദിവാസികളിൽ പലരും സർപ്പാരാധന നടത്തുന്നവരാണ്. മൃഗങ്ങൾ, ചെടികൾ, സൂര്യൻ, അഗ്നി, ജലം, മത്സ്യം, ധാന്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയോടൊപ്പം പാമ്പിനെയും അവർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഇവരിൽ മായന്മാർ, ഇങ്കാകൾ, റെഡ്ഡിന്ത്യക്കാർ എന്നിവർ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധയർഹിക്കുന്നു. === ഇസ്ലാം മതം === സർപ്പങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏതാനും വസ്തുതകൾ വിശുദ്ധ ഖുർആനിലും വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. സൌർ എന്ന ഗുഹയിൽ പ്രവാചകന്റെ വരവും കാത്ത് അനേകവർഷങ്ങളായി ഒരു സർപ്പം കാത്തിരിപ്പുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദു നബിയും ശിഷ്യനും കൂടി മക്കയിൽനിന്ന് മദീനയിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ ആ ഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ഒരു സന്ദർഭമുണ്ടായി. ഗുഹയിൽ കയറിയ ഉടൻതന്നെ ശിഷ്യൻ ഗുഹയുടെ ദ്വാരങ്ങളെല്ലാം അടച്ചു. ഗുഹയുടെ ഒരു ദ്വാരം തന്റെ കാലിന്റെ പെരുവിരൽ കൊണ്ടാണ് ശിഷ്യൻ അടച്ചുപിടിച്ചത്. തന്റെ മടിയിൽ ശയിക്കുന്ന പ്രവാചകനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് ഇപ്രകാരം ചെയ്തത്. അതിനുള്ളിലുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പം ശിഷ്യനെ ദംശിക്കുകയും വിഷമേല്പ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉറക്കമുണർന്ന മുഹമ്മദു നബി വിഷദംശനമേറ്റ് അവശനായ ശിഷ്യനെ കണ്ടു. ഉടൻതന്നെ പ്രവാചകൻ ഉമിനീർ പുരട്ടി മുറിവിൽനിന്നും വിഷബാധയകറ്റി ശിഷ്യനെ രക്ഷിച്ചു. ഭൂതവർഗം അല്ലെങ്കിൽ ജിന്ന് എല്ലാ ജീവികളുടെയും രൂപം പ്രാപിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് ഇസ്ലാംമതത്തിൽ വിശദമാക്കുന്നുണ്ട്. പാപികളെ മരണാനന്തരം ശിക്ഷിക്കുന്നത് വിഷസർപ്പങ്ങളെക്കൊണ്ടുകൂടിയാണെന്ന വിശ്വാസവുമുണ്ട്. മൂസാ നബിയുടെ കാലത്ത് അദ്ദേഹം തന്റെ വടിയെ പാമ്പാക്കി മാറ്റുകയും അതിനോട് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തതായി ഇസ്ലാം മതം പറയുന്നു. അന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്തരും അനുയായികളും അത് നിരീക്ഷിച്ചറിഞ്ഞതായും സത്യസന്ധമാണെന്ന് തെളിയിച്ചതായും വിശദീകരിക്കുന്നുമുണ്ട്. === ഇന്ത്യയിൽ (ഹിന്ദുമതം) === വിഷ്ണുവിന്റെ ശയനമായ അനന്തശേഷനെയും ശിവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായ വാസുകി എന്ന സർപ്പത്തെയും "നാഗരാജാവ്" എന്ന പേരിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യത്തോടെ ശൈവ-വൈഷ്ണവ മതക്കാർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. [[ആര്യൻ|ആര്യന്മാരുടെ]] ആഗമനത്തിനു മുമ്പുതന്നെ [[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തിൽ]] സർപ്പാരാധന നിലനിന്നിരുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. സർപ്പത്തേയും മാതൃദേവതയേയും [[ദ്രാവിഡർ|ദ്രാവിഡസംസ്കാരത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി കരുതണം എന്ന് “ഇന്ത്യയും ഇന്തോനേഷ്യൻ കലയും” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ [[ആനന്ദകുമാരസ്വാമി]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ട്. ആര്യ-ദ്രാവിഡ ആരാധനാ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വ്യത്യസ്തതകളും ഈ വാദത്തിന് ഉപോൽബലകമാണ്. ആര്യന്മാർ ദേവതാപ്രീതിക്കുള്ള മാർഗ്ഗമായി ഹവനങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, ദ്രാവിഡർ ആടുകയും പാടുകയും ഊട്ടുകയും ചെയ്താണ് ഈശ്വരപ്രീതി നടത്തിയിരുന്നത്. അഥർവവേദത്തിൽ സർപ്പചികിത്സയ്ക്കായുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ കാണാം. ഋഗ്വേദത്തിൽ പലതരം സർപ്പദംശനങ്ങൾ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. യജുർവേദത്തിലും അഥർവവേദത്തിലുമാണ് ഒരു ആരാധനാസമ്പ്രദായമെന്ന നിലയിലുള്ള പരാമർശങ്ങളുള്ളത്. ഭോഗതയുടെ പ്രതീകമായും വേദങ്ങളിൽ നാഗസൂചനകൾ കാണാം. അത്ഭുതസിദ്ധികളുള്ള ജീവികളാണ് നാഗങ്ങൾ എന്നാണ് ഹൈന്ദവസങ്കല്പം. അവയ്ക്ക് സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം രൂപംമാറാമെന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. നാഗലോകത്തിലെ ഉത്പത്തി കഥയിൽ പറയുന്ന ഔന്നത്യശ്രേണിബന്ധങ്ങൾ ഇത് കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലും ശരീരത്തിന്റെ വലിപ്പത്തിലും നിറത്തിലുമാണ് ഇവയിൽ ഔന്നത്യശ്രേണീബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത്. നാഗങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മൂത്തവനായ അനന്തന് ആയിരം പത്തികളും സ്വർണനിറത്തിലുള്ള ശരീരവുമാണുള്ളത്. രണ്ടാമന് എണ്ണൂറ് പത്തികളും വെളുത്ത ശരീരവുമാണുള്ളത്. ഇളയതാകുന്ന മുറയ്ക്ക് ഫണങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും നിറവ്യത്യാസം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ആയിരം നാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ പുരാണത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും പ്രധാനപ്പെട്ടവ അഷ്ടനാഗങ്ങളാണ്. നോ: അഷ്ടനാഗങ്ങൾ ഹൈന്ദവപുരാണത്തിൽ നിരവധി നാഗകഥകളുണ്ട്. അതിലൊന്ന് നഹുഷന്റേതാണ്. (നോ: നഹുഷൻ) നാഗങ്ങളും ഗരുഡനും തമ്മിലുള്ള തീരാപ്പകയുടെ കഥയാണ് മറ്റൊന്ന്. നോ: ഗരുഡൻ നാഗങ്ങളുടെ നാക്ക് ഇരട്ടയായതിനും ഒരു കഥയുണ്ട്. പാലാഴിമഥനത്തിനുശേഷം അസുരന്മാരിൽനിന്നും ദേവന്മാർ തന്ത്രപരമായി തട്ടിയെടുത്ത അമൃത് ദേവന്മാരുമായി യുദ്ധംചെയ്ത് ഗരുഡൻ കൈയ്ക്കലാക്കുന്നു. ഗരുഡന്റെ അമ്മയായ വിനതയുടെ ദാസ്യം ഒഴിവാക്കുന്നതിന് കദ്രു അമൃതകലശമാണ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. അങ്ങനെ ആ അമൃതകലശം കൊണ്ടുവന്ന് കദ്രുവിന്റെ സന്തതികളായ നാഗങ്ങൾക്ക് കൊടുത്തു. നാഗങ്ങൾ അമൃതകലശം [[ദർഭ|ദർഭപ്പുല്ല്]] വിരിച്ച് അതിൽ വച്ചശേഷം കുളിച്ച് ശുദ്ധിയാകുവാൻ പോയി. ആ തക്കംനോക്കി ദേവന്മാർ അതു മോഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി. കുളികഴിഞ്ഞ് ശുദ്ധിയോടെവന്ന നാഗങ്ങൾ അമൃത് കാണാതെ ആർത്തിയോടെ ദർഭപ്പുല്ല് നക്കുകയും നാക്ക് കീറിപ്പോവുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് കഥ. പുരാണ നാഗകഥകളിൽ പ്രധാനം നാഗോത്പത്തി കഥയാണ്. [[കശ്യപൻ|കശ്യപ]] പ്രജാപതിക്ക് ക്രോധവശ എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച സുരസയിൽ നിന്നാണത്രെ നാഗങ്ങളുണ്ടായത്. നാഗങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ലോകം നാഗലോകം എന്നാണ് പുരാണങ്ങളിൽ പറഞ്ഞുകാണുന്നത്. നാഗങ്ങളെ പ്രധാനമായും മൂന്നു തരത്തിലാണ് ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങളിൽ വിഭജിച്ചുകാണുന്നത്. ആകാശചാരികൾ - പറനാഗങ്ങൾ, ഭൂതലവാസികൾ - സ്ഥലനാഗങ്ങൾ, പാതാളവാസികൾ - കുഴിനാഗങ്ങൾ. പല ദേവതമാരും നാഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണു നാഗത്തിൽ ശയിക്കുന്നു; ശിവന് നാഗം കണ്ഠാഭരണം; ഗണപതിക്ക് പൂണൂൽ, ദുർഗയ്ക്ക് ഒരായുധം, കാളിക്ക് വള, സൂര്യന് ഏഴ് കുതിരകളെ തന്റെ രഥത്തിൽ പൂട്ടാനുള്ള കയർ; ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് തോൾവള, ത്വരിതാദേവിക്ക് കുണ്ഡലം, നീലസരസ്വതിക്ക് മാല, ശ്രീകൃഷ്ണന് ഒരു സന്ദർഭത്തിൽ കാളിയ ഫണങ്ങൾ നടനവേദി, ഗരുഡന് അത് ആഭരണം, വരാഹിമാതാവിന്റെ ഇരിപ്പിടം ശേഷനാഗം, വരുണന് പാമ്പിൻപത്തി കുട. താന്ത്രികവിദ്യയിൽ കുണ്ഡലിനി ശക്തിയെ പെൺപാമ്പായാണ് സങ്കല്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. മൂലാധാരത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്ന കുണ്ഡലിയുടെ ശക്തി, അതിൽ സർപ്പശക്തിയാണ്. അതിനെ ഉണർത്താനായി ആരംഭിച്ച ആരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ ആദ്യപടിയാണത്രെ നാഗാരാധന. ശില്പരത്നത്തിൽ നാഗവിഗ്രഹങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയുള്ള പ്രതിപാദനമുണ്ട്. ജ്യോതിഷപരമായി രാഹുദോഷങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം സർപ്പസംബന്ധമായ വഴിപാടുകളാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇതെല്ലാം ഭാരതീയ നാഗാരാധനാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തെയാണ് ഉദാഹരിക്കുന്നത്. ഭാരതീയ ജ്യോതിഷത്തിൽ നാഗസങ്കല്പം പ്രബലമാണ്. രാഹുവിന്റെ ദേവത നാഗമാണ്. ആയില്യം നക്ഷത്രത്തിന്റെ ദേവതയും നാഗമാണെന്നാണ് കാണുന്നത്. ഭാരതീയനൃത്തകലയിൽ നാഗനൃത്തം എന്നൊരു സവിശേഷനൃത്തംതന്നെയുണ്ട്. വാദ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് നാഗവീണയാണ്. ഇത് നാരദമുനിയാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്ന് പുരാവൃത്തം. നാഗാസ്ത്രം എന്നൊരു ആയുധസങ്കല്പവും ഭാരതത്തിലുണ്ട്. നിരവധി ഉത്സവങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും നാഗാരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇന്ത്യയിൽ നിലനില്ക്കുന്നു. നാഗപഞ്ചമിയാണതിൽ പ്രധാനം. ചിങ്ങമാസത്തിലെ ശുക്ളപഞ്ചമി ദിവസമാണത്. അന്ന് ഗരുഡനും നാഗങ്ങളും രമ്യതയിലെത്തുമെന്നതാണ് സങ്കല്പം. കാളീയമർദനനാളാണ് നാഗപഞ്ചമിയായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. നാഗമാണിക്യം എന്ന വിശിഷ്ട രത്നം നാഗങ്ങൾ ശിരസ്സിൽപ്പേറുന്ന ഒന്നാണെന്ന വിശ്വാസം ഭാരതത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്. കേരളത്തിലെ നാഗത്തെയ്യങ്ങൾ, നാഗത്തോറ്റം എന്നിവയും പ്രധാന നാഗാരാധനയായ സർപ്പംതുള്ളൽ, നൂറും പാലും നല്കൽ, കളമെഴുത്തുപാട്ട്, സർപ്പപ്പാട്ട്, പുള്ളവൻപാട്ട്, ഉരുളി കമഴ്ത്തൽ എന്നിവയും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അനുഷ്ഠാനങ്ങളാണ്. ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നാഗാരാധനക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവയാണ് - കാശിയിലെ മഹേശ്വരപ്രതിഷ്ഠ, കാശ്മീരിലെ അനന്ത്നാഗ്, ഹിമാലയത്തിലെ ബേരീനാഗ്, രാജസ്ഥാനിലെ ബായുത് നാഗക്ഷേത്രം, നാഗാലൻഡിലെ ജാപാംയോങ്, പ്രയാഗയിലെ നാഗവാസുകി ക്ഷേത്രം, രാജസ്ഥാനിലെ നൗഗൗർ, തമിഴ്നാട്ടിലെ നാഗർകോവിൽ, കുംഭകോണം നാഗനാഥക്ഷേത്രം (തിരുനാഗേശ്വരം), ബിലാസ്പൂർ നാഗക്ഷേത്രം, കർണാടകയിലെ ധർമസ്ഥലയ്ക്കടുത്തുള്ള കുക്കെ ശ്രീസുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം, കേരളത്തിലെ ഹരിപ്പാടുള്ള മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാക്ഷേത്രം, ത്രിശൂരിലെ പാമ്പുംമേക്കാട്മന, ആന്ധ്രയിലെ കാളഹസ്തി. === ബുദ്ധമതം === ബുദ്ധമതത്തിൽ നാഗം രക്ഷകനാണ്. ബുദ്ധൻ തപം ചെയ്തിരിക്കെ, കൊടുങ്കാറ്റും പേമാരിയും ഉണ്ടായെന്നും അപ്പോൾ മണ്ണിനടിയിൽനിന്നുയർന്നുവന്ന മുകാലിൻഡ എന്ന നാഗം പത്തിവിടർത്തി കുടയായി പിടിച്ച് ബുദ്ധനെ രക്ഷിച്ചുവെന്നുമാണ് ഐതിഹ്യം. നാഗഫണച്ചുവട്ടിലിരുന്ന് ധ്യാനം ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധപ്രതിമകൾ പലേടത്തുമുണ്ട്. === ക്രിസ്തുമതം === ബൈബിളിലെ സൃഷ്ടികർമങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്ന ഉത്പത്തി പുസ്തകത്തിലെ ഏതാനും ഭാഗങ്ങൾ നാഗങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതായുണ്ട്. ഏദൻതോട്ടത്തിലെ ഫലവൃക്ഷങ്ങളിൽനിന്നും പഴങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കാമെങ്കിലും തോട്ടത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള വൃക്ഷത്തിലെ ഫലം ഭക്ഷിക്കരുതെന്ന് ദൈവം കല്പിച്ചിരുന്നു. അപ്പോൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സർപ്പരൂപിയായ സാത്താന്റെ പ്രേരണയിൽപ്പെട്ട് ഹവ്വ ആ കനി ഭക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് ആദമും അതു തിന്നു. ഉടൻതന്നെ അവരുടെ നഗ്നതയക്കുറിച്ച് അവർക്ക് ബോധ്യമുണ്ടാവുകയും അരതിയുടെ ഇലകൾ കോർത്തിണക്കി നാണം മറയ്ക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് കഥ. സർപ്പരൂപിയായ ഷഹന് ജീവനാഥൻ എന്നു പേരുണ്ടായിരുന്നു. നഹാഷ് എന്ന പേര് ക്യൂനിഫോം രേഖകളിലും ബൈബിളിലും കാണാം. നഹ്ഷാൻ എന്ന പേര് ഇതിന്റെ രൂപഭേദമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മുതല, ചീങ്കണ്ണി, ഹിപ്പൊപ്പൊട്ടാമസ് തുടങ്ങിയ ജീവികളെ പൊതുവേ നഹാഷ് എന്നാണ് ബൈബിളിൽ വിളിക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം ജലസർപ്പങ്ങളായാണ് പുരാതന ഇസ്രയേൽകാർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്. നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിൽ എലി (ചെകുത്താൻ) കരണ്ടുണ്ടാക്കിയ ദ്വാരം പാമ്പ് അതിന്റെ വാൽകൊണ്ട് അടച്ച് സംരക്ഷിച്ചു എന്നൊരു കഥ കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ആ സർപ്പം പക്ഷികളുടെ ഭാഷ മനുഷ്യന് വശമാക്കിക്കൊടുത്തുവത്രെ. സർപ്പവും സ്ത്രീയും തമ്മിലുള്ള ശത്രുത പഴയ നാടോടിക്കഥകളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽനിന്നുണ്ടായ ഉഗ്രമായ ദംശനത്താലാണ് സ്ത്രീകളിൽ ആർത്തവ പ്രക്രിയ ആരംഭിച്ചതെന്ന കഥ പ്രസിദ്ധമാണ്. == ഐതിഹ്യങ്ങൾ == [[കേരളോല്പത്തി]] [[സർപ്പക്കാവ്|സർപ്പകാവുകളെ]] സംബന്ധിച്ച ചില കഥകൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. കേരളം സൃഷ്ടിച്ച [[പരശുരാമൻ]] അന്യദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് കൊണ്ട് വന്ന് പാർപ്പിച്ച ആളുകൾക്ക് അനുഭവപ്പെട്ട സർപ്പശല്യം പരിഹരിക്കാൻ, സർപ്പകാവുകൾ ഉണ്ടാക്കി ആരാധിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണ് ‘കേരളോല്പത്തി’യിൽ പറയുന്ന കഥ. സമൂഹത്തിൽ ആധിപത്യം നേടിയ [[ബ്രാഹ്മണർ]] കാലക്രമത്തിൽ സർപ്പപൂജയുടെ അധികാരം കരസ്ഥമാക്കിയെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. മാത്രമല്ല, സർപ്പങ്ങൾക്കായി മാറ്റിവച്ച ഭൂമിയിൽ ആയുധങ്ങളുപയോഗിച്ച് വെട്ടുകയോ കൊത്തുകയോ ചെയ്യെരുതെന്നും പരശുരാമൻ നിർദ്ദേശിച്ചു എന്നാണു ഐതിഹ്യം. മനുഷ്യന്റെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്നു പൂർണമായും വിമുക്തമായ സ്ഥലത്ത് വൃക്ഷലതാദികളും ജീവജാലങ്ങളും ഇങ്ങനെ സ്വതന്ത്രമായി വളരാനിടയായി. == സർപ്പാരാധന കേരളത്തിൽ == <!-- [[ചിത്രം:Arathi in Valiya guruthi at vazhappally.jpg|thumb|250px|ഗുരുതിക്കളത്തിലെ പന്തങ്ങൾ]] --> ഇന്ത്യയുടെ ഏതാണ്ടെല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും സർപ്പാരാധന നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും സർപ്പാരാധന സമ്പ്രദായത്തിലെ കേരളീയത എടുത്തുപറയത്തക്കതാണ്. ഇന്ത്യയിൽതന്നെ സർപ്പാരാധന ഏറ്റവും വ്യാപകമായ പ്രദേശമാണ് [[കേരളം]]. “അഹിഭൂമി”[സർപ്പങ്ങളുടെ നാട്] എന്നു കേരളത്തേയും “സഹ്യാദ്രി”[സ+അഹി+അദ്രി=സർപ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പർവ്വതം] എന്ന് [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തേയും]] ആര്യന്മാർ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ സർപ്പാരാധനയുടെ പ്രാധാന്യം പരിഗണിച്ചാവണം. സർപ്പങ്ങളെ കാവുകൾ എന്ന വൃക്ഷനിബദ്ധമായ ഒരു ഖണ്ഡത്തിൽ കുടിയിരുത്തി ആരാധിക്കുന്ന സമ്പ്രദായം കേരളത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്. സർപ്പപ്രീതിക്കായി അനവധി അനുഷ്ടാനകലകൾ കേരളത്തിൽ രൂപം കൊണ്ടിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രങ്ങളോടും പഴയ തറവാടുകളോടും അനുബന്ധിച്ചാണ് സർപ്പകാവുകൾ കണ്ടുവരുന്നത്. പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിൽ പരസ്പരസൌഹൃതത്തോടും പരസ്പരസാഹോദര്യത്തോടും കഴിഞ്ഞുപോവുന്ന അപൂർവ്വബന്ധത്തിന്റെ മാതൃകയുമാണ് കാവുകൾ. കേരളത്തിലെ സർപ്പാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ സവിശേഷദകളായ [[സർപ്പം പാട്ട്]] അഥവാ [[പുള്ളുവൻ പാട്ട്|പുള്ളുവൻ പാട്ടും]], [[പാമ്പിൻ തുള്ളൽ|പാമ്പിൻ തുള്ളലും]], [[നൂറും പാലും]] ഊട്ടലും ദ്രാവിഡസ്വാധീനത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി കാണാം. പരശുരാമനാണ് കേരളത്തിൽ നാഗാരാധനയ്ക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചതെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. കേരളസൃഷ്ടി നിർവഹിച്ചപ്പോൾ, അവിടം വാസയോഗ്യമാകണമെങ്കിൽ സർപ്പശല്യം ഇല്ലാതാക്കണമെന്നും ജലത്തിലെ ലവണാംശം ഒഴിവാക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും കണ്ടെത്തിയത്രെ. അതിനായി അനന്തനെയും വാസുകിയെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുത്തിയ പരശുരാമൻ, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകരും കാവൽക്കാരുമെന്നനിലയിൽ സർപ്പങ്ങളെ പൂജിക്കുകയും അവർക്ക് പ്രത്യേക വാസസ്ഥാനം നല്കുകയും ചെയ്യാമെന്ന് ഉറപ്പുകൊടുത്തുവത്രെ. പകരം സർപ്പങ്ങൾ ഉച്ഛ്വാസവായുകൊണ്ട് ജലത്തിലെ ലവണാശം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന് ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.{{സൂചിക|൧}} പ്രാചീനകേരളം അഹിഭൂമി (നാഗങ്ങളുടെ നാട്), നാഗലോകം എന്നൊക്കെയാണ് പല തമിഴ്-സംസ്കൃതകൃതികളിലും പരാമർശിക്കപ്പെട്ടുകാണുന്നത്. മുൻപറഞ്ഞ ഐതിഹ്യങ്ങളാകാം ഇത്തരം പരാമർശങ്ങൾക്കു പിന്നിൽ. ശക്തമായ നാഗാരാധനാപാരമ്പര്യം കേരളത്തിലെ ആരാധനേതര രംഗങ്ങളിലും സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുള്ളതായി കാണാം. സർപ്പഫണത്താലി, സർപ്പരൂപം കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയ വളകൾ തുടങ്ങിയ ആഭരണങ്ങളും ചില വേഷവിധാനങ്ങളും ഇതിനുദാഹരണം. കേരളീയ ബ്രാഹ്മണർ പത്തിയും വാലുമുള്ള (പാമ്പിന്റെ ആകൃതി) കുടുമയാണ് സ്വീകരിച്ചതെന്ന വസ്തുത ഇതിനു തെളിവാണ്. മിക്ക ഹൈന്ദവത്തറവാടുകളിലും ഒരു ഭാഗത്ത് സർപ്പക്കാവ് ഉണ്ടായിരുന്നതായി കാണാം. ഇവിടങ്ങളിൽ സന്ധ്യാവിളക്കുവയ്ക്കുക പതിവായിരുന്നു. === കേരളത്തിലെ നാഗദൈവങ്ങൾ === *[[അനന്തൻ]] *[[വാസുകി]] *[[നാഗരാജാവ്]] *[[നാഗയക്ഷി]] == വിശ്വാസങ്ങൾ == സർപ്പപൂജ ഐശ്വര്യദായകമാണെന്ന ഹൈന്ദവ വിശ്വാസത്തിന് ദശാപ്തങ്ങളുടെ പഴക്കമുണ്ട്. സന്താനലാഭത്തിനും ഐശ്വര്യലബ്ധിക്കും മംഗല്യത്തിനും സർപ്പപ്രീതി ആവശ്യമാണെന്നും സർപ്പത്തിന്റെ അപ്രീതി മഹാരോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുമെന്നും ഉള്ള വിശ്വാസം ഇന്നും ജനങ്ങളിൽ പ്രബലമാണ്. =നാഗാരാധന മഹാപുണ്യം= ഹൈന്ദവ വിശ്വാസങ്ങളിൽ നാഗാരാധനയ്ക്ക് മുഖ്യസ്ഥാനമാണുള്ളത്. മഹാരോഗങ്ങൾക്കും സന്താനഭാഗ്യത്തിനും ശാപദുരിതങ്ങൾക്കും നാഗാരാധന ശാന്തി നൽകുന്നു എന്നു മാത്രമല്ല മുൻ തലമുറകൾ ചെയ്ത പാപങ്ങളും ശാപദുരിതങ്ങളും മാറുന്നതിന് നാഗാരാധന പോലെ ഉത്തമമായ മറ്റൊരു കർമ്മമില്ല. നഗ്നനേത്രങ്ങൾക്ക് ദൃശ്യമാകുന്ന അത്ഭുത ഈശ്വര ശക്തിയാണ് നാഗങ്ങൾ. അതുകൊണ്ടാണ് അനുഗ്രഹത്തിനും നിഗ്രഹത്തിനും അതീവശക്തിയുള്ള നാഗദൈവങ്ങളെ പൈതൃകമായി ആരാധിച്ചു വരുന്നത്. ഐശ്വര്യ-സമ്പദ് സമൃദ്ധിയോടെയുള്ള ഒരാളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ നാഗശാപത്തിന് കഴിയുമത്രേ. ശരീര-മനഃശുദ്ധിയോടെ നാഗാരാധന നടത്തിയാൽ പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കും. ആയില്യം നാൾ നാഗാരാധനയ്ക്ക് പ്രധാനമെങ്കിലും കന്നി-തുലാം മാസങ്ങളിലാണ് അതിപ്രധാനം. നാഗങ്ങളുടെ ജന്മദിനമാണ് കന്നിയിലെ ആയില്യം. കൂടാതെ നാഗങ്ങൾ ചാതുർമാസ്യ വ്രതത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്ന ദിവസമായതിനാൽ സർപ്പപ്രീതിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ദിനമെന്ന ഖ്യാതി കരസ്ഥമാക്കി. ഈ ദിവസം ഒരിക്കലോടെ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ സർപ്പപ്രീതി ലഭിക്കും. പ്രസിദ്ധമായ മണ്ണാറശാല ആയില്യം ആചരിക്കുന്നത് തുലാമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിലാണ്. കന്നി ആയില്യം തൊഴുതാൽ ഒരു വർഷം ആയില്യം പൂജ തൊഴുന്നതിന് തുല്യമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. =നാഗരാജ ഗായത്രി= ഓം സർപ്പ രാജായ വിദ്മഹെ പത്മ ഹസ്തായ ധീമഹി തന്നോ വാസുകി പ്രചോദയാത്. = അവലംബം = പുസ്തകം : വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളിലൂടെ തീർത്ഥയാത്ര (Vruthanusttanagalilude Theerthayathra) ഗ്രന്ഥകാരൻ : വിനയൻ തേറായ്ക്കൽ പ്രസിദ്ധീകരണം : ഉപാസന, അഞ്ചേരി P.O., തൃശ്ശൂർ - 680006 ആദ്യ പതിപ്പ് : ജൂൺ 2025 പേജ് : 125-126 == പ്രശസ്തമായ സർപ്പക്കാവുകളും നാഗ ക്ഷേത്രങ്ങളും == [[പ്രമാണം:Snake worship.jpg|right|thumb|ഒരു സർപ്പക്കാവ്]] കേരളത്തിൽ ഇന്നു നിലനിൽക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ സർപ്പകാവുകൾ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] [[ഹരിപ്പാട്|ഹരിപ്പാടിനടുത്തുള്ള]] [[മണ്ണാറശാല|മണ്ണാറശാലയും]] [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ ജില്ലയിൽ]] [[മാള|മാളയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള [[പാമ്പു മേക്കാട്|പാമ്പു മേയ്ക്കാട്ടുമനയും]] [[തിരുവില്ല്വാമ|തിരുവില്ല്വാമലക്ക്]] അടുത്തുള്ള പാമ്പാടി പാമ്പുംകാവും[[പാലക്കാട്‌ ജില്ല| പാലക്കാട്‌ ജില്ലയിൽ]] ചെർപ്പ്ലശ്ശേരിക്ക് അടുത്തുള്ള പാതിരികുന്നത്ത് മനയുമാണ്. [[തമിഴ് നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലെ]] [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലിലുള്ള]] നാഗരാജ ക്ഷേത്രവും സർപ്പാരാധനക്ക് പ്രശസ്തമാണ്‌. === പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) === തൃശൂർ ജില്ലയിൽ മുകുന്ദപുരം താലൂക്കിലെ പ്രമുഖമായൊരു നമ്പൂതിരി ഇല്ലമാണ് പാമ്പുമ്മേക്കാവ്. ഇരിങ്ങാലക്കുട റെയിൽവെസ്റ്റേഷനു സമീപമാണിത്. [[ചിത്രം:Mekkat 004.jpg|thumb|left|[[പാമ്പുമേക്കാട്|പാമ്പുമേക്കാട്ടുമനയിലെ]] നാഗയക്ഷിയുടെ വിഗ്രഹം]] ഐതിഹ്യപ്രകാരം{{സൂചിക|൨}}, ഒരിക്കൽ ഇവിടത്തെ മേക്കാട്ടു നമ്പൂതിരിക്ക് കുളക്കടവിൽ പ്രത്യക്ഷനായ ദിവ്യരൂപം തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന മാണിക്യക്കല്ല് കാണുവാനായി കൊടുത്തു. പിന്നീട് താൻ വാസുകിയാണെന്ന് ആ ദിവ്യരൂപം നമ്പൂതിരിയെ അറിയിച്ചു. ആ ദിവ്യരൂപത്തിന്റെ സാക്ഷാത്രൂപം കാണണമെന്ന ആഗ്രഹം നമ്പൂതിരി പ്രകടിപ്പിച്ചു. ആ ആവശ്യം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ശാഠ്യം പിടിച്ചു. ഉടനെ വാസുകി തന്റെ വലിപ്പം കുറച്ച് ശ്രീപരമേശ്വരന്റെ മോതിരമായി കാണിച്ചുകൊടുത്തു. നമ്പൂതിരി ഭയംകൊണ്ട് ബോധരഹിതനായി. കുറേക്കഴിഞ്ഞ് എന്തുവരമാണ് ആവശ്യമെന്ന് വാസുകി നമ്പൂതിരിയോട് ചോദിച്ചു. തന്റെ ഇല്ലം ദാരിദ്ര്യദുഃഖത്താൽ വലയുകയാണെന്നും അത് ഇല്ലാതാക്കി ഇല്ലത്ത് കുടിയിരിക്കണമെന്നും വിനയാന്വിതമായി അപേക്ഷിച്ചു. അപ്രകാരം സംഭവിക്കട്ടെയെന്ന് പറഞ്ഞ് വാസുകി അപ്രത്യക്ഷനായി. പിന്നീട് ഇല്ലത്ത് പല മട്ടിൽ നാഗദർശനമുണ്ടായി. അതിനെത്തുടർന്ന് വാസുകിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണത്രെ അവിടെ നാഗപൂജ തുടങ്ങിയത് എന്നാണൈതിഹ്യം. മേക്കാടിന്റെ ഇല്ലമാണ് അങ്ങനെ പാമ്പുമ്മേക്കാട്(വ്) അഥവാ പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടില്ലമായത്. === മണ്ണാറശാല ശ്രീ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം === ദക്ഷിണ കേരളത്തിലെ പ്രധാന നാഗരാജക്ഷേത്രമാണ് മണ്ണാറശാലയിലേത്.{{സൂചിക|൧|| അതിന്റെ ഐതിഹ്യം ഇങ്ങനെയാണ് - ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ തീയ് കിഴക്കോട്ട് പടർന്ന് പരശുരാമൻ സർപ്പപ്രതിഷ്ഠനടത്തിയ കാവുവരെ വ്യാപിച്ചു. അന്ന് ആ ഇല്ലങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്ന അമ്മമാർ കുളങ്ങളിൽ നിന്ന് വെള്ളം കോരി തീ കെടുത്തി. അങ്ങനെ അത്രയും കാവ് നശിച്ചില്ല. എങ്കിലും അഗ്നിയുടെ തീവ്രമായ ജ്വലനത്താൽ മണ്ണിന് ചൂടുപിടിച്ചു. അഗ്നി കെട്ടടങ്ങിയിട്ടും ഇല്ലത്തെ അമ്മമാർ മണ്ണിന്റെ ചൂടാറുന്നതുവരെ വെള്ളമൊഴിച്ചു. മണ്ണിന്റെ ചൂടാറിയുണ്ടായ ഈ പ്രദേശത്തെ മുഴുവൻ ഇനി മുതൽ മണ്ണാറശാല എന്നറിയട്ടെ എന്നാരോ വിളിച്ചുപറഞ്ഞതായി എല്ലാവരും കേട്ടു. ക്രമേണ ഇതു മണ്ണാറശാലയായി. ഈ സ്ഥലമിന്ന് കാർത്തികപ്പള്ളി താലൂക്കിൽ ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രത്തിനു വടക്ക് പടിഞ്ഞാറുവശത്താണുള്ളത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ് സർപ്പം തുള്ളൽ. ഇത് നാല്പത്തിയൊന്ന് കൊല്ലം കൂടുമ്പോഴാണ് നടത്തുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനമായി നടത്തിയത് 1976 ഏ. മാസത്തിലാണ്. സർപ്പം തുള്ളലിന് ഒൻപതു പേർ പങ്കെടുക്കുന്നു. നാഗരാജാവിന്റെയും യക്ഷിയമ്മയുടെയും പ്രതിനിധിയായി വലിയ അമ്മയും ചെറിയ അമ്മയും തുള്ളുന്നു. മറ്റുള്ള കരിനാഗം, പറനാഗം, കുഴിനാഗം, എരിനാഗം, ഐമ്പടനാഗം, നാഗയക്ഷി തുടങ്ങിയവയെ സങ്കല്പിച്ച് തുള്ളുന്നത് നായർ തറവാടുകളിലെ പ്രായംചെന്ന സ്ത്രീകളാണ്. ഏകദേശം രണ്ടാഴ്ചയോളമുള്ള പൂജാകർമങ്ങളും ആഘോഷങ്ങളുമാണ് ഇതിന്റെ ഭാഗമായുള്ളത്. സർപ്പംപാട്ടും സർപ്പം തുള്ളലും കഴിഞ്ഞാൽ തൊട്ടടുത്ത വർഷം പള്ളിപ്പാന എന്ന അനുഷ്ഠാനം നടത്തുന്നു. അടുത്തവർഷം ഗന്ധർവൻപാട്ട് നടത്തുകയാണ് പതിവ്. ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത കുറുപ്പന്മാർ കളമെഴുതുകയും ക്ഷേത്രത്തിലെ വലിയ അമ്മ പൂജ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്നതാണ്. ഇതിന്റെ അടുത്തവർഷം പുലസർപ്പംപാട്ടുനടത്തും. === വെട്ടിക്കോട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം === മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ പുരാതനവും അതിപ്രശസ്തവുമായ ഒരു സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രമാണ് വെട്ടിക്കോട്. അനന്തനെ ആരാധിക്കുന്ന കേരളത്തിലെ പ്രധാന സർപ്പാരാധനാകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. നാഗങ്ങളുടെ രാജാവാണ് അനന്തൻ. കശ്യപപ്രജാപതിക്ക് കദ്രു എന്ന ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച എട്ട് പുത്രന്മാരായ നാഗരാജാക്കന്മാരിൽ ജ്യേഷ്ഠനും സർവഗുണസമ്പന്നനുമാണ് അനന്തൻ. === അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം === മണ്ണാർക്കാട്, പെരിന്തൽമണ്ണ റൂട്ടിലെ കരിങ്കല്ലത്താണിക്കടുത്തുള്ള അത്തിപ്പൊറ്റ നാഗകന്യാക്ഷേത്രം. ചൊറിച്ചിൽ, പാണ്ഡ് എന്നിവയുടെ ചികിത്സയ്ക്കും പ്രസിദ്ധമാണ്. അതിന് പ്രതിവിധിയായി നല്കുന്ന ഒരുതരം കൺമഷിയാണ് ഇവിടത്തെ പ്രധാന പ്രസാദം. === പെരളശ്ശേരി സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം === നാഗരൂപിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ. മുട്ടസമർപ്പണം, സർപ്പബലി എന്നിവയാണ് പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. കണ്ണൂർ-കൂത്തുപറമ്പ് വഴിയിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === ആമേട, എറണാകുളം === [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]]-[[വൈക്കം]] റൂട്ടിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ സപ്തനാഗമാതാക്കളെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്. * പാതിരാകുന്നത്ത് മന ( കുളപ്രം ) * ചെറായി പാലച്ചുവട് കാവ് * ഉദയനാപുരം നാഗമ്പോഴിക്ഷേത്രം (കോട്ടയം) * മഞ്ചേശ്വരത്തെ അനന്തേശ്വരം ക്ഷേത്രം, കാസർഗോഡ് * അനന്തൻകാട് നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം * എറണാകുളത്തെ അങ്ങിശ്ശേരി ക്ഷേത്രം * മൂത്തകുന്നം ക്ഷേത്രം * കെട്ടുള്ളിക്കാട്ടു ക്ഷേത്രം * ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചെന്നിത്തല ക്ഷേത്രം * വള്ളിക്കാവുക്ഷേത്രം * പള്ളിപ്പുറം നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം * കുമാരനല്ലൂർ നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം * അനന്തൻകാവ് നാഗലക്ഷ്മി ക്ഷേത്രം, കൊടുങ്ങൂർ, വാഴൂർ, കോട്ടയം ജില്ല * പേരമംഗലം നാഗരാജാ ക്ഷേത്രം, പൈനാപ്പിൾ സിറ്റി, മൂവാറ്റുപുഴ, എറണാകുളം ജില്ല == കുറിപ്പുകൾ == *{{കുറിപ്പ്|൧|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം|മണ്ണാറശ്ശാല മാഹാത്മ്യം]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}} *{{കുറിപ്പ്|൨|''[[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി|കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിലെ]] [[:s:ഐതിഹ്യമാല/പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി|പാമ്പുമ്മേക്കാട്ടു നമ്പൂരി]] എന്ന അദ്ധ്യായം കാണുക''}} == അവലംബം == == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|നാഗാരാധ}} [[വർഗ്ഗം:ആചാരങ്ങൾ]] 9b9ny7ov8v7gjo9gsrk82kb9de5h2c8 0 17134 4671713 3662002 2026-09-29T16:46:43Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671713 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Manimekalai}} [[ചിത്രം:മണിമേഖല-കേ.സാ.അക്കാദമി.jpg|thumb|150px| കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പ്രസിദ്ധികരിച്ച മണിമേഖലയുടെ പരിഭാഷാ ഗ്രന്ഥം]] [[സംഘകാലം|സംഘകാലത്തെ]] ഒരു മഹാകാവ്യമാണ്‌ '''മണിമേഖല'''.( [[തമിഴ്]]:மணிமேகலை, [[ഇംഗ്ലീഷ്]]: Manimekalai.) തമിഴ് സാഹിത്യത്തിലെ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങളിലൊന്നായി {{Ref|fiveepics}} കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഇത് [[ചിലപ്പതികാരം|ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ]] തുടർച്ചയാണ്‌. അതിനാൽ ഇവ രണ്ടിനേയും ഇരട്ടക്കാവ്യങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കാറുണ്ട്. [[ചിലപ്പതികാരം]] [[ജൈനമതം|ജൈനമതസിദ്ധാന്തങ്ങളെ]] വിശദീകരിക്കുന്ന കാവ്യമാണെങ്കിൽ മണിമേഖല [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതതത്വങ്ങളെയാണ്‌]] പ്രതിപാദിക്കുന്നത്. ബുദ്ധമതത്തെ അങ്ങേയറ്റം പുകഴ്ത്തുകയും ഇതരമതങ്ങളെ ഖണ്ഡിക്കുകയുമാണ്‌ മണിമേഖല ചെയ്യുന്നത്. ഈ രണ്ടു കാവ്യങ്ങളും ഒരേ കാലത്ത് രചിക്കപ്പെട്ടവയായിരിക്കണം എന്നാണ്‌ കരുതപ്പെടുന്നത്. (എന്നാൽ ചിലപ്പതികാരം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലും മണിമേഖല ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലും ആണ്‌ രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്<ref name=ncert6-12>{{cite book |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title=Social Science - Class VI - Our Pasts-I |year=2007 |publisher=NCERT |location=New Delhi|isbn=8174504931|chapter=CHAPTER 12 - BUILDINGS, PAINTINGS AND BOOKS|pages=127|url=http://www.ncert.nic.in/textbooks/testing/Index.htm}}</ref>‌). [[കേരള സാഹിത്യ അക്കദമി]] [[1971]] ൽ ഇതിന്റെ ഒരു പരിഭാഷ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ചിലപ്പതികാരം ഒരു സമ്പന്ന കുടുംബത്തെപ്പറ്റിയാണ്‌ എങ്കിൽ മണിമേഖല ഒരു വേശ്യയുടെ (ചിലപ്പതികാരത്തിലെ നായകനായ കോവിലനും മാധവി എന്ന വേശ്യക്കും ) മകളെ സംബന്ധിച്ചുള്ളതാണ്‌. ഇങ്ങനെയുള്ള കഥ ആസ്പദമാക്കിയതിനാൽ ചിലരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇത് ഒരു വിപ്ലവകാവ്യമാണ്‌. == ഗ്രന്ഥകർത്താവ് == രചയിതാവ് കൂലവാണികൻ ചാത്തനാർ എന്നാണ്‌ പതികം പറയുന്നത്. തണ്ടമിഴ്ച്ചാത്തൻ, മതുരൈക്കൂലവാണികൻ ചാത്തൻ എന്ന് ചിലപ്പതികാരത്തിലും പറയുന്നു. ചാത്തൻ എന്നത് ശാസ്തൻ എന്ന ബുദ്ധഭിക്ഷുക്കളുടെ പേരിന്റെ തത്സമമാണെന്നും ഇതിന്റെ കർത്താവ് ചാത്തനാർ ഒരു ബൗദ്ധനായിരുന്നു എന്നും കരുതുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.ae/books?id=Be3PCvzf-BYC&pg=PA109&lpg=PA109&dq=chera+and+buddhism&source=bl&ots=9kanUcjnDq&sig=Traf07JuSw-0dA9xhxEl3JclfY8&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj69N6FgfrSAhWNhRoKHXAICgEQ6AEIKjAC#v=onepage&q=chera%20and%20buddhism&f=false|title=A Social History of India|access-date=|last=S. N.|first=Sadasivan|date=|website=|publisher=}}</ref> അദ്ദേഹം കോവലന്റേയും കണ്ണകിയുടേയും കാലത്ത് ജീവിച്ചിരുന്നയാളാണെന്നും മധുരയുടെ അധിദേവത, കണ്ണകിയോട് അവളുടെ മുജ്ജന്മ കഥ പറഞ്ഞു കൊടുത്തയാളായിരുന്നു എന്നും ചിലപ്പതികാരത്തിൽ പറയുന്നു. [[ചേരൻ ചെങ്കുട്ടുവൻ]], [[ഇളങ്കോവടികൾ]] എന്നിവരുടെ സമകാലികനായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. ചില ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇത് ചിത്തലൈ ചാത്തനാർ ആണ്‌. എന്നാൽ മറ്റു ചിലർ സംഘപ്പുലവരായ ചിത്തലൈ ചാത്തനാരും കൂലവാണികൻ ചാത്തനാരും രണ്ടും രണ്ടാണ്‌. == പേരിനു പിന്നിൽ == മണിമേഖല എന്നത് കാവ്യത്തിലെ നായികയുടെ പേരാണ്‌. കോവിലന്റേയും സുന്ദരിയായ മാധവി എന്ന [[വേശ്യ]]യുടേയും മകളാണ്‌ മണിമേഖല. എന്നാൽ ഗ്രന്ഥകാരൻ അവൾ മാധവിയുടെ മകൾ എന്ന് പറയുന്നില്ല, മറിച്ച് [[കണ്ണകി]]യുടെ മകൾ എന്നാണ്‌ പറയുന്നത്. അദ്ദേഹം പത്തിനിക്കടവുൾ ആയ കണ്ണകിയുടെ മകൾ ആണ്‌ മണിമേഖല എന്ന് സമർത്ഥിക്കുന്നു. കാവ്യത്തിന്‌ മണിമേഖലത്തുറവ് എന്നും പേർ ഉണ്ട്. ചിലപ്പതികാരം സമ്പന്നമായ കുടുംബത്തിന്റെ കഥയാണ്‌ എന്നാൽ മണിമേഖല വേശ്യയുടെ മകളുടെ കഥയും, കേന്ദ്രബിന്ദുവും വേശ്യ തന്നെ. <ref name="manimekalai"> {{cite book |last= പി.|first=ജനാർദ്ധനൻ പിള്ള |authorlink=പി. ജനാർദ്ധനൻ പിള്ള |coauthors= |title=മണിമേഖല(വിവർ‍ത്തനം) |year=1989|publisher=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി |locatതൃശൂർ |isbn= }} </ref> == കാലഘട്ടം == {{Sangam literature}} ക്രി.വ. രണ്ടാം ശതകത്തിലാണ്‌ ഇത് രചിക്കപ്പെട്ടത് എന്ന് ചിലർ വിശ്വസിക്കുന്നു. <ref>{{cite web | url =http://www.tamilnation.org/literature/manimekalai.htm | title =Manimekalai of Cittalaic Cattanar | accessdate = | accessmonthday = | accessyear = | author = | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = | year = | month = | format = | work = | publisher =tamilnation.org | pages = | language =ഇംഗ്ലീഷ് | archiveurl = | archivedate = | quote =One of the finest jewels of Tamil poetry", the epic poem Manimekalai by Poet Sathanar, 2nd century A.D., is unique }} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> എന്നാൽ ചിലപ്പതികാരവും മണിമേഖലയും ഒരേ നൂറ്റാണ്ടിൽ തന്നെയാണ്‌ എഴുതപ്പെട്ടത് എന്നും അത് ക്രിസ്ത്വംബ്ദത്തിന്റെ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ ആണെന്നുമാണ്‌ പ്രൊഫസ്സർ രാമചന്ദ്രദീക്ഷിതർ അവകാശപ്പെട്ടത്. എസ്. വൈയാപുരി പിള്ള ഇത് ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണ്‌ എന്ന് വാദിച്ചു. എന്നാൽ ചിലപ്പതികാരത്തിൽ കോവിലൻ കണ്ണകി വിവാഹം നടക്കുന്നത് കരികാലന്റെ കാലത്താണ്‌ എന്ന പരാമർശം ഉണ്ട്. ഇത് ക്രി.വ. 111-136 വരെയാവാനാണ്‌ സാദ്ധ്യത എന്നാണ്‌ ഡോ. രാജമാണിക്കനാർ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ചിലപ്പതികാരം രചിക്കപ്പെട്ടത് ക്രി.വ. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പൂർ‌വ്വാർദ്ധത്തിലാണ്‌ എന്ന് ജനാർദ്ധനൻ പിള്ള കരുതുന്നു. മണിമേഖലയുടെ കാലവും അതു തന്നെ. <ref name="manimekalai"/> ചേരരാജാവായ ഇമയവരമ്പൻ ചേരലാതൻ നിർമ്മിച്ച ബുദ്ധവിഹാരത്തിലെ ബുദ്ധഭിക്ഷുക്കളാണ് മണിമേഖലയെ ബുദ്ധഭിക്ഷുകിയാക്കാൻ വേണ്ട ചടങ്ങുകൾ ചെയ്യുന്നത്. == കഥ == കഥയുടെ പ്രധാന തന്തു മാധവിയുടെ മകളായ മണിമേഖലയാണ്. മാധവി പശ്ചാത്താപ വിവശയായ ഒരു വേശ്യയാണ്. മാധവിയുടേയും കുടുംബം പുലർത്താൻ സഹായിക്കാത്ത അച്ഛനായ കോവലന്റേയും മകളായ മണിമേഖലയും നർത്തകിയും വേശ്യയുമായിത്തീരുന്നു. മണിമേഖലയിൽ അനുരാഗം തോന്നുന്ന പാണ്ഡ്യരാജകുമാരൻ ഉദയകുമാരന്റെ അഭ്യർത്ഥന നിരാകരിച്ച് മണിമേഖല ബുദ്ധഭിക്ഷുവായിത്തീരുന്നതാണ് കഥ. == കഥയുടെ ആശയം == പണ്ടത്തെ തമിഴർ (കേരളീയരും) ലോകസുഖത്തെ യഥാർത്ഥ സുഖം എന്ന് കരുതിയവരാണ്‌. [[ലോകായതം]] എന്ന് ദർശനം പ്രചരിച്ചിരുന്നത് ഇത്തരം തത്ത്വചിന്തകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയായിരുന്നു. വിഭവസമൃദ്ധമായ ഭക്ഷണവും കാമകേളികളുമാണ്‌ പരമാനന്ദമെന്ന് അവർ ധരിച്ചു. സമൂഹത്തിൽ അത്തരം ശീലങ്ങൾ പ്രചരിച്ചു. മത്സ്യമാംസാദികൾ അവർ ഇഷ്ടപ്പെട്ടു. മണിമേഖല ഇതിനെ ശക്തിയായി എതിർക്കുന്നു. കർമ്മബന്ധം, പുനർജ്ജന്മം, ആത്മാവ്, ജീവകാരുണ്യം, പുണ്യപാപങ്ങൾ, സ്വർഗ്ഗനരകങ്ങൾ, അന്നദാനം, ദൈവികസംഭവങ്ങൾ എന്നീ ബുദ്ധമത ആശയങ്ങളെ മണിമേഖല അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് മനുഷ്യമനസ്സിനെ നിയമ സംഹിതയെന്നോണം അത് ബന്ധിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ശരീരം നശിക്കും, യൗവനം പോകും, സൗന്ദര്യം ഉണ്ടാകില്ല അനന്ദം ക്ഷണഭംഗുരമാണ്‌ ധർമ്മം മാത്രമേ എന്നും നിലനിൽക്കൂ. അതിനാൽ മരണാനന്തരം നല്ല ജീവിതം ലഭിക്കാൻ ധർമ്മങ്ങൾ ചെയ്ത് നല്ല വഴിതേടുക. ഇന്ന് നമ്മുടെ ശരീരം ചെയ്യുന്നതെല്ലാം മുജ്ജന്മ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമാണ്‌ എന്ന് കാവ്യം പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ആശകളുടെ അന്ത്യമാണ്‌ ജീവിത സുഖത്തിന്റെ നിദാനം എന്നും മണിമേഖല കരുതുന്നു. മണിമേഖലയിൽ സന്ദർഭം കിട്ടുമ്പോഴെല്ലാം [[ശ്രീബുദ്ധൻ|ശ്രീബുദ്ധന്റെ]] മാഹാത്മ്യം വർണ്ണിക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ആദർശങ്ങൾ വിശദമാക്കുന്നതിൽ ഗ്രന്ഥകാരൻ ശ്രദ്ധപതിപ്പിക്കുന്നു. == കഥാഖ്യാനം == മണിമേഖലയുടെ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് ചോഴരാജധാനി കാവേരിപൂമ്പട്ടിനമായിരുന്നു. പാണ്ഡ്യദേശത്തിന്റേത് മധുരയും ചേരരാജ്യത്തിന്റേത് വഞ്ചിമാനഗരവും [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] ആയിരുന്നു. തൊണ്ടൈ നാടിന്റെ തലസ്ഥാനം കാഞ്ചീപുരവുമായിരുന്നു. ഇവയെപ്പറ്റി മണിമേഖലയിൽ നല്ല വർണ്ണനകൾ ഉണ്ട്. കാവേരി പൂമ്പട്ടിണത്തിന്റെ പഴയ പേര് ചമ്പാപതി എന്നായിരുന്നു. == അവലോകനം == ==അവലംബം== '''മണിമേഖല''' (വിവർ‍ത്തനം) പി. ജനാർദ്ധനൻ പിള്ള (1989). . കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി. ==അവലംബം== <references/> == കുറിപ്പുകൾ == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> </div> *{{Note|fiveepics}} 1) [[ചിലപ്പതികാരം]] 2) മണിമേഖല 3) [[ജീവികചിന്താമണി]], 4) [[വളൈയാപതി]], 5) [[കണ്ഡലകേശി]] എന്നിവയാണ്‌ അഞ്ച് മഹാകാവ്യങ്ങൾ. {{India-lit-stub}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴിലെ പഞ്ചമഹാകാവ്യങ്ങൾ]] 923bpgiobn6p9g6s89zuxwov6t6z3zy 0 27135 4671808 4589768 2026-09-30T03:06:10Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671808 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mohammad Azharuddin}} {{Infobox cricketer |name = മൊഹമ്മദ് അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ |image= Mohammad_Azharuddin_(1).jpg |caption = മൊഹമ്മദ് അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ |fullname = മൊഹമ്മദ് അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ |birth_date = {{Birth date and age|1963|02|08|df=yes}} |birth_place = [[Hyderabad|ഹൈദരാബാദ്]], [[തെലങ്കാന]]<br />ഇന്ത്യ |nickname = അസർ, അജ്ജു, അസു<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/cricket/article1498691.ece|title=Of comparisons and imitations|newspaper=[[The Hindu]]|date=1 March 2011|access-date=14 July 2012|archive-date=2014-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505171438/http://www.thehindu.com/sport/cricket/article1498691.ece|url-status=dead}}</ref> |family = [[Mohammad Asaduddin|മൊഹമ്മദ് അസാസുദ്ദീൻ]] (മകൻ) |batting = വലം കൈ ബാറ്റ്സ്മാൻ |bowling = വലം കൈ [[seam bowling|മീഡിയം പേസ്]] |role = [[Batsman (cricket)|ബാറ്റ്സ്മാൻ]] |international = true |country=ഇന്ത്യ |testcap = 169 |testdebutagainst = ഇംഗ്ലണ്ട് |testdebutdate = 31 ഡിസംബർ |testdebutyear = 1984 |lasttestagainst = സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക |lasttestdate = 2 മാർച്ച് |lasttestyear = 2000 |odicap = 51 |odidebutagainst = ഇംഗ്ലണ്ട് |odidebutdate = 20 ജനുവരി |odidebutyear = 1985 |lastodiagainst = പാകിസ്താൻ |lastodidate = 3 ജൂൺ |lastodiyear = 2000 |club1 = [[Hyderabad cricket team|ഹൈദരാബാദ്]] |year1 = 1981–2000 |year2 = 1983–2001 |club2 = [[South Zone cricket team|ദക്ഷിണ മേഖല]] |year3 = 1991–1994 |club3 = [[Derbyshire County Cricket Club|ഡെർബിഷെയർ]] |columns = 4 |column1 = [[Test cricket|ടെസ്റ്റ്]] |column2 = [[One Day International|ഏകദിനം]] |column3 = [[First-class cricket|ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ്]] |column4 = [[List A cricket|ലിസ്റ്റ് A]] |matches1 = 99 |matches2 = 334 |matches3 = 229 |matches4 = 433 |runs1 = 6,216 |runs2 = 9,378 | runs3 = 15,855 |runs4 = 12,941 |bat avg1 = 45.08 |bat avg2 = 36.92 |bat avg3 = 51.98 |bat avg4 = 39.33 |100s/50s1 = 22/21 |100s/50s2 = 7/58 |100s/50s3 = 54/74 |100s/50s4 = 11/85 |top score1 = 199 |top score2 = 153* |top score3 = 226 |top score4 = 161* |deliveries1 = 13 |deliveries2 = 552 |deliveries3 = 1432 |deliveries4 = 827 |wickets1 = 0 |wickets2 = 12 |wickets3 = 17 |wickets4 = 15 |bowl avg1 = – |bowl avg2 = 98.44 |bowl avg3 = 46.23 |bowl avg4 = 47.26 |fivefor1 = – |fivefor2 = 0 |fivefor3 = 0 |fivefor4 = 0 |tenfor1 = – |tenfor2 = 0 |tenfor3 = 0 |tenfor4 = 0 |best bowling1 = – |best bowling2 = 3/19 |best bowling3 = 3/36 |best bowling4 = 3/19 |catches/stumpings1 = 105/- |catches/stumpings2 = 156/– |catches/stumpings3 = 220/– |catches/stumpings4 = 200/– |source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/26329.html ഇഎസ്‌പിഎൻ |date = 13 ഫെബ്രുവരി |year = 2009 }} '''മൊഹമ്മദ് അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ''' [[ഇന്ത്യ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിന്റെ]] മുൻ ക്യാപ്റ്റനായിരുന്നു. [[ഇന്ത്യ]] കണ്ട ഏറ്റവും മികച്ച സ്ലിപ് ഫീൽഡർമാരിലൊരാളായിരുന്നു അസ്‌ഹർ. [[1963]] [[ഫെബ്രുവരി 8]]നു [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്|ആന്ധ്രയിലെ]] [[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദിൽ]] ജനിച്ചു. മികച്ച ബാറ്റ്സ്മാനും ഫീൽഡറുമായിരുന്ന അസ്‌ഹർ തൊണ്ണൂറുകളിൽ ഇന്ത്യൻ ടീമിനെ നയിച്ചു. [[ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റ്|ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ]] 22 സെഞ്ചുറികളടക്കം ആറായിരത്തിലധികം റൺസും [[ഏകദിന ക്രിക്കറ്റ്|ഏകദിനത്തിൽ]] ഒൻപതിനായിരത്തിലധികം റൺസും നേടിയ അസ്‌ഹറുദ്ദീൻ ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച ക്യാപ്റ്റന്മാരിലൊരാളുമായിരുന്നു. [[ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ]] ക്യാപ്റ്റനായിരുന്ന [[ഹാൻസി ക്രോണ്യേ]] ഉൾപ്പെട്ട മൽസര ഒത്തുകളിയിൽ പെട്ട് രണ്ടായിരാമാണ്ടിൽ ആജീവനാന്തവിലക്കു കൽ‌പ്പിച്ചതോടെ അസ്‌ഹറുദ്ദീന്റെ കരിയർ അവസാനിച്ചു. ഇപ്പോൾ [[ലോക്‌സഭ|ലോകസഭാംഗമാണ്‌]] അസ്‌ഹർ. [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിലെ]] മുറാദാബാദ് ലോകസഭാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] ടിക്കറ്റിലാണ്‌ അദ്ദേഹം എം.പി യായി വിജയിച്ചത്.<ref>{{cite news |publisher = The Economic Times |title = Congress wins 21 seats in Uttar Pradesh, stumps rivals |url = http://economictimes.indiatimes.com/News/PoliticsNation/Congress-wins-21-seats-in-Uttar-Pradesh-stumps-rivals/articleshow/4540534.cms |date = 16 May 2009 |accessdate = 2009-05-16 |archive-date = 2009-05-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090520015053/http://economictimes.indiatimes.com/News/PoliticsNation/Congress-wins-21-seats-in-Uttar-Pradesh-stumps-rivals/articleshow/4540534.cms |url-status = dead }}</ref> ==ആദ്യജീവിതം== 1963 ഫെബ്രുവരി 8-ന് [[ഹൈദരബാദ്|ഹൈദരാബാദിലെ]] ഹിമായത്ത് നഗറിൽ ജനിച്ചു. ഹൈദരാബാദിലെ ആൾ സെയ്ന്റസ് സ്കൂൾ, നിസാം കോളജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നായി പഠനം പൂർത്തിയാക്കി. ബികോം. ബിരുദധാരിയായ ഇദ്ദേഹം [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇൻഡ്യ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] ഹൈദരാബാദ് ശാഖയിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു. ==ഔദ്യോഗിക ജീവിതം== ===ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ് ക്രിക്കറ്റിൽ=== [[ക്രിക്കറ്റ്]] പാരമ്പര്യമുള്ള കുടുംബമായിരുന്നു അസ്ഹറിന്റേത്. മാതുലൻ സൈനുൽ ആബീദിൻ 60-കളിൽ ഉസ്മാനിയാ സർവകലാശാലാ ടീമിന്റെ ക്യാപ്റ്റനായിരുന്നു. രണ്ടു സഹോദരന്മാരും ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരായിരുന്നു. 1981-82-ൽ [[രഞ്ജി ട്രോഫി|രഞ്ജി ട്രോഫിയിൽ]] ഹൈദരാബാദിനുവേണ്ടി കളിച്ചുകൊണ്ടാണ് അസ്‌ഹർ [[ഫസ്റ്റ്-ക്ലാസ്സ് ക്രിക്കറ്റ്|ഫസ്റ്റ് ക്ളാസ് ക്രിക്കറ്റിൽ]] അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. 1984-ൽ ദിലീപ് ട്രോഫിയിൽ ഡബിൾ സെഞ്ച്വറി നേടിയ ഇദ്ദേഹം അക്കൊല്ലം സിംബാബ്‌വേ പര്യടനം നടത്തിയ 25 വയസ്സിന് താഴയുള്ളവരുടെ ദേശീയടീമിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അതിലെയും ബുച്ചിബാബു ടൂർണമെന്റിലെയും ഉജ്ജ്വല ഫോമായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന് ദേശീയ ടീമിലേക്കുള്ള വഴിയൊരുക്കിയത്. ===അന്താരാഷ്ട്രക്രിക്കറ്റിൽ=== 21-ാം വയസ്സിൽത്തന്നെ അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അസ്‌ഹർ തന്റെ വരവറിയിച്ചത് ലോകറെക്കോർഡ് സ്ഥാപിച്ചു കൊണ്ടായിരുന്നു. 1984-ൽ [[ഇംഗ്ലണ്ട് ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെ]] നടന്ന അരങ്ങേറ്റ ടെസ്റ്റ് പരമ്പരയിലെ ആദ്യ മൂന്നു മത്സരങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായ സെഞ്ച്വറികൾ ഇന്നും മറികടക്കപ്പെടാത്ത ലോകറെക്കോർഡായി നിലനിൽക്കുന്നു. 1985-ൽ ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെ തന്നെയായിരുന്നു ഏകദിന അരങ്ങേറ്റവും. തുടർന്ന് ബാറ്റിംഗിൽ കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. 99 ടെസ്റ്റ് മത്സരങ്ങളിൽ ദേശീയ ടീമിന്റെ ജഴ്സിയണിഞ്ഞ ഇദ്ദേഹം 22 സെഞ്ച്വറികളോടെ 6215 റൺസ് നേടി. 334 ഏകദിനങ്ങളിൽ നിന്നായി 7 സെഞ്ച്വറികളോടെ 9378 റൺസും നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഫസ്റ്റ് ക്ലാസ് ക്രിക്കറ്റിൽ 229 മത്സരങ്ങളിലായി 15855 റൺസാണ് അസ്ഹറിന്റെ സമ്പാദ്യം. 1991-94 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ഡെർബിഷെയറിന് വേണ്ടിയും പാഡണിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ==ശൈലി== ബാറ്റിംഗിൽ അസ്ഹർ കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങൾക്കപ്പുറം, വേറിട്ട ബാറ്റിംഗ് ശൈലികൊണ്ടായിരുന്നു അസ്ഹർ ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടത്. മധ്യനിരയിൽ തന്റെ സ്വതഃസിദ്ധമായ 'റിസ്റ്റ് ഫ്ലിക്ക്' ശൈലിയിൽ ബാറ്റ് വീശിയ ഇദ്ദേഹം ഏതൊരു സ്പിൻബൗളറുടെയും പേടിസ്വപ്നമായിരുന്നു പ്രതിരോധത്തിലൂന്നിയും അക്രമണോത്സുക ബാറ്റിംഗും അവസരത്തിനൊത്ത് പുറത്തെടുക്കാനുള്ള പക്വതയായിരുന്നു മധ്യനിരയിൽ അസ്ഹറിനെ വ്യത്യസ്തനാക്കിയത്. മികച്ച ഫീൽഡർ കൂടിയായിരുന്ന ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്യാച്ചുകൾ കളിയിൽ നിന്നും വിരമിക്കുവോളം റെക്കോർഡായി നിലനിന്നു. ടെസ്റ്റിൽ 105-ഉം ഏകദിനത്തിൽ 156-ഉം ക്യാച്ചുകൾ ഇദ്ദേഹം നേടിയിട്ടുണ്ട്. അപൂർവമായി ബൗൾ ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം ഏകദിനത്തിൽ 12 വിക്കറ്റുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റ് രംഗത്തുള്ള എല്ലാ രാജ്യങ്ങൾ​ക്കെതിരെയും ഇന്ത്യയിലും അതത് രാജ്യങ്ങളിലും കളിച്ച ആദ്യ ക്രിക്കറ്റർ കൂടിയാണ് അസ്ഹർ. ==ക്യാപ്റ്റൻ ആയി== തൊണ്ണൂറുകളുടെ തുടക്കം മുതൽ പല തവണ ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിന്റെ ക്യാപ്റ്റനായിരുന്നു അസ്ഹറുദ്ദീൻ. 103 ഏകദിന മത്സരങ്ങളിലും 14 ടെസ്റ്റ് മത്സരങ്ങളിലും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നായകത്വത്തിൽ ഇന്ത്യ വിജയംവരിച്ചു. ഇതിൽ ഏകദിന വിജയങ്ങൾ ഇന്നും മറ്റൊരു ഇന്ത്യൻ ക്യാപ്റ്റനും എത്തിപ്പിടിക്കാനാവാത്തതാണ്. നാല് [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|ലോകകപ്പ് ക്രിക്കറ്റ്]] പരമ്പരകളിൽ കളിച്ചിട്ടുള്ള ഇദ്ദേഹം മൂന്നിലും (1992, 96, 99) ഇന്ത്യയെ നയിച്ചു. 1996-ൽ നടന്ന ലോകകപ്പിൽ ഇന്ത്യ സെമിഫൈനലിലാണ് പുറത്തായത്. തൊണ്ണൂറുകളുടെ അവസാനത്തിൽ, ഫോം നഷ്ടപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ടീമിൽ നിന്നും പുറത്തായെങ്കിലും പിന്നീട് തിരിച്ചെത്തി. എന്നാൽ അധികകാലം ടീമിൽ തുടരാനായില്ല. ==വിവാദം== 2000-ൽ ക്രിക്കറ്റ് ലോകത്തെ ഞെട്ടിച്ച കോഴ വിവാദത്തിൽ അസ്‌ഹറും പങ്കാളിയാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയതോടെ <ref>[http://www.rediff.com/cricket/2000/nov/01full25.htm#azza1 rediff.com: cricket channel - The CBI Report, in full<!-- Bot generated title -->]</ref> ഇദ്ദേഹത്തിന് [[ഐ. സി. സി.|ഐ.സി.സി.യും]] [[ബി.സി.സി.ഐ|ബി.സി.സി.ഐ.യും]] ആജീവനാന്ത വിലക്കേർ​പ്പെടുത്തി<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/in_depth/2000/corruption_in_cricket/1055889.stm | work=BBC News | title=Azharuddin hit with life ban | date=5 December 2000 | accessdate=27 March 2010}}</ref>. ഇതോടെ അസ്ഹറിന്റെ കരിയർ ഏതാനും പ്രദർശന മത്സരങ്ങളിലൊതുങ്ങി. 2000 ജൂൺ 3-ന് ധാക്കയിൽ [[പാകിസ്താൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|പാകിസ്താനെതിരെയായിരുന്നു]] അവസാന മത്സരം. വിടവാങ്ങുമ്പോൾ ഏകദിനത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് എന്ന റെക്കോർഡും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിലായിരുന്നു. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== ഒന്നര പതിറ്റാണ്ട് നീണ്ട ക്രിക്കറ്റ് ജീവിതത്തിനിടെ പല പുരസ്കാരങ്ങളും ഇദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി. 86-ൽ കേന്ദ്രസർക്കാർ ഇദ്ദേഹത്തിന് [[അർജുന അവാർഡ്]] നല്കി ആദരിച്ചു. 1985-ലെ 'ക്രിക്കറ്റർ ഒഫ് ദി ഇയർ' അവാർഡ്, 1991-ൽ 'വിസ്ഡൻ ക്രിക്കറ്റർ ഒഫ് ദി ഇയർ' അവാർഡ് എന്നിവയാണ് ഇദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ച മറ്റു പ്രധാന പുരസ്കാരങ്ങൾ. ==സ്വകാര്യജീവിതം== ഭാര്യ നൗറീനെ ഉപേക്ഷിച്ച അസ്ഹർ 96-ൽ ബോളിവുഡ് നടിയും മോഡലുമായ [[സംഗീത ബിജ്‌ലാനി|സംഗീതബിജലാനിയെ]] വിവാഹം ചെയ്തു. ഇപ്പോൾ [[ഹൈദരബാദ്|ഹൈദരാബാദിൽ]] ഒരു കായിക വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനം നടത്തിവരുന്നു. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://www.mohammadazharuddin.in/ Official Website - Coming Soon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617181211/http://mohammadazharuddin.in/ |date=2010-06-17 }} *{{cricinfo|ref=ci/content/player/26329.html}} *{{cricketarchive|ref=Archive/Players/1/1773/1773.html}} *[http://ibnlive.in.com/news/azharuddin-starts-new-innings-joins-congress/85805-37.html IBN Live] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221062717/http://ibnlive.in.com/news/azharuddin-starts-new-innings-joins-congress/85805-37.html |date=2009-02-21 }} {{ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് നായകന്മാർ}} [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 8-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം നായകന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:അർജ്ജുന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അരങ്ങേറ്റ ടെസ്റ്റിൽ ശതകം നേടിയ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയ്ക്ക് വേണ്ടി ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് കളിച്ചവർ]] {{sport-bio-stub|Mohammad Azharuddin}} h6izoz1fym0eofqdt4ii8o5os96dsbo 0 32944 4671699 4669079 2026-09-29T15:45:09Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671699 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mangalore}} {{Short description|തുളുനാട് മേഖലയിലെ ഒരു പ്രധാന തുറമുഖ നഗരം}} {{For|ഈ ലേഖനം മംഗലാപുരം നഗരത്തിനെ കുറിച്ചാണ്. കർണാടക സംസ്ഥാനത്തിലെ താലൂക്ക് വിഭാഗത്തിനായി|മംഗളൂരു താലൂക്ക്}} {{Infobox settlement | name = {{large|മംഗലാപുരം}} | native_name = {{Tooltip|{{script|Tutg|𑎒𑎻𑎞 𑏐𑎭}}|കൂഡ്ല|dotted=no}} (<small>[[തുളു ഭാഷ|തുളു]]</small>)<br>{{Tooltip|{{script|knda|ಮಂಗಳೂರು}}|മംഗളൂരു|dotted=no}} (<small>[[കന്നഡ]]</small>)<br>{{Tooltip|{{script|knda|ಕೊಡಿಯಾಲ್}}|കൊടിയാൽ|dotted=no}} (<small>[[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]]</small>)<br>{{Tooltip|{{script|knda|ಮೈಕಲ}}|മൈക്കല|dotted=no}} (<small>[[ബ്യാരി]]</small>)<br>{{Tooltip|{{script|knda|ಕೊಡೆಯಾಲ}}|കൊടേയാല|dotted=no}} (<small>[[ഹാവ്യക കന്നഡ]]</small>)<br>{{Tooltip|{{script|arab|کوڈل}}|കൗഡൽ|dotted=no}} (<small>[[ഉർദു]]</small>)<br>{{Tooltip|{{script|deva|मञ्जरुन्}}|മഞ്ജരുൺ|dotted=no}} (<small>[[സംസ്കൃതം]]</small>)<br>{{Tooltip|{{script|arab|منجلور}}|മഞ്ചലൂർ|dotted=no}} (<small>[[അറബി ഭാഷ|അറബി]]</small>) | official_name = മംഗളൂരു | image_flag = | settlement_type = [[നഗരം]] | image_seal = Kodiyal Corporation logo.gif | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_skyline = [[File:Mangalore_montage.jpg|300px|center]] | image_alt = | image_caption = <center><small>ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്:</small> ടൗൺ ഹാൾ, ഔർ ലേഡി ഓഫ് റോസറി പള്ളി, [[യെനെപോയ സർവകലാശാല]], [[ഗോകർണനാഥേശ്വര ക്ഷേത്രം|കുദ്രോളി ഗോകർണ്ണനാഥേശ്വര ക്ഷേത്രം]], ഇൻഫോസിസ് കൊട്ടാര കാമ്പസ്, തണ്ണീർഭവി ബീച്ച്, ശിവ പ്രതിമ, ഫോറം ഫിസ മാൾ</center> | nickname = <br>''കർണാടകത്തിൻ്റെ കവാടം''<br>''കിഴക്കിൻ്റെ റോം''<br>''ഇന്ത്യയുടെ ഐസ്ക്രീം തലസ്ഥാനം'' | mapframe = yes | mapframe-zoom = 13 | mapframe-marker = park | pushpin_map = India Karnataka#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = <!-- {{Coord|12|52|12|N|74|52|48|E}} ---> | coordinates = {{coord|12.83982|N|74.78994|E|region:IN|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_type2 = [[ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക|ജില്ല]] | subdivision_type3 = പ്രദേശം | subdivision_type4 = [[താലൂക്ക്]] | subdivision_name1 = [[കർണ്ണാടക]] | subdivision_name2 = [[ദക്ഷിണ കന്നഡ]] | subdivision_name3 = [[കാനറ]] | subdivision_name4 = [[മംഗളൂരു താലൂക്ക്|മംഗളൂരു]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = [[മംഗളദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളദേവി]] | government_type = [[നഗരസഭ]] | governing_body = [[മംഗലാപുരം നഗരസഭ]] | leader_title = [[മേയർ]] | leader_name = മനോജ് കുമാർ <ref name="mn">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/bjps-manoj-kumar-and-ps-bhanumathi-elected-new-mayor-and-deputy-mayor-of-mangaluru/article68659015.ece |title=BJP's Manoj Kumar and P.S. Bhanumathi elected new Mayor and Deputy Mayor of Mangaluru |newspaper=The Hindu |date=19 September 2024 }}</ref> | leader_title1 = ഉപമേയർ | leader_name1 = പി.എസ്. ഭാനുമതി <ref name="mn"/> | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="area-info">{{cite web|url=http://www.mangalorecity.mrc.gov.in/|title=Mangalore City Corporation|publisher=[[Mangalore City Corporation]]|access-date=20 February 2017|archive-date=2017-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829074159/http://www.mangalorecity.mrc.gov.in/|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 184 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 22 | population_total = 724,159<ref name="pop2021">{{Cite web |title=Population of cities in India 2021 |url=https://statisticstimes.com/demographics/country/india-cities-population.php |access-date=30 January 2023 |website=Statistics Times}}</ref><ref name="table 2">{{cite web |title=Cities having population 1 lakh and above |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |publisher=Census of india |accessdate=13 August 2019}}</ref> | population_as_of = 2021 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_metro = 619,664<ref name="table 3">{{cite web |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |publisher=Census of India |accessdate=13 August 2019}}</ref> | population_demonym = ''[[മംഗലാപുരംകാർ]]'', ''Maṅgaḷūrinavaru'', ''Kudladhar'', ''Maikalathanga'', ''Mangaluriga'', ''Kodialcho'', ''Koḍiyāḷgar'' | demographics_type1 = [[ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ|ഭാഷകൾ]] | demographics1_title1 = ഭരണഭാഷകൾ | demographics1_info1 = <!-- Don't add Tulu. It is not Administrative language yet--> *[[കന്നഡ]] *[[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]] <!-- HIDDEN EDITOR NOTE: DO NOT CHANGE THESE ENTRIES ANYMORE. EDITS WILL BE REVERTED--> | demographics1_title2 = പ്രാദേശിക ഭാഷകൾ | demographics1_info2 = [[തുളു ഭാഷ|തുളു]] <small>(പ്രധാന ഭാഷ)</small> *[[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]] *[[മലയാളം]] *[[ബ്യാരി]] *[[കൊറഗ ഭാഷ|കൊറഗ]] *[[ഹാവ്യക കന്നഡ]] | timezone1 = [[ഔദ്യോഗിക ഇന്ത്യൻ സമയം|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[പിൻകോഡ്]] | postal_code = 575001 - 575030<ref name="pcode">{{cite web|url=http://pincode.net.in/KARNATAKA/DAKSHINA_KANNADA/M/MANGALORE |title=Pincode Locator Tool|access-date=16 December 2011|publisher=PINcode.Net.In}}</ref> | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-(0824)]] | area_code_type = ടെലിഫോൺ കോഡ് | registration_plate = KA-19, KA-62 | blank_name_sec1 = [[സ്ത്രീപുരുഷാനുപാതം]] | blank_info_sec1 = 1016 | blank1_name_sec1 = [[മാനവ വികസന സൂചിക]] | blank1_info_sec1 = {{increase}} 0.83<ref name="hdi">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/human-development-index-dc-exhorts-officials-to-aim-high/article8056883.ece |title=Human Development Index: DC exhorts officials to aim high |date=2 January 2016 |access-date=18 February 2016 |publisher=[[The Hindu]] }}</ref><br />{{color|darkgreen|വളരേ ഉയർന്ന}} | blank1_name_sec2 = സാക്ഷരത | blank1_info_sec2 = 94.03%<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |title=Cities having population 1 lakh and above, Census 2011 |access-date=4 October 2015 |publisher=censusindia.gov.in }}</ref> | website = {{URL|www.mangalorecity.mrc.gov.in}} }} [[കർണാടക]] [[സംസ്ഥാനം|സംസ്ഥാനത്തിലെ]] [[തുളുനാട്]] മേഖലയിലെ ഒരു പ്രധാന തുറമുഖ നഗരമാണ്‌ '''മംഗലാപുരം'''. <ref name="hindu">{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2005/12/19/stories/2005121916120100.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-04-11 |archive-date=2008-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002025051/http://www.hindu.com/2005/12/19/stories/2005121916120100.htm |url-status=dead }}</ref> ഔദ്യോഗികമായി '''മംഗളൂരു''' എന്നും, വിവിധ ഭാഷകളിൽ മറ്റ് പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name="manynames">{{Cite news|url=http://www.thenewsminute.com/karnatakas/326|title=This city has six names in six languages|access-date=22 October 2017|date=6 November 2014|publisher=[[The News Minute]]|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408184930/https://www.thenewsminute.com/karnatakas/326|url-status=dead}}</ref> ({{efn|അക്ഷരങ്ങൾക്ക് മുകളിൽ മൗസ് വെച്ചാൽ അവയുടെ മലയാളം ഉച്ചാരണം ടൂൾടിപ്പായി കാണാം.}} <small>[[തുളു ഭാഷ|തുളു]]:</small> {{Tooltip|{{script|Tutg|𑎒𑎻𑎞 𑏐𑎭}}|കൂഡ്ല|dotted=no}}, <small>[[കന്നഡ]]:</small> {{Tooltip|{{script|knda|ಮಂಗಳೂರು}}|മംഗളൂരു|dotted=no}}, <small>[[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]]:</small> {{Tooltip|{{script|knda|ಕೊಡಿಯಾಲ್}}|കൊടിയാൽ|dotted=no}}, <small>[[ബ്യാരി]]:</small> {{Tooltip|{{script|knda|ಮೈಕಲ}}|മൈക്കല|dotted=no}}, <small>[[ഹാവ്യക കന്നഡ]]:</small> {{Tooltip|{{script|knda|ಕೊಡೆಯಾಲ}}|കൊടേയാല|dotted=no}}, <small>[[ഉർദു]]:</small> {{Tooltip|{{script|arab|کوڈل}}|കൗഡൽ|dotted=no}}, <small>[[സംസ്കൃതം]]:</small> {{Tooltip|{{script|deva|मञ्जरुन्}}|മഞ്ജരുൺ|dotted=no}}, <small>[[അറബി ഭാഷ|അറബി]]:</small> {{Tooltip|{{script|arab|منجلور}}|മഞ്ചലൂർ|dotted=no}}). ഇന്ത്യയുടെ പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്ത് [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിൻ്റെ]] തീരത്തായി സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ [[ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരിന്]] പടിഞ്ഞാറ് 352 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. തലസ്ഥാന നഗരമായ ബാംഗ്ലൂരിനുശേഷം എല്ലാ അർത്ഥത്തിലും ഇത് കർണാടക സംസ്ഥാനത്തെ രണ്ടാമത്തെ പ്രധാന നഗരമാണ്. ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് അഞ്ച് പ്രധാന നഗരങ്ങളോടൊപ്പം വായു, റോഡ്, റെയിൽ, കടൽ എന്നിങ്ങനെ എല്ലാത്തരം ഗതാഗത മാർഗ്ഗങ്ങളുമുള്ള കർണാടകയിലെ ഏക നഗരമാണിത്. ''കർണാടകത്തിൻ്റെ കവാടം'' എന്ന അപരനാമത്തിലാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്. [[തുളുനാട്]] മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരമാണിത്. [[ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരിനു]] ശേഷം [[കർണാടക|കർണാടകയിലെ]] ഏറ്റവും മികച്ച രണ്ടാമത്തേതും [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] 13 ആമത്തെ മികച്ച ബിസിനസ്സ് ലക്ഷ്യസ്ഥാനവുമാണ് മംഗലാപുരം. 2011 ലെ ദേശീയ സെൻസസിലെ താൽക്കാലിക ഫലങ്ങൾ അനുസരിച്ച് നഗര സഞ്ചയത്തിലെ ആകെ ജനസംഖ്യ 619,664 ആയിരുന്നു.'' പ്രാചീന കാലത്ത് [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിലെ]] ഒരു [[തുറമുഖം|തുറമുഖമായി]] മംഗലാപുരം ഉയർന്നുവരുകയും [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഒരു പ്രധാന [[തുറമുഖം|തുറമുഖമായി]] മാറുകയും ചെയ്തു. [[ദക്ഷിണ കന്നഡ]] ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനമായ ഈ നഗരത്തിലാണ്‌ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പ്രധാന [[തുറമുഖം|തുറമുഖങ്ങളിലൊന്ന്]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[ചരക്ക്]] കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ ഇന്ത്യയിൽ ഒമ്പതാം സ്ഥാനമാണ്‌ ഈ തുറമുഖത്തിനുള്ളത്<ref name=er>{{Cite web |url=http://www.ellisonroberts.co.uk/files/ellison/EXPLORE%20KARNATAKA.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-04-11 |archive-date=2008-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410145021/http://www.ellisonroberts.co.uk/files/ellison/EXPLORE%20KARNATAKA.pdf |url-status=dead }}</ref>. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[കാപ്പി]], [[കശുവണ്ടി]] [[വ്യാപാരം|വാണിജ്യത്തിൻ്റെ]] 75 ശതമാനവും മംഗലാപുരത്താണ്‌ നടക്കുന്നത്<ref name=er/><ref name=fm>AIR FM Gold Radio, Delhi (Broadcasted at 18:15 on April 10, 2008)</ref>. [[മലബാർ]] തീരത്ത് സമുദ്ര ഗതാഗതത്തിനായുള്ള ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി ഈ [[തുറമുഖം]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[കാദംബ രാജവംശം]], [[ആലുപാസ്]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം]], [[കേലാഡി നായക്ക്|കേലാഡി നായക്കുകൾ]], [[പോർച്ചുഗൽ|പോർച്ചുഗീസുകാർ]] തുടങ്ങി നിരവധി പ്രധാന ശക്തികളാണ് ഈ തീരദേശ നഗരത്തെ ഭരിച്ചിരുന്നു. [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷുകാരും]] [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ]] ഭരണാധികാരികളുമായ [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദർ അലിയും]] [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താനും]] തമ്മിലുണ്ടായിരുന്ന സ്‌പർദ്ധയുടെ ഒരു വിഷയം ഈ നഗരമായിരുന്നു. ക്രമേണ 1799 ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ നഗരം പിടിച്ചടക്കുകയും 1947 ൽ [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം]] വരെ ഇത് [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ]] ഭാഗമായി തുടരുകയും ചെയ്തു. 1956 ൽ നഗരം മൈസൂർ സംസ്ഥാനവുമായി (ഇപ്പോഴത്തെ കർണാടക എന്നറിയപ്പെടുന്നു) നഗരം സംയോജിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. [[Image:Sultan Battery 2163.JPG|thumb|left|ഗുരുപുര നദിയിലേക്ക് ഇംഗ്ലീഷ് യുദ്ധക്കപ്പലുകൾ പ്രവേശിക്കുന്നത് തടയുന്നതിനായി ടിപ്പുസുൽത്താൻ 1784 ൽ നിർമ്മിച്ച സുൽത്താൻ ബത്തേരി.<ref>{{cite news |url = http://epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JQkcvMjAwNi8xMS8zMCNBcjAwNDAy&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom |title = Worst-Case Scenario |accessdate = 2008-08-25 |date = 30 November 2006 |publisher = [[The Times of India]] |archive-date = 2012-03-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120314044022/http://epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JQkcvMjAwNi8xMS8zMCNBcjAwNDAy&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.mumbaimirror.com/net/mmpaper.aspx?page=article&sectid=79&contentid=20080226200802261632455073e44f0c1 |title = Mangalore: Of cultural institutions, tiles and religious spots |author = Kunal Bhatia |accessdate = 2008-08-25 |date = 26 February 2008 |publisher = ''[[Mumbai Mirror]]'' }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>]] അന്താരാഷ്ട്ര നിലവാരമുള്ള മംഗലാപുരത്തെ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങൾ ലോകപ്രശസ്തമാണ്. നിരവധി മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ]] ആരോഗ്യ തലസ്ഥാനമായി നഗരത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കാം. നിരവധി സർവ്വകലാശാലകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. [[ഐശ്വര്യ റായ്]], [[അനുഷ്ക ഷെട്ടി]], [[ശിൽപ്പ ഷെട്ടി|ശിൽപ്പ ഷെട്ടി]], [[സുനിൽ ഷെട്ടി|സുനിൽ ഷെട്ടി]], [[പ്രകാശ് പദുകോൺ|പ്രകാശ് പാദുക്കോൺ]] തുടങ്ങി നിരവധി സെലിബ്രറ്റികളെ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യക്ക്]] സംഭാവന ചെയ്ത നഗരം കൂടിയാണ് മംഗലാപുരം. ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗര, ഭരണ കേന്ദ്രമാണ് മംഗലാപുരം. അതുപോലെതന്നെ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ബഹു-സാംസ്കാരിക, ബഹുഭാഷാ നഗരവും മെട്രോയല്ലാത്ത വലിയ നഗരങ്ങളിലൊന്നുമാണിത്. ഇന്ത്യയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തെ വാണിജ്യ, വ്യാവസായിക, വിദ്യാഭ്യാസ, ആരോഗ്യ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം എന്നതിലുപരി കർണാടകയിലെ തീരദേശ, മലനാട് പ്രദേശങ്ങളിലെ ഏറ്റവും വലിയ നഗരം കൂടിയാണിത്. ഒരു തുറമുഖ നഗരമായ ഇവിടെ കർണാടകയിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ വിമാനത്താവളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മംഗലാപുരം നഗര സഞ്ചയം തെക്ക് [[ഉല്ലാൽ]] മുതൽ വടക്ക് [[സൂരത്കൽ]] വരെ 30 കിലോമീറ്റർവരെ (19 മൈൽ) നീളുന്നു. നഗരം കിഴക്കോട്ട് [[വാമൻജൂർ]], [[പാഡിൽ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേയ്ക്കുവരെ നീളുന്നു. മൊട്ടക്കുന്നുകൾ, [[തെങ്ങ്|തെങ്ങുകൾ]], ശുദ്ധജല അരുവികൾ, ചുവന്ന കളിമണ്ണുകൊണ്ടുള്ള ഓടുകൾ പാകിയ മേൽക്കൂരയുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾ എന്നിവയാണ് നഗരത്തിൻ്റെ പൊതുവായുള്ള ഭൂപ്രകൃതി. ഈ തീരദേശ നഗരത്തിൽ 30 മുതൽ 40 നുമേൽ നിലകളുള്ള നിരവധി അംബരചുംബികൾ ഇവിടെയുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ 3 ഡി പ്ലാനറ്റോറിയം തുറമുഖ നഗരമായ മംഗലാപുരത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. സ്മാർട്ട് സിറ്റീസ് മിഷൻ പട്ടികയിൽ മംഗലാപുരം ഇടംപിടിച്ചിരിക്കു്നതുകൂടാതെ, ഇന്ത്യയിൽ വികസിപ്പിക്കേണ്ടായുള്ള 100 സ്മാർട്ട് സിറ്റികളിൽ ഒന്നുകൂടിയാണിത്. നഗരത്തിൻ്റെ സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നുള്ള ശരാശരി ഉയരം 22 മീറ്റർ (72 അടി) ആണ്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ [[മൺ‌സൂൺ|മൺസൂണിൻ്റെ]] സ്വാധീനത്തിലുള്ള ഒരു [[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലാ]] മൺസൂൺ കാലാവസ്ഥയാണ് മംഗലാപുരത്ത് അനുഭവപ്പെടാറുള്ളത്. ക്രി.വ. 715-ൽ [[Pandyan Kingdom|പാണ്ഡ്യൻ രാജാവായ]] ചെട്ടിയൻ നഗരത്തെ മംഗലാപുരം എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു.<ref name='namespast'/> നഗരവും തീരപ്രദേശവും [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യ രാജ്യത്തിൻ്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു.<ref name='namespast'>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/New-names-invoke-a-hoary-past/articleshow/44873377.cms|title = New names invoke a hoary past|date = 19 October 2014|work = [[The Times of India]]|access-date = 2015-02-23}}</ref> == പദോൽപ്പത്തി == [[File:Mangaladevi_temple_1.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mangaladevi_temple_1.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഹിന്ദു ദേവതയായ മംഗളദേവിയുടെ പേരിൽനിന്നാണ് മംഗലാപുരത്തിൻ്റെ നാമകരണം.]] [[മംഗളദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളദേവി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രധാന ദേവതയായ മംഗലാദേവിയുടെയോ<ref>{{cite book|title=Tulu tales: a soota chronicle|last=Kameshwar|first=G.|publisher=Rupa & Co.|year=2004|isbn=978-81-291-0427-4|p=8}}</ref> [[വജ്രയാനം|വജ്രയാന ബുദ്ധമതത്തിലെ]] താരാ ഭഗവതിയുടെ പേരിൻ്റെ പര്യായത്തിൽനിന്നോ ആയിരിക്കാം മംഗലാപുരം എന്ന പേരിൻ്റെ ഉത്ഭവം.<ref name="Sadasivan">{{cite book|title=A social history of India|last=Sadasivan|first=S.N.|publisher=APH Pub. Corp.|year=2000|isbn=81-7648-170-X|location=New Delhi|pages=207–208}}</ref> പ്രാദേശിക ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു രാജകുമാരിയായിരുന്ന പരിമള<ref name="Swami2013">{{cite book|title=A Pilgrimage To Western Ghats Temples In Karnataka|author=Swami Atmashraddhananda|publisher=Sri Ramakrishna Math, Chennai|year=2013|isbn=978-8178836157}}</ref> (പ്രമീള<ref name="profilemcc">{{cite web|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/111323/8/08_chapter%203.pdf|title=Chapter 3 - A profile of Mangalore City Corporation|access-date=21 July 2019|publisher=Shodhganga|page=4|format=PDF}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ പ്രേമലദേവി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) തൻ്റെ രാജ്യം ത്യജിച്ച് നാഥ് പാരമ്പര്യത്തിൻ്റെ സ്ഥാപകനായ മത്സേന്ദ്രനാഥിൻ്റെ ശിഷ്യയായി.<ref name="namespast2">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/New-names-invoke-a-hoary-past/articleshow/44873377.cms|title=New names invoke a hoary past|date=19 October 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=2015-02-23}}</ref> പ്രേമലദേവിയെ നാഥ് വിഭാഗത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്ത മാത്സ്യേന്ദ്രനാഥ് അവൾക്ക് മംഗളദേവി എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തുവെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="Swami20132">{{cite book|title=A Pilgrimage To Western Ghats Temples In Karnataka|author=Swami Atmashraddhananda|publisher=Sri Ramakrishna Math, Chennai|year=2013|isbn=978-8178836157}}</ref><ref name="profilemcc2">{{cite web|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/111323/8/08_chapter%203.pdf|title=Chapter 3 - A profile of Mangalore City Corporation|access-date=21 July 2019|publisher=Shodhganga|page=4|format=PDF}}</ref> മാത്സ്യേന്ദ്രനാഥിനൊപ്പം അവൾ ഈ പ്രദേശത്തെത്തിയെങ്കിലും വഴിയിൽവച്ച് അസുഖം ബാധിച്ചതിനാൽ മംഗലാപുരത്തിനടുത്തുള്ള ബോലാറിനടുത്ത് താമസിക്കേണ്ടി വന്നു.<ref name="profilemcc4">{{cite web|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/111323/8/08_chapter%203.pdf|title=Chapter 3 - A profile of Mangalore City Corporation|access-date=21 July 2019|publisher=Shodhganga|page=4|format=PDF}}</ref> ക്രമേണ അവൾ മരണമടയുകയും ശേഷം പ്രദേശവാസികൾ ബോലാറിൽ [[മംഗളദേവി ക്ഷേത്രം]] നിർമ്മിച്ച് അവളുടെ ബഹുമാനാർത്ഥം സമർപ്പണം നടത്തുകയും ചെയ്തു..<ref name="Kudva19722">{{cite book|title=History of the Dakshinatya Saraswats|url=https://archive.org/details/hhistoryofdakshi0000vnku|author=Venkataraya Narayan Kudva|publisher=Samyukta Gowda Saraswata Sabha|year=1972|p=[https://archive.org/details/hhistoryofdakshi0000vnku/page/260 260]}}</ref><ref name="Swami20134">{{cite book|title=A Pilgrimage To Western Ghats Temples In Karnataka|author=Swami Atmashraddhananda|publisher=Sri Ramakrishna Math, Chennai|year=2013|isbn=978-8178836157}}</ref> ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നഗരത്തിന് സമാനമായ ഈ പേര് ലഭിച്ചത്.<ref>{{cite book|title=Temple India|url=https://archive.org/details/rkas.551.templeindia0000unse|publisher=Vivekananda Prakashan Kendra|year=1981|p=[https://archive.org/details/rkas.551.templeindia0000unse/page/160 160]}}</ref> == ചരിത്രം == === ആദ്യകാല, മധ്യകാല ചരിത്രം === മംഗലാപുരത്തിൻ്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം വിദേശ സഞ്ചാരികളുടെ നഗരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിരവധി പരാമർശങ്ങളിൽ എടുത്തുകാണിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/175417/unearthing-rich-past.html|title=Unearthing a rich past|date=11 July 2011|access-date=17 July 2019|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref> എ.ഡി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, [[റോമൻ റിപ്പബ്ലിക്ക്|റോമൻ]] ചരിത്രകാരനായ [[പ്ലിനി ദ എൽഡർ]] കടൽക്കൊള്ളക്കാർ പരിസരത്ത് പതിവായി വരുന്നതിനാൽ<ref>{{Cite book|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137%3Abook%3D6%3Achapter%3D26#note-link33|title=Pliny the Elder, The Natural History|last=Bostock|first=John|publisher=Taylor and Francis|year=1855|isbn=|location=London|pages=|chapter=26 (Voyages to India)}}</ref> ഇറങ്ങാൻ വളരെ അഭികാമ്യമല്ലാത്ത നിട്രിയാസ് എന്ന ഒരു സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ചു പരാമർശിച്ചു, അതേസമയം [[ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|ഗ്രീക്ക്]] ചരിത്രകാരനായ [[ടോളമി]] എ.ഡി രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിട്ര എന്ന ഒരു സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ചും പരാമർശിച്ചു.<ref name="prehistory">{{cite web|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/132333/9/09_chapter%202.pdf|title=Pre-colonial urban history of Mangalore|publisher=Shodhganga|format=PDF}}</ref> [[ടോളമി|ടോളമിയുടെയും]] പ്ലിനി ദി എൽഡറുടെയും പരാമർശങ്ങൾ മംഗലാപുരത്തുകൂടി ഒഴുകുന്ന [[നേത്രാവതി]] നദിയെക്കുറിച്ചായിരിക്കാം.<ref>{{Cite book|title=Decay and Revival of Urban Centres in Medieval South India: (c. A.D. 600–1200)|last=Prasad|first=Om P.|publisher=Commonwealth Publishers|year=1989|isbn=9788171690060|volume=Volume 4 of Series in Indian history, art, and culture|location=|pages=163}}</ref> ഗ്രീക്ക് സന്യാസിയായിരുന്ന [[കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ല്യൂറ്റസ്]] തൻ്റെ ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കൃതിയായ ക്രിസ്റ്റ്യൻ ടോപ്പോഗ്രാഫിയിൽ മലബാറിനെ [[കുരുമുളക്]] വ്യാപാരത്തിൻ്റെ മുഖ്യസ്ഥാനമായും [[കുരുമുളക്]] കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്ന അഞ്ച് കുരുമുളക് കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മംഗറൂത്തിനെയും (മംഗലാപുരം തുറമുഖം) ഈ കൃതിയിൽ പരാമർശിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|title=Christian Topography|last=Indicopleustes|first=Cosmas|publisher=The Tertullian Project|year=1897|series=11|location=United Kingdom|pp=[https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.tertullian.org%2Ffathers%2Fcosmas_11_book11.htm&date=2012-03-19 358–373]|authorlink=Cosmas Indicopleustes}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Economic History of Ancient India|last=Das|first=Santosh Kumar|publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd|year=2006|isbn=9788130704234|location=|pages=301}}</ref> വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ബഹുഭാഷാ സാംസ്കാരിക മേഖലയുടെ ഹൃദയഭൂമിയാണ് മംഗലാപുരമെന്നു പറയാം. [[തുളു ഭാഷ|തുളു]] സംസാരിക്കുന്ന ജനതയുടെ ജന്മദേശമാണ് സൗത്ത് കാനറ.<ref name="Shatkin2013">{{cite book|title=Contesting the Indian City: Global Visions and the Politics of the Local|author=Gavin Shatkin|date=14 August 2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-118-29584-7|chapter=Chapter 10 : Planning Mangalore: Garbage Collection in a Small Indian City}}</ref> ക്രി.മു. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഈ നഗരം [[മൗര്യസാമ്രാജ്യം|മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ]] ഭാഗമായി ബുദ്ധ ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന [[മഗധ|മഗധയിലെ]] [[അശോകചക്രവർത്തി|അശോകൻ്റെ]] ഭരണത്തിൻകീഴിലായിരുന്നു..<ref name="bmsc">{{cite thesis|type=Ph.D.|author=Fedrick Sunil Kumar N.I|title=The basel mission and social change-Malabar and south canara a case study (1830–1956)"|publisher=University of Calicut|date=2006|chapter=Chapter 6 : The Basel Mission in South Canara|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/30037/13/13_chapter%206.pdf}}</ref>{{rp|176}} എ.ഡി മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ട് വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ വടക്കൻ കാനറയിലെ ബനവാസി ആസ്ഥാനമാക്കി ഭരണം നടത്തിയിരുന്ന [[കാദംബ രാജവംശം]] കാനറ മേഖലയെ ഒന്നാകെ സ്വതന്ത്ര ഭരണാധികാരികളായി ഭരിച്ചു.<ref name="Puttaswamaiah19802">{{cite book|title=Economic Development of Karnataka: A Treatise in Continuity and Change|url=https://archive.org/details/lbg.330.195.487.put.5878|author=K. Puttaswamaiah|publisher=Oxford & IBH|year=1980|page=[https://archive.org/details/lbg.330.195.487.put.5878/page/32 33]}}</ref> ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ പകുതി മുതൽ പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ ഒടുക്കം വരെ തെക്കൻ കാനറ പ്രദേശം ഭരിച്ചിരുന്നത് സ്വദേശികളായിരുന്ന ആലുപ ഭരണാധികാരികളാണ്..<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/tulu-stone-inscription-in-veeranarayana-temple-belongs-to-1159-ad-historian/article26344575.ece|title=Tulu stone inscription in Veeranarayana temple belongs to 1159 A.D.: Historian|date=22 February 2019|access-date=18 July 2019|publisher=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="tuluacademy">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/tulu-academy-to-publish-book-on-history-of-barakuru/article8039303.ece|title=Tulu academy to publish book on history of Barakuru|date=24 March 2016|access-date=18 July 2019|publisher=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="prehistory2">{{cite web|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/132333/9/09_chapter%202.pdf|title=Pre-colonial urban history of Mangalore|publisher=Shodhganga|format=PDF}}</ref> പ്രധാന പ്രാദേശിക രാജവംശങ്ങളായിരുന്ന ബദാമിയിലെ [[ചാലൂക്യ രാജവംശം|ചാലൂക്യർ]], മന്യഖേതയിലെ [[രാഷ്ട്രകൂടർ|രാഷ്ട്രകൂടന്മാർ]], കല്യാണിയിലെ [[ചാലൂക്യ രാജവംശം|ചാലൂക്യർ]], [[ദ്വാരസമുദ്രം|ദ്വാരസമുദ്രത്തിലെ]] [[ഹൊയ്സള സാമ്രാജ്യം|ഹൊയ്‌സാന്മാർ]] തുടങ്ങിയവരുടെ സാമന്തന്മാരായാണ് ആലുപ രാജാക്കന്മാർ ഭരണം നടത്തിയിരുന്നത്..<ref name="sk">{{cite book|title=South Kanara, 1799–1860: a study in colonial administration and regional response|last=Bhat|first=N. Shyam|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=978-81-7099-586-9}}</ref>{{rp|17}} ആലുപ രാജാവായിരുന്ന കവി ആലുപേന്ദ്രയുടെ (1110–1160) ഭരണകാലത്ത്, [[ടുണീഷ്യ|ടുണീഷ്യയിൽനിന്നുള്ള]] ജൂത വ്യാപാരി അബ്രഹാം ബെൻ യിജു പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[മദ്ധ്യപൂർവേഷ്യ|മദ്ധ്യപൂർവ്വേഷ്യക്കും]] ഇന്ത്യയ്ക്കും ഇടയിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് ഇവിടം സന്ദർശിച്ചിരുന്നു.<ref>{{harvnb|Ghosh|2002|p=[https://books.google.com/books?id=QQHp9wsWaZcC&pg=PA189&dq=&sig=ACfU3U1d2AKJLTdQT1Hs-VurHOe06DStCg#PPA189,M1 189]|Ref=9}}</ref> 1342 ൽ നഗരം സന്ദർശിച്ച മൊറോക്കൻ സഞ്ചാരിയായ [[ഇബ്ൻ ബത്തൂത്ത|ഇബ്നു ബത്തൂത്ത]] ഇതിനെ മഞ്ജാരൂർ എന്ന് വിളിക്കുകയും പട്ടണം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ‘എസ്റ്റുറി ഓഫ് വുൾഫ്’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വലിയ അഴിമുഖത്തായിരുന്നുവെന്നും ഇത് മലബാർ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ അഴിമുഖമായിരുന്നുവെന്നും പരാമർശിച്ചിരുന്നു..<ref>{{harvnb|Lee|1829|loc=[https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.columbia.edu%2Fitc%2Fmealac%2Fpritchett%2F00generallinks%2Fibnbatuta%2F07china2.html%23malabar&date=2012-03-19 Perils and detours in Malabar]|Ref=17}}</ref><ref name="Doddamane1993">{{cite book|title=Muslims in Dakshina Kannada: A Historical Study up to 1947 and Survey of Recent Developments|author=A. Wahab Doddamane|publisher=Green Words Publication|year=1993}}</ref>{{rp|30}} 1345 ആയപ്പോഴേക്കും [[വിജയനഗര]] ഭരണാധികാരികൾ ഈ പ്രദേശം തങ്ങളുടെ വരുതിയിലാക്കി..<ref name="sk2">{{cite book|title=South Kanara, 1799–1860: a study in colonial administration and regional response|last=Bhat|first=N. Shyam|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=978-81-7099-586-9}}</ref>{{rp|17}} വിജയനഗര കാലഘട്ടത്തിൽ (1345–1550) തെക്കൻ കാനറയെ മംഗലാപുരം, ബർകൂർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു രാജ്യങ്ങൾ (പ്രവിശ്യകൾ) ആയി വിഭജിക്കുകയും ഓരോന്നിന്റേയും ഭരണകാര്യങ്ങൾക്കായി രണ്ടു ഗവർണർമാരെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="prehistory3">{{cite web|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/132333/9/09_chapter%202.pdf|title=Pre-colonial urban history of Mangalore|publisher=Shodhganga|format=PDF}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/Rare-inscription-of-Vijayanarar-discovered/articleshow/6447579.cms|title=Rare inscription of Vijayanagar discovered|date=27 August 2010|access-date=18 July 2019|publisher=[[The Times of India]]}}</ref>&nbsp;എന്നാൽ ഫലത്തിൽ പലപ്പോഴും ഒരു ഗവർണർ മാത്രമാണ് മംഗലാപുരം, ബർകൂർ പ്രവിശ്യകളെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത്..<ref name="sk3">{{cite book|title=South Kanara, 1799–1860: a study in colonial administration and regional response|last=Bhat|first=N. Shyam|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=978-81-7099-586-9}}</ref>{{rp|19}} അധികാരം കേലാഡി ഭരണാധികാരികളുടെ കൈകളിലേക്ക് എത്തിയപ്പോൾ (1550–1763) അവർക്ക് ബർക്കൂരിൽ മാത്രം ഒരു ഗവർണർ എന്ന നിലയിലായി. &nbsp;1448 ൽ [[സമർഖണ്ഡ്|സമർഖണ്ഡിലെ]] സുൽത്താൻ ഷാരൂഖിൻ്റെ പേർഷ്യൻ അംബാസഡർ അബ്ദുർ റസാഖ് വിജയനഗര രാജസദസ്സിലേയ്ക്കുള്ള &nbsp;യാത്രാമധ്യേ മംഗലാപുരം സന്ദർശിച്ചു.<ref>{{cite journal|last=Sewell|first=Robert|title=The Project Gutenberg E-text of A Forgotten Empire: Vijayanagar; A Contribution to the History of India|format=PDF|url=https://my.eng.utah.edu/~banerjee/Ebooks/Vijayanagar.pdf|publisher=[[Project Gutenberg]]|page=46|access-date=18 July 2019|date=July 2002}}</ref><ref name="Doddamane19932">{{cite book|title=Muslims in Dakshina Kannada: A Historical Study up to 1947 and Survey of Recent Developments|author=A. Wahab Doddamane|publisher=Green Words Publication|year=1993}}</ref>{{rp|31}}1506 ൽ ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ച [[ഇറ്റലി|ഇറ്റാലിയൻ]] നാവിക സഞ്ചാരിയായ [[ലുഡോവിക്കോ ഡി വർത്തേമ]] പറയുന്നത്, മംഗലാപുരം തുറമുഖത്ത് [[അരി]] നിറച്ചു പുറപ്പെടാൻ തയ്യാറായിനിൽക്കുന്ന അറുപതോളം യാനങ്ങൾ താൻ കണ്ടുവെന്നാണ്..<ref name="sk4">{{cite book|title=South Kanara, 1799–1860: a study in colonial administration and regional response|last=Bhat|first=N. Shyam|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=978-81-7099-586-9}}</ref>{{rp|20}} === ആദ്യകാല ആധുനിക ചരിത്രം === പോർച്ചുഗീസ് പര്യവേഷകനായ [[വാസ്കോ ഡ ഗാമ|വാസ്കോഡ ഗാമ]] മംഗലാപുരത്തിനടുത്തുള്ള [[സെന്റ് മേരീസ് ദ്വീപുകൾ|സെന്റ് മേരീസ് ദ്വീപുകളിൽ]] വന്നിറങ്ങിയ 1498 മുതൽ മംഗലാപുരത്ത് യൂറോപ്യൻ സ്വാധീനം കാണാം.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/life/2002/09/16/stories/2002091600170300.htm|title=Where rocks tell a tale|first=J.|last=Kamath|date=16 September 2002|access-date=8 July 2008|publisher=[[Business Line|The Hindu Business Line]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65qXkyc56?url=http://www.thehindubusinessline.in/life/2002/09/16/stories/2002091600170300.htm|archivedate=1 March 2012|df=dmy}}</ref> പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ [[കാനറ|കാനറയിൽ]] ഗണ്യമായ വാണിജ്യ താൽപ്പര്യങ്ങൾ നേടുവാനായി എത്തി.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/abbakka-utsav-2019-to-be-held-under-supervision-of-dc/articleshow/68203620.cms|title=Abbakka Utsav 2019 to be held under supervision of DC|date=28 February 2019|access-date=18 July 2019|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> അക്കാലത്തെ [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ]] ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന [[കൃഷ്ണദേവരായർ]] (1509–1529) പോർച്ചുഗീസുകാരുമായി സൗഹൃദബന്ധം പുലർത്തി.<ref name="Jayapalan2001">{{cite book|title=History of India From 1206 to 1773|author=N. Jayapalan|publisher=Atlantic Publishers & Distributors|year=2001|isbn=978-8171569151|p=84}}</ref> പോർച്ചുഗീസ് വ്യാപാരം ക്രമേണ ശക്തി പ്രാപിക്കുകയും തീരത്തുടനീളം അറബ്, മാപ്പിള വ്യാപാരത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="sk5">{{cite book|title=South Kanara, 1799–1860: a study in colonial administration and regional response|last=Bhat|first=N. Shyam|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=978-81-7099-586-9}}</ref> 1524 ൽ, [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്ടെ]] മുസ്ലീം വ്യാപാരികൾക്ക് മംഗലാപുരത്തും ബസ്രൂരിലും ഏജന്റുമാർ ഉണ്ടെന്ന് [[വാസ്കോ ഡ ഗാമ|വാസ്കോഡാമ]] കേട്ടറിഞ്ഞപ്പോൾ, നദികളെ ഉപരോധിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഉത്തരവിട്ടു.<ref name="sk6">{{cite book|title=South Kanara, 1799–1860: a study in colonial administration and regional response|last=Bhat|first=N. Shyam|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=978-81-7099-586-9}}</ref> 1526-ൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ ലോപോ വാസ് ഡി സമ്പായോയുടെ വൈസ്രോയി പദത്തിനുകീഴിൽ മംഗലാപുരം കൈവശപ്പെടുത്തി.<ref name="Wenger2017">{{cite book|title=Tipu Sultan: A Biography|author=Estefania Wenger|publisher=Alpha Editions|year=2017|isbn=9789386367440}}</ref> തീരദേശ വ്യാപാരം പൂർണ്ണമായും മുസ്ലീം കച്ചവടക്കാരിൽനിന്ന് പോർച്ചുഗീസ് കരങ്ങളിലേയ്ക്കു കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref name="sk7">{{cite book|title=South Kanara, 1799–1860: a study in colonial administration and regional response|last=Bhat|first=N. Shyam|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=978-81-7099-586-9}}</ref>{{rp|20}} 1550 ൽ [[വിജയനഗര]] ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന സദാശിവ രായ, കാനറയുടെ തീരപ്രദേശത്തെ ഭരണനിർവ്വഹണം കെലാഡിയിലെ സദാശിവ് നായകയെ ഏൽപ്പിച്ചു.<ref name="sk8">{{cite book|title=South Kanara, 1799–1860: a study in colonial administration and regional response|last=Bhat|first=N. Shyam|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=978-81-7099-586-9}}</ref> 1554 ആയപ്പോഴേക്കും സൗത്ത് കാനറയിൽ രാഷ്ട്രീയ അധികാരം സ്ഥാപിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു.<ref name="Shastry2000">{{cite book|title=Goa-Kanara Portuguese relations 1498-1763|author=Bhagamandala Seetharama Shastry|publisher=Concept Publishing Company|year=2000|isbn=9788170228486|p=8}}</ref> 1565 ൽ [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ]] ശിഥിലീകരണം കെലാഡി ഭരണാധികാരികൾക്ക് തീരദേശ കാനറ മേഖലയെ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ കൂടുതൽ ശക്തി നൽകി..<ref name="sk9">{{cite book|title=South Kanara, 1799–1860: a study in colonial administration and regional response|last=Bhat|first=N. Shyam|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=978-81-7099-586-9}}</ref>{{rp|27}} അവർ [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ]] ഭരണ സംവിധാനം തുടർന്നു.<ref name="sk10">{{cite book|title=South Kanara, 1799–1860: a study in colonial administration and regional response|last=Bhat|first=N. Shyam|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=978-81-7099-586-9}}</ref> മംഗലാപുരം, ബർകൂർ എന്നീ രണ്ട് പ്രവിശ്യകൾ അപ്രകാരംതന്നെ തുടർന്നു..<ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/336375/remains-another-day.html|title=Remains of another day|access-date=18 July 2019|publisher=[[Deccan Herald]]|date=3 June 2013}}</ref><ref name="tuluacademy2">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/tulu-academy-to-publish-book-on-history-of-barakuru/article8039303.ece|title=Tulu academy to publish book on history of Barakuru|date=24 March 2016|access-date=18 July 2019|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> മംഗലാപുരം ഗവർണർ തൻ്റെ പ്രവിശ്യയിലെ കേലാഡി സൈന്യത്തിൻ്റെകൂടി ഗവർണറായി പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name="sk11">{{cite book|title=South Kanara, 1799–1860: a study in colonial administration and regional response|last=Bhat|first=N. Shyam|publisher=Mittal Publications|year=1998|isbn=978-81-7099-586-9}}</ref>{{rp|30}} ഇറ്റാലിയൻ സഞ്ചാരിയായ [[പിയട്രോ ഡെല്ല വാലെ]] 1623-1624 ൽ ഇവിടം സന്ദർശിച്ചു.<ref>[https://books.google.com/books?id=QhLwrzK4Hq8C Viaggi di Pietro Della Valle il pellegrino], Parte terza, by Pietro Della Valle and Mario Schipano, Rome (1663), pages 222-224.</ref> അറബ് കച്ചവടത്തിന് പോർച്ചുഗീസുകാർ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയതിൻ്റെ പ്രതികാരമായി 1695 ൽ അറബികൾ പട്ടണം ചുട്ടെരിച്ചു.<ref>{{cite book|title=Karnataka, History, Administration & Culture|last=Muthanna|first=I. M.|publisher=Lotus Printers|year=1977|p=235}}</ref> [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ സാമ്രാജ്യത്തിൻ്റെ]] യഥാർത്ഥ ഭരണാധികാരിയായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന [[ഹൈദർ അലി]] 1763 ൽ മംഗലാപുരം കീഴടക്കി, തത്ഫലമായി 1767 വരെ നഗരം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലാകുകയും ചെയ്തു. 1767 മുതൽ 1783 വരെ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയാണ്]] മംഗലാപുരം ഭരിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും പിന്നീട് അവരുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് 1783 ൽ [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദരാലിയുടെ]] പുത്രൻ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പുവിൻ്റെ]] കരങ്ങളിലേയ്ക്കു നഗരം വഴുതിവീണതോടെ അദ്ദേഹം നഗരത്തെ ജലാലാബാദ് എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. രണ്ടാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധം 1784 മാർച്ച് 11 ന് ടിപ്പു സുൽത്താനും [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയും]] തമ്മിൽ ഒപ്പുവച്ച മംഗലാപുരം ഉടമ്പടിയോടെ അവസാനിച്ചു. നാലാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ടിപ്പു പരാജയപ്പെട്ടതിനുശേഷം നഗരം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ]] കീഴിലുള്ള [[സൗത്ത് കാനറ]] ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനമായി മാറുകയും ചെയ്തു. 1801 ൽ മംഗലാപുരം സന്ദർശിച്ച [[സ്കോട്ട്‌ലൻഡ്|സ്കോട്ടിഷ്]] [[ഭിഷ്വഗരൻ|ഭിഷഗ്വരൻ]] ഫ്രാൻസിസ് ബുക്കാനൻ പറയുന്നതുപ്രകാരം, വ്യാപാര പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും സമ്പന്നവുമായ ഒരു [[തുറമുഖം|തുറമുഖമായിരുന്നു]] മംഗലാപുരം. [[കയറ്റുമതി|കയറ്റുമതിയിലെ]] പ്രധാന ഇനമായിരുന്ന [[അരി]], [[മസ്കറ്റ്]], [[മുംബൈ|ബോംബെ]], [[ഗോവ]], [[മലബാർ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്തിരുന്നു. [[മുംബൈ|ബോംബെ]], [[സൂരത്|സൂററ്റ്]], [[കച്ച് ജില്ല|കച്ച്]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് സുപാരി അല്ലെങ്കിൽ [[വെറ്റില]] കയറ്റുമതി ചെയ്തിരുന്നു. [[കുരുമുളക്|കുരുമുളകും]] [[ചന്ദനം|ചന്ദനവും]] ബോംബെയിലേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്തിരുന്നു. കാസിയ [[കറുവ|കറുവാപ്പട്ട]], [[പഞ്ചസാര]], [[ഇരുമ്പ്]], [[പൊട്ടാസിയം നിട്രേറ്റ്]], [[ഇഞ്ചി]], [[കയർ]], മരങ്ങൾ എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം [[മഞ്ഞൾ|മഞ്ഞളും]] &nbsp;[[മസ്കറ്റ്|മസ്‌കറ്റ്]], [[കച്ച് ജില്ല|കച്ച്]], [[സൂരത്|സൂററ്റ്]], [[മുംബൈ|ബോംബെ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്തിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ സർക്കാർ ഈ മേഖലയിലെ വ്യവസായവൽക്കരണത്തെ പിന്തുണച്ചില്ല, പ്രാദേശിക മൂലധനം കൂടുതലും ഭൂമിയിലും പണമിടപാടിലുമായി നിക്ഷേപം തുടരുകയും ഇത് ഈ മേഖലയിലെ പിൽക്കാല ബാങ്കിംഗിൻ്റെ വികസനത്തിന് കാരണമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട്|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ]] തുടക്കത്തിൽ യൂറോപ്യൻ മിഷനറിമാരുടെ വരവോടെ, ഈ മേഖലയിൽ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വികസനവും യൂറോപ്യൻ വ്യവസായങ്ങളെ മാതൃകയാക്കിയുള്ള ഒരു ആധുനിക വ്യാവസായിക അടിത്തറയും രൂപംകൊണ്ടു. &nbsp;വ്യവസായവൽക്കരണ പ്രക്രിയയുടെ കേന്ദ്രമായി 1834 ൽ ലൂഥറൻ സ്വിസ് ബാസൽ മിഷൻ ആരംഭിച്ചു. പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സ്, തുണി-നെയ്ത്ത് മില്ലുകൾ, മംഗലാപുരം ഓടുകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന ഫാക്ടറികൾ എന്നിവ മിഷനറിമാർ ഇവിടെ സ്ഥാപിച്ചു. 1859 ൽ കാനറ (മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ഭാഗമായിരുന്ന) വടക്കൻ കാനറയായും തെക്കൻ കാനറയായും രണ്ടു ശാഖകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മംഗലാപുരം തെക്കൻ കാനറയിലേക്ക് മാറ്റി അതിൻ്റെ ആസ്ഥാനമായി മാറി. തെക്കൻ &nbsp;കാനറ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിൽത്തന്നെ തുടർന്നപ്പോൾ വടക്കൻ കാനറയെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തുകയും 1862 ൽ ബോംബെ പ്രസിഡൻസിയിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു. === പിൽക്കാല ആധുനിക-സമകാലിക ചരിത്രം === മദ്രാസ് ടൌൺ ഇംപ്രൂവ്‌മെന്റ് ആക്റ്റ് (1865) പ്രാബല്യത്തിൽ വരുത്തിയത് 1866 മെയ് 23 ന് നഗര ആസൂത്രണം, നാഗരിക സൌകര്യങ്ങൾ എന്നിവ നൽകുന്നതിന് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള ഒരു മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിൽ സ്ഥാപിക്കാൻ നിർബന്ധിതമായി. 1878 ൽ മംഗലാപൂരിലെത്തിയ ഇറ്റാലിയൻ ജെസ്യൂട്ടുകൾ നഗരത്തിൻ്റെ വിദ്യാഭ്യാസം, സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ, ആരോഗ്യം, സാമൂഹിക ക്ഷേമം എന്നിവയിൽ ഒരു സുപ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചിരുന്നു. 1907 ൽ മംഗലാപുരം നഗരത്തെ [[ദക്ഷിണ റെയിൽവേ|സതേൺ റെയിൽ‌വേയുമായി]] ബന്ധിപ്പിച്ചതും തുടർന്നുള്ള ഇന്ത്യയിലെ മോട്ടോർ വാഹനങ്ങളുടെ വ്യാപനവും നഗരവും രാജ്യത്തിൻ്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരവും ആശയവിനിമയവും കൂടുതൽ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനു സഹായകമായി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ ബോംബെ, ബാംഗ്ലൂർ, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് വിദ്യാസമ്പന്നരായ മനുഷ്യശക്തിയുടെ പ്രധാന ഉറവിടമായി മംഗലാപുരം മാറിയിരുന്നു. സംസ്ഥാന പുനസംഘടനാ നിയമത്തിൻ്റെ (1956) ഫലമായി, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്തിൽ (ഇപ്പോൾ കർണാടക എന്നറിയപ്പെടുന്നു) മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ ഈ ഭാഗം ഉൾപ്പെടുത്തി. ജനസംഖ്യയനുസരിച്ച് മംഗലൂർ കർണാടകയിലെ നാലാമത്തെ വലിയ നഗരമാണ് എന്നതുപോലെതന്നെ [[അറബിക്കടൽ]] തീരത്തേക്ക് കർണാടകയ്ക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്ന എട്ടാമത്തെ വലിയ തുറമുഖമാണിത്. 1974 ൽ ന്യൂ മംഗലാപുരം തുറമുഖം ആരംഭിക്കുകയും 1976 ൽ മംഗലാപുരം കെമിക്കൽസ് & ഫെർട്ടിലൈസേഴ്‌സ് ലിമിറ്റഡ് കമ്മീഷൻ ചെയ്യുകയും ചെയ്തതോടെ 1970-80 ദശകങ്ങളിൽ &nbsp;മംഗലാപുരം നഗരം ഗണ്യമായ വളർച്ച കൈവരിച്ചു, == ഭൂമിശാസ്ത്രം, കാലാവസ്ഥ എന്നിവ == [[File:Mangalorefort1783.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mangalorefort1783.jpg|പകരം=A fort with two-tiered ramparts and many bastions rises above the far bank of a river. Some human settlements are visible nearby.|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|1783 ൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി ഏറ്റെടുത്ത ശേഷം നിർമ്മിച്ച മംഗലാപുരം കോട്ടയുടെ പേനയും മഷിയും ഉപയോഗിച്ചു വരച്ച ചിത്രം.]] [[File:Front_view_of_St._Paul's_Church,_Mangalore.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Front_view_of_St._Paul's_Church,_Mangalore.jpg|ലഘുചിത്രം|1843 ൽ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം സെന്റ് പോൾസ് ചർച്ച് നിർമ്മിച്ചു.]] [[File:Light_House_Hill,_Mangalore.JPG|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Light_House_Hill,_Mangalore.JPG|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഹംപൻകട്ടയിലെ ലൈറ്റ് ഹൌസ് ഹില്ലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലൈറ്റ്ഹൌസ് ടവർ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസേനയുടെ കാവൽ ഗോപുരമായി പ്രവർത്തിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2005/06/18/stories/2005061800910200.htm|title=Feeling on top of the world|access-date=22 August 2008|first=M.|last=Raghuram|publisher=[[The Hindu]]|date=18 June 2005|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/66BGA0KPU?url=http://www.hindu.com/mp/2005/06/18/stories/2005061800910200.htm|archivedate=15 March 2012|df=dmy}}</ref>]] [[പ്രമാണം:Panamburbeach057.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|[[പനമ്പൂർ ബീച്ച്|പനമ്പൂർ ബീച്ചിലെ]] അസ്തമയം.]] [[പ്രമാണം:Ullal_Bridge_Mangalore.JPG|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|നേത്രാവതി പാലത്തിൽ നിന്നുള്ള സൂര്യാസ്തമയ ദൃശ്യം.]] [[കർണാടക]]യിലെ ദക്ഷിണ [[കന്നഡ]] ജില്ലയിൽ {{Coord|12.87|N|74.88|E}} അക്ഷാംശ രേഖാംശങ്ങളിലാണ് മംഗലാപുരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.<ref name="Mangalore, India Page">{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Mangalore.html|title=Mangalore, India Page|access-date=19 March 2008|publisher=Falling Rain Genomics, Inc}}</ref> ഈ നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 22 മീറ്റർ (72 അടി) ഉയരത്തിലാണ്.<ref>{{cite web|url=http://envis.tropmet.res.in/rainfall_stations.htm|title=Rainfall Stations in India|access-date=27 July 2008|publisher=[[Indian Institute of Tropical Meteorology]] ([[Pune]])|archiveurl=https://www.webcitation.org/5tcfc0JvM?url=http://envis.tropmet.res.in/rainfall_stations.htm|archivedate=20 October 2010|url-status=dead|df=dmy}}</ref> കർണാടകയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നാഗരിക തീരദേശ കേന്ദ്രമായ [[ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ല|ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ലയുടെ]] ഭരണകേന്ദ്രമാണിത്.<ref name="urb">{{cite book|title=Urban governance and management: Indian initiatives|last1=Rao|first1=P. S. N.|publisher=Indian Institute of Public Administration in association with Kanishka Publishers, Distributors|isbn=978-81-7391-801-8|page=402}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മംഗലാപുരം നഗരത്തിനു പടിഞ്ഞാറ് [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലും]] കിഴക്ക് [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടവുമാണ്]] അതിരുകൾ.<ref name="Mangalore, India Page3">{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Mangalore.html|title=Mangalore, India Page|access-date=19 March 2008|publisher=Falling Rain Genomics, Inc}}</ref> ഒരു മുനിസിപ്പൽ നഗരമായ മംഗലാപുരം 184 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ 2 (71.04 ചതുരശ്ര മൈൽ) പ്രദേശത്തായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. മംഗലാപുരം പകൽസമയത്ത് മിതമായും രാത്രിയിൽ ശാന്തമായ കാറ്റും അനുഭവപ്പെടുന്ന പ്രദേശമാണ്. നഗരത്തിൻ്റെ ഭൂപ്രകൃതി തീരത്തുനിന്ന് 30 കിലോമീറ്റർ (18.64 മൈൽ) ദൂരേയ്ക്കുവരെ സമതലമായും പശ്ചിമഘട്ടത്തിനു കിഴക്കൻ ദിശയിലേക്ക് അടുക്കുമ്പോൾ കുത്തനെ ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും മാറുന്നു. നഗരത്തിൻ്റെ ഭൂതത്വശാസ്ത്രത്തിൻ്റെ സവിശേഷത കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ കാഠിന്യമുളള ലാറ്ററൈറ്റ് പ്രകൃതിയും കടൽത്തീരത്തെ മണ്ണിൻ്റെ മണൽകലർന്ന പ്രകൃതി എന്നിവയാണ്. മിതമായ ഭൂകമ്പ സാധ്യതയുള്ള സീസ്മിക് III മണ്ഡലമായി നഗര കേന്ദ്രമായി മംഗലാപുരത്തെ ജിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. [[നേത്രാവതി|നെത്രാവതി]], [[ഗുരുപുര നദി|ഗുരുപുര നദികൾ]] നഗരത്തെ വലയം ചെയ്ത് ഒഴുകുന്നു. ഇതിൽ ഗുരുപുര നദി നഗരത്തിൻ്റെ വടക്ക് ഭാഗത്തും [[നേത്രാവതി]] നഗരത്തിൻ്റെ തെക്ക് ഭാഗത്തുമായാണ് ഒഴുകുന്നത്. ഈ നദികൾ നഗരത്തിൻ്റെ തെക്കു-പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശത്തായി ഒരു [[അഴിമുഖം]] തീർക്കുകയും പിന്നീട് [[അറബിക്കടൽ|അറേബ്യൻ കടലിലേക്ക്]] പതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നഗരത്തിലെ പ്രാഥമിക സസ്യങ്ങളിൽ [[തെങ്ങ്|തെങ്ങുകൾ]], പനകൾ, [[അശോകം|അശോകമരങ്ങൾ]] എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. [[കോപ്പൻ കാലാവസ്ഥാ വിഭാഗീകരണ രീതി|കോപ്പൻ കാലാവസ്ഥാ വർഗ്ഗീകരണത്തിനുകീഴിലുള്ള]] ഉഷ്ണമേഖലാ മൺസൂൺ കാലാവസ്ഥ അനുഭവപ്പെടുന്ന ഈ പ്രദേശം തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ കാലവർഷത്തിൻ്റെ അറേബ്യൻ കടൽ വിഭാഗത്തിൻ്റെ നേരിട്ടുള്ള സ്വാധീനത്തിലാണ്. മൊത്തം വാർഷിക മഴയുടെ 95 ശതമാനവും മെയ് മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയുള്ള ആറുമാസത്തിനുള്ളിൽ ഇവിടെ ലഭിക്കുന്നു, ഡിസംബർ മുതൽ മാർച്ച് വരെയുള്ള കാലം തീരെ വരണ്ടതാണ്. മംഗലാപുരത്തെ ശരാശരി വാർഷിക പ്രസിപ്പിറ്റേഷൻ 3,796.9 മില്ലിമീറ്ററാണ് (149 ഇഞ്ച്). ഈർപ്പം ശരാശരി 75 ശതമാനമാണെങ്കിലും ജൂൺ, ജൂലൈ, ഓഗസ്റ്റ് മാസങ്ങളിൽ ഇതു വർദ്ധിക്കുന്നു. ഉയർന്ന ശരാശരി ഈർപ്പം ജൂലൈയിൽ 93 ശതമാനവും കുറഞ്ഞ ശരാശരി ഈർപ്പം ജനുവരിയിൽ 56 ശതമാനവുമാണ്. ഏറ്റവും വരണ്ടതും കുറഞ്ഞ ഈർപ്പമുള്ളതുമായ മാസങ്ങൾ ഡിസംബർ മുതൽ ഫെബ്രുവരി വരെയാണ്. ഈ കാലയളവിൽ, പകൽസമയത്തെ താപനില 34 ° C (93 ° F) ന് താഴെയായി നിലനിൽക്കുകയും രാത്രിയിൽ 19 ° C (66 ° F) ലേക്ക് താഴുകയും ചെയ്യുന്നു. രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ഏറ്റവും താഴ്ന്ന താപനിലകൾ 1992 ജനുവരി 8 ന് പനമ്പൂരിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയ 15.6 (C (60 ° F), 1974 നവംബർ 19 ന് ബാജ്‌പേയിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട 15.9 (C (61 ° F) എന്നിവയാണ്. ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പിൻ്റെ രേഖകൾ പ്രകാരം മംഗലാപുരത്ത് ഒരിക്കലും താപനില 40 ° C (104 ° F) വരെ എത്തിയിട്ടില്ല. 1985 മാർച്ച് 13 ന് അനുഭവപ്പെട്ട 38.1 (C (101 ° F) ആണ് നഗരത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ഏറ്റവും ഉയർന്ന താപനില. വേനൽക്കാലം മഴക്കാലത്തിന് വഴിമാറിക്കൊടുക്കുന്നതോടെ [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തിൻ്റെ]] സ്വാധീനത്താൽ ഇന്ത്യയിലെ മറ്റേതൊരു നഗര കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കാളും കൂടുതൽ മഴ ഇവിടെ അനുഭവിക്കുന്നു. സെപ്റ്റംബറിൽ മഴ കുറയുകയും ഒക്ടോബറിൽ ഇടയ്ക്കിടെ മഴ പെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു 24 മണിക്കൂർ കാലയളവിൽ ഇവിടെ രേഖപ്പെടുത്തിയ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മഴ 2003 ജൂൺ 22 നു ലഭിച്ച 330.8 മില്ലിമീറ്റർ (13 ഇഞ്ച്) മഴയായിരുന്നു. &nbsp;1994 ൽ മംഗലാപുരത്ത് 5,018.52 മില്ലിമീറ്റർ (198 ഇഞ്ച്) എന്ന തോതിൽ കനത്ത വാർഷിക മഴ ലഭിച്ചിരുന്നു.{{Weather box|location=Mangalore, India|metric first=yes|single line=y|Jan record high C=36.3|Feb record high C=37.8|Mar record high C=38.1|Apr record high C=36.6|May record high C=36.7|Jun record high C=34.4|Jul record high C=35.5|Aug record high C=32.2|Sep record high C=34.6|Oct record high C=35.0|Nov record high C=35.6|Dec record high C=35.6|Jan high C=32.8|Feb high C=33.0|Mar high C=33.5|Apr high C=34.0|May high C=33.3|Jun high C=29.7|Jul high C=28.2|Aug high C=28.4|Sep high C=29.5|Oct high C=30.9|Nov high C=32.3|Dec high C=32.8|year high C=31.5|Jan low C=20.8|Feb low C=21.8|Mar low C=23.6|Apr low C=25.0|May low C=25.1|Jun low C=23.4|Jul low C=22.9|Aug low C=23.0|Sep low C=23.1|Oct low C=23.1|Nov low C=22.4|Dec low C=21.2|year low C=22.9|Jan record low C=16.1|Feb record low C=17.3|Mar record low C=18.8|Apr record low C=19.7|May record low C=20.4|Jun record low C=20.5|Jul record low C=19.8|Aug record low C=19.4|Sep record low C=20.2|Oct record low C=19.1|Nov record low C=15.9|Dec record low C=16.1|rain colour=green|Jan rain mm=1.1|Feb rain mm=0.2|Mar rain mm=2.9|Apr rain mm=24.4|May rain mm=183.2|Jun rain mm=1027.2|Jul rain mm=1200.4|Aug rain mm=787.3|Sep rain mm=292.1|Oct rain mm=190.8|Nov rain mm=70.9|Dec rain mm=16.4|year rain mm=3796.9|Jan rain days=0.2|Feb rain days=0|Mar rain days=0.3|Apr rain days=1.6|May rain days=7|Jun rain days=23.5|Jul rain days=27.4|Aug rain days=24.9|Sep rain days=13.7|Oct rain days=9.1|Nov rain days=3.6|Dec rain days=0.6|Jan sun=313|Feb sun=296|Mar sun=299|Apr sun=292|May sun=276|Jun sun=119|Jul sun=94|Aug sun=133|Sep sun=178|Oct sun=226|Nov sun=271|Dec sun=292|Jan humidity=62|Feb humidity=66|Mar humidity=68|Apr humidity=71|May humidity=71|Jun humidity=87|Jul humidity=89|Aug humidity=88|Sep humidity=85|Oct humidity=79|Nov humidity=73|Dec humidity=65|source 1=India Meteorological Department – Monthly mean maximum & minimum temperature and total rainfall<ref name=IMD-Temp>{{cite web |url=http://www.imd.gov.in/ims/pdf/climateimp.pdf#42 |title=IMD – Monthly mean maximum & minimum temperature and total rainfall based upon 1901 – 2000 data |access-date=24 December 2014 |publisher=India Meteorological Department |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116015803/http://www.imd.gov.in/ims/pdf/climateimp.pdf |archivedate=16 January 2013 |df= }}</ref>|source 2=Weather-And-Climate (Humidity and Sunshine hours)<ref name= Weather-And-Climate>{{cite web | url = http://www.weather-and-climate.com/average-monthly-Humidity-perc,Mangalore,India | title = Average humidity over the year for Mangalore, India | access-date = 11 December 2014 | publisher = Weather and Climate}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.weather-and-climate.com/average-monthly-hours-Sunshine,Mangalore,India |title=Average monthly hours of sunshine over the year for Mangalore, India|publisher=Weather and Climate |access-date=January 30, 2015 }}</ref>}} == സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ == {{Main|മംഗലാപുരത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ}} വ്യവസായം, വാണിജ്യം, കാർഷികോൽപ്പന്ന സംസ്കരണം, തുറമുഖവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവയാണ് മംഗലാപുരം നഗരത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാനം.<ref name="scan">{{cite web |url=http://www.crn.in/SouthScanNov152007.aspx |title=സൗത്ത് സ്കാൻ (മംഗളൂരു, കർണ്ണാടക) |access-date=20 മാർച്ച് 2008 |publisher=സിഎംപി മീഡിയ എൽഎൽസി |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309042030/http://www.crn.in/SouthScanNov152007.aspx |archive-date=9 മാർച്ച് 2012}}</ref> മംഗലാപുരം ഭരണസിരാകേന്ദ്രമായുള്ള [[ദക്ഷിണ കന്നഡ]] ജില്ലയ്ക്കാണ് കർണ്ണാടകയിൽ ബെംഗളൂരു കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന [[പ്രതിശീർഷ വരുമാനം|പ്രതിശീർഷ വരുമാനവും]] [[മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനം|മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനവും]] (<small>[[ഇംഗ്ലീഷ്]]:</small> {{lang|en|GSDP}}) ഉള്ളത്.<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/bengaluru-tops-in-per-capita-income-survey-in-karnataka-101646651197744.html |title=കർണ്ണാടകയിലെ പ്രതിശീർഷ വരുമാന സർവേയിൽ ബെംഗളൂരു ഒന്നാമത് |date=7 മാർച്ച് 2022 |access-date=31 മേയ് 2023 |newspaper=ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏഴാമത്തെ വലിയ കണ്ടെയ്നർ തുറമുഖമാണ് നവ മംഗലാപുരം തുറമുഖം.<ref name="container-port" /> ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള കാപ്പി കയറ്റുമതിയുടെ 75&nbsp;ശതമാനവും, കശുവണ്ടിയുടെ പ്രധാന ഭാഗവും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് ഈ തുറമുഖമാണ്.<ref name="ind" /> മംഗളൂരു കസ്റ്റംസ് കമ്മീഷണറേറ്റ് 2012–13 കാലയളവിൽ {{INRConvert|4.47|b|2}} വരുമാനം സമാഹരിച്ചു.<ref name="customs201213">{{cite news |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/education/mangalore-customs-collects-rs-447-cr-revenue/article23093776.ece |title=മംഗളൂരു കസ്റ്റംസിന് 447 കോടി രൂപയുടെ വരുമാനം |date=4 ഫെബ്രുവരി 2013 |access-date=19 ജനുവരി 2020 |newspaper=ബിസിനസ് ലൈൻ}}</ref> 2018 ഡിസംബറിലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഇത് {{INRConvert|27.91|b|2}} ആയിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/mangaluru-customs-commissionerate-surpasses-revenue-target/article26107046.ece |title=വരുമാന ലക്ഷ്യം മറികടന്ന് മംഗളൂരു കസ്റ്റംസ് കമ്മീഷണറേറ്റ് |date=28 ജനുവരി 2019 |access-date=19 ജനുവരി 2020 |newspaper=ദി ഹിന്ദു}}</ref> 2012–13 കാലയളവിൽ [[മംഗളൂരു റിഫൈനറി ആൻഡ് പെട്രോകെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ്|എം.ആർ.പി.എൽ (MRPL)]], [[മംഗളൂരു കെമിക്കൽസ് ആൻഡ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്‌സ്|എം.സി.എഫ് (MCF)]] എന്നീ സ്ഥാപനങ്ങൾ യഥാക്രമം {{INRConvert|501|m|2}}, {{INRConvert|373|m|2}} എന്നിങ്ങനെ സംസ്ഥാന ഖജനാവിലേക്ക് സംഭാവന നൽകി.<ref name="customs201213" /> കർണ്ണാടകയിൽ വ്യവസായ മേഖലയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ തൊഴിലാളികളുള്ളത് ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ലയിലാണ്. കൂടാതെ ജില്ലയുടെ മൊത്ത ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനത്തിൽ വ്യവസായ മേഖലയുടെ പങ്കിന്റെ കാര്യത്തിൽ സംസ്ഥാനത്ത് രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് ഈ ജില്ല.<ref>{{cite news |url=https://www.indiatoday.in/magazine/from-india-today-magazine/story/20171009-karnataka-bengaluru-it-start-ups-agriculture-growth-engine-1053993-2017-10-05 |title=കർണ്ണാടക കോളിംഗ്: ഐ.ടി പൂർത്തിയായി, ഇനി കാർഷിക മേഖലയെ മാറ്റണം |date=9 ഒക്ടോബർ 2017 |access-date=19 ജനുവരി 2020 |newspaper=ഇന്ത്യാ ടുഡേ |last=ഝാ |first=അജിത് കുമാർ}}</ref> ക്രൂഡ് ഓയിൽ, ഭക്ഷ്യ എണ്ണ, [[ദ്രവീകൃത പെട്രോളിയം വാതകം|പാചക വാതകം (LPG)]], തടി എന്നിവയാണ് നവ മംഗലാപുരം തുറമുഖം വഴി ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്ന പ്രധാന സാധനങ്ങൾ.<ref>{{cite web |url=http://customsmangalore.gov.in/organization/about-us.htm |title=കമ്മീഷണറേറ്റ് ഓഫ് കസ്റ്റംസ്&nbsp;– മംഗളൂരു |access-date=23 ജൂലൈ 2008 |publisher=മംഗളൂരു കസ്റ്റംസ്}}</ref> [[File:Cognizant (CTS) campus at Bendoor in Mangalore city.jpg|thumb|left|മംഗലാപുരത്തെ [[കോഗ്നിസന്റ്]] കാമ്പസ്<ref>{{cite news |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/cognizant-opens-new-facility-in-mangaluru/article30759590.ece |title=മംഗളൂരുവിൽ പുതിയ ഓഫീസ് തുറന്ന് കോഗ്നിസന്റ് |date=7 ഫെബ്രുവരി 2020 |access-date=16 മാർച്ച് 2020 |newspaper=ബിസിനസ് ലൈൻ}}</ref>|alt=മംഗലാപുരത്തെ കോഗ്നിസന്റ് കാമ്പസ്]] [[ബി.എ.എസ്.എഫ്|ബി.എ.എസ്.എഫ്]] (<small>[[ഇംഗ്ലീഷ്]]:</small> {{lang|en|BASF}}),<ref>{{cite news |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/basf-india-inaugurates-new-innovation-campus-in-navi-mumbai/1000102 |title=നവി മുംബൈയിൽ പുതിയ ഇന്നൊവേഷൻ കാമ്പസ് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത് ബി.എ.എസ്.എഫ് ഇന്ത്യ |date=3 മാർച്ച് 2017 |access-date=12 ജനുവരി 2020 |newspaper=ഔട്ട്‌ലുക്ക് ഇന്ത്യ |archive-date=2020-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112073859/https://www.outlookindia.com/newsscroll/basf-india-inaugurates-new-innovation-campus-in-navi-mumbai/1000102 |url-status=dead}}</ref> മംഗളൂരു റിഫൈനറി ആൻഡ് പെട്രോകെമിക്കൽസ് ലിമിറ്റഡ് (MRPL), മംഗളൂരു കെമിക്കൽസ് ആൻഡ് ഫെർട്ടിലൈസേഴ്‌സ് (MCF), [[കുദ്രേമുഖ് അയൺ ഓർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്|കുദ്രേമുഖ് അയൺ ഓർ കമ്പനി ലിമിറ്റഡ് (KIOCL)]],<ref>{{cite news |url=https://www.deccanherald.com/business/kiocl-to-modernise-pellet-plant-in-mangaluru-726412.html |title=മംഗളൂരുവിലെ പെല്ലറ്റ് പ്ലാന്റ് നവീകരിക്കാനൊരുങ്ങി KIOCL |date=1 ഏപ്രിൽ 2019 |access-date=12 ജനുവരി 2020 |newspaper=ഡെക്കാൻ ഹെറാൾഡ് |last=കുൽക്കർണി |first=മഹേഷ്}}</ref> [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ പെട്രോളിയം|ഹിന്ദുസ്ഥാൻ പെട്രോളിയം കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (HPCL)]],<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/iocl-to-commission-two-import-facilities-next-year/article19208498.ece |title=രണ്ട് ഇറക്കുമതി സൗകര്യങ്ങൾ അടുത്ത വർഷം കമ്മീഷൻ ചെയ്യാൻ IOCL |date=4 ജൂലൈ 2017 |access-date=12 ജനുവരി 2020 |newspaper=ദി ഹിന്ദു}}</ref> [[ഭാരത് പെട്രോളിയം|ഭാരത് പെട്രോളിയം കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (BPCL)]],<ref>{{cite news |url=https://www.deccanherald.com/content/445682/mock-drill-bpcl-lpg-bottling.html |title=രാസ ദുരന്ത നിവാരണ ദിനത്തിൽ BPCL LPG പ്ലാന്റിൽ മോക്ക് ഡ്രിൽ |date=5 ഡിസംബർ 2014 |access-date=12 ജനുവരി 2020 |newspaper=ഡെക്കാൻ ഹെറാൾഡ്}}</ref> [[ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷൻ|ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (IOCL)]],<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/iocl-distributes-wheeler-dustbins-to-schools/article29297099.ece |title=മംഗളൂരുവിലെ സ്കൂളുകൾക്ക് വീലർ ഡസ്റ്റ്ബിനുകൾ വിതരണം ചെയ്ത് ഇന്ത്യൻ ഓയിൽ കോർപ്പറേഷൻ |date=30 ഓഗസ്റ്റ് 2019 |access-date=30 ഡിസംബർ 2019 |newspaper=ദി ഹിന്ദു}}</ref> [[ടോട്ടൽ എസ്.എ.|ടോട്ടൽ ഓയിൽ ഇന്ത്യ ലിമിറ്റഡ്]],<ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-logistics/total-oil-opens-second-lpg-facility-at-new-mangalore/article976459.ece |title=നവ മംഗലാപുരത്ത് രണ്ടാമത്തെ എൽ.പി.ജി കേന്ദ്രം തുറന്ന് ടോട്ടൽ ഓയിൽ |access-date=18 ഫെബ്രുവരി 2017 |newspaper=ബിസിനസ് ലൈൻ}}</ref> [[ഹിന്ദുസ്ഥാൻ യൂണിലിവർ]]<ref>{{cite news |url=https://www.business-standard.com/company/hind-unilever-255/information/company-location |title=ഹിന്ദുസ്ഥാൻ യൂണിലിവർ ലൊക്കേഷനുകൾ |access-date=26 ജൂൺ 2020 |newspaper=ബിസിനസ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്}}</ref> എന്നിവയാണ് നഗരത്തിലെ പ്രധാന രാസവ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങൾ. ഊർജ്ജ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് മംഗലാപുരത്തും പാദൂരിലുമായി 5.33&nbsp;ദശലക്ഷം ടൺ ശേഷിയുള്ള തന്ത്രപ്രധാനമായ ക്രൂഡ് ഓയിൽ സംഭരണ കേന്ദ്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/india-receives-1st-parcel-of-iranian-oil-for-strategic-storage/articleshow/54816784.cms |title=തന്ത്രപ്രധാനമായ സംഭരണത്തിനായി ഇറാന്റെ എണ്ണയുടെ ആദ്യ ബാച്ച് ഇന്ത്യയിലെത്തി |date=12 ഒക്ടോബർ 2016 |access-date=16 ഒക്ടോബർ 2016 |newspaper=ദി എക്കണോമിക് ടൈംസ്}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/strategic-storage-of-crude-begins-at-mangaluru-cavern-116101200895_1.html |title=മംഗളൂരുവിലെ ഭൂഗർഭ അറകളിൽ ക്രൂഡ് ഓയിൽ സംഭരണം ആരംഭിച്ചു |date=12 ഒക്ടോബർ 2016 |access-date=16 ഒക്ടോബർ 2016 |newspaper=ബിസിനസ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്}}</ref> ആകെ 5&nbsp;ദശലക്ഷം മെട്രിക് [[ടൺ|ടൺ]] (MMT) സംഭരണശേഷിയിൽ 1.5&nbsp;MMT മംഗലാപുരത്താണ് സംഭരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/City-gets-1-5-MMT-crude-oil-storage-facility/articleshow/4585860.cms |title=നഗരത്തിന് 1.5 MMT ക്രൂഡ് ഓയിൽ സംഭരണ കേന്ദ്രം |date=27 മേയ് 2009 |access-date=19 ജനുവരി 2020 |newspaper=ദ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ}}</ref> [[ഭാരതി ഡിഫൻസ് ആൻഡ് ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ലിമിറ്റഡ്|ഭാരതി ഷിപ്പ്‌യാർഡ് ലിമിറ്റഡ് (BSL)]] (ഇപ്പോൾ ഭാരതി ഡിഫൻസ് ആൻഡ് ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ലിമിറ്റഡ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) മംഗലാപുരത്തെ [[തണ്ണീർഭാവി]]ക്ക് സമീപം ഒരു കപ്പൽ നിർമ്മാണ കേന്ദ്രം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news |url=http://profit.ndtv.com/stock/bharati-defence-%26-infrastructure-ltd_bhartiship/reports |title=ഭാരതി ഡിഫൻസ് ആൻഡ് ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ചർ ലിമിറ്റഡ് – റിപ്പോർട്ടുകൾ |access-date=19 ഫെബ്രുവരി 2017 |newspaper=എൻ.ഡി.ടി.വി പ്രോഫിറ്റ് |archive-date=20 ഫെബ്രുവരി 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170220092552/http://profit.ndtv.com/stock/bharati-defence-%26-infrastructure-ltd_bhartiship/reports |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/bharti-defence-delivers-c-162-to-coast-guard/article22899290.ece |title=തീരദേശ സേനയ്ക്ക് സി-162 കൈമാറി ഭാരതി ഡിഫൻസ് |date=2 മാർച്ച് 2018 |access-date=1 ജനുവരി 2020 |newspaper=ദി ഹിന്ദു}}</ref> ലോകമെമ്പാടും പരിശോധനകൾക്കും (Inspection) സർട്ടിഫിക്കേഷനുകൾക്കും പേരുകേട്ട [[എസ്.ജി.എസ് എസ്.എ|എസ്.ജി.എസ് (SGS)]], [[ബ്യൂറോ വെരിറ്റാസ്]] തുടങ്ങിയ അന്താരാഷ്ട്ര കമ്പനികൾക്കും മംഗലാപുരത്ത് ഓഫീസുകളുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=https://www.bureauveritas.co.in/sites/g/files/zypfnx556/files/media/document/BV%20SAR%20-%20Offices%20%26%20Laboratories%202022.pdf |title=ഓഫീസുകളും ലബോറട്ടറികളും - ബ്യൂറോ വെരിറ്റാസ് - ദക്ഷിണേഷ്യ |access-date=26 സെപ്റ്റംബർ 2023 |publisher=ബ്യൂറോ വെരിറ്റാസ്}}</ref> [[File:Syndicate Bank at Lighthouse Hill Road in Mangalore.jpg|thumb|right|ഹമ്പൻകട്ടയിലെ സിൻഡിക്കേറ്റ് ബാങ്ക്|upright=1.1|alt=ഹമ്പൻകട്ടയിലെ സിൻഡിക്കേറ്റ് ബാങ്ക്]] [[ഇൻഫോസിസ്]],<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/Infosys-Mangaluru-celebrates-20th-anniversary/articleshow/48888682.cms |title=മംഗളൂരു ഇൻഫോസിസ് ഇരുപതാം വാർഷികം ആഘോഷിച്ചു |date=9 സെപ്റ്റംബർ 2015 |access-date=31 ഡിസംബർ 2019 |newspaper=ദ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ |last=പിന്റോ |first=സ്റ്റാൻലി}}</ref> [[കോഗ്നിസന്റ്]],<ref>{{cite news |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/cognizant-opens-new-facility-in-mangaluru-120020700941_1.html |title=മംഗളൂരുവിൽ 1,100 ജീവനക്കാർക്കായി 1 ലക്ഷം ചതുരശ്ര അടി വിസ്തീർണ്ണമുള്ള പുതിയ ഓഫീസ് തുറന്ന് കോഗ്നിസന്റ് |date=7 ഫെബ്രുവരി 2020 |access-date=8 ഫെബ്രുവരി 2020 |newspaper=ബിസിനസ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് |agency=പ്രസ്സ് ട്രസ്റ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ}}</ref> [[തോംസൺ റോയിട്ടേഴ്സ്]]<ref>{{cite news |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/thomson-reuters-financial-and-risk-business-becomes-refinitiv-in-india-119060700446_1.html |title=തോംസൺ റോയിട്ടേഴ്‌സ് ഫിനാൻഷ്യൽ ആൻഡ് റിസ്ക് ബിസിനസ്സ് ഇനി ഇന്ത്യയിൽ റെഫിനിറ്റീവ് (Refinitiv) എന്നറിയപ്പെടും |date=7 ജൂൺ 2019 |access-date=19 മേയ് 2020 |newspaper=ബിസിനസ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്}}</ref> തുടങ്ങിയ പ്രധാന വിവരസാങ്കേതിക (IT) ഔട്ട്‌സോഴ്‌സിംഗ് കമ്പനികൾക്ക് മംഗലാപുരത്ത് ഓഫീസുകളുണ്ട്.<ref name="ind">{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/Features/The_Sunday_ET/Property/Mangalore_takes_over_as_the_new_SEZ_destination/articleshow/2788712.cms |title=പുതിയ സെസ് (<small>[[ഇംഗ്ലീഷ്]]:</small> {{lang|en|SEZ}}) ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായി മംഗലാപുരം മാറുന്നു |date=17 ഫെബ്രുവരി 2008 |access-date=20 മാർച്ച് 2008 |newspaper=ദി എക്കണോമിക് ടൈംസ് |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306033000/http://economictimes.indiatimes.com/Features/The_Sunday_ET/Property/Mangalore_takes_over_as_the_new_SEZ_destination/articleshow/2788712.cms |archive-date=6 മാർച്ച് 2012 |last=റോച്ചൻ |first=എം}}</ref> [[എംഫസിസ്|എംഫസിസിന്റെ]] (Mphasis) ബിസിനസ് പ്രോസസ്സ് ഔട്ട്‌സോഴ്‌സിംഗ് (BPO) ശാഖയും നഗരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref name="mphasis">{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/hinduja-global-to-acquire-stake-in-mphasis-bpo-business-for-rs-17-crore/articleshow/47884907.cms |title=എംഫസിസിന്റെ ബി.പി.ഒ ബിസിനസ്സിൽ 17 കോടി രൂപയുടെ ഓഹരികൾ സ്വന്തമാക്കാൻ ഹിന്ദുജ ഗ്ലോബൽ |date=2 ജൂലൈ 2015 |access-date=12 ഫെബ്രുവരി 2017 |newspaper=ദി എക്കണോമിക് ടൈംസ്}}</ref> [[ഗഞ്ചിമുട്ടിൽ|ഗഞ്ചിമുട്ടിലെ]] എക്സ്പോർട്ട് പ്രൊമോഷൻ ഇൻവെസ്റ്റ്മെന്റ് പാർക്ക് (EPIP),<ref>{{cite news |url=https://www.deccanherald.com/state/mangaluru/improve-connectivity-to-new-m-lore-port-exporters-732054.html |title=നവ മംഗലാപുരം തുറമുഖത്തേക്കുള്ള കണക്റ്റിവിറ്റി മെച്ചപ്പെടുത്തണം: കയറ്റുമതിക്കാർ |date=3 മേയ് 2019 |access-date=12 ജനുവരി 2020 |newspaper=ഡെക്കാൻ ഹെറാൾഡ് |last=നൈന |first=ജെ. എ.}}</ref> [[മംഗളൂരു സർവ്വകലാശാല|മംഗളൂരു സർവ്വകലാശാലയ്ക്ക്]] സമീപമുള്ള [[പ്രത്യേക സാമ്പത്തിക മേഖല|പ്രത്യേക സാമ്പത്തിക മേഖല]] (SEZ) എന്നീ ഐ.ടി പാർക്കുകൾ ഇവിടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://www.mangalorecity.gov.in/forms/sez/MSEZ%20Draft%20EIA/Mangalore%20SEZ,%20Oct.%202007/Chapter%203/Fig.%203.5.1.doc |title=മംഗളൂരു സെസിന് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം |format=DOC |access-date=2 ജൂലൈ 2008 |publisher=മംഗളൂരു സിറ്റി കോർപ്പറേഷൻ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003062813/http://www.mangalorecity.gov.in/forms/sez/MSEZ%20Draft%20EIA/Mangalore%20SEZ%2C%20Oct.%202007/Chapter%203/Fig.%203.5.1.doc |archive-date=3 ഒക്ടോബർ 2008}}</ref> മുടിപ്പിൽ സൂര്യ ഇൻഫ്രാടെക് പാർക്ക് എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു ഐ.ടി പാർക്കും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.mangalorevisit.in/companies/perform-group/ |title=പെർഫോം ഗ്രൂപ്പ് {{!}} മംഗളൂരു വിസിറ്റ് |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118072804/http://www.mangalorevisit.in/companies/perform-group/ |archive-date=18 ജനുവരി 2017}}</ref> [[ടാറ്റ കൺസൾട്ടൻസി സർവീസസ്|ടാറ്റ കൺസൾട്ടൻസി സർവീസസ് (TCS)]] {{INRConvert|500|c|2}} നിക്ഷേപിച്ച് മംഗലാപുരത്തിനടുത്തുള്ള കർണാഡിൽ അവരുടെ ഓഫീസ് സ്ഥാപിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news |url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=738302 |title=മംഗളൂരു: ദക്ഷിണ കന്നഡയിൽ 500 കോടി രൂപയുടെ നിക്ഷേപവുമായി ടി.സി.എസ്; 4,000 പേർക്ക് തൊഴിൽ ലഭിക്കും |date=6 ഓഗസ്റ്റ് 2020 |access-date=7 ഓഗസ്റ്റ് 2020 |newspaper=ഡെയ്‌ജിവേൾഡ്}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/tcs-gets-nod-to-set-up-ites-in-dakshina-kannada/articleshow/77400970.cms |title=കർണ്ണാടക: ദക്ഷിണ കന്നഡയിൽ ഐ.ടി സേവന കേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കാൻ ടി.സി.എസിന് അനുമതി |date=7 ഓഗസ്റ്റ് 2020 |access-date=7 ഓഗസ്റ്റ് 2020 |newspaper=ദ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ |last=പിന്റോ |first=സ്റ്റാൻലി}}</ref> കൂടാതെ, ബെംഗളൂരുവിലെ [[ഇലക്ട്രോണിക് സിറ്റി|ഇലക്ട്രോണിക് സിറ്റിക്ക്]] സമാനമായി മംഗലാപുരത്തെ [[ഡെറെബൈൽ|ഡെറെബൈലിൽ]] 100 ഏക്കറിലായി ഒരു ഐ.ടി പാർക്ക് നിർമ്മിക്കാൻ സർക്കാർ സ്ഥാപനമായ കിയോണിക്സ് (KEONICS) പദ്ധതിയിടുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/keonics-proposes-setting-up-electronics-city-in-mangaluru/article33440648.ece |title=മംഗളൂരുവിൽ ഇലക്ട്രോണിക്സ് സിറ്റി സ്ഥാപിക്കാൻ കിയോണിക്സിന്റെ നിർദ്ദേശം |date=29 ഡിസംബർ 2020 |access-date=1 ഫെബ്രുവരി 2021 |newspaper=ദി ഹിന്ദു}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/karnataka-state-electronics-development-corporation-limited-moots-rk-baliga-electronics-city-in-mangaluru/articleshow/79992131.cms |title=മംഗളൂരുവിൽ ആർ.കെ ബാലിഗ ഇലക്ട്രോണിക്സ് സിറ്റി സ്ഥാപിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ച് കർണ്ണാടക സംസ്ഥാന ഇലക്ട്രോണിക്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് |date=28 ഡിസംബർ 2020 |access-date=1 ഫെബ്രുവരി 2021 |newspaper=ദ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ |last=കെ. ടി |first=വിനോബ}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.deccanherald.com/state/mangaluru/keonics-to-urge-cm-to-set-up-baliga-hi-tech-city-in-mangaluru-932675.html |title=മംഗളൂരുവിൽ ബാലിഗ ഹൈടെക് സിറ്റി സ്ഥാപിക്കാൻ മുഖ്യമന്ത്രിയോട് ആവശ്യപ്പെടാനൊരുങ്ങി കിയോണിക്സ് |date=29 ഡിസംബർ 2020 |access-date=1 ഫെബ്രുവരി 2021 |newspaper=ഡെക്കാൻ ഹെറാൾഡ് |last=നൈന |first=ജെ. എ.}}</ref> പുതിയ സംരംഭങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി നഗരത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഇൻകുബേഷൻ കേന്ദ്രമാണ് സെന്റർ ഫോർ എന്റർപ്രണർഷിപ്പ് ഓപ്പർച്യുണിറ്റീസ് ആൻഡ് ലേണിംഗ് (CEOL).<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/ceol-will-lead-to-creation-of-silicon-valley-in-west-coast/article22328879.ece |title=പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് ഒരു സിലിക്കൺ വാലി സൃഷ്ടിക്കാൻ CEOL വഴിയൊരുക്കും |date=30 ഡിസംബർ 2017 |access-date=28 ഡിസംബർ 2019 |newspaper=ദി ഹിന്ദു}}</ref> ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ മംഗലാപുരത്ത് സ്ഥാപിതമായ മൂന്ന് ദേശസാൽകൃത ബാങ്കുകളാണ് [[കോർപ്പറേഷൻ ബാങ്ക്]],<ref>{{cite web |url=http://www.corpbank.com/asp/0100text.asp?presentID=84&headID=84 |title=ചരിത്രം |access-date=18 ഏപ്രിൽ 2008 |publisher=[[കോർപ്പറേഷൻ ബാങ്ക്]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061016191856/http://www.corpbank.com/asp/0100text.asp?presentID=84&headID=84 |archive-date=16 ഒക്ടോബർ 2006}}</ref> [[കാനറ ബാങ്ക്]],<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2005/11/20/stories/2005112015560300.htm |title=ചെക്ക് ട്രങ്കേഷൻ നടപടികൾ ഏപ്രിൽ മുതൽ ആരംഭിക്കുമെന്ന് ലീലാധർ |access-date=18 ഏപ്രിൽ 2008 |date=20 നവംബർ 2005 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108063646/http://www.hindu.com/2005/11/20/stories/2005112015560300.htm |newspaper=[[ദി ഹിന്ദു]] |archive-date=8 നവംബർ 2012}}</ref> [[വിജയാ ബാങ്ക്]]<ref>{{cite web |url=http://vijayabank.com/vijaya/vijaya/internet-en/menus/we-at-vijaya-bank/inception.html |title=തുടക്കം |access-date=9 ജൂലൈ 2008 |publisher=വിജയാ ബാങ്ക് |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227010829/http://vijayabank.com/vijaya/vijaya/internet-en/menus/we-at-vijaya-bank/inception.html |archive-date=27 ഫെബ്രുവരി 2012}}</ref> എന്നിവ. കോർപ്പറേഷൻ ബാങ്കിന്റെയും [[കർണാടക ബാങ്ക്|കർണാടക ബാങ്കിന്റെയും]] ആസ്ഥാനവും മംഗലാപുരമാണ്.<ref>{{cite web |url=http://www.karnatakabank.com/ktk/History.jsp |title=കർണാടക ബാങ്കിന്റെ ചരിത്രം |access-date=18 ഏപ്രിൽ 2008 |publisher=[[കർണാടക ബാങ്ക്]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317115018/http://www.karnatakabank.com/ktk/History.jsp |archive-date=17 മാർച്ച് 2012 }}</ref> ഇതിനുപുറമേ, മംഗളൂരു കാത്തലിക് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് ബാങ്ക് (MCC ബാങ്ക്),<ref>{{cite news |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=44631&n_tit=Mangalore: |title=മംഗളൂരു: പഴിചാരലുകൾക്കിടയിൽ എംസിസി ബാങ്ക് തിരഞ്ഞെടുപ്പിനുള്ള കാത്തിരിപ്പ് ആരംഭിച്ചു |date=15 മാർച്ച് 2008 |access-date=22 ജൂലൈ 2008 |newspaper=ഡെയ്‌ജിവേൾഡ് |last=മിയാർ |first=മെൽക്ക |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121233934/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=44631&n_tit=Mangalore%3A%20Countdown%20for%20MCC%20Bank%20Election%20Begins%20Amid%20Blame%20Games |archive-date=21 ജനുവരി 2012}}</ref> മംഗളൂരു കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് ടൗൺ ബാങ്ക്,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/mangalore-coop-bank-installs-rooftop-solar-plant/article9821798.ece |title=റൂഫ്‌ടോപ്പ് സോളാർ പ്ലാന്റ് സ്ഥാപിച്ച് മംഗളൂരു കോ-ഓപ്പ് ബാങ്ക് |access-date=18 ഓഗസ്റ്റ് 2017 |date=17 ഓഗസ്റ്റ് 2017 |newspaper=ബിസിനസ് ലൈൻ}}</ref> എസ്‌സിഡിസിസി ബാങ്ക് (SCDCC Bank)<ref>{{cite web |url=http://www.scdccbank.com/history.html |title=എസ്‌സിഡിസിസി ബാങ്കിന്റെ ചരിത്രം |access-date=24 ജൂൺ 2008 |publisher=എസ്‌സിഡിസിസി ബാങ്ക് |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314055653/http://www.scdccbank.com/history.html |archive-date=14 മാർച്ച് 2012 }}</ref> തുടങ്ങിയ ഷെഡ്യൂൾഡ് ബാങ്കുകളും മംഗലാപുരത്ത് സ്ഥാപിതമായിട്ടുണ്ട്. [[File:Thayyil_Tharavadu_roof_tile_manufactured_by_J._H._Morgan_&_Sons_Mangalore_1868.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Thayyil_Tharavadu_roof_tile_manufactured_by_J._H._Morgan_&_Sons_Mangalore_1868.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|217x217ബിന്ദു|ജെ. എച്ച്. മോർഗൻ & സൺസ് (മാംഗ്ലൂർ) നിർമ്മിച്ച ഒരു മാംഗ്ലൂർ ഓട്.]] [[ബയോകോൺ|ബയോകോണിന്റെ]] കോൺട്രാക്ട് റിസർച്ച് വിഭാഗമായ സിൻജീൻ ഇന്റർനാഷണൽ (<small>[[ഇംഗ്ലീഷ്]]:</small> {{lang|en|Syngene International}}) മംഗലാപുരത്ത് ഒരു നിർമ്മാണ പ്ലാന്റ് സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news |url=https://www.business-standard.com/article/news-cm/syngene-international-gains-after-mangalore-facility-starts-operations-120032000431_1.html |title=മംഗളൂരു പ്ലാന്റ് പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയതിന് പിന്നാലെ നേട്ടമുണ്ടാക്കി സിൻജീൻ ഇന്റർനാഷണൽ |date=20 മാർച്ച് 2020 |access-date=6 ജൂലൈ 2021 |newspaper=ബിസിനസ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/article/b2b-connect/syngene-plans-100-mn-manufacturing-facility-in-mangalore-115090100290_1.html |title=മംഗളൂരുവിൽ 100 ദശലക്ഷം ഡോളറിന്റെ നിർമ്മാണ കേന്ദ്രം തുടങ്ങാൻ സിൻജീൻ ഒരുങ്ങുന്നു |date=1 സെപ്റ്റംബർ 2015 |access-date=27 ജൂൺ 2021 |newspaper=ബിസിനസ് സ്റ്റാൻഡേർഡ്}}</ref> മംഗലാപുരത്തെ ബന്ദറിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു മത്സ്യബന്ധന തുറമുഖമാണ് പഴയ മംഗലാപുരം തുറമുഖം. ധാരാളം യന്ത്രവൽകൃത ബോട്ടുകൾ ഇവിടെ നങ്കൂരമിടുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/work-on-kulai-fishing-habour-expected-to-comence-soon/articleshow/67965978.cms |title=കുളായി മത്സ്യബന്ധന തുറമുഖത്തിന്റെ നിർമ്മാണം ഉടൻ ആരംഭിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു |date=13 ഫെബ്രുവരി 2019 |access-date=15 മാർച്ച് 2020 |newspaper=ദ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ}}</ref> 2003-04 കാലയളവിൽ 1,22,000&nbsp;ടൺ ആയിരുന്ന ഈ തുറമുഖത്തെ ചരക്കുനീക്കം, 2019-20 ആയപ്പോഴേക്കും 74,390&nbsp;ടണ്ണായി കുറഞ്ഞു.<ref name = "KMB - Old Mangalore Port">{{cite web |last= |first= |date= |title=പഴയ മംഗലാപുരം തുറമുഖം |url=https://karnatakamaritime.in/old-mangalore-port/ |website=karnatakamaritime.in |location= |publisher=കർണാടക മാരിടൈം ബോർഡ് |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=4 ഏപ്രിൽ 2026}}</ref><ref>{{harvnb|ഡയറക്ടറേറ്റ് ഓഫ് ഇക്കണോമിക്സ് ആൻഡ് സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സ് (കർണ്ണാടക സർക്കാർ)|2004|p=233|Ref=5}}</ref> അതേസമയം, നവ മംഗലാപുരം തുറമുഖം 2017-18 വർഷങ്ങളിൽ 1 ലക്ഷത്തിലധികം [[ട്വന്റി-ഫൂട്ട് ഇക്വിവലന്റ് യൂണിറ്റ്|ടിയു (TEU)]] കണ്ടെയ്നറുകളാണ് കൈകാര്യം ചെയ്തത്.<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/new-mangalore-port-records-handling-of-1-lakh-teu-of-container-traffic/article22899068.ece |title=1 ലക്ഷം ടിയു കണ്ടെയ്നറുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്ത് നവ മംഗലാപുരം തുറമുഖം |date=2 മാർച്ച് 2018 |access-date=19 ജനുവരി 2020 |newspaper=ദി ഹിന്ദു}}</ref> ഇവിടുത്തെ ഒരു പരമ്പരാഗത തൊഴിൽ മേഖലയായ മത്സ്യബന്ധനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="fishing-occup">{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/news/states/8-rise-in-fish-catch-in-udupi-dakshina-kannada/article4791726.ece |title=ഉഡുപ്പിയിലും ദക്ഷിണ കന്നഡയിലും മത്സ്യലഭ്യതയിൽ 8% വർദ്ധനവ് |access-date=19 ഫെബ്രുവരി 2017 |date=7 ജൂൺ 2013 |newspaper=ബിസിനസ് ലൈൻ |last=വിനായക് |first=എ. ജെ.}}</ref> ഓട്, [[ബീഡി]], കാപ്പി, കശുവണ്ടി വ്യവസായ മേഖലകളിൽ മംഗലാപുരത്തെ കമ്പനികൾക്ക് മികച്ച സ്വാധീനമുണ്ട്. എങ്കിലും ആധുനിക നിർമ്മാണ രീതികളിൽ കോൺക്രീറ്റിന് കൂടുതൽ മുൻഗണന ലഭിക്കുന്നതിനാൽ ഓട് വ്യവസായം ഇപ്പോൾ വലിയ ഇടിവ് നേരിടുകയാണ്.<ref name="ind"/><ref name="scan"/> മംഗലാപുരത്തെ [[ആൽബുക്കർക്ക് ഓട് ഫാക്ടറി|ആൽബുക്കർക്ക് ടൈൽ ഫാക്ടറി]] ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ ചുവന്ന മേൽക്കൂര ഓടുകളുടെ നിർമ്മാണ കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്.<ref>{{harvnb|സോമർസെറ്റ്|ബോണ്ട്|റൈറ്റ്|p=[https://books.google.com/books?id=8WNEcgMr11kC&pg=PA509 510]|Ref=24}}</ref><ref>{{harvnb|സോമർസെറ്റ്|ബോണ്ട്|റൈറ്റ്|p=[https://books.google.com/books?id=8WNEcgMr11kC 511]|Ref=24}}</ref> നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ ഉള്ളാളിൽ [[ഹോസിയറി|ഹോസിയറി വസ്ത്രങ്ങളും]] [[കയർ]] ഉൽപ്പന്നങ്ങളും നിർമ്മിക്കുന്നുണ്ട്. അതേസമയം, നഗരവാസികളായ നിരവധി പേരുടെ പ്രധാന വരുമാന മാർഗ്ഗമാണ് ബീഡി തെറുക്കൽ വ്യവസായം.<ref name="scan"/> == ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രം == {{Historical populations | align=center | title= ജനസംഖ്യാ വളർച്ച | state= none | 1921| 66400 | 1931| 73600 | 1941| 85500 | 1951| 110750 | 1961| 145300 | 1971| 210400 | 1981| 305200 | 1991| 425600 | 2001| 512100 | 2011| 619600 | 2021| 724159 | footnote= സ്രോതസ്സ്: [[സെൻസസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]<ref name="pop2021"/><ref name="Census 2001 details"> {{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/258658922 |title=ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ലയുടെ തീരപ്രദേശത്ത് 1983-2008 കാലഘട്ടത്തിലുണ്ടായ ഭൂവിനിയോഗ മാറ്റങ്ങളും നഗരവികസനവും |page=5 |date=സെപ്റ്റംബർ 2012 |access-date=18 മേയ് 2020 |last1=സുരത്കൽ |first1=ശ്രീഹരി |last2=കവാൽ |first2=ബബിത |last3=ഗൗഡഗെരെ എസ്. |first3=ദ്വാരകിഷ് |last4=ഭാഗ്യനഗർ |first4=രാജഗോപാൽ |journal=ജേണൽ ഓഫ് അപ്ലൈഡ് റിമോട്ട് സെൻസിംഗ് |volume=6 |doi=10.1117/1.JRS.6.063576 |bibcode=2012JARS....6.3576B |s2cid=122061740| issn = 1931-3195}} </ref><ref name="table 3">{{cite web |title=1 ലക്ഷവും അതിനുമുകളിലും ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരസമുച്ചയങ്ങൾ/നഗരങ്ങൾ |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |publisher=സെൻസസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ |access-date=13 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref>}} 2021-ൽ മംഗലാപുരം നഗരത്തിലെ ജനസംഖ്യ 724,159 ആയിരുന്നു.<ref name="pop2021" /> [[2011-ലെ ഇന്ത്യൻ സെൻസസ്|2011-ലെ സെൻസസ്]] പ്രകാരം ഇവിടുത്തെ പുരുഷ സാക്ഷരതാ നിരക്ക് 96.49&nbsp;ശതമാനവും സ്ത്രീ സാക്ഷരതാ നിരക്ക് 91.63&nbsp;ശതമാനവുമാണ്.<ref name="table 3" /> ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ 8.5&nbsp;ശതമാനത്തോളം ആറ് വയസ്സിന് താഴെയുള്ള കുട്ടികളാണ്.<ref name="table 3" /> നഗരത്തിലെ [[മരണനിരക്ക്]] 3.7&nbsp;ശതമാനവും [[ശിശുമരണനിരക്ക്]] 1.2&nbsp;ശതമാനവുമാണ്.<ref name="MCCSocio">{{harvnb|മംഗളൂരു സിറ്റി കോർപ്പറേഷൻ|p=131|Ref=16}}</ref> മംഗലാപുരം നഗരത്തിലെ ചേരികളിൽ ഏകദേശം 7726&nbsp;ആളുകൾ താമസിക്കുന്നുണ്ട്, ഇത് ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ 1.55&nbsp;ശതമാനം വരും.<ref name="census-mlr-2011">{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/census/city/451-mangalore.html#slums |title=മംഗളൂരു നഗര സെൻസസ് 2011 വിവരങ്ങൾ – മംഗളൂരു ചേരികൾ 2011 |access-date=16 ഫെബ്രുവരി 2017 |publisher=സെൻസസ് 2011}}</ref><ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Slums-increasing-in-Bangalore/articleshow/21962048.cms |newspaper=ദ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ |title=ബാംഗ്ലൂരിൽ ചേരികൾ വർദ്ധിക്കുന്നു |access-date=16 ഫെബ്രുവരി 2017 |date=21 ഓഗസ്റ്റ് 2013 |last=കുമാർ |first=എൻ.ഡി ശിവ}}</ref> 2015-ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം മംഗലാപുരം നഗരത്തിന്റെ [[മാനവ വികസന സൂചിക]] (HDI) 0.83 ആണ്.<ref name="hdi" /> === മതങ്ങൾ === <gallery widths="210" heights="150" perrow="3" align="center"> File:Gokarnatheshwara_Temple_7042008.jpg|[[ഗോകർണനാഥേശ്വര ക്ഷേത്രം|<center>കുദ്രോളി ഗോകർണ്ണനാഥേശ്വര ക്ഷേത്രം]]</center> File:AloysiusChapel.jpg|<center>വി. അലോഷ്യസ് ചാപ്പലിൻ്റെ അകത്തളം.</center> File:Jumma_mazjid,_Zinad_Baksh,_Bunder,_Mangalore-2.jpg|ലഘുചിത്രം|<center>മാംഗ്ലൂരിലെ ബന്ദറിലുള്ള സീനത്ത് ബക്ഷ് ജുമുഅഃ പള്ളിയിലെ പ്രാർത്ഥനാ ഹാൾ.</center> </gallery> {{Bar box |float=right |title=മംഗലാപുരത്തെ മതങ്ങൾ (2011&nbsp;സെൻസസ്) |titlebar=#Fcd666 |left1=മതം |right1=ശതമാനം |bars= {{bar percent|[[ഹിന്ദുമതം]]|darkorange|68.99}} {{bar percent|[[ഇസ്ലാം]]|#008000|17.40}} {{bar percent|[[ക്രിസ്തുമതം]]|dodgerblue|13.15}} {{bar percent|[[ജൈനമതം]]|brown|0.21}} {{bar percent|മറ്റുള്ളവർ<br />അല്ലെങ്കിൽ<br /> വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല|black|0.12}}|caption=മതങ്ങളുടെ വിതരണം<br /> †<small>ഇതിൽ [[സിഖ് മതം]] (0.08%), [[ബുദ്ധമതം]] (0.05%) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.</small>}} മംഗലാപുരത്തെ ഏറ്റവും വലിയ മതം [[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതമാണ്]]. ഹിന്ദുക്കളിലെ പ്രധാന സമുദായങ്ങൾ [[ദേവാഡിഗ]], [[മൊഗവീര]], [[ബില്ലവ]], [[ഗാണിഗ]], [[ബണ്ട് സമുദായം|ബണ്ടുകൾ]], [[വിശ്വകർമ്മ (ജാതി)|വിശ്വകർമ്മജർ]], [[പത്മശാലി]], [[ബ്രാഹ്മണർ]], [[ദൈവജ്ഞർ]] എന്നിവരാണ്.<ref>{{cite web |last=കുമാരൻ |first=താമരപ്പൂ സമ്പത്ത് |title=ദക്ഷിണ കന്നഡയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുള്ള തീർത്ഥാടനം |url=http://cincinnatitemple.com/articles/Dakshina-Kannada-Pilgrimage.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809165934/http://cincinnatitemple.com/articles/Dakshina-Kannada-Pilgrimage.pdf |archive-date=9 ഓഗസ്റ്റ് 2017 |access-date=21 ഫെബ്രുവരി 2017}}</ref><ref>{{cite news |date=6 ഏപ്രിൽ 2015 |title=ഞങ്ങളെ ഷെട്ടിഗാർ എന്ന് വിളിക്കണം: പത്മശാലി സമുദായം |newspaper=ഡെക്കാൻ ഹെറാൾഡ് |url=https://www.deccanherald.com/content/470121/name-us-shettigar-say-padmashalis.html |access-date=9 മാർച്ച് 2021}}</ref> മംഗലാപുരത്തെ ജനസംഖ്യയിൽ ഗണ്യമായ ഒരു വിഭാഗം ക്രിസ്ത്യാനികളാണ്; ഇതിൽത്തന്നെ [[മംഗലാപുര കത്തോലിക്കർ|കത്തോലിക്കാ വിഭാഗമാണ്]] നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹം.<ref>{{cite news |date=17 ജനുവരി 2017 |title=യുവ കത്തോലിക്കരുടെ പത്താമത് ദേശീയ സമ്മേളനത്തിന് മംഗലാപുരം വേദിയാകുന്നു |newspaper=ദി ഹെറാൾഡ് (മലേഷ്യൻ കാത്തലിക് വീക്ക്‌ലി) |url=http://www.heraldmalaysia.com/news/mangalore-hosts-tenth-national-meeting-of-young-catholics/34287/2 |access-date=21 ഫെബ്രുവരി 2017}}</ref> [[മംഗലാപുരത്തെ പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റുകാർ|മംഗലാപുരത്തെ പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് വിഭാഗക്കാർ]] കൂടുതലായും തുളു, കന്നഡ ഭാഷകൾ സംസാരിക്കുന്നവരാണ്.<ref name="sch93">{{harvnb|സൗത്ത് കാനറ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ഗസറ്റിയർ|1973|p=93|Ref=sc}}</ref> മംഗലാപുരത്തെ ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമായി [[ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യൻ|ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യക്കാരും]] ഇവിടെയുണ്ട്.<ref>{{cite news |last=പാട്രാ |first=മൈക്കൽ |date=4 മേയ് 2012 |title=മംഗലാപുരവുമായി ബന്ധമുള്ള ഒരു ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യൻ |newspaper=ഡെക്കാൻ ഹെറാൾഡ് |url=http://www.deccanherald.com/content/246986/an-anglo-indian-mangalorean-links.html |access-date=13 മാർച്ച് 2017}}</ref> കർണ്ണാടകയിലെ നഗരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ മുസ്‌ലിം ജനസംഖ്യയുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നാണ് മംഗലാപുരം.<ref>{{cite news |date=17 ഫെബ്രുവരി 2010 |title=ലോക ബ്യാരി കൺവെൻഷൻ ഏപ്രിൽ 1, 2 തിയ്യതികളിൽ ദുബായിൽ |newspaper=ഡെയ്‌ജിവേൾഡ് |url=http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=72458 |access-date=21 ഫെബ്രുവരി 2017}}</ref> ഇവിടുത്തെ മുസ്‌ലിംകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ബ്യാരി ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന [[ബ്യാരി|ബ്യാരികളാണ്]].<ref>{{cite news |last=നൈന |first=ജെ. എ. |date=18 ഡിസംബർ 2016 |title=ആദ്യത്തെ ബ്യാരി-കന്നഡ-ഇംഗ്ലീഷ് നിഘണ്ടു ഉടൻ പുറത്തിറങ്ങും |newspaper=ഡെക്കാൻ ഹെറാൾഡ് |url=http://www.deccanherald.com/content/587198/first-beary-kannada-english-dictionary.html |access-date=21 ഫെബ്രുവരി 2017}}</ref> അവരിൽ കൂടുതലാളുകളും ഇസ്‌ലാമിക കർമ്മശാസ്ത്രത്തിലെ (ഫിഖ്ഹ്) [[ശാഫിഈ മദ്ഹബ്|ശാഫിഈ മദ്ഹബ്]] പിന്തുടരുന്നവരാണ്.<ref name="beary-language">{{cite news |last=ഷെണോയ് |first=ജയദീപ് |date=31 ജൂലൈ 2016 |title=മംഗളൂരു സിറ്റി പോലീസ് പ്രാദേശിക ബ്യാരി ഭാഷാ പഠനം ആരംഭിച്ചു |newspaper=ദ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/Mangaluru-city-police-undertakes-Beary-local-language-learning-skills/articleshow/53475696.cms |access-date=15 ഒക്ടോബർ 2016}}</ref> [[ഉറുദു]] സംസാരിക്കുന്ന [[ദഖിനി മുസ്‌ലിംകൾ|ദഖിനി മുസ്‌ലിംകളുടെ]] ഒരു ചെറിയ വിഭാഗവും മംഗലാപുരത്തുണ്ട്.<ref name="urdu">{{cite book |last=പാട്ടീൽ |first=ശങ്കരഗൗഡ |title=Community Dominance and Political Modernisation: The Lingayats |publisher=മിത്തൽ പബ്ലിക്കേഷൻസ് |year=2002 |pages=2}}</ref> [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെത്തന്നെ]] [[ഇന്ത്യയിലെ ഇസ്‌ലാം മതം|ഏറ്റവും പഴയ മുസ്‌ലിം പള്ളികളിലൊന്നായ]] [[മസ്ജിദ് സീനത്ത് ബക്ഷ്]] മംഗലാപുരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref name="Jonathan Goldstein 1999 123">{{cite book |author=Jonathan Goldstein |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |title=The Jews of China |publisher=M. E. Sharpe |year=1999 |isbn=9780765601049 |page=123}}</ref><ref name="SimpsonKresse2008">{{cite book |author1=Edward Simpson |url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333 |title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean |author2=Kai Kresse |publisher=Columbia University Press |year=2008 |isbn=978-0-231-70024-5 |pages=333 |access-date=24 July 2012}}</ref><ref name="Kupferschmidt1987">{{cite book |author=Uri M. Kupferschmidt |url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458 |title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine |publisher=Brill |year=1987 |isbn=978-90-04-07929-8 |pages=458–459 |access-date=25 July 2012}}</ref><ref name="Raṇṭattāṇi2007">{{cite book |author=Husain Raṇṭattāṇi |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179 |title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |publisher=Other Books |year=2007 |isbn=978-81-903887-8-8 |pages=179– |access-date=25 July 2012}}</ref> കൂടാതെ ഒരു [[ഗുരുദ്വാര|ഗുരുദ്വാരയും]], 1972-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഒരു [[ബഹായി മതം|ബഹായി]] പ്രാർത്ഥനാ കേന്ദ്രവും മംഗലാപുരത്തുണ്ട്.<ref>{{cite news |url=https://www.deccanherald.com/archives/a-centre-religious-unity-2461391 |title=മതസൗഹാർദ്ദത്തിനായൊരു കേന്ദ്രം |date=9 ഡിസംബർ 2011 |access-date=29 ഒക്ടോബർ 2023 |newspaper=ഡെക്കാൻ ഹെറാൾഡ്}}</ref> === ഭാഷകൾ === {{Pie chart | caption = മംഗലാപുരത്തെ ഭാഷകളുടെ വിതരണം<ref name='languages2011'>{{cite web |title=C-16 Population By Mother Tongue |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html}}</ref> | label1 = [[തുളു ഭാഷ|തുളു]] | color1 = deepskyblue | value1 = 39.24 | label2 = [[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]] | color2 = salmon | value2 = 16.42 | label3 = [[കന്നഡ]] | color3 = darkslateblue | value3 = 15.11 | label4 = [[ബ്യാരി ഭാഷ|ബ്യാരി]] | color4 = limegreen | value4 = 13.13 | label5 = [[മലയാളം]] | color5 = cornflowerblue | value5 = 6.39 | label6 = [[ഉറുദു]] | color6 = green | value6 = 2.52 | label7 = [[ഹിന്ദി]] | color7 = orange | value7 = 2.10 | label8 = [[തമിഴ്]] | color8 = royalblue | value8 = 1.91 | label9 = [[തെലുങ്ക്]] | color9 = brown | value9 = 0.96 | label10 = മറ്റുള്ളവ | color10 = grey | value10 = 2.23 }} തുളു, കൊങ്കണി, കന്നഡ, ബ്യാരി തുടങ്ങിയ പ്രധാന പ്രാദേശിക ഭാഷകൾ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു ബഹുഭാഷാ നഗരമാണ് മംഗലാപുരം.<ref name="manynames" /> തുളുവിൽ ''കുഡ്‌ല'' എന്നും, കൊങ്കണിയിൽ ''കൊടിയാൽ'' എന്നും, ബ്യാരിയിൽ ''മൈക്കാല'' എന്നും, മലയാളത്തിൽ ''മംഗലാപുരം'' എന്നും, കന്നഡയിൽ ''മംഗളൂരു'' എന്നുമാണ് നഗരം അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name="manynames" /> നഗരവാസികളിൽ ഭൂരിഭാഗം പേരും നഗരത്തെ സൂചിപ്പിക്കാൻ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ''കുഡ്‌ല'' എന്ന പേരാണ്.<ref name="manynames" /> ഇതിന് പുറമെ [[ജൈന ബണ്ടുകൾ|തുളുവ ജൈനർ]],<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/Land-reforms-moved-Jains-away-comfort-zone-/articleshow/45943527.cms |title=ഭൂപരിഷ്കരണം ജൈനരെ അവരുടെ കംഫർട്ട് സോണിൽ നിന്ന് മാറ്റി |date=19 ജനുവരി 2015 |access-date=19 ജനുവരി 2020 |newspaper=ദ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ |last=പിന്റോ |first=സ്റ്റാൻലി}}</ref> [[ഗുജറാത്തികൾ]],<ref name="Shatkin2013" /> [[തമിഴർ]],<ref name="manylanguages">{{cite news |url=https://www.thenewsminute.com/article/many-languages-one-people-linguistic-diversity-mangaluru-119054 |title=പല ഭാഷകൾ, ഒരൊറ്റ ജനത: മംഗളൂരുവിന്റെ ഭാഷാ വൈവിധ്യം |newspaper=ദ ന്യൂസ് മിനുട്ട് |access-date=28 ഫെബ്രുവരി 2020 |date=27 ഫെബ്രുവരി 2020 |last=മല്ലി |first=കാർത്തിക്}}</ref> [[മറാത്തികൾ]] തുടങ്ങിയ ചെറിയ ജനവിഭാഗങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്.<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/DK-Marathi-community-meet-today/articleshow/1097566.cms |title=ഡി.കെ മറാത്തി കമ്മ്യൂണിറ്റി മീറ്റ് ഇന്ന് |date=15 ഫെബ്രുവരി 2002 |access-date=28 ഓഗസ്റ്റ് 2018 |newspaper=ദ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ}}</ref> [[തുളു ഭാഷ|തുളുവാണ്]] മംഗലാപുരത്ത് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നതെങ്കിലും നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭരണഭാഷ [[കന്നഡ]]യാണ്. എന്നിരുന്നാലും തികച്ചും ഒരു ബഹുസ്വര സംസ്കാരമാണ് നഗരത്തിനുള്ളത്. 2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം നഗരത്തിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 39.24% ആളുകൾ മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നത് [[തുളു ഭാഷ|തുളു]]വാണ്. ഇതിന് പുറമെ [[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]] (16.42%), [[കന്നഡ]] (15.11%), [[ബ്യാരി ഭാഷ|ബ്യാരി]] (13.13%), [[മലയാളം]] (6.39%), [[ഉറുദു]] (2.52%), [[ഹിന്ദി]] (2.10%), [[തമിഴ്]] (1.91%), [[തെലുങ്ക്]] (0.96%) എന്നിങ്ങനെയാണ് മറ്റ് ഭാഷകൾ സംസാരിക്കുന്നവരുടെ കണക്കുകൾ. ബാക്കിയുള്ള 2.23% ആളുകൾ മറ്റ് പല ഭാഷകളും സംസാരിക്കുന്നവരാണ്.<ref name='languages2011'/> കന്നഡ പ്രധാന ഭാഷയായിട്ടുള്ള [[കർണ്ണാടക|കർണ്ണാടകയിലെ]] മറ്റു നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, മംഗലാപുരത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷ തുളുവാണ്. കൊങ്കണി രണ്ടാം സ്ഥാനത്തും, കന്നഡ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തുമാണ് വരുന്നത്.<ref name='languages2011'/> == സംസ്കാരം == [[File:Chamundi_Odala.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chamundi_Odala.jpg|ലഘുചിത്രം|''ഭൂത കോലം'']] [[File:Akrura1.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Akrura1.jpg|ലഘുചിത്രം|മംഗലാപുരത്തെ ജനപ്രിയ നൃത്തരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് [[യക്ഷഗാനം]]]] നിരവധി ക്ലാസിക്കൽ നൃത്തരൂപങ്ങളും നാടോടി കലകളും നഗരത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു രാത്രിമുഴുവൻ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന നൃത്ത-നാടക പ്രകടനമായ [[യക്ഷഗാനം]] മംഗലാപുരത്ത് നടക്കുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/06/10/stories/2004061000340300.htm|date=10 January 2004|title=Enduring art|access-date=20 July 2008|first=Ganesh|last=Prabhu|publisher=[[The Hindu]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ES9przq?url=http://www.hindu.com/mp/2004/06/10/stories/2004061000340300.htm|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> നഗരത്തിനു മാത്രമായുള്ള ഒരു സവിശേഷ ഒരു നാടോടി നൃത്തമായ പിലിവേശ (അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ കടുവ നൃത്തം) ദസറ, കൃഷ്ണ ജന്മഷ്ടമി എന്നീ ഉത്സവനാളുകളിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/354160109.cms|date=26 October 2001|title=Human 'tigers' face threat to health|access-date=7 December 2007|publisher=[[The Times of India]]|first1=Stanley G.|last1=Pinto|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ESJZC0t?url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/354160109.cms|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> കരടി വേഷം (അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ കരടി നൃത്തം) ദസറ വേളയിൽ അവതരിപ്പിച്ച മറ്റൊരു അറിയപ്പെടുന്ന നൃത്തമാണ്.<ref name="DAJ">{{cite news|url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=726|title=Poem: What's in a Name?|access-date=4 March 2008|first=Stephen|last=D'Souza|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ESWCvkF?url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=726|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> പഡ്ഡാനാസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന (നാടൻപാട്ടിനു സമാനമായ ഇതിഹാസങ്ങൾ തലമുറകളിലൂടെ വായ്മൊഴിയിലൂടെ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടത്) വായ്പ്പാട്ടുകൾ തുളു ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന ഒരു വിഭാഗം ആളുകൾ പ്രഛന്ന വേഷങ്ങൾ ധരിച്ചും ചെണ്ടമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെയും ആലപിക്കുന്നു.<ref name="DAJ2">{{cite news|url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=726|title=Poem: What's in a Name?|access-date=4 March 2008|first=Stephen|last=D'Souza|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ESWCvkF?url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=726|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> ബിയറി ഭാഷക്കാരുടെ തനതായ പാരമ്പര്യങ്ങൾ കൊൽക്കൈ (കോലുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു വീര നാടോടി നൃത്തമായ കോലാട്ടയുടെ സമയത്ത് ആലപിക്കുന്നത്), ഊഞ്ഞാൽപാട്ട് (പരമ്പരാഗത താരാട്ടുപാട്ട്), മൈയ്‌ലാഞ്ചി പാട്ട്, ഒപ്പനപ്പാട്ട് (വിവാഹങ്ങളിൽ ആലപിക്കുന്നത്) തുടങ്ങിയ നാടൻ പാട്ടുകളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/10/13/stories/2007101361130300.htm|title=Beary Sahitya Academy set up|access-date=15 January 2008|date=13 October 2007|publisher=[[The Hindu]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ESe60O7?url=http://www.hindu.com/2007/10/13/stories/2007101361130300.htm|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> എല്ലാ വർഷവും ആദ്യത്തെ ഞായറാഴ്ച നടത്തുന്ന ഒരു വാർഷിക കത്തോലിക്കാ മത ഘോഷയാത്രയാണ് എവ്കാരിസ്റ്റിക് പുരുഷാൻവ് (കൊങ്കണി: യൂക്കാരിസ്റ്റിക് ഘോഷയാത്ര).<ref name="DAJ3">{{cite news|url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=726|title=Poem: What's in a Name?|access-date=4 March 2008|first=Stephen|last=D'Souza|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ESWCvkF?url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=726|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> ബെജായിലെ ശ്രീമന്തി ഭായ് മെമ്മോറിയൽ ഗവൺമെന്റ് മ്യൂസിയം മംഗലാപുരത്തെ ഏക മ്യൂസിയമാണ്.<ref>{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2006/07/07/stories/2006070717580300.htm|title=Srimanthi Bai Museum is in a shambles|date=7 July 2006|access-date=21 January 2008|publisher=[[The Hindu]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ESoBkk1?url=http://www.hinduonnet.com/2006/07/07/stories/2006070717580300.htm|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> [[ദസ്റ|ദസറ]], [[ദീപാവലി]], [[ക്രിസ്തുമസ്|ക്രിസ്മസ്]], [[ഈസ്റ്റർ]], [[ഇസ്ലാമിലെ ആഘോഷങ്ങൾ|ഈദ്]], [[വിനായക ചതുർഥി|വിനായക ചതുർത്ഥി]] തുടങ്ങി ജനപ്രിയമുള്ള ഒട്ടനവധി ഇന്ത്യൻ ഉത്സവങ്ങളും ഈ നഗരത്തിൽ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഗൌഡ സാരസ്വത ബ്രാഹ്മണ സമൂഹത്തിൻറെ സവിശേഷമായ ഒരു ഉത്സവമാണ് മംഗളൂരു റാഥോത്സവ (മംഗലാപുരം കാർ ഉത്സവം) എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന കോഡിയൽ തേര്. ഇത് മംഗലാപുരത്തെ [[ശ്രീ വെങ്കട്ടരമണ ക്ഷേത്രം|ശ്രീ വെങ്കട്ടരമണ ക്ഷേത്രത്തിലാണ്]] ആഘോഷിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://www.svtmangalore.org/jeernodhara/#|title=Shree Venkatramana Temple (Car Street, Mangalore)|access-date=25 July 2008|publisher=Shree Venkatramana Temple, Mangalore|archive-date=2008-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080609085005/http://www.svtmangalore.org/jeernodhara/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=67248|title=Colourful Kodial Theru|date=13 February 2008|access-date=9 July 2008|first=Rajanikanth|last=Shenoy|publisher=Mangalorean.com|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.mangalorean.com%2Fnews.php%3Fnewstype%3Dbroadcast%26broadcastid%3D67248&date=2012-02-05|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> നേറ്റിവിറ്റി വിരുന്ന്. പുതിയ വിളവെടുപ്പുകളുടെ അനുഗ്രഹം എന്നിവ ആഘോഷിക്കുന്ന മോണ്ടി ഫെസ്റ്റ് (മേരി മാതാവിൻ്റെ പെരുന്നാൾ) മംഗലാപുരം കത്തോലിക്കാ സമൂഹത്തിൻ്റെ സവിശേഷമായ ഒരു ആഘോഷത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=129|title=Monti Fest Originated at Farangipet&nbsp;– 240 Years Ago!|access-date=11 January 2008|first=John B.|last=Monteiro|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ET4dKFm?url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=129|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> മംഗലാപുരത്തെ [[ജൈനമതം|ജൈന]] കുടുംബങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു സമൂഹം ജെയിൻ മിലാൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ജൈന ഭക്ഷ്യമേള വാർഷികമായി സംഘടിപ്പിക്കുമ്പോൾ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2007/11/24/stories/2007112450980400.htm|title=Food for thought|access-date=18 January 2008|date=24 November 2007|first=Amrita|last=Nayak|publisher=[[The Hindu]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ETSf5c8?url=http://www.hindu.com/mp/2007/11/24/stories/2007112450980400.htm|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> [[ശ്രീകൃഷ്ണ ജന്മാഷ്ടമി|ശ്രീകൃഷ്ണ ജന്മാഷ്ടമി]] ഉത്സവത്തിൻ്റെ ഭാഗമായ മൊസാരു കുഡികെ പോലുള്ള ഉത്സവങ്ങൾ മുഴുവൻ സമൂഹവും ആഘോഷിക്കുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/mosaru-kudike-has-a-long-history/article2382419.ece|title=‘Mosaru Kudike’ has a long history|date=22 August 2011|access-date=18 October 2017|publisher=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/mosaru-kudike-celebrations-add-a-dash-of-colour/article7624128.ece|title=Mosaru Kudike celebrations add a dash of colour|date=7 September 2015|access-date=18 October 2017|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> നഗരത്തിൻ്റെ രക്ഷകനായ കലേഞ്ച എന്ന മൂർത്തിയെ ആരാധിക്കുന്ന ആടി എന്ന ഉത്സവം ഹിന്ദു കലണ്ടറിലെ ആഷാഢ മാസത്തിലാണ് നടക്കുന്നത്.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/make-the-best-of-aati-at-pilikula-on-aug-2/article7459307.ece|title=Make the best of Aati at Pilikula on Aug. 2|date=24 July 2015|access-date=20 February 2017|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> കരവലി ഉത്സവം, കുഡ്‌ലോത്സവം തുടങ്ങിയ ഉത്സവങ്ങൾ നൃത്തം, നാടകം, സംഗീതം എന്നിവയിലെ ദേശീയ, സംസ്ഥാന തലത്തിലുള്ള പ്രകടനങ്ങൾ ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നവയാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.karavaliutsav.com/display.php?content_option=SECTION&ref_id=140|title=Objectives of Karavali Utsav|access-date=9 July 2008|publisher=Karavali Utsav, Mangalore|archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.karavaliutsav.com%2Fdisplay.php%3Fcontent_option%3DSECTION%26ref_id%3D140&date=2012-02-05|archivedate=5 February 2012|url-status=dead|df=dmy}}</ref> [[ഭൂത കോലം]] (ആത്മാവിൻ്റെ ആരാധന), സാധാരണയായി തുളുവ സമൂഹം രാത്രിയിൽ നടത്താറുള്ള ആഘോഷമാണ്.<ref>{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/70064/connecting-nature.html|title=Connecting with nature|date=17 May 2010|access-date=20 February 2017|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref> എല്ലാ പാമ്പുകളുടെയും സംരക്ഷകനായി അറിയപ്പെടുന്ന നാഗ ദേവതയെ (സർപ്പ രാജാവ്) സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടാണ് നഗരത്തിൽ [[സർപ്പാരാധന|നാഗാരാധന]] (സർപ്പ ആരാധന) നടത്തുന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&broadcastid=50662|title=Nagarapanchami Naadige Doddadu|access-date=28 January 2008|date=18 August 2007|publisher=Mangalorean.com|archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fmangalorean.com%2Fnews.php%3Fnewstype%3Dbroadcast%26broadcastid%3D50662&date=2012-02-05|archivedate=5 February 2012|url-status=dead|df=dmy}}</ref> ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പുരാതന ആചാരമായ കോരി കട്ട<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1175873.ece|title=The Hindu|date=10 January 2008|publisher=thehindu.co.in|access-date=2019-09-13|archive-date=2022-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112072927/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Police-move-against-cockfight-faces-opposition/article15140664.ece|url-status=dead}}</ref><ref>[http://mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=100385 'Kori Katta' draws maximum crowd] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131225092243/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=100385|date=25 December 2013}} ''Mangalorean.com'' 14 November 2008</ref> എന്ന മതപരവും ആത്മീയവുമായ [[കോഴിപ്പോര്]] ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നടത്തപ്പെടുന്നു. മതപരമോ സാംസ്കാരികമോ ആയ പരിപാടികളുടെ ഭാഗമായി സംഘടിപ്പിച്ചാൽ ഇത് അനുവദനീയമാണ്.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2434611.ece|title=The Hindu|date=8 September 2011|publisher=thehindu.co.in|access-date=2019-09-13|archive-date=2022-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112072554/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/cockfight-held-at-school/article2434611.ece|url-status=dead}}</ref> == നഗരഭരണ നിർവ്വഹണം == ഒരു മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനായ നഗരത്തിൻ്റെ നാഗരിക, അടിസ്ഥാന സൌകര്യവികസനങ്ങളുടെ ചുമതല 1980 ൽ നിലവിൽ വന്ന മംഗലാപുരം സിറ്റി കോർപ്പറേഷനാണ് (എംസിസി).<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/smart-city-project-to-restore-century-old-mangaluru-municipality-building/articleshow/62800344.cms|date=6 February 2018|title=Smart City project to restore Century-old Mangaluru municipality building|access-date=2 August 2019|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> 184 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (71.04 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ളതാണ് മംഗലാപുരം നഗരം. മുനിസിപ്പാലിറ്റിയുടെ പരിധി വടക്ക് സൂരതകലിൽ നിന്നാരംഭിച്ച്, തെക്ക് നേത്രാവതി നദി പാലം, കിഴക്ക് വാമൻജൂരിൽ പടിഞ്ഞാറൻ കടൽ തീരം വരെയെത്തുന്നു.<ref name="The Hindu">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/three-flyovers-in-mangalore-will-be-ready-by-yearend-moily/article2447040.ece|date=12 September 2011|title=Three flyovers in Mangalore will be ready by year-end: Moily|access-date=18 February 2017|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> നഗരത്തിലെ 60 വാർഡുകളിൽ ഓരോന്നിൽനിന്നും (പ്രാദേശികമായി) തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട കോർപ്പറേറ്റർമാർ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന 60 പ്രതിനിധികളെ എം‌സി‌സി കൗൺസിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=438794|date=18 February 2017|title=Mangaluru: Candidates for mayoral election – Congress facing problem of plenty|access-date=20 February 2017|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]}}</ref> ഭൂരിപക്ഷ പാർട്ടിയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു കോർപ്പറേറ്ററെ മേയറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref>{{harvnb|Integrated Solid Waste Management Operation & Maintenance report|p=7|Ref=18}}</ref> മംഗലാപുരം സിറ്റി കോർപ്പറേഷൻ്റെ ആസ്ഥാനം [[ലാൽബാഗ്|ലാൽബാഗിലാണ്]].<ref name="The Hindu2">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/three-flyovers-in-mangalore-will-be-ready-by-yearend-moily/article2447040.ece|date=12 September 2011|title=Three flyovers in Mangalore will be ready by year-end: Moily|access-date=18 February 2017|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == [[File:Mcc.JPG|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mcc.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ലാൽബാഗിലെ മംഗലാപുരം സിറ്റി കോർപ്പറേഷൻ]] [[File:NITK_mangalore.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:NITK_mangalore.jpg|പകരം=|ലഘുചിത്രം|സൂരത്കലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി (കർണാടക) ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.]] സ്കൂളുകളിലെ പ്രീ-കൊളീജിയറ്റ് മാധ്യമങ്ങൾ പ്രധാനമായും [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷും]] [[കന്നഡ|കന്നഡയുമാണ്]]. മെട്രിക്കുലേഷനുശേഷം വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ പ്രബോധന മാധ്യമം ഇംഗ്ലീഷാണ്.<ref name="progress-sk">{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005af6_260.pdf|title=A brief history of scientific technology, research and educational progress of South Kanara|access-date=10 December 2016|author2=M Abdul Rahman|publisher=Indian Journal of History of Science|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150525103046/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005af6_260.pdf|archivedate=25 May 2015|url-status=dead|author3=K M Kaveriappa|author=M N Madhyastha|df=}}</ref> മംഗലാപുരത്തിലെ സ്കൂളുകളും കോളേജുകളും സർക്കാർ നടത്തുന്നതോ സ്വകാര്യ ട്രസ്റ്റുകളും വ്യക്തികളോ നടത്തുന്നവയാണ്.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/meritorious-students-to-be-felicitated-khader/article27402526.ece|title=Meritorious students to be felicitated: Khader|date=2 June 2019|access-date=2 August 2019|publisher=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/13-govt-schools-to-get-e-smart-school-units-under-smart-city/articleshow/68260840.cms|title=13 government schools to get e-smart school units under Smart City|date=5 March 2019|access-date=2 August 2019|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> കർണാടക സ്റ്റേറ്റ് ബോർഡ്, ഇന്ത്യൻ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ഓഫ് സെക്കൻഡറി എജ്യുക്കേഷൻ (ഐസിഎസ്ഇ), സെൻട്രൽ ബോർഡ് ഫോർ സെക്കൻഡറി എജ്യുക്കേഷൻ (സിബിഎസ്ഇ), നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഓപ്പൺ സ്കൂളിംഗ് (NIOS) ബോർഡുകളുമായി ഈ സ്കൂളുകൾ അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=349419|title=Mangaluru: Bishop Aloysius lays foundation for Ryan International School at Kulai|date=31 August 2015|access-date=10 December 2016|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408184914/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp%3Fn_id%3D349419|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/many-cbse-schools-record-100-pc-results/article8662466.ece|title=Many CBSE schools record 100 p.c. results|date=29 May 2016|access-date=10 December 2016|publisher=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/Mangalore-based-St-Theresas-School-has-secured-cent-percent-results-in-class-10-examination-of-Indian-Certificate-of-Secondary-Education-ICSE-The-results-were-announced-on-Saturday-and-this-is-the-only-ICSE-School-in-Dakshina-Kannada-district-/articleshow/20106194.cms?|title=Mangalore-based St Theresa's School has secured cent percent results in class 10 examination of Indian Certificate of Secondary Education (ICSE). The results were announced on Saturday and this is the only ICSE School in Dakshina Kannada district.|date=17 May 2013|access-date=10 December 2016|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> [[ബാസൽ ഇവാഞ്ചലിക്കൽ സ്‌കൂൾ]] (1838),<ref name="bmsc3">{{cite thesis|type=Ph.D.|author=Fedrick Sunil Kumar N.I|title=The basel mission and social change-Malabar and south canara a case study (1830–1956)"|publisher=University of Calicut|date=2006|chapter=Chapter 6 : The Basel Mission in South Canara|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/30037/13/13_chapter%206.pdf}}</ref> [[മിലാഗ്രസ് സ്‌കൂൾ]] (1848),<ref>{{cite news|url=http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=371207|title=Mangaluru: Milagres Avishkar scheduled at Milagres college|date=5 December 2015|access-date=2 September 2018|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]}}</ref> [[റൊസാരിയോ ഹൈസ്‌കൂൾ]] (1858),<ref>{{cite web|url=http://www.mangaloretoday.com/opinion/MISSION-EDUCATION.html|title=Mission Education|access-date=28 August 2018|date=29 July 2011|publisher=[[Mangalore Today]]}}</ref> സെന്റ് ആൻസ് ഹൈസ്‌കൂൾ (1870),<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/carmelites-celebrate-150-years-of-educating-girls/articleshow/64023075.cms|title=Carmelites celebrate 150 years of educating girls|date=4 May 2018|access-date=28 August 2018|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> കാനറ ഹൈസ്‌കൂൾ (1891)<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/Aravind-Adiga-donates-Rs-1-cr-to-alma-mater/articleshow/47889025.cms|title=Aravind Adiga donates Rs 1 cr to alma mater|date=3 July 2015|access-date=2 September 2018|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> എന്നിവയാണ് മംഗലാപുരത്ത് സ്ഥാപിതമായ ആദ്യ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ. == ഗതാഗതം == '''വായുമാർഗ്ഗം''' [[File:Airport_Road_Mangalore_-_panoramio.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Airport_Road_Mangalore_-_panoramio.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|eമംഗലാപുരത്തെ എയർപോർട്ട് റോഡ്.]] മംഗളൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം (IATA: IXE) ബാജ്പെ / കെഞ്ചാറിന് സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്. ഇത് മംഗലാപുരം നഗര കേന്ദ്രത്തിന് 13 കിലോമീറ്റർ (8 മൈൽ) വടക്കുകിഴക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/Mangaluru-international-airport-stands-third-in-customer-satisfaction-survey/articleshow/54857060.cms|title=Mangaluru international airport stands third in customer satisfaction survey|date=14 October 2016|access-date=20 February 2017|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളിലേയ്ക്കും മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലേയ്ക്കും ഇവിടെനിന്ന് പതിവായി ഷെഡ്യൂൾ ചെയ്ത ഫ്ലൈറ്റുകൾ ഇത് സർവ്വീസ് നടത്തുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/MIA-handles-record-passengers-during-2013-14-at-a-growth-of-21-71-/articleshow/34162590.cms?|title=MIA handles record passengers during 2013–14 at a growth of 21.71%.|date=24 April 2014|access-date=20 February 2017|publisher=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/air-india-reintroduces-mangalorekuwait-service/article6540868.ece|title=Air India reintroduces Mangalore-Kuwait service|date=28 October 2014|access-date=20 February 2017|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> കർണാടക സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ടാമത്തെ തിരക്കേറിയ വിമാനത്താവളമാണിത്.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/mangalore-airport-handles-1242-lakh-passengers/article8151464.ece|title=Mangalore Airport records growth in passenger traffic|date=25 January 2016|access-date=20 February 2017|publisher=[[Business Line]]}}</ref> വിമാനത്താവളത്തിലെ പുതിയ ടെർമിനലുകളും റൺ‌വേകളും ചരക്കുകളുടേയും യാത്രക്കാരുടേയും ആവശ്യങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനു പര്യാപ്തമാണ്.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/mangalore-airport-to-start-domestic-cargo-handling-from-june-26/article7333074.ece|title=Mangalore airport to start domestic cargo handling from June 26|date=19 June 2015|access-date=20 February 2017|publisher=[[Business Line]]}}</ref> സംസ്ഥാന സർക്കാർ നടത്തുന്ന സർക്കാർ ബസുകളായ വജ്ര വോൾവോ നഗരത്തിനും വിമാനത്താവളത്തിനും ഇടയിൽ ഓടുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2006/10/04/stories/2006100403880900.htm|title=Intl services begin at Mangalore airport|date=4 October 2006|access-date=21 February 2008|publisher=[[Business Line|The Hindu Business Line]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/66EMnLzv9?url=http://www.thehindubusinessline.in/2006/10/04/stories/2006100403880900.htm|archivedate=17 March 2012|df=dmy}}</ref> '''റോഡുകൾ''' അഞ്ച് ദേശീയപാതകൾ മംഗലാപുരം വഴി കടന്നുപോകുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/NHAI-invites-bids-to-prepare-DPR-for-bypass/article15006907.ece|title=NHAI invites bids to prepare DPR for bypass|date=30 September 2016|access-date=21 February 2017|publisher=[[The Hindu]]|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703085952/https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/NHAI-invites-bids-to-prepare-DPR-for-bypass/article15006907.ece|url-status=dead}}</ref> പൻവേലിൽ നിന്ന് ([[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിൽ]]) [[കന്യാകുമാരി|കന്യാകുമാരിയിലേക്ക്]] (തമിഴ്‌നാട്) പോകുന്ന എൻ‌എച്ച് -66 (മുമ്പ് എൻ‌എച്ച് -17<ref>{{cite web|url=http://bharathautos.com/special-new-national-highway-numbers.html|title=Special – New National Highway Numbers|access-date=10 August 2012|archive-date=2012-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120618111450/http://bharathautos.com/special-new-national-highway-numbers.html|url-status=dead}}</ref>) മംഗലാപുരത്തിന് വടക്ക്-തെക്ക് ദിശയിലൂടെ കടന്നുപോകുകയും വടക്കൻ ദിശയിൽ ഉഡുപ്പി, [[ഭട്കൽ]], കാർവാർ, [[ഗോവ]] മുതലായവയുമായും തെക്കൻ ദിശയിൽ [[കണ്ണൂർ]], [[കൊച്ചി]], [[തിരുവനന്തപുരം]] മുതലായവയുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എൻ‌എച്ച് -75 (മുമ്പ് എൻ‌എച്ച് -48 എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) കിഴക്ക് ബാംഗ്ലൂരിലേക്കും വെല്ലൂരിലേക്കും നയിക്കുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/govt-to-develop-economic-corridors-logistics-parks/articleshow/57063058.cms|title=Govt to develop economic corridors, logistics parks|date=9 February 2017|access-date=21 February 2017|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> '''റെയിൽവേ''' 1907 ലാണ് മംഗലാപുരത്തെ റെയിൽവേ ലൈൻവഴി ബന്ധിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Railways-cross-a-milestone/article16019155.ece|title=Railways cross a milestone|date=12 April 2010|access-date=21 February 2017|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ റെയിൽ പാതയുടെ ആരംഭ സ്ഥാനം കൂടിയായിരുന്നു മംഗലാപുരം.<ref name="so">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/10/29/stories/2007102958510300.htm|title=Mangalore was once the starting point of India's longest rail route|date=29 October 2007|access-date=19 March 2008|publisher=[[The Hindu]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/66BFugtWc?url=http://www.hindu.com/2007/10/29/stories/2007102958510300.htm|archivedate=15 March 2012|df=dmy}}</ref> നഗരത്തിന് മൂന്ന് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ ഉണ്ട് - മംഗലാപുരം സെൻട്രൽ (ഹമ്പങ്കട്ടയിൽ), മംഗലാപുരം ജംഗ്ഷൻ (പാഡിലിൽ), സൂരത്കൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ (സൂറത്കലിൽ).<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/11/08/stories/2007110854800400.htm|title=Name changed|date=8 November 2007|access-date=5 July 2008|publisher=[[The Hindu]]|archive-date=2007-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20071110225303/http://www.hindu.com/2007/11/08/stories/2007110854800400.htm|url-status=dead}}</ref> പശ്ചിമഘട്ടത്തിലൂടെ നിർമ്മിച്ച ഒരു റെയിൽ‌വേ ട്രാക്ക് മംഗലാപുരത്തെ ഹസ്സനുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. '''കടൽമാർഗ്ഗം''' മംഗലാപുരം [[തുറമുഖം|തുറമുഖത്ത്]] കപ്പൽ ഗതാഗത, സംഭരണ, ലോജിസ്റ്റിക്കൽ സേവനങ്ങൾ ഉണ്ട്, അതേസമയം ന്യൂ മാംഗ്ലൂർ തുറമുഖം ഉണങ്ങിയതും, അളവിൽ കൂടുതലുള്ളതും, ദ്രാവക ചരക്കുകളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. പെട്രോളിയം ഓയിൽ ലൂബ്രിക്കന്റുകൾ, അസംസ്കൃത എണ്ണ ഉത്പന്നങ്ങൾ, എൽപിജി കണ്ടെയ്നറുകൾ എന്നിവ കൈകാര്യം ചെയ്യാവുന്ന രീതിയിൽ ന്യൂ മാംഗ്ലൂർ തുറമുഖം സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.തീരസംരക്ഷണ സേനയുടെ താവളവും കൂടിയാണിത്. ഈ കൃത്രിമ തുറമുഖം ചരക്ക് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന കാര്യത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ എട്ടാമത്തെ വലിയ തുറമുഖവും കർണാടകയിലെ ഒരേയൊരു പ്രധാന തുറമുഖമാണ്. ഇലക്ട്രോണിക് വിസയുടെ (ഇ-വിസ) സഹായത്തോടെ വിദേശികൾക്ക് ന്യൂ മാംഗ്ലൂർ തുറമുഖം വഴി മംഗലാപുരത്തു പ്രവേശിക്കാം. [[യൂറോപ്പ്]], [[വടക്കേ അമേരിക്ക]], [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ|ഐക്യ അരബ് എമിറേറ്റുകൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ക്രൂയിസ് കപ്പലുകൾ ന്യൂ മംഗലാപുരം തുറമുഖത്ത് എത്തിച്ചേരുന്നു. == കായികരംഗം == '''ക്രിക്കറ്റ്''' നഗരത്തിലെ ഒരു ജനപ്രിയ കായിക ഇനമാണ് [[ക്രിക്കറ്റ്]]. മംഗലാപുരത്തു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മംഗള സ്റ്റേഡിയവും ബി. ആർ അംബേദ്കർ സ്റ്റേഡയവും (ന്യൂ മാംഗ്ലൂർ തുറമുഖത്തിനു സമീപം) [[ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ല|ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ലയുടെ]] സമ്പൂർണ്ണ ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേഡിയങ്ങളാണ്. [[സ്പോർട്സ് അഥോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സ്‌പോർട്‌സ് അതോറിറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യ]] സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ഒരു കായിക പരിശീലന കേന്ദ്രവും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഫിസ ഡെവലപ്പേർസിൻ്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള മംഗലാപുരം ആസ്ഥാനമായുള്ള [[കർണാടക പ്രീമിയർ ലീഗ്]] (KPL) ഫ്രാഞ്ചൈസിയാണ് മംഗലാപുരം യുണൈറ്റഡ്.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/top-stories/Mangalore-United-team-owner-confident-of-successful-KPL-4-0/articleshow/48725465.cms|title=Mangalore United team owner confident of successful KPL 4.0|access-date=20 February 2017|date=29 August 2015|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> കർണാടക റീജിയണൽ ക്രിക്കറ്റ് അക്കാദമി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ക്രിക്കറ്റ് ടൂർണമെന്റാണ് മംഗലാപുരം പ്രീമിയർ ലീഗ് (MPL).<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/Mangalore-Premier-League-in-December/article14560560.ece|title=Mangalore Premier League in December|last=Correspondent|first=Special|newspaper=The Hindu|date=10 August 2016|access-date=10 December 2016}}</ref> ആഭ്യന്തര ടൂർണമെന്റുകൾക്കും നിരവധി ഇന്റർ സ്‌കൂൾ, കൊളീജിയറ്റ് ടൂർണമെന്റുകൾക്കും ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്ന മറ്റൊരു പ്രധാന വേദിയാണ് സെൻട്രൽ മൈതാൻ അല്ലെങ്കിൽ നെഹ്‌റു മൈതാനം.<ref>{{cite news|url=http://content-www.cricinfo.com/india/content/ground/58296.html|title=Central Maidan (Mangalore, India)|access-date=25 July 2008|publisher=[[Cricinfo]]|archive-date=2013-01-20|archive-url=https://archive.today/20130120043910/http://content-www.cricinfo.com/india/content/ground/58296.html|url-status=dead}}</ref> കർണാടക സ്റ്റേറ്റ് ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷൻ (KSCA) മംഗലാപുരം മേഖലയിലെ സുസ്ഥാപിത അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു ജനപ്രിയ സംഘടനയാണ്.<ref>{{cite news|url=http://content-www.cricinfo.com/india/content/story/310173.html|title=Wadiyar defeats Viswanath in Karnataka elections|access-date=25 July 2008|date=9 September 2007|first=Anand|last=Vasu|publisher=[[Cricinfo]]|archive-date=2008-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725144723/http://content-www.cricinfo.com/india/content/story/310173.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archive.deccanherald.com/Content/Sep102007/scroll2007091024510.asp?section=frontpagenews|title=Mixed verdict in KSCA polls|date=10 September 2007|access-date=25 July 2008|publisher=[[Deccan Herald]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65EUSw4lz?url=http://archive.deccanherald.com/Content/Sep102007/scroll2007091024510.asp?section=frontpagenews|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> '''സർഫിംഗ്''' 2016 ൽ ഇന്ത്യൻ ഓപ്പൺ സർഫിംഗിൻ്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന് മംഗലാപുരം ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചു.<ref>{{Cite news|url=http://www.sportskeeda.com/surfing/first-ever-indian-open-surfing-kick-off-mangalore-27-may|title=The first ever Indian Open of Surfing to kick off in Mangalore on 27 May|date=24 May 2016|publisher=[[Sportskeeda]]|access-date=28 November 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/inaugural-indian-open-surfing-kicks-off-in-mangalore-on-friday-116052400838_1.html|title=Inaugural Indian Open surfing kicks off in Mangalore on Friday|date=24 May 2016|publisher=[[Business Standard]]|access-date=10 December 2016}}</ref> [[ഫിജി|ഫിജിയിൽ]] നടന്ന ഇന്റർനാഷണൽ സർഫിംഗ് അസോസിയേഷൻ (ISA) വേൾഡ് SUP ആന്റ് പാഡിൽ‌ബോർഡ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ മുൽക്കിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മന്ത്ര സർഫ് ക്ലബ് സർഫറുകൾക്ക് പരിശീലനം നൽകി.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/Surfing-Federation-of-India-announces-Team-India-for-Fiji-ISA-World-SUP-Paddleboard-Championship/articleshow/55245908.cms|title=Surfing Federation of India announces Team India for Fiji ISA World SUP, Paddleboard Championship|date=4 November 2016|publisher=[[The Times of India]]|access-date=28 November 2016}}</ref> ഇന്ത്യൻ ഓപ്പൺ ഓഫ് സർഫിംഗിൻ്റെ രണ്ടാം പതിപ്പും മംഗലാപുരത്താണ് നടന്നത്.<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/605765/indian-open-surfing-tourney-may.html|title=Indian open of surfing tourney from May 26 to 28|date=11 April 2017|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=11 April 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/mangaluru-to-host-second-indian-open-of-surfing-in-may/articleshow/58112604.cms|title=Mangaluru to host second Indian Open of Surfing in May|date=10 April 2017|publisher=[[The Times of India]]|access-date=11 April 2017}}</ref> '''ഫുട്ബോൾ''' നഗരത്തിൽ വളരെ പ്രചാരമുള്ള [[ഫുട്ബോൾ]], ഏറ്റവും ജനപ്രിയമായ വേദിയായ നെഹ്‌റു മൈതാനം പോലുള്ള മൈതാനങ്ങളിൽ സാധാരണയായി നടക്കുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/Mangalore-premier-league-3-0-trophy-launch-today/articleshow/55646068.cms|title=Mangalore premier league 3.0 trophy launch today|date=27 November 2016|access-date=20 February 2017|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> '''ചെസ്''' നഗരത്തിലെ ഒരു ജനപ്രിയ ഇൻഡോർ കായിക വിനോദമാണ് [[ചെസ്സ്|ചെസ്]].<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/mangalore-children-excel-in-chess-tournament/article2452146.ece|title=Mangalore children excel in chess tournament|date=14 September 2011|access-date=20 February 2017|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> രണ്ട് അഖിലേന്ത്യാ ഓപ്പൺ ചെസ് ടൂർണമെന്റുകൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ച സൗത്ത് കാനറ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ചെസ് അസോസിയേഷൻ്റെ (SKDCA) ആസ്ഥാനമാണ് മംഗലാപുരം.<ref>{{cite web|url=http://www.karnatakachess.com/recent.shtml|title=Recent Tournaments|access-date=22 July 2008|publisher=United Karnataka Chess Association|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080508200356/http://www.karnatakachess.com/recent.shtml <!--Added by H3llBot-->|archivedate=8 May 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mangalorean.com/news.php?newsid=47176&newstype=local|title=Mangalore: All India Fide Rated Open Chess Tournament takes off|access-date=25 July 2008|date=3 July 2006|publisher=Mangalorean.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071224141912/http://mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=47176|archivedate=24 December 2007|url-status=dead|df=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mangalorean.com/news.php?newsid=81429&newstype=local|title=All India chess tourney in Mangalore from July 19|access-date=25 July 2008|date=17 June 2008|publisher=Mangalorean.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714030754/http://mangalorean.com/news.php?newsid=81429&newstype=local|archivedate=14 July 2011|url-status=dead|df=}}</ref> '''പരമ്പരാഗത കായിക വിനോദങ്ങൾ''' വെള്ളം നിറച്ച [[നെല്ല്|നെൽവയലുകളിൽ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.karnataka.com/festivals/kambala/|title=Kambala {{!}} Festivals of Karnataka {{!}} Buffalo Race|date=16 January 2015|publisher=Karnataka.com|language=en-US|access-date=8 October 2016}}</ref> മത്സരിക്കുന്ന കമ്പാല (എരുമ ഓട്ടം), കൊരിക്കട്ട (കോഴിപ്പോര്) തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത കായിക ഇനങ്ങൾ നഗരത്തിൽ വളരെ പ്രചാരത്തിലുള്ളതാണ്.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/12/09/stories/2006120901650100.htm|title=Colours of the season|date=9 December 2006|publisher=[[The Hindu]]|access-date=9 July 2008|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/67GsuDUce?url=http://www.hindu.com/mp/2006/12/09/stories/2006120901650100.htm|archivedate=28 April 2012|df=dmy}}</ref> നഗരപരിധിക്കുള്ളിൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പരമ്പരാഗത കായിക ഇനമാണ് കാദ്രിയിലെ കമ്പാല.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/traditional-sports-add-colour-to-kadri-kambla/article2688887.ece|title=Traditional sports add colour to Kadri kambla|date=5 December 2011|publisher=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2017}}</ref> മംഗലാപുരത്തെ കദ്രി കംബ്ല എന്ന പ്രദേശത്തിന് ഈ കായിക ഇനത്തിൻ്റെ പേരാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/353703/shri-krishna-janmasthami-mosaru-kudike.html|title=Shri Krishna Janmasthami, Mosaru Kudike in Mangalore|date=27 August 2013|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=20 February 2017}}</ref> നഗരത്തിനുള്ളിൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു കമ്പാല പരിപാടിയാണ് പ്ലികുല കമ്പാല.<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2018/nov/24/field-day-for-kambala-lovers-as-season-begins-1902650.html|title=Field day for Kambala lovers as season begins|date=24 November 2018|publisher=[[The Indian Express]]|access-date=17 July 2019}}</ref> '''പട്ടം പറത്തൽ''' [[പനമ്പൂർ ബീച്ച്|പനമ്പൂർ ബീച്ചിൽ]] സംഘടിപ്പിക്കുന്ന അന്താരാഷ്ട്ര കൈറ്റ് ഫെസ്റ്റിവലുകൾ [[ഫ്രാൻസ്]], [[ജർമ്മനി]], [[നെതർലന്റ്സ്|നെതർലാൻഡ്‌സ്]], [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയ]], [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള [[പട്ടം]] പറത്തൽ പ്രേമികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/kite-festival-at-panambur-beach-from-tomorrow/article8110207.ece|title=Kite festival at Panambur beach from today|last=Kamila|first=Raviprasad|date=15 January 2016|publisher=[[The Hindu]]|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=26 November 2016}}</ref> '''മറ്റുള്ളവ''' മറ്റ് കായിക ഇനങ്ങളായ [[ടെന്നീസ്]], [[സ്ക്വാഷ്]], [[ബില്യാർഡ്സ്]], [[ബാഡ്മിന്റൺ]], [[ടേബിൾ ടെന്നീസ്‌|ടേബിൾ ടെന്നീസ്]], [[ഗോൾഫ്]] എന്നിവ നഗരത്തിലെ നിരവധി ക്ലബ്ബുകളിലും ജിംഖാനകളിലുമായി കളിക്കുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/proposed-indoor-stadium-for-badminton-only-jain/article7047433.ece|title=Proposed indoor stadium for badminton only: Jain|date=30 March 2015|access-date=20 February 2017|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> == മീഡിയ == കന്നഡയിലെ ആദ്യത്തെ പത്രമായ മംഗളൂരു സമാചര 1843 ൽ ബാസൽ മിഷനിലെ റവ. ഹെർമൻ ഫ്രീഡ്രിക്ക് മോഗ്ലിംഗ് പുറത്തിറക്കി. 1894 ൽ ഫെർഡിനാന്റ് കിറ്റെൽ മംഗലാപുരത്ത് ആദ്യമായി കന്നഡ-ഇംഗ്ലീഷ് [[നിഘണ്ടു]] പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. പ്രധാന ദേശീയ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ പത്രങ്ങളായ [[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]], [[ദ ഹിന്ദു|ദി ഹിന്ദു]], [[ദ ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്|ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്]], [[ഡെക്കാൺ ഹെറാൾഡ്|ഡെക്കാൺ ഹെറാൾ]]<nowiki/>ഡ്, ഡൈജിവർൾഡ് എന്നിവയുടെ പ്രാദേശികവൽക്കരിച്ച മംഗലാപുരം പതിപ്പുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ==സിനിമ== കന്നഡ സിനിമ ഈ ദശകത്തിൽ ഇന്ത്യ മുഴുവൻ വൻ ചരാചവിഷയമായിരുന്നു . പ്രത്യേകിച്ചും അവിടുത്തെ ബ്ലോക്ക്ബസ്റ്ററുകൾ , ഇന്ത്യയെ മാത്രമല്ല ലോകത്തെ പോലും കൊടുങ്കാറ്റായി. വിഭാഗത്തിന് ശേഷം, ഈ അടുത്ത കാലത്ത്ക ഇറങ്ങിയ ഒരുപാട് നല്ല സിനിമകൾ സിനിമയോടുള്ള താൽപര്യം വീണ്ടും ഉണർത്തി. മംഗലാപുരം ഭാഗത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി കന്നഡ സിനിമ വ്യവസായം ഉയർന്നുവന്നതിൽ ഷെട്ടി ബ്രദേഴ്സ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[രക്ഷിത് ഷെട്ടി]],[[രാജ് ബി ഷെട്ടി]], [[ഋഷഭ് ഷെട്ടി]] എന്നിവർക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. അടുത്തായി പുറത്തിറങ്ങിയ അവരുടെ സിനിമകൾക്ക് കർണാടകയുടെ അകത്തും കേരളം തമിഴ്നാട് ആന്ധ്രാപ്രദേശ് തെലങ്കാന തുടങ്ങി ഉത്തരേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വരെ കിട്ടിയ പ്രശംസ ഇതിനെ സാധുകരിക്കുന്നു. ഉള്ളിടവരു കണ്ടദെ,കിറിക്ക് പാർട്ടി, ഗരുഡ ഗമന വൃശബ വാഹന,777ചാർളി, കാന്താരാ തുടങ്ങിയ സിനിമകൾ എല്ലാം ഇതിനു ഉദാഹരണമാണ്. കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിൻ്റെ ഭൂപ്രകൃതിയോട് സാമ്യമുള്ള ഈ പ്രദേശങ്ങൾ ഒരുപാട് സിനിമകൾക്ക് ലൊക്കേഷൻ ആയിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൻ്റെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച നാടനായ ശ്രീ, മമ്മൂട്ടിയുടെ [[വിധേയൻ]] എന്ന അദ്ദേഹത്തിന് മികച്ച നടനുള്ള കേന്ദ്ര ചലച്ചിത്ര അവർഡിനർഹമാക്കിയ സിനിമയും മംഗലാപുരവും തുളുനാടും അടിസ്ഥാനമാക്കി വന്ന സിനിമയാണ്. ഇത്തരത്തിൽ ഒരുപാട് കന്നഡ,തുളു,മലയാളം മറ്റു ഭാഷകളിമുള്ള സിനിമകൾക്കും ഇവിടം ലൊക്കേഷൻ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. തുളുനാട് എന്നാണ് പൊതുവെ ഇവിടം അറിയപ്പെടുന്നത്. തുളു സിനിമകളും അടുത്തകാലത്തായി ഒരുപാട് നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. == യൂട്ടിലിറ്റി സേവനങ്ങൾ == [[File:Beach_near_Mangalore.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beach_near_Mangalore.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|തണ്ണീർഭവി ബീച്ചിലെ കടലോര വൃക്ഷങ്ങൾ.]] [[File:Geese_at_the_park_aorund_the_lake.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Geese_at_the_park_aorund_the_lake.jpg|ലഘുചിത്രം|220x220ബിന്ദു|തടാകത്തിന് ചുറ്റും പിലിക്കുള ബൊട്ടാണിക്കൽ ഗാർഡനിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന വാത്തകൾ.]] മംഗലാപുരത്തെ [[വൈദ്യുതി]] സംവിധാനം നിയന്ത്രിക്കുന്നത് കർണാടക പവർ ട്രാൻസ്മിഷൻ കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (KPTCL) ആണ്. മംഗലാപുരം വൈദ്യുതി വിതരണ കമ്പനി (MESCOM)) വഴി വൈദ്യുതി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.kptcl.com/kptclaboutus.htm|title=About Us|access-date=3 July 2008|publisher=[[Karnataka Power Transmission Corporation Limited]] (KPTCL)|archive-date=2008-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080619235520/http://www.kptcl.com/kptclaboutus.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mesco.in/aboutus/index.asp|title=About Us|access-date=3 April 2008|publisher=[[Mangalore Electricity Supply Company]] (MESCOM)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080423021111/http://www.mesco.in/aboutus/index.asp|archivedate=23 April 2008|url-status=dead|df=}}</ref><ref>{{harvnb|Directorate of Economics and Statistics (Government of Karnataka)|2004|p=227|Ref=5}}</ref> മംഗലാപുരം റിഫൈനറി, പെട്രോകെമിക്കൽസ് (MRP), മംഗലാപുരം കെമിക്കൽസ് & ഫെർട്ടിലൈസേഴ്‌സ് (MCF) തുടങ്ങിയ പ്രധാന വ്യവസായങ്ങൾ അവരുടെ സ്വന്തമായ ക്യാപ്റ്റീവ് പവർ പ്ലാന്റുകളോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://wwpl.co.in/downloads/sep06_06_pmc.pdfw.mr|title=Mangalore Refinery and Petrochemicals Ltd. (A Subsidiary of Oil and Natural gas Corporation Ltd.)|access-date=3 July 2008|publisher=Mangalore Refinery and Petrochemicals (MRPL)|format=PDF}}{{dead link|date=January 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mangalorechemicals.com/operations_Infrastructure.asp|title=Infrastructure|access-date=3 July 2008|publisher=Mangalore Chemicals & Fertilizers (MCF)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011021914/http://www.mangalorechemicals.com/operations_Infrastructure.asp|archivedate=11 October 2007}}</ref> മംഗലാപുരത്തു നിന്ന് ഏകദേശം 14 കിലോമീറ്റർ (9 മൈൽ) അകലെ തുംബെയിൽ [[നേത്രാവതി]] നദിക്ക് കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടിൽനിന്നാണ് നഗരത്തിലേക്ക് [[കുടിവെള്ളം]] വിതരണം ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2005/04/21/stories/2005042101271900.htm|title=No funds crunch to tackle water scarcity in Dakshina Kannada|date=21 April 2005|access-date=5 April 2008|publisher=[[Business Line|The Hindu Business Line]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/66DxT5O03?url=http://www.thehindubusinessline.in/2005/04/21/stories/2005042101271900.htm|archivedate=17 March 2012|df=dmy}}</ref><ref name="kh">{{cite journal|first=Gururaja|last=Budhya|title='Social relevance of decision making'&nbsp;– A case study of water supply and waste water management in Mangalore, Coastal Karnataka, India.|url=http://www.ihdp.uni-bonn.de/ihdw02/summaries/pdf/Guru%20text1.pdf|format=PDF|publisher=Asian Educational Services|pages=1–2|access-date=18 February 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227170946/http://www.ihdp.uni-bonn.de/ihdw02/summaries/pdf/Guru%20text1.pdf|archivedate=27 February 2008}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.duraline.in/newsletter/Q4%202004%20Newsletter.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20060112065425/http://www.duraline.in/newsletter/Q4%202004%20Newsletter.pdf|url-status=dead|archive-date=12 January 2006|page=1|issue=October–December 2004|title=Karnataka Coastal Project|format=PDF|access-date=27 July 2008|publisher=Duraline Pipes|df=}}</ref> സുരക്ഷിതമായ ജലവിതരണ സംവിധാനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും മംഗലാപുരത്തെ ജല വിതരണ സമ്പ്രദായത്തിലെ ചോർച്ചയും നഷ്ടവും കുറയ്ക്കുകയെന്നതാണ് കർണാടക നഗരവികസന, തീരദേശ പരിസ്ഥിതി പരിപാലന പദ്ധതി (KUDCEMP) ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.<ref name="kh2">{{cite journal|first=Gururaja|last=Budhya|title='Social relevance of decision making'&nbsp;– A case study of water supply and waste water management in Mangalore, Coastal Karnataka, India.|url=http://www.ihdp.uni-bonn.de/ihdw02/summaries/pdf/Guru%20text1.pdf|format=PDF|publisher=Asian Educational Services|pages=1–2|access-date=18 February 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227170946/http://www.ihdp.uni-bonn.de/ihdw02/summaries/pdf/Guru%20text1.pdf|archivedate=27 February 2008}}</ref> മംഗലാപുരത്തെ മാലിന്യ നിക്ഷേപ കേന്ദ്രം [[വാമൻജൂർ|വാമൻജൂരിലാണ്]] പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-12-08/bangalore/27318143_1_bio-medical-waste-dumpyard-disposal|title=Vamanjoor dumpyard turns killer|date=8 December 2002|access-date=16 April 2008|publisher=[[The Times of India]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65EaK2mBg?url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-12-08/bangalore/27318143_1_bio-medical-waste-dumpyard-disposal|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> നഗരം പ്രതിദിനം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ശരാശരി 175 ടൺ മാലിന്യം മംഗലാപുരം സിറ്റി കോർപ്പറേഷൻ്റെ ആരോഗ്യ വകുപ്പ് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു.<ref>{{harvnb|Mangalore City Corporation|p=10|Ref=18}}</ref> == പാചകരീതി == മംഗലാപുരം പാചകരീതി പ്രധാനമായും [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ]] പാചകരീതിയെ സ്വാധീനിക്കുന്നതോടൊപ്പം പ്രദേശത്തെ വൈവിധ്യമാർന്ന ജനവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ സവിശേഷമായ നിരവധി പാചകരീതികൾ നിലനിൽക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/exploring-mangalorean-cuisine-for-christmas/articleshow/56137891.cms|title=Exploring Mangalorean cuisine for Christmas|date=24 December 2016|publisher=[[The Times of India]]|access-date=21 February 2017}}</ref> [[ഇഞ്ചി]], [[വെളുത്തുള്ളി]], [[മുളക്]] എന്നിവ പോലെതന്നെ [[നാളികേരം|തേങ്ങയും]] [[കറിവേപ്പ്|കറിവേപ്പിലയും]] മിക്ക മംഗലാപുരം കറിയുടെയും സാധാരണ ചേരുവകളാണ്.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/culmination-of-cuisines/article7333334.ece|title=Culmination of cuisines|date=19 June 2015|publisher=[[The Hindu]]|access-date=21 February 2017}}</ref> അറിയപ്പെടുന്ന മംഗലാപുരം വിഭവങ്ങളിൽ [[കോറി റൊട്ടി]], [[നീർ ദോശ]], പുണ്ടി, പാട്രോഡ്, ഗോളിബാജെ, മംഗലാപുരം ബൺസ്, മക്കറൂൺ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.sailusfood.com/categories/udupi-mangalorean-recipes/|title=Mangalorean Recipes Archives – Indian food recipes – Food and cooking blog|access-date=1 November 2016|website=Indian food recipes – Food and cooking blog|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.monsoonspice.com/2009/10/rci-udupi-mangalorean-cuisine-round-up.html|title=RCI: Udupi & Mangalorean Cuisine Round-up|date=2009-10-14|newspaper=Monsoon Spice {{!}} Unveil the Magic of Spices...|access-date=1 November 2016}}</ref> [[മത്സ്യം|മത്സ്യത്തിനും]] ചിക്കൻ വിഭവങ്ങളായ ബംഗുഡെ പുളിമൂഞ്ചി (പുളിരസമുള്ളതും മസാല ചേർത്തതുമായ സിൽവർ-ഗ്രേ അയല), ബൂത്തായ് ഗാസി (മത്തി കുഴമ്പ് പരുവം), അഞ്ജൽ ഫ്രൈ, [[മംഗലാപുരം ചിക്കൻ സുക്ക]], കോറി റോട്ടി, ചിക്കൻ നെയ്യ് റോസ്റ്റ് തുടങ്ങിയവയ്ക്കും മംഗലാപുരം പാചകരീതി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/this-weekend-make-an-iconic-dish-manglorean-chicken-ghee-roast/|title=This weekend, make an iconic dish: Mangalorean Chicken Ghee Roast|date=2 April 2016|publisher=[[The Indian Express]]|access-date=21 February 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/food/flavours-from-the-coast-of-mangalore/article17743964.ece|title=Flavours from the coast|date=30 March 2017|publisher=[[The Hindu]]|access-date=17 June 2017}}</ref> മംഗലാപുരം ഒരു തീരദേശ നഗരമായതിനാൽ [[മത്സ്യം]] മിക്ക ആളുകളുടെയും ഒരു പ്രധാന ഭക്ഷണമാണ്.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/oh-fish-rainy-days-are-here/articleshow/59172887.cms|title=Oh fish! Rainy days are here|date=16 June 2017|publisher=[[The Times of India]]|access-date=17 June 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2007/08/11/stories/2007081150880400.htm|title=Typically home|date=11 August 2007|publisher=[[The Hindu]]|access-date=9 July 2008|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65EU5GBXd?url=http://www.hindu.com/mp/2007/08/11/stories/2007081150880400.htm|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> [[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]] ഹിന്ദു സമൂഹത്തിൻ്റെ പ്രത്യേകതയുള്ള വിഭവങ്ങളിൽ [[ദാലി തോയ്]], ബിബ്ബെ-ഉപകാരി ([[കശുമാവ്|കശുവണ്ടി]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളത്), [[വാൽ വാൽ]], [[അംബാട്ട്]],<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/spectrum/spectrum-top-stories/aromas-coast-671031.html|title=Spectrum: Aromas of the coast|date=21 May 2018|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=16 July 2019}}</ref> [[അവ്നാസ് അംബെ സാസം]], [[കാഡ്ഗി ചക്കോ]], [[പാഗില പോഡി]], [[ചേൻ ഗാഷി]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/sunday-chronicle/epicuriosity/200817/a-taste-of-the-coast.html|title=A taste of the coast|date=20 August 2017|publisher=[[Deccan Chronicle]]|access-date=16 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/photos/lifestyle-gallery/seven-iconic-mangalore-dishes-2759297-foodie/5/|title=Have you had these seven iconic Mangalore dishes?|date=18 April 2016|publisher=[[The Indian Express]]|access-date=1 November 2016}}</ref> മംഗലാപുരം കത്തോലിക്കരുടെ സന്ന-ദുക്ര മാസ് (സന്ന- കള്ള് അല്ലെങ്കിൽ യീസ്റ്റ് ചേർത്ത് ഇഡ്ഡലി ദുക്ര മാസ് - പന്നിയിറച്ചി), പോർക്ക് ബഫത്ത്, സോർപോട്ടൽ,<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/why-mangalore-is-one-of-the-best-offbeat-destinations-in-india/as65245863.cms|title=Why Mangalore is one of the best offbeat destinations in India|date=2 August 2018|publisher=[[The Times of India]]|access-date=16 July 2019}}</ref> ബിയറി മുസ്‌ലിം വിഭാഗത്തിൻ്റെ മട്ടൻ ബിരിയാണി എന്നിവ അറിയപ്പെടുന്ന വിഭവങ്ങളാണ്.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/This-Ramzan-biryani-variety-is-the-spice-of-life-in-Mangalore/articleshow/47927811.cms|title=This Ramzan, biryani variety is the spice of life in Mangalore|date=3 July 2015|publisher=[[The Times of India]]|access-date=21 February 2017}}</ref> ഹപ്പാല, സാൻഡിഗെ, പുളി മൂഞ്ചി തുടങ്ങിയ [[അച്ചാർ|അച്ചാറുകൾ]] മംഗലാപുരത്ത് സവിശേഷമാണ്.<ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/state/mangaluru/explore-exotic-fruits-delicacies-at-fruits-mela-739056.html|title=Explore exotic fruits, delicacies at fruits mela|date=10 June 2019|publisher=[[Deccan Herald]]|access-date=16 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/elections/karnataka-assembly-election-2018-latest/constituency/article/mangalore-city-north-mohiuddin-bava-dr-bharath-shetty-bjp-congress-jds/224442|title=Mangalore City North Election Result 2018 live updates: Dr. Bharath Shetty of BJP wins|date=15 May 2018|publisher=[[Times Now]]|access-date=16 July 2019}}</ref> തെങ്ങിൻ പൂക്കുലയിൽനിന്നു തയ്യാറാക്കുന്ന നാടൻ മദ്യമായ ഷെൻഡി ([[കള്ള്]]) ജനപ്രിയമുള്ള വിഭവമാണ്.<ref name="DAJ4">{{cite news|url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=726|title=Poem: What's in a Name?|access-date=4 March 2008|first=Stephen|last=D'Souza|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ESWCvkF?url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=726|archivedate=5 February 2012|df=dmy}}</ref> ഉഡുപ്പി പാചകരീതി എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന മംഗലാപുരത്തിലെ വെജിറ്റേറിയൻ പാചകരീതി സംസ്ഥാനത്തൊട്ടാകെയും പ്രദേശികമായും അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/food/Karnataka-food-on-the-platter/article17067672.ece|title=Karnataka food on the platter|date=20 January 2017|publisher=[[The Hindu]]|access-date=21 February 2017}}</ref> == വിനോദസഞ്ചാരം == [[File:Swami_Vivekananda_Planetarium_-_Mangalore_-_Dome.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Swami_Vivekananda_Planetarium_-_Mangalore_-_Dome.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|മംഗലാപുരത്തെ സ്വാമി വിവേകാനന്ദ 3 ഡി പ്ലാനറ്റോറിയത്തിൻ്റെ താഴികക്കുടം]] [[File:Panambur_Beach_Mangalore.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Panambur_Beach_Mangalore.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|[[പനമ്പൂർ ബീച്ച്]].]] [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിനും]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തിനുമിടയിലായി]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന<ref>{{Cite web|url=http://www.mangalore-karnataka.com/|title=Mangalore - Karnataka India -mangalore-karnataka.com|access-date=1 December 2016|website=www.mangalore-karnataka.com|archive-date=2019-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191016174406/http://mangalore-karnataka.com/|url-status=dead}}</ref> ഈ നഗരം 'ഗേറ്റ് വേ ഓഫ് കർണാടക' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://www.news18.com/blogs/india/d-p-satish/mangalore-diary-highrises-malls-beautiful-bunt-women-11027-745311.html|title=Mangalore Diary: Highrises, malls & beautiful Bunt women|date=13 July 2010|access-date=3 December 2016|publisher=[[CNN-News18]]}}</ref> [[മംഗളദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം]], [[കദ്രി മഞ്ജുനാഥ ക്ഷേത്രം]], [[സെന്റ് അലോഷ്യസ് ചാപ്പൽ]], [[റൊസാരിയോ കത്തീഡ്രൽ]], [[മിലാഗ്രസ് ചർച്ച്]], ഉല്ലാലിലെ ഹസ്രത്ത് ശരീഫ് ഉൽ മദ്‌നിയുടെ [[ദർഗ്ഗ|ദർഗ]], ബന്ദറിലെ [[സീനത്ത് ബക്ഷ് ജുമാ മസ്ജിദ്]] എന്നിവ മംഗലാപുരത്തു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വിവിധ [[ക്ഷേത്രം (ആരാധനാലയം)|ക്ഷേത്രങ്ങളിലും]] എടുപ്പുകളിലും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/051117/sunday-story-the-buddha-towers-in-karnatakas-coast-too.html|title=Sunday story: The Buddha towers in Karnataka’s coast too|date=5 November 2017|access-date=16 November 2017|publisher=[[Deccan Chronicle]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/etched-in-wood-masjid-is-an-oasis-of-peace/article5939844.ece|title=Etched in wood, Masjid is an oasis of peace|date=23 April 2014|publisher=[[The Hindu]]|access-date=16 November 2017}}</ref> [[പനമ്പൂർ ബീച്ച്|പനമ്പൂർ]], [[തണ്ണീർഭവി]], [[NITK ബീച്ച്]], [[ശശിഹിത്ലു ബീച്ച്]], [[സോമേശ്വര ബീച്ച്]], [[ഉല്ലാൽ ബീച്ച്]], [[കൊട്ടേക്കർ ബീച്ച്]], [[ബടപാഡി ബീച്ച്]] തുടങ്ങിയ ബിച്ചുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതിൻ്റെ പേരിലും ഈ നഗരം അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.karnataka.com/mangalore/ullal-beach/|title=Ullal Beach {{!}} Mangalore Beach|date=2 December 2011|publisher=Karnataka.com|language=en-US|access-date=1 December 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/virgin-sasihithlu-beach-beckons-tourists/article7882770.ece|title=Virgin Sasihithlu beach beckons tourists|date=16 November 2015|access-date=3 December 2016|publisher=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/state/mangaluru/sveep-organises-human-chain-to-promote-voting-727485.html|title=SVEEP organises human chain to promote voting|date=8 April 2019|access-date=14 July 2019|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/construction-of-groyens-in-full-swing-at-batapady/article27267746.ece|title=Construction of groyens in full swing at Batapady|date=28 May 2019|access-date=14 July 2019|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> പ്രത്യേകിച്ച് [[പനമ്പൂർ ബീച്ച്|പനമ്പൂർ]], [[തണ്ണീർഭവി ബീച്ച്|തണ്ണീർഭവി]] ബീച്ചുകൾ രാജ്യത്തിൻ്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/306882/tannirbhavi-beach-gets-look.html|title=Tannirbhavi beach gets a new look|date=22 January 2013|access-date=3 December 2016|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref> സന്ദർശകർക്കായി ഫുഡ് സ്റ്റാളുകൾ, ജെറ്റ് സ്കൈ റൈഡുകൾ, ബോട്ടിംഗ്, ഡോൾഫിൻ കാഴ്ച<ref>{{Cite news|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=99860|title=Mangalore: Dolphin Sighting Turns Panambur Beach More Adventurous|date=20 April 2011|access-date=3 December 2016|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408184916/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp%3Fn_id%3D99860|url-status=dead}}</ref> എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ പനമ്പൂർ ബീച്ചിലുണ്ട്. ഇതുകൂടാതെ പരിചയസമ്പന്നരായ ലൈഫ് ഗാർഡുകളും പട്രോൾ വാഹനങ്ങളും സന്ദർശകരുടെ സുരക്ഷ ഉറപ്പുവരുത്താനായി ഇവിടെ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/Adventure-sports-hotting-up-along-Mangalore-coast/articleshow/18282534.cms|title=Adventure sports hotting up along Mangalore coast|date=1 February 2013|access-date=3 December 2016|publisher=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/you-can-get-sports-gear-on-rent-at-panambur-beach/articleshow/57582553.cms|title=You can get sports gear on rent at Panambur beach|date=11 March 2017|access-date=14 July 2019|publisher=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=142498|title=Panambur Beach Lifeguards - The Unsung Heroes of Mangalore|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|date=5 July 2012|access-date=14 July 2019}}</ref> മംഗലാപുരത്ത് നിന്ന് 34 കിലോമീറ്റർ (21 മൈൽ) വടക്കുകിഴക്കായി [[മൂഡബിദ്രി]] പട്ടണത്തിലാണ് സാവീര കമ്പട ബസദി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{Cite news|url=http://www.karnataka.com/mangalore/story-thousand-pillar-temple-moodabidri/|title=Saavira Kambada Basadi {{!}} Jain Temples in Karnataka {{!}} Moodabidri|date=31 January 2014|publisher=Karnataka.com|language=en-US|access-date=1 December 2016|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408184922/https://www.karnataka.com/mangalore/story-thousand-pillar-temple-moodabidri/|url-status=dead}}</ref> ബൊലൂരിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] നിർമ്മിച്ച സുൽത്താൻ ബത്തേരി വാച്ച് ടവർ [[ഗുരുപുര നദി|ഗുരുപുര നദിയുടെ]] തീരത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഒരു ചെറിയ തുക നൽകി കടത്തുവള്ളത്തിൽ നദിക്കു കുറുകെ ജലയാത്ര നടത്തുവാനും തണ്ണീർഭവി ബീച്ചിലെത്താനും സാധിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.mangaluruonline.in/city-guide/sultan-battery|title=Sultan Battery, Sultan Battery Mangalore, Sultan Battery History|access-date=1 December 2016|website=www.mangaluruonline.in|publisher=Mangaluru Online|archive-date=2019-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923202622/https://www.mangaluruonline.in/city-guide/sultan-battery|url-status=dead}}</ref> നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 12 കിലോമീറ്റർ (7.5 മൈൽ) അകലെയായി അഡയാർ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=264116|title=Weekend getaway: Plan a day's outing to Adyar waterfalls|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|date=17 September 2014|access-date=1 December 2016|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408184916/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp%3Fn_id%3D264116|url-status=dead}}</ref> പൊതു ഉദ്യാനങ്ങളായ [[പിലികുള നിസാർഗധാമ]],<ref>{{cite web|url=http://www.pilikula.com/index.php?slno=90&pg=1|title=About Place|access-date=3 July 2008|publisher=Pilikula Nisargadhama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080613164732/http://www.pilikula.com/index.php?slno=90&pg=1|archivedate=13 June 2008|url-status=dead|df=}}</ref> കദ്രിയിലെ [[കദ്രി പാർക്ക്]], ലൈറ്റ് ഹൌസ് ഹില്ലിലെ [[ടാഗോർ പാർക്ക്]],<ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/supplements/travel/beam-and-shine-730777.html|title=Beam and shine!|date=27 April 2019|access-date=16 July 2019|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref> ഗാന്ധിനഗറിലെ ഗാന്ധി പാർക്ക്,<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-07/bangalore/27205913_1_corpus-fund-cascade-place|title=Gandhi Nagar park gets a new lease of life|date=7 September 2003|access-date=26 March 2008|publisher=[[The Times of India]]|first1=Stanly|last1=Pinto|url-status=dead|archiveurl=https://www.webcitation.org/66AG8fDJo?url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-09-07/bangalore/27205913_1_corpus-fund-cascade-place|archivedate=14 March 2012|df=dmy}}</ref> [[തണ്ണീർഭവി ട്രീ പാർക്ക്]],<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/Tree-Park-on-Tannirbavi-beachfront-set-to-charm-all/article14172959.ece|title=Tree Park on Tannirbavi beachfront set to charm all|date=24 March 2016|access-date=18 December 2018|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> കരംഗൽപാടിയിലെ എരൈസ് അവേക്ക് പാർക്ക്,<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/pradhan-to-dedicate-arise-awake-park-to-namma-kudla-today/articleshow/63447199.cms|title=Dharmendra Pradhan to dedicate Arise Awake Park to Namma Kudla today|date=25 March 2018|access-date=27 August 2018|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> നെഹ്‌റു മൈതാനത്തെ കോർപ്പറേഷൻ ബാങ്ക് പാർക്ക് എന്നിങ്ങനെ നഗരം അനേകം പൊതു ഉദ്യാനങ്ങളെ വികസിപ്പിക്കുകയും പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. &nbsp;[[മൃഗശാല]], ബൊട്ടാണിക്കൽ ഗാർഡൻ, [[തടാകം]], വാട്ടർ പാർക്ക് (മാനസ),<ref>{{Cite news|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=446915|title=Mangaluru: River Roost Resorts - A perfect weekend getaway for all|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|date=12 April 2017|access-date=21 July 2019}}</ref> പ്ലാനറ്റോറിയം (സ്വാമി വിവേകാനന്ദ പ്ലാനറ്റോറിയം),<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/indias-first-3d-planetarium-to-start-regular-shows-from-march-4/articleshow/63138795.cms|title=India's first 3D planetarium to start regular shows from March 4|date=2 March 2018|access-date=21 July 2019|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> 50 ഏക്കർ വിസ്തൃതിയുള്ള [[ഗോൾഫ്]] കോഴ്‌സ് (പിലിക്കുള ഗോൾഫ് കോഴ്‌സ്)<ref>{{Cite news|url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=501036|title=Mangaluru: Pilikula golf course set for major facelift on par with international standards|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|date=22 March 2018|access-date=21 July 2019}}</ref> എന്നിവ പിലികുള നിസാർഗധാമയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://bangaloremirror.indiatimes.com/news/state/mangaluru-sentosa-like-island-in-pilikula-plan-on/articleshow/58916770.cms|title=Mangaluru: Sentosa-like island in Pilikula – Plan on|date=30 May 2017|access-date=17 June 2017|publisher=[[Bangalore Mirror]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/85547/reviving-local-traditions.html|title=Reviving local traditions|date=2 August 2010|access-date=17 June 2017|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/Pilikula-provides-perfect-weekend-getaway/articleshow/51057247.cms|title=Pilikula provides perfect weekend getaway|date=19 February 2016|access-date=10 December 2016|publisher=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Pilikula|title=The Times of India – Pilikula|access-date=27 October 2016|publisher=[[The Times of India]]}}</ref> [[ഗോകർണനാഥേശ്വര ക്ഷേത്രം|ശ്രീ ഗോകർണനാഥേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിൽ]] നടക്കുന്ന പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമായ മാംഗ്ലൂർ ദസറ ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭക്തരെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു ഉത്സവമാണ്.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/City-spruced-up-for-Mangaluru-Dasara/article15420943.ece|title=City spruced up for Mangaluru Dasara|date=1 November 2016|access-date=3 December 2016|publisher=[[The Hindu]]|archive-date=2020-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200701214029/https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/City-spruced-up-for-Mangaluru-Dasara/article15420943.ece|url-status=dead}}</ref> [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയിൽ]] ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭക്തരെ ആകർഷിക്കുന്ന മറ്റൊരു ക്ഷേത്രമാണ് ഇവിടുത്തെ മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം.<ref>{{Cite news|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=268231|title=Mangalore Dasara culminates in grand cultural cavalcade|publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]|date=4 October 2014|access-date=1 December 2016|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408184919/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp%3Fn_id%3D268231|url-status=dead}}</ref> == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist}} == അവലംബം == <references/> == സ്രോതസ്സുകൾ == {{Refbegin}} *{{cite book |last=Chopra |first=P. N. |title=History of South India |url=https://books.google.com/books?id=4eRx-d821rYC |publisher=[[S.Chand]] & Company |year=2003 |access-date=2 July 2008 |isbn=81-219-0153-7 |ref=3}} *{{cite book |last=(Government of Karnataka) |first=Directorate of Economics and Statistics |publisher=[[National Informatics Centre]] ([[Karnataka]] State) |chapter=Economic Infrastructure |title=Economic Survey of Karnataka 2003–04 |pages=216–235 |chapter-url=http://des.kar.nic.in/ecosurvey/03-04/Chapter-4-Eng.pdf |year=2004 |access-date=25 July 2008 |ref=5 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003062813/http://des.kar.nic.in/ecosurvey/03-04/Chapter-4-Eng.pdf |archive-date=3 October 2008}} *{{cite book |last=(Government of Karnataka) |first=Directorate of Economics and Statistics |publisher=[[National Informatics Centre]] ([[Karnataka]] State) |title=Area, Population, Membership, Revenue, Expenditure & Employment by Municipalities, Karnataka, 2000–2001. |url=http://des.kar.nic.in/cnl/lbs2000.pdf |year=2005 |access-date=26 July 2008 |ref=6 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003062754/http://des.kar.nic.in/cnl/lbs2000.pdf |archive-date=3 October 2008}} *{{cite book |title=The Cambridge History of India |url=https://books.google.com/books?id=KIM8AAAAIAAJ |last=Dodwell |first=H.H. |publisher=Cambridge University Press Archive |access-date=16 January 2009 |ref=cam |year=1922}} *{{cite book |last1=Fisher |first1=William Bayne |last2=Jackson |first2=Peter |last3=Lockhart |first3=Laurence |publisher=Cambridge University Press |title=The Cambridge history of Iran |url=https://books.google.com/books?id=EF_4AQeOltUC |year=1986 |access-date=6 June 2009 |ref=manj |isbn=978-0-521-20094-3}} *{{cite book |last=Forrest |first=George W. |authorlink=George William Forrest |title=Selections from the Letters, Despatches, and Other State Papers Preserved in the Bombay Secretariat |volume=2 |year=1887 |isbn=3337278663 |publisher=Government Central Press |ref=8}} *{{cite book |last=Ghosh |first=Amitav |title=The Imam and the Indian: Prose Pieces |url=https://books.google.com/books?id=QQHp9wsWaZcC |year=2002 |access-date=2 July 2008 |publisher=Orient Longman |isbn=81-7530-047-7 |ref=9}} *{{cite book |last=Heitzman |first=James |edition=illustrated |title=City in South Asia |url=https://archive.org/details/cityinsouthasia0000heit |url-access=registration |publisher=Routledge |year=2008 |access-date=6 June 2009 |isbn=978-0-415-34355-8}} *{{cite book |year=1973 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=-6j8tgAACAAJ |title=South Kanara District Gazetteer |series=Karnataka State Gazetteer |volume=12 |pages=33–85 |chapter=History |publisher=Gazetteer Department ([[Government of Karnataka]]) |ref=sch}} *{{cite book |title=Bulletin of the International Committee of Historical Sciences |last=International Committee of Historical Sciences |publisher=Les presses universitaires de France |volume=7 |year=1935 |ref=his}} *{{cite book |last=Kerr |first=Robert |author-link=Robert Kerr (writer) |title=General History and Collection of Voyages and Travels |chapter-url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00generallinks/kerr/ |chapter=Discoveries, Navigations, and Conquests of the Portuguese in India, from 1505 to 1539 |volume=6 |year=1812 |access-date=21 July 2008 |isbn=0364244844 |publisher=George Ramsay and Company |ref=14}} *{{cite book |last=Mangalore City Corporation |chapter-url=http://www.mangalorecity.gov.in/forms/sez/MSEZ%20Draft%20EIA/Mangalore%20SEZ,%20Oct.%202007/Chapter%203/Chap_3Water.doc |chapter-format=DOC |title=Mangalore SEZ Draft (October 2007) |chapter=Description of Environment |pages=31–48 |access-date=21 March 2008 |ref=7 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410145321/http://www.mangalorecity.gov.in/forms/sez/MSEZ%20Draft%20EIA/Mangalore%20SEZ%2C%20Oct.%202007/Chapter%203/Chap_3Water.doc |archive-date=10 April 2008}} *{{cite book |last=Mangalore City Corporation |title=Mangalore SEZ Draft (October 2007) |chapter-url=http://www.mangalorecity.gov.in/forms/sez/MSEZ%20Draft%20EIA/Mangalore%20SEZ,%20Oct.%202007/Chapter%203/Chap_Socio.doc |chapter=Description of Environment |pages=111–134 |chapter-format=DOC |access-date=9 April 2008 |ref=16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410145109/http://www.mangalorecity.gov.in/forms/sez/MSEZ%20Draft%20EIA/Mangalore%20SEZ%2C%20Oct.%202007/Chapter%203/Chap_Socio.doc |archive-date=10 April 2008 |url-status=dead}} *{{cite book |last=Lal |first=K. S. |author-link=K. S. Lal |year=2002 |title=Return to roots: emancipation of Indian Muslims |publisher=Radha Publications |isbn=978-81-7487-245-6}}. *{{cite book |last=Lee |first=Samuel |title=Quoted in "Selections from the Travels of Ibn Batuta" |chapter-url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00generallinks/ibnbatuta/ |chapter=On the Malabar Coast |year=1829 |access-date=29 July 2008 |isbn=1605206210 |publisher=Oriental Translation Committee |ref=17}} *{{cite book |last=Mangalore City Corporation |title=Integrated Solid Waste Management Operation & Maintenance report |url=http://www.mangalorecity.gov.in/forms/SWM%20Details%20for%20Website.doc |format=DOC |access-date=20 June 2008 |ref=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410145020/http://www.mangalorecity.gov.in/forms/SWM%20Details%20for%20Website.doc <!--Added by H3llBot--> |archive-date=10 April 2008}} *{{cite book |last=National Council of Applied Economic Research |title=Traffic Survey of Mangalore and Malpe Ports: Report |publisher=Public Works Department, Government of Mysore |year=1961 |ref=22}} *{{cite journal |last=Pinto |first=Pius Fidelis |author-link=Pius Fidelis Pinto |year=1999 |title=History of Christians in coastal Karnataka, 1500–1763 A.D. |asin=B0000CPGW4 |journal=Samanvaya Prakashan}}. *{{cite book |last=Prabhu |first=Alan Machado |year=1999 |title=Sarasvati's Children: A History of the Mangalorean Christians |url=https://archive.org/details/sarasvatischildr0000mach |publisher=I.J.A. Publications |isbn=978-81-86778-25-8}}. *{{cite book |year=1973 |title=South Kanara District Gazetteer |series=Karnataka State Gazetteer |volume=12 |pages=86–125 |chapter=People |publisher=Gazetteer Department ([[Government of Karnataka]]) |ref=sc}} *{{cite book |last=Riddick |first=John F. |title=The History of British India: A Chronology |url=https://books.google.com/books?id=V2nGnWXV7coC |year=2006 |access-date=2 July 2008 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=0-313-32280-5 |ref=23}} *{{cite book |last=Shrihari |first=S. |title=Environmental Concerns for a Typical Fast Developing Indian City: Mangalore |year=2007 |publisher=Faculty of Civil Engineering, National Institute of Technology Karnataka, Surathkal}} *{{cite book |last1=Somerset |first1=Playne |last2=Bond |first2=E. W. |last3=Wright |first3=Arnold |last4=Wright |first4=Playne |year=2004 |title=Southern India: Its History, People, Commerce, and Industrial Resources |url=https://books.google.com/books?id=8WNEcgMr11kC |publisher=Asian Educational Services |isbn=81-206-1344-9 |access-date=18 June 2008 |ref=24}} *{{cite book |last=Thornton |first=Edward |title=The History of the British Empire in India |publisher=Cox and Wyman Printers |year=1859 |url=https://archive.org/details/historybritishe04thorgoog |access-date=5 July 2008 |isbn=1331267595 |ref=27}} *{{cite book |last=Townsend |first=George Henry |title=A Manual of Dates: A Dictionary of Reference to the Most Important Events in the History of Mankind to be Found in Authentic Records |publisher=Warne |year=1867 |url=https://archive.org/details/bub_gb_LtBCAAAAIAAJ |access-date=19 August 2008 |isbn=0266609635 |ref=271}} {{refend}} ==External links== {{commons category|Mangalore}} {{Sister project links |b=no |commons=Mangalore |d=no |m=no |mw=no |n=no |q=no |s=no |v=no |voy=Mangalore |wikt=Mangalore}} *[https://web.archive.org/web/20190315220959/http://www.dk.nic.in/ DC OFFICE, MANGALORE] *[https://web.archive.org/web/20120423032035/http://www.mangalorecity.gov.in/ Mangalore City Corporation Website] *[https://www.mangalorecity.com/ Mangalore City Website] {{മംഗലാപുരത്തിലെ സ്ഥലങ്ങൾ}} {{മംഗലാപുരത്തിലെ സമുദായങ്ങൾ}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:മംഗലാപുരം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ തുറമുഖനഗരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ജനവാസമുള്ള തീരദേശ സ്ഥലങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകത്തിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങളും നഗരങ്ങളും]] [[വർഗ്ഗം:മുൻകാല പോർച്ചുഗീസ് കോളനികൾ]] eqtsim8z2xnt1563c60yu9borlj4tfn 0 49592 4671770 4566603 2026-09-29T21:42:01Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671770 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Maasti Venkatesh Iyengar}} {{Infobox Writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> | name = മാസ്തി വെങ്കടേശ അയ്യങ്കാർ | image = Venkatesh_Iyengar.jpg | caption = | pseudonym = ശ്രീനിവാസ, മാസ്തി | birthdate = {{birth date|1891|6|6|df=y}} | birthplace = ഹൊങ്കനഹള്ളി, [[കോലാർ ജില്ല]], [[കർണാടക]] | deathdate = {{death date and age|1986|6|6|1891|6|6|df=y}} | deathplace = [[മൈസൂർ]] | occupation = [[ജില്ലാ കമ്മീഷണർ]], [[പ്രൊഫസർ]], [[എഴുത്തുകാരൻ]] | nationality = [[ഇന്ത്യൻ]] [[ചിത്രം:Flag of India.svg|15px|]] | period = | genre = ഫിക്ഷൻ | subject = | movement = നവോദയ | influences = [[മഹാത്മാഗാന്ധി]] | influenced = [[ജി.പി. രാജരത്നം]], [[ഡി.ആർ. ബേന്ദ്രെ|ബേന്ദ്രെ]] | website = }} '''മാസ്തി വെങ്കടേശ അയ്യങ്കാർ''' (കന്നഡ:ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್) ([[ജൂൺ 6]], [[1891]] - [[ജൂൺ 6]], [[1986]]) ഒരു പ്രമുഖ കന്നഡ സാഹിത്യകാരൻ ആയിരുന്നു. [[ജ്ഞാനപീഠ പുരസ്കാരം]] നേടിയ നാലാമത്തെ കന്നഡ എഴുത്തുകാരനായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം.<ref>{{cite web|title=Jnanapeeth Awards|url=http://ekavi.org/jnanpeeth.htm|publisher=Ekavi|accessdate=2006-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060427081930/http://www.ekavi.org/jnanpeeth.htm|archivedate=2006-04-27|url-status=live}}</ref> [[ഡോ.കെ.വി. പുട്ടപ്പ|കെ.വി.പുട്ടപ്പ]](1967),[[ഡി.ആർ. ബേന്ദ്രെ]](1973), [[കെ. ശിവറാം കാരന്ത്|ശിവരാമ കാരന്ത്]](1977) എന്നിവരായിരുന്നു ഇതിനു മുൻപ് ജ്ഞാനപീഠ പുരസ്കാരം നേടിയിരുന്ന കന്നഡ സാഹിത്യകാരന്മാർ. [[1983]]-ൽ ''ചിക്കവീര രാജേന്ദ്ര'' എന്ന നോവലിനാണ് മാസ്ത്തിക്ക് ജ്ഞാനപീഠം ലഭിച്ചത്. 1914 ൽ അസിസ്റ്റന്റ് കമ്മീഷണർ പദവിയിൽ സർക്കാർ ഉദ്യോഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ച മാസ്തി ദിവാൻ പദവി നിരസിയ്ക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ജോലി രാജിവയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്.<ref>ഭാരതീയം സാഹിതീയം-ഡോ.ആർസു-നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ-1994.പേജ് 59</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതം == മാസ്തി വെങ്കടേശ അയ്യങ്കാർ കോലാർ ജില്ലയിലെ മാലൂർ താലൂക്കിലെ മാസ്തി എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ 1891 ജൂൺ ആറിന് ജനിച്ചു. മാസ്തിയുടേത് ഒരു പാവപ്പെട്ട കുടുമ്പമായിരുന്നു. എന്നാൽ മാസ്തിയുടെ പൂർവികൻമാർ നല്ല നിലയിൽ ആയിരുന്നു. മാസ്തിയുടെ വീട് ''പെരിയാത്ത്'' എന്ന് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. മാസ്തി വിദ്യാഭ്യാസം വളരെ അധികം കഷ്ടത്തോടെ ആണ് കഴിച്ചത്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായുള്ള ചിലവിന് വക ഉണ്ടായിരുനില്ല. എന്നാലും മാസ്തി വാരാന്നം (ഒരോ വീട്ടിൽ ഒരോ ദിവസമെന്ന വണ്ണം കഴിക്കാൻ ചെല്ലുക) കഴിച്ച് ഉയർന്ന നിലവാരത്തോടെ ഉപരിപഠനം പൂർത്തിയാക്കി. എല്ലാ വർഷവും മാസ്തി ഒന്നാം സ്ഥാനത്തായിരുന്നു. 1914ൽ മദിരാശിയിൽ എം. എ. പരീക്ഷയ്ക്ക് സ്വർണ്ണപദക്കം നേടി. <ref name=masti1>{{cite book|last=രാമചന്ദ്ര ശർമ്മ Ed.|first=മാസ്തി വെങ്കടേശ അയ്യങ്കാർ|title=മാസ്തി|year=2004|publisher=Katha|location=ന്യൂ ദില്ലി|isbn=9788187649502|url=http://books.google.co.in/books?id=e6VqgWouUmUC&printsec=frontcover&dq=masti+venkatesh+iyengar&hl=en&sa=X&ei=kfZOUoa2JI6Irgf5_YCIDg&ved=0CD0QuwUwAQ#v=onepage&q=masti%20venkatesh%20iyengar&f=false}}</ref> പ്രെസിഡൻസി കോളജിൽ ഒന്നര മാസം അധ്യാപകനായി ജോലി ചെയ്തു. ബെംഗലൂരിൽ സിവിൽ പരീക്ഷ എഴുതിയപ്പോൾ അവിടെയും ഒന്നാം സ്ഥാനം നേടി. ഉടനെ മാസ്തി അസ്സിസ്റ്റൻറ്റ് കമ്മീഷണറായി നേമിക്കപ്പെട്ടു. അതോടെ മാസ്തിയ്ക്ക് സാഹിത്യരചന പ്രവൃത്തിയായി മാറി. 26 വർഷത്തെ സേവനത്തിന് ഒടുവിൽ തൻറെ യോഗ്യതയ്ക്ക് അനുസരിച്ചുള്ള തസ്തിക കിട്ടാത്തതിനാൽ 1943ൽ രാജിവച്ചു. <ref name=masti1/> മാസ്തി ആദ്യം ഇംഗ്ലീഷിൽ എഴുതി തുടങ്ങിയെങ്കിലും പിന്നീട് കന്നഡയിലേക്ക് മാറി.<ref name=masti1/>'''ശ്രീനിവാസ''' എന്ന തൂലികാ നാമത്തിലാണ് മാസ്തി കൃതികൾ രചിച്ചിരുന്നത്. <ref name=letter>{{cite news|title=Man of letters|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/man-of-letters/article805272.ece|accessdate=3 October 2013|newspaper=The Hindu|date=1 October 2010|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005100349/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/man-of-letters/article805272.ece|url-status=dead}}</ref> ==സാഹിത്യജീവിതം== മാസ്തി എഴുപത് വർഷത്തെ കാലയളവിൽ കന്നഡയിൽ 123 പുസ്തകങ്ങളും ഇംഗ്ലീഷിൽ 17 പുസ്തകങ്ങളും എഴുതി.<ref name=letter/> മാസ്തിയ്ക്ക് 1983ൽ ''ചികവീര രജേന്ദ്ര'' എന്ന നോവലിന് ജ്ഞാനപീഠ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. 1911ൽ രചിച്ച ''രങ്കന മദുവെ'' ആണ് മാസ്തി എഴുതിയ ആദ്യത്തെ കഥ. മാസ്തി എഴുതിയ അവസാനത്തെ കഥയുടെ പേര് ''മാതുഗാര രാമണ്ണ'' എന്നാണ്. (1985) <ref name=letter/> മാസ്തിയുടെ ''കെലവു സണ്ണ കഥെഗളു'' (ചില ചെറുകഥകൾ) ആധുനിക കന്നഡ സാഹിത്യത്തിലെ ഒരു പ്രധാന കൃതിയാണ്. നോവലിസ്റ്റ് എന്ന നിലയിൽ പ്രശസ്തി നേടിയത് '''''സുബ്ബണ്ണ'''''(1928),'''''ചെന്നബസവ നായക'''''(1949),'''''ചികവീര രജേന്ദ്ര'''''(1956) എന്നീ മൂന്നു വിഖ്യാത കൃതികളിലൂടെയാണ്.<ref>ഭാരതീയം സാഹിതീയം-ഡോ.ആർസു-നാഷനൽ ബുക്ക് സ്റ്റാൾ-1994.പേജ് 61</ref> ഒരു സംഗീതോപാസകന്റെ ജീവിതമാണ് സുബ്ബണ്ണയിലെ പ്രതിപാദ്യവിഷയം. ചെന്നബസവ നായക ആകട്ടെ ചരിത്രഛവി കലർന്ന ഒരു ആഖ്യായികയും.ചികവീര രജേന്ദ്ര കുടക് കേന്ദ്രമാക്കി ഭരിച്ചിരുന്ന ഒരു രാജാവിന്റെ കഥയും അനാവരണം ചെയ്യുന്നു. ''കാഗെഗളു'', ''രങ്കന മദുവെ'' എന്നിവ മാസ്ത്തിയുടെ പ്രധാന കൃതികളിൽ ചിലതാണ്. മാസ്തിയുടെ ഒരു ചെറുകഥ സി. രാജഗോപാലാചാരി (രാജാജി) തമിഴിലേക്ക് മൊഴിമാറ്റം ചെയ്തു. പല ഭാരതീയ ഭാഷകളിലും ഇംഗ്ലീഷിലും മാസ്തിയുടെ ചെറുകഥകൾ തർജ്ജമ ചെയ്യപ്പെട്ടു. ചില ചെറുകഥകൾ ദൂരദർശൻ ദേശീയ ചാനലിൽ ടെലിഫിലിമുകളുടെ രൂപത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. മാസ്തിയുടെ ചെറുകഥകൾക്ക് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. തത്ത്വശാസ്ത്രത്തെയും സൌന്ദര്യത്തെയും സമൂഹപരമായ വിഷയങ്ങളെയും ആസ്പദമാക്കി നിരവധി കവിതകൾ രചിക്കുകയുണ്ടായി. പല നാടകങ്ങൾ മറാഠിയിൽ നിന്ന് കന്നഡയിലേക്ക് തർജ്ജമ ചെയ്തു. 1944നും 1965നും ഇടയ്ക്കുള്ള കാലയളവിൽ മാസ്തി ''ജീവന'' എന്ന മാസികയുടെ പത്രാധിപരായി പ്രവർത്തിച്ചു. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== മാസ്തിയ്ക്ക് പല പുരസ്കാരങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. "മാസ്തി കന്നഡദ ആസ്തി" എന്നതാണ് അവയിൽ വെച്ച് ജനങ്ങൾ നൽകിയ പുരസ്കാരം. വരകവി [[ഡി.ആർ. ബേന്ദ്രെ|ബേന്ദ്രെ]]യ്ക്ക് മേൽ മാസ്തിയുടെ സ്വാധീനം ചെറുതല്ല. കന്നഡ സാഹിത്യ പരിഷത്തിൻറെ അധ്യക്ഷനായും മാസ്തി സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചു. 1929ൽ ബെൽഗാമിൽ വെച്ച് കന്നഡ സാഹിത്യ പരിഷത്ത് സംഘടിപ്പിച്ച കന്നഡ സാഹിത്യ സമ്മേലനത്തിൻറെ അധ്യക്ഷനായിരുന്നു മാസ്തി. ''കർണാടക സർവകലാശാല'' മാസ്തിയ്ക്ക് ഹോണററി ഡോൿട്ടറേറ്റ് നൽകി ആദരിച്ചു. മാസ്തിയെ മൈസൂർ മഹാരാജവ് "രാജസേവാ പ്രസക്ത" എന്ന ബിരുദം നൽകി ആദരിച്ചു. 1972ൽ മാസ്തിയെ അഭിനന്ദിച്ചുകൊണ്ട്"ശ്രീനിവാസ" എന്ന അഭിനന്ദന ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. മാസ്തി 1986ൽ തൻറെ 95ആം പിറന്നാളിന് മരിച്ചു. അറിയപ്പെട്ട സാഹിത്യകാരൻമാർക്ക് 1993 തൊട്ട് "മാസ്തി വെങ്കടേശ അയ്യങ്കാർ പുരസ്കാരം" നൽകി വരികയാണ്. <ref name=award>{{cite news|title=നിസാർ അഹമ്മദിന് മാസ്തി വെങ്കടേശ അയ്യങ്കാർ പുരസ്കാരം നൽകി|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/masti-venkatesh-iyengar-award-presented-to-nisar-ahmed/article3124604.ece|accessdate=3 October 2013|newspaper=The Hindu|date=26 June 2006}}</ref> ബെംഗലൂർ ബസവനഗുഡിയിലെ മാതി താമസിച്ചിരുന്ന വീട് ഒരു മ്യൂസിയം ആക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. മാസ്തി വെങ്കടേശ അയ്യങ്കാർ ജീവന കാര്യാലയ ട്രസ്‍റ്റ് ആണ് മ്യൂസിയം നോക്കി നടത്തുന്നത്. <ref name=മ്യൂസിയം>{{cite news|title=Garbage doesn’t spare even Masti’s house|url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/garbage-doesnt-spare-even-mastis-house/article4145661.ece|accessdate=3 October 2013|newspaper=The Hindu|date=29 November 2012}}</ref> മാസ്തി ഗ്രാമത്തിൽ മാസ്തി ജനിച്ച വീട് ഗ്രന്ഥശാലയാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. കർണാടക സർക്കാർ ആണ് ഗ്രന്ഥശാല നോക്കി നടത്തുന്നത്.<ref name=ഗ്രന്ഥശാല>{{cite news|title=Jnanpith writer Masti's house made into a library|url=http://www.deccanherald.com/content/30842/content/215869/F|accessdate=3 October 2013|newspaper=ദെക്കൻ ഹെരാൾഡ്|date=16 October 2011}}</ref> 2006-07വർഷങ്ങളിൽ കർണാടക സർക്കാർ മാസ്തി ഗ്രാമത്തിൽ മാസ്തിയുടെ ഓർമ്മയ്ക്കായി മാസ്തി രെസിഡൻഷ്യൽ സ്ക്കൂൾ ആരംഭിച്ചു. <ref name=school>{{cite news|title=Masti school bereft of building, staff|url=http://www.deccanherald.com/content/72193/masti-school-bereft-building-staff.html|accessdate=3 October 2013|newspaper=Deccan Herald|date=28 May 2010}}</ref> ==തിരഞ്ഞെടുത്ത കൃതികൾ== {{div col begin|3}} ===ചെറുകഥാ സമാഹാരം=== * രങ്കന മദുവെ * മാതുഗാര രാമണ്ണ * കെലവു സണ്ണ കഥെഗളു * ദൊംബര ചെന്നി * കാഗെഗളു (കാക്കകൾ) === മഹാകാവ്യം === * ശ്രീ രാമ പട്ടാഭിഷേക === കവിതാ സമാഹാരം === * ബിന്നഹ (1922) * അരുണ (1924) * താവരെ (1930) * സംക്രാന്തി (1969) * നവരാത്രി - 5 ഭാഗങ്ങളിൽ (1944-1953) === ജീവിതഗാഥ === * രവീന്ദ്രനാഥ ഠാഗോര് ‍(1935) * ശ്രി രാമകൃഷ്ണ (1936) === നിരൂപണങ്ങൾ === * കന്നഡദ സേവെ (1930) * വിമർശെ - 4 ഭാഗങ്ങളിൽ (1928-1939) * ജനതെയ സംസ്കൃതി (1930) * ജാനപദ സാഹിത്യ (1937) * ആരംഭദ ആംഗ്ല സാഹിത്യ (1979) ===നാടകങ്ങൾ=== * ശാന്താ (1923) * താളീകോടെ (1929) * ശിവഛത്രപതി (1932) * യശോധര(1933) * കാകനകോടെ (1938) * കാളിദാസ ===നൊവലുകൾ=== * ചെന്നബസവ നായക (1950) * ചികവീര രാജേന്ദ്ര(1956) * സുബ്ബണ്ണ * ശേഷമ്മ (1976) ===ആത്മകഥ=== * ഭാവ {{Div col end}} == ഇതും കാണുക == * [[കന്നഡ]] == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.karnataka.com/personalities/masti-venkatesha-iyengar/ മാസ്തി വെങ്കടേശ അയ്യങ്കാർ] {{ജ്ഞാനപീഠം നേടിയ സാഹിത്യകാരന്മാർ}} [[വിഭാഗം:1891-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വിഭാഗം:1986-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വിഭാഗം:ജ്ഞാനപീഠം നേടിയ കന്നഡ സാഹിത്യകാരന്മാർ]] [[വിഭാഗം:കന്നഡ കഥാകൃത്തുക്കൾ]] [[വിഭാഗം:കന്നഡ സാഹിത്യകാരന്മാർ]] [[വിഭാഗം:സാഹിത്യകാരന്മാർ]] exktse0k5sx7p6avuy5fq7d3bej2c3f 0 49610 4671709 4651968 2026-09-29T16:35:41Z Malikaveedu 16584 4671709 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kaviyoor Ponnamma}} {{Infobox actor <!-- Before adding any fields/contents to infobox please do refer the template documentation well, at template:Infobox person -->| name = കവിയൂർ പൊന്നമ്മ | image = Kaviyoor Ponnamma 2007.jpg | caption = 2008-ലെ [[അമ്മ (താരസംഘടന)|അമ്മയുടെ]] ജനറൽ ബോഡി മീറ്റിംഗിൽ | birthname = പൊന്നമ്മ | birth_date = 1945 സെപ്റ്റംബർ 10 | birth_place = [[കവിയൂർ]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല]], [[കേരളം]] | death_date = {{Death date and age|2024|09|20|1945|09|10}} | death_place = എറണാകുളം | othername = | occupation = അഭിനേത്രി | yearsactive = 1967 - 2021 | spouse = [[മണിസ്വാമി]] | partner = | children = ബിന്ദു }} [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രത്തിലെ]] ഒരു പ്രമുഖ നടിയായിരുന്നു '''കവിയൂർ പൊന്നമ്മ<ref>[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2024/09/21/tribute-to-malayalam-actress-kaviyoor-ponnamma.html കവിയൂർ പൊന്നമ്മ ഇനി ഓർമ സംസ്കാര ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയായി]</ref> (1945-2024)'''. മലയാള സിനിമയിലെ അമ്മ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ചലച്ചിത്ര താരമായ കവിയൂർ പൊന്നമ്മ<ref>[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2024/09/20/actress-kaviyoor-ponnamma-passed-away.html കവിയൂർ പൊന്നമ്മ അന്തരിച്ചു വിടപറയുന്നത് മലയാളത്തിൻ്റെ അമ്മമുഖം]</ref><ref>[https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-kaviyoor-ponnamma-passed-away-1.9916005 കവിയൂർ പൊന്നമ്മ അന്തരിച്ചു]</ref> മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള സംസ്ഥാനചലച്ചിത്ര അവാർഡ് 1971, 1972, 1973, 1994 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm |title=Kerala State Film Awards1969-2008 |access-date=2011-11-27 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232254/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm |url-status=dead }}</ref>. വാർദ്ധക്യസഹജമായ അസുഖങ്ങളെത്തുടർന്ന് 2024 സെപ്റ്റംബർ 20-ന് [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്തെ]] ലിസി ആശുപത്രിയിൽ വച്ച് അന്തരിച്ചു. ==ജീവിതരേഖ== [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ]] [[തിരുവല്ല താലൂക്ക്|തിരുവല്ല താലൂക്കിലെ]] [[കവിയൂർ]] എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് പൊന്നമ്മ ജനിച്ചത്. തെക്കേതിൽ വീട്ടിൽ ടി പി ദാമോദരൻ്റെയും ഗൗരിയമ്മയുടേയും ഏഴ് മക്കളിൽ മൂത്തയാളായി 1945 സെപ്റ്റംബർ 10 ന് ജനനം. പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം [[എൽ.പി.ആർ. വർമ്മ]]യുടേ കീഴിൽ സംഗീതം പഠിച്ചു. [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]]. [[.വെച്ചൂർ എസ് ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യയ്യർ|വെച്ചൂർ എസ് ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യയ്യരുടെ]] കീഴിലും സംഗീതം പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. പതിനാലാമത്തെ വയസ്സിൽ അന്നത്തെ പ്രമുഖ നാടകക്കമ്പനിയായ പ്രതിഭ ആർട്ട്സിന്റെ നാടകങ്ങളിൽ ഗായികയായാണ് കലാരംഗത്തു വരുന്നത്. മൊത്തം 12 വർഷം സംഗീതപഠനം നടത്തി. [[കെ.പി.എ.സി.|കെ പി എ സി]]<nowiki/>യുടെ മൂലധനം എന്ന നാടകത്തിലൂടെ നാടകരംഗത്തെത്തി.[[തോപ്പിൽ ഭാസി|തോപ്പിൽ ഭാസിയെ]] ആണ് തന്റെ അഭിനയകലയുടെ ഗുരുവായിക്കാണുന്നത്. സിനിമാ നിർമ്മാതാവായിരുന്ന [[മണിസ്വാമി]]യാണ് പൊന്നമ്മയുടെ ഭർത്താവ്. ഏകമകൾ ബിന്ദു ([[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലാണ്]]). 2004-ൽ അന്തരിച്ച പ്രശസ്ത നാടക സിനിമാ നടിയായിരുന്ന [[കവിയൂർ രേണുക]] പൊന്നമ്മയുടെ സഹോദരിയാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2018/04/23/kaviyoor-ponnamma-home-memories.html|title=മലയാളസിനിമയുടെ സ്വന്തം അമ്മയുടെ വീട്|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2018/09/03/kaviyur-ponnama-house-after-flood.html|title=വേദനിപ്പിക്കുന്ന കാഴ്ചയായി കവിയൂർ പൊന്നമ്മയുടെ വീട്|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-362140 |title=അമ്മയായി കൊതി തീർന്നില്ല - articles, infocus interview - Mathrubhumi Eves |website=mathrubhumi.com |access-date=11 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520235601/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-362140 |archive-date=20 May 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1387487&u=actress-who-made-a-mark-with-her-mother-roles-kaviyoor-ponnamma-no-more|title=Actress who made a mark with her mother roles; Kaviyoor Ponnamma no more|publisher=Kerala Kaumudi}}</ref> ==ചലച്ചിത്രരംഗം== 1962 ൽ ആണ്. [[ശ്രീരാമ പട്ടാഭിഷേകം]] എന്ന സിനിമയിൽ ആണ് ആദ്യമായി കാമറക്കു മുമ്പിൽ എത്തുന്നത്. രാവണനായി [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീധരൻ നായർ|കൊട്ടാരക്കര ശ്രീധരൻ നായരെത്തിയപ്പോൾ]] മണ്ഡോദരിയായത് കവിയൂർ പൊന്നമ്മയായിരുന്നു. തൊമ്മന്റെ മക്കൾ(1965) എന്ന സിനിമയിൽ [[സത്യൻ|സത്യന്റെയും]] [[മധു (നടൻ)|മധുവിന്റെയും]] അമ്മയായി കവിയൂർ പൊന്നമ്മ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ മിക്കവരുടെയും അമ്മയായി അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1973 ൽ [[പെരിയാർ (ചലച്ചിത്രം)|പെരിയാർ]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ മകനായി അഭിനയിച്ച [[തിലകൻ]] പിൽക്കാലത്ത് കവിയൂർ പൊന്നമ്മയുടെ ഭർത്താവ് എന്ന നിലക്ക് നല്ല ജോടി ആയി ഖ്യാതി നേടി. 1965 ലെ തന്നെ [[ഓടയിൽ നിന്ന് (ചലച്ചിത്രം)|ഓടയിൽനിന്നിൽ]] സത്യന്റെ നായികാകഥാപാത്രമായി ‘അമ്പലക്കുളങ്ങരെ’ എന്ന മലയാളത്തിലെ സൂപ്പർ ഹിറ്റ് ഗാനമുൾപ്പടെയുള്ള രംഗങ്ങളിൽ കവിയൂർ പൊന്നമ്മ അഭിനയിച്ചു. ആ വർഷം തന്നെ സത്യന്റെ അമ്മവേഷവും ചെയ്തു. [[നെല്ല്]] (1974)എന്ന ചിത്രത്തിലെ സാവിത്രി എന്ന കഥാപാത്രമാണ് അമ്മവേഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വേറിട്ട് കാണാവുന്ന പൊന്നമ്മയുടെ മറ്റൊരു കഥാപാത്രം. ഏറ്റവും നല്ല രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള അവാർഡുകൾ നാലുതവണ )1971, 1972, 1973, 1994 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ) കവിയൂർ പൊന്നമ്മയ്ക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. പൂക്കാരാ പൂതരുമോ, വെള്ളിലം കാട്ടിലൊളിച്ചു കളിക്കുവാൻ എന്നീ പ്രശസ്ത നാടകഗാനങ്ങളും കവിയൂർ പൊന്നമ്മ ആലപിച്ചതാണ്. [[ജെ. ശശികുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[കുടുംബിനി]]'' എന്ന സിനിമയിലൂടെയാണ് അവർ ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെത്തുന്നത്.<ref name=mano>{{cite news|title =ബ്ലാക്ക് ആന്റ് വൈറ്റ് സത്യങ്ങൾ|url =http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=10508496&programId=1073753770&channelId=-1073751706&BV_ID=@@@&tabId=11|publisher =മലയാള മനോരമ|date =2011 നവംബർ 27|accessdate =നവംബർ 27, 2011|language =|archive-date =2012-02-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20120215102926/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=10508496&programId=1073753770&channelId=-1073751706&BV_ID=@@@&tabId=11|url-status =dead}}</ref> ആദ്യ ചിത്രത്തിൽ [[ഷീല|ഷീലയുടെ]] അമ്മയായി<ref name=mano/> അഭിനയരംഗത്തെത്തിയ ഇവർ പിന്നീട് ധാരാളം അമ്മ വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലയാള സിനിമാരംഗത്തെ മിക്ക പ്രമുഖ നടൻമാരുടെയും അമ്മയായി കവിയൂർ പൊന്നമ്മ വേഷമിട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലിന്റെ]] അമ്മയായുള്ള വേഷങ്ങൾ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. == മരണം == വാർധക്യ സഹജമായ അസുഖങ്ങൾക്ക് ചികിത്സയിൽ തുടരവെ എറണാകുളത്തെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രിയിൽ വച്ച് 2024 സെപ്റ്റംബർ 20ന് അന്തരിച്ചു. ==അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങൾ<ref>{{cite web|title=കവിയൂർ പൊന്നമ്മ അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങൾ|url=https://malayalasangeetham.info/displayProfile.php?category=actors&artist=Kaviyoor%20Ponnamma|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|accessdate=2018-07-21|5=|archive-date=2017-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629143550/http://malayalasangeetham.info/displayProfile.php?category=actors&artist=Kaviyoor%20Ponnamma|url-status=dead}}</ref>== ===1962-69=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- | 1962 ||[[ശ്രീരാമ പട്ടാഭിഷേകം]] || ജി. കെ. രാമു|| മണ്ഡോദരി |- | 1963 ||[[കലയും കാമിനിയും]] ||'''[[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]'''|| |- | 1964 ||[[കുടുംബിനി]] || [[ശശികുമാർ]]|| ലക്ഷ്മി |- | 1964 || [[ഭർത്താവ് (ചലച്ചിത്രം)|ഭർത്താവു്]] ||[[എം കൃഷ്ണൻ നായർ]]|| ശാന്ത |- | 1964||[[ആറ്റം ബോംബ് (ചലച്ചിത്രം)|ആറ്റം ബോംബ്‌]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]] || ഡോളി ലക്ഷ്മി |- | 1965 ||[[റോസി (ചലച്ചിത്രം)|റോസി]] ||[[പി. എൻ. മേനോൻ]] || റോസി |- | 1965||[[ഓടയിൽ നിന്ന് (ചലച്ചിത്രം)|ഓടയിൽ നിന്ന്]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]] ||കല്യാണി |- | 1965 ||[[ദാഹം]] ||[[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]] ||ലക്ഷ്മിടീച്ചർ |- | 1965 ||[[തൊമ്മന്റെ മക്കൾ]] ||[[ശശികുമാർ]] ||അച്ചാമ്മ |- | 1966 ||[[പിഞ്ചുഹൃദയം]] ||[[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ]] || സരസ്വതി |- | 1966 ||[[ജയിൽ]] ||[[കുഞ്ചാക്കോ]] || കാർത്യായനിയമ്മ |- | 1967 ||[[പോസ്റ്റ് മാൻ (ചലച്ചിത്രം)|പോസ്റ്റ്‌ മാൻ]] ||[[പി.എ. തോമസ്]] || |- |1967 ||[[സ്വപ്നഭൂമി]] ||[[എസ്.ആർ. പുട്ടണ്ണ]] || സരസ്വതി |- |1967|| [[സഹധർമ്മിണി]] || [[പി.എ. തോമസ്]] || |- | 1967 ||[[പൂജ]] ||[[പി.കർമ്മചന്ദ്രൻ]] ||ഈശ്വരിയമ്മ |- | 1967 ||[[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]] ||[[പി. ഭാസ്കരൻ]] || ആനിയുടെ അമ്മ |- |1968 || [[വഴിപിഴച്ച സന്തതി]] ||[[ഒ. രാംദാസ്]] || |- |1968|| [[അസുരവിത്ത് (1968-ലെ ചലച്ചിത്രം)|അസുരവിത്ത്]] || [[എ. വിൻസന്റ്]] || |- |1968 || [[വെളുത്ത കത്രീന]] ||[[ശശികുമാർ]] || |- |1969 || [[കാട്ടുകുരങ്ങ്]] ||[[പി. ഭാസ്കരൻ]] || |- |1969 || [[ആൽമരം]] ||[[എ. വിൻസന്റ്]] || |- | 1969 ||[[നദി]] || [[എ. വിൻസന്റ്]] || ത്രേസ്യ |- |1969 || [[വില കുറഞ്ഞ മനുഷ്യൻ|വിലകുറഞ്ഞ മനുഷ്യർ]] ||[[എം.എ. രാജേന്ദ്രൻ ]] || |} ===1970-74=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- |1970 ||[[വിവാഹിത]] || [[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ]]|| കമലം |- | 1970||[[അനാഥ]] || [[ജെ.ഡി. തോട്ടാൻ]]|| സരോജം |- | 1970||[[കൽപ്പന]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]|| ദാക്ഷായണിയമ്മ |- |1970 ||[[ത്രിവേണി]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]|| പാർവ്വതി |- |1970 ||[[ആ ചിത്രശലഭം പറന്നോട്ടെ]] || [[പി. ബാൽത്തസാർ ]]|| ലക്ഷ്മി |- |1970||[[നിഴലാട്ടം]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]|| രവിയുടെ അമ്മ |- |1970 ||[[ഒതേനന്റെ മകൻ]] || [[എം. കുഞ്ചാക്കോ]]|| നാണി |- |1970 ||[[ക്രോസ് ബെൽറ്റ് (ചലച്ചിത്രം)|ക്രോസ് ബെൽറ്റ്‌]] || [[ക്രോസ്ബെൽറ്റ് മണി]]|| ഭവാനി |- |1970 ||[[അമ്മയെന്ന സ്ത്രീ]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]||ജാനു |- |1970 ||[[പളുങ്കുപാത്രം]] || [[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ]]|| |- |1971 || [[കളിത്തോഴി]] || [[ഡി. എം. പൊറ്റേക്കാട് ]]|| പാർവ്വതിയമ്മ |- |1971 || [[ജലകന്യക]] || [[എം. എസ്. മണി]]|| |- |1971 ||[[ശരശയ്യ]] || [[തോപ്പിൽ ഭാസി]]||തോമസ്സുകുട്ടിയുടെ അമ്മ |- |1971 || [[വിത്തുകൾ]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]||അമ്മിണി |- | 1971 ||[[കരിനിഴൽ]] || [[ജെ.ഡി. തോട്ടാൻ]]|| മോഡേൺ ലേഡി |- |1971 ||[[മകനെ നിനക്കുവേണ്ടി]] || [[ഇ. എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻ ]]|| തോമാച്ചന്റെ അമ്മ |- |1971 || [[ഒരു പെണ്ണിന്റെ കഥ]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]|| സുഭദ്ര |- |1971 ||[[കരകാണാക്കടൽ]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]|| തരുത്തി |- |1971 || [[ശിക്ഷ]] || [[എൻ. പ്രകാശ്]]|| മീനാക്ഷി |- |1971 ||[[ബോബനും മോളിയും]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1971 ||[[ആഭിജാത്യം]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]|| ജാനകി |- |1971 ||[[വിവാഹസമ്മാനം]] ||[[ജെ.ഡി. തോട്ടാൻ]]|| പാറുക്കുട്ട്യമ്മ |- |1979 ||[[പ്രഭു]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]||ദേവകി |- | 1972 ||[[സ്നേഹദീപമേ മിഴി തുറക്കൂ]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]|| സീത |- | 1972 ||[[പുഷ്പാഞ്ജലി]] || [[ശശികുമാർ]]||ഭാഗി |- |1972 ||[[ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]||കുറൂരമ്മ |- |1972 || [[ആരോമലുണ്ണി (ചലച്ചിത്രം)|ആരോമലുണ്ണി]] ||[[എം. കുഞ്ചാക്കോ]]||തുമ്പോലാർച്ച |- | 1972 ||[[കളിപ്പാവ]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- | 1972 ||[[പുത്രകാമേഷ്ടി]] || [[ക്രോസ്ബെൽറ്റ് മണി]]|| |- | 1972 ||[[തീർത്ഥയാത്ര]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]||കൊച്ചിക്കാവ് |- | 1972 ||[[സതി]] || [[മധു (നടൻ)|മധു]]|| |- | 1972 ||[[അക്കരപ്പച്ച]] || [[എം. എം. നേശൻ]]||ഭാഗീരഥി |- |1972 ||[[ആദ്യത്തെ കഥ]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]||അമ്മുക്കുട്ട്യമ്മ |- |1972 ||[[ഗന്ധർവ്വക്ഷേത്രം]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]||കളമെഴുത്തുപാട്ടുകാരി |- | 1972 ||[[മന്ത്രകോടി (ചലച്ചിത്രം)|മന്ത്രകോടി]] || [[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ]]||സരസ്വതി |- | 1972 ||[[അന്വേഷണം]] || [[ശശികുമാർ]]||പൊന്നമ്മ |- | 1973 ||[[പെരിയാർ]] || [[പി. ജെ. ആന്റണി]]||ത്രേസ്യക്കുട്ടി |- | 1973 ||[[ചെണ്ട]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]|| |- | 1973 ||[[ദിവ്യദർശനം]] || [[ശശികുമാർ]]||പൂജാരിണിയമ്മ |- | 1973 ||[[ധർമ്മയുദ്ധം]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]||ഭദ്രത്തമ്പുരാട്ടി |- | 1973 ||[[പൊന്നാപുരം കോട്ട]] || [[എം. കുഞ്ചാക്കോ]]||ഉപ്പാത്തി |- | 1973 ||[[കവിത]] || [[വിജയ നിർമ്മല]]|| |- | 1973 ||[[തിരുവാഭരണം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1973 ||[[ഇന്റർവ്യൂ (ചലച്ചിത്രം)|ഇന്റർവ്യൂ]] || [[ശശികുമാർ]]||സരസ്വതി |- | 1973 ||[[നിർമ്മാല്യം]] || [[എം. ടി. വാസുദേവൻ നായർ]]||നാരായണി |- | 1973 ||[[തനിനിറം]] || [[ശശികുമാർ]]||സുഭദ്ര |- | 1973 ||[[ഏണിപ്പടികൾ]] || [[തോപ്പിൽ ഭാസി]]|| |- | 1973 ||[[നഖങ്ങൾ (1973-ലെ ചലച്ചിത്രം)|നഖങ്ങൾ]] || [[എ. വിൻസെന്റ്]]||കാക്കാത്തി |- | 1974 ||[[നെല്ല്]] || [[രാമു കാര്യാട്ട്]]||സാവിത്രി വാരസ്യാർ |- | 1974 ||[[ചഞ്ചല]] || [[എസ്. ബാബു]]|| |- | 1974 ||[[ദേവി കന്യാകുമാരി]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]||വൃദ്ധ |- | 1974 ||[[ഉദയം കിഴക്കു തന്നെ]] || [[പി.എൻ. മേനോൻ]]|| |- | 1974 ||[[മാന്യശ്രീ വിശ്വാമിത്രൻ]] || [[മധു (നടൻ)|മധു]]||ഭാഗീരഥിയമ്മ |- | 1974 ||[[ചക്രവാകം]] || [[തോപ്പിൽ ഭാസി]]||ശോശാമ്മ |- | 1974 ||[[അരക്കള്ളൻ മുക്കാൽക്കള്ളൻ]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]||ലക്ഷ്മിത്തമ്പുരാട്ടി |- | 1974 ||[[തച്ചോളിമരുമകൻ ചന്തു]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]||ഉണ്ണിയാർച്ച |- | 1974 ||[[നൈറ്റ് ഡ്യൂട്ടി(ചലച്ചിത്രം)|നൈറ്റ്‌ ഡ്യൂട്ടി]] || [[ശശികുമാർ]]||സാവിത്രിയമ്മ |- | 1974 ||[[സുപ്രഭാതം]] || [[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ]]|| |- | 1974 ||[[അങ്കത്തട്ട്]] || [[ടി. ആർ. രഘുനാഥ്]]|| |} ===1975-79=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- | 1975 ||[[മറ്റൊരു സീത]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]|| |- | 1975 ||[[ചുമടുതാങ്ങി]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]||ലക്ഷ്മിയമ്മ |- | 1975 ||[[മക്കൾ (ചലച്ചിത്രം)|മക്കൾ]] || [[കെ. എസ്. സേതുമാധവൻ]]||ലീല |- | 1975 ||[[രാഗം]] || [[എ. ഭീംസിംഗ്]]||അന്ധവിദ്യാലയ പ്രിൻസിപ്പൽ |- | 1975 ||[[സിന്ധു]] || [[ശശികുമാർ]]||പാർവ്വതിയമ്മ |- | 1975 ||[[പ്രയാണം]] || [[ഭരതൻ]]||അമ്മിണിയമ്മ |- | 1975 ||[[ഉത്സവം]] || [[ഐ വി ശശി]]||ഗോപിയുടെ അമ്മ |- | 1975 ||[[പത്മരാഗം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1975 ||[[തിരുവോണം]] || [[ശ്രീകുമാരൻ തമ്പി]]||ജാനമ്മ |- | 1975 ||[[ടൂറിസ്റ്റ് ബംഗ്ലാവ്]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- | 1975 ||[[അഭിമാനം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1975 ||[[സമ്മാനം (1975-ലെ ചലച്ചിത്രം)|സമ്മാനം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1975 ||[[പ്രവാഹം]] || [[ശശികുമാർ]]||ലക്ഷ്മി |- |1976 ||[[ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ]] || [[ക്രോസ്ബെൽറ്റ് മണി]]|| ഇന്ദുവിന്റെ മുത്തശ്ശി |- |- |1976 ||[[അമൃതവാഹിനി]] || [[ശശികുമാർ]]|| ലക്ഷ്മി |- |1976 ||[[സീമന്ത പുത്രൻ]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- |1976 ||[[റോമിയോ]] || [[എസ്. എസ്. നായർ]]|| |- |1976 ||[[വഴിവിളക്ക്]] || [[വിജയ്]]|| |- |1976 ||[[അജയനും വിജയനും]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1976 ||[[പാരിജാതം]] || [[മൻസൂർ]]|| |- |1976 ||[[കന്യാദാനം]] || [[ടി. ഹരിഹരൻ]]|| |- |1976 ||[[തുലാവർഷം]] || [[എൻ. ശങ്കരൻനായർ]]||ബാലന്റെ അമ്മ |- |1976 ||[[കായംകുളം കൊച്ചുണ്ണിയുടെ മകൻ]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1976 ||[[അരുത്]] || [[രവി]]|| |- |1976 ||[[അപ്പൂപ്പൻ (ചലച്ചിത്രം)|അപ്പൂപ്പൻ ]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]|| സരസ്വതി |- |1976 ||[[അംബ അംബിക അംബാലിക]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]|| |- |1976 ||[[പ്രിയംവദ (ചലച്ചിത്രം)|പ്രിയംവദ]] || [[കെ. എസ്. സേതുമാധവൻ]]|| |- |1977 ||[[ശ്രീമുരുകൻ]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]|| കമലാക്ഷി |- |1977 ||[[ശിവതാണ്ഡവം]] || [[എൻ. ശങ്കരൻനായർ]]|| |- |1977 ||[[മുറ്റത്തെ മുല്ല]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1977 ||[[സത്യവാൻ സാവിത്രി]] || [[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ|പി. ജി. വിശ്വംഭരൻ]]|| അരുന്ധതീദേവി |- |1977 ||[[നിറകുടം]] || [[എ. ഭീംസിംഗ്]]|| സതി |- |1977 ||[[രണ്ടു ലോകം]] || [[ശശികുമാർ]]|| മാധവി |- |1977 ||[[മിനിമോൾ]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1977 ||[[ഇന്നലെ ഇന്ന്]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| |- |1977 ||[[ശ്രീമദ്‌ ഭഗവദ്ഗീത]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]|| |- |1977 ||[[അക്ഷയപാത്രം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1977 ||[[ആ നിമിഷം]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| |- |1977 ||[[അച്ചാരം അമ്മിണി ഓശാരം ഓമന]] || [[അടൂർ ഭാസി]]|| ദാക്ഷായനി |- |1977 ||[[ധീരസമീരേ യമുനാ തീരേ]] || [[മധു (നടൻ)|മധു]]|| |- |1977 ||[[ജഗദ്ഗുരു ആദിശങ്കരൻ]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]|| ആര്യാദേവി |- |1977 ||[[ഊഞ്ഞാൽ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| ഭാരതി |- |1977 ||[[ഒരു പൈങ്കിളിക്കഥ]] || [[ബാലചന്ദ്രമേനോൻ]]|| കമലാക്ഷി |- |1977 ||[[വിടരുന്ന മൊട്ടുകൾ]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]|| |- |1977 ||[[വേഴാമ്പൽ]] || [[സ്റ്റാൻലി ജോസ്]]|| |- |1977 ||[[വരദക്ഷിണ]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1978 ||[[രതിനിർവ്വേദം]] || [[ഭരതൻ]]|| സരസ്വതി |- |1978 ||[[രാജൻ പറഞ്ഞ കഥ]] || [[മണിസ്വാമി|മണി സ്വാമി]]|| |- |1978 ||[[പാദസരം]] || [[എ. എൻ. തമ്പി]]|| കാമാക്ഷി |- |1978 ||[[സ്ത്രീ ഒരു ദുഃഖം]] || [[എ.ജി. ബേബി]]|| |- |1978 ||[[നാലുമണിപ്പൂക്കൾ]] || [[കെ. എസ്. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]]|| |- |1978 ||[[കൽപ്പവൃക്ഷം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1978 ||[[സത്രത്തിൽ ഒരു രാത്രി]] || [[എൻ. ശങ്കരൻനായർ]]|| |- |1978 ||[[അവളുടെ രാവുകൾ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| ലക്ഷ്മി |- |1978 ||[[സമയമായില്ലപോലും]] || [[യു. പി. ടോമി]]|| |- |1978 ||[[കൊടിയേറ്റം]] || [[അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]]|| കമലമ്മ |- |1978 ||[[ടൈഗർ സലിം]] || [[ജോഷി]]|| |- |1978 ||[[ആഴി അലയാഴി]] || [[മണിസ്വാമി]]|| |- |1978 ||[[രണ്ടിലൊന്ന്]] || [[എ. എസ്. പ്രകാശം]]|| മഹേശ്വരി |- |1978 ||[[സീമന്തിനി]] || [[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ]]|| |- |1978 ||[[പ്രാർത്ഥന]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- |1978 ||[[സൊസൈറ്റി ലേഡി]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- |1978 ||[[പിച്ചിപ്പൂ]] || [[പി ഗോപികുമാർ]]|| |- |1978 ||[[ഈറ്റ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||ഫിലോമിന |- |1978 ||[[ഉത്രാടരാത്രി]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]|| |- |1978 ||[[കുടുംബം നമുക്കു ശ്രീ കോവിൽ]] || [[ടി. ഹരിഹരൻ]]|| യശോദാ ദേവി |- |1978 ||[[അണിയറ]] || [[ഭരതൻ]]|| |- |1978 ||[[കർണ്ണൻ]] || [[ഡോ സൈലം ആലുവ]]|| |- |1979 ||[[ഇതാ ഒരു തീരം]] || [[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ]]|| മാധവി |- |1979 ||[[യക്ഷിപ്പാറു]] || [[കെ.ജി. രാജശേഖരൻ]]|| തമ്പി യുടെ ഭാര്യ |- |1979 ||[[മാമാങ്കം]] || [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]]||ചാത്തുണ്ണിയുടെ അമ്മ |- |1979 ||[[പ്രഭാതസന്ധ്യ]] || [[പി. ചന്ദ്രകുമാർ]]|| ഉഷയുടെ അമ്മ |- |1979 ||[[പമ്പരം]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]|| |- |1979 ||[[ഡ്രൈവർ മദ്യപിച്ചിരുന്നു]] || [[എസ് കെ സുഭാഷ്]]|| |- |1979 ||[[ആറാട്ടു്]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| അന്നമ്മ |- |1979 ||[[പുഷ്യരാഗം]] || [[സി. രാധാകൃഷ്ണൻ]]|| |- |1979 ||[[സർപ്പം]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]|| |} ===1980-89=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- | 1980 ||[[ചെറിയാച്ചന്റെ ക്രൂരകൃത്യങ്ങൾ]] || [[ജോൺ എബ്രഹാം]]|| |- | 1980 ||[[ഒരു വർഷം ഒരു മാസം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1980 ||[[പപ്പു]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]||നടി |- | 1980 ||[[ലവ്‌ ഇൻ സിംഗപൂർ]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]|| |- | 1980 ||[[മൂർഖൻ]] || [[ജോഷി]]|| |- | 1980 ||[[കരിമ്പന]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||മൂത്താന്റെ അമ്മ |- | 1980 ||[[അന്തഃപുരം]] || [[കെ.ജി. രാജശേഖരൻ]]||ഭവാനി |- | 1980 ||[[മനുഷ്യ മൃഗം]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]||ബാബുവിന്റെ അമ്മ |- | 1980 ||[[ചാമരം]] || [[ഭരതൻ]]||കാർത്യായനി |- | 1981 ||[[ലവ് ഇൻ സിംഗപ്പൂർ]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]||പ്രേം കുമാറിന്റെ അമ്മ |- | 1981 ||[[ചമയം]] || [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]]|| |- | 1981 ||[[വയൽ]] || [[ആന്റണി ഈസ്റ്റ്മാൻ]]||സരസ്വതി |- | 1981 ||[[അവതാരം]] || [[പി. ചന്ദ്രകുമാർ]]||ലക്ഷ്മിക്കുട്ട്യമ്മ |- | 1981 ||[[തൃഷ്ണ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||ചിന്നമ്മു |- | 1981 ||[[ഒരിക്കൽക്കൂടി]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||ചന്ദ്രന്റെ അമ്മ |- | 1981 ||[[സ്ഫോടനം]] || [[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ]]||ഗോപിയുടെ അമ്മ |- | 1981 ||[[അഗ്നിശരം]] || [[എ.ബി. രാജ്]]||ഭവാനി |- | 1981 ||[[മണിയൻ പിള്ള അഥവാ മണിയൻ പിള്ള]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]||ദേവകി |- | 1981 ||[[ഓപ്പോൾ]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]|| |- | 1981 ||[[സ്വപ്നരാഗം]] || [[യതീന്ദ്ര ദാസ്]]|| |- | 1982 ||[[ബലൂൺ (ചലച്ചിത്രം)|ബലൂൺ]] || [[രവിഗുപ്തൻ]]||ലക്ഷ്മിയമ്മ |- | 1982 ||[[കാളിയമർദ്ദനം]] || [[ജെ. വില്യംസ്]]||ഗീതയുടെ അമ്മ |- | 1982 ||[[പാഞ്ചജന്യം]] || [[കെ.ജി. രാജശേഖരൻ|കെ.ജി. രാജശേഖരൻ]]||ലക്ഷ്മീദേവി |- | 1982 ||[[മാറ്റുവിൻ ചട്ടങ്ങളേ]] || [[കെ.ജി. രാജശേഖരൻ]]||ജയന്റെ അമ്മ |- | 1982 ||[[ചിരിയോചിരി]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]|| |- | 1982 ||[[ഇളക്കങ്ങൾ]] || [[മോഹൻ]]||ഉണ്ണിയുടെ അമ്മ |- | 1982 ||[[കാട്ടിലെ പാട്ട്]] || [[കെ.പി. കുമാരൻ]]||രാജി |- | 1982 ||[[മരുപ്പച്ച]] || [[എസ് ബാബു]]||പൊന്നമ്മ |- | 1982 ||[[ബീഡിക്കുഞ്ഞമ്മ]] || [[കെ.ജി. രാജശേഖരൻ]]||മാധവന്റെ അമ്മ |- | 1982 ||[[ഭീമൻ]] || [[ഹസൻ]]|| |- | 1983 ||[[നിഴൽ മൂടിയ നിറങ്ങൾ]] || [[ജേസി]]||തമ്പിയുടെ അമ്മ |- | 1983 ||[[ഓമനത്തിങ്കൾ]] || [[യതീന്ദ്ര ദാസ്]]||ഗോപിയുടെ അമ്മ |- | 1983 ||[[ബന്ധം]] || [[വിജയാനന്ദ്]]||ശ്രീദേവിയമ്മ |- | 1983 ||[[നദി മുതൽ നദി വരെ]] || [[വിജയാനന്ദ്]]|| |- | 1983 ||[[ശേഷം കാഴ്ചയിൽ]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]||ശങ്കറിന്റെ അമ്മ |- | 1983 ||[[പൗരുഷം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1983 ||[[ഹലോ മദ്രാസ്‌ ഗേൾ]] || [[ജെ. വില്യംസ്]]||ശ്രീദേവിയമ്മ |- | 1983 ||[[എന്നെ ഞാൻ തേടുന്നു]] || [[പി. ചന്ദ്രകുമാർ]]||ലക്ഷ്മിയമ്മ |- | 1983 ||[[മനസ്സൊരു മഹാസമുദ്രം]] || [[പി. കെ. ജോസഫ്]]||ദേവകി |- | 1983 ||[[മറക്കില്ലൊരിക്കലും]] || [[ഫാസിൽ]]||ശാരദ |- | 1983 ||[[എനിക്കു വിശക്കുന്നു]] || [[പി.ഭാസ്കരൻ]]||ചിന്നമ്മ |- | 1984 ||[[എന്റെ നന്ദിനിക്കുട്ടി]] || [[വത്സൻ]]|| |- | 1984 ||[[ഒരു പൈങ്കിളിക്കഥ]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]|| |- | 1984 ||[[തിരകൾ]] || [[കെ. വിജയൻ]]||മാധവിയമ്മ |- | 1984 ||[[ലക്ഷ്മണരേഖ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||രാധയുടെ അമ്മ |- | 1984 ||[[അതിരാത്രം]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| |- | 1984 ||[[നിങ്ങളിൽ ഒരു സ്ത്രീ]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- | 1984 ||[[സ്വന്തമെവിടെ ബന്ധമെവിടെ]] || [[ശശികുമാർ]]||ലക്ഷ്മി |- | 1984 ||[[കോടതി]] || [[ജോഷി]]||മീനാക്ഷിയമ്മ |- | 1984 ||[[മുഖാമുഖം]] || [[അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]]|| |- | 1984 ||[[കാണാമറയത്ത്]] || [[ഐ. വി. ശശി]]]||സിസ്റ്റർ സുപ്പീരിയർ |- | 1984 ||[[അറിയാത്ത വീഥികൾ]] || [[കെ.എസ് സേതുമാധവൻ]]||ജാനകിയമ്മ |- | 1984 ||[[അടിയൊഴുക്കുകൾ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]]||മറിയാമ്മ |- | 1985 ||[[കരിമ്പിൻ പൂവിനക്കരെ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||ഭദ്രന്റെ അമ്മ |- | 1985 ||[[പത്താമുദയം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1985 ||[[ഈ തണലിൽ ഇത്തിരി നേരം]] || [[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ]]|| |- | 1985 ||[[മകൻ എന്റെ മകൻ]] || [[ശശികുമാർ]]||പാറുവമ്മ |- | 1985 ||[[അങ്ങാടിക്കപ്പുറത്ത്‌]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||റോസി |- | 1985 ||[[തിങ്കളാഴ്ച നല്ല ദിവസം]] || [[പി. പത്മരാജൻ]]||ജാനകിക്കുട്ടി |- | 1985 ||[[അദ്ധ്യായം ഒന്നു മുതൽ]] || [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]]||ലക്ഷ്മി |- | 1985 ||[[എന്റെ അമ്മ ,നിന്റെ തുളസി ,അവരുടെ ചക്കി]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]||സത്യഭാമ |- | 1985 ||[[മൗനനൊമ്പരം]] || [[ശശികുമാർ]]||(മീനാക്ഷി) ഇന്ദുവിന്റെ അമ്മ |- |1986 | സുഖമോ ദേവി | | നന്ദൻ്റെ അമ്മ |- |1986 | ഇനിയും കുരുക്ഷേത്രം | | ഗോമതി |- |1986 | ക്ഷമിച്ചു എന്നൊരു വാക്ക് | | ശാന്തമ്മ |- |1987 | ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ട് | | |- |1987 | അച്ചുവേട്ടൻ്റെ വീട് | | വിപിൻ്റെ അമ്മ |- |1987 |തനിയാവർത്തനം | | |- |1987 |അനന്തരം | |യോഗിനിയമ്മ |- |1988 |മുക്തി | |മാധവിയമ്മ |- |1989 |ദശരഥം | |ചന്ദ്രൻ്റെ അമ്മ |- |1989 |ദേവദാസ് | |ദേവദാസിൻ്റെ അമ്മ |- |1989 |ജാതകം | |ജാനകി |- |1989 |കിരീടം | |അമ്മു |- |1989 |മുത്തുക്കുടയും ചൂടി | | |- |1989 |മഴവിൽക്കാവടി | |Velayudhankutty's Mother |- |1989 |ഒരു സായാഹ്നത്തിന്റെ സ്വപ്നം | |Mariyamma |- |1989 |പെരുവണ്ണാപുരത്തെ വിശേഷങ്ങൾ | |ദേവകി |- |1989 |ഉത്സവപ്പിറ്റേന്ന് | |Kalyaniyamma |- |1989 |ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണന്റെ ആദ്യത്തെ ക്രിസ്തുമസ് | |Aliyamma |- | | | | |} ===1990-99=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- | 1990 ||[[ഈ തണുത്ത വെളുപ്പാൻ കാലത്ത്]] ||[[ജോഷി]] ||നേഴ്സ് ലീലാവതി |- | 1990 ||[[കുറുപ്പിന്റെ കണക്കുപുസ്തകം]] ||[[ബാലചന്ദ്രമേനോൻ]] ||ബാലചന്ദ്രന്റെ അമ്മ |- | 1990 ||[[രാജവാഴ്ച]] ||[[ശശികുമാർ]] ||നാണിയമ്മ |- | 1990 || [[മിഥ്യ (ചലച്ചിത്രം)|മിഥ്യ]] ||[[ഐ വി ശശി]] ||രാജഗോപാലിന്റെ അമ്മ |- | 1990 || [[ഇൻ ഹരിഹർ നഗർ]] ||[[സിദ്ദിഖ് ലാൽ]] ||ആൻഡ്രൂസിന്റെ അമ്മ |- | 1990 ||[[കാട്ടുകുതിര]] ||[[പി ജി വിശ്വംഭരൻ]] ||മങ്ക |- | 1990 ||[[ഹിസ്‌ ഹൈനസ്സ്‌ അബ്ദുള്ള]] ||[[സിബി മലയിൽ]] ||ഭാഗീരഥി |- | 1990 || [[ഒളിയമ്പുകൾ]] ||[[ടി ഹരിഹരൻ]] ||ബേബിയുടെ അമ്മ |- | 1990 ||[[ക്ഷണക്കത്ത്]] ||[[ടി കെ രാജീവ് കുമാർ]] ||വിവേകിന്റെ അമ്മ |- | 1990 || [[കടത്തനാടൻ അമ്പാടി]] ||[[പ്രിയദർശൻ]] ||കുങ്കി |- | 1991 ||[[അപരാഹ്നം]] ||[[എം പി സുകുമാരൻ നായർ]] ||ജാനകിയമ്മ |- | 1991 || [[പൂക്കാലം വരവായി]] ||[[കമൽ]] ||നന്ദന്റെ അമ്മ |- | 1991 ||[[ഭരതം]] ||[[സിബി മലയിൽ]] ||ദേവകിയമ്മ |- | 1991 ||[[കിഴക്കുണരും പക്ഷി]] ||[[വേണു നാഗവള്ളി]] ||അനന്തുവിന്റെ അമ്മ |- | 1991 || [[ഉള്ളടക്കം]] ||[[കമൽ]] ||സണ്ണിയുടെ അമ്മ |- | 1991 || [[സന്ദേശം]] ||[[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] ||ഭാനുമതി |- | 1991 || [[ധനം]] ||[[സിബി മലയിൽ]] ||ശിവശങ്കരന്റെ അമ്മ |- | 1991 || [[അപൂർവ്വം ചിലർ]] ||[[കലാധരൻ]] ||സരോജം |- | 1991 ||[[പൊന്നുരുക്കും പക്ഷി]] ||[[അടൂർ വൈശാഖൻ]] ||അനന്തന്റെ അമ്മ |- | 1992 || [[ആയുഷ്കാലം]] ||[[കമൽ]] ||എബിയുടെ അമ്മ |- | 1992 || [[മുഖമുദ്ര]] ||[[അലി അക്‌ബർ ഖാൻ|അലി അക്‌ബർ]] || |- |1992 || [[മഹാനഗരം]] ||[[ടി കെ രാജീവ് കുമാർ]] ||വിശ്വനാഥന്റെ അമ്മ |- | 1992 || [[പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്‌]] ||[[ഫാസിൽ]] ||മീനാക്ഷിയുടെ അമ്മ |- | 1992 || [[കുറിഞ്ഞി പൂക്കുന്ന നേരത്ത് ]] ||[[എ എൻ തമ്പി]] || |- | 1992 || [[ശബരിമലയിൽ തങ്കസൂര്യോദയം ]] ||[[കെ.ശങ്കർ]] ||ചന്ദ്രൻ പിള്ളയുടെ ഭാര്യ |- | 1992 ||[[കുടുംബസമേതം]] ||[[ജയരാജ്]] ||കൊച്ചുകുട്ടി |- | 1993 || [[ഗാന്ധർവം]] ||[[സംഗീത് ശിവൻ]] ||ഗ്രേസിക്കുട്ടി |- | 1993 || [[കാവടിയാട്ടം]] ||[[അനിയൻ]] ||സേതുലക്ഷ്മി |- | 1993 || [[മായാമയൂരം]] ||[[സിബി മലയിൽ]] ||ജാനകിയമ്മ |- | 1993 || [[വാത്സല്യം]] ||[[കൊച്ചിൻ ഹനീഫ]] ||ജാനകിയമ്മ |- | 1993 ||[[ഒരു കടങ്കഥ പോലെ]] ||[[ജോഷി മാത്യു]] ||ശേഖരന്റെ അമ്മ |- | 1993 || [[സമാഗമം]] ||[[ജോർജ്ജ് കിത്തു]] ||അന്നക്കുട്ടി |- | 1993 || [[ചെങ്കോൽ (ചലച്ചിത്രം)|ചെങ്കോൽ]] ||[[സിബി മലയിൽ]] ||സേതുമാഥവന്റെ അമ്മ |- | 1993 || [[വിയറ്റ്നാം കോളനി]] ||[[സിദ്ദിഖ് ലാൽ]] ||പാർവ്വതിയമ്മാൾ |- | 1993 ||[[ഒറ്റയടിപ്പാതകൾ]] ||[[സി രാധാകൃഷ്ണൻ]] ||അനൂപിന്റെ അമ്മ |- | 1994 ||[[തേന്മാവിൻ കൊമ്പത്ത്]] ||[[പ്രിയദർശൻ]] ||യശോദാമ്മ |- | 1994 ||[[ഭീഷ്മാചാര്യ]] ||[[കൊച്ചിൻ ഹനീഫ]] ||പൊന്നൂട്ടി |- | 1994 ||[[ചുക്കാൻ]] ||[[തമ്പി കണ്ണന്താനം]] ||ലക്ഷ്മി |- | 1994 ||[[കുടുംബവിശേഷം]] ||[[]അനിൽ ബാബു] ||ഭാരതി |- | 1994 ||[[സന്താനഗോപാലം]] ||[[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] ||കുറുപ്പിന്റെ ഭാര്യ |- | 1994 ||[[സോപാനം]] ||[[ജയരാജ്]] || |- | 1994|| [[സുകൃതം (ചലച്ചിത്രം)|സുകൃതം]] ||[[ഹരികുമാർ]] ||രവിശങ്കറിന്റെ അമ്മ |- | 1994 ||[[ഞാൻ കോടീശ്വരൻ]] ||[[ജോസ് തോമസ്]] ||ജാനകി |- | 1995 ||[[സാദരം]] ||[[ജോസ് തോമസ്]] ||ഭാനുമതി |- | 1995 || [[മാന്നാർ മത്തായി സ്പീക്കിംഗ്‌]] || [[കിരീടം ഉണ്ണി]]||മീരയുടെ അമ്മ |- | 1995 || [[കർമ്മ]] ||[[ജോമോൻ]] ||രുക്മിണി |- | 1995 ||[[നമ്പർ വൺ സ്നേഹതീരം,ബാംഗളൂർ നോർത്ത്]] || [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]]|| |- | 1995 || [[മിന്നാമിനുങ്ങിനും മിന്നുകെട്ട്]] ||[[തുളസിദാസ്]]||ഹരിയുടെ അമ്മ |- | 1997 || [[സ്നേഹസിന്ദൂരം]] ||[[കൃഷ്ണൻ മുന്നാട്]] ||സരസ്വതി |- | 1997 ||[[സ്വന്തം മകൾക്ക് സ്നേഹപൂർവം]] ||[[പോൾസൺ]] || |- | 1998 ||[[പൂത്തിരുവാതിരരാവിൽ ]] ||[[വി. ആർ. ഗോപിനാഥ്]] || |- | 1998 || [[മഞ്ജീരധ്വനി]] ||[[ഭരതൻ]] ||സുഭദ്രയുടെ അമ്മ |- | 1998 ||[[അമ്മ അമ്മായിയമ്മ]] ||[[സന്ധ്യ മോഹൻ]] ||ശാരദ |- | 1998 ||[[ആറാം ജാലകം]] ||[[എം എ വേണു]] || |- | 1999 || [[പല്ലാവൂർ ദേവനാരായണൻ]] ||[[വി. എം. വിനു]] ||ഭാഗീരഥി |- | 1999 || [[എഴുപുന്ന തരകൻ]] ||[[പി. ജി. വിശ്വംഭരൻ]] ||കുഞ്ഞന്നാമ്മ |- | 1999 || [[ദി ഗോഡ്‌മാൻ]] ||[[കെ. മധു]] ||അമർനാഥിന്റെ അമ്മ |} ===2000-2022=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- | 2000 ||[[അരയന്നങ്ങളുടെ വീട്]] ||[[എ കെ ലോഹിതദാസ്]] || ലക്ഷ്മി |- | 2001 ||[[ആകാശത്തിലെ പറവകൾ]] ||[[വി. എം. വിനു]] || |- |2001 || [[കാക്കക്കുയിൽ]] ||[[പ്രിയദർശൻ]] || സേതുലക്ഷ്മീഭായി തമ്പുരാട്ടി |- | 2001 ||[[ഉത്തമൻ]] ||[[അനിൽ ബാബു]] || |- |2002 || [[നന്ദനം]] ||[[രഞ്ജിത്ത്]] || ഉണ്ണിയമ്മ |- | 2003 ||[[പട്ടണത്തിൽ സുന്ദരൻ]] ||[[വിപിൻ മോഹൻ]] || ഭവാനിയമ്മ |- | 2003 ||[[അമ്മക്കിളികൂട്‌]] ||[[എം. പത്മകുമാർ]] || മേരിക്കുട്ടി ടീച്ചർ |- | 2003 ||[[മിസ്റ്റർ ബ്രഹ്മചാരി]] ||[[തുളസിദാസ്]] || അനന്തൻ തമ്പിയുടെ അമ്മ |- | 2003 ||[[ഞാൻ സൽപ്പേരു രാമൻകുട്ടി]] ||[[അനിൽ ബാബു]] || |- | 2003 ||[[സഹോദരൻ സഹദേവൻ]] ||[[സുനിൽ]] || |- | 2003 ||[[സ്വന്തം മാളവിക]] ||[[ജഗദീഷ് ചന്ദ്രൻ]] || |- | 2003 ||[[ഹരിഹരൻപിള്ള ഹാപ്പിയാണ്]] ||[[വിശ്വനാഥൻ വടുതല]] || പത്മാവതിയമ്മ |- | 2004 ||[[വിസ്മയത്തുമ്പത്ത്‌]] ||[[ഫാസിൽ]] || ശ്രീകുമാരന്റെ അമ്മ |- |2004 ||[[റൺവേ]] ||[[ജോഷി]] || ഭാരതിയമ്മ |- | 2004 ||[[മാമ്പഴക്കാലം]] ||[[നൗഷാദ്]] ||ലക്ഷ്മി |- |2004 || [[നാട്ടുരാജാവ്‌]] ||[[ഷാജി കൈലാസ്]] || ചാർളിയുടെഅമ്മ |- |2004 ||[[പരിണാമം]] ||[[വേണുഗോപാല മേനോൻ]] || |- |2006 || [[ബാബ കല്യാണി]] ||[[ഷാജി കൈലാസ്]]|| കല്യാണിയമ്മ |- | 2006 ||[[ആനച്ചന്തം]] ||[[ജയരാജ്]] || |- |2006 || [[വടക്കുന്നാഥൻ]] ||[[ഷാജൂൺ കാര്യാൽ]]|| രുഗ്മാവതിയമ്മ |- | 2007 || [[മിഷൻ 90 ഡേയ്സ്]] |||| |- | 2007 ||[[അനാമിക]] ||[[കെ പി വേണു]] || |- | 2007 ||[[അഞ്ചിൽ ഒരാൾ അർജുനൻ]] || || |- | 2008 || [[ട്വന്റി20 (ചലച്ചിത്രം)]] ||ജോഷി||വിശ്വനാഥന്റെ ഭാര്യ |- | 2009 ||[[മേഘതീർത്ഥം]] ||[[യു ഉണ്ണി]] || |- |2009 || [[കപ്പലു മുതലാളി]] ||[[താഹ]] || |- | 2009 ||[[ഇവിടം സ്വർഗമാണ്]] ||[[റോഷൻ ആൻഡ്രൂസ്]] || |- |2011 || [[ഇതു നമ്മുടെ കഥ]] ||[[രാജേഷ് കണ്ണങ്കര]] || |- | 2011 ||[[കലക്ടർ]] ||[[അനിൽ സി മേനോൻ]] || |- | 2012 ||[[മഞ്ചാടിക്കുരു]] ||[[അഞ്ജലി മേനോൻ]] || |- |2012 || [[മഴവില്ലിനറ്റം വരെ]] ||[[കൈതപ്രം]] || |- | 2012 ||[[നമുക്ക് പാർക്കാൻ]] ||[[അജി ജോൺ]] || |- |2012 || [[തെരുവുനക്ഷത്രങ്ങൾ]] ||[[ജോസ് മാവേലി]] || |- |2013 || [[ജിൻ‌ജർ]] ||[[ഷാജി കൈലാസ്]] || |- | 2013 ||[[കടൽ കടന്ന് ഒരു മാത്തുക്കുട്ടി]] ||[[രഞ്ജിത്ത്]] || |- | 2014 ||[[മിസ്റ്റർ പവനായി 99.99]] ||[[ക്യാപ്റ്റൻ രാജു]] || |- | 2016 ||[[പോയ്‌ മറഞ്ഞു പറയാതെ]] ||[[മാർട്ടിൻ സി ജോസഫ്]] || |- |2016 || [[കമ്മൽ]] ||[[പുരുഷോത്തമൻ]] || |- | 2016 ||[[ധനയാത്ര]] ||[[ഗിരീഷ് കുന്നുമ്മൽ]] || |- | 2016 ||[[പാ.വ പാപ്പനെക്കുറിച്ചും വർക്കിയെക്കുറിച്ചും]] ||[[സൂരജ് ടോം]] || |- |2016 || [[ശ്രീ ശ്രീ ദേവരാഗം]] ||[[എം ഡി രാജേന്ദ്രൻ]] || |- |2017 || [[വേദം]] ||[[പ്രസാദ് യാദവ്]] || ശബരിനാഥിൻ്റെ അമ്മൂമ്മ |- |2018 || [[വാകമരത്തണലിൽ]] ||[[സന്തോഷ് കുമ്മനം]] || |- | 2018 ||[[പീറ്റ്‌ർ]] ||[[അജിലിൻ]] || |- |2018 || [[ദേവസ്പർശം]] ||[[വി ആർ ഗോപിനാഥ്]] || |- |2019 || [[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]] ||എം പദ്മകുമാർ || പുതുമന തമ്പുരാട്ടി |- |2021||[[ആണും പെണ്ണും]]|| ആഷിഖ് അബു ||കുട്ടൻ്റെ അമ്മ <br> വിഭാഗം:റാണി |- | 2021 || അമ്മച്ചികൂട്ടിലെ പ്രണയകാലം || ||ഉമ്മച്ചി |- | 2022 || കണ്ണാടി || || |} ==അവലംബം== <references/> {{commonscat|Kaviyoor Ponnamma}} [[വർഗ്ഗം:1945-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 4-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:വിവാഹമോചിതരായ ചലച്ചിത്രദമ്പതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:2024-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 20-ന് മരിച്ചവർ]] {{actor-stub}} oncw1km23q6hfpq67iotru2x6hbry84 4671710 4671709 2026-09-29T16:40:57Z Malikaveedu 16584 4671710 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kaviyoor Ponnamma}} {{Infobox actor <!-- Before adding any fields/contents to infobox please do refer the template documentation well, at template:Infobox person -->| name = കവിയൂർ പൊന്നമ്മ | image = Kaviyoor Ponnamma 2007.jpg | caption = 2008-ലെ [[അമ്മ (താരസംഘടന)|അമ്മയുടെ]] ജനറൽ ബോഡി മീറ്റിംഗിൽ | birthname = പൊന്നമ്മ | birth_date = 1945 സെപ്റ്റംബർ 10 | birth_place = [[കവിയൂർ]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല]], [[കേരളം]] | death_date = {{Death date and age|2024|09|20|1945|09|10}} | death_place = എറണാകുളം | othername = | occupation = അഭിനേത്രി | yearsactive = 1967 - 2021 | spouse = [[മണിസ്വാമി]] | partner = | children = ബിന്ദു }} [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രത്തിലെ]] ഒരു പ്രമുഖ നടിയായിരുന്നു '''കവിയൂർ പൊന്നമ്മ<ref>[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2024/09/21/tribute-to-malayalam-actress-kaviyoor-ponnamma.html കവിയൂർ പൊന്നമ്മ ഇനി ഓർമ സംസ്കാര ചടങ്ങുകൾ പൂർത്തിയായി]</ref> (1945-2024)'''. മലയാള സിനിമയിലെ അമ്മ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ചലച്ചിത്ര താരമായ കവിയൂർ പൊന്നമ്മ<ref>[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2024/09/20/actress-kaviyoor-ponnamma-passed-away.html കവിയൂർ പൊന്നമ്മ അന്തരിച്ചു വിടപറയുന്നത് മലയാളത്തിൻ്റെ അമ്മമുഖം]</ref><ref>[https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-kaviyoor-ponnamma-passed-away-1.9916005 കവിയൂർ പൊന്നമ്മ അന്തരിച്ചു]</ref> മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള സംസ്ഥാനചലച്ചിത്ര അവാർഡ് 1971, 1972, 1973, 1994 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm |title=Kerala State Film Awards1969-2008 |access-date=2011-11-27 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232254/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm |url-status=dead }}</ref>. വാർദ്ധക്യസഹജമായ അസുഖങ്ങളെത്തുടർന്ന് 2024 സെപ്റ്റംബർ 20-ന് [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്തെ]] ലിസി ആശുപത്രിയിൽ വച്ച് അന്തരിച്ചു. ==ജീവിതരേഖ== [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ]] [[തിരുവല്ല താലൂക്ക്|തിരുവല്ല താലൂക്കിലെ]] [[കവിയൂർ]] എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് പൊന്നമ്മ ജനിച്ചത്. തെക്കേതിൽ വീട്ടിൽ ടി പി ദാമോദരൻ്റെയും ഗൗരിയമ്മയുടേയും ഏഴ് മക്കളിൽ മൂത്തയാളായി 1945 സെപ്റ്റംബർ 10 ന് ജനനം. കവിയൂരിലാണ് ജനിച്ചതെങ്കിലും, പിതാവ് ബിസിനസ് നടത്തിയിരുന്ന പൊൻകുന്നത്താണ് അവർ ബാല്യം ചെലവഴിച്ചത്. അഞ്ചാം വയസ്സിൽത്തന്നെ അവർ സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു തുടങ്ങി. എം. എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മിയുടെ ഒരു സംഗീതക്കച്ചേരി നേരിൽ കണ്ടതുമുതൽ, ഒരു ഗായികയാകാനും അവരെപ്പോലെയാകാനും അവർ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം [[എൽ.പി.ആർ. വർമ്മ]]യുടേ കീഴിൽ സംഗീതം പഠിച്ചു. [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]]. [[.വെച്ചൂർ എസ് ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യയ്യർ|വെച്ചൂർ എസ് ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യയ്യരുടെ]] കീഴിലും സംഗീതം പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. പതിനാലാമത്തെ വയസ്സിൽ അന്നത്തെ പ്രമുഖ നാടകക്കമ്പനിയായ പ്രതിഭ ആർട്ട്സിന്റെ നാടകങ്ങളിൽ ഗായികയായാണ് കലാരംഗത്തു വരുന്നത്. മൊത്തം 12 വർഷം സംഗീതപഠനം നടത്തി. [[കെ.പി.എ.സി.|കെ പി എ സി]]<nowiki/>യുടെ മൂലധനം എന്ന നാടകത്തിലൂടെ നാടകരംഗത്തെത്തി.[[തോപ്പിൽ ഭാസി|തോപ്പിൽ ഭാസിയെ]] ആണ് തന്റെ അഭിനയകലയുടെ ഗുരുവായിക്കാണുന്നത്. സിനിമാ നിർമ്മാതാവായിരുന്ന [[മണിസ്വാമി]]യാണ് പൊന്നമ്മയുടെ ഭർത്താവ്. ഏകമകൾ ബിന്ദു ([[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലാണ്]]). 2004-ൽ അന്തരിച്ച പ്രശസ്ത നാടക സിനിമാ നടിയായിരുന്ന [[കവിയൂർ രേണുക]] പൊന്നമ്മയുടെ സഹോദരിയാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2018/04/23/kaviyoor-ponnamma-home-memories.html|title=മലയാളസിനിമയുടെ സ്വന്തം അമ്മയുടെ വീട്|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2018/09/03/kaviyur-ponnama-house-after-flood.html|title=വേദനിപ്പിക്കുന്ന കാഴ്ചയായി കവിയൂർ പൊന്നമ്മയുടെ വീട്|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-362140 |title=അമ്മയായി കൊതി തീർന്നില്ല - articles, infocus interview - Mathrubhumi Eves |website=mathrubhumi.com |access-date=11 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520235601/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-362140 |archive-date=20 May 2013 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1387487&u=actress-who-made-a-mark-with-her-mother-roles-kaviyoor-ponnamma-no-more|title=Actress who made a mark with her mother roles; Kaviyoor Ponnamma no more|publisher=Kerala Kaumudi}}</ref> ==ചലച്ചിത്രരംഗം== 1962 ൽ ആണ്. [[ശ്രീരാമ പട്ടാഭിഷേകം]] എന്ന സിനിമയിൽ ആണ് ആദ്യമായി കാമറക്കു മുമ്പിൽ എത്തുന്നത്. രാവണനായി [[കൊട്ടാരക്കര ശ്രീധരൻ നായർ|കൊട്ടാരക്കര ശ്രീധരൻ നായരെത്തിയപ്പോൾ]] മണ്ഡോദരിയായത് കവിയൂർ പൊന്നമ്മയായിരുന്നു. തൊമ്മന്റെ മക്കൾ(1965) എന്ന സിനിമയിൽ [[സത്യൻ|സത്യന്റെയും]] [[മധു (നടൻ)|മധുവിന്റെയും]] അമ്മയായി കവിയൂർ പൊന്നമ്മ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ മിക്കവരുടെയും അമ്മയായി അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1973 ൽ [[പെരിയാർ (ചലച്ചിത്രം)|പെരിയാർ]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ മകനായി അഭിനയിച്ച [[തിലകൻ]] പിൽക്കാലത്ത് കവിയൂർ പൊന്നമ്മയുടെ ഭർത്താവ് എന്ന നിലക്ക് നല്ല ജോടി ആയി ഖ്യാതി നേടി. 1965 ലെ തന്നെ [[ഓടയിൽ നിന്ന് (ചലച്ചിത്രം)|ഓടയിൽനിന്നിൽ]] സത്യന്റെ നായികാകഥാപാത്രമായി ‘അമ്പലക്കുളങ്ങരെ’ എന്ന മലയാളത്തിലെ സൂപ്പർ ഹിറ്റ് ഗാനമുൾപ്പടെയുള്ള രംഗങ്ങളിൽ കവിയൂർ പൊന്നമ്മ അഭിനയിച്ചു. ആ വർഷം തന്നെ സത്യന്റെ അമ്മവേഷവും ചെയ്തു. [[നെല്ല്]] (1974)എന്ന ചിത്രത്തിലെ സാവിത്രി എന്ന കഥാപാത്രമാണ് അമ്മവേഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വേറിട്ട് കാണാവുന്ന പൊന്നമ്മയുടെ മറ്റൊരു കഥാപാത്രം. ഏറ്റവും നല്ല രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള അവാർഡുകൾ നാലുതവണ )1971, 1972, 1973, 1994 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ) കവിയൂർ പൊന്നമ്മയ്ക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. പൂക്കാരാ പൂതരുമോ, വെള്ളിലം കാട്ടിലൊളിച്ചു കളിക്കുവാൻ എന്നീ പ്രശസ്ത നാടകഗാനങ്ങളും കവിയൂർ പൊന്നമ്മ ആലപിച്ചതാണ്. [[ജെ. ശശികുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[കുടുംബിനി]]'' എന്ന സിനിമയിലൂടെയാണ് അവർ ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെത്തുന്നത്.<ref name=mano>{{cite news|title =ബ്ലാക്ക് ആന്റ് വൈറ്റ് സത്യങ്ങൾ|url =http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=10508496&programId=1073753770&channelId=-1073751706&BV_ID=@@@&tabId=11|publisher =മലയാള മനോരമ|date =2011 നവംബർ 27|accessdate =നവംബർ 27, 2011|language =|archive-date =2012-02-15|archive-url =https://web.archive.org/web/20120215102926/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=10508496&programId=1073753770&channelId=-1073751706&BV_ID=@@@&tabId=11|url-status =dead}}</ref> ആദ്യ ചിത്രത്തിൽ [[ഷീല|ഷീലയുടെ]] അമ്മയായി<ref name=mano/> അഭിനയരംഗത്തെത്തിയ ഇവർ പിന്നീട് ധാരാളം അമ്മ വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലയാള സിനിമാരംഗത്തെ മിക്ക പ്രമുഖ നടൻമാരുടെയും അമ്മയായി കവിയൂർ പൊന്നമ്മ വേഷമിട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലിന്റെ]] അമ്മയായുള്ള വേഷങ്ങൾ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. == മരണം == വാർധക്യ സഹജമായ അസുഖങ്ങൾക്ക് ചികിത്സയിൽ തുടരവെ എറണാകുളത്തെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രിയിൽ വച്ച് 2024 സെപ്റ്റംബർ 20ന് അന്തരിച്ചു. ==അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങൾ<ref>{{cite web|title=കവിയൂർ പൊന്നമ്മ അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങൾ|url=https://malayalasangeetham.info/displayProfile.php?category=actors&artist=Kaviyoor%20Ponnamma|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|accessdate=2018-07-21|5=|archive-date=2017-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629143550/http://malayalasangeetham.info/displayProfile.php?category=actors&artist=Kaviyoor%20Ponnamma|url-status=dead}}</ref>== ===1962-69=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- | 1962 ||[[ശ്രീരാമ പട്ടാഭിഷേകം]] || ജി. കെ. രാമു|| മണ്ഡോദരി |- | 1963 ||[[കലയും കാമിനിയും]] ||'''[[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]'''|| |- | 1964 ||[[കുടുംബിനി]] || [[ശശികുമാർ]]|| ലക്ഷ്മി |- | 1964 || [[ഭർത്താവ് (ചലച്ചിത്രം)|ഭർത്താവു്]] ||[[എം കൃഷ്ണൻ നായർ]]|| ശാന്ത |- | 1964||[[ആറ്റം ബോംബ് (ചലച്ചിത്രം)|ആറ്റം ബോംബ്‌]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]] || ഡോളി ലക്ഷ്മി |- | 1965 ||[[റോസി (ചലച്ചിത്രം)|റോസി]] ||[[പി. എൻ. മേനോൻ]] || റോസി |- | 1965||[[ഓടയിൽ നിന്ന് (ചലച്ചിത്രം)|ഓടയിൽ നിന്ന്]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]] ||കല്യാണി |- | 1965 ||[[ദാഹം]] ||[[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]] ||ലക്ഷ്മിടീച്ചർ |- | 1965 ||[[തൊമ്മന്റെ മക്കൾ]] ||[[ശശികുമാർ]] ||അച്ചാമ്മ |- | 1966 ||[[പിഞ്ചുഹൃദയം]] ||[[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ]] || സരസ്വതി |- | 1966 ||[[ജയിൽ]] ||[[കുഞ്ചാക്കോ]] || കാർത്യായനിയമ്മ |- | 1967 ||[[പോസ്റ്റ് മാൻ (ചലച്ചിത്രം)|പോസ്റ്റ്‌ മാൻ]] ||[[പി.എ. തോമസ്]] || |- |1967 ||[[സ്വപ്നഭൂമി]] ||[[എസ്.ആർ. പുട്ടണ്ണ]] || സരസ്വതി |- |1967|| [[സഹധർമ്മിണി]] || [[പി.എ. തോമസ്]] || |- | 1967 ||[[പൂജ]] ||[[പി.കർമ്മചന്ദ്രൻ]] ||ഈശ്വരിയമ്മ |- | 1967 ||[[അന്വേഷിച്ചു കണ്ടെത്തിയില്ല]] ||[[പി. ഭാസ്കരൻ]] || ആനിയുടെ അമ്മ |- |1968 || [[വഴിപിഴച്ച സന്തതി]] ||[[ഒ. രാംദാസ്]] || |- |1968|| [[അസുരവിത്ത് (1968-ലെ ചലച്ചിത്രം)|അസുരവിത്ത്]] || [[എ. വിൻസന്റ്]] || |- |1968 || [[വെളുത്ത കത്രീന]] ||[[ശശികുമാർ]] || |- |1969 || [[കാട്ടുകുരങ്ങ്]] ||[[പി. ഭാസ്കരൻ]] || |- |1969 || [[ആൽമരം]] ||[[എ. വിൻസന്റ്]] || |- | 1969 ||[[നദി]] || [[എ. വിൻസന്റ്]] || ത്രേസ്യ |- |1969 || [[വില കുറഞ്ഞ മനുഷ്യൻ|വിലകുറഞ്ഞ മനുഷ്യർ]] ||[[എം.എ. രാജേന്ദ്രൻ ]] || |} ===1970-74=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- |1970 ||[[വിവാഹിത]] || [[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ]]|| കമലം |- | 1970||[[അനാഥ]] || [[ജെ.ഡി. തോട്ടാൻ]]|| സരോജം |- | 1970||[[കൽപ്പന]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]|| ദാക്ഷായണിയമ്മ |- |1970 ||[[ത്രിവേണി]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]|| പാർവ്വതി |- |1970 ||[[ആ ചിത്രശലഭം പറന്നോട്ടെ]] || [[പി. ബാൽത്തസാർ ]]|| ലക്ഷ്മി |- |1970||[[നിഴലാട്ടം]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]|| രവിയുടെ അമ്മ |- |1970 ||[[ഒതേനന്റെ മകൻ]] || [[എം. കുഞ്ചാക്കോ]]|| നാണി |- |1970 ||[[ക്രോസ് ബെൽറ്റ് (ചലച്ചിത്രം)|ക്രോസ് ബെൽറ്റ്‌]] || [[ക്രോസ്ബെൽറ്റ് മണി]]|| ഭവാനി |- |1970 ||[[അമ്മയെന്ന സ്ത്രീ]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]||ജാനു |- |1970 ||[[പളുങ്കുപാത്രം]] || [[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ]]|| |- |1971 || [[കളിത്തോഴി]] || [[ഡി. എം. പൊറ്റേക്കാട് ]]|| പാർവ്വതിയമ്മ |- |1971 || [[ജലകന്യക]] || [[എം. എസ്. മണി]]|| |- |1971 ||[[ശരശയ്യ]] || [[തോപ്പിൽ ഭാസി]]||തോമസ്സുകുട്ടിയുടെ അമ്മ |- |1971 || [[വിത്തുകൾ]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]||അമ്മിണി |- | 1971 ||[[കരിനിഴൽ]] || [[ജെ.ഡി. തോട്ടാൻ]]|| മോഡേൺ ലേഡി |- |1971 ||[[മകനെ നിനക്കുവേണ്ടി]] || [[ഇ. എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻ ]]|| തോമാച്ചന്റെ അമ്മ |- |1971 || [[ഒരു പെണ്ണിന്റെ കഥ]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]|| സുഭദ്ര |- |1971 ||[[കരകാണാക്കടൽ]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]|| തരുത്തി |- |1971 || [[ശിക്ഷ]] || [[എൻ. പ്രകാശ്]]|| മീനാക്ഷി |- |1971 ||[[ബോബനും മോളിയും]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1971 ||[[ആഭിജാത്യം]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]|| ജാനകി |- |1971 ||[[വിവാഹസമ്മാനം]] ||[[ജെ.ഡി. തോട്ടാൻ]]|| പാറുക്കുട്ട്യമ്മ |- |1979 ||[[പ്രഭു]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]||ദേവകി |- | 1972 ||[[സ്നേഹദീപമേ മിഴി തുറക്കൂ]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]|| സീത |- | 1972 ||[[പുഷ്പാഞ്ജലി]] || [[ശശികുമാർ]]||ഭാഗി |- |1972 ||[[ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]||കുറൂരമ്മ |- |1972 || [[ആരോമലുണ്ണി (ചലച്ചിത്രം)|ആരോമലുണ്ണി]] ||[[എം. കുഞ്ചാക്കോ]]||തുമ്പോലാർച്ച |- | 1972 ||[[കളിപ്പാവ]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- | 1972 ||[[പുത്രകാമേഷ്ടി]] || [[ക്രോസ്ബെൽറ്റ് മണി]]|| |- | 1972 ||[[തീർത്ഥയാത്ര]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]||കൊച്ചിക്കാവ് |- | 1972 ||[[സതി]] || [[മധു (നടൻ)|മധു]]|| |- | 1972 ||[[അക്കരപ്പച്ച]] || [[എം. എം. നേശൻ]]||ഭാഗീരഥി |- |1972 ||[[ആദ്യത്തെ കഥ]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]||അമ്മുക്കുട്ട്യമ്മ |- |1972 ||[[ഗന്ധർവ്വക്ഷേത്രം]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]||കളമെഴുത്തുപാട്ടുകാരി |- | 1972 ||[[മന്ത്രകോടി (ചലച്ചിത്രം)|മന്ത്രകോടി]] || [[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ]]||സരസ്വതി |- | 1972 ||[[അന്വേഷണം]] || [[ശശികുമാർ]]||പൊന്നമ്മ |- | 1973 ||[[പെരിയാർ]] || [[പി. ജെ. ആന്റണി]]||ത്രേസ്യക്കുട്ടി |- | 1973 ||[[ചെണ്ട]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]|| |- | 1973 ||[[ദിവ്യദർശനം]] || [[ശശികുമാർ]]||പൂജാരിണിയമ്മ |- | 1973 ||[[ധർമ്മയുദ്ധം]] || [[എ. വിൻസന്റ്]]||ഭദ്രത്തമ്പുരാട്ടി |- | 1973 ||[[പൊന്നാപുരം കോട്ട]] || [[എം. കുഞ്ചാക്കോ]]||ഉപ്പാത്തി |- | 1973 ||[[കവിത]] || [[വിജയ നിർമ്മല]]|| |- | 1973 ||[[തിരുവാഭരണം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1973 ||[[ഇന്റർവ്യൂ (ചലച്ചിത്രം)|ഇന്റർവ്യൂ]] || [[ശശികുമാർ]]||സരസ്വതി |- | 1973 ||[[നിർമ്മാല്യം]] || [[എം. ടി. വാസുദേവൻ നായർ]]||നാരായണി |- | 1973 ||[[തനിനിറം]] || [[ശശികുമാർ]]||സുഭദ്ര |- | 1973 ||[[ഏണിപ്പടികൾ]] || [[തോപ്പിൽ ഭാസി]]|| |- | 1973 ||[[നഖങ്ങൾ (1973-ലെ ചലച്ചിത്രം)|നഖങ്ങൾ]] || [[എ. വിൻസെന്റ്]]||കാക്കാത്തി |- | 1974 ||[[നെല്ല്]] || [[രാമു കാര്യാട്ട്]]||സാവിത്രി വാരസ്യാർ |- | 1974 ||[[ചഞ്ചല]] || [[എസ്. ബാബു]]|| |- | 1974 ||[[ദേവി കന്യാകുമാരി]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]||വൃദ്ധ |- | 1974 ||[[ഉദയം കിഴക്കു തന്നെ]] || [[പി.എൻ. മേനോൻ]]|| |- | 1974 ||[[മാന്യശ്രീ വിശ്വാമിത്രൻ]] || [[മധു (നടൻ)|മധു]]||ഭാഗീരഥിയമ്മ |- | 1974 ||[[ചക്രവാകം]] || [[തോപ്പിൽ ഭാസി]]||ശോശാമ്മ |- | 1974 ||[[അരക്കള്ളൻ മുക്കാൽക്കള്ളൻ]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]||ലക്ഷ്മിത്തമ്പുരാട്ടി |- | 1974 ||[[തച്ചോളിമരുമകൻ ചന്തു]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]||ഉണ്ണിയാർച്ച |- | 1974 ||[[നൈറ്റ് ഡ്യൂട്ടി(ചലച്ചിത്രം)|നൈറ്റ്‌ ഡ്യൂട്ടി]] || [[ശശികുമാർ]]||സാവിത്രിയമ്മ |- | 1974 ||[[സുപ്രഭാതം]] || [[എം. കൃഷ്ണൻ നായർ]]|| |- | 1974 ||[[അങ്കത്തട്ട്]] || [[ടി. ആർ. രഘുനാഥ്]]|| |} ===1975-79=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- | 1975 ||[[മറ്റൊരു സീത]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]|| |- | 1975 ||[[ചുമടുതാങ്ങി]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]||ലക്ഷ്മിയമ്മ |- | 1975 ||[[മക്കൾ (ചലച്ചിത്രം)|മക്കൾ]] || [[കെ. എസ്. സേതുമാധവൻ]]||ലീല |- | 1975 ||[[രാഗം]] || [[എ. ഭീംസിംഗ്]]||അന്ധവിദ്യാലയ പ്രിൻസിപ്പൽ |- | 1975 ||[[സിന്ധു]] || [[ശശികുമാർ]]||പാർവ്വതിയമ്മ |- | 1975 ||[[പ്രയാണം]] || [[ഭരതൻ]]||അമ്മിണിയമ്മ |- | 1975 ||[[ഉത്സവം]] || [[ഐ വി ശശി]]||ഗോപിയുടെ അമ്മ |- | 1975 ||[[പത്മരാഗം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1975 ||[[തിരുവോണം]] || [[ശ്രീകുമാരൻ തമ്പി]]||ജാനമ്മ |- | 1975 ||[[ടൂറിസ്റ്റ് ബംഗ്ലാവ്]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- | 1975 ||[[അഭിമാനം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1975 ||[[സമ്മാനം (1975-ലെ ചലച്ചിത്രം)|സമ്മാനം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1975 ||[[പ്രവാഹം]] || [[ശശികുമാർ]]||ലക്ഷ്മി |- |1976 ||[[ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ]] || [[ക്രോസ്ബെൽറ്റ് മണി]]|| ഇന്ദുവിന്റെ മുത്തശ്ശി |- |- |1976 ||[[അമൃതവാഹിനി]] || [[ശശികുമാർ]]|| ലക്ഷ്മി |- |1976 ||[[സീമന്ത പുത്രൻ]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- |1976 ||[[റോമിയോ]] || [[എസ്. എസ്. നായർ]]|| |- |1976 ||[[വഴിവിളക്ക്]] || [[വിജയ്]]|| |- |1976 ||[[അജയനും വിജയനും]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1976 ||[[പാരിജാതം]] || [[മൻസൂർ]]|| |- |1976 ||[[കന്യാദാനം]] || [[ടി. ഹരിഹരൻ]]|| |- |1976 ||[[തുലാവർഷം]] || [[എൻ. ശങ്കരൻനായർ]]||ബാലന്റെ അമ്മ |- |1976 ||[[കായംകുളം കൊച്ചുണ്ണിയുടെ മകൻ]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1976 ||[[അരുത്]] || [[രവി]]|| |- |1976 ||[[അപ്പൂപ്പൻ (ചലച്ചിത്രം)|അപ്പൂപ്പൻ ]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]|| സരസ്വതി |- |1976 ||[[അംബ അംബിക അംബാലിക]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]|| |- |1976 ||[[പ്രിയംവദ (ചലച്ചിത്രം)|പ്രിയംവദ]] || [[കെ. എസ്. സേതുമാധവൻ]]|| |- |1977 ||[[ശ്രീമുരുകൻ]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]|| കമലാക്ഷി |- |1977 ||[[ശിവതാണ്ഡവം]] || [[എൻ. ശങ്കരൻനായർ]]|| |- |1977 ||[[മുറ്റത്തെ മുല്ല]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1977 ||[[സത്യവാൻ സാവിത്രി]] || [[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ|പി. ജി. വിശ്വംഭരൻ]]|| അരുന്ധതീദേവി |- |1977 ||[[നിറകുടം]] || [[എ. ഭീംസിംഗ്]]|| സതി |- |1977 ||[[രണ്ടു ലോകം]] || [[ശശികുമാർ]]|| മാധവി |- |1977 ||[[മിനിമോൾ]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1977 ||[[ഇന്നലെ ഇന്ന്]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| |- |1977 ||[[ശ്രീമദ്‌ ഭഗവദ്ഗീത]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]|| |- |1977 ||[[അക്ഷയപാത്രം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1977 ||[[ആ നിമിഷം]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| |- |1977 ||[[അച്ചാരം അമ്മിണി ഓശാരം ഓമന]] || [[അടൂർ ഭാസി]]|| ദാക്ഷായനി |- |1977 ||[[ധീരസമീരേ യമുനാ തീരേ]] || [[മധു (നടൻ)|മധു]]|| |- |1977 ||[[ജഗദ്ഗുരു ആദിശങ്കരൻ]] || [[പി. ഭാസ്കരൻ]]|| ആര്യാദേവി |- |1977 ||[[ഊഞ്ഞാൽ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| ഭാരതി |- |1977 ||[[ഒരു പൈങ്കിളിക്കഥ]] || [[ബാലചന്ദ്രമേനോൻ]]|| കമലാക്ഷി |- |1977 ||[[വിടരുന്ന മൊട്ടുകൾ]] || [[പി. സുബ്രഹ്മണ്യം]]|| |- |1977 ||[[വേഴാമ്പൽ]] || [[സ്റ്റാൻലി ജോസ്]]|| |- |1977 ||[[വരദക്ഷിണ]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1978 ||[[രതിനിർവ്വേദം]] || [[ഭരതൻ]]|| സരസ്വതി |- |1978 ||[[രാജൻ പറഞ്ഞ കഥ]] || [[മണിസ്വാമി|മണി സ്വാമി]]|| |- |1978 ||[[പാദസരം]] || [[എ. എൻ. തമ്പി]]|| കാമാക്ഷി |- |1978 ||[[സ്ത്രീ ഒരു ദുഃഖം]] || [[എ.ജി. ബേബി]]|| |- |1978 ||[[നാലുമണിപ്പൂക്കൾ]] || [[കെ. എസ്. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]]|| |- |1978 ||[[കൽപ്പവൃക്ഷം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- |1978 ||[[സത്രത്തിൽ ഒരു രാത്രി]] || [[എൻ. ശങ്കരൻനായർ]]|| |- |1978 ||[[അവളുടെ രാവുകൾ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| ലക്ഷ്മി |- |1978 ||[[സമയമായില്ലപോലും]] || [[യു. പി. ടോമി]]|| |- |1978 ||[[കൊടിയേറ്റം]] || [[അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]]|| കമലമ്മ |- |1978 ||[[ടൈഗർ സലിം]] || [[ജോഷി]]|| |- |1978 ||[[ആഴി അലയാഴി]] || [[മണിസ്വാമി]]|| |- |1978 ||[[രണ്ടിലൊന്ന്]] || [[എ. എസ്. പ്രകാശം]]|| മഹേശ്വരി |- |1978 ||[[സീമന്തിനി]] || [[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ]]|| |- |1978 ||[[പ്രാർത്ഥന]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- |1978 ||[[സൊസൈറ്റി ലേഡി]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- |1978 ||[[പിച്ചിപ്പൂ]] || [[പി ഗോപികുമാർ]]|| |- |1978 ||[[ഈറ്റ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||ഫിലോമിന |- |1978 ||[[ഉത്രാടരാത്രി]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]|| |- |1978 ||[[കുടുംബം നമുക്കു ശ്രീ കോവിൽ]] || [[ടി. ഹരിഹരൻ]]|| യശോദാ ദേവി |- |1978 ||[[അണിയറ]] || [[ഭരതൻ]]|| |- |1978 ||[[കർണ്ണൻ]] || [[ഡോ സൈലം ആലുവ]]|| |- |1979 ||[[ഇതാ ഒരു തീരം]] || [[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ]]|| മാധവി |- |1979 ||[[യക്ഷിപ്പാറു]] || [[കെ.ജി. രാജശേഖരൻ]]|| തമ്പി യുടെ ഭാര്യ |- |1979 ||[[മാമാങ്കം]] || [[നവോദയ അപ്പച്ചൻ]]||ചാത്തുണ്ണിയുടെ അമ്മ |- |1979 ||[[പ്രഭാതസന്ധ്യ]] || [[പി. ചന്ദ്രകുമാർ]]|| ഉഷയുടെ അമ്മ |- |1979 ||[[പമ്പരം]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]|| |- |1979 ||[[ഡ്രൈവർ മദ്യപിച്ചിരുന്നു]] || [[എസ് കെ സുഭാഷ്]]|| |- |1979 ||[[ആറാട്ടു്]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| അന്നമ്മ |- |1979 ||[[പുഷ്യരാഗം]] || [[സി. രാധാകൃഷ്ണൻ]]|| |- |1979 ||[[സർപ്പം]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]|| |} ===1980-89=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- | 1980 ||[[ചെറിയാച്ചന്റെ ക്രൂരകൃത്യങ്ങൾ]] || [[ജോൺ എബ്രഹാം]]|| |- | 1980 ||[[ഒരു വർഷം ഒരു മാസം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1980 ||[[പപ്പു]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]||നടി |- | 1980 ||[[ലവ്‌ ഇൻ സിംഗപൂർ]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]|| |- | 1980 ||[[മൂർഖൻ]] || [[ജോഷി]]|| |- | 1980 ||[[കരിമ്പന]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||മൂത്താന്റെ അമ്മ |- | 1980 ||[[അന്തഃപുരം]] || [[കെ.ജി. രാജശേഖരൻ]]||ഭവാനി |- | 1980 ||[[മനുഷ്യ മൃഗം]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]||ബാബുവിന്റെ അമ്മ |- | 1980 ||[[ചാമരം]] || [[ഭരതൻ]]||കാർത്യായനി |- | 1981 ||[[ലവ് ഇൻ സിംഗപ്പൂർ]] || [[ബേബി (സംവിധായകൻ)|ബേബി]]||പ്രേം കുമാറിന്റെ അമ്മ |- | 1981 ||[[ചമയം]] || [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]]|| |- | 1981 ||[[വയൽ]] || [[ആന്റണി ഈസ്റ്റ്മാൻ]]||സരസ്വതി |- | 1981 ||[[അവതാരം]] || [[പി. ചന്ദ്രകുമാർ]]||ലക്ഷ്മിക്കുട്ട്യമ്മ |- | 1981 ||[[തൃഷ്ണ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||ചിന്നമ്മു |- | 1981 ||[[ഒരിക്കൽക്കൂടി]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||ചന്ദ്രന്റെ അമ്മ |- | 1981 ||[[സ്ഫോടനം]] || [[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ]]||ഗോപിയുടെ അമ്മ |- | 1981 ||[[അഗ്നിശരം]] || [[എ.ബി. രാജ്]]||ഭവാനി |- | 1981 ||[[മണിയൻ പിള്ള അഥവാ മണിയൻ പിള്ള]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]||ദേവകി |- | 1981 ||[[ഓപ്പോൾ]] || [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]]|| |- | 1981 ||[[സ്വപ്നരാഗം]] || [[യതീന്ദ്ര ദാസ്]]|| |- | 1982 ||[[ബലൂൺ (ചലച്ചിത്രം)|ബലൂൺ]] || [[രവിഗുപ്തൻ]]||ലക്ഷ്മിയമ്മ |- | 1982 ||[[കാളിയമർദ്ദനം]] || [[ജെ. വില്യംസ്]]||ഗീതയുടെ അമ്മ |- | 1982 ||[[പാഞ്ചജന്യം]] || [[കെ.ജി. രാജശേഖരൻ|കെ.ജി. രാജശേഖരൻ]]||ലക്ഷ്മീദേവി |- | 1982 ||[[മാറ്റുവിൻ ചട്ടങ്ങളേ]] || [[കെ.ജി. രാജശേഖരൻ]]||ജയന്റെ അമ്മ |- | 1982 ||[[ചിരിയോചിരി]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]|| |- | 1982 ||[[ഇളക്കങ്ങൾ]] || [[മോഹൻ]]||ഉണ്ണിയുടെ അമ്മ |- | 1982 ||[[കാട്ടിലെ പാട്ട്]] || [[കെ.പി. കുമാരൻ]]||രാജി |- | 1982 ||[[മരുപ്പച്ച]] || [[എസ് ബാബു]]||പൊന്നമ്മ |- | 1982 ||[[ബീഡിക്കുഞ്ഞമ്മ]] || [[കെ.ജി. രാജശേഖരൻ]]||മാധവന്റെ അമ്മ |- | 1982 ||[[ഭീമൻ]] || [[ഹസൻ]]|| |- | 1983 ||[[നിഴൽ മൂടിയ നിറങ്ങൾ]] || [[ജേസി]]||തമ്പിയുടെ അമ്മ |- | 1983 ||[[ഓമനത്തിങ്കൾ]] || [[യതീന്ദ്ര ദാസ്]]||ഗോപിയുടെ അമ്മ |- | 1983 ||[[ബന്ധം]] || [[വിജയാനന്ദ്]]||ശ്രീദേവിയമ്മ |- | 1983 ||[[നദി മുതൽ നദി വരെ]] || [[വിജയാനന്ദ്]]|| |- | 1983 ||[[ശേഷം കാഴ്ചയിൽ]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]||ശങ്കറിന്റെ അമ്മ |- | 1983 ||[[പൗരുഷം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1983 ||[[ഹലോ മദ്രാസ്‌ ഗേൾ]] || [[ജെ. വില്യംസ്]]||ശ്രീദേവിയമ്മ |- | 1983 ||[[എന്നെ ഞാൻ തേടുന്നു]] || [[പി. ചന്ദ്രകുമാർ]]||ലക്ഷ്മിയമ്മ |- | 1983 ||[[മനസ്സൊരു മഹാസമുദ്രം]] || [[പി. കെ. ജോസഫ്]]||ദേവകി |- | 1983 ||[[മറക്കില്ലൊരിക്കലും]] || [[ഫാസിൽ]]||ശാരദ |- | 1983 ||[[എനിക്കു വിശക്കുന്നു]] || [[പി.ഭാസ്കരൻ]]||ചിന്നമ്മ |- | 1984 ||[[എന്റെ നന്ദിനിക്കുട്ടി]] || [[വത്സൻ]]|| |- | 1984 ||[[ഒരു പൈങ്കിളിക്കഥ]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]|| |- | 1984 ||[[തിരകൾ]] || [[കെ. വിജയൻ]]||മാധവിയമ്മ |- | 1984 ||[[ലക്ഷ്മണരേഖ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||രാധയുടെ അമ്മ |- | 1984 ||[[അതിരാത്രം]] || [[ഐ. വി. ശശി]]|| |- | 1984 ||[[നിങ്ങളിൽ ഒരു സ്ത്രീ]] || [[എ.ബി. രാജ്]]|| |- | 1984 ||[[സ്വന്തമെവിടെ ബന്ധമെവിടെ]] || [[ശശികുമാർ]]||ലക്ഷ്മി |- | 1984 ||[[കോടതി]] || [[ജോഷി]]||മീനാക്ഷിയമ്മ |- | 1984 ||[[മുഖാമുഖം]] || [[അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]]|| |- | 1984 ||[[കാണാമറയത്ത്]] || [[ഐ. വി. ശശി]]]||സിസ്റ്റർ സുപ്പീരിയർ |- | 1984 ||[[അറിയാത്ത വീഥികൾ]] || [[കെ.എസ് സേതുമാധവൻ]]||ജാനകിയമ്മ |- | 1984 ||[[അടിയൊഴുക്കുകൾ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]]||മറിയാമ്മ |- | 1985 ||[[കരിമ്പിൻ പൂവിനക്കരെ]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||ഭദ്രന്റെ അമ്മ |- | 1985 ||[[പത്താമുദയം]] || [[ശശികുമാർ]]|| |- | 1985 ||[[ഈ തണലിൽ ഇത്തിരി നേരം]] || [[പി.ജി. വിശ്വംഭരൻ]]|| |- | 1985 ||[[മകൻ എന്റെ മകൻ]] || [[ശശികുമാർ]]||പാറുവമ്മ |- | 1985 ||[[അങ്ങാടിക്കപ്പുറത്ത്‌]] || [[ഐ. വി. ശശി]]||റോസി |- | 1985 ||[[തിങ്കളാഴ്ച നല്ല ദിവസം]] || [[പി. പത്മരാജൻ]]||ജാനകിക്കുട്ടി |- | 1985 ||[[അദ്ധ്യായം ഒന്നു മുതൽ]] || [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]]||ലക്ഷ്മി |- | 1985 ||[[എന്റെ അമ്മ ,നിന്റെ തുളസി ,അവരുടെ ചക്കി]] || [[ബാലചന്ദ്ര മേനോൻ]]||സത്യഭാമ |- | 1985 ||[[മൗനനൊമ്പരം]] || [[ശശികുമാർ]]||(മീനാക്ഷി) ഇന്ദുവിന്റെ അമ്മ |- |1986 | സുഖമോ ദേവി | | നന്ദൻ്റെ അമ്മ |- |1986 | ഇനിയും കുരുക്ഷേത്രം | | ഗോമതി |- |1986 | ക്ഷമിച്ചു എന്നൊരു വാക്ക് | | ശാന്തമ്മ |- |1987 | ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ട് | | |- |1987 | അച്ചുവേട്ടൻ്റെ വീട് | | വിപിൻ്റെ അമ്മ |- |1987 |തനിയാവർത്തനം | | |- |1987 |അനന്തരം | |യോഗിനിയമ്മ |- |1988 |മുക്തി | |മാധവിയമ്മ |- |1989 |ദശരഥം | |ചന്ദ്രൻ്റെ അമ്മ |- |1989 |ദേവദാസ് | |ദേവദാസിൻ്റെ അമ്മ |- |1989 |ജാതകം | |ജാനകി |- |1989 |കിരീടം | |അമ്മു |- |1989 |മുത്തുക്കുടയും ചൂടി | | |- |1989 |മഴവിൽക്കാവടി | |Velayudhankutty's Mother |- |1989 |ഒരു സായാഹ്നത്തിന്റെ സ്വപ്നം | |Mariyamma |- |1989 |പെരുവണ്ണാപുരത്തെ വിശേഷങ്ങൾ | |ദേവകി |- |1989 |ഉത്സവപ്പിറ്റേന്ന് | |Kalyaniyamma |- |1989 |ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണന്റെ ആദ്യത്തെ ക്രിസ്തുമസ് | |Aliyamma |- | | | | |} ===1990-99=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- | 1990 ||[[ഈ തണുത്ത വെളുപ്പാൻ കാലത്ത്]] ||[[ജോഷി]] ||നേഴ്സ് ലീലാവതി |- | 1990 ||[[കുറുപ്പിന്റെ കണക്കുപുസ്തകം]] ||[[ബാലചന്ദ്രമേനോൻ]] ||ബാലചന്ദ്രന്റെ അമ്മ |- | 1990 ||[[രാജവാഴ്ച]] ||[[ശശികുമാർ]] ||നാണിയമ്മ |- | 1990 || [[മിഥ്യ (ചലച്ചിത്രം)|മിഥ്യ]] ||[[ഐ വി ശശി]] ||രാജഗോപാലിന്റെ അമ്മ |- | 1990 || [[ഇൻ ഹരിഹർ നഗർ]] ||[[സിദ്ദിഖ് ലാൽ]] ||ആൻഡ്രൂസിന്റെ അമ്മ |- | 1990 ||[[കാട്ടുകുതിര]] ||[[പി ജി വിശ്വംഭരൻ]] ||മങ്ക |- | 1990 ||[[ഹിസ്‌ ഹൈനസ്സ്‌ അബ്ദുള്ള]] ||[[സിബി മലയിൽ]] ||ഭാഗീരഥി |- | 1990 || [[ഒളിയമ്പുകൾ]] ||[[ടി ഹരിഹരൻ]] ||ബേബിയുടെ അമ്മ |- | 1990 ||[[ക്ഷണക്കത്ത്]] ||[[ടി കെ രാജീവ് കുമാർ]] ||വിവേകിന്റെ അമ്മ |- | 1990 || [[കടത്തനാടൻ അമ്പാടി]] ||[[പ്രിയദർശൻ]] ||കുങ്കി |- | 1991 ||[[അപരാഹ്നം]] ||[[എം പി സുകുമാരൻ നായർ]] ||ജാനകിയമ്മ |- | 1991 || [[പൂക്കാലം വരവായി]] ||[[കമൽ]] ||നന്ദന്റെ അമ്മ |- | 1991 ||[[ഭരതം]] ||[[സിബി മലയിൽ]] ||ദേവകിയമ്മ |- | 1991 ||[[കിഴക്കുണരും പക്ഷി]] ||[[വേണു നാഗവള്ളി]] ||അനന്തുവിന്റെ അമ്മ |- | 1991 || [[ഉള്ളടക്കം]] ||[[കമൽ]] ||സണ്ണിയുടെ അമ്മ |- | 1991 || [[സന്ദേശം]] ||[[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] ||ഭാനുമതി |- | 1991 || [[ധനം]] ||[[സിബി മലയിൽ]] ||ശിവശങ്കരന്റെ അമ്മ |- | 1991 || [[അപൂർവ്വം ചിലർ]] ||[[കലാധരൻ]] ||സരോജം |- | 1991 ||[[പൊന്നുരുക്കും പക്ഷി]] ||[[അടൂർ വൈശാഖൻ]] ||അനന്തന്റെ അമ്മ |- | 1992 || [[ആയുഷ്കാലം]] ||[[കമൽ]] ||എബിയുടെ അമ്മ |- | 1992 || [[മുഖമുദ്ര]] ||[[അലി അക്‌ബർ ഖാൻ|അലി അക്‌ബർ]] || |- |1992 || [[മഹാനഗരം]] ||[[ടി കെ രാജീവ് കുമാർ]] ||വിശ്വനാഥന്റെ അമ്മ |- | 1992 || [[പപ്പയുടെ സ്വന്തം അപ്പൂസ്‌]] ||[[ഫാസിൽ]] ||മീനാക്ഷിയുടെ അമ്മ |- | 1992 || [[കുറിഞ്ഞി പൂക്കുന്ന നേരത്ത് ]] ||[[എ എൻ തമ്പി]] || |- | 1992 || [[ശബരിമലയിൽ തങ്കസൂര്യോദയം ]] ||[[കെ.ശങ്കർ]] ||ചന്ദ്രൻ പിള്ളയുടെ ഭാര്യ |- | 1992 ||[[കുടുംബസമേതം]] ||[[ജയരാജ്]] ||കൊച്ചുകുട്ടി |- | 1993 || [[ഗാന്ധർവം]] ||[[സംഗീത് ശിവൻ]] ||ഗ്രേസിക്കുട്ടി |- | 1993 || [[കാവടിയാട്ടം]] ||[[അനിയൻ]] ||സേതുലക്ഷ്മി |- | 1993 || [[മായാമയൂരം]] ||[[സിബി മലയിൽ]] ||ജാനകിയമ്മ |- | 1993 || [[വാത്സല്യം]] ||[[കൊച്ചിൻ ഹനീഫ]] ||ജാനകിയമ്മ |- | 1993 ||[[ഒരു കടങ്കഥ പോലെ]] ||[[ജോഷി മാത്യു]] ||ശേഖരന്റെ അമ്മ |- | 1993 || [[സമാഗമം]] ||[[ജോർജ്ജ് കിത്തു]] ||അന്നക്കുട്ടി |- | 1993 || [[ചെങ്കോൽ (ചലച്ചിത്രം)|ചെങ്കോൽ]] ||[[സിബി മലയിൽ]] ||സേതുമാഥവന്റെ അമ്മ |- | 1993 || [[വിയറ്റ്നാം കോളനി]] ||[[സിദ്ദിഖ് ലാൽ]] ||പാർവ്വതിയമ്മാൾ |- | 1993 ||[[ഒറ്റയടിപ്പാതകൾ]] ||[[സി രാധാകൃഷ്ണൻ]] ||അനൂപിന്റെ അമ്മ |- | 1994 ||[[തേന്മാവിൻ കൊമ്പത്ത്]] ||[[പ്രിയദർശൻ]] ||യശോദാമ്മ |- | 1994 ||[[ഭീഷ്മാചാര്യ]] ||[[കൊച്ചിൻ ഹനീഫ]] ||പൊന്നൂട്ടി |- | 1994 ||[[ചുക്കാൻ]] ||[[തമ്പി കണ്ണന്താനം]] ||ലക്ഷ്മി |- | 1994 ||[[കുടുംബവിശേഷം]] ||[[]അനിൽ ബാബു] ||ഭാരതി |- | 1994 ||[[സന്താനഗോപാലം]] ||[[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] ||കുറുപ്പിന്റെ ഭാര്യ |- | 1994 ||[[സോപാനം]] ||[[ജയരാജ്]] || |- | 1994|| [[സുകൃതം (ചലച്ചിത്രം)|സുകൃതം]] ||[[ഹരികുമാർ]] ||രവിശങ്കറിന്റെ അമ്മ |- | 1994 ||[[ഞാൻ കോടീശ്വരൻ]] ||[[ജോസ് തോമസ്]] ||ജാനകി |- | 1995 ||[[സാദരം]] ||[[ജോസ് തോമസ്]] ||ഭാനുമതി |- | 1995 || [[മാന്നാർ മത്തായി സ്പീക്കിംഗ്‌]] || [[കിരീടം ഉണ്ണി]]||മീരയുടെ അമ്മ |- | 1995 || [[കർമ്മ]] ||[[ജോമോൻ]] ||രുക്മിണി |- | 1995 ||[[നമ്പർ വൺ സ്നേഹതീരം,ബാംഗളൂർ നോർത്ത്]] || [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]]|| |- | 1995 || [[മിന്നാമിനുങ്ങിനും മിന്നുകെട്ട്]] ||[[തുളസിദാസ്]]||ഹരിയുടെ അമ്മ |- | 1997 || [[സ്നേഹസിന്ദൂരം]] ||[[കൃഷ്ണൻ മുന്നാട്]] ||സരസ്വതി |- | 1997 ||[[സ്വന്തം മകൾക്ക് സ്നേഹപൂർവം]] ||[[പോൾസൺ]] || |- | 1998 ||[[പൂത്തിരുവാതിരരാവിൽ ]] ||[[വി. ആർ. ഗോപിനാഥ്]] || |- | 1998 || [[മഞ്ജീരധ്വനി]] ||[[ഭരതൻ]] ||സുഭദ്രയുടെ അമ്മ |- | 1998 ||[[അമ്മ അമ്മായിയമ്മ]] ||[[സന്ധ്യ മോഹൻ]] ||ശാരദ |- | 1998 ||[[ആറാം ജാലകം]] ||[[എം എ വേണു]] || |- | 1999 || [[പല്ലാവൂർ ദേവനാരായണൻ]] ||[[വി. എം. വിനു]] ||ഭാഗീരഥി |- | 1999 || [[എഴുപുന്ന തരകൻ]] ||[[പി. ജി. വിശ്വംഭരൻ]] ||കുഞ്ഞന്നാമ്മ |- | 1999 || [[ദി ഗോഡ്‌മാൻ]] ||[[കെ. മധു]] ||അമർനാഥിന്റെ അമ്മ |} ===2000-2022=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം!!ചലച്ചിത്രം !!സംവിധായൻ!!വേഷം |- | 2000 ||[[അരയന്നങ്ങളുടെ വീട്]] ||[[എ കെ ലോഹിതദാസ്]] || ലക്ഷ്മി |- | 2001 ||[[ആകാശത്തിലെ പറവകൾ]] ||[[വി. എം. വിനു]] || |- |2001 || [[കാക്കക്കുയിൽ]] ||[[പ്രിയദർശൻ]] || സേതുലക്ഷ്മീഭായി തമ്പുരാട്ടി |- | 2001 ||[[ഉത്തമൻ]] ||[[അനിൽ ബാബു]] || |- |2002 || [[നന്ദനം]] ||[[രഞ്ജിത്ത്]] || ഉണ്ണിയമ്മ |- | 2003 ||[[പട്ടണത്തിൽ സുന്ദരൻ]] ||[[വിപിൻ മോഹൻ]] || ഭവാനിയമ്മ |- | 2003 ||[[അമ്മക്കിളികൂട്‌]] ||[[എം. പത്മകുമാർ]] || മേരിക്കുട്ടി ടീച്ചർ |- | 2003 ||[[മിസ്റ്റർ ബ്രഹ്മചാരി]] ||[[തുളസിദാസ്]] || അനന്തൻ തമ്പിയുടെ അമ്മ |- | 2003 ||[[ഞാൻ സൽപ്പേരു രാമൻകുട്ടി]] ||[[അനിൽ ബാബു]] || |- | 2003 ||[[സഹോദരൻ സഹദേവൻ]] ||[[സുനിൽ]] || |- | 2003 ||[[സ്വന്തം മാളവിക]] ||[[ജഗദീഷ് ചന്ദ്രൻ]] || |- | 2003 ||[[ഹരിഹരൻപിള്ള ഹാപ്പിയാണ്]] ||[[വിശ്വനാഥൻ വടുതല]] || പത്മാവതിയമ്മ |- | 2004 ||[[വിസ്മയത്തുമ്പത്ത്‌]] ||[[ഫാസിൽ]] || ശ്രീകുമാരന്റെ അമ്മ |- |2004 ||[[റൺവേ]] ||[[ജോഷി]] || ഭാരതിയമ്മ |- | 2004 ||[[മാമ്പഴക്കാലം]] ||[[നൗഷാദ്]] ||ലക്ഷ്മി |- |2004 || [[നാട്ടുരാജാവ്‌]] ||[[ഷാജി കൈലാസ്]] || ചാർളിയുടെഅമ്മ |- |2004 ||[[പരിണാമം]] ||[[വേണുഗോപാല മേനോൻ]] || |- |2006 || [[ബാബ കല്യാണി]] ||[[ഷാജി കൈലാസ്]]|| കല്യാണിയമ്മ |- | 2006 ||[[ആനച്ചന്തം]] ||[[ജയരാജ്]] || |- |2006 || [[വടക്കുന്നാഥൻ]] ||[[ഷാജൂൺ കാര്യാൽ]]|| രുഗ്മാവതിയമ്മ |- | 2007 || [[മിഷൻ 90 ഡേയ്സ്]] |||| |- | 2007 ||[[അനാമിക]] ||[[കെ പി വേണു]] || |- | 2007 ||[[അഞ്ചിൽ ഒരാൾ അർജുനൻ]] || || |- | 2008 || [[ട്വന്റി20 (ചലച്ചിത്രം)]] ||ജോഷി||വിശ്വനാഥന്റെ ഭാര്യ |- | 2009 ||[[മേഘതീർത്ഥം]] ||[[യു ഉണ്ണി]] || |- |2009 || [[കപ്പലു മുതലാളി]] ||[[താഹ]] || |- | 2009 ||[[ഇവിടം സ്വർഗമാണ്]] ||[[റോഷൻ ആൻഡ്രൂസ്]] || |- |2011 || [[ഇതു നമ്മുടെ കഥ]] ||[[രാജേഷ് കണ്ണങ്കര]] || |- | 2011 ||[[കലക്ടർ]] ||[[അനിൽ സി മേനോൻ]] || |- | 2012 ||[[മഞ്ചാടിക്കുരു]] ||[[അഞ്ജലി മേനോൻ]] || |- |2012 || [[മഴവില്ലിനറ്റം വരെ]] ||[[കൈതപ്രം]] || |- | 2012 ||[[നമുക്ക് പാർക്കാൻ]] ||[[അജി ജോൺ]] || |- |2012 || [[തെരുവുനക്ഷത്രങ്ങൾ]] ||[[ജോസ് മാവേലി]] || |- |2013 || [[ജിൻ‌ജർ]] ||[[ഷാജി കൈലാസ്]] || |- | 2013 ||[[കടൽ കടന്ന് ഒരു മാത്തുക്കുട്ടി]] ||[[രഞ്ജിത്ത്]] || |- | 2014 ||[[മിസ്റ്റർ പവനായി 99.99]] ||[[ക്യാപ്റ്റൻ രാജു]] || |- | 2016 ||[[പോയ്‌ മറഞ്ഞു പറയാതെ]] ||[[മാർട്ടിൻ സി ജോസഫ്]] || |- |2016 || [[കമ്മൽ]] ||[[പുരുഷോത്തമൻ]] || |- | 2016 ||[[ധനയാത്ര]] ||[[ഗിരീഷ് കുന്നുമ്മൽ]] || |- | 2016 ||[[പാ.വ പാപ്പനെക്കുറിച്ചും വർക്കിയെക്കുറിച്ചും]] ||[[സൂരജ് ടോം]] || |- |2016 || [[ശ്രീ ശ്രീ ദേവരാഗം]] ||[[എം ഡി രാജേന്ദ്രൻ]] || |- |2017 || [[വേദം]] ||[[പ്രസാദ് യാദവ്]] || ശബരിനാഥിൻ്റെ അമ്മൂമ്മ |- |2018 || [[വാകമരത്തണലിൽ]] ||[[സന്തോഷ് കുമ്മനം]] || |- | 2018 ||[[പീറ്റ്‌ർ]] ||[[അജിലിൻ]] || |- |2018 || [[ദേവസ്പർശം]] ||[[വി ആർ ഗോപിനാഥ്]] || |- |2019 || [[മാമാങ്കം (2019-ലെ ചലച്ചിത്രം)|മാമാങ്കം]] ||എം പദ്മകുമാർ || പുതുമന തമ്പുരാട്ടി |- |2021||[[ആണും പെണ്ണും]]|| ആഷിഖ് അബു ||കുട്ടൻ്റെ അമ്മ <br> വിഭാഗം:റാണി |- | 2021 || അമ്മച്ചികൂട്ടിലെ പ്രണയകാലം || ||ഉമ്മച്ചി |- | 2022 || കണ്ണാടി || || |} ==അവലംബം== <references/> {{commonscat|Kaviyoor Ponnamma}} [[വർഗ്ഗം:1945-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 4-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:വിവാഹമോചിതരായ ചലച്ചിത്രദമ്പതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:2024-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 20-ന് മരിച്ചവർ]] {{actor-stub}} 7xhgca8fchh4unnutkyrykeu2lcg35h 0 60857 4671857 3990744 2026-09-30T06:52:46Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671857 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rajesh Khanna}} {{Infobox person | name = രാജേഷ് ഖന്ന | image = Rajesh Khanna Profile.jpg | caption = | birth_name = ജതിൻ ഖന്ന | birth_date = {{Birth date|1942|12|29|df=yes}} | birth_place = [[അമൃതസാർ]], [[Punjab Province (British India)|Punjab]], [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]] <br />{{small|(present-day [[Punjab, India|Punjab]], [[India]])}} | death_date = {{death date and age|2012|07|18|1942|12|29|df=yes}} | death_place = [[മുംബൈ]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]], [[ഇന്ത്യ]] | nationality = [[Indian people|Indian]] | occupation = {{hlist|[[നടൻ]]|[[Film producer]]|[[Politician]]}} | spouse = {{marriage|[[Dimple Kapadia]]|1973|1982|reason={{abbr|sep.|separated}}}} | years_active = 1966{{endash}}2012 | partner = | children = {{ubl|[[Twinkle Khanna]] (daughter)|[[Rinke Khanna]] (daughter)}} | relatives = {{ubl|[[Akshay Kumar]] (son-in-law)|[[Simple Kapadia]] (sister-in-law)}} | awards = [[Padma Bhushan]] (2013)<br />[[List of awards and nominations received by Rajesh Khanna|Full list]] | works = [[Rajesh Khanna filmography|Full list]] | party = [[Indian National Congress]] | signature = Rajesh Khanna signature.svg | signature_alt = | education = [[K. C. College]] | module = {{Infobox officeholder |embed=yes | office = [[Member of Parliament, Lok Sabha]] | term_start = 1992 | term_end = 1996 | constituency = [[New Delhi (Lok Sabha constituency)|New Delhi]] | predecessor = [[L. K. Advani]] |majority=28,256 | successor = [[Jagmohan]] }} }} [[ബോളിവുഡ്]] ചലച്ചിത്ര ലോകത്തെ ഒരു പ്രമുഖ നടനായിരുന്നു '''രാജേഷ് ഖന്ന''' <ref name=BWG>[http://www.bollywoodgate.com/indian-actors/rajesh-khanna.html Khanna bio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101034227/http://www.bollywoodgate.com/indian-actors/rajesh-khanna.html |date=2009-01-01 }}. BollywoodGate.com. Retrieved on 11 October 2008.</ref>({{lang-hi|राजेश खन्ना}}; [[Punjabi language|പഞ്ചാബി]]: ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ) ([[ഡിസംബർ 29]], [[1942]] - [[ജൂലൈ 18]] [[2012]]). 'ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രലോകത്തെ ആദ്യത്തെ സൂപ്പർസ്റ്റാർ' എന്ന് ഇദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്.<ref name=upper>[http://www.upperstall.com/people/rajesh-khanna Profile]. upperstall.com. Retrieved on 11 October 2008.</ref> 2008-ൽ [[ദാദാസാഹിബ്‌ ഫാൽക്കെ പുരസ്കാരം]] ഇദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. == ആദ്യകാല ജീവിതം == ആദ്യ നാമം ജതിൻ ഖന്ന എന്നായിരുന്നു. പഞ്ചാബിലെ [[അമൃതസർ|അമൃതസറിലാണ്]] ജതിൻ ജനിച്ചത്. തന്റെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് മൂന്ന് പെണ്മക്കളുണ്ടായിരുന്നതു കൊണ്ട് ആണായ ജതിനിനെ ദത്തെടുക്കുകയായിരുന്നു.<ref name=BWG/><ref name=surf>[http://www.surfindia.com/celebrities/bollywood/rajesh-khanna.html Rajest Khanna personal profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090119082421/http://www.surfindia.com/celebrities/bollywood/rajesh-khanna.html |date=2009-01-19 }}. SurfIndia.com. Retrieved on 11 October 2008.</ref> ഗിർഗാവിലെ സെന്റ് സെബാസ്റ്റ്യൻ ഗോവൻ ഹൈസ്‌കൂളിൽ നിന്നാണ് സ്‌കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. സ്‌കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസകാലത്ത് ഇദ്ദേഹം നിരവധി നാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിരുന്നു. == സ്വകാര്യ ജീവിതം == 1973-ൽ രാജേഷ് ഖന്ന പ്രമുഖ നടിയായ [[ഡിംപിൾ കപാഡിയ|ഡിം‌പിൾ കപാഡിയയെ]] വിവാഹം ചെയ്തു.<ref name=Rediff>[http://www.rediff.com/entertai/2002/sep/13dinesh.htm An article from rediff.com dated 13-09-2002]</ref> ഇവരുടെ മൂത്ത മകളാണ് ബോളിവുഡിലെ തന്നെ അഭിനേത്രിയായ [[ട്വിങ്കിൾ ഖന്ന]].<ref>{{Cite web |url=http://celebs.ceeby.com/actresses/twinklekhanna.cfm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-01-13 |archive-date=2008-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080903034709/http://celebs.ceeby.com/actresses/twinklekhanna.cfm |url-status=dead }}</ref> മറ്റൊരു മകളായ റിങ്കി ഖന്നയും ഒരു നടിയാണ്. 1984-ൽ രാജേഷും ഡിംപിളും വേർപിരിഞ്ഞു. കാക്കാജി എന്ന ഇരട്ട പേര് ഖന്നയ്ക്കുണ്ട്<ref>{{Cite web |url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20041021-0.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-01-13 |archive-date=2008-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724060558/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20041021-0.html |url-status=dead }}</ref> == അഭിനയജീവിതം == 1966-ലാണ് ആദ്യചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുന്നത്. സിനിമയിലെത്തിയതോടെയാണ് ഇദ്ദേഹം രാജേഷ് ഖന്ന എന്ന പേരു സ്വീകരിക്കുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ പ്രതിഭകളെ കണ്ടെത്തുന്നതിൽ നടന്ന ഒരു മത്സരത്തിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം നേടുകയും അതിനുശേഷമാണ് ''ആഖ്‌രി രാത്'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവസരം ലഭിക്കുകയുമായിരുന്നു.<ref name =mathrubhumi>{{cite web | url =http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=287588 | title =രാജേഷ് ഖന്ന അന്തരിച്ചു | date =2012 ജൂലൈ 18 | accessdate =ജൂലൈ 22, 2012 | publisher =മാതൃഭൂമി | language = | archive-date =2012-07-21 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120721043445/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=287588 | url-status =dead }}</ref> 1967-ൽ ''രാസ്'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചു. പക്ഷേ, 1967 ൽ തന്നെ ഇറങ്ങിയ ''ഔരത്'' , ''ഖാമോശി'' എന്ന ചിത്രങ്ങളാണ് അദ്ദേഹത്തെ ശ്രദ്ധേയനാക്കിയത്.69 മുതൽ 74 വരെയായിരുന്നു ഖന്നയുടെ സിനിമാ ജീവിതത്തിലെ സുവർണകാലം. അന്നിറങ്ങിയ ''ആരാധന'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ കൗമാരക്കാരുടെ സ്വപ്നനായകനായി മാറി. ''ഹാഥി മേരാ സാഥി'',''ആനന്ദ്'',''അമർ പ്രേം'' തുടങ്ങി 15 ചിത്രങ്ങൾ ആ കാലയളവിൽ സൂപ്പർ ഹിറ്റുകളായി.ഭാവിയെന്തെന്നറിയാത്ത ബോളിവുഡിൽ വർത്തമാനകാലത്തിന്റെ നായകനായി ഖന്ന തിളങ്ങി. അക്കാലത്തെ മികച്ച ഗായകനായിരുന്ന [[കിഷോർ കുമാർ]] പാടിയ നിരവധി ഗാനരംഗങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചത് രാജേഷ് ഖന്നയാണ്. മിക്ക ചിത്രങ്ങളിലേയും സംഗീത സംവിധായകൻ [[ആർ.ഡി. ബർമ്മൻ]] ആയിരുന്നു. മുംതാസ്, ശർമിള ടാഗോർ എന്നിവരായിരുന്നു അദ്ദേഹവുമായി ഇണങ്ങിയ നായികമാർ. അഞ്ജു മഹേന്ദ്രയോടൊപ്പം ഏഴുവർഷം കഴിഞ്ഞ രാജേഷ് ഖന്ന അവരുമായി വഴിപിരിഞ്ഞു വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷമാണ് ഡിം‌പിൾ കപാഡിയയെ ജീവിത സഖിയാക്കിയത്.<ref name =madhyamam>{{cite web | url =http://www.madhyamam.com/news/179509/120718 | title =രാജേഷ് ഖന്ന അന്തരിച്ചു | date =2012 ജൂലൈ 18 | accessdate =ജൂലൈ 22, 2012 | publisher =മാധ്യമം | language = | archive-date =2012-07-21 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120721044055/http://www.madhyamam.com/news/179509/120718 | url-status =dead }}</ref> പിന്നീട് 1976-ൽ ചില പരാജയ ചിത്രങ്ങൾ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിന് മങ്ങലേല്പിച്ചു.<ref name="jaman.com">{{Cite web |url=http://www.jaman.com/forum/Bollywood/discussion/0XRwyVMV5Sc0/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-01-13 |archive-date=2009-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090209235300/http://www.jaman.com/forum/Bollywood/discussion/0XRwyVMV5Sc0/ |url-status=dead }}</ref><ref name="amitabh.bachchans.net">{{Cite web |url=http://amitabh.bachchans.net/costars.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-01-13 |archive-date=2009-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112055620/http://amitabh.bachchans.net/costars.htm |url-status=dead }}</ref> പക്ഷേ, 1980-കളിൽ ''അമർദീപ്'', ''ആഞ്ചൽ'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ ഇദ്ദേഹം തിരിച്ചു വന്നു. 1990-കളിൽ ഇദ്ദേഹം അഭിനയജീവിതം കുറയ്ക്കുകയും രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് തിരിയുകയും ചെയ്തു. 1999-ലും 2000-ലും ചില ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. 2007-ൽ അഭിനയ രംഗത്ത് വീണ്ടും സജീവമാകാൻ തുടങ്ങി.<ref name="jaman.com"/><ref name="amitabh.bachchans.net"/><ref>{{Cite web |url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/2682478.cms |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-01-13 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117191810/http://movies.indiatimes.com/articleshow/2682478.cms |url-status=dead }}</ref> 2010-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ദോ ദിലോം കെ ഖേൽ മേം'' ആണ് അവസാന സിനിമ. == രാഷ്ട്രീയജീവിതം == 1991-ൽ [[കോൺഗ്രസ്സ് (ഐ)]] സ്ഥാനാർത്ഥിയായി ന്യൂഡെൽഹി ലോക്‌സഭാ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ജയിച്ച രാജേഷ് ഖന്ന1996 വരെ പാർലമെന്റംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name=Love>{{Cite web |url=http://www.lovemarks.com/nomination/2411 |title=Rajesh Khanna info |access-date=2009-01-13 |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006064309/http://www.lovemarks.com/nomination/2411 |url-status=dead }}</ref> പാർലമെന്റ് പ്രവർത്തനകാലത്തിനു ശേഷവും കോൺഗ്രസ്സ് അംഗമായി തുടർന്ന ഇദ്ദേഹം 2012-ലെ പഞ്ചാബ് നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് വേളയിൽ പാർട്ടിയ്ക്ക് വേണ്ടി പ്രചാരണ രംഗത്തിറങ്ങുകയും ചെയ്തിരുന്നു. == അന്ത്യം == അർബുദ രോഗബാധം ബാധിച്ച് കുറച്ചുകാലമായി ചികിത്സയിലായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം [[ബാന്ദ്ര|ബാന്ദ്രയിലെ]] വസതിയിൽ വെച്ച് അന്തരിച്ചു. ==സിനിമകൾ== {{Main|രാജേഷ് ഖന്ന അഭിനയിച്ച സിനിമകൾ}} == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{imdb name|0004435|Rajesh Khanna}} {{FilmfareBestActorAward}} [[വർഗ്ഗം:1942-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2012-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡിസംബർ 29-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 18-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] drgbzjz1h5xye7l0rtz70kzv239xx1m 0 61405 4671700 4589781 2026-09-29T15:48:52Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671700 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=November 2023}} {{prettyurl|Mamta Mohandas}}{{Infobox person | name = മംമ്ത മോഹൻദാസ് | image = Mamta Mohandas Red FM 2020.jpg | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1984|11|14}} | birth_place = [[മനാമ]], ബഹ്റൈൻ | occupation = നടി, പിന്നണി ഗായിക | years active = 2005–present | spouse = പ്രജിത് പത്മനാഭൻ (2011–2012) }} ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര മേഖലയിലെ ഒരു നടിയും പിന്നണിഗായികയുമാണ് '''മംമ്ത മോഹൻദാസ്''' (ജനനം: [[നവംബർ 14]], 1984). [[തമിഴ്]], [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുങ്ക്]], മലയാളം ഭാഷകളിൽ അഭിനയിക്കുന്നതോടൊപ്പം പിന്നണി പാടുകയും ചെയ്യുന്ന അവർക്ക് 2006 ൽ തെലുങ്കിലെ മികച്ച പിന്നണി ഗായികക്കുള്ള [[ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം|ഫിലിം ഫെയർ അവാർഡ് സൗത്ത്]], മലയാളത്തിലെ മികച്ച നടിക്കുള്ള [[ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം|ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഫിലിം രണ്ടു ഫെയർ അവാർഡുകൾ ലഭിച്ചിരുന്നു. 2010 ൽ ഏറ്റവും മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിയ്ക്കുള്ള [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|കേരള സംസ്ഥാന ഫിലിം അവാർഡും]] മംമ്തയ്ക്കു ലഭിച്ചിരുന്നു. == ആദ്യകാല ജീവിതം == മംമ്ത മോഹൻദാസ് 1984 നവംബർ 14 ന് [[തലശ്ശേരി]]സ്വദേശിയായ അമ്പലപ്പാട്ട് മോഹൻദാസന്റേയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നി ഗംഗയുടേയും പുത്രിയായി [[ബഹ്റൈൻ|ബഹ്റൈനിലാണ്]] ജനിച്ചത്. ഒരു മലയാളിയാണെങ്കിലും വളർന്നതും പന്ത്രണ്ടാം തരം വരെ വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്തതും ബഹ്റൈനിലെ ഇന്ത്യൻ സ്കൂളിലാണ്.<ref>{{cite web | title=Mamta Mohandas family | website=celebritykick.com | date=7 December 2014 | url=http://celebritykick.com/malayalam-actresses/mamta-mohandas-family | access-date=12 November 2023}}</ref> പിന്നീട് [[ബാംഗ്ലൂർ|ബാംഗളൂരിൽ]] മൗണ്ട് കാർമൽ കലാലയത്തിൽ നിന്നു ബിരുദം നേടി. [[ഐ.ബി.എം.|ഐ.ബി.എം]], കല്യാൺ കേന്ദ്ര എന്നീ കമ്പനികളുടെ പരസ്യങ്ങൾക്ക് മോഡലായിരുന്നു. [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാട സംഗീതത്തിലും]] [[ഹിന്ദുസ്ഥാനി ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം|ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിലും]] മംമ്ത പരിശീലനം നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://movies.deepthi.com/malayalam/actress/mamta-mohandas.html|title=Mamta Mohandas – Malayalam celebrities the stories and the gossips|accessdate=2 March 2012|date=|publisher=Movies.deepthi.com|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226072537/http://movies.deepthi.com/malayalam/actress/mamta-mohandas.html|url-status=dead}}</ref> ==വ്യക്തി ജീവിതം== മംമ്ത തന്നെ ബാധിച്ച [[അർബുദം|അർബുദത്തോട്]] ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ പോരാടുകയും അതിനെ അതിജീവിക്കുകയും ചെയ്തു. 2011 ഡിസംബർ 28-ന് വ്യവസായിയും തന്റെ ബാല്യകാല സൃഹൃത്തും ആയ പ്രജിത്ത് എന്ന വ്യക്തിയുമായി മംമ്തയുടെ വിവാഹം നടന്നു. 2012 ഡിസംബറിൽ ദമ്പതികൾ വിവാഹമോചനത്തിനായി കോടതിയിൽ അപേക്ഷ നൽകി. == അഭിനയ ജീവിതം == 2005 ൽ [[ഹരിഹരൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[മയൂഖം (ചലച്ചിത്രം)|മയൂഖം]]'' എന്ന മലയാളചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മംമ്ത മോഹൻദാസ് സിനിമാരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിക്കുന്നത്. ഈ ചിത്രം ഒരു വിജയമായിരുന്നില്ല എങ്കിലും ഇതിലെ ഇന്ദിര എന്ന കഥാപാത്രമായുള്ള മംമ്തയുടെ അഭിനയം ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.kerals.com/news/fulldetail.php?t=824|title=Kerala News – Mayookham|accessdate=2 March 2012|date=20 November 2005|publisher=Kerals.com|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226072539/http://www.kerals.com/news/fulldetail.php?t=824%20|url-status=dead}}</ref> പിന്നീട് [[മമ്മൂട്ടി]] നായകനായി അഭിനയിച്ച ''[[ബസ്സ് കണ്ടക്ടർ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലും അഭിനയിച്ചു. അതിനുശേഷം [[സുരേഷ് ഗോപി]] നായകനായ ''[[അത്ഭുതം]] (2006),'' ''ലങ്ക'' ''(2006)'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലും, [[ജയറാം]] നായകനായ ''[[മധുചന്ദ്രലേഖ]]'' (2006) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലും അഭിനയിച്ചു. [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലിനൊപ്പം]] [[ബാബ കല്യാണി (ചലച്ചിത്രം)|ബാബ കല്യാണിയിൽ]] നായികയായി അഭിനയിച്ചു. ആ വർഷം തന്നെ, കറു പഴനിയപ്പൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ''ശിവപ്പതികാരം'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ വിശാലിന്റെ നായികയായി തമിഴ് സിനിമാ രംഗത്തും അരങ്ങേറി. ഈ ചിത്രം ഒരു ശരാശരി വിജയമായിരുന്നു. 2007 ൽ മംമ്ത തെലുങ്കിൽ ''[[ശങ്കർദാദ സിന്ദാബാദ്]] '' എന്ന ചിത്രത്തിൽ പിന്നണിഗാനം പാടി. കൂടാതെ തെലുഗു ചിത്രങ്ങളിലും മംമ്ത അഭിനയിച്ചു. 2007 ൽ [[ബിഗ് ബി (ചലച്ചിത്രം)|ബിഗ് ബി]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയോടൊപ്പം]] അഭിനയിച്ചു. [[എസ്.എസ്. രാജമൗലി|എസ്.എസ് രാജമൗലിയുടെ]] സംവിധാനത്തിൽ ''[[യമഡോംഗ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ സഹവേഷം അഭിനയിച്ചുകൊണ്ട് മംമ്ത തെലുങ്കിലേയ്ക്കും രംഗപ്രവേശനം ചെയ്തു. ഈ ചിത്രം തെലുങ്കിലെ ആ വർഷത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഹിറ്റുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. ഈ ചിത്രത്തിൽ ഏതാനും ഒരു ഗാനങ്ങൾക്കു വേണ്ടി അവർ തന്റെ ശബ്ദം നൽകിയിരുന്നു. 2008 ൽ 7 ചിത്രം അഭിനയിച്ചതിൽ കൂടുതലും തെലുഗു ചിത്രങ്ങളിൽ ആയിരുന്നു. മംമ്തയുടെ ആദ്യ കന്നഡ ചിത്രം ഗോലി ആയിരുന്നു. പിന്നീട് കൃഷ്ണാർജ്ജുന എന്ന ചിത്രത്തിൽ പ്രധാന സ്ത്രീവേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ചുവെങ്കിലും ഈ ചിത്രം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടില്ല. പിന്നീട് പ്രധാന വേഷത്തിലെത്തിയ ചിത്രം വിക്ടറി ആയിരുന്നു. ഇതും ബോക്സോഫീസിൽ കൂപ്പുകുത്തി. അതിനുശേഷം ആ വർഷത്തെ തന്റെ ഏക തമിഴ് ചിത്രമായ [[കുചേലൻ (തമിഴ് ചലച്ചിത്രം)|കുസേലനിൽ]] തമിഴ് സൂപ്പർ താരം [[രജനികാന്ത്|രജനീകാന്തിനോടൊപ്പം]] ഒരു അതിഥി വേഷത്തിൽ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ജെ.ഡി. ചക്രവർത്തി സംവിധാനം ചെയ്ത ഹോമം, ശ്രീനു വൈറ്റ്ലയുടെ സംവിധാനത്തിൽ [[അക്കിനേനി നാഗാർജുന|നാഗാർജ്ജുനയോടൊപ്പമുള്ള]] കിംഗ് എന്നിവയുൾപ്പെടെ മൂന്നു തെലുഗു ചിത്രത്തിലും മംമ്ത നായികയായി അഭിനയിക്കുകയും ഹോമം, കിംഗ് എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ നിരവധി ഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കാനുള്ള അവസരം ലഭിക്കുകയു ചെയ്തു. 2009 ൽ, മാധവനോടൊപ്പം [[ഗുരു എൻ ആള്]] എന്ന ഹാസ്യ ചിത്രത്തിൽ മാധവന്റെ ജോഡിയായി അഭിനിയിക്കുകയും [[പാസഞ്ചർ]] എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിൽ ദിലീപ്, [[ശ്രീനിവാസൻ]] എന്നിവരൊടൊപ്പവും അഭിനിയിച്ചു. ഗുരു എൻ ആള് ഒരു ശരാശരി ചിത്രമായപ്പോൾ മലയാളത്തിലെ പാസഞ്ചർ എന്ന ചിത്രം മലയാളത്തിൽ അപ്രതീക്ഷിത വിജയം നേടി സൂപ്പർ ഹിറ്റായി. പാസഞ്ചറിലെ 'അനുരാധ' എന്ന ടെലിവിഷൻ റിപ്പോർട്ടറുടെ വേഷം മംമ്തയുടെ അഭിനയ ജീവിതത്തിലെ ഒരു വഴിത്തിരിവായി മാറി. 2009-ൽ തെലുങ്ക് ഡാർക്ക് ഫാന്റസി ചിത്രമായ അരുന്ധതിയിലെ പ്രധാന വേഷത്തിനു വേണ്ടി മംമ്തയെ സമീപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും ആ വേഷം അവർ നിരസിക്കുകയും എന്നാൽ ഇത് ആ വർഷത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കളക്ഷൻ നേടിയ ചിത്രമാകുകയും ചെയ്തു. 2010 ൽ [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[കഥ തുടരുമ്പോൾ]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[ജയറാം|ജയറാമിന്റെ]] നായികയായി അഭിനയിക്കുകയും നിരൂപക പ്രശംസ നേടിയ ഈ ചിത്രത്തിലൂടെ ആദ്യമായി മികച്ച നടിക്കുള്ള ഫിലിം ഫെയർ പുരസ്കാരം ലഭിക്കുകയുമുണ്ടായി. ഇതേ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിനു മലയാളത്തിലെ മികച്ച നടിക്കുള്ള [[വനിത (ദ്വൈവാരിക)|വനിതാ]] അവാർഡ് , മലയാളത്തിലെ മികച്ച നടിക്കുള്ള [[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|മാതൃഭൂമി]] അവാർഡ് , മലയാളത്തിലെ മികച്ച നടിക്കുള്ള ഏഷ്യാനെറ്റ് അവാർഡ് എന്നിവയും ലഭിച്ചു. 2010 ലെ മംമ്തയുടെ മറ്റ് പ്രോജക്ടുകൾ [[റഹ്‌മാൻ (നടൻ)|റഹ്മാനുമൊത്തുള്ള]] മുസാഫിർ, [[പൃഥ്വിരാജ്|പൃഥിരാജിനോടൊപ്പമുള്ള]] [[അൻവർ]], [[അക്കിനേനി നാഗാർജുന|നാഗാർജ്ജുനയോടൊപ്പമുള്ള]] കേഡി എന്നിവയായിരുന്നു. 2011 ലെ മംമ്തയുടെ ആദ്യ ചിത്രം റേസ് ആയിരുന്നു. ഇതിലെ കാർഡിയോ സർജൻ എബിയുടെ ([[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]]) പത്നിയായുള്ള വേഷം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ വിജയിച്ചില്ല.<ref>{{cite web|url=http://www.kochiservnet.com/movies/theatre.php?id=Race&page=0|title=Movie Buzz – Race – Reviews, Running Theaters, Show Times in Kochi/Cochin|accessdate=2 March 2012|date=11 February 2011|publisher=Kochiservnet.com|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717041740/http://www.kochiservnet.com/movies/theatre.php?id=Race&page=0|url-status=dead}}</ref> മലയാളത്തിലെ അവളുടെ അടുത്ത ചിത്രം [[നായിക (ചലച്ചിത്രം)|നായികയായിരുന്നു]].<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/speednewsshow/8677435.cms|title=Mamta in Nayika|publisher=TimesofIndia|accessdate=28 October 2011}}</ref> 2012 ൽ മംമ്ത, മഗിഴ് തിരുമേനി സംവിധാനം ചെയ്ത തടിയര താക്ക എന്ന തന്റെ മൂന്നാമത്തെ തമിഴ് സിനിമയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/69987.html|title=Arun Vijay speaks on 'Thadaiyara Thaakka' – Tamil Movie News|accessdate=2 March 2012|date=|work=IndiaGlitz|archive-date=29 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129144431/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/69987.html|url-status=dead}}</ref> 2013 ൽ [[ഇന്ദ്രജിത്ത് (നടൻ)|ഇന്ദ്രജിത്തിനോടൊപ്പം]] പൈസ പൈസയിലും 2014 ൽ [[ടു നൂറാ വിത് ലൌ]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഒരു മുസ്ലിം കഥാപാത്രത്തേയും അവതരിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite web | last=Prakash | first=Asha | title=Interview with Mamtha Mohandas | website=The Times of India | date=7 March 2014 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Interview-with-Mamtha-Mohandas/articleshow/31581168.cms | access-date=12 November 2023}}</ref> രഞ്ജിത്ത് ശങ്കറിന്റെ മമ്മൂട്ടി നായകനായ ‘[[വർഷം (ചലച്ചിത്രം)|വർഷം]]’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ മംമ്ത മലയാളത്തിൽ ശക്തമായി ഒരു തിരിച്ചുവരവു നടത്തിയിരുന്നു. 2016 ൽ '[[മൈ ബോസ്]]' എന്ന ബോക്സ് ഓഫീസ് ഹിറ്റ് ചിത്രത്തിലൂടെ മലയാളത്തിൽ വീണ്ടും തന്റേതായ ഇടം കണ്ടെത്തിയ മംമ്ത, ദിലീപിനോടൊപ്പം [[ടൂ കൺട്രീസ്]] എന്ന ചിത്രത്തിലും അഭിനയിച്ചിരുന്നു. [[തോപ്പിൽ ജോപ്പൻ]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയോടൊപ്പം]] അഭിനയിക്കുകയും [[ബിജു മേനോൻ|ബിജു മേനോനോടൊപ്പം]] ഒരു ചിത്രത്തിന്റെ കരാറിലൊപ്പിടുകയും ചെയ്തു. 2017 ൽ ക്രോസ്റോഡ് എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഒരു യഥാസ്ഥിതിക മുസ്ലിം വേഷത്തിനായി കരാർ ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. [[ഉദാഹരണം സുജാത]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[മഞ്ജു വാര്യർ|മഞ്ജു വാര്യരോടൊ]]പ്പം ഒരു അതിഥി വേഷത്തിലും ഇതിനിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. 2017 ന്റെ മധ്യത്തോടെ പൃഥിരാജിന്റെ ജോഡിയായി ഒരു ചിത്രത്തിന്റെ കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചുവെങ്കിലും ഈ പദ്ധതിക്ക് വേണ്ടി പുതിയ തീയതികൾ അവശേഷിക്കാത്തതിനാൽ അത് ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു. കോടതി സമക്ഷം ബാലൻ വക്കീൽ എന്ന സിനിമയിലും അവർ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite web | last=സ്കറിയ | first=നിഖിൽ | title=വിക്കുണ്ട് വിറ്റുണ്ട് വാനോളം ട്വിസ്റ്റുണ്ട്: ബാലൻ വക്കീൽ റിവ്യൂ | website=Manorama Online | date=21 February 2019 | url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-reviews/2019/02/21/dileep-b-unnikrishnan-s-kodathi-samaksham-balan-vakeel-review-malayalam.html | language=ml | access-date=12 November 2023}}</ref> == ആലാപന രംഗം == ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ ഒരു മികച്ച പിന്നണി ഗായികയുംകൂടിയാണ് മംമ്ത. [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണാടക സംഗീതത്തിലും]] [[ഹിന്ദുസ്ഥാനി ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം|ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിലും]] മികച്ച പരിശീലനം സിദ്ധിച്ച മംമ്ത, തെലുങ്കു ചലച്ചിത്ര രംഗത്ത് അഭിനേത്രിയായി അരങ്ങേറ്റം കുറിക്കുന്നതിനുമുമ്പായിത്തന്നെ ഒരു പിന്നണി ഗായികയായി [[ദേവി ശ്രീ പ്രസാദ്|ദേവി ശ്രീ പ്രസാദിന്റെ]] സംഗീതസംവിധാനത്തിൽ റാഖി എന്ന തെലുങ്കു ചിത്രത്തിലെ ടൈറ്റിൽ ഗാനം ആലപിച്ചിരുന്നു. ഈ ചിത്രത്തിലെ ആലാപനത്തിന് 2006 ൽ ഫിലിംഫെയറിന്റെ മികച്ച പിന്നണി ഗായികക്കുള്ള പുരസ്കാരം അവരെ തേടിയെത്തി.<ref>{{cite news|newspaper=The Times of India|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-04/news-and-interviews/32007499_1_playback-singer-mamta-mohandas-malayalam|title=I don't want to be known as a singer: Mamta Mohandas|author=Sanjith Sidhardhan|date=4 June 2012|accessdate=5 November 2012|archive-date=3 January 2013|archive-url=https://archive.today/20130103214124/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-04/news-and-interviews/32007499_1_playback-singer-mamta-mohandas-malayalam|url-status=dead}}</ref> പിന്നീട്, [[ചിരഞ്ജീവി (നടൻ)|ചിരഞ്ജീവി]] അഭിനയിച്ച “[[ശങ്കർദാദ സിന്ദാബാദ്]]” എന്ന ചിത്രത്തിലെ “അകലേസ്താ ആന്നം പെഡ്ത” എന്ന സൂപ്പർഹിറ്റ് ഗാനമുൾപ്പെടെ സംഗീത സംവിധായകൻ ദേവി ശ്രീ പ്രസാദിന് വേണ്ടി നിരവധി ഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കുവാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഈ ഗാനത്തിന്റെ മൊഴിമാറ്റം തമിഴ് സിനിമയായ വില്ലിൽ ‘ഡാഡി മമ്മി’ എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനമായി മാറിയപ്പോഴും മംമ്ത തന്നെ ആലപിക്കുകയുണ്ടായി. "36-24-36 " എന്ന ഗാനം [[ജഗദം]] എന്ന ചിത്രത്തിനുവേണ്ടിയും "മിയ" എന്ന ഗാനം തുളസി എന്ന ചിത്രത്തിനുവേണ്ടിയും കിംഗ് എന്ന സിനിമയ്ക്കായി "ഖാനന" എന്ന ഗാനവും ഇതേ ചിത്രത്തിന്റെ ടൈറ്റിൽ ഗാനവും ആലപിക്കുവാൻ മംമ്തയ്ക്ക് അവസരം ലഭിച്ചു. അവർ സഹകരിച്ച മറ്റു സംഗീത സംവിധായകരിൽ [[എം.എം. കീരവാണി]] (മംമ്ത അഭിനയിച്ച യമദോങ്ക, കൃഷ്ണാർജ്ജുന, ചന്ദ്രാമാമാ എന്നിവയിൽ), [[ആർ. പി. പട്നായിക്ക്]] (ആന്ദമൈന മൻസുലൂ എന്ന ചിത്രം), [[ചാക്രി]] (വിക്ടറി എന്ന ചിത്രം), [[നിതിൻ റൈക്വാർ]] (മംമ്ത അഭിനയിച്ച ഹോമം എന്ന ചിത്രം), [[തമൻ]] (ജയീഭവ എന്ന ചിത്രം) എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്നു. തമിഴിൽ [[സിലമ്പരസൻ]] നായകനായ [[കാലൈ]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ "കാലൈ കാലൈ" എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനം ആലപിച്ചിരുന്നു. സുപ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞൻ [[യുവൻ ശങ്കർ രാജ|യുവൻ ശങ്കർ രാജായുടെ]] സംഗീത സംവിധാനത്തിൽ ഗോവ എന്ന കോമഡി ചിത്രത്തിലെ “ഇടൈ വഴി” എന്ന ഗാനം [[ബെന്നി ദയാൽ|ബെന്നി ദയാലിനൊപ്പവും]] ആലപിച്ചു. 2010-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[അൻവർ]] എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിലൂടെ ആദ്യമായി മാതൃഭാഷയിലും പാടുവാൻ മംമ്തയ്ക്ക് അവസരം ലഭിച്ചു. ത്രില്ലർ എന്ന ചിത്രത്തിനായും അവരുടെ ഒരു ഗാനം റെക്കോർഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. 'മൊഹബത്ത്' എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[ഹരിഹരൻ (ഗായകൻ)|ഹരിഹരനോടൊപ്പം]] ഒരു യുഗ്മഗാനം പാടിയിരുന്നു. 2012 ൽ അരികെ എന്ന ചിത്രത്തിനായി “ഇരവിൽ വിരിയും” എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനവും [[ആടുപുലിയാട്ടം]] എന്ന ചിത്രത്തിനായി “കറുപ്പാന കണ്ണഴകി” എന്ന ഗാനവും ആലപിച്ചിരുന്നു. == മറ്റു രംഗങ്ങൾ == 2012 ൽ [[സൂര്യ ടി.വി.|സൂര്യ ടിവിയിലെ]] ‘കയ്യിൽ ഒരു കോടി’ എന്ന [[പ്രശ്നോത്തരി|ക്വിസ്]] ഷോയിൽ ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചുകൊണ്ട് മംമ്ത [[ടെലിവിഷൻ|ടെലിവിഷൻ]] മേഖലയിലേയ്ക്കും കടന്നുവന്നിരുന്നുവെങ്കിലും ഈ ഷോ പിന്നീട് റദ്ദാക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3425501.ece|title=Mamta, up close|accessdate=18 May 2012|work=The Hindu|date=16 May 2012|archive-date=2012-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120721025559/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3425501.ece|url-status=dead }}</ref> ജനപ്രീതിയാർജ്ജിച്ച ഡി 4 ഡാൻസിന്റെ ജഡ്ജായും അവർ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ഓഗസ്റ്റ് 4 മുതൽ 7 വരെ നടത്തപ്പെട്ടിരുന്ന കൊച്ചി ഇന്റർ നാഷനൽ ഫാഷൻ വീക്കിന്റെ (KIWF) ബ്രാൻഡ് അംബാസിഡറായിരുന്നു മംമ്ത. അതുപോലെതന്നെ 2013 ൽ നടി [[ഭാവന (നടി)|ഭാവനയൊടൊപ്പം]] സെലിബ്രിറ്റി ക്രിക്കറ്റ് ലീഗിന്റെ (CCL) [[മോഹൻലാൽ]] ക്യാപ്റ്റനും, [[ഇന്ദ്രജിത്ത് (നടൻ)|ഇന്ദ്രജിത്ത്]] വൈസ് ക്യാപ്റ്റനുമായിരുന്ന കേരളാ സ്ട്രൈക്കേഴ്സ് ടീമിന്റെ ബ്രാണ്ട് അംബാസിഡറും കൂടിയായിരുന്നു അവർ. == ഗാനം ആലപിച്ച ചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable" !വർഷം !ഗാനം !സിനിമ !സംഗീത സംവിധായകൻ !സഹ ഗായകൻ/ഗായിക !ഭാഷ |- |2006 |"രാക്കി രാക്കി" |രാഖി |ദേവി ശ്രീ പ്രസാദ് |ദേവി ശ്രീ പ്രസാദ് |തെലുങ്ക് |- | rowspan="5" |2007 |"Akalesthe Annam Pedtha" | ''ശങ്കർ ദാദ സിന്ദാബാദ്'' |ദേവി ശ്രീ പ്രസാദ് |Solo |തെലുങ്ക് |- |"36-24-36" |''ജഗദം'' |ദേവി ശ്രീ പ്രസാദ് |Solo |തെലുങ്ക് |- |"Olammi Tikkareginda" |''യമാദോങ്ക'' |എം.എം. കീരവാണി |Jr. NTR |തെലുങ്ക് |- |"Sakkubaayine" |''ചന്ദാമാമ'' |എം.എം. കീരവാണി |[[ജാസി ഗിഫ്റ്റ്]] |തെലുങ്ക് |- |"Mia" |''തുളസി'' |ദേവി ശ്രീ പ്രസാദ് |നവീൻ |തെലുങ്ക് |- | rowspan="8" |2008 |"Buggalerrabada" |''കൃഷ്ണാർജ്ജുന'' |എം.എം. കീരവാണി |M. M. കീരവാണി |തെലുങ്ക് |- |"Ghanana (Funny)" |''കിംഗ്'' |ദേവി ശ്രീ പ്രസാദ് |Solo |തെലുങ്ക് |- |"King" |''കിംഗ'' |ദേവി ശ്രീ പ്രസാദ് |Lesie Lewis |തെലുങ്ക് |- |"അന്തമൈന മനസുലോ" |''അന്തമൈന മൻസുലോ'' |R. P. Patnaik |Solo |തെലുങ്ക് |- |"Sunley Zara " |''വിക്ടറി'' |Charki |നവീൻ |തെലുങ്ക് |- |"Jenifer Laa" |''വിക്ടറി'' |Charki |Nithin,Shashank |തെലുങ്ക് |- |"Yey Mister Ninne" |''ഹോമം'' |Nithin Raikwar |Nihal,Shivani |തെലുങ്ക് |- |"Kalai" |''കാലൈ'' |G. V. Prakash Kumar |Benny Dayal |തമിഴ് |- | rowspan="2" |2009 |"Gundelona" |''ജയീഭാവ'' |S. S. Thaman |Megha, Priya, Janani |തെലുങ്ക് |- |"Daddy Mummy" |''വില്ല്'' |ദേവി ശ്രീ പ്രസാദ് |നവീൻ |തമിഴ് |- | rowspan="4" |2010 |"Idai Vazhi" |ഗോവ |[[യുവൻ ശങ്കർ രാജ|യുവാൻ ശങ്കർ രാജ]] |Benny Dayal |തമിഴ് |- |"Njan" |''[[അൻവർ]]'' |[[ഗോപി സുന്ദർ|ഗോപി സുന്ദർ]] |പൃഥ്വിരാജ് സുകുമാരൻ |മലയാളം |- |"പ്രിയങ്കരി" |''ദ ത്രില്ലർ'' |Dharan Kumar |Haricharan |മലയാളം |- |"പ്രിയങ്കരി"(Remix) |''ദ ത്രില്ലർ'' |Dharan Kumar |Benny Dayal |മലയാളം |- |2011 |"അത്തറു പെയ്യണണ" |''മൊഹബത്ത്'' |S. Balakrishnan |Hariharan |മലയാളം |- | rowspan="2" |2012 |"ഇരവിൽ വിരിയും" |''അരികെ'' |ഔസേപ്പച്ചൻ |Solo |മലയാളം |- |"കൺ തുറന്നൊരു കല്ല്യാണി" |''മുല്ലശ്ശേരി മാധവൻകുട്ടി നേമം പി.ഒ.'' |[[രതീഷ് വേഗ]] |Solo |മലയാളം |- |2015 |"കറുപ്പാന കണ്ണഴകി" |''ആടുപുലിയാട്ടം'' |[[രതീഷ് വേഗ]] |Solo |മലയാളം |- |2018 |TBA |അനിയൻ കുഞ്ഞും തന്നാലായത് |[[എം. ജയചന്ദ്രൻ|എം. ജയചന്ദ്രൻ]] |Solo with siva |മലയാളം |} == അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! വർഷം !! ചിതം !! കഥാപാത്രം !! ഭാഷ !! കുറിപ്പ് |- ||2005 || ''[[മയൂഖം (ചലച്ചിത്രം)|മയൂഖം]]'' || ഇന്ദിര || മലയാളം || |- |rowspan="6"|2006 || ''[[ബസ് കണ്ടക്ടർ|ബസ് കണ്ടക്ടർ]]'' || സെലീന || മലയാളം || |- | ''അത്ഭുതം'' || മരിയ || മലയാളം || |- | ''[[ലങ്ക (ചലച്ചിത്രം)|ലങ്ക]]'' || ലങ്കാ ലക്ഷ്മി || മലയാളം || |- | ''[[മധുചന്ദ്രലേഖ]]'' || ഇന്ദുലേഖ || മലയാളം || |- | ''[[Sivappathigaram|സിവപ്പതിഗാരം]]'' || ചാരുലത ||[[Tamil language|തമിഴ്]] || |- | ''[[ബാബ കല്യാണി (ചലച്ചിത്രം)|ബാബ കല്യാണി]]'' || മധുമിത അശോകൻ || മലയാളം || |- |rowspan="2"|2007 || ''[[ബിഗ് ബി (ചലച്ചിത്രം)|ബിഗ് ബി]]'' || റിമി || മലയാളം || |- | ''യമദോംഗ'' || ധനലക്ഷ്മി ||[[Telugu language|തെലുഗു]] || |- | rowspan="8" |2008 || ''ഗൂലി'' || രമ്യ || കന്നഡ || |- | ''[[Krishnarjuna|കൃഷ്ണാർജ്ജുന]]'' || സത്യ || തെലുഗു || |- | ''[[Victory (2008 Telugu film)|വിക്ടറി]]'' || ജാനകി || തെലുഗു || |- | ''[[കുചേലൻ (തമിഴ് ചലച്ചിത്രം)|കുചേലൻ]]'' || Assistant Director || തമിഴ് || അതിഥി വേഷം |- |''Kathanayakudu'' |Assistant Director | | |- | ''[[Homam (film)|ഹോമം]]''|| Dr. Lakshmi || തെലുഗു || |- | ''[[Chintakayala Ravi|ചിന്തകയല രവി]]''|| Lavanya || തെലുഗു || |- |''[[King (2008 film)|കിംഗ്]]''|| Swapna/Pooja || തെലുഗു || |- |rowspan="2"|2009 || ''[[Guru En Aalu|ഗുരു എൻ ആള്]]'' || സീമ || തമിഴ് || |- | ''[[പാസഞ്ചർ]]'' || അനുരാധ || മലയാളം || Nominated, [[Filmfare Award for Best Actress - Malayalam]] |- |rowspan="6"|2010 ||''[[Kedi (2010 film)|കേഡി]]'' || ജാനകി || തെലുഗു || |- | ''[[കഥ തുടരുന്നു]]'' || വിദ്യാലക്ഷ്മി || മലയാളം || '''Winner''', Filmfare Award for Best Actress - Malayalam<br /> '''Winner''', [[Kerala State Film Award for Second Best Actress]]<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2011/05/23/stories/2011052363130700.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Artistes' welfare priority: Ganesh | date=23 May 2013 | access-date=23 February 2013 | archive-date=28 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110528064024/http://www.hindu.com/2011/05/23/stories/2011052363130700.htm | url-status=dead }}</ref><br />'''Winner''', [[Asianet Film Awards#Most Popular Actress|Asianet Most Popular Actress Award]] |- | ''[[Nirakazhcha|നിറകാഴ്ച്ച]]'' || ശിൽപ്പ || മലയാളം || |- | ''[[അൻവർ]]'' || അയേഷ ബീഗം || മലയാളം ||'''Winner''', Asianet Most Popular Actress Award |- | ''[[The Thriller|ദ ത്രില്ലർ]]'' || || മലയാളം || Special appearance |- | ''[[കരയിലേക്ക് ഒരു കടൽദൂരം]]'' || ഗീത || മലയാളം || |- | rowspan="2"|2011 || ''[[Race (2011 film)|റേസ്]]'' || നിയ || മലയാളം || |- | ''[[നായിക (ചലച്ചിത്രം)|നായിക]]'' || അലീന || മലയാളം || |- | rowspan="6" |2012 || ''[[പത്മശ്രീ ഭരത് ഡോക്ടർ സരോജ് കുമാർ]]'' || നീലിമ || മലയാളം|| |- | ''[[ഞാനും എന്റെ ഫാമിലിയും]]'' || ഡോ. പ്രിയ || മലയാളം || |- | ''[[അരികെ]]'' || അനുരാധ || മലയാളം ||Nominated - Filmfare Award for Best Actress - Malayalam Nominated - Filmfare Award for Best Female Playback Singer - Malayalam |- | ''[[Thadaiyara Thaakka]]'' || പ്രിയ || തമിഴ് || |- | ''[[ജവാൻ ഓഫ് വെള്ളിമല]]'' || അനിത || മലയാളം || |- | ''[[മൈ ബോസ്]]'' || പ്രിയാ നായർ || മലയാളം ||Asianet Film Awards for Most Popular Actress |- | rowspan="4" |2013 |''[[സെല്ലുലോയ്ഡ്]]'' |ജാനറ്റ് |മലയാളം |Nominated - Filmfare Award for Best Actress - Malayalam |- |''[[ലേഡീസ് & ജെന്റിൽമാൻ]]'' |അനു |മലയാളം | |- |മുസാഫിർ |അനുപമ |മലയാളം | |- |പൈസ പൈസ |സൂര്യ |മലയാളം | |- | rowspan="2" |2014 |''ടു നൂറാ വിത്ത് ലൌ'' |നൂറ |മലയാളം | |- |''[[വർഷം (ചലച്ചിത്രം)|വർഷം]]'' |ഡോ. ജയശ്രീ |മലയാളം | |- |2015 |''[[2 കൺട്രീസ്]]'' |ലയ |മലയാളം |Nominated - Filmfare Award for Best Actress - Malayalam |- |2016 |''[[തോപ്പിൽ ജോപ്പൻ]]'' |മരിയ |മലയാളം | |- | rowspan="3" |2017 |''[[ഉദാഹരണം സുജാത]]'' |ജില്ലാ കളക്ടർ |മലയാളം |Extended Cameo |- |''ക്രോസ്റോഡ് '' |ബദറുന്നീസ |മലയാളം |in the segment "''Badar''" |- |''ഗുഢാലോചന'' |പത്മ |മലയാളം | |- | rowspan="3" |2018 |''[[കാർബൺ (ചലച്ചിത്രം)|കാർബൺ]]'' |സമീറ |മലയാളം | |- |''നീലി'' |ലക്ഷ്മി |മലയാളം | |- |''ജോണി ജോണി യെസ് അപ്പ'' |അമല ജയകുമാർ |മലയാളം | |- | rowspan="2" |2019 |''[[9 (2018 ചലച്ചിത്രം)|9]]'' |ആനി |മലയാളം | |- |''[[കോടതി സമക്ഷം ബാലൻ വക്കീൽ]]'' |അനുരാധ സുദർശൻ |മലയാളം | |- |2020 |''[[ഫോറൻസിക്]]'' | |മലയാളം | |- |2021 |''[[മ്യാവൂ (ചലച്ചിത്രം)|മ്യാവൂ]]'' | |മലയാളം | |- |2022 |''[[ജനഗണമന (ചലച്ചിത്രം)|ജനഗണമന]]'' | |മലയാളം | |- |2023 |''[[മഹേഷും മാരുതിയും]]'' | |മലയാളം | |- |2023 |''[[ബാന്ദ്ര (ചലച്ചിത്രം)|ബാന്ദ്ര]]'' |സാക്ഷി |മലയാളം | |} ==അവലംബം== {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{imdb name|id=1952830|name=Mamta Mohandas}} [[വർഗ്ഗം:1984-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 14-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] 0yk0db2yyefoebqrmap9o05pcfyljwq 0 64276 4671869 4669388 2026-09-30T07:36:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671869 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rahul Gandhi}} {{Infobox officeholder | name = രാഹുൽ ഗാന്ധി | honorific-suffix = [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)]], [[ലോക്സഭാംഗം|എം.പി]] | image = [[File:Rahul Gandhi.png|center|250px]] | office = 12-ാമത് ലോക്സഭാ പ്രതിപക്ഷനേതാവ് | term_start = 09 June 2024 | term_end = | predecessor = [[സുഷമാ സ്വരാജ്]] | office1 = [[ലോക്സഭാംഗം]]<br>[[റായ്ബറേലി|റായ്ബറേലി ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം]] | term_start1 = 04 June 2024 | term_end1 = | predecessor1 = [[സോണിയ ഗാന്ധി]] | office2 = [[ലോക്സഭാംഗം]]<br>[[വയനാട് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|വയനാട്]] | term_start2 = 23 May 2019 | term_end2 = 17 June 2024 | predecessor2 = [[എം.ഐ. ഷാനവാസ്]] | successor2 = [[പ്രിയങ്ക ഗാന്ധി]] | office3 = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] പ്രസിഡന്റ് | president = | term_start3 = 16 December 2017 | term_end3 = 3 July 2019 | predecessor3 = [[സോണിയാ ഗാന്ധി]] | successor3 = മോത്തിലാൽ വോറ | office4 = ചെയർപേഴ്സൺ, [[ഇന്ത്യൻ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്സ്]] | term4 = 25 September 2007-17 December 2017 | term_end4 = | predecessor4 = Office established | successor4 = Amrinder Singh Raja Warring | office5 = ചെയർപേഴ്സൺ, [[National Students’ Union of India|നാഷണൽ സ്റ്റുഡൻ്റ്സ് യൂണിയൻ]] | term_start5 = 25 September 2007 | term_end5 = | predecessor5 = Office established | successor5 = | office6 = ജനറൽ സെക്രട്ടറി, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് | president6 = [[സോണിയ ഗാന്ധി]] | term_start6 = 25 September 2007 | term_end6 = 19 January 2013 | office7 = [[ലോക്സഭാംഗം]] <br> [[Amethi (Lok Sabha constituency)|അമേഠി]] | term_start7 = 17 May 2004 | term_end7 = 20 May 2019 | predecessor7 = [[സോണിയ ഗാന്ധി]] | successor7 = [[സ്മൃതി ഇറാനി]] | birth_date = {{birth date and age|1970|6|19|df=y}} | birth_place = [[ന്യൂ ഡൽഹി]] | religion = Hinduism | nationality = ഇന്ത്യ | relations = [[നെഹ്രു – ഗാന്ധി കുടുംബം]] | parents = [[രാജീവ് ഗാന്ധി]]<br>[[സോണിയ ഗാന്ധി]] | death_date = | death_place = | party = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] | alma_mater = [[സെൻറ്. സ്റ്റീഫൻസ് കോളജ്, ഡൽഹി|യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഡൽഹി]]<br>[[Harvard College|ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]<br>[[റോളിൻസ് കോളജ്]]<br>[[ട്രിനിറ്റി കോളജ്, കേംബ്രിഡ്ജ്]] | signature = Signature_of_Rahul_Gandhi.svg | website = {{url|www.rahulgandhi.com}} | constituency = [[റായ്ബറേലി|റായ്ബറേലി ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം]] | constituency1 = [[വയനാട് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം]] | constituency_AM1 = }} ഒരു [[ഇന്ത്യൻ]] രാഷ്ട്രീയ നേതാവാണ് '''രാഹുൽ ഗാന്ധി'''[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|. ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (INC) അംഗമായ അദ്ദേഹം നിലവിൽ [[ലോക്‌സഭ|ലോക്‌സഭയിലെ]] 12-ാമത്തെ [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായും]] 2024 ജൂൺ മുതൽ [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിലെ]] [[റായ്ബറേലി|റായ്ബറേലിയിലെ]] [[ലോക്‌സഭ|ലോക്‌സഭാംഗമായും]] പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 2019 മുതൽ 2024 വരെ [[വയനാട് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|വയനാട്ടിനെയും]] 2004 മുതൽ 2019 വരെ ഉത്തർപ്രദേശിലെ [[അമേഠി|അമേഠിയെയും]] അദ്ദേഹം പ്രതിനിധീകരിച്ചു. നെഹ്‌റു-ഗാന്ധി രാഷ്ട്രീയ കുടുംബത്തിലെ അംഗമായ രാഹുൽ 2017 ഡിസംബർ മുതൽ 2019 ജൂലൈ വരെ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിൻ്റെ പാർട്ടി പ്രസിഡൻ്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു[[ഇന്ത്യൻ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്സ്|. ഇന്ത്യൻ യൂത്ത് കോൺഗ്രസ്]], [[നാഷണൽ സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ സ്റ്റുഡൻ്റ്സ് യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ]] എന്നിവയുടെ ചെയർപേഴ്‌സണും രാജീവ് ഗാന്ധി ഫൗണ്ടേഷൻ്റെയും രാജീവ് ഗാന്ധി ചാരിറ്റബിൾ ട്രസ്റ്റിൻ്റെയും ട്രസ്റ്റിയുമാണ് രാഹുൽ. [[1970]] ജൂൺ 19-ന് മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടേയും]] [[കോൺഗ്രസ്]] പ്രസിഡന്റ് [[സോണിയാ ഗാന്ധി|സോണിയാ ഗാന്ധിയുടേയും]] മകനായി ജനിച്ച ഇദ്ദേഹം 2 വർഷത്തോളം ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്ന്റെ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=Charisma Is Not Enough |publisher=''[[Newsweek|Newsweek International]]'' |author=Sudip Mazumdar |date=25 December 2006 |url=http://www.msnbc.msn.com/id/16241337/site/newsweek/ |accessdate=2007-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070127214227/http://www.msnbc.msn.com/id/16241337/site/newsweek/ |archivedate=2007-01-27 |url-status=live }}</ref>. പ്രശ്സ്തമായ [[നെഹ്രു-ഗാന്ധി കുടുംബം|നെഹ്രു-ഗാന്ധി കുടുംബ]]ത്തിൽ നിന്നുള്ള രാഹുൽ തന്റെ ബാല്യത്തിൽ സുരക്ഷാകാരണങ്ങളാൽ നിരന്തരം സ്കൂളുകൾ മാറേണ്ടി വന്നിരുന്നു. വിദേശത്തു നിന്നും പഠനം കഴിച്ച രാഹുൽ റൗൾ വിൻസി എന്ന അപരനാമത്തിലാണ് അറിയപെട്ടിരുന്നത്.[https://www.dnaindia.com/india/report-rahul-completed-education-in-us-under-a-false-name-1251616|website=dnaindia.com] റോളിൻസ്, [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല|കേംബ്രിഡ്ജ്]] എന്നീ സർവകലാശാലകളിൽ നിന്ന് അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ, വികസനം, എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ ബിരുദം&nbsp; നേടിയ ഗാന്ധി ആദ്യം [[ലണ്ടൻ]] നിലെ ഒരു മാനേജ്മെന്റ് കൺസൾട്ടിങ് സ്ഥാപനമായ മോണിറ്റർ ഗ്രൂപ്പിലും പിന്നീട് [[മുംബൈ]]<nowiki/>യിലെ ബാക്കോപ്സ് എന്ന സ്ഥാപനത്തിലും ജോലി ചെയ്തു. 2004 മുതൽ [[ലോക്‌സഭാ]] അംഗമായ ഇദ്ദേഹം അമേഠിയിൽ നിന്ന് ലോക്‌സഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ച് വിജയിച്ച ഗാന്ധി, 2009ലും 2014ലും വീണ്ടും വിജയിച്ചു. 2019 മുതൽ വയനാട് മണ്ഡലത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു<ref>{{cite news |title=Gandhi detergent washes away caste |publisher=''[[The Times of India]]'' |author=Vidya Subrahmaniam |date=18 April 2004 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/623458.cms |accessdate=2007-02-09 }}</ref>. 2017 ഡിസംബറിൽ കോൺഗ്രസിന്റെ പ്രസിഡന്റെ സ്ഥാനം രാഹുൽ ഏറ്റെടുത്തു. 2019-2023 തിൽ ലോകസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തോൽവിയെ തുടർന്ന് രാജിവെച്ചു. == ആദ്യകാല ജീവിതം== 1970 ജൂൺ 19- നു [[ഡൽഹി]]യിലാണ് [[രാജീവ് ഗാന്ധി]]യുടേയും [[ഇറ്റലി|ഇറ്റാലിയൻ വംശജയായ]] [[സോണിയാ ഗാന്ധി]]യുടേയും രണ്ടു മക്കളിൽ മൂത്തവനായ രാഹുലിന്റെ ജനനം. രാഹുലിന്റെ പിതാവ് രാജീവ് ഗാന്ധി, മുത്തശ്ശി ഇന്ദിരാഗാന്ധി, മുതുമുത്തശ്ശൻ ജവഹർലാൽ നെഹ്രു എന്നിവരെല്ലാം ഇന്ത്യയുടെ [[പ്രധാനമന്ത്രി]] പദം അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാമഹനായിരുന്ന [[ഫിറോസ്‌ ഗാന്ധി|ഫിറോസ് ഗാന്ധി]] ഗുജറാത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു പാർസി വംശജനായിരുന്നു. [[പ്രിയങ്കാ ഗാന്ധി]] ഇളയ സഹോദരിയും [[റോബർട്ട് വാധ്ര]] സഹോദരി ഭർത്താവുമാണ്. 1981 മുതൽ 1983 വരെ [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ]] [[ഡെറാഡൂൺ|ഡെറാഡൂണിലെ]] ഡൂൺ സ്കൂളിൽ പ്രവേശനം നേടുന്നതിനുമുമ്പ് രാഹുൽ ഗാന്ധി ഡൽഹി സെന്റ് കൊളംബ സ്കൂളിൽ ചേർന്നു.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Unplugged-Rahul-Gandhi/articleshow/4144215.cms|title=Unplugged: Rahul Gandhi – The Times of India|accessdate=12 April 2014|date=7 August 2009|publisher=Timesofindia.indiatimes.com}}</ref> അതേസമയം, പിതാവ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയും 1984 ഒക്ടോബർ 31 ന് അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധി വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം പ്രധാനമന്ത്രിയായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. സിഖ് തീവ്രവാദികളിൽ നിന്ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ കുടുംബം നേരിട്ട സുരക്ഷാ ഭീഷണികളെത്തുടർന്ന് രാഹുൽ ഗാന്ധിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരി പ്രിയങ്കയും പിന്നീട് ഭവനത്തിലിരുന്ന് സ്‌കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം നേടി.<ref name="NYTimes">{{cite news|title=Foes of Gandhi make targets of his children|work=The New York Times|author=Sanjay Hazarika|date=16 July 1989|url=https://www.nytimes.com/1989/07/16/world/foes-of-gandhi-make-targets-of-his-children.html|accessdate=24 February 2014}}</ref> ബിരുദ പഠനത്തിനുമുന്നോടിയായി 1989 ൽ ദില്ലി സെന്റ് സ്റ്റീഫൻസ് കോളേജിൽ ചേർന്ന രാഹുൽ ഗാന്ധി ഒന്നാം വർഷ പരീക്ഷ പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാലയിലേക്ക് മാറി.<ref name="dnaed">[http://www.dnaindia.com/india/report_rahul-completed-education-in-us-under-a-false-name_1251616 Rahul completed education in US under a false name – India – DNA]. ''Daily News and Analysis''. (30 April 2009). Retrieved 9 August 2011.</ref> 1991 ലെ ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് റാലിയിൽ പിതാവ് രാജീവ് ഗാന്ധിയെ തമിഴ് പുലികൾ (എൽടിടിഇ)<ref>{{cite news|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1503/15030150.htm|title=The accused, the charges, the verdict|work=[[Frontline (U.S. TV series)|Frontline]]|date=7 February 2010}}</ref> കൊലപ്പെടുത്തിയ ശേഷം, സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] [[ഫ്ലോറിഡ|ഫ്ലോറിഡയിലെ]] [[റോളിൻസ് കോളേജ്|റോളിൻസ് കോളേജിലേക്ക്]] അദ്ദേഹം മാറുകയും അവിടെനിന്ന് ബി.എ. ബിരുദം നേടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/newsweek-apologises-to-rahul-gandhi/21088/1|title=Newsweek apologises to Rahul Gandhi|work=[[The Indian Express]]|date=27 January 2007}}</ref> റോളിൻസ് കോളജിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് റൗൾ വിൻസി എന്ന ഓമനപ്പേര് സ്വീകരിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിത്വം സർവകലാശാലാ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും സുരക്ഷാ ഏജൻസികൾക്കും മാത്രമേ അറിയാമായിരുന്നുള്ളു.<ref name="dnaed2" /><ref>[http://www.outlookindia.com/article.aspx?240575 A Question Of TheHeir & Now] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420064149/http://www.outlookindia.com/article.aspx?240575 |date=2014-04-20 }}. Outlook India. Retrieved 9 August 2011.</ref> തുടർപഠനത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം 1995 ൽ കേംബ്രിഡ്ജിലെ ട്രിനിറ്റി കോളേജിൽ നിന്ന് ഒരു എംഫിൽ നേടി.<ref>{{cite news|title=Cambridge varsity confirms Rahul's qualifications|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-international/article319541.ece|accessdate=24 August 2011|newspaper=The Hindu|date=29 April 2009|location=Chennai, India|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025518/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-international/article319541.ece|url-status=dead}}</ref> ==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം== 2004 മാർച്ചിൽ ഗാന്ധി 2004 മേയ് മാസത്തെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അന്ന് [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിൽ]] ആകെയുള്ള 80 ലോക്സഭാ മണ്ഡലങ്ങളിൽ 10 എണ്ണം മാത്രം കോൺഗ്രസിന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരിക്കുകയും ബാക്കി മണ്ഡലങ്ങളിൽ കോൺഗ്രസ് മോശം പ്രകടനം കാഴ്ച്ചവയ്ക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="amethihistory">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3557045.stm|publisher=BBC News|title=Gandhi fever in Indian heartlands|date=22 March 2004|accessdate=22 May 2010|first=Sanjoy|last=Majumder}}</ref> അക്കാലത്ത്, ഈ നീക്കം രാഷ്ട്രീയ വ്യാഖ്യാതാക്കൾക്കിടയിൽ ആശ്ചര്യമുണ്ടാക്കിയിരുന്നു; എന്തെന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരി [[പ്രിയങ്കാ ഗാന്ധി|പ്രിയങ്ക ഗാന്ധി]] കൂടുതൽ ഊർജ്ജസ്വലയായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും കൂടുതൽ വിജയ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് കരുതപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ രാഷ്ട്രീയ കുടുംബത്തിൽനിന്നുള്ള ഒരു യുവ അംഗത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം ഇന്ത്യയിലെ യുവജനങ്ങളിൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ നഷ്ടപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ സൌഭാഗ്യത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുമെന്ന അഭ്യൂഹങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="rahulrun">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3560771.stm|publisher=BBC News|title=The riddle of Rahul Gandhi|date=23 March 2004|accessdate=22 May 2010|first=Soutin|last=Biswas}}</ref> വിദേശ മാധ്യമങ്ങൾക്ക് നൽകിയ തന്റെ ആദ്യ അഭിമുഖത്തിൽ രാഹുൽ ഗാന്ധി തന്റെ രാജ്യം ഒന്നാണെന്ന് ചിത്രീകരിച്ചരിച്ചതോടൊപ്പം ജാതിപരവും, മതപരവുമായ പിരിമുറുക്കങ്ങൾ കുറയ്ക്കാൻ യത്നിക്കുമെന്ന് ഉദ്ഘോഷിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="amethi" /> പിതാവിന്റെ മണ്ഡലവും ഒപ്പം കുടുംബത്തിന്റെ ശക്തികേന്ദ്രവുമായ [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശി]]ലെ അമേഠിയിൽ നിന്നും ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ അദ്ദേഹം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3711881.stm|publisher=BBC News|title=India elections: Good day – bad day|date=2 June 2004|accessdate=22 May 2010}}</ref> അയൽ മണ്ഡലമായ [[റായ്ബറേലി|റായ് ബറേലിയിലേക്ക്]] മാറുന്നതുവരെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതാവ് [[സോണിയ ഗാന്ധി]]യുടെ മണ്ഡലമായിരുന്നു അമേഠി. പിന്നിടവർ റായ് ബറേലിയിലേക്ക് മാറി. 2006 വരെ അദ്ദേഹം മറ്റൊരു പദവിയും വഹിച്ചിരുന്നില്ല.<ref name="ttelegraph">{{cite news|title=Varun' Feroze is better – BJP young gun set for entry to Lok Sabha picks his name|url=http://www.telegraphindia.com/1060520/asp/nation/story_6246911.asp|accessdate=20 January 2013|newspaper=The Telegraph|date=20 May 2006|archive-date=2009-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107223229/http://www.telegraphindia.com/1060520/asp/nation/story_6246911.asp|url-status=dead}}</ref> 2019-ൽ [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിലെ]] [[അമേഠി]] മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും കേരളത്തിലെ [[വയനാട്]] മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം മത്സരിച്ചു. അമേഠിയിൽ തോൽവി ഏറ്റുവാങ്ങിയ അദേഹം [[വയനാട് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|വയനാട്ടിൽ]] റെക്കോർഡ് ഭൂരിപക്ഷത്തിന് വിജയിച്ചു. ഹത്രാസിൽ കൂട്ട ബലാത്സംഗത്തിനിരയായി കൊല്ലപ്പെട്ട ഇരുപതുകാരിയുടെ കുടുംബത്തെ സന്ദർശിക്കുന്നതിനായി പുറപ്പെട്ട രാഹുൽ ഗാന്ധിയേ ഒക്ടോബർ 1, 2020 നു യു.പി. പോലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തു വിട്ടയച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/news/india/rahul-priyanka-taken-into-preventive-custody-after-clash-with-cops-on-highway-1.5097647|title=അറസ്റ്റ് ചെയ്ത രാഹുലിനേയും പ്രിയങ്കയേയും വിട്ടയച്ചു; ഹത്രാസ്‌ സന്ദർശിക്കാനാകാതെ മടങ്ങി|access-date=2020-10-01|language=en}}</ref> 2024 ലെ [[ഇന്ത്യൻ പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് (2024)|ഇന്ത്യൻ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പി]]<nowiki/>ന് മുന്നോടിയായി, രാജ്യം അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത [[ഭാരത് ജോഡോ യാത്ര]]<nowiki/>യും ഭാരത് ജോഡോ ന്യായ് യാത്രയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംരംഭങ്ങൾക്ക് രാഹുൽ ഗാന്ധി നേതൃത്വം നൽകി. ഈ സംരംഭങ്ങൾ ഐക്യം വളർത്താനും വിഭജന രാഷ്ട്രീയത്തെ ചെറുക്കാനും ലക്ഷ്യമിട്ടിരുന്നു, അതേസമയം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസി]]<nowiki/>ൻ്റെ (INC) വോട്ടർമാർക്കിടയിൽ ദൃശ്യപരത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 99 സീറ്റുകൾ നേടി, മുൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പുരോഗതിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുകയും പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം ആദ്യമായി ഔദ്യോഗിക പ്രതിപക്ഷ പദവി വീണ്ടെടുക്കാൻ പാർട്ടിയെ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[വയനാട് ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|വയനാട്]], [[റായ്ബറേലി]] എന്നീ രണ്ടിടങ്ങളിലായി ജനവിധി തേടിയ അദ്ദേഹം രണ്ട് മണ്ഡലങ്ങളിലും വിജയിച്ചു. തന്റെ അമ്മ [[സോണിയ ഗാന്ധി|സോണിയ ഗാന്ധിയു]]<nowiki/>ടെ പിൻഗാമിയായി, [[റായ്ബറേലി]] മണ്ഡലം തിരഞ്ഞെടുത്ത അദ്ദേഹത്തെ, ഈ വിജയത്തെത്തുടർന്ന്, [[പാർലമെന്റ്|പാർലമെൻ്റിലെ]] [[പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് (ഇന്ത്യ)|പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി]] അദ്ദേഹത്തെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്തു, പാർട്ടിയിലും പ്രതിപക്ഷ ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഒരു പ്രമുഖ വ്യക്തിയെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്ക് ശക്തിപ്പെടുത്തി. == തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ == {| class="wikitable sortable" |+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ <ref>{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-06-01 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-06-01 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}</ref> ! വർഷം !! മണ്ഡലം || വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും വോട്ടും !! മുഖ്യ എതിരാളി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും വോട്ടും || രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യ എതിരാളി || പാർട്ടിയും മുന്നണിയും വോട്ടും !കുറിപ്പ് |- |2004 |[[അമേഠി|അമേഠി ലോകസഭാമണ്ഡലം]] | style="text-align:center; background-color: #9eff9e" ! |'''[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]''' |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] 3,90,179 |ചന്ദ്രപ്രകാശ് മിശ്ര മതിയാരി |[[ബഹുജൻ സമാജ് പാർട്ടി]] 99,326 |രാം വിലാസ് വേദാന്തി |[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] 55,438 | |- |2009 |[[അമേഠി|അമേഠി ലോകസഭാമണ്ഡലം]] | style="text-align:center; background-color: #9eff9e" ! |'''[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]''' |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] 4,64,195 |ആശിഷ് ശുക്ള |[[ബഹുജൻ സമാജ് പാർട്ടി]] 93,997 |പ്രദീപ് കുമാർ സിംഗ് |[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] 37,570 | |- |2014 |[[അമേഠി|അമേഠി ലോകസഭാമണ്ഡലം]] | style="text-align:center; background-color: #9eff9e" ! |'''[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]''' |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] 4,08,651 |[[സ്മൃതി ഇറാനി]] |[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] 3,00,748 |ധർമ്മേന്ദ്ര പ്രതാപ് സിംഗ് |[[ബഹുജൻ സമാജ് പാർട്ടി]] 57,716 | |- | rowspan="2" |2019 |[[അമേഠി|അമേഠി ലോകസഭാമണ്ഡലം]] | style="text-align:center; background-color: #ffc7c7" ! |'''[[സ്മൃതി ഇറാനി]]''' |[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] 4,68,514 |[[സ്മൃതി ഇറാനി]] |[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] 4,68,514 |ധ്രുവ് ലാൽ |സ്വതന്ത്രൻ, 7,816 | |- | [[വയനാട് ലോകസഭാമണ്ഡലം]] | style="text-align:center; background-color: #9eff9e" ! |'''[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]''' || [[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്]] 7,06,367 || [[പി.പി. സുനീർ]] || [[സി.പി.ഐ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.|എൽ.ഡി.എഫ്]] 274597 || [[തുഷാർ വെള്ളാപ്പള്ളി]] || [[ബി.ഡി.ജെ.എസ്.]], [[എൻ.ഡി.എ.]], 78816 | |- | rowspan="2" |2024 |[[വയനാട് ലോകസഭാമണ്ഡലം]] | style="text-align:center; background-color: #9eff9e" ! |'''[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]''' |[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്]] 6,47,445 |[[ആനി രാജ]] |[[സി.പി.ഐ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.|എൽ.ഡി.എഫ്]] 2,83,023 |[[കെ. സുരേന്ദ്രൻ (രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ)|കെ. സുരേന്ദ്രൻ]] |[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] 1,41,045 | rowspan="2" |'''റായ്ബറേലി തിരഞ്ഞെടുത്തു''' |- |[[റായ്ബറേലി]] [[വയനാട് ലോകസഭാമണ്ഡലം|ലോകസഭാമണ്ഡലം]] | style="text-align:center; background-color: #9eff9e" ! |'''[[രാഹുൽ ഗാന്ധി]]''' |[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] 6,87,649 |ദിനേശ് പ്രതാപ് സിംഗ് |[[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] 2,97,619 |താക്കൂർ പ്രസാദ് യാദവ് |[[ബഹുജൻ സമാജ് പാർട്ടി]] 21,624 |} ==അവലംബം== <references/>{{പതിനേഴാം ലോകസഭയിൽ കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള അംഗങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:നെഹ്രു–ഗാന്ധി കുടുംബം]] [[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹി സർവ്വകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഡൂൺ സ്കൂൾ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] [[വർഗ്ഗം:1970-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ പ്രസിഡന്റുമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒന്നിലധികം മണ്ഡലങ്ങളിൽ ഒരേ സമയം മൽസരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിപക്ഷനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം: കാശ്മീരി പണ്ഡിറ്റുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനെട്ടാം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ]] 29z5gh8cozux3gwdfyllnh58rx68m0g 0 67470 4671874 4632356 2026-09-30T08:02:50Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671874 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rahman (actor)}} {{ToDisambig|വാക്ക്=റഹ്‌മാൻ}}{{Infobox person | name = റഹ്‌മാൻ | image = Rahman wiki.jpg | caption = | birth_name = റാഷിൻ റഹ്മാൻ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1967|5|23}} | birth_place = [[കോഴിക്കോട്]] | death_date = | death_place = | children = 2 | mother = സാവിത്രി | father = റഹ്മാൻ | relatives = [[എ. ആർ. റഹ്മാൻ]] (Co-Brother) | website = {{url|http://www.actorrahman.com}}| | imagesize = 230px | occupation = | yearsactive = 1983 – ഇതുവരെ | spouse = മെഹറുന്നിസ (1993-present) }} മലയാളിയായ ഒരു [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ]] ചലച്ചിത്രനടനാണ് '''റഹ്‌മാൻ''' (ജനനം [[മേയ് 23]], [[1967]] - ). യഥാർത്ഥ പേര്- റഷീൻ റഹ്‌മാൻ, [[തമിഴ്]],[[മലയാളം]], [[തെലുങ്ക്]] ഭാഷകളിലായി നൂറ്റമ്പതിലേറെ ചിത്രങ്ങളിൽ നായക-ഉപനായക വേഷങ്ങൾ ചെയ്തു. എൺപതുകളിലും തൊണ്ണൂരുകളിലും മലയാള സിനിമയിലെ ഏറ്റവും താരമൂല്യമുള്ള സൂപ്പർതാരങ്ങളിൽ ഒരാളായിരുന്നു റഹ്മാൻ.<ref name="thehindu">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/hero-is-now-actor-of-substance/article5947756.ece|title=Hero is now actor of substance|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=2014-07-20|archive-date=2014-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430235126/http://www.thehindu.com/features/cinema/hero-is-now-actor-of-substance/article5947756.ece|url-status=dead}}</ref> [[തമിഴ്]], [[തെലുങ്ക്]] ഭാഷകളിലേക്ക് കളം മാറ്റിയതോടെ മലയാളത്തിൽ ഇടവേള വന്നു. തമിഴ്, തെലുങ്ക് സിനിമകളിൽ രഘുമാൻ, രഘു എന്നീ സ്‌ക്രീൻ നാമങ്ങളിലൂടെയും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു. സംവിധായകൻ [[പി. പത്മരാജൻ|പത്മരാജന്റെ]] കണ്ടെത്തലായിരുന്നു റഹ്മാൻ. ആറടി രണ്ടിഞ്ച് ഉയരമുള്ള റഹ്മാൻ ഒരുകാലത്ത് മലയാള സിനിമയിലെ ഏറ്റവും തിരക്കുള്ള യുവ നടനായിരുന്നു. [[ഐ.വി. ശശി]], [[ഭരതൻ]], [[പി. പത്മരാജൻ|പത്മരാജൻ]], [[കെ. ബാലചന്ദർ|കെ. ബാലചന്ദർ]], [[പ്രിയദർശൻ]], [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]] തുടങ്ങിയ പ്രശസ്ത സംവിധായകരുടെ ചിത്രങ്ങളിൽ നായകവേഷങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. [[ശിവാജി ഗണേശൻ]], [[പ്രേംനസീർ]] തുടങ്ങിയ പഴയതലമുറയ്ക്കൊപ്പവും അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചു. [[മമ്മൂട്ടി]], [[മോഹൻലാൽ]], റഹ്മാൻ കൂട്ടുകെട്ടിന്റേതായി ഏഴ് ചിത്രങ്ങൾ പുറത്തുവന്നു. ഇവയിലേറെയും സൂപ്പർ ഹിറ്റുകളായിരുന്നു. സംഗീത സംവിധായകൻ [[എ.ആർ. റഹ്മാൻ|എ.ആർ. റഹ്മാന്റെ]] ഭാര്യാസഹോദരിയുടെ ഭർത്താവാണ്. 2004 മുതൽ മലയാള സിനിമകളിൽ തിരിച്ചുവരവ് നടത്തിയ ഇദ്ദേഹം 2000 ന് ശേഷം തമിഴ്, തെലുങ്ക് ചിത്രങ്ങളിൽ നായക, ഉപനായക വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="manoramaonline">{{cite web|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=14280615&programId=1073752204&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3|title=Manorama Online &#124; Interviews|accessdate=2014-07-20|publisher=manoramaonline.com|archiveurl=https://archive.today/20131128031118/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=14280615&programId=1073752204&channelId=-1073750705&BV_ID=@@@&tabId=3|archivedate=28 November 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == 1967 മെയ് 27 ന് കെ.എം.അബ്ദുറഹ്‌മാന്റേയും സാവിത്രി നായരുടെയും മകനായി [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ|ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകളിലെ]] [[അബുദാബി|അബുദാബിയിൽ]] ജനിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.marunadanmalayali.com/more/obituary/rahman-s-father-kma-rahman-passes-away-132711|title=സിനിമാ താരം റഹ്മാന്റെ പിതാവ് കെ.എം.എ റഹ്മാൻ അന്തരിച്ചു; അന്ത്യം നിലമ്പൂരിലെ വീട്ടിൽ}}</ref> [[മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരാണ്]] സ്വദേശം. റഷീൻ എന്നായിരുന്നു റഹ്മാന്റെ യഥാർത്ഥ പേര്. സിനിമയിൽ വന്നപ്പോൾ പിതാവിന്റെ പേര് സ്വന്തം പേരാക്കുകയായിരുന്നു.[[ബാംഗ്ലൂർ|ബാംഗ്ലൂരിലെ]] [[ബാൽഡ്വിൻ ബോയ്സ് ഹൈസ്കൂൾ]], [[അബുദാബി സെന്റ് ജോസഫ് സ്കൂൾ]], [[ഊട്ടി റെക്സ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ]], [[മമ്പാട് എം.ഇ.എസ്. കോളജ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലായി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കിയ [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തിലെ]] കച്ച് വംശജയായ മെഹ്റുന്നിസയെയാണ് വിവാഹം കഴിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇവർക്ക് റുഷ്ദ, അലീഷ എന്നീ രണ്ടു മക്കളുണ്ട്. [[ഓസ്കാർ അവാർഡ്]] ജേതാവ് [[എ.ആർ. റഹ്മാൻ]], റഹ്മാന്റെ ഭാര്യാസഹോദരിയുടെ ഭർത്താവാണ്. [[1987]] വരെ [[കോഴിക്കോട്]] താമസിച്ച റഹ്മാൻ പിന്നീട് മൂന്നു വർഷം [[ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരിലാണ്]] താമസിച്ചത്. [[1990]]ൽ [[ചെന്നൈ]]യിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കി. == ചലച്ചിത്ര ലോകം == === മലയാളം സിനിമ === <!-- [[ചിത്രം:5407.jpg|right|thumb|200px|കൂടും തേടി എന്ന ചിത്രത്തിൽ റഹ്മാൻ]] --> [[പത്മരാജൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[കൂടെവിടെ]] ആയിരുന്നു റഹ്മാന്റെ ആദ്യ മലയാളചിത്രം. ഈ ചിത്രത്തിലെ രവി പൂത്തൂരാൻ എന്ന കൗമാരക്കാരന്റെ വേഷത്തോടെ മലയാളത്തിൽ റഹ്മാൻ തന്റെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചു. [[1983]]ലാണ് കൂടെവിടെ പുറത്തിറങ്ങിയത്. ആ വർഷത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച സഹനടനുള്ള സംസ്ഥാന സർക്കാർ പുരസ്കാരവും രവി പുത്തൂരാനിലൂടെ റഹ്മാൻ നേടി. എൺപതുകളിൽ മലയാളത്തിലെ സൂപ്പർതാരമായിരുന്നു റഹ്മാൻ. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും താരപദവിയിലേക്ക് എത്തുന്നതിനു മുൻപു തന്നെ മാധ്യമങ്ങൾ റഹ്മാനെ സൂപ്പർതാരമായി വിളിച്ചു തുടങ്ങിയിരുന്നു. അക്കാലത്തെ ഏതാണ്ട് എല്ലാ സംവിധായകരുടെയും ചിത്രങ്ങളിൽ റഹ്മാൻ അഭിനയിച്ചു. [[കാണാമറയത്ത്]], [[വാർത്ത (ചലച്ചിത്രം)|വാർത്ത]], [[പൂമുഖപ്പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത് (മലയാളചലച്ചിത്രം)|പൂമുഖപ്പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്]], [[അടിയൊഴുക്കുകൾ]], [[കരിയിലക്കാറ്റുപോലെ]] തുടങ്ങിയ സൂപ്പർഹിറ്റ് ചിത്രങ്ങൾ റഹ്മാന്റേതായി പുറത്തുവന്നു. ''[[പൂമുഖപ്പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ റഹ്മാൻ നായകവേഷവും മോഹൻലാൽ വില്ലൻ വേഷവും ചെയ്തു എന്നതിൽ നിന്നു തന്നെ റഹ്മാന്റെ അന്നത്തെ താരമൂല്യം മനസ്സിലാക്കാം. ഭരതന്റെ [[ഇത്തിരിപ്പൂവേ ചുവന്നപൂവേ|ഇത്തിരി പൂവേ ചുവന്ന പൂവേ]], [[ചിലമ്പ്]], [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ|കെ.എസ്. സേതുമാധവന്റെ]] [[സുനിൽ വയസ് 20]], [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്|സത്യൻ അന്തിക്കാടിന്റെ]] [[ഗായത്രീദേവി എന്റെ അമ്മ]] തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലെ അഭിനയം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. എൺപതുകളുടെ അവസാനം തമിഴ് ചിത്രങ്ങളിലും അഭിനയിച്ചു തുടങ്ങിയതോടെ റഹ്മാൻ മലയാള സിനിമയിൽ നിന്ന് മെല്ലെ അകന്നു. വർഷം ഒരു ചിത്രം എന്ന കണക്കിൽ കുറെ സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചുവെങ്കിലും പിന്നീട് തീർത്തും ഇല്ലാതെയായി. [[1997]] മുതൽ [[2003]] വരെയുള്ള ഏഴ് വർഷത്തിനിടയിൽ ഒരു മലയാള സിനിമയിൽ മാത്രമാണ് റഹ്മാൻ അഭിനയിച്ചത്. തൊണ്ണൂറുകളിൽ റഹ്മാൻ അഭിനയിച്ച [[ഐ.വി. ശശി|ഐ.വി. ശശിയുടെ]] '[[അപാരത]]' എന്ന ചിത്രം മാത്രമാണ് വിജയിച്ചത്. മറ്റുള്ളവയൊക്കെ പരാജയമായി. നീണ്ട ഇടവേളയ്ക്കു ശേഷം 2006ൽ റഹ്മാൻ മലയാളത്തിലേക്കു തിരിച്ചുവന്നു. [[രഞ്ജിത്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[ബ്ലാക്ക്]] എന്ന [[മമ്മൂട്ടി]] ചിത്രത്തിലെ ഉപനായക വേഷം ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. തൊട്ടടുത്ത വർഷം അൻവർ റഷീദിന്റെ [[രാജമാണിക്യം|രാജമാണിക്യത്തിലും]] ശ്രദ്ധേയമായ വേഷം ചെയ്തു. [[2007]] ൽ രണ്ടു ചിത്രങ്ങളിൽ നായക വേഷങ്ങൾ ചെയ്തു. പത്തു വർഷത്തിനു ശേഷമായിരുന്നു മലയാളത്തിൽ റഹ്മാൻ നായകനായി ഒരു ചിത്രം പുറത്തുവന്നത്. [[എബ്രാഹം ലിങ്കൺ]] എന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ പക്ഷേ, [[കലാഭവൻ മണി|കലാഭവൻ മണിയും]] മറ്റൊരു നായകനായി ഉണ്ടായിരുന്നു. [[മഹാസമുദ്രം (ചലച്ചിത്രം)|മഹാസമുദ്രം]], [[ഭാർഗവചരിതം മൂന്നാം ഖണ്ഡം]],[[ഗോൾ]],[[റോക്ക് എൻ റോൾ]], [[നന്മ]], [[വെറുതെ ഒരു ഭാര്യ]] (അതിഥി വേഷം), [[മോസ് എൻ ക്യാറ്റ്]], [[മഞ്ചാടിക്കുരു]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലും റഹ്മാൻ പിന്നീട് അഭിനയിച്ചു. [[അഞ്ജലി മേനോൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[മഞ്ചാടിക്കുരു]] തിരുവനന്തപുരം രാജ്യാന്തര ചലച്ചിത്രോൽസവത്തിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. [[പ്രമോദ് പപ്പൻ]] സംവിധാനം ചെയ്യുന്ന '[[മുസാഫിർ]], [[രാജസേനൻ]] സംവിധാനം ചെയ്യുന്ന [[ഭാര്യ ഒന്ന്, മക്കൾ മൂന്ന്]]. ട്രാഫിക്...എന്നീ ചിത്രത്തിൽ നായകവേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. 2024 ൽ റഹ്മാൻ നായകനായി ഒമർലുലു ചിത്രം ചിത്രീകരണം തുടരുന്നു - Bad Boyz - === തമിഴ് സിനിമ === 1986ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''നിലവേ മലരേ''യാണ് റഹ്മാന്റെ ആദ്യ തമിഴ് ചിത്രം. തമിഴ് നടൻ [[വിജയ്|വിജയിൻറെ]] അച്ഛനും പ്രശസ്ത സംവിധായകനുമായ എസ്. എ. ചന്ദ്രശേഖറായിരുന്നു ഈ ചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്തത്. നിലവേ മലരേ വൻ വിജയം നേടി. ഈ ചിത്രം [[പ്രിയവദയ്ക്കൊരു പ്രണയഗീതം]] എന്ന പേരിൽ മലയാളത്തിലും ഡബ് ചെയ്തു പുറത്തിറക്കി. കണ്ണേ കണ്ണേമുതേ, വസന്തരാഗം, അൻപുള്ള അപ്പ, ഒരുവർ വാഴും ആലയം തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലും തൊട്ടടുത്ത വർഷങ്ങളിൽ റഹ്മാൻ അഭിനയിച്ചു. അൻപുള്ള അപ്പയിൽ ശിവാജി ഗണേശനൊപ്പമാണ് റഹ്മാൻ അഭിനയിച്ചത്. [[1989]]ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ കെ. ബാലചന്ദ്രറിന്റെ പുതു പുതു അർത്ഥങ്ങൾ എന്ന ചിത്രമാണ് റഹ്മാനെ തമിഴിലെ തിരക്കുള്ള താരമാക്കിയത്. വൻ വിജയം നേടിയ ഈ ചിത്രം മൂന്നുറു ദിവസത്തോളം തുടർച്ചയായി പ്രദർശിപ്പിച്ചു. [[ഇളയരാജ|ഇളയരാജയുടെ]] നിരവധി ഹിറ്റ് ഗാനങ്ങളുള്ള ഈ ചിത്രത്തിൽ സിത്താരയും ഗീതയും ആയിരുന്നു റഹ്മാന്റെ നായികമാർ. തമിഴിലെ സൂപ്പർ ഹിറ്റ് സംവിധായകൻ [[കെ.എസ്. രവികുമാർ|കെ.എസ്. രവികുമാറിന്റെ]] ആദ്യ ചിത്രമായ പുരിതായതെ പുതിർ റഹ്മാൻ നായകനായ മറ്റൊരു സൂപ്പർഹിറ്റ് ചിത്രമായി. [[വസന്ത്]] സംവിധാനം ചെയ്ത നീ പാതി നാൻ പാതി, ചിന്ന ദളപതി, ആത്മ, ഉടൻ പിറപ്പ്, അതിരടിപ്പടൈ, പൊൻവിലങ്ക്, കറുപ്പു വെള്ളൈ, കൽക്കി തുടങ്ങിയ റഹ്മാന്റെ ചിത്രങ്ങളും സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. എ.ആർ. റഹ്മാൻ സംഗീതസംവിധാനം ചെയ്ത [[സംഗമം]] എന്ന ചിത്രം പ്രതീക്ഷിച്ച വിജയം നേടാതെ വന്നതോടെ റഹ്മാന്റെ താരമൂല്യത്തിന് തമിഴിൽ മങ്ങലേറ്റു. കെ.എസ്. രവികുമാറിന്റെ എതിരി എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് റഹ്മാൻ പിന്നീട് തമിഴിൽ തിരിച്ചെത്തുന്നത്. അമീർ സുൽത്താന്റെ റാം, [[ഹരികുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത തൂത്തുക്കുടി, വിഷ്ണുവർദ്ധന്റെ [[ബില്ല]] തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലും റഹ്മാൻ പിന്നീട് അഭിനയിച്ചു. എതിരി, റാം എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലാണ് റഹ്മാൻ ആദ്യമായി സ്വന്തം ശബ്ദത്തിൽ ഡബ് ചെയ്തത്. തൂത്തുക്കിടിയിലെയും റാമിലെയും അഭിനയം നിരൂപകരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. റഹ്മാൻ അഭിനയിച്ച ആദ്യ വില്ലൻ വേഷമായിരുന്നു എതിരി. പിന്നീട് ബില്ലയിലും റഹ്മാൻ വില്ലൻ വേഷം ചെയ്തു. [[മുരളീകൃഷ്ണ]] സംവിധാനം ചെയ്യുന്ന ബലം, [[അഹമദ്]] സംവിധാനം ചെയ്യുന്ന വാമനൻ എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലാണ് റഹ്മാന്ർ ഇപ്പോൾ തമിഴിൽ അഭിനയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ആദ്യ ചിത്രമായ കൂടെവിടെയിലെ നായിക [[സുഹാസിനി|സുഹാസിനിക്കൊപ്പം]] 25 വർഷത്തെ ഇടവേളയ്ക്കു ശേഷം റഹ്മാൻ അഭിനയിക്കുന്ന ചിത്രമാണ് ബലം. റഹ്മാന്റെ മലയാളത്തിലെ ഭാഗ്യ ജോഡിയായിരുന്ന [[രോഹിണി]] വാമനനിലു അഭിനയിക്കുന്നുണ്ട്. === തെലുഗു സിനിമ === [[1986]]ൽ റഹ്മാന്റെ ആദ്യ തെലുഗു ചിത്രമായ രാസലീല പുറത്തുവന്നു. ചിത്രം നല്ല വിജയം നേടി. തൊട്ടുപിന്നാലെ അഭിനയിച്ച ചിനാരി സ്നേഹം എന്ന ചിത്രവും റഹ്മാന്റെ തെലുഗു വിജയം ചിത്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. സൂപ്പർഹിറ്റ് സംവിധായകനായ കോടി രാമകൃഷ്ണയുടെ ഭാരത് ബന്ദ് എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ വൻവിജയമാണ് തെലുഗു സിനിമയിൽ റഹ്മാന്റെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചത്. [[കെ. വാസു|കെ. വാസുവിന്റെ]] റപ്പൂട്ടി റൌഡി (ചിന്ന ദളപതി - തമിഴ്), [[ആർ.കെ. ശെൽവമണി|ആർ.കെ. ശെൽവമണിയുടെ]] സമരം എന്നിവയും റഹ്മാന്റെ സൂപ്പർഹിറ്റ് തെലുഗു ചിത്രങ്ങളാണ്. [[വിജയശാന്തി|വിജയശാന്തിയുടെ]] നായകനായി അഭിനയിച ശ്രീമതി സത്യഭാമ, കമാൻഡർ ജ്യോതി തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളും റഹ്മാന്റേതായി തെലുങ്കിൽ പുറത്തുവന്നു. 2005 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ധൈര്യം എന്ന ചിത്രം പരാജയപ്പെട്ടതോടെ തെലുങ്കിലും റഹ്മാന് ഇടവേള വന്നു. തിരിച്ചുവരവിലും റഹ്മാൻ തെലുങ്കിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചു. എബ്രാഹം ലിങ്കൺ എന്ന മലയാള സിനിമയുടെ തെലുഗു ഡബ്ബിങ് നല്ല കളക്ഷൻ നേടിയതോടെ കൂടുതൽ അവസരങ്ങൾ റഹ്മാനെ തേടിയെത്തി. മുത്തയാല സുബ്ബയയ്യയുടെ ആലയം കഴിഞ്ഞ വർഷം പുറത്തിറങ്ങി. ഈ ചിത്രം സാമാന്യം നല്ല വിജയം നേടി. ബില്ലയുടെ തെലുഗു പതിപ്പായി ബില്ല-2009ലും റഹ്മാൻ അഭിനയിച്ചു. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == ആദ്യ ചിത്രത്തിലൂടെ തന്നെ മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന അവാർഡ് നേടി. [[കൂടെവിടെ]] എന്ന പത്മരാജൻ ചിത്രമാണ് ഈ ബഹുമതി നേടിക്കൊടുത്തത്. ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ്, ഫിലിം ചേമ്പർ അവാർഡുകളും കൂടെവിടെ റഹ്മാന് നേടിക്കൊടുത്തു. മലയാള സിനിമയുടെ 78 വർഷത്തെ ചരിത്രത്തിലെ ട്രെൻഡ്സെറ്റർ എന്ന ദുബായ് എത്തിസലാത്ത് എവറസ്റ്റ് ഫിലിം അവാർഡ് 2007ൽ റഹ്മാനെ തേടിയെത്തി. [[കമലാഹാസൻ]], [[ശ്രീദേവി]], [[മഞ്ജു വാര്യർ]], [[നദിയ മൊയ്തു]] തുടങ്ങിവർക്കിടയിൽ നിന്ന് വോട്ടെടുപ്പിലൂടെ ജനങ്ങളാണ് റഹ്മാനെ ഈ അവാർഡിനു തിരഞ്ഞെടുത്തത്. # മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് - 1983 - [[കൂടെവിടെ]] # ഫിലിം ഫെഡറേഷൻ ചേംബർ അവാർഡ് - 1984 - [[ഇത്തിരിപ്പൂവേ ചുവന്നപൂവേ|ഇത്തിരിപ്പൂവേ ചുവന്ന പൂവേ]] # മികച്ച നടനുള്ള കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അസോസിയേഷന്റെ അവാർഡ് - 1985 - [[ചിലമ്പ് (ചലച്ചിത്രം)|ചിലമ്പ്]] # ഇത്തിസലാത്ത് എവറസ്റ്റ് ഫിലിം അവാർഡുകൾ - 2007 - Trendsetter in the History of Malayalam Cinema's 78 Years # പത്മരാജൻ അവാർഡ് - 2015 - ആജീവനാന്ത നേട്ടം # എംജിആർ ശിവാജി അക്കാദമി അവാർഡ് - 2016 - ധ്രുവങ്കൾ പതിനാറ് # മദ്രാസ് ടെലിവിഷൻ അവാർഡ് - 2017 - ''ധ്രുവങ്കൾ പതിനാറ്'' # ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡുകൾ -2019- ''രണം'' == അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങൾ == === മലയാളം === {| class="wikitable" |+Key | style="background:#ffc;" |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable" !വർഷം !സിനിമ !കഥാപാത്രം !കുറിപ്പ് |- | rowspan="2" |2025 |അനോമി |ജിബ്രാൻ |<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/16/bhavana-starrer-anomie-gets-a-release-window-first-look-out|title=Bhavana-starrer Anomie gets a release window, first look out|access-date=2026-02-05|last=Features|first=C. E.|date=2025-02-16|website=Cinema Express|language=en}}</ref> |- |ദൃശ്യം 3 |അതിഥി വേഷം | |- |2024 |''Bad Boyz'' | | |- |2023 |''Samara'' | | |- |2019 |ബ്ലൂ {{dagger}} |TBA |Filming |- |2019 |എൻറെ സത്യാന്വേഷണ പരീക്ഷകൾ {{dagger}} |ജോ |Filming |- |2019 |''വൈറസ്'' |Dr. റഹിം | |- |2018 |''രണം'' |Damodar Ratnam | |- |2016 |''മറുപടി'' |എബി | |- |2015 |''ലാവണ്ടർ'' |Ayaan/Ajay | |- |2013 |''മുംബൈ പോലീസ്'' |CP Farhan Aman | |- |2013 |''മുസാഫിർ'' |Humayoon/Musafir | |- |2013 |''ലില്ലീസ് ഓഫ് മാർച്ച്'' |Himself | |- |2012 |''ബാച്ച്‍ലർ പാർട്ടി'' |Benny | |- |2012 |''മഞ്ചാടിക്കുരു'' |Raghu Maaman | |- |2011 |''ട്രാഫിക്'' |Sidharth Shankar | |- |2009 |''മൌസ് ആൻറ് ക്യാറ്റ്'' |Sumesh Vasudev | |- |2009 |''ഭാര്യ ഒന്ന് മക്കൾ മൂന്ന്'' |Raju | |- |2009 |''കേരളാ കഫേ / ഐലൻറ് എക്സ്പ്രസ്'' |Ranji | |- |2008 |''വെറുതേ ഒരു ഭാര്യ'' |Police officer | |- |2007 |''അബ്രഹാം & ലിങ്കൺ'' |Lincoln George | |- |2007 |നന്മ |Nakulan | |- |2007 |''ഗോൾ'' |Vijay | |- |2007 |''[[റോക്ക് & റോൾ (ചലച്ചിത്രം)|റോക്ക് & റോൾ]]'' |Henry | |- |2006 |''[[ഭാർഗ്ഗവ ചരിതം മൂന്നാം ഖണ്ഡം]]'' |Vinod | |- |2006 |''[[മഹാസമുദ്രം (ചലച്ചിത്രം)|മഹാസമുദ്രം]]'' | | |- |2005 |''[[രാജമാണിക്യം|രാജാമാണിക്യം]]'' |Raju | |- |2004 |''ബ്ലാക്ക്'' |Ashok Srinivas | |- |2000 |''ഡ്രീംസ്'' |Peter | |- |1996 |''[[ഹിറ്റ്‍ലിസ്റ്റ്]]'' |Soloman/Hitler | |- |1996 |''[[കിങ് സോളമൻ]]'' |Soloman | |- |1995 |''[[മഴവിൽക്കൂടാരം]]'' |Jithin Babu | |- |1991 |''[[അപാരത]]'' |Prathapan | |- |1990 |[[വീണ മീട്ടിയ വിലങ്ങുകൾ]] |Dileep | |- |1989 |''[[കാലാൾപട (ചലച്ചിത്രം)|കാലാൽപട]]'' |Sunny | |- |1989 |''ചരിത്രം'' |Raju Manavalan and Albert |dual role |- |1988 |''[[മുക്തി (ചലച്ചിത്രം)|മുക്തി]]'' |Sudhakaran | |- |1988 |''[[മൂന്നാംപക്കം|മൂന്നാം പക്കം]]'' |Lopez | |- |1987 |''[[ആൺകിളിയുടെ താരാട്ട്]]'' |Babu | |- |1987 |[[ഗായത്രിദേവി എന്റെ അമ്മ|ഗായത്രിദേവി എൻറെ അമ്മ]] |Appu | |- |1987 |''[[ഇത്രയും കാലം]]'' |Pappachan | |- |1986 |[[ഒന്നാം പ്രതി ഒളിവിൽ]] | | |- |1986 |''[[കരിയിലക്കാറ്റുപോലെ]]'' |അനിൽകുമാർ | |- |1986 |''[[പപ്പൻ പ്രിയപ്പെട്ട പപ്പൻ]]'' |പപ്പൻ | |- |1986 |''[[സുനിൽ വയസ്സ് 20]]'' |സുനിൽ | |- |1986 |''[[കൂടണയും കാറ്റ് (ചലച്ചിത്രം)|കൂടണയും കാറ്റ്]]'' | | |- |1986 |[[പൂമുഖപ്പടിയിൽ നിന്നെയും കാത്ത്]] | | |- |1986 |''[[ചിലമ്പ് (ചലച്ചിത്രം)|ചിലമ്പ്]]'' |Paramu | |- |1986 |''[[എന്ന് നാഥന്റെ നിമ്മി|എന്ന് നാഥൻറെ നിമ്മി]]'' |Nathan | |- |1986 |''[[ആയിരം കണ്ണുകൾ]]'' | | |- |1986 |''[[അറിയാത്ത ബന്ധം]]'' | | |- |1985 |''[[പുന്നാരം ചൊല്ലി ചൊല്ലി]]'' |Biju | |- |1985 |''[[ഈ തണലിൽ ഇത്തിരി നേരം]]'' | | |- |1985 |''[[ഈറൻ സന്ധ്യ]]'' |Raju | |- |1985 |''[[തമ്മിൽ തമ്മിൽ]]'' |Vivek | |- |1985 |''[[കഥ ഇതുവരെ]]'' |വിനയൻ | |- |1985 |''[[കൂടും തേടി]]'' |റെക്സ് | |- |1985 |''[[എന്റെ കാണാക്കുയിൽ|എൻറെ കാണാക്കുയിൽ]]'' |സുരേഷ് | |- |1985 |''[[ഇവിടെ ഈ തീരത്ത്]]'' |ഗോപിനാഥ് | |- |1985 |''[[ഒരിക്കൽ ഒരിടത്ത്]]'' |സേതു | |- |1985 |''[[ഈ ലോകം ഇവിടെ കുറേ മനുഷ്യർ]]'' |ബാലു | |- |1985 |''[[ഉപഹാരം (ചലച്ചിത്രം)|ഉപഹാരം]]'' |Ajit Chandran | |- |1985 |''[[വാർത്ത (ചലച്ചിത്രം)|വാർത്ത]]'' |Unnikrishnan | |- |1985 |''[[അങ്ങാടിക്കപ്പുറത്ത്]]'' |Charley | |- |1985 |''[[കണ്ടു കണ്ടറിഞ്ഞു]]'' |Kunjunni | |- |1984 |''[[ഇവിടെ തുടങ്ങുന്നു]]'' |Babu | |- |1984 |''[[അടുത്തടുത്ത്‌ (ചലച്ചിത്രം)|അടുത്തടുത്ത്]]'' |Raju | |- |1984 |''[[അടിയൊഴുക്കുകൾ|അടിയൊഴുക്കുകൾ]]'' |ചന്ദ്രൻ | |- |1984 |''[[അറിയാത്ത വീഥികൾ]]'' |ബാബു | |- |1984 |''[[ഉയരങ്ങളിൽ]]'' |ചന്ദ്രൻ | |- |1984 |''[[പറന്നു പറന്നു പറന്ന്|പറന്ന് പറന്ന് പറന്ന്]]'' |എമിൽ | |- |1984 |''[[കാണാമറയത്ത്]]'' |ബേബി | |- |1984 |''[[ഇത്തിരിപ്പൂവേ ചുവന്നപൂവേ|ഇത്തിരിപ്പൂവേ ചുവന്ന പൂവേ]]'' |ഉണ്ണി | |- |1984 |''[[കളിയിൽ അൽപ്പം കാര്യം]]'' |ബാബു | |- |1983 |''[[കൂടെവിടെ]]'' |രവി പുത്തൂരാൻ | |} === തമിഴ് === {| class="wikitable sortable" !വർഷം !സിനിമ !കഥാപാത്രം ! class="unsortable" |കുറിപ്പുകൾ |- | rowspan="2" |2024 |''Anjaamai'' |Adv. Manikkam | |- |''Nirangal Moondru'' |Vasanth | |- |2023 |''Ponniyin Selvan: II'' |Madhurantakan | |- |2022 |''Ponniyin Selvan: I'' |Madhurantakan | |- |2019 |''[[:en:Operation_Arapaima|Operation Arapaima]]'' |Naval Officer |Filming |- |2019 |''[[:en:7_(film)| Seven]]'' |Vijay Prakash | |- |2017 |''[[:en:Sathura_Adi_3500|Sathura Adi 3500]]'' | | |- |2017 |''[[:en:Oru_Mugathirai|Oru Mugathirai]]'' |Sathyamoorthy Rathnavel | |- |2017 |''[[:en:Pagadi_Aattam|Pagadi Aattam]]'' |Devendrakumar | |- |2016 |''[[:en:Dhuruvangal_Pathinaaru|Dhuruvangal Pathinaaru]]'' |Deepak | |- |2016 |''[[:en:Kuttrame_Thandanai|Kuttrame Thandanai]]'' |Vijay Prakash | |- |2015 |''[[:en:36_Vayadhinile|36 Vayadhinile]]'' |Tamizhselvan | |- |2014 |''[[:en:Ennamo_Nadakkudhu|Ennamo Nadakkudhu]]'' |Burma | |- |2013 |''[[:en:Singam_II|Singam II]]'' |Thangaraj | |- |2012 |''[[:en:Billa_II|Billa II]]'' |Jagdish | |- |2011 |''Lathika'' |Anthony | |- |2011 |''[[:en:Vandhan_Vendran|Vandhan Vendran]]'' |Commissioner of Mumbai | |- |2009 |''[[:en:Vaamanan|Vaamanan]]'' |John Vijay | |- |2009 |''[[:en:Balam_(2009_film)|Balam]]'' |Abhishek | |- |2007 |''[[:en:Kuttrapathirikai|Kuttrapathirikai]]'' |Arun | |- |2007 |''[[:en:Billa_(2007_film)|Billa]]'' |Jagdish/Gokulnath | |- |2006 |''Kasu'' | | |- |2006 |''[[:en:Thoothukudi_(film)|Thoothukudi]]'' | | |- |2005 |''[[:en:Raam_(2005_film)|Raam]]'' |Umar | |- |2004 |''[[:en:Ethiri|Ethiri]]'' |Raghavan | |- |2001 |''[[:en:Ninaikkatha_Naalillai|Ninaikkatha Naalillai]]'' |Arun | |- |1999 |''[[:en:Sangamam|Sangamam]]'' |Selvam | |- |1999 |''[[:en:Suryodayam|Suryodayam]]'' |Bala | |- |1996 |''[[:en:Kalki_(1996_film)|Kalki]]'' |Paranjothi | |- |1995 |''[[:en:Dear_Son_Maruthu|Dear Son Maruthu]]'' |Maruthu | |- |1995 |''[[:en:Paattu_Padava|Paattu Padava]]'' |Rishi | |- |1994 |''Hero'' | | |- |1994 |''[[:en:Athiradi_Padai|Athiradi Padai]]'' | | |- |1993 |''[[:en:Karuppu_Vellai|Karuppu Vellai]]'' | | |- |1993 |''[[:en:Udan_Pirappu|Udan Pirappu]]'' |Viji | |- |1993 |''[[:en:Athma_(film)|Athma]]'' |Raghu | |- |1993 |''Nam Nattu Rajakkal'' | | |- |1993 |''[[:en:Pon_Vilangu|Pon Vilangu]]'' | | |- |1992 |''Mappillai Vanthachu'' | | |- |1992 |''[[:en:Naane_Varuven|Naane Varuven]]'' | | |- |1992 |''[[:en:Thambi_Pondatti|Thambi Pondatti]]'' |Somu | |- |1991 |''[[:en:Paattondru_Ketten|Paattondru Ketten]]'' | | |- |1991 |''[[:en:Pudhiya_Raagam|Pudhiya Raagam]]'' |Raja | |- |1990 |''[[:en:Puriyaadha_Pudhir|Puriyaadha Pudhir]]'' | | |- |1990 |''[[:en:Seetha_(1990_film)|Seetha]]'' |Vijay | |- |1990 |''Manaivi Vantha Neram'' | | |- |1990 |''Pattanamdhan Pokalamadi'' | | |- |1990 |''[[:en:Pagalil_Pournami|Pagalil Pournami]]'' | | |- |1990 |''Pattikattan'' | | |- |1990 |''[[:en:Aarathi_Edungadi|Aarathi Edungadi]]'' | | |- |1990 |''[[:en:Puriyaadha_Pudhir|Puriyaadha Pudhir]]'' | | |- |1989 |''[[:en:Pudhu_Pudhu_Arthangal|Pudhu Pudhu Arthangal]]'' |Mani bharathi | |- |1988 |''[[:en:Oruvar_Vaazhum_Aalayam|Oruvar Vazhum Aalayam]]'' |Jeeva | |- |1987 |''[[:en:Anbulla_Appa|Anbulla Appa]]'' |Madhu | |- |1987 |''Meendum Mahan'' |Raghu | |- |1986 |''[[:en:Vasantha_Raagam|Vasantha Raagam]]'' | | |- |1986 |''Kanne Kaniyamuthe'' | | |- |1986 |''[[:en:Nilave_Malare_(film)|Nilave Malare]]'' |Vijay | |} === തെലുങ്ക് === {| class="wikitable" !വർഷം !സിനിമ !കഥാപാത്രം !കുറിപ്പുകൾ |- |2021 |''Seetimaarr'' |DCP Aravind | |- |2019 |''[[:en:7_(film)| Seven]]'' |Police Officer Vijay Prakash | |- |2018 |[[:en:Antariksham_9000_KMPH|Antariksham 9000 KMPH]] |ISC Director Chandra kanth | |- |2016 |[[:en:Janatha_Garage|Janatha Garage]] |Shiva | |- |2014 |''[[:en:Govindudu_Andarivadele|Govindudu Andarivadele]]'' |Dr. Chandrasekhar Rao | |- |2013 |''Shatruvu'' |Mayor Aravind | |- |2012 |''[[:en:Adhinayakudu|Adhinayakudu]]'' |Ramakrishna Prasad's brother | |- |2011 |''[[:en:Oosaravelli|Oosaravelli]]'' |DCP | |- |2010 |''[[:en:Simha_(film)|Simha]]'' |Jagadish Prasad | |- |2009 |''[[:en:Billa_(2009_film)|Billa]]'' |Devil/Dharmendra | |- |2008 |''Aaalayam'' | | |- |2005 |''Dhairyam'' | | |- |2000 |''[[:en:Sri_Srimathi_Sathyabhaama|Sri Srimathi Sathyabhaama]]'' | | |- |1994 |''Khaidi No. 1'' | |Dubbed into Tamil as ''Hero'' |- |1994 |''Samaram'' | | |- |1993 |''[[:en:Aadarsham_(1993_film)|Aadarsham]]'' |- |1993 |''[[:en:Repati_Rowdy|Repati Rowdy]]'' | | |- |1991 |''Samsara Veena'' | | |- |1991 |''Bharath Bandh'' | | |- |1991 |''[[:en:Priyathama|Priyathama]]'' | | |- |1989 |''Bharyalu Jagratha'' | | |- |1989 |''Chinnari Sneham'' | | |- |1987 |''Raputy Rowdy'' | | |- |1987 |''rasa leela'' |'hero'(debut) | |- |1984 |''Manmadha Saamrajyam'' | | |} === ഹിന്ദി === {| class="wikitable" |+ ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" |Role ! class="unsortable" scope="col" |Notes |- |2023 |''Ganapath'' |Shiva |<ref name="ganapath">{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Apr/21/omar-lulus-next-starring-dhyan-sreenivasan-and-rahman-goes-on-floors|title=Omar Lulu's next starring Dhyan Sreenivasan and Rahman, goes on floors|access-date=2024-04-22|last=Features|first=C. E.|date=2024-04-21|website=Cinema Express|language=en}}</ref> |- |} == വെബ് പരമ്പര == {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role ! class="unsortable" |Notes |- |2024 |''[[:en:1000_Babies|1000 Babies]]'' |Aji Kurian |[[:en:Disney+_Hotstar|Disney+ Hotstar]]<ref name="ganapath" /> |- |} == ടി.വി. പരമ്പര == * 1997: Chinna Kuyili - Tamil ([[:en:DD_Podhigai|DD Podhigai]])<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=2gdlvYO4MAM|title=சின்னக்குயிலி/ TV Serial Chinnakuyili / Sujatha /Epi -01 /Indian Imprints Channel|date=4 August 2021|publisher=Indian Imprints|access-date=24 November 2024|via=Youtube}}</ref> * 1996-1998 :[[:en:Kadhal_Pagadai|Kadhal Pagadai]] - Tamil television soap - By [[:en:K._Balachandar|K. Balachandar]] ([[:en:Sun_TV_(India)|Sun TV]]) * 2013: Jagritha -Malayalam television soap -([[:en:Kairali_TV|Kairali TV]]) ; റിയാലിറ്റി ഷോ ജഡ്ജ് * സൂപ്പർ ജോഡി (2010) -([[:en:Surya_TV|Surya TV]]) -Malayalam == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.actorrahman.com ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110401021910/http://www.actorrahman.com/ |date=2011-04-01 }} * [http://blogs.actorrahman.com/ ഔദ്യോഗിക ബ്ലോഗ്] * [http://www.orkut.co.in/Main#Community.aspx?cmm=19192514/Rahman fan club] * [http://www.imdb.com/name/nm0706721/ Rahman IMDB] * [http://www.rahmanthestar.blogspot.com/ Rahman blogs] * [http://www.rahmanphotos.blogspot.com/ Rahman Photos] * [http://www.rahmanthestar.blogspot.com/ Rahman Autobiography] * [http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentType=EDITORIAL&programId=1073752207&articleType=movies&contentId=3117649&BV_ID=@@@/ Manorama Interview]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090710085819/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentType=EDITORIAL&programId=1073752207&articleType=movies&contentId=3117649&BV_ID=@@@/ |date=2009-07-10 }} == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മേയ് 23-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:തെലുഗു ചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] hv0ktla7odfe5rruhlvgvmm1jg8lgwi 0 67774 4671865 4112105 2026-09-30T07:21:11Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671865 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ram Janmabhoomi}} {{ആധികാരികത}} [[പ്രമാണം:Rama_Returns_to_Ayodhya.jpg|ലഘുചിത്രം]] ഉത്തർ പ്രദേശിലെ [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യക്കടുത്ത്]] [[ഹിന്ദു]] ദേവനായ [[രാമൻ]] ജനിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന സ്ഥലമാണ് '''രാമജന്മഭൂമി''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. " അയോധ്യ " എന്ന നഗരത്തിൽ സരയൂ നദിയുടെ തീരത്താണ് രാമന്റെ ജന്മസ്ഥലം എന്ന് രാമായണം പറയുന്നു. ഇന്നത്തെ അയോധ്യ ഉത്തരേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ ഉത്തർപ്രദേശിലാണ് . ഇന്നത്തെ ഉത്തർപ്രദേശിലെ അയോധ്യയിൽ ബാബറി മസ്ജിദ് നിലനിന്നിരുന്ന സ്ഥലമാണ് രാമന്റെ ജന്മസ്ഥലമെന്ന് ചില ഹിന്ദുക്കൾ അവകാശപ്പെടുന്നു .   1992 ഡിസംബർ 6 ന് [[വിശ്വ ഹിന്ദു പരിഷത്ത്|വിശ്വ ഹിന്ദു പരിഷത്തിലെയും]] [[സംഘ് പരിവാർ|അനുബന്ധ സംഘടനകളിലെയും]] ഒരു വലിയ കൂട്ടം ഹിന്ദു പ്രവർത്തകർ [[ബാബ്രി മസ്ജിദ് തകർക്കൽ|ബാബറി മസ്ജിദ് തകർക്കുകയും]] ചെയ്തു. [[വിശ്വ ഹിന്ദു പരിഷത്ത്]] ഇവിടെ ഒരു രാമക്ഷേത്രം പണിയാൻ തീരുമാനിക്കുകയും അതിനു ശേഷം കോടതിയിലും രാഷ്ട്രീയമായും ചരിത്രപരമായും സാമൂഹിക-മതപരവുമായുള്ള ബാബറി മസ്ജിദിന്റെ പിന്നിലെ ചരിത്രത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളെ "അയോധ്യാ തർക്കം" എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടത്. ബ്രിട്ടാനിക്ക വിജ്ഞാനകോശത്തിന്റെ 1986-ലെ ലക്കത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് "മുഗൾ ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന ബാബർ 1528-ൽ രാമന്റെ ജന്മസ്ഥലത്തെ നേരത്തെയുണ്ടായിരുന്ന ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് പള്ളി പണിതു" എന്നാണ്.<ref>15th edition of the Encyclopaedia Britannica, 1986, entry "Ayodhya", Chicago: Encyclopedia Britannica Inc.</ref> ഹിന്ദുക്കളുടെ ഭാഷ്യത്തിൽ പുരാതന ക്ഷേത്രം ബാബർ തകർത്തു എന്നാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് മുൻപേതന്നെ ഈ സ്ഥലത്ത് ആരാധനക്കായി ഹിന്ദുക്കൾ ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചിരുന്നു. == സ്ഥലത്തെ പര്യവേക്ഷണങ്ങൾ == ആർക്കിയോള ജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ (എ.എസ്.ഐ) 1970-ലും 1992-ലും 2003-ലും തർക്കസ്ഥലത്തിന് ചുറ്റും നടത്തിയ പുരാവസ്തു ഗവേഷണങ്ങൾ, ബാബറി മസ്ജിദ് നിന്നിരുന്ന സ്ഥലത്ത് ഒരു ക്ഷേത്ര സമുച്ചയം നിലനിന്നിരുന്നു എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. === ജോസഫ്‌ ടെഫെൻതലേർ === ഓസ്ട്രേലിയക്കാരനായ ജോസഫ്‌ ടെഫെൻതലേർ 1768-ൽ എഴുതി: "മുഗൾ ചക്രവർത്തിയായ ഔറംഗസീബ് രാമകോട്ട് തകർത്തു അവിടെ പള്ളി പണിതു. ചിലർ വിശ്വസിക്കുന്നത് ബാബർ ആണ് പള്ളി പണിതത് എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു."<ref>(Quoted by [[Ram Sharan Sharma|R.S. Sharma]] et al.: Historians Report, p.19)</ref> കൂടാതെ അദ്ദേഹം ഹിന്ദുക്കൾ രാമനവമി (ശ്രീരാമന്റെ ജന്മദിനഉത്സവം) ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥലത്ത് നിർമിച്ച പള്ളിക്ക് മുൻപിൽ ആഘോഷിച്ചിരുന്നു എന്നും എഴുതി.<ref>(A.K. Chatterjee: “Ram Janmabhoomi: some more evidence”, Indian Express, 27-3-1990 and ''History and Geography of India'', by Joseph Tieffenthaler, (published in French by Bernoulli in 1785))</ref> "എന്തെന്നാൽ അവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന ഒരു ഗൃഹത്തിലാണ് ശ്രീരാമനും മൂന്നു സഹോദരന്മാരും ജനിച്ചത്‌. ഔറംഗസീബ്, ചിലർ പറയുന്നതനുസരിച്ച് ബാബർ, ഹിന്ദുക്കൾ ആരാധനയും ആഘോഷങ്ങളും അവിടെ നടത്താതിരിക്കാൻ ആ സ്ഥലം നശിപ്പിച്ചു. എങ്കിലും അവിടെ ഹിന്ദുക്കൾ ആരാധനയും ആഘോഷങ്ങളും തുടരുകയും ജന്മസ്ഥാനത്തിന് ചുറ്റും മൂന്നു തവണ വലം വക്കുകയും ചെയ്തു പോന്നു."<ref>Joseph Tieffenthaler, ''History and Geography of India'', 1785, publisher: Bernoulli, France, '''cited by''' Harsh Narain ''The Ayodhya Temple Mosque Dispute: Focus on Muslim Sources'', 1993, New Delhi, Penman Publications. ISBN 81-85504-16-4 p.8-9, and by Peter Van der Veer ''Religious Nationalism'', p.153</ref> പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം മുതലാണ്‌ ഈ സ്ഥലം ശ്രീരാമന്റെ ജന്മസ്ഥാനമായി കരുതുന്ന രീതി ആരംഭിച്ചത്. ജോസഫ്‌ ടെഫെൻതലേർ നടത്തിയ പഠനങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ 1788-ൽ ഫ്രഞ്ച് ഭാഷയിൽ ബർലിനിൽ ഇറക്കിയ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു: "നമുക്ക് മന്ദിരത്തിൽ 14 കറുത്ത കല്ല്‌ തൂണുകൾ അഞ്ച് നില ഉയരത്തിൽ കാണാം. അതിൽ 12 എണ്ണം പള്ളിയുടെ അകത്തുള്ള ഭാഗങ്ങളെ താങ്ങി നിർത്തുമ്പോൾ 2 എണ്ണം പ്രവേശനകവാടത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഈ തൂണുകൾ ഹനുമാൻ, ലങ്കയിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇടത്തുഭാഗത്തായി 5 ഇഞ്ച്‌ നീളവും 4 ഇഞ്ച്‌ വീതിയും 5 ഇഞ്ച്‌ പൊക്കവുമുള്ള മണ്ണിലും ചുണ്ണാമ്പിലും തീർത്ത ഒരു തറ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹിന്ദുക്കൾ ഇതിനെ ശ്രീരാമന്റെയും സഹോദരന്മാരുടെയും ജന്മസ്ഥലമായി കരുതുന്നു. തുടർന്ന് ഔറംഗസീബ്, മറ്റുള്ളവരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ബാബർ, ഹിന്ദുക്കൾ ആരാധന നടത്താതിരിക്കാൻ ഈ തറ തകർത്തു. എങ്കിലും അവർ ആരാധനയും വിശ്വാസവും തുടർന്ന് പോന്നു." ഈ രേഖകൾ ഔറംഗസീബ് രാമകോട്ട് തകർക്കുകയും ഔറംഗസീബ്, അല്ലെങ്കിൽ ബാബർ, അവിടെ പള്ളി പണിയുകയും ലങ്കയിൽ നിന്ന് കൊണ്ട് വന്ന 12 തൂണുകൾ ഉപയോഗിക്കുകയും പിന്നീട് പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ശ്രീരാമന്റെ ജനമസ്ഥലം അറിയാൻ ചെറിയ ഒരു മൺതറ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന് വെളിവാക്കുന്നു. === ഷേക്ക്‌ മുഹമ്മദ്‌ അസാമത് അലി കകോരവി നമി === ഷേക്ക്‌ മുഹമ്മദ്‌ അസാമത് അലി കകോരവി നമി(1893) എഴുതി: "പഴയ രേഖകൾ പ്രകാരം, എവിടെല്ലാം അവിശ്വാസികൾക്ക്‌(കാഫിർ) മേൽക്കൈ ഉണ്ടോ, അവിടെല്ലാം മുസ്ലീം ഭരണാധികാരികൾ ആദ്യം പള്ളികളും പ്രാർഥനാലയങ്ങളും നിർമ്മിക്കുകയും മതം പ്രചരിപ്പിക്കുകയും അമുസ്ലീങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങളെ നിർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു രീതി. മഥുര, വൃന്ദാവൻ തുടങ്ങിയിടത്ത് വരെ അമുസ്ലീം വിശ്വാസങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കിയത് പോലെ ബാബറി മസ്ജിദ് 923(?)[ഹിജറക്ക്‌ ശേഷം]-ൽ സയ്യദ് മൂസ അഷികന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ശ്രീരാമന്റെ അച്ഛന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന, ആരാധിച്ചിരുന്ന ജന്മസ്ഥാന ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതു."(പേജ് 9) ഹിന്ദുക്കൾക്കിടയിൽ ഇത് 'സീതാ രസോയി' എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.<ref>Shykh Azamat Ali Kakorawi Nami, ''Muraqqah-i Khusrawi'' or ''Tarikh-i Avadh'' '''cited by''' Harsh Narain ''The Ayodhya Temple Mosque Dispute: Focus on Muslim Sources'', 1993, New Delhi, Penman Publications. ISBN 81-85504-16-4</ref> രജാബ് അലി ബെഗ് സുറൂർ(1787-1867), ഫസനാഹ്-ഇ ഇബ്രാതിൽ എഴുതി:" സിതാ രസോയി ഇരുന്ന സ്ഥലത്ത് ഒരു ഗംഭീര പള്ളി പണിതു. ബാബറിന്റെ ഭരണകാലത്ത് 923(?)[ഹിജറക്ക്‌ ശേഷം]-ൽ സയ്യദ് മിർ അഷികന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ... ഔറംഗസീബ് ഹനുമാൻ ഗർഹിക്കുമേൽ ഒരു പള്ളി പണിതു.. സന്യാസിമാർ ആ പള്ളിക്കുള്ളിൽ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കുകയും വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ട്ടിക്കുകയും പരസ്യമായി ബാബറി പള്ളിയുടെ സീതാ രസോയി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നിടത്ത് ആരാധന നടത്തുകയും ചെയ്തു."(പേജ് 71-72) === ഗുരു നാനാക്ക് ദേവ് === ഭായ് മാൻ സിംഗ് പോതി ജനം സഖിയുടെ(പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം) അഭിപ്രായപ്രകാരം ഗുരു നാനാക്ക് അയോധ്യയിൽ സന്ദർശനം നടത്തുകയും തന്റെ മുസ്ലീം അനുയായിയോട്‌ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "മർദന! ഈ അയോധ്യ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെതാണ്‌. അതിനാൽ നമുക്ക് പോയി ദർശനം നടത്താം."<ref>Harsh Narain ''The Ayodhya Temple Mosque Dispute: Focus on Muslim Sources'', pp 14-15, 1993, New Delhi, Penman Publications. ISBN 81-85504-16-4</ref> === മറ്റ് അടിസ്ഥാനങ്ങൾ === എ.ഫഹ്രെർ എഴുതി: "ബാബറിന്റെ ഭരണകാലത്തിൽ മിർ ഖാൻ, 930[ഹിജറക്ക്‌ ശേഷം]-ൽ ബാബറിന്റെ പേര് വഹിക്കുന്ന ഒരു പള്ളി പണിതു. പഴയ ക്ഷേത്രം നല്ലതായിരുന്നിരിക്കണം, ആ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിരവധി തൂണുകൾ ബാബറിന്റെ മസ്ജിദ് പണിയാൻ മുസ്ലീങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു."<ref>(A. Führer: The Monumental Antiquities and Inscriptions in the North-Western Provinces and Oudh, Archaeological Survey of India Report, 1891, pp 296-297) '''cited by''' Harsh Narain ''The Ayodhya Temple Mosque Dispute: Focus on Muslim Sources'', 1993, New Delhi, Penman Publications. ISBN 81-85504-16-4</ref> എച്.ആർ. നെവില്ലി എഴുതിയത്, ജന്മസ്ഥാൻ ക്ഷേത്രം "ബാബർ നശിപ്പിക്കുകയും പകരം ഒരു പള്ളി പണിയുകയും ചെയ്തു."<ref>(H.R. Neville in the Barabanki District Gazetteer, Lucknow, 1905, pp 168-169)</ref> അദ്ദേഹം എഴുതി: "രാമകോട്ടിൽ ആയിരുന്നു ശ്രീരാമന്റെ ജന്മസ്ഥലമായിരുന്ന ജന്മസ്ഥാൻ എന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. 1528 എ.ഡി.യിൽ ബാബർ വരികയും അയോധ്യയിൽ ഒരാഴ്ച തങ്ങുകയും ചെയ്തു. ബാബർ പുരാതനമായ ആ ക്ഷേത്രം തകർക്കുകയും ആ സ്ഥലത്ത് ഇപ്പോഴും ബാബറിന്റെ പള്ളി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പള്ളി പണിയുകയും ചെയ്തു. പഴയ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുകയും അതിൽ നിരവധി തൂണുകൾ നല്ലത് പോലെ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു."<ref name="nev">H.R. Neville, Fyzabad District Gazetteer, Lucknow, 1905, pp 172-177) '''cited by''' Harsh Narain ''The Ayodhya Temple Mosque Dispute: Focus on Muslim Sources'', 1993, New Delhi, Penman Publications. ISBN 81-85504-16-4</ref> 1608-1611 എ.ഡി.യിൽ ഭാരതത്തിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്ന ബ്രട്ടീഷ് ചരിത്രകാരനായ വില്ല്യം ഫ്ലിൻച്, അയോധ്യയെക്കുറിച്ചും രാമകോട്ട് എന്ന ശ്രീരാമന്റെ കോട്ടയെക്കുറിച്ചും "സ്വർണ്ണത്തിനായുള്ള തിരച്ചിൽ നടത്താൻ കഴിയും വിധം വലുതായ" തുടങ്ങി, വിശദമായ വിവരണങ്ങൾ തരുന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ജന്മസ്ഥലമാണെന്ന് വിശദമാക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, ശ്രീരാമന്റെ ചിതാഭസ്മം വച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായ വിവരണം അദ്ദേഹം തരുന്നു. "നദിയുടെ തീരത്ത് നിന്നും ഏകദേശം രണ്ട് മൈൽ അകലെയായി ചെറിയ പ്രവേശനകവാടമുള്ള ഒരു ഗുഹയിൽ, എന്നാൽ വിസ്താരവും വളവുകളുമുള്ള ഉൾവശമുള്ള ഇടത്തിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിതാഭസ്മം അടക്കിയിരിക്കുന്നത്. അതിനുശേഷം ഇവിടെയ്ക്ക് ഭാരതത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും നിരവധി ആളുകൾ പഴയ വിശ്വാസപ്രകാരം കറുത്ത അരിപ്പൊടിയും കൊണ്ടുവരുന്നു." പ്രൊഫെസർ രാം ശരൺ ശർമ, തന്റെ കമ്മ്യൂണൽ ഹിസ്റ്ററി ആൻഡ്‌ രാമാ'സ് അയോധ്യാ എന്ന പുസ്തകത്തിൽ എഴുതുന്നു: "അയോധ്യ വൈദിക കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ ഒരു തീർഥാടന കേന്ദ്രമായി മാറിയിരുന്നതായി കാണുന്നു. വിഷ്ണുസ്മൃതിയിലെ അദ്ധ്യായം 85-ൽ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന പട്ടണങ്ങളും, നദികളും, പർവതങ്ങളും അടങ്ങുന്ന 52 തീർഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ പരാമര്ശിക്കുന്നെങ്കിലും അതിൽ അയോധ്യ അടങ്ങുന്നില്ല.<ref name="countercurrents.org"/> " 1574-ൽ രാമചരിതമാനസം എഴുതിയ [[തുളസീദാസ്]] ഒരു തീർഥാടന കേന്ദ്രമായി അയോധ്യയെ പരാമർശിക്കുന്നില്ല എന്ന് ശർമ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഇത് ബാബറി പള്ളിയുടെ സ്ഥലത്ത് ഒരു പ്രധാന ഹിന്ദു ക്ഷേത്രം ഇല്ലായിരുന്നു എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="countercurrents.org">{{cite news| url = http://www.countercurrents.org/comm-sikand050806.htm| title = Ayodhya's Forgotten Muslim Past| first = Yoginder| last = Sikand| authorlink = Yoginder Sikand | publisher = Counter Currents | date = 2006-08-05| accessdate = 2008-01-12}}</ref> റോമില ഥാപ്പറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ "ഹിന്ദുക്കളുടെ ഐതിഹ്യങ്ങൾ അകറ്റി നിർത്തി പരിശോധിച്ചാൽ, അയോധ്യയെക്കുറിച്ച് ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യം പ്രതിപാദിക്കുന്നത് ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ചൈനയിൽ നിന്നുള്ള തീർഥാടകനായ സിയാൻ സംഗ്, ഹിന്ദുക്കൾ നിറഞ്ഞിരുന്ന അയോധ്യയിൽ 20 ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളും 3000 ബുദ്ധഭിക്ഷുക്കളും ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കണ്ടെത്തുന്നതാണ്. 1528-ൽ മുഗൾ ചക്രവർത്തിയായ ബാബറിന്റെ അനുയായികൾ തർക്കപ്രദേശത്ത് ഒരു പള്ളി പണിതു. ഈ പള്ളി ബാബറി മസ്ജിദ് എന്നറിയപ്പെടുകയും ഹിന്ദുക്കൾക്ക് തർക്കമുണ്ടാകാൻ കാരണമാകുകയും ചെയ്തു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനമായപ്പോഴേയ്ക്കും അയോധ്യയിൽ 96 ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രങ്ങളും 36 മുസ്ലീം പള്ളികളും ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രാദേശികമായ പലതും അവസാനിച്ചെങ്കിലും എല്ലാ വർഷവും 500,000 ആളുകൾ കൂടുന്ന ഹിന്ദുക്കളുടെ രാമനവമി എന്ന ഉത്സവം നടന്നു പോന്നിരുന്നു.<ref>{{harvnb|Thapar|2000}}</ref> === സെൻസർഷിപ്പ് ആരോപണം === രാമജന്മഭൂമിയും മറ്റിടങ്ങളിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ള വിവരങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാൻ നിരവധി ശ്രമങ്ങൾ നടന്നിട്ടുള്ളതായി കണ്ടെത്തിയതായി ഹൈന്ദവ വിഭാഗങ്ങൾ സമർധിക്കുന്നു. മിക്ക ലൈബ്രറികളിൽ നിന്നും മൌലാനാ ഹാകിം സായിദ് അബ്ദുൾ ഹായി എഴുതിയ 'ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ഇസ്ലാമി ആഹദ് മേം' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ നിന്ന് രാമജന്മഭൂമിയും മറ്റിടങ്ങളിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അദ്ധ്യായങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി. ആ പുസ്തകത്തിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് വേർഷനിൽ ഈ അദ്ധ്യായങ്ങൾ സെൻസർ ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. എഫ്.എ. അഹമ്മദ് മെമ്മോറിയൽ കമ്മറ്റിയുടെ സാമ്പത്തിക സഹായത്താൽ സകി കകോരവി ഇറക്കിയ ഷേക്ക് മൊഹമ്മദ്‌ അസാമത് അലി നമിയുടെ 'മുറുക്ക-ഇ ഖുസ്രാവി' എന്ന പുസ്തകത്തിലും രാമജന്മഭൂമി തകർത്തതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അദ്ധ്യായങ്ങൾ സെൻസർ ചെയ്യപ്പെട്ടു. സകി കകോരവി ഈ അദ്ധ്യായങ്ങൾ പ്രത്യേകം പിന്നീട് പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി. ഇതിനെക്കുറിച്ച്‌ അദ്ദേഹം എഴുതിയത് ഇങ്ങനെയാണ് "ഇത്തരത്തിൽ പഴയതിനെ വെട്ടിക്കുറക്കുന്നത്‌ ചരിത്രകാരന്മാർക്കും പഠിതാക്കൾക്കും ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാക്കാൻ കഴിയുന്നതാണ്."<ref>(Amir Ali Shahid aur Ma’rkah-i Hanuman Garhi, p. 3)</ref> == അലഹാബാദ് കോടതി വിധി == 2010 സെപ്റ്റംബർ 30-ന് 2400 ചതുരശ്ര അടി വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ബാബറി പള്ളി ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന തർക്കഭൂമി കേസിലെ കക്ഷികളായിരുന്ന മുന്ന് വിഭാഗങ്ങൾക്കും തുല്യമായി വീതിക്കണമെന്ന് അലഹാബാദ് ഹൈക്കോടതിയുടെ ലക്നൗ ബെഞ്ച് വിധിച്ചു. രാമക്ഷേത്രം തകർത്താണ് പള്ളിനിർമ്മിച്ചതെന്നും അതിനാൽ പള്ളിയുടെ ഭൂമി ഹിന്ദുക്കൾക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കണമെന്നും ചരിത്രപ്രധാന വിധിയിൽ കോടതി വ്യക്തമാക്കി. അങ്ങനെ രാമവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ട്ടിച്ചിരുന്ന ഭാഗം രാം ലല്ലയ്ക്കും, സീതാ രസോയി നിന്നിരുന്ന ഭാഗം നിര്മോഹി അഖാരക്കും മൂന്നാം ഭാഗം സുന്നി വക്കഫ് ബോർഡിനും ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.timesnow.tv/Disputed-Ayodhya-site-to-be-divided-into-3-parts/articleshow/4355050.cms |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-05-21 |archive-date=2012-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311101725/http://www.timesnow.tv/Disputed-Ayodhya-site-to-be-divided-into-3-parts/articleshow/4355050.cms |url-status=dead }}</ref> എന്നാൽ, 2011 മെയ് 8 ന് രാജ്യത്തെ സുപ്രീം കോടതി, വീതിച്ചു കൊടുക്കാൻ കക്ഷികൾ ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല എന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി 2010 സെപ്റ്റംബർ 30 ലെ അലഹബാദ് ഹൈകോടതിയുടെ വിധിക്ക് സ്റ്റേ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="court"/> == നാൾവഴികൾ == * 1528: മുഗൾ ചക്രവർത്തി ബാബറുടെ ഗവർണർ ജനറലായിരുന്ന മീർബാഖി ബാബരിമസ്ജിദ് പണിതു. * 1853: പുരാതനമായ രാമക്ഷേത്രം തകർത്താണു മുഗൾ ചക്രവർത്തി ബാബർ പള്ളിപണിതതെന്ന് ആരോപിച്ച് നിർമോഹി എന്ന ഹിന്ദുവിഭാഗം ബാബരിമസ്ജിദിന് അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്നു. * 1853-55: അയോധ്യയിൽ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഹിന്ദു-മുസ്ലിം സംഘർഷം. * 1883 മെയ്: ഒരു പ്ളാറ്റ്ഫോമിൽ ക്ഷേത്രം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനു മുസ്ലിംകളുടെ എതിർപ്പിനെ തുടർന്ന് ഫൈസാബാദ് പോലിസ് ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ അനുമതി നിഷേധിക്കുന്നു. * 1885: പുരോഹിതനായ രഘുബീർദാസ് ക്ഷേത്രം പണിയാൻ അനുമതിതേടി കോടതിയിൽ ഹരജി നൽകുന്നു. * 1886 മാർച്ച്: ദാസിന്റെ ഹരജിക്ക് ജഡ്ജി അനുമതി നിഷേധിക്കുന്നു, അപ്പീൽ തള്ളുന്നു. * 1870: ബ്രിട്ടീഷുകാരനായ എച്ച്.ആർ. നെവിൽ തയ്യാറാക്കിയ ഫൈസാബാദ് ഗസറ്റിയറിൽ ബാബരിമസ്ജിദ് എന്നതിനു പകരം ജന്മസ്ഥാൻ-മസ്ജിദ് എന്നു പ്രയോഗിക്കുന്നു. പ്രദേശം തർക്കസ്ഥലം എന്ന ഒരു നോട്ടീസ് ബോർഡ് സ്ഥാപിച്ചതായും പരാമർശം. * 1934: പള്ളിക്കുനേരെ ആക്രമണം നടത്തി അക്രമിസംഘം ഗേറ്റും ഗോപുരവും തകർത്തു. പ്രദേശത്തെ ഹിന്ദുക്കൾക്കു കൂട്ടപ്പിഴ ചുമത്തിയ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ പള്ളി സർക്കാർ ചെലവിൽ കേടുപാടു തീർത്തു. * 1949 ഡിസംബർ 22: ബാബരിമസ്ജിദിനകത്ത് അതിക്രമിച്ചുകയറിയ സംഘം ശ്രീരാമവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ഹൈന്ദവരും മുസ്ലിംകളും പള്ളിയിൽ കടക്കുന്നതു ജില്ലാ ഭരണകൂടം തടയുന്നു. * 1950 ജനുവരി: ആരാധനാസ്വാതന്ത്ര്യം തേടി ഗോപാൽസിങ് വിശാരദ് കോടതിയിൽ. വിഗ്രഹം നീക്കുന്നതു തടഞ്ഞ കോടതി ആരാധനയ്ക്കു ഭംഗം വരുത്തുന്നതും തടഞ്ഞു. വിഗ്രഹം നീക്കുന്നതിൽ നിന്നും ആരാധനയ്ക്കു ഭംഗം വരുത്തുന്നതിൽ നിന്നും സർക്കാരിനെയും മുസ്ലിംകളെയും തടയണമെന്നു രണ്ടു ഹരജികളിലൂടെ ആവശ്യം. * 1959: തർക്കസ്ഥലത്തിന്റെ മാനേജർ തങ്ങളാണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ട് നിംറോഹികൾ കോടതിയിൽ. * 1961: പള്ളിയിൽ നിന്നു വിഗ്രഹം നീക്കം ചെയ്യണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് വഖ്ഫ് ബോർഡ് കോടതിയിലെത്തി. കേസ് ഇപ്പോഴും കോടതിയിൽ. * 1984 ഒക്ടോബർ: ബാബരിമസ്ജിദ് തർക്കം ദേശീയപ്രശ്നമാക്കുന്നതിന് വി.എച്ച്.പിയുടെ തീരുമാനം. * 1984 ഒക്ടോബർ 8: അയോധ്യയിൽ നിന്നു ലഖ്നോയിലേക്ക് വി.എച്ച്.പിയുടെ 130 കിലോമീറ്റർ ലോങ് മാർച്ച്. * 1984 ഒക്ടോബർ 14: ക്ഷേത്രം പുനഃസ്ഥാപിക്കുക, ഹിന്ദുക്കൾക്കു പൂജയ്ക്ക് അനുമതി നൽകുക എന്നീ ആവശ്യങ്ങളുമായി ലോങ് മാർച്ച് ലഖ്നോയിൽ. * 1985: പള്ളിയുടെ പരിസരം ഉപയോഗിക്കാൻ പുരോഹിതർക്ക് പ്രാദേശിക കോടതിയുടെ അനുമതി. * 1986 ഫെബ്രുവരി 1: പള്ളിയുടെ പൂട്ടുകൾ തുറന്ന് ഹൈന്ദവർക്കു ദർശനത്തിന് അനുമതി. മുസ്ലിംകൾ പ്രശ്നമുണ്ടാക്കരുതെന്ന് യ.പി. വഖ്ഫ് മന്ത്രി. * 1989 മെയ്: അയോധ്യയിൽ രാമക്ഷേത്രം പണിയുന്നതിനായി 25 കോടി രൂപ സമാഹരിക്കാൻ വി.എച്ച്.പി. തീരുമാനിക്കുന്നു. * 1989 ജൂൺ: ബാബരിമസ്ജിദ് പ്രശ്നം ഏറ്റെടുത്ത് ബി.ജെ.പി. പ്രമേയം അംഗീകരിക്കുന്നു. * 1989 നവംബർ 9: ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനു ദിവസങ്ങൾക്കുമാത്രം മുമ്പ് രാജീവ്ഗാന്ധി സർക്കാർ പള്ളിയുടെ സ്ഥലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനു ശിലാന്യാസത്തിന് അനുമതിനൽകുന്നു. തർക്കസ്ഥലത്തു നടത്തിയ തറക്കല്ലിടൽ തർക്കസ്ഥലത്തല്ലെന്നു പ്രചരിപ്പിക്കാൻ ഗൂഢനീക്കം. * 1990 ജനുവരി 8: സ്ഥലത്തെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കം പരിഹരിക്കുന്നതുവരെ ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം തടയണമെന്നു സ്പെഷ്യൽ ജുഡീഷ്യൽ കോടതി മുമ്പാകെ അപേക്ഷ. * 1990 ഫെബ്രുവരി 14: ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം തുടങ്ങാൻ ശുഭസമയം വി.എച്ച്.പി. പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രി വി.പി. സിങ് തിയ്യതി മാറ്റിവയ്ക്കുന്നതിൽ വിജയിക്കുന്നു. * 1990 ജൂൺ 8: ക്ഷേത്രനിർമ്മാണത്തിനുള്ള പുതിയ അന്തിമ തിയ്യതിയായി വി.എച്ച്.പി. ഒക്ടോബർ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. * 1990 ആഗസ്ത്: എൽ.കെ. അഡ്വാനി അയോധ്യയിൽ സമാപിക്കുന്ന പതിനായിരം കിലോമീറ്റർ [[രാമ രഥയാത്ര|രഥയാത്ര]] ആരംഭിക്കുന്നു. * 1990 സപ്തംബർ: എൽ.കെ. അഡ്വാനി സോമനാഥ് - അയോധ്യ രഥയാത്ര തുടങ്ങുന്നു. * 1990 ഒക്ടോബർ: അഡ്വാനിയെ ബിഹാറിൽ അറസ്റ് ചെയ്തു. വി.പി. സിങ് മന്ത്രിസഭയ്ക്കുള്ള പിന്തുണ ബി.ജെ.പി. പിൻവലിച്ചു. * 1990 നവംബർ: വി.പി. സിങ് മന്ത്രിസഭ തകർന്നു. * 1991: തർക്കപ്രദേശത്തിനുമേലുള്ള ചരിത്രപരവും പുരാവസ്തുഗവേഷണ പഠനപരവുമായ അവകാശവാദങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്നതിനായി നാലു വിദഗ്ദ്ധസംഘങ്ങളെ നിയോഗിക്കാൻ വി.എച്ച്.പിയും ആൾ ഇന്ത്യ ബാബരിമസ്ജിദ് ആക്ഷൻ കമ്മിറ്റിയും തീരുമാനിക്കുന്നു. ബാബരി കമ്മിറ്റിയുടെ അവകാശവാദങ്ങൾ വി.എച്ച്.പി. നിരാകരിക്കുന്നു. * 1991 ജൂലൈ: കർസേവകർ ബാബരിമസ്ജിദിൽ പതാകയുയർത്തി. * 1992 ജൂലൈ: സ്ഥിരം നിർമ്മാണത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടമായി മൂന്നടി ഉയരത്തിലുള്ള തറ ഉയർന്നു. നിർമ്മാണം നിർത്തിവയ്ക്കണമെന്നു യു.പി. സർക്കാരിന് സുപ്രിംകോടതിയുടെ നിർദ്ദേശം. * 1992 നവംബർ 23: അയോധ്യാപ്രശ്നത്തിൽ ഭരണഘടനയും നിയമവാഴ്ചയും ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നതിന് എന്തു നടപടി സ്വീകരിക്കുന്നതിനും ദേശീയോദ്ഗ്രഥന കൌൺസിൽ (എൻ.ഐ.സി.) പ്രധാനമന്ത്രിക്ക് പൂർണസമ്മതം നൽകി. * 1992 ഡിസംബർ 6: കർസേവകർ ബാബരിമസ്ജിദ് തകർത്തു. രാജ്യമെങ്ങും സംഘർഷം. എൽ.കെ. അഡ്വാനിക്കും മറ്റു വി.എച്ച്.പി, ബി.ജെ.പി, നേതാക്കൾക്കും മറ്റും എതിരേ കേസ്. * 1992 ഡിസംബർ 7: ബാബരിമസ്ജിദ് അതേ സ്ഥാനത്ത് പുനഃസ്ഥാപിക്കുമെന്നു പ്രധാനമന്ത്രി റാവു. * 1992 ഡിസംബർ 16: ലിബർഹാൻ കമ്മീഷനെ നിയമിച്ചു. * 1992 ഡിസംബർ 27: പള്ളി തകർത്ത സ്ഥാനത്തു പണിത താൽക്കാലിക ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് അനുമതി. * 1993: ബാബരി തകർത്തതിനുശേഷം പ്രദേശത്തെ നിലവിലുള്ള അവസ്ഥ തുടരും വിധം പ്രധാനമന്ത്രി റാവുവിന്റെ സർക്കാർ ചില പ്രദേശങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു. * 1993 ജനുവരി: അയോധ്യയിൽ അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി ദർശനം അനുവദിച്ചു. * 1994 ഒക്ടോബർ 24: പള്ളി നിന്ന സ്ഥലത്തു പണിത താൽക്കാലിക ക്ഷേത്രത്തിൽ ആരാധന നടത്തുന്നതിന് സുപ്രിംകോടതിയുടെ അനുമതി (അറബ് ന്യൂസ്, 2000 ഡിസം. 7). * 1997 ഫെബ്രുവരി: സർക്കാർ അക്വയർ ചെയ്ത ജന്മഭൂമിസ്ഥാനത്തിന്റെ ചുമതലക്കാരനായിരുന്ന ഫൈസാബാദ് ജില്ലാ മജിസ്ട്രേറ്റ് അമിതാഭ് ശ്രീവാസ്തവയെ കൊല്ലപ്പെട്ട നിലയിൽ കണ്െടത്തി. * 1998 ഫെബ്രുവരി 17: സിമി അഖിലേന്ത്യാ പ്രസിഡന്റ് ഡോ. ശാഹിദ് ബദറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കേന്ദ്ര പ്രതിനിധി സഭാംഗങ്ങൾ ബാബരിമസ്ജിദ് ഭൂവിൽ സന്ദർശിച്ച് പ്രാർഥന നടത്തി. പള്ളി തകർക്കപ്പെട്ടശേഷം അവിടത്തെ ബാരിക്കേഡിനുള്ളിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന ആദ്യ മുസ്ലിം സംഘമായിരുന്നു ഇത് (സിമി കേരള സോൺ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലഘുലേഖ, 1998). * 2005-ൽ 5 ഇസ്ലാമിക ഭീകരർ മന്ദിരം അക്ക്രമിക്കുകയും സുരക്ഷാസേനയുടെ വെടിയേറ്റ്‌ വീഴുകയും ചെയ്തു. ആ സംഭവത്തിൽ 35 സി.ആർ.പി.എഫ് ജവാന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. * 2007 ഡിസംബർ 6: ബാബരിമസ്ജിദ് പുനർനിർമ്മിക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് ന്യൂഡൽഹി ജന്തർമന്ദറിൽ പോപുലർ ഫ്രണ്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെയും ആൾ ഇന്ത്യാ മജ്ലിസെ മുശാവറയുടെയും സംയുക്ത ധർണ. * 2009 ജൂൺ 30: ലിബർഹാൻ കമ്മീഷൻ റിപോർട്ട് സമർപ്പിച്ചു. * 2009 നവംബർ 23: ലിബർഹാൻ റിപോർട്ട് ചോർച്ച. * 2009 നവംബർ 24: ലിബർഹാൻ റിപോർട്ട് പാർലമെന്റിൽ വച്ചു. * 2009 ഡിസംബർ 6: ലിബർഹാൻ കമ്മീഷൻ കണ്െടത്തിയ കുറ്റവാളികളെ ശിക്ഷിക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടു പോപുലർ ഫ്രണ്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യ ന്യൂഡൽഹി ജന്തർമന്ദറിൽ ധർണനടത്തി. * 2010 സപ്തംബർ 23: ബാബരി മസ്ജിദ് ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം സംബന്ധിച്ച കേസിൽ അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി വിധി പറയാൻ ഒരു ദിവസം ശേഷിക്കെ സുപ്രിം കോടതി ഒരാഴ്ചത്തേക്ക് സ്റ്റേ ചെയ്തു. * 2010 സപ്തംബർ 28: ബാബരി വിധി പറയുന്നത് നീട്ടിവയ്ക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് കേസിലെ 17ാം കക്ഷിയായ രമേശ് ചന്ദ്ര സമർപ്പിച്ച ഹരജി സുപ്രിം കോടതിയുടെ മൂന്നംഗ ബെഞ്ച് തള്ളി. *2010 സെപ്റ്റംബർ 30:തർക്കഭൂമി മുന്ന് വിഭാഗങ്ങൾക്കും തുല്യമായി വീതിക്കണമെന്ന് അലഹാബാദ് ഹൈക്കോടതിയുടെ ലക്നൗ ബെഞ്ച് വിധിച്ചു. രാമക്ഷേത്രം തകർത്താണ് പള്ളിനിർമ്മിച്ചതെന്നും അതിനാൽ പള്ളിയുടെ ഭൂമി ഹിന്ദുക്കൾക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കണമെന്നും ചരിത്രപ്രധാന വിധിയിൽ കോടതി വ്യക്തമാക്കി.<ref>{{cite news|title=തർക്കഭൂമി മൂന്നായി വീതിക്കണം|url=http://www.madhyamam.com/news/2010/10/01/5/4451|date=2010-10-01|accessdate=2010-10-01|publisher=[[മാധ്യമം ദിനപത്രം]]|archive-date=2010-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20101004114537/http://www.madhyamam.com/news/2010/10/01/5/4451|url-status=dead}}</ref> *2011 മെയ് 8 ന് രാജ്യത്തെ സുപ്രീം കോടതി, വീതിച്ചു കൊടുക്കാൻ കക്ഷികൾ ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല എന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി 2010 സെപ്റ്റംബർ 30 ലെ അലഹബാദ് ഹൈകോടതിയുടെ വിധിക്ക് സ്റ്റേ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="court">http://www.thehindu.com/news/national/article2003448.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512012935/http://www.thehindu.com/news/national/article2003448.ece |date=2011-05-12 }} ദി ഹിന്ദു ഓൺലൈൻ 2011 മെയ് 9]</ref> == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.wac.uct.ac.za/croatia/s7.htm A closer look at the Ayhodya issue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051215034844/http://www.wac.uct.ac.za/croatia/s7.htm |date=2005-12-15 }} *Koenraad Elst, [http://koenraadelst.bharatvani.org/articles/ad.html Articles on the Ayodhya Debate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205082147/http://koenraadelst.bharatvani.org/articles/ad.html |date=2007-02-05 }} {{അപൂർണ്ണം}} {{Hinduism}} {{ഫലകം:Hindu temples in Uttar Pradesh}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:അയോദ്ധ്യാ തർക്കം]] fdf1xnv6ram0tu1htpil3ym9i3x7b4b 0 69606 4671806 3703699 2026-09-30T03:02:13Z ~2026-52666-75 223554 /* ഭാഷാപോഷിണി ത്രൈമാസികം */ തിരുത്തി 4671806 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bhashaposhini}} {{Infobox Magazine |title = ഭാഷാപോഷിണി |image_file = Bashposhini monthly cover.jpg |company = [[മലയാള മനോരമ ഗ്രൂപ്പ്]] |paid_circulation = |unpaid_circulation = |total_circulation = |circulation_year = |frequency = മാസിക |language = [[Malayalam|മലയാളം]], |category = |editor = |editor_title = |firstdate = 1892 |country = {{flagcountry|India}} |website = }} [[മലയാള മനോരമ]] പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന സാഹിത്യ മാസികയാണ്‌ '''ഭാഷാപോഷിണി'''. ആദ്യ പത്രാധിപർ [[കണ്ടത്തിൽ വർഗീസ് മാപ്പിള]]. മലയാളത്തിലെ [[ഗദ്യ സാഹിത്യം|ഗദ്യ സാഹിത്യത്തിന്റെ]] വികാസത്തിൽ ഭാഷാപോഷിണിക്ക് നിർണ്ണായക പങ്കുണ്ട് <ref name="EIL">{{cite book| author=Datta, A.| title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo| year=1987| publisher=Sahitya Akademi| series=Encyclopaedia of Indian literature| isbn=9788126018031| url=http://books.google.co.in/books?id=ObFCT5\_taSgC| accessdate=13 October, 2013}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="nalankal">{{cite book | last=കൃഷ്ണപിള്ള | first=എൻ | authorlink=എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള | editor= | title= [[കൈരളിയുടെ കഥ]] | origyear= 1958 | edition=2009 | year= | publisher=ഡി.സി. ബുക്സ് | location= | pages=400 | chapter= പുതുയുഗപ്പുലരി പൊട്ടിവിടരുന്നു | quote= }}</ref> ==ചരിത്രം== ===കവിസമാജവും ഭാഷാപോഷിണി സഭയും=== 1891 ആഗസ്റ്റ് 29നു് (കൊല്ലവർഷം 1097 ചിങ്ങമാസം 14നു്) കോട്ടയത്തുവെച്ച് മലയാള മനോരമയുടെ സ്ഥാപകപത്രാധിപരായിരുന്ന [[കണ്ടത്തിൽ വറുഗീസ് മാപ്പിള]]യുടെ ഉത്സാഹത്തിൽ [[കേരളവർമ്മ വലിയ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] അദ്ധ്യക്ഷനായി ‘കവിസമാജം‘ എന്ന പേരിൽ ഒരു സംഘടന രൂപം കൊണ്ടു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ സാഹിത്യസഭയായിരുന്നു ഇതു്. ആദ്യസമ്മേളനത്തിൽ വെച്ചുതന്നെ സംഘടനയുടെ പേരു് ‘ഭാഷാപോഷിണി സഭ’ എന്നാക്കി മാറ്റാനും ‘ഭാഷാപോഷിണി’ എന്ന പേരിൽ ഒരു പത്രിക ആരംഭിക്കാനും തീരുമാനമായി. അക്കൊല്ലം തന്നെ നവമ്പറിൽ സമാജത്തിന്റെ പേരു് ‘ഭാഷാപോഷിണി സഭ’ എന്നു മാറ്റി. ഭാരതമഹാജനസഭ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ]] രീതിയിൽ ജനാധിപത്യാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഒരു ഭരണസമ്പ്രദായമാണു് സംഘാടകർ ലക്ഷ്യമിട്ടിരുന്നതു്. അതിനാൽ, അന്നത്തെ [[മലബാർ]], [[കൊച്ചി]], [[തിരുവിതാംകൂർ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള പ്രമുഖരായ സാഹിത്യപ്രവർത്തകരെയെല്ലാം ഒരുമിച്ചുചേർത്ത് അവരിൽ നിന്നും തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു പ്രതിനിധിസഭയ്ക്കായിരുന്നു ഭാഷാപോഷിണിയുടെ ഭരണനിർവ്വഹണത്തിന്റെ ചുമതല. ഇതുകൂടാതെ കേരളത്തിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭാഷാപ്രയോഗങ്ങൾക്കു് പൊതുവായ ഒരു ഐകരൂപ്യം വരുത്തുന്നതിനും അതിനുള്ള മാർഗ്ഗങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കുവാനും വേണ്ടി ഭാഷാപോഷിണി സഭയുടെ കീഴിൽ മറ്റൊരു പ്രത്യേക സമിതി കൂടി രൂപീകരിച്ചു.<ref name="nalankal"/><ref name="EIL"/> <ref name="bps"> {{cite book| author=Laila T. Abraham, K. Sisupalan| title=ഭാഷാപോഷിണി സൂചിക (1977-1992)| year=2002| publisher=യൂണിവേഴ്സിറ്റി ലൈബ്രറി, മഹാത്മാഗാന്ധി യൂണിവേഴ്സിറ്റി, കോട്ടയം }}</ref> 1892-ൽ [[തൃശ്ശൂർ]] വെച്ചു നടന്ന വിപുലമായ ആദ്യസമ്മേളനത്തിൽ ഭാഷാപോഷിണി സഭ തങ്ങളുടെ സംഘടനാദൌത്യം പ്രമേയരൂപത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതനുസരിച്ച് ആറു ലക്ഷ്യങ്ങളായിരുന്നു സഭയ്ക്കുണ്ടായിരുന്നതു്<ref name="EIL"/> : # കേരളഭാഷയ്ക്കു് കഴിയുന്നത്ര ഐകരൂപ്യം വരുത്തുക # ഗദ്യസാഹിത്യത്തിന്റെ വികാസം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # സഭയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കനുസൃതമായി ഒരു ആനുകാലികപത്രിക (journal) പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക. # അർഹരായവർക്കു് പുരസ്കാരങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചുകൊണ്ട് സാഹിത്യകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # സാഹിത്യസമ്മേളനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുക # വിദ്യാലയങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് ആധുനികവിദ്യാഭ്യാസം പ്രചാരത്തിലാക്കുക 1904-ൽ വറുഗീസ് മാപ്പിള നിര്യാതനായി. ഇതോടെ ഭാഷാപോഷിണിസഭയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കു മങ്ങലേറ്റു തുടങ്ങി. 1911-ൽ വൈക്കത്തു ചേർന്ന സമ്മേളനത്തിൽ‌വെച്ച് ഭാഷാപോഷിണി സഭ പിരിച്ചുവിട്ടു.<ref name="nalankal"/> ===ഭാഷാപോഷിണി ത്രൈമാസികം=== മേല്പറഞ്ഞ ലക്ഷ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി 1892ൽ തന്നെ കണ്ടത്തിൽ വറുഗീസ് മാപ്പിളയുടെ പത്രാധിപത്യത്തിൽ ഭാഷാപോഷിണി അച്ചടി ആരംഭിച്ചു. വർഷത്തിൽ നാലു തവണ (ത്രൈമാസികം) എന്നതായിരുന്നു പ്രസിദ്ധീകരണാവൃത്തി.<ref name="EIL"/> മൂന്നു വർഷത്തോളം തുടർന്നതിനുശേഷം 1895-ൽ ഭാഷാപോഷിണി [[സി.പി. അച്ചുതമേനോൻ]] എന്ന പ്രമുഖ നിരൂപകസാഹിത്യകാരന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്നുവന്നിരുന്ന [[വിദ്യാവിനോദിനി]] എന്ന മാസികയിൽ ലയിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ 1897-ൽ വീണ്ടും ഭാഷാപോഷിണി സ്വതന്ത്രരൂപത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങി. അതിനുശേഷം 46 വർഷത്തോളം തുടർച്ചയായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു.1942-ൽ പ്രസിദ്ധീകരണം പൂർണ്ണമായും നിലച്ചുപോയി. 1977 ജൂണിൽ [[മലയാളമനോരമ]]യുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പുതിയ രൂപഭാവങ്ങളോടെ ദ്വൈമാസികയായി ഭാഷാപോഷിണി പുനരാരംഭിക്കപ്പെട്ടു. ഓരോ ലക്കത്തിലും ഒരോ വിഷയം സംബന്ധിച്ച് ലഘുസംവാദങ്ങളോ ചർച്ചകളോ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു എന്നതായിരുന്നു പുതിയ ഒരു പ്രത്യേകത. 1993 ജൂൺ മുതൽ ഭാഷാപോഷിണി ഒരു പ്രതിമാസ പ്രസിദ്ധീകരണം (മാസിക) ആയി മാറി. ശ്രീ കെ എം തരകൻ, സി രാധാകൃഷ്ണൻ, എന്നിവർ മുഖ്യപത്രാധിപന്മാരായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ മാമ്മൻ മാത്യു മുഖ്യപത്രാധിപരും പി കെ രാജശേഖരൻ പത്രാധിപരും ആണ് ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:സാഹിത്യമാസികകൾ]] [[Category:മലയാളമാസികകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ആദ്യകാല മലയാള പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള മനോരമ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ]] 8utcln0xfsznlc476rs79lhqu4auxvc 0 74101 4671902 4669422 2026-09-30T09:57:55Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671902 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Romila Thapar}} {{Infobox person | name = റൊമില ഥാപ്പർ | image = File:Romila Thappar in Kerala House, Delhi (8).jpg | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1931|11|30}} | birth_place = [[Lucknow]], [[British India]] | death_date = | death_place = | other_names = | known_for = Authoring books about Indian history | occupation = Historian, Writer | nationality = [[Indian people|Indian]] | alma_mater = [[Panjab University]] <br />[[School of Oriental and African Studies|School of Oriental and African Studies, University of London]] }} ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ചരിത്രകാരിയാണ്‌ '''റൊമില ഥാപ്പർ'''(ജനനം:1931). ഭാരതചരിത്രമാണ് ഇവർ പ്രത്യേക പഠനമേഖലയായി തിരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നത്. ==ചരിത്രപഠനങ്ങൾ== പഞ്ചാബ് സർ‌വ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് ബിരുദമെടുത്ത ഥാപ്പർ, 1958 ൽ ലണ്ടൻ സർ‌വ്വകലാശാലയുടെ സ്കൂൾ ഓഫ് ഓറിയന്റെ ആൻഡ് ആഫ്രിക്കൻ സ്റ്റ്ഡീസിൽ നിന്ന് ഡോക്ടറേറ്റും നേടി<ref name=Asian>{{cite web|title=ദ ഹിന്ദു|url=http://www.thehindu.com/multimedia/archive/01077/Reporting_History__1077328a.pdf|website=Reporting_History|publisher=ദ ഹിന്ദു|accessdate=8 മാർച്ച് 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617004757/http://www.thehindu.com/multimedia/archive/01077/Reporting_History__1077328a.pdf|archive-date=2012-06-17|url-status=dead}}</ref>. പിന്നീട് [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാല|ജവഹർലാൽ നെഹ്റു സർ‌വ്വകലാശാലയിലെ]] പ്രാചീന ഭാരതചരിത്ര വിഭാഗത്തിൽ അദ്ധ്യാപികയായി ജോലി ചെയ്തു. ജെ.എൻ.യു വിലെ ജോലിയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച പ്രൊഫസാറാണ്‌ ഇപ്പോൾ ഇവർ (Professor Emerita). അശോകനും മൗര്യസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനവും(Asoka and the Decline of the Maurya), പ്രാചീന ഇന്ത്യൻ സാമൂഹ്യ ചരിത്രം: ചില വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ(Ancient Indian Social History: Some Interpretations), ആദ്യകാല ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തെകുറിച്ചുള്ള സമീപകാല കാഴ്ചപ്പാടുകൾ -സമാഹരണം-(Recent Perspectives of Early Indian History (editor), ഒരു ഇന്ത്യാചരിത്രം- ഭാഗം ഒന്ന് (A History of India Volume One),പുരാതന ഭാരതം: ഉത്ഭവം മുതൽ എ.ഡി 1300 വരെ(Early India: From the Origins to AD 1300) എന്നിവയാണ് ഥാപ്പറുടെ പ്രധാന കൃതികൾ. ഇവരുടെ ചരിത്രരചനകൾ ഉപരിവർഗ്ഗത്തെ വിമർശനാത്മകമായി വിലയിരുത്തുന്നതാണ്‌. കൂടാതെ സാമൂഹ്യശക്തികൾക്കിടയിലെ പരസ്പര പോരാട്ടത്തിലൂടെ രൂപംപ്രാപിച്ച ഹിന്ദൂയിസത്തെയും വരച്ചുകാട്ടുന്നു. സോമനാഥിനെ കുറിച്ചുള്ള ഇവരുടെ സമീപകാല കൃതി, പ്രസിദ്ധമായ ഗുജറാത്ത് ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖീയചരിത്ര പരിണാമം പഠനവിധേയമാക്കുന്നതാണ്‌<ref name="somanatha">[http://www.hindu.com/br/2004/04/27/stories/2004042700121600.htm Perspectives of a history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060626000904/http://www.hindu.com/br/2004/04/27/stories/2004042700121600.htm |date=2006-06-26 }} - a review of ''Somanatha: The Many Voices of a History''</ref>. 1963 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ആദ്യ ഗ്രന്ഥം "അശോക ആൻഡ് ഡിക്ലൈൻ ഓഫ് മൗര്യ" വൈവിധ്യം നിറഞ്ഞ സംസ്കാരങ്ങളെയും വിഭാഗങ്ങളേയും ഒരുമുച്ച് നിറുത്താനുള്ള അശോകന്റെ വിഭാഗീയതയില്ലാത്ത നയങ്ങളെ അതിന്റെ സാമൂഹ്യ രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാതലത്തിൽ പരിശോധിക്കുന്നതാണ്‌. അസാധാരണമായ ഭരണ നൈപുണി പ്രകടിപ്പിച്ച മൗര്യ ഭരണാധികാരികൾ തങ്ങളുടെ ഭരണത്തിന്റെ അമിതമായ കേന്ദ്രീകരണം കാരണം സാമ്രാജ്യത്തെ പതനത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയായിരുന്നു എന്ന് ഥാപ്പർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. സാമാന്യ ജനത്തെ മുന്നിൽ കണ്ട് എഴുതിയ എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇന്ത്യ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ആദ്യ ഭാഗം ആദ്യകാല ഇന്ത്യാചരിത്രം മുതൽ യൂറോപ്പ്യൻസ് ഇന്ത്യയിലെത്തുന്നത് വരെയുള്ള ചരിത്രം ഉൾകൊള്ളുന്നു." ആൻഷ്യന്റ് ഇന്ത്യൻ സോഷ്യൽ ഹിസ്റ്ററി" എന്ന പുസ്തകം പുരാതന കാലം മുതൽ ആദ്യ മില്ലേനിയത്തിന്റെ ഒടുവ് വരെയുള്ള കാലഘട്ടം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ഹൈന്ദവ-ബുദ്ധ സാമൂഹ്യ-മത വ്യവസ്ഥ താരതമ്യ പഠനം നടത്തുന്ന ഈ ഗ്രന്ഥം ജാതിവ്യവസ്ഥയിൽ ബുദ്ധമതത്തിന്റെ സാമുഹിക പ്രതിഷേധത്തിന്റെയും സാമുഹിക ചലനാത്മകതയുടെയും പങ്കിനെ പരിശോധിക്കുന്നു. ഫ്രം ലിനേജ് ടു സ്റ്റേറ്റ് എന്ന കൃതി ബി.സി ആദ്യ മില്ലേനിയത്തിലെ മധ്യ ഗംഗാ താഴ്‌വരയിലെ സ്റ്റേറ്റിന്റെ രൂപവത്കരണത്തെ വിശകലന വിധേയമാക്കുന്നു<ref>{{cite book | title = A Textbook of Historiography, 500 B.C. to A.D. 2000 | author = E. Sreedharan | publisher = Orient Longman | year = 2004 | isbn = 8125026576 | pages = 479–480 }}</ref>. ==അംഗീകാരങ്ങൾ ആദരങ്ങൾ== കോർണൽ യൂനിവേഴ്സിറ്റി, യൂനിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് പെൻസിൽ‌വാനിയ, കോളേജ് ഡി ഫ്രാൻസ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറായി സേവനം അനുഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട് റൊമില ഥാപ്പർ. 1983 ൽ ഇന്ത്യൻ ഹിസ്റ്ററി കോൺഗ്രസിന്റെ പ്രസിഡന്റായി ‍ തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഇവർ 1999 ൽ ബ്രിട്ടീഷ് അക്കാദമിയുടെ കറസ്പോണ്ടിംഗ് ഫെലൊ ആയി<ref name="visiting">{{Cite web |url=http://www.penguin.co.uk/nf/Author/AuthorPage/0,,1000031775,00.html |title=Penguin publicity page |access-date=2009-07-15 |archive-date=2009-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091025170411/http://www.penguin.co.uk/nf/Author/AuthorPage/0,,1000031775,00.html |url-status=dead }}</ref>. ഓക്സ്ഫോർഡിലെ ലേഡീ മാർഗരറ്റ് ഹാൾ, യൂനിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ലണ്ടൻ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹോണററി ഫെലൊ ആയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ യൂനിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ചിക്കാഗോ, യൂനിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഓക്സ്ഫോർഡ്, യൂനിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കൽകട്ട, യൂനിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഹൈദരാബാദ് എന്നി സർ‌വ്വകലാശാലകളിലെ ഹോണററി ഡോക്ട്രേറ്റും ഇവർ നേടി<ref name="kluge-announcement">{{cite web | url = http://www.loc.gov/today/pr/2003/03-068.html | title = Romila Thapar Named as First Holder of the Kluge Chair in Countries and Cultures of the South at Library of Congress |publisher = Library of Congress |date=April 17, 2003 | accessdate = 2007-04-04}}</ref>. 2004 ൽ [[ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്സ്]] ഇവരെ ക്ലൂഗ് ചെയറിന്റെ കണ്ട്രീസ് ആൻഡ് കൾചേഴ്സ് ഓഫ് സൗത്തിന്റെ അധ്യക്ഷ്യയായി നിയമിച്ചു. 1992 ൽ [[പത്മശ്രീ]] പുര‍സ്കാരവും 2005 ൽ [[പത്മഭൂഷൺ]] പുരസ്കാരവും ഇവർ നിരാകരിച്ചു. ഒരു സർക്കാർ പുര‍സ്കാരവും സ്വീകരിക്കില്ല എന്ന അവരുടെ തീരുമാനമാണ്‌ ഈ നിരാകരണത്തിന്റെ പിന്നിൽ<ref name="padma">[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1003072.cms "Romila rejects Padma award"] - [[Times of India]] article dated January 27, 2005</ref>. 2008 ൽ മനുഷ്യരാശിയെ കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിന്‌ പ്രസിദ്ധമായ ക്ലൂഗ് പ്രൈസ് (പത്തുലക്ഷം അമേരിക്കൻ ഡോളർ), പീറ്റർ ബ്രഔണുമായി ഇവർ പങ്കിടുകയുണ്ടായി<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/02/AR2008120202969.html Historians Brown and Thapar Will Share $1 Million Kluge Prize]</ref>. ==ചരിത്രം തിരുത്തൽ: ഥാപ്പറുടെ കാഴ്ചപ്പാട്== ഏകമുഖമായ ഹിന്ദു-മുസ്ലിം പോരാട്ടത്തിന്റെ ചരിത്രമായി കഴിഞ്ഞ ഒരു ആയിരം കൊല്ലത്തെ ഇന്ത്യാ ചരിത്രത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത് വർഗീയ വത്കരിക്കപ്പെട്ട ചരിത്രരചനയായിട്ടാണ്‌ റൊമില ഥാപ്പർ കാണുന്നത്. ഈ വർഗീയ ചരിത്രരീതി വസ്തുതകളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിൽ അങ്ങേയറ്റത്തെ വിഭാഗിയതയും വ്യഖ്യാനത്തിൽ അങ്ങേയറ്റത്തെ പക്ഷപാതവും കാട്ടുന്നതാണ്. അത് സമകാലീന വിശകലന രീതിയായ മുൻ‌ഗണനാക്രമത്തോടെയുള്ള ബഹുകാരണങ്ങളെ പിന്തുടരാത്തതുമാണ്‌<ref>{{cite web | title = The Rediff Interview/ Romila Thapar | publisher = Rediff | date = February 4, 1999 | url = http://www.rediff.com/news/1999/feb/04thapar.htm}}</ref>. 2002 ൽ [[ബി.ജെ.പി.]] നയിച്ച കൂട്ടുകക്ഷി സർക്കാർ, ചരിത്രം, സാമുഹ്യശാസ്ത്രം എന്നീ വിഷയങ്ങളിലുള്ള സ്കൂൾ പാഠ്യഭാഗങ്ങൾ മാറ്റം വരുത്തി<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2002/12/30/opinion/30FRIE.html | title=Hijacking India's History| last=Friese| first=Kai| date=2002-12-30| publisher=[[New York Times]]| accessdate=2009-04-07}}</ref>. ആറാം തരത്തിലെ പ്രാചീന ഇന്ത്യ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ രചയിതാവായ റൊമില ഥാപ്പർ, തന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ പുസ്തകത്തിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ (പ്രാചീന ഭാരതത്തിലെ ജനങ്ങൾ ഗോമാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നത്, ജാതിയുടെ രുപീകരണം എന്നീ ഖണ്ഡികകൾ മാറ്റിയത് ഉദാഹരണം)മാറ്റം വരുത്തിയതിനെ എതിർത്തു. മുഖ്യധാരാ ചരിത്രത്തെ ഹിന്ദുത്വപരികല്പനയുള്ള ചരിത്രം കൊണ്ട് മാറ്റിപ്പണിത് തുടർന്ന് വരുന്ന വിവാദങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചരണത്തിന്‌ ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമത്തിന്റെ ഭാഗമാണോ ഇതെന്ന് അവർ സംശയമുന്നയിച്ചു<ref>{{cite news|title=Propaganda as history won't sell|last=Thapar|first=Romila|date=2001-12-09|publisher=[[Hindustan Times]]|accessdate=2009-04-07}}</ref>. മറ്റു ചരിത്രകാരന്മാരും നിരീക്ഷകരുമായ [[ബിപിൻ ചന്ദ്ര]],[[സുമിത് സർക്കാർ]],[[ഇർഫാൻ ഹബീബ്]],[[ആർ.എസ്. ശർമ്മ]],[[വീർ സാംഗ്‌വി]],[[ദിലീപ് പദകൊങ്കർ]],[[അമർത്യ സെൻ]] എന്നിവരും സർക്കാരിന്റെ ഈ തിരുത്തലിൽ പ്രതിഷേധിക്കുകയും അവരുടെ എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള "വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ വർഗീയ വത്കരണം" എന്ന ഒരു സമാഹാരം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു<ref>{{cite book|editor= Mukherji, Mridula and Mukherji, Aditya| title=Communalisation of Education: The history textbook controversy|publisher=Delhi Historians’ Group|date=2002| location = New Delhi| url=http://www.friendsofsouthasia.org/textbook/NCERT_Delhi_Historians__Group.pdf}}</ref><ref>{{cite news|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=7979|title=Communalisation of Education: Fighting history’s textbook war|date=2002-01-28|publisher=[[Indian Express]]|accessdate=2009-04-07}}</ref>. ചില മത-ജാതി വിഭാഗങ്ങളുടെ വികാരങ്ങളെ വൃണപ്പെടുത്തുന്നതാണ്‌ ചരിത്രകാരന്മാരുടെ ഈ നടപടി എന്ന് മറുത്തും ആരോപണങ്ങൾ വന്നു<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020428/spectrum/book6.htm|title=Critiques galore!|last=Chaudhry|first=D.R.|date=2002-04-28|publisher=[[The Tribune]]|accessdate=2009-04-07}}</ref>. 2003ൽ ഥാപ്പർ [[ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്|ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസിലെ]] ക്ലൂഗ് ചെയറിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ രണ്ടായിരത്തിലധികം വരുന്ന ആളുകൾ ഒപ്പിട്ട ഓൺലൈൻ പരാതി വരികയുണ്ടായി<ref name="libraryofcongress">[http://www.rediff.com/us/2003/apr/25us1.htm "Romila Thapar's appointment to Library of Congress opposed"]- [[Rediff]] article dated April 25, 2003</ref>. പത്രപ്രവർത്തകനായ [[പ്രഫുൽ ബിദ്വായ്]] ഈ പരാതികളെ സംബന്ധിച്ച് പറഞ്ഞത് "റൊമില ഥാപ്പറുടെ രചനയുമായി പ്രാഥമിക പരിചയം പോലുമില്ലാത്ത വർഗീയ വാദികളുടെ ദൂശിത ആക്രമണമാണിത്" എന്നാണ്<ref>{{cite news | title = McCarthyism's Indian rebirth | url = http://www.rediff.com/news/2003/may/13praful.htm |date=May 13, 2003 | first = Praful | last = Bidwai | publisher = Rediff | accessdate = 2007-04-04}}</ref>‌. റൊമില ഥാപ്പറിനെതിരെയുള്ള ഈ ഓൺലൈൻ പരാതിയെ തള്ളിക്കളയണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് നിരവധി പണ്ഡിതന്മാർ ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസിന്‌ തങ്ങളുടെ പ്രതിഷേധക്കുറിപ്പുകൾ അയച്ചു<ref>{{cite news | url = http://www.himalmag.com/2003/june/analysis_2.htm | title = Hating Romila Thapar | first = Subhash | last = Gatade | publisher = Himal South Asian | date = June 2003 | accessdate = 2007-04-04 | archive-date = 2006-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061209063320/http://www.himalmag.com/2003/june/analysis_2.htm | url-status = dead }}</ref><ref>(Text) {{cite web | url = http://www.sacw.net/Alerts/ProtestLetter17052003.html | title = Letter of Protest by Scholars and Intellectuals Against the Attack on Romila Thapar | date = 7 May 2003 | publisher = South Asia Citizens Web | accessdate = 2007-04-04 | archive-date = 2007-07-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070702193508/http://www.sacw.net/Alerts/ProtestLetter17052003.html | url-status = dead }}</ref>. ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനെതിരെയുള്ള ആക്രമണമാണിത് എന്ന് ഈ പണ്ഡിതർ പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2006 ൽ "കാലിഫോർണിയയിലെ ഹിന്ദു പാഠപുസ്തക വിവാദ" സമയത്ത് ,പാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ ഇന്ത്യാചരിത്രത്തെകുറിച്ചും ഹിന്ദൂയിസത്തെകുറിച്ചും ഉൾപെടുത്തണമെന്നുള്ള ആവശ്യം മുന്നോട്ടുവെച്ച അമേരിക്ക ആസ്ഥാനമായുള്ള ഹിന്ദുഗ്രൂപ്പിനെതിരെ മൈക്കൽ വിറ്റ്സുമായി ചേർന്ന് റൊമില ഥാപ്പർ രംഗത്ത് വരികയുണ്ടായി. അവർ വ്യക്തമാക്കി: "ഹിന്ദുക്കൾക്കും തങ്ങളുടെ ന്യായമായ സാംസ്കാരിക പ്രാതിനിധ്യം അവകാശപ്പെടാമെങ്കിലും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ട മാറ്റങ്ങൾ അശാസ്സ്ത്രീയവും മതാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ളതുമാണ്‌. അത് രാഷ്ട്രീയ അജൻഡയുള്ളതും സത്യത്തെ വളച്ചൊടിച്ചതുമാണ്‌"<ref>{{cite news | url = http://www.outlookindia.com/full.asp?fodname=20060228&fname=witzel&sid=1 | title = Creationism By Any Other Name... | first = Romila | last = Thapar | publisher = Outlook | date = February 28, 2006 | accessdate = 2007-04-04 | archive-date = 2008-03-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080328233513/http://www.outlookindia.com/full.asp?fodname=20060228&fname=witzel&sid=1 | url-status = dead}}</ref>. ==കൃതികൾ== * ''A History of India: Volume 1'', 1966; Penguin, ISBN 0-14-013835-8 * ''Asoka and the Decline of the Mauryas'', 1961 (revision 1998); Oxford University Press, ISBN 0-19-564445-X * ''Ancient Indian Social History: Some Interpretations'', 1978 * ''Cultural Pasts: Essays in Early Indian History'', 2003; Oxford University Press, ISBN 0-19-566487-6 * ''Cultural Transaction and Early India: Tradition and Patronage''1994 Art patronage * ''Dissent in the Early Indian Tradition '' 1979 Indian Renaissance Institute * ''Early India: From Origins to AD 1300'', 2002; Penguin, ISBN 0-520-23899-0 * ''Exile and the Kingdom: Some Thoughts on the Rāmāyana'' 1978 Original from the University of California * ''From Lineage to State: Social Formations of the Mid-First Millennium B.C. in the Ganges Valley'', 1985; Oxford University Press (OUP) * ''History and Beyond '' 2000 OUP * ''Interpreting Early India'', 1993 (2nd edition 1999); Oxford University Press 1999, ISBN 0-19-563342-3 * ''India: Another Millennium?'' 2000, Viking * ''India: Historical Beginnings and the Concept of the Aryan'' 2006 National Book Trust * ''Sakuntala: Texts, Readings, Histories'', 2002; Anthem, ISBN 1-84331-026-0 * ''Somanatha: The Many Voices of History'', 2005; Verso, ISBN 1-84467-020-1 * ''The Past and Prejudice (Patel Memorial Lectures)'', 1971 * ''The Mauryas Revisited '' 1987 K.P. Bagchi & Co. ==അവലംബം== {{commonscat|Romila Thapar}} <references/> [[വർഗ്ഗം:1931-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ചരിത്രകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർക്സിസ്റ്റ് ചരിത്രകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാലാ അദ്ധ്യാപകർ]] {{Bio-stub}} 2j9e4flxfx7x56a27ujr2s5n0l0hl3e 0 75002 4671772 4599460 2026-09-29T22:06:02Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671772 wikitext text/x-wiki {{about|മലയാളത്തിലെ ഒരു ചരിത്രനോവലിനെക്കുറിച്ചാകുന്നു |മറ്റു വിവരങ്ങൾക്ക്|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ (വിവക്ഷകൾ)}} {{Infobox Book | title_orig=മാൎത്താണ്ഡവൎമ്മാ | name=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ | image=MARTANDA VARMA 1891.jpeg | image_size=310 | border=yes | image_caption=പ്രഥമപതിപ്പിന്റെ ശീർഷകതാൾ | author=[[സി.വി. രാമൻപിള്ള]] | translators= ബി.കെ.മേനോൻ, ഒ. കൃഷ്ണപിള്ള, [[ആർ. ലീലാദേവി]], കുന്നുകുഴി കൃഷ്ണൻകുട്ടി, പി. പത്മനാഭൻ തമ്പി, ജി.എസ്. അയ്യർ | country=[[ഇന്ത്യ]] | language=[[മലയാളം]] | genre= ചരിത്രാത്മക [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|കാല്പനികസാഹിത്യം]] | release_date={{date|1891-06-11|dmy}} | publisher=ഗ്രന്ഥകർത്താ., ബി. വി. ബുക്ക് ഡിപ്പോ, കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ, [[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]], ലിറ്റിൽ പ്രിൻസ് പബ്ലിക്കേഷൻസ്, പൂർണ്ണ പബ്ലിക്കേഷൻസ്, [[ഡി.സി. ബുക്സ്]], [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] | english_release_date= 1936, 1979 | set_in=[[തിരുവിതാംകൂർ]] {{small|(1727 {{ndash}} 1732)}} | media_type=[[അച്ചടി]] (പേപ്പർബാക്ക്) | isbn=8176900001 | isbn_note={{small|([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] {{small| പതിപ്പ്}})}} | followed_by=[[ധർമ്മരാജാ (നോവൽ)|ധർമ്മരാജാ]], [[രാമരാജാബഹദൂർ]] | wikisource=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ }} '''''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''''', [[സി.വി. രാമൻപിള്ള]]യുടെ 1891-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു മലയാള നോവലാണ്. [[രാമ വർമ്മ (1724-1729)|രാമ വർമ്മ]] മഹാരാജാവിന്റെ പരിണാമദിശയിലെത്തിയ ഭരണകാലം മുതൽ [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]]യുടെ സ്ഥാനാരോഹണം വരെയുള്ള [[വേണാട്|വേണാടി]]ന്റെ ([[തിരുവിതാംകൂർ]]) ചരിത്രം വിവരിക്കുന്ന ചരിത്രാത്മക [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|കാല്പനികസാഹിത്യ]] ഇനത്തിലുള്ള നോവലായാണ് പ്രസ്തുത കൃതി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[കൊല്ലവർഷം]] 901 – 906 ([[ക്രി.വ.]] 1727 – 1732) കാലഘട്ടത്തിൽ കഥ അരങ്ങേറുന്ന നോവലിന്റെ ശീർഷകകഥാപാത്രത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജസ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കുന്നതിനുവേണ്ടി [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ#തമ്പി സഹോദരന്മാരുടെ കലാപം|പത്മനാഭൻതമ്പി]]യും [[എട്ടുവീട്ടിൽ പിള്ളമാർ|എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരും]] പദ്ധതികൾ ഒരുക്കുന്നതും, അവയിൽ നിന്ന് യുവരാജാവിനെ രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന അനന്തപത്മനാഭൻ, സുഭദ്ര, മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പ് എന്നിവരുടെ പ്രവർത്തികളും അനുബന്ധ സംഭവങ്ങളോടെയുമാണ് കഥാഗതി നീങ്ങുന്നത്. ഭാരതീയ മേഖലയിലേയും പാശ്ചാത്യലോകത്തിലെയും, ചരിത്രസാംസ്കാരികേതരസാഹിത്യ രീതികളുടെ സമൃദ്ധമായ പരാമർശങ്ങൾ ഈ നോവലിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. നോവലിലെ ചരിത്രാംശങ്ങൾക്ക് തുണയായി, അനന്തപത്മനാഭൻ പാറുക്കുട്ടി എന്നിവരുടെ [[പ്രണയം|പ്രണയ]]കഥ, [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|ധീരോദാത്ത കാല്പനികാം]]ശമുള്ള അനന്തപത്മനാഭന്റെ പ്രവർത്തികൾ എന്നിവ ചേർത്തിരിക്കുമ്പോൾ [[കാല്പനികത്വം|കാല്പനികത്വ]]ത്തിന്റെ അംശങ്ങൾ, പാറുക്കുട്ടിയുടെ പ്രണയനാഥനു വേണ്ടിയുള്ള കാത്തിരുപ്പിലൂടെയും, സുലൈഖയുടെ നിഷ്ഫലപ്രണയത്തിലൂടെയും അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. വേണാടിന്റെ ഗതകാല[[രാഷ്ട്രീയം]] അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്, എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരുടെ യോഗം, തുടർന്നുള്ള പത്മനാഭൻ തമ്പിയുടെ രാജ്യാവകാശവാദം, ഭരണ അട്ടിമറി ശ്രമം, സുഭദ്രയുടെ രാജ്യസ്നേഹ പ്രവർത്തികൾ, ഭരണ അട്ടിമറി കലാപത്തെ തുടർന്നുണ്ടാകുന്ന സുഭദ്രയുടെ പരിതാപകരമായ അന്ത്യം എന്നിവയിലൂടെയാണ്. [[ക്ലാസിസിസം|ക്ലാസിൿ]] സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ആഖ്യാനരീതിയിലൂടെയാണ് [[ചരിത്രം|ചരിത്ര]]വും [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|കാല്പനികത]]യും ഇടകലർന്നുള്ള പ്രതിപാദനം സാധ്യമായിരിക്കുന്നത്, അവയിൽ കഥാപാത്രാനുസൃത പ്രാദേശിക ഭാഷാശൈലീമാറ്റങ്ങൾ, [[അലങ്കാരം (വ്യാകരണം)|അലങ്കാര]]പ്രയോഗങ്ങൾ, ചരിത്രകാലത്തിനുയോജ്യമെന്ന രീതിയിൽ നാടകീയവും പുരാതനവുമായുള്ള ഭാഷാശൈലിയും സമന്വയിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. മലയാള ഭാഷയിലും [[ദക്ഷിണേന്ത്യ]]യിലും പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ആദ്യത്തെ ചരിത്രാത്മക നോവലായ പ്രസ്തുത കൃതി, 1891-ൽ ഗ്രന്ഥകർത്താവ് സ്വയം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയാണുണ്ടായത്. ആദ്യ പതിപ്പിന് അനുകൂലവും സമ്മിശ്രവുമായ പ്രതികരണങ്ങൾ ലഭിച്ചെങ്കിലും പുസ്തക വില്പന കാര്യമായ വരുമാനമുണ്ടാക്കിയില്ല, എന്നാൽ 1911-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ നവീകരിച്ച പതിപ്പ് മികച്ച വില്പന നേടി വൻ വിജയമായി. 1933-ലെ ചലച്ചിത്രാവിഷ്കാരമായ [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ (ചലച്ചിത്രം)|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]], അക്കാലത്തെ ഗ്രന്ഥപ്രസാധകരുമായി നിയമ വ്യവഹാരത്തിലേർപ്പെട്ടതിനാൽ [[പകർപ്പവകാശലംഘനം|പകർപ്പവകാശ ലംഘന]]ത്തിന്റെ വിഷയമായ മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ സാഹിത്യകൃതിയായി, പ്രസ്തുത നോവൽ. [[ഇംഗ്ലീഷ്]], [[തമിഴ്]], [[ഹിന്ദി]] ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള തദ്കൃതി, അനേകം തവണ സംക്ഷിപ്ത പതിപ്പുകളായും മറ്റു മേഖലകളായ [[രംഗകല|അരങ്ങ്]], [[റേഡിയോ]], [[ടെലിവിഷൻ]], [[ചിത്രകഥ]] എന്നിവയിലും രൂപാന്തരീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നോവലിൽ വിവരിക്കുന്ന തിരുവിതാംകൂർ ചരിത്രകഥ, നോവൽകർത്താവിന്റെ പിൽകാല രചനകളായ ''[[ധർമ്മരാജാ (നോവൽ)|ധർമ്മരാജാ]]'', ''[[രാമരാജാബഹദൂർ]]'' എന്നീ കൃതികളിൽ തുടരുന്നു. പ്രസ്തുത കൃതിയടക്കം ഈ മൂന്ന് നോവലുകൾ, [[മലയാള സാഹിത്യം|മലയാള സാഹിത്യ]]ത്തിൽ ''സിവിയുടെ ചരിത്രാഖ്യായികകൾ'' എന്നും, ''സിവിയുടെ നോവൽത്രയം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. [[കേരളം|കേരള]]ത്തിലെയും [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടി]]ലെയും സർവകലാശാലകൾ നൽകുന്ന പാഠ്യക്രമപദ്ധതികളിലും [[സംസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസ ഗവേഷണ പരിശീലന സമിതി, കേരളം|കേരള സംസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസ ഗവേഷണ പരിശീലന സമിതി]]യുടെ പാഠ്യപദ്ധതിയിലും ഉൾപ്പെടുത്തിയ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'', മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ വിശിഷ്ടകൃതികളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ==പശ്ചാത്തലം, സന്ദർഭം== === ചരിത്രപശ്ചാത്തലം=== [[കൊല്ലവർഷ കാലഗണനാരീതി|കൊല്ലവർഷം]] 859{{ndash}}893 ([[ഗ്രിഗോറിയൻ കാലഗണനാരീതി|ഗ്രിഗോറിയൻ]]: 1684{{ndash}}1718) കാലഘട്ടത്തിൽ [[രവി വർമ്മ (1678-1718)|രവിവർമ്മ]]യുടെ കീഴിലായിരുന്ന [[വേണാട്]] രാജ്യത്തിന് പുറത്തുനിന്നുള്ള ആക്രമണങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുകയും ചെറുത്തുനില്പിനുള്ള സൈനികസഹായം നൽകിയ മധുര നായ്ക്കന്മാർക്കുള്ള കുടിശ്ശികത്തുക കൊടുക്കേണ്ടി വന്നതിനെ തുടർന്ന് ചെലവുകൾക്കായി രാജ്യത്ത് പുതിയ നികുതി ഏർപ്പെടുത്തേണ്ടതായും വന്നു; ഈ അധികനികുതി ചുമത്തൽ, [[ഉമയമ്മ റാണി]]യുടെ മേൽനോട്ടക്കാലത്ത് [[കോട്ടയത്ത് കേരളവർമ്മ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മ]]യാൽ ഒതുക്കപ്പെട്ട ജന്മിമുഖ്യന്മാർ, ജന്മിപ്രഭുക്കൾ ([[എട്ടുവീട്ടിൽ പിള്ളമാർ]]), അവരുടെ സഖ്യകക്ഷികൾ (മാടമ്പിമാർ) എന്നിവരെ പ്രകോപിതരാക്കി.{{sfnp|നാഗമയ്യ|1906|loc=അദ്ധ്യായം VI|pp=318{{ndash}}319}} രവിവർമ്മയ്ക്കുശേഷം അധികാരത്തിലേറിയ [[ആദിത്യ വർമ്മ (1661-1677)|ആദിത്യ വർമ്മ]]യുടെ ഭരണകാലത്ത് ([[കൊല്ലവർഷ കാലഗണനാരീതി|കൊ. വ.]] 893{{ndash}}894), അസഹിഷ്ണുതരായ പ്രാദേശിക ഗ്രാമീണകൂട്ടങ്ങൾ നികുതി അടയ്ക്കേണ്ടതില്ല എന്ന് തീരുമാനമെടുത്തു; തുടർന്ന് അധികാരത്തിലേറിയ [[ഉണ്ണി കേരള വർമ്മ (1718-1724)|ഉണ്ണി കേരള വർമ്മ]]യുടെ കീഴിൽ ഭരണനിർവ്വഹണം ബലഹീനമായതിനാൽ ജന്മിമുഖ്യന്മാർ കൂടുതൽ കരുത്താർജ്ജിക്കുകയും, [[കോട്ടയത്ത് കേരളവർമ്മ|കേരളവർമ്മ]] സംഘടിപ്പിച്ച പടക്കൂട്ടങ്ങൾ പിരിഞ്ഞുപോകുകയും, അവരിൽ ചിലർ ജന്മിപ്രഭുക്കളുടെ കീഴിൽ സേവനത്തിലേർപ്പെടുകയും ഉണ്ടായി.{{sfnmp|ഇബ്രാഹിംകുഞ്ഞ്|1990|1p=16|1loc=പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വേണാടു രാഷ്ട്രീയം|ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|1879|2p=107|2loc=അദ്ധ്യായം I}} ഉണ്ണി കേരള വർമ്മയെത്തുടർന്ന് സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്ത [[രാമ വർമ്മ (1724-1729)|രാമവർമ്മ]]യുടെ കാലത്ത് (കൊ. വ. 899) പ്രബലമായിക്കൊണ്ടിരുന്ന ജന്മിപ്രഭുക്കൾ കൂടുതൽ ശക്തരായി വളർന്നു.{{sfnmp|നാഗമയ്യ|1906|1loc=അദ്ധ്യായം VI|1pp=327, 333{{ndash}}334|ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|1879|2p=109|2loc=അദ്ധ്യായം I}} യുവരാജാവായ [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]]യുടെ ഊർജ്ജ്വസലതയിലും ബുദ്ധിസാമർത്ഥ്യത്തിലും സംതൃപ്തനായ [[രാമ വർമ്മ (1724-1729)|രാമവർമ്മ]] മഹാരാജാവ്, ഭരണകാര്യങ്ങളിൽ വേണ്ട നടപടികൾ കൈക്കൊള്ളുവാൻ യുവരാജാവിനെ അനുവദിക്കുകയും, ഈ അധികാരം വച്ച് യുവരാജാവ് പ്രശ്നക്കാരായ ജന്മിപ്രഭുക്കൾക്കെതിരെയുള്ള നടപടികൾ എടുത്തതിനാൽ പ്രകോപിതരായ ജന്മിപ്രഭുക്കന്മാർ യുവരാജാവിനെതിരെ ജീവഹാനികരമായ ക്രിയകൾ ആസൂത്രണം ചെയ്ത് മാർത്താണ്ഡവർമ്മയ്ക്കെതിരേയുള്ള പ്രബല ശത്രുക്കളായി മാറി.{{sfnp|ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|1879|loc=അദ്ധ്യായം I|p=107|ps=. ...Ettu Veettil Pillamar and Madempimar, in their turn became inveterate enemies of the prince, and began to seek measures for his destruction. [... എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരും മാടമ്പിമാരും യുവരാജാവിന്റെ അടിയുറച്ച ശത്രുക്കളായി അവരുടെ ഭാഗത്തുനിന്ന് വിനാശനടപടികൾക്കായി ശ്രമമാരംഭിച്ചു.]}} ജന്മിപ്രഭുക്കളുടെ പടബലത്തിനെതിരെ പുറത്തുനിന്നുള്ള സൈനികശക്തി പ്രയോഗിക്കുവാൻ യുവരാജാവ് നിർദ്ദേശിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, ഒരു നിശ്ചിത വാർഷിക തുകയ്ക്ക് വേണാടിന് സൈനികബലം നൽകുവാൻ മധുര നായ്ക്കന്മാരുമായി രാമവർമ്മ മഹാരാജാവ് കൊ.വ. 901-ൽ [[തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി|തിരുച്ചിറാപ്പള്ളി]]യിൽ വച്ച് ഉടമ്പടിയുണ്ടാക്കി.{{sfnp|ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|1879|loc=അദ്ധ്യായം I|p=109}} ===സന്ദർഭം=== [[തിരുവിതാംകൂർ]] രാജവംശം പിൻതുടരുന്നത് [[മരുമക്കത്തായം|മരുമക്കത്തായക്രമം]] അനുസരിച്ചുള്ള രാജത്വ അവകാശമാണ്; ഇത് ഒടുവിലത്തെ അല്ലെങ്കിൽ നിലവുലുള്ള രാജാവിന്റെ സ്വസ്രേയൻ അനന്തരാവകാശിയാകുന്ന രീതിയാണ്.{{sfnp|ടി.കെ വേലുപിള്ള|1940|loc=Modern History [ആധുനിക ചരിത്രം]|p=271|ps=. ..the well established custom that the rule of succession in the royal family was Maŕumakkaťhāyam and not Makkaťhāyam. [..രാജകുടുംബത്തിലെ അനന്തരവകാശവാഴ്ചയുടെ ചിരസ്ഥാപിതമായ ആചാരം മരുമക്കത്തായം ആണ് മക്കത്തായമല്ല]}} മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിയമാനുസൃത യുവരാജാവായിരിക്കെ, രാമവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ മക്കളായ പപ്പു തമ്പി, രാമൻ തമ്പി എന്നിവരെ മക്കത്തായം വഴി പിതാവിന്റെ സിംഹാസനം അവകാശപ്പെടുവാൻ ജന്മി മേധാവികൾ പ്രേരിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി.{{sfnp|ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|1879|loc=അദ്ധ്യായം II|p=116|ps=. ..considering them proper instruments for overthrowing the royal authority, they persuaded them to claim their father's throne; [...അവരെ (തമ്പി സഹോദരന്മാരെ) രാജാധികാരത്തെ അട്ടിമറിക്കുന്നതിനുള്ള ഉചിതോപകരണങ്ങളായി പരിഗണിച്ച്, അവരുടെ പിതാവിന്റെ സിംഹാസനം അവകാശപ്പെടാൻ അവർ (ജന്മിപ്രഭുക്കന്മാർ) പ്രേരിപ്പിച്ചു;]}} അങ്ങനെ യുവരാജാവായ മാർത്തണ്ഡവർമ്മയ്ക്കെതിരെ ജന്മി മേധാവികൾ മാരകമായ നടപടികൾ കൈക്കൊള്ളുകയും, രാമവർമ്മ മഹാരാജാവ് മധുരനായ്ക്കന്മാരുമായുള്ള ഉടമ്പടിക്കായി തിരുച്ചിറാപ്പള്ളിയിലേക്ക് പോവുകയും ചെയ്ത കൊ.വ. 901-ലാണ് നോവൽ ആരംഭിക്കുന്നത്; തുടർന്ന് കഥാഗമനം രണ്ട് വർഷങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കുതിക്കുന്നു, അപ്പോഴേക്കും രാമവർമ്മ മഹാരാജാവ് രോഗബാധിതനായി കിടപ്പിലാവുകയും, മധുര സേനയ്ക്കുള്ള പണമടയ്ക്കൽ കുടിശ്ശികയായിത്തീരുകയും, മാർത്തണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവിനെതിരെയുള്ള ഗൂഢാലോചനാത്മക പ്രവർത്തികൾക്കായി മഹാരാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരും ജന്മി മുഖ്യന്മാരും ഒന്നു ചേരുകയും ചെയ്തു.{{sfnmp|''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ: ചരിത്രവും കല്പനയും''|2009|1p=103|''കഥാകാലം; സംഭവസ്ഥലങ്ങൾ''|2009|2pp=126{{ndash}}127}} ഈ സാഹചര്യങ്ങളിലകപ്പെട്ട മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭ്യുദയകാംക്ഷികളുടെ സഹായങ്ങളാൽ പ്രതിസന്ധികളെ മറികടന്ന് സിംഹാസനാരോഹണം ചെയ്യുന്നതും, ഇതിലുൾപ്പെട്ടവരുടെ വ്യക്തിജീവിതങ്ങൾ [[വേണാട്|വേണാടിന്റെ]] ([[തിരുവിതാംകൂർ]]) ചരിത്രവുമായി കെട്ടുപിണഞ്ഞു കിടക്കുന്നതുമാണ് പ്രസ്തുത നോവലിൽ വിവരിക്കുന്നത്.{{sfnmp|പൂജപ്പുര കൃഷ്ണൻ നായർ|2013|1p=54|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010|2p=77|2loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ{{ndash}}ഒരു പഠനം|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1992|3p=13}} == ശീർഷകം== നോവൽ പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ, തദ്കൃതിയുടെ ശീർഷകം ''മാൎത്താണ്ഡവൎമ്മാ'' എന്നാണ് മലയാളലിപിയിൽ കുറിച്ചിരുന്നത്. മൂലഭാഷയിൽ ശീർഷകം ഏകപദമായിരുന്നെങ്കിലും, അതിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രതിരൂപം {{script|Mlym|മാർതാണ്ഡ വർമാ}} ({{lang-en|MARTANDA VARMA}}) എന്നീ പദങ്ങൾക്കിടയിൽ അകലം നല്കുന്ന മുദ്രചേർത്താണ് നല്കിയിരുന്നത്, തമിഴിൽ {{lang|ta|மார்த்தாண்ட வர்மா|italic=yes}} എന്നെഴുതുന്നതിനു സമാനമായി.{{sfnmp|പ്രഥമ പതിപ്പ്|1891|ഒ. കൃഷ്ണപിള്ള.|1954}} പിന്നീട് കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ പുറത്തിറക്കിയ പതിപ്പുകളിൽ മലയാളലിപിയിൽ ശീർഷകാന്ത്യത്തിലുള്ള ദീർഘസ്വരചിഹ്നം ( ാ) ഒഴിവാക്കി ''മാൎത്താണ്ഡവൎമ്മ'' എന്ന് പരിഷ്കരിച്ചിരുന്നെങ്കുിലും ഇംഗ്ലീഷ് പ്രതിരൂപത്തിലുൾപ്പെടുത്തിയ അകലം നല്കുന്ന മുദ്ര ({{lang-en|Space}}) അങ്ങനെത്തന്നെ നിലനിർത്തിയിരുന്നു, എന്നാൽ സംക്ഷിപ്തരൂപത്തിലുള്ള പതിപ്പുകളിൽ {{lang-en|Marthandavarma}} എന്ന് തിരുത്തിയിരുന്നു; ഇത് പകർപ്പവകാശക്കാലത്തിനു ശേഷമുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പിൻതുടരുകയുണ്ടായി.{{sfnmp|കമലാലയ പതിപ്പ്|1971|കണ്ണൻ ജനാർദ്ദനൻ.|1964|എസ്പിസിഎസ് പതിപ്പ്|1973|എസ്പിസിഎസ് പതിപ്പ്|1991}} ശതാബ്ദിയനന്തരം സമകാലിക മലയാള [[മലയാളം അക്ഷരമാല#പരിഷ്കരണ കമ്മിറ്റി, 1971|ലിപിപ്രയോഗത്തിനനുസൃതമായി]] ശീർഷകത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പുള്ളി രേഫം ( ൎ) ഒഴിവാക്കി ചില്ലക്ഷരമായ [[ർ]] ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfnmp|ഡെഫിനിറ്റീവ് വേരിയോറം|1992|പൂർണ്ണ പതിപ്പ്|1983}} ==കഥാസംഗ്രഹം== പഞ്ചവൻകാട്ടിൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ അബോധാവസ്ഥയിൽ കണ്ടെത്തിയ ഒരു യുവാവിനെ ആ വഴി വന്ന പഠാണി വ്യാപാരികൾ എടുത്തു കൊണ്ടുപോകുന്നു. മേല്പറഞ്ഞ സംഭവത്തിനു ശേഷം രണ്ടു വർഷമായിട്ടും യുവാവിനെക്കുറിച്ച് ഒരു വിവരവും ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടും യുവാവിനെ സ്നേഹിക്കുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരിയിലെ പാറുക്കുട്ടി താൻ സ്നേഹിക്കുന്ന അനന്തപത്മനാഭൻ മരിച്ചുവെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നില്ല, എന്നാൽ പാറുക്കുട്ടിയുടെ അമ്മയായ കാർത്ത്യായനിഅമ്മ തന്റെ പുത്രിക്കായി സുന്ദരയ്യൻ കൊണ്ടുവന്ന രാമവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ മൂത്തമകനായ പത്മനാഭൻതമ്പിയുമായുള്ള സംബന്ധാലോചനയുമായി മുന്നോട്ടു പോകുന്നു. മേല്പറഞ്ഞ രണ്ടു വർഷത്തിനിടയിൽ പത്മനാഭൻതമ്പി സുന്ദരയ്യനുമായി ചേർന്ന് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവിനെതിരെ കരുക്കൾ നീക്കുന്നു. പഞ്ചവൻകാട്ടിൽ അനന്തപത്മനാഭന്റെ നേർക്കുണ്ടായ ആക്രമണം നാഗർകോവിലിനടുത്ത് കോട്ടാറുള്ള ഒരു വേശ്യക്കു വേണ്ടി യുവരാജാവ് ചെയ്യിപ്പിച്ചതാണെന്ന് പറഞ്ഞു പരത്തുന്നു. വാർദ്ധക്യത്താൽ രോഗബാധിതനായി രാമവർമ്മമഹാരാജാവ് കിടപ്പിലായതിനെ തുടർന്ന് അടുത്ത രാജാവാകുവാൻ മോഹിക്കുന്ന തമ്പി എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരുമായി ഒത്തു ചേർന്ന് യുവരാജാവിനെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കുവാനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു. ഇതിനെ തുടർന്ന് രാജപക്ഷത്തുള്ള ചിലർ തമ്പിയുടെ അനുയായികളാകുകയും ജനങ്ങളിൽ പലരും രാജഭോഗം അടയ്ക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ഒഴിയുകയും ചെയ്തതോടെ രാജപക്ഷത്ത് ആൾബലവും ധനബലവും കുറഞ്ഞു വന്നു. മേൽപ്രകാരമുള്ള പ്രശ്നങ്ങളാൽ വിഷമത്തിലായ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവ് പരമേശ്വരൻപിള്ളയോടുകൂടി മധുരപ്പട്ടാളം തമ്പടിച്ചിരിക്കുന്ന ഭൂതപ്പാണ്ടിയിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു. സുന്ദരയ്യൻ ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ സംബന്ധാലോചന കൊണ്ടുവന്നതിനു ശേഷം മൂന്നാം ദിവസം പത്മനാഭപുരത്തെത്തുന്നു, എന്നാൽ അവിടെ പത്മനാഭൻതമ്പി വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അവിടെ നിന്നും ഗുഹാമാർഗ്ഗം ചാരോട്ടുകൊട്ടാരത്തിലേക്ക് രക്ഷപ്പെടുന്നു. പിറ്റേ ദിവസം രാവിലെ തമ്പിയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് വരുന്നതിനിടയിൽ പരമേശ്വരൻപിള്ളയെ കണ്ട സുന്ദരയ്യൻ തമ്പിയുടെ വിശ്വസ്തനായ വേലുക്കുറുപ്പിനെ വിവരം അറിയിക്കുന്നു. ചാരോട്ടുകൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് യുവരാജാവിനെയും പരമേശ്വരൻപിള്ളയെയും ആക്രമിക്കുവാൻ വേലുക്കുറുപ്പും വേൽക്കാരും തുരത്തി ഓടിച്ചെങ്കിലും ഒരു ഭ്രാന്തൻ ചാന്നാന്റെ സഹായത്താൽ യുവരാജാവും പരമേശ്വരൻപിള്ളയും രക്ഷപ്പെടുന്നു, തുടർന്ന് ചാന്നാനുമായി വേലുക്കുറുപ്പും വേൽക്കാരും സംഘട്ടനത്തിലേർപ്പെടുവാൻ മുതിർന്നെങ്കിലും ചുളളിയിൽ ചടച്ചി മാർത്താണ്ഡൻപിള്ളയുടെ ശരവർഷത്താൽ രണ്ടു വേൽക്കാർ മരിച്ചു വീഴുകയും മറ്റുള്ളവർ, വേലുക്കുറുപ്പടക്കം ഓടി രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. രക്ഷപ്പെട്ടോടിയ യുവരാജാവും പരമേശ്വരൻപിള്ളയും മാങ്കോയിക്കൽ ഗൃഹത്തിൽ അഭയം പ്രാപിക്കുന്നു. വേലുക്കുറുപ്പിൽ നിന്ന് വിവരം അറിഞ്ഞ തമ്പിയുടെ കല്പനപ്രകാരം അനേകം ചാന്നാൻമാരെ പിടിച്ച് വധിച്ചതിനെ തുടർന്ന് ഭ്രാന്തൻ ചാന്നാനെ പിടിച്ച് കല്ലറയിൽ അടയ്ക്കുന്നു. യുവരാജാവിനെ തിരഞ്ഞുപോയ വേലുക്കുറുപ്പ്, യുവരാജാവ് മാങ്കോയിക്കലിൽ ഉണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കി അവിടെ അടുത്തുതന്നെ കുറച്ചു വേൽക്കാരെ നിർത്തി, അവിടെ നിന്ന് തിരിച്ച് തമ്പിയയുടെ അടുത്തെത്തി കൂടുതൽ വേൽക്കാരെയും നായന്മാരെയും വൈകുന്നേരം ആകുമ്പോഴേക്കും മാങ്കോയിക്കലിലേക്ക് അയക്കുവാൻ ആവശ്യപ്പെട്ട് തിരിച്ചു പോകുന്നു. ഇതേ സമയം കല്ലറയിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കുവാൻ ചാന്നാൻ ഒരു ഗുഹാമാർഗ്ഗം കണ്ടെത്തി അതിലൂടെ ചാരോട്ടുകൊട്ടാരത്തിൽ എത്തുന്നു. മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പും യുവരാജാവും കൂടുതൽ പടകൂട്ടുന്നതിനെപ്പറ്റി സംസാരിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ വേലുക്കുറുപ്പും കൂട്ടരും മാങ്കോയിക്കലിലെത്തി ആക്രമണം തുടങ്ങുന്നു. ഇതേ സമയം ഭ്രാന്തൻ ചാന്നാൻ ചാരോട്ടുകൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടന്ന് ചാന്നാന്മാരുടെ സങ്കേതസ്ഥലത്തേക്ക് കുതിക്കുന്നു. യുവരാജാവിനെയും പരമേശ്വരൻപിള്ളയെയും വീട്ടിനകത്താക്കി മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പും അനന്തരവന്മാരും വേലുക്കുറുപ്പിനോടും കൂട്ടരോടുമായി ഏറ്റുമുട്ടുന്നു, എന്നാൽ ചില ആക്രമികൾ വീടുവളഞ്ഞ് വീടിന് തീവയ്ക്കുന്നു. ഇതു കണ്ട് യുവരാജാവിനെയും പരമേശ്വരൻപിള്ളയെയും രക്ഷിക്കാൻ മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പ് നിലവിളിക്കുന്നതിനിടയിൽ അവിടേയ്ക്ക് പാഞ്ഞെത്തിയ ചാന്നാന്മാർ വേലുക്കുറുപ്പിന്റെ ആളുകളുമായി ഏറ്റുമുട്ടുന്നു. തീ പിടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പുരയ്ക്കകത്തു കയറിയ ഭ്രാന്തൻ ചാന്നാൻ യുവരാജാവിനെയും പരമേശ്വരൻപിള്ളയെയും രക്ഷിച്ച് പുറത്തുകൊണ്ടു വരുന്നു, തുടർന്ന് മാങ്കോയിക്കൽ കളരിയിൽ നിന്നുള്ള യോദ്ധാക്കൾ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്ന് ആക്രമികളെ കീഴ്പ്പെടുത്തുന്നു. ഇതേ സമയം പത്മനാഭൻതമ്പിയുടെ വസതിയിൽ തന്റെ മകന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ചറിയുവാൻ തിരുമുഖത്തുപിള്ള എത്തിച്ചേരുന്നു, കുറച്ചുകഴിഞ്ഞ് ഒരു വേൽക്കാരനെത്തി മാങ്കോയിക്കലിൽ ഉണ്ടായ തോൽവി അറിയിക്കുന്നു. മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവും പത്മനാഭൻതമ്പിയും തിരുവനന്തപുരത്തു തിരിച്ചെത്തി അവരവരുടെ ഗൃഹങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു, മാങ്കോയിക്കൽ ദഹനം കഴിഞ്ഞ് ഏഴു ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം തിരുമുഖത്തുപിള്ളയിൽ നിന്ന് അനന്തപത്മനാഭന്റെ മരണം സ്ഥിരീകരിക്കുന്ന ഒരു കുറിപ്പ് ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ ലഭിച്ചെങ്കിലും പാറുക്കുട്ടി അത് കള്ളമാണെന്നു പറഞ്ഞ് തള്ളികളയുന്നു. അടുത്ത ദിവസം സംബന്ധാലോചനയുടെ ഭാഗമായി പത്നനഭൻതമ്പിയും സുന്ദരയ്യനും ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ എത്തുന്നു. അന്നുരാത്രി ഒരു കാശിവാസിയുടെ രൂപത്തിൽ വന്ന അനന്തപത്മനാഭൻ ചെമ്പകശ്ശേരിയിലെ ആയുധപ്പുര സൂക്ഷിപ്പുകാരനായ ശങ്കു ആശാനെ കഞ്ചാവു നല്കി അബോദ്ധാവസ്ഥയിലാക്കി വീട്ടിനകത്തേക്കുള്ള താക്കോലുകൾ കൈവശമാക്കുന്നു. പാറുക്കുട്ടിയുടെ സൗന്ദര്യത്തിൽ മതിമറന്ന് ഉറക്കം വരാത്ത പത്മനാഭൻതമ്പി പാറുക്കുട്ടിയുടെ ഉറക്കറയിൽ ചെന്ന് പാറുക്കുട്ടിയെ തൊടുവാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും കാശിവാസിയാൽ വലിച്ചിഴക്കപ്പെട്ട് പുറത്താക്കപ്പെടുന്നു. പ്രസ്തുത ഭയാനക സംഭവങ്ങൾ പാതി ഉറക്കത്തിൽ കണ്ട പാറുക്കുട്ടി രോഗാതുരയായി മയക്കത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു. മേല്പറഞ്ഞ സംഭവങ്ങൾക്കു ശേഷം സുന്ദരയ്യൻ അവിടെയുള്ള ആഭരണങ്ങൾ മോഷ്ടിക്കുന്നു. അടുത്ത ദിവസം അതിരാവിലെ തന്നെ തമ്പിയും കൂട്ടരും ചെമ്പകശ്ശേരി വിട്ടു പോകുന്നു. പാറുക്കുട്ടിയുടെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ വരുകയും വൈകുന്നേരമായപ്പോൾ കുടമൺപിള്ളയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് തിരിച്ച കഴക്കൂട്ടത്തുപിള്ളയെ ഒരു ഭിക്ഷുവിന്റെ വേഷത്തിൽ അനന്തപത്മനാഭൻ പിൻതുടരുന്നു. ഇതേ സമയം സുന്ദരയ്യനും തമ്പിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് യോഗത്തിനായി കുടമൺപിള്ളയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു. കുടമൺപിള്ളയുടെ ഗൃഹത്തിൽ എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരായ കുടമൺപിള്ള, രാമനാമഠത്തിൽപിള്ള, വെങ്ങാനൂർപിള്ള, പള്ളിച്ചൽപിള്ള, മാർത്താണ്ഡൻ തിരുമഠത്തിൽപിള്ള, ചെമ്പഴന്തിപിള്ള, കുളത്തൂർപിള്ള, കഴക്കൂട്ടത്തുപിള്ള എന്നിവരും സുന്ദരയ്യനും ചേർന്ന് പത്മനാഭൻതമ്പിയെ അടുത്ത രാജാവായി വാഴിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി ചെയ്യേണ്ടതിനെക്കുറിച്ച് യോഗം കൂടുന്നു, അപ്പോൾ കഴക്കൂട്ടത്തുപിള്ള ആലോചനകളിൽ വിയോജിപ്പ് പ്രകടിപ്പിക്കുകയും എന്നാൽ ക്രിയകൾക്ക് താൻ കൂടെയുണ്ടാകും എന്നുറപ്പു നല്കി യോഗത്തിൽ നിന്ന് പിരിഞ്ഞു പോകുന്നു. ഭിക്ഷുവാൽ പിൻതുടരപ്പെട്ട കഴക്കൂട്ടത്തുപിള്ള, വഴിയിൽ, യുവരാജാവിന് സഹായമേകുവാൻ വന്ന മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിനെ സന്ധിക്കുന്നു, എന്നാൽ യോഗതീരുമാനം അറിയുന്നതിനുവേണ്ടി ഭിക്ഷു തിരിച്ചു നടക്കുന്നു. ഇതേസമയം യോഗത്തിൽ തമ്പിയെ രാജാവായി വാഴിക്കുവാനും അതിലേക്കായി മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവിനെ വധിക്കുവാനും തീരുമാനിക്കുന്നു. യോഗത്തിനു ശേഷം രാമനാമഠത്തിൽപിള്ള കുടമൺപിള്ളയുടെ ശേഷക്കാരിയായ സുഭദ്രയെ സന്ധിക്കുകയും, സുഭദ്ര യോഗതീരുമാനത്തെക്കുറിച്ച് അറിയുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതേസമയം മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിനെ കഴക്കൂട്ടത്തുപിള്ള കബളിപ്പിച്ചു കൊണ്ടുപോയി തടവിലാക്കുന്നു. യോഗാനന്തരം തമ്പിയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സുന്ദരയ്യനെ ഭിക്ഷു കണ്ടുമുട്ടുകയും, സുന്ദരയ്യൻ, തന്റെ പക്കലുള്ള യോഗക്കുറി കൈക്കലാക്കുവാൻ ശ്രമിച്ച ഭിക്ഷുവുമായി സംഘട്ടനത്തിലേർപ്പെടുകയും തുടർന്ന് രണ്ടു പേരും കിള്ളിയാറിലേക്ക് വീഴുകയും ചെയ്യുന്നു. യോഗക്കുറി നഷ്ടമായെങ്കിലും നീന്തലറിയാത്ത സുന്ദരയ്യനെ ഭിക്ഷു രക്ഷിക്കുന്നു. അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ സുന്ദരയ്യൻ പത്മനാഭൻതമ്പിയുടെ അടുത്തെത്തി യോഗതീരുമാനം അറിയിക്കുന്നു. പാറുക്കുട്ടിയുടെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് സുഭദ്ര ചെമ്പകശ്ശേരിയിലെത്തുന്നു, അതേസമയം മുൻദിവസങ്ങളിലെ സംഭവങ്ങളിൽ വ്യാകുലനായ ശങ്കുആശാൻ കാശിവാസിയെ തിരഞ്ഞു നടക്കുന്നു. കാർത്ത്യായനിഅമ്മയിൽ നിന്ന് ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ തമ്പിയുടെ താമസവും, പിന്നെ കളവു സംഭവിച്ചതും സുഭദ്ര മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഇതേ സമയം കൊട്ടാരത്തിൽ പഠാണിപാളയത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു സന്ദേശക്കുറി മൂലം കുടമൺപിള്ളയുടെ ഗൃഹത്തിൽ ശത്രുക്കൾ യോഗം കൂടിയതായും, യോഗതീരുമാനം അറിയാത്തതിനാൽ യുവരാജാവ് കരുതലോടെയിരിക്കണമെന്നും അറിയിക്കുന്നു. മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പ് തലേനാൾ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നതും സന്ദേശത്തിൽ നിന്നറിയുന്നു. ഗൂഢാലോചനക്കാർക്കെതിരെ കർശന നടപടിയെടുക്കാൻ രാമയ്യൻ നിർദ്ദേശിച്ചുവെങ്കിലും മാർത്താണ്ഡവർമ്മ അതിന് തയ്യാറാകുന്നില്ല, തുടർന്നുണ്ടായ സംഭാഷണത്തിൽ നിന്നും താൻ തിരുമുഖത്തുപിള്ളയ്ക്ക് സഹായാഭ്യർത്ഥനാസന്ദേശം എത്തിക്കുവാൻ ഏല്പിച്ച കാലക്കുട്ടി സുന്ദരയ്യന്റെ ഭാര്യാമാതുലനാണെന്ന് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മനസ്സിലാക്കുകയും, ഉടനെ തന്നെ പരമേശ്വരൻപിള്ളയെ മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിന്റെ വിവരം അന്വേഷിക്കുവാൻ പറഞ്ഞയക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പരമേശ്വരൻപിള്ള തിരിച്ചുവന്ന് കുറുപ്പ് എത്തിച്ചേർന്നിട്ടില്ല എന്നറിയിച്ചതു കേട്ട്, മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിനെ എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാർ അപായപ്പെടുത്തിയിരിക്കും എന്ന് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ അനുമാനിക്കുന്നു. അതേ ദിവസം വൈകുന്നേരമായപ്പോൾ, പാറുക്കുട്ടിയുടെ വിവരമന്വേഷിച്ചു വരുവാൻ, തമ്പിയാൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും സന്ധ്യയായതു കണ്ട് കഴിഞ്ഞ രാത്രിയിൽ നടന്ന സംഘട്ടനം ഓർമ്മ വന്ന സുന്ദരയ്യൻ, തമ്പിയുടെ ഭവനത്തിൽത്തന്നെ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു. രാത്രിയായപ്പോൾ തമ്പിയെ കാണുവാൻ വന്ന സുഭദ്ര, ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ നടന്ന പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ച് തമ്പിയോട് ആരായുന്നു. താൻ പാറുക്കുട്ടിയെ തൊടുവാൻ ശ്രമിച്ചുവെങ്കിലും അനന്തപത്മനാഭന്റെ പ്രേതം തടഞ്ഞുവെന്നും, എന്നാൽ കളവുപോയ ആഭരണങ്ങളെക്കുറിച്ച് തനിക്ക് ഒന്നും അറിയില്ല എന്നും തമ്പി വ്യക്തമാക്കുന്നു. അനന്തപത്മനാഭൻ പഞ്ചവൻകാട്ടിൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിന്റെ സത്യാവസ്ഥ സുഭദ്ര അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ തമ്പി സുഭദ്രയെ തന്റെ കഠാരയാൽ പ്രഹരിക്കുവാൻ അടുത്തുവെങ്കിലും സുഭദ്രയുടെ നില മാറാതെയുള്ള ഭാവം കണ്ട് പിൻമാറുന്നു. സുഭദ്ര പോയതിനു ശേഷം തമ്പിയും സുന്ദരയ്യനും കൂടി ആലോചിച്ച് സുഭദ്രയെ കൊല്ലുവാൻ തീരുമാനിക്കുന്നു. അടുത്ത ദിവസം വിഷം വാങ്ങുവാൻ സുന്ദരയ്യൻ പഠാണിപാളയത്തിൽ എത്തിയെങ്കിലും അവിടെ ഷംസുഡീനായി നിന്നിരുന്ന അനന്തപത്മനാഭൻ വിഷപ്പൊടിക്കു പകരം ചുവന്ന മത്താപ്പുപൊടി നല്കി അയക്കുന്നു. അതേസമയം ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ സുഭദ്ര, അവിടെ കറിയ കാശിവാസി പഠാണിപാളയത്തിൽ തന്നെ ഉണ്ടോ എന്നു തിരക്കി വരുവാൻ ശങ്കുആശാനെ നിർബന്ധിച്ചയക്കുകയും, ഉച്ചയായപ്പോഴേക്കും തിരിച്ചെത്തിയ ശങ്കുആശാൻ പഠാണിപ്പാളയത്തിൽ സുന്ദരയ്യൻ വിഷം വാങ്ങുവാൻ വന്ന വിവരം അറിയിക്കുന്നു. അതേ സമയം പഠാണിപ്പാളയത്തിൽ ഹാക്കിം, ഷംസുഡീനോട് മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിനെ അന്വേഷിച്ച് അപകടത്തിൽ ചാടരുതെന്ന് പറയുന്നു. അതിനുശേഷം ഹാക്കിമിൽ നിന്ന് വിടവാങ്ങിയ ഷംസുഡീൻ സുലൈഖയോട് തനിക്ക് പാറുക്കുട്ടിയോടുള്ള സ്നേഹത്തെപറ്റി വിവരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് ഷംസുഡീനെ സ്നേഹിക്കുന്ന സുലൈഖ ഷംസുഡീന് സ്വതാൽപര്യപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള അനുവാദം നല്കുന്നു. സുന്ദരയ്യൻ വിഷം വാങ്ങിയത് തനിക്കുവേണ്ടിയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ സുഭദ്ര വൈകുന്നേരത്തോടുകൂടി സ്വഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അതേ സമയം കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് നാട്ടുകാരുടെ വേഷത്തിൽ യുവരാജാവും പരമേശ്വരൻപിള്ളയും രാമയ്യനുമൊത്ത് മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിനെ തിരയുവാൻ പുറപ്പെടുന്നു. സുഭദ്രയെ വിഷത്താൽ കൊല്ലുവാൻ തീരുമാനിച്ച സുന്ദരയ്യൻ, തമ്പിയുടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് തിരിക്കുന്നു. രാത്രി സമയത്ത് രാമയ്യനെ, കഴക്കൂട്ടത്തുപിള്ളയുടെ വകയായ ശ്രീപണ്ടാരത്തുവീട്ടിലേക്ക് മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിനെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിക്കുവാൻ അയച്ച് യുവരാജാവും പരമേശ്വരൻപിള്ളയും ഒരു മരത്തിന്റെ കീഴിൽ മറഞ്ഞുനില്ക്കുമ്പാൾ അതു വഴി ഒരാൾ പടിഞ്ഞാറെ ഭാഗത്തേക്ക് പോകുന്നതു കാണുന്നു എന്നാൽ ഇരുട്ടിൽ വഴിയാത്രക്കാരനെ തിരിച്ചറിയുവാൻ സാധിക്കുന്നില്ല, ഇതിനെ തുടർന്ന് ഭാര്യാഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുന്ന സുന്ദരയ്യനെ യുവരാജാവ് കാണുന്നു. ഇതേസമയം സുഭദ്രയുടെ അടുത്തായിരുന്ന രാമനാമഠത്തിൽപിള്ള താൻ തിരിച്ചുവരുമെന്ന് പറഞ്ഞ് അവിടെ നിന്നു തിരിക്കുന്നു. രാമനാമഠത്തിൽപിള്ള മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിനെ തടവിലാക്കിയ കഴക്കൂട്ടത്തുപിള്ളയെ പ്രശംസിച്ച് സ്വയം സംസാരിച്ച് യുവരാജാവും പരമേശ്വരൻപിള്ളയും മറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന വഴിക്കരികിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ അദ്ദേഹം പറയന്നതെല്ലാം യുവരാജാവ് ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. യുവരാജാവിന്റെ അടുത്ത് തിരിച്ചെത്തിയ രാമയ്യൻ ശ്രീപണ്ടാരത്തുവീട്ടിൽ കാവൽ അധികമായതിനാൽ അവിടെ നിന്നും ഒന്നും അറിയാൻ പറ്റിയില്ലെന്നറിയിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് രാമയ്യനെ സുന്ദരയ്യന്റെ ഭാര്യാഗൃഹത്തിൽ ചെന്ന് വിവരങ്ങളറിയുവാൻ യുവരാജാവ് അയക്കുന്നു, എന്നാൽ സുന്ദരയ്യൻ ഭാര്യാഗൃഹത്തിൽ വാതിലടച്ച് സംസാരിച്ചതിനാലും, വീടിനു ചുറ്റും കോടാങ്കി ശ്രദ്ധിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നതിനാലും രാമയ്യൻ വിവരങ്ങളറിയുവാൻ പറ്റാതെ തിരിച്ചു വരുന്നു. അതേസമയം യുവരാജാവിനെയും പരമേശ്വരൻപിള്ളയെയും കടന്നുപോയ അജ്ഞാതൻ പത്മനാഭൻതമ്പിയുടെ വീട്ടിൽ എത്തുന്നു, വന്നത് തടവിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട വേലുക്കുറുപ്പാണെന്നു കണ്ട് തമ്പി ആഗതനെ വീട്ടിൽ ഒളിപ്പിക്കുന്നു. മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പ് എവിടയോ തടവിൽ ആണെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ യുവരാജാവും കൂട്ടരും ശ്രീപണ്ടാരത്തുവീട്ടിലും ചെമ്പകശ്ശേരിയിലും തിരയുവാൻ തീരുമാനിച്ച് നിൽക്കുമ്പോൾ സുന്ദരയ്യനും ഭാര്യയും അതു വഴി കടന്നു പോകുന്നു. സുന്ദരയ്യൻ തമ്പിയുടെ ഭവനത്തിലേക്കും ഭാര്യയായ ആനന്തം സുന്ദരയ്യൻ വിഷം കലർത്തിയ ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങളുമായി സുഭദ്രയുടെ വീട്ടിലേക്കും പോകുന്നു. മഹാരാജാവിന്റെ ആരോഗ്യവിവരം അറിയുവാൻ വേണ്ടി പുറപ്പെട്ട യുവരാജാവിനെയും കൂട്ടരെയും ചുള്ളിയിൽ ചടച്ചി മാർത്താണ്ഡൻപിള്ള തുരത്തി അമ്പുകൾ ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ യുവരാജാവിനെതിരായ അമ്പുകൾ, അവിടെ എത്തിയ ഭ്രാന്തൻ ചാന്നാൻ തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ച് വില്ലാളിയെ അടിച്ചു വീഴ്ത്തുന്നു. തന്റെ വീട്ടിലെത്തിയ ആനന്തത്തിൽ നിന്ന് ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ നിന്നും കളവുപോയ ആഭരണങ്ങൾ ആനന്തത്തിന്റെ വീട്ടിൽ ഉണ്ടെന്നും, സ്വന്തം ഭർത്താവായ സുന്ദരയ്യന്റെ പ്രവൃത്തികളെക്കുറിച്ചു ആനന്തത്തിന് ഒന്നും അറിയില്ല എന്നും സുഭദ്ര മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതേസമയം രാമനാമഠത്തിൽപിള്ള പത്മനാഭൻതമ്പിയുടെ വീട്ടിൽ എത്തുന്നു, തുടർന്ന് സുന്ദരയ്യനും അവിടെ എത്തിച്ചേരുന്നു. മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവിനെ വധിക്കുവാൻ തീരുമാനിച്ചതിനു ശേഷം ചുള്ളിയിൽ ചടച്ചി മാർത്താണ്ഡൻപിള്ളയും അവിടെ എത്തിച്ചേരുന്നു. തിരിച്ചെത്തിയ രാമനാമഠത്തിൽപിള്ളയിൽ നിന്ന് വേലുക്കുറുപ്പിനെക്കൊണ്ട് മാർത്താണ്ഡവർമ്മയെ വധിക്കുവാൻ തീരുമാനിച്ചത് മനസ്സിലാക്കിയ സുഭദ്ര, ഒരു സന്ദേശക്കുറി ഉണ്ടാക്കി, അത് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവിന് ആ രാത്രി തന്നെ എത്തിക്കുവാൻ ശങ്കരാചാരെ ഏല്പിക്കുന്നു. ഇതിനെ തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടു ഭൃത്യന്മാരെ വിളിച്ചുവരുത്തിയ സുഭദ്ര അതിൽ പത്തുപേരെ ആനന്തത്തിന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് ആഭരണങ്ങൾ കൈക്കലാക്കുന്നതിന് അവിടെ മോഷണം ചെയ്യുവാൻ പറഞ്ഞയക്കുന്നു, പിന്നെ പപ്പു എന്ന ഭൃത്യനോട് അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ പത്മനാഭൻതമ്പിയുടെ വീട്ടിൽ ചെന്ന് താൻ മരിച്ചുപോയി എന്നു കരയുവാൻ ഏല്പിക്കുന്നു, ശേഷിച്ച ഒരു ഭൃത്യനെ പഠാണിപാളയത്തിലേക്കും പറഞ്ഞയക്കുന്നു. അതേസമയം മഹാരാജാവിന്റെ മാളികയിൽ ഹാക്കിമിന്റെ ഔഷധം സേവിച്ച മഹാരാജാവിന് ആശ്വാസം ഉള്ളത് കണ്ട് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ സമാധാനിക്കുന്നു. പരമേശ്വരൻപിള്ളയുമൊത്ത് തന്റെ മാളികയിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ വഴിയിൽ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയെ വേലുക്കുറുപ്പ് പിന്നിൽ നിന്ന് വെട്ടാൻ ശ്രമിക്കുകയും എന്നാൽ അപ്പോഴേക്കും അവിടെ എത്തിച്ചേർന്ന ശങ്കരാചാരാൽ തടയപ്പെട്ട് സംഘട്ടനത്തിലേർപ്പെട്ട വേലുക്കുറുപ്പ് ശങ്കരാചാരെ വെട്ടിവീഴ്ത്തി ഓടി രക്ഷപ്പെടുന്നു. മാർത്താണ്ഡവർമ്മയും പരമേശ്വരൻപിള്ളയും മരിക്കാറായ ശങ്കരാചാരുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടിയെത്തുകയും മരിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് തന്റെ കയ്യിലുള്ള സന്ദേശക്കുറിയെപ്പറ്റി ശങ്കരാചാർ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയെ ധരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വേലുക്കുറുപ്പ് തിരിച്ചെത്തി തമ്പിയെ വിവരമറിയിക്കുന്നു, തുടർന്ന് രാമനാമഠത്തിൽപിള്ള, ചുള്ളിയിൽ ചടച്ചി മാർത്താണ്ഡൻപിള്ള, സുന്ദരയ്യൻ, കോടാങ്കി എന്നിവർ അടിയന്തരയോഗം കൂടി മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിനെ ശ്രീപണ്ടാരത്തുവീട്ടിൽ നിന്ന് ചെമ്പകശ്ശേരിയിലേക്ക് മാറ്റുവാൻ തീരുമാനിച്ച് തമ്പി ഒഴികെയുള്ളവർ വേഗം പുറപ്പെടുന്നു. ഇതേ സമയം സുഭദ്രയുടെ വീടിന്റെ അടുത്ത് നിന്ന് പുറപ്പെട്ട ചാന്നാൻ ശ്രീപണ്ടാരത്തുവീട്ടിലെത്തി അവിടെ കാവൽക്കാരെ സൂത്രത്തിൽ മരുന്നു കൊടുത്ത് മയക്കി താക്കോലുകൾ കൈവശപ്പെടുത്തുകയും, തുടർന്ന് കല്ലറ തുറന്ന് മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിനെ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ അവർ അവിടെ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് രാമനാമഠത്തിൽപിള്ളയും കൂട്ടരും അവിടെ എത്തിച്ചേരുന്നു. ചാന്നാനെ കണ്ട് കോപത്താൽ പാഞ്ഞടുത്ത വേലുക്കുറുപ്പ് ചാന്നാന്റെ കൈതൊക്കുകൊണ്ടുള്ള വെടിയേറ്റ് മരിച്ച് വീഴുന്നു. വേലുക്കുറുപ്പ് മരിച്ചുവീണതുകണ്ട് ചീറിയടുത്ത കോടാങ്കിയും അടുത്ത വെടിയേറ്റ് മരിച്ചുവീഴുന്നു. ഇതു കണ്ട ചുള്ളിയിൽ ചടച്ചി മാർത്താണ്ഡൻപിള്ള വില്ലും അസ്ത്രവുമെടുത്ത് ഉന്നം പിടിക്കുകയും ചാന്നാൻ തന്റെ അരയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു കൈതോക്ക് എടുക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ രാമനാമഠത്തിൽപിള്ള ഇടപ്പെട്ട് ചാന്നാനെയും മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിനെയും ചെമ്പകശ്ശേരിയിലേക്ക് മാറ്റുകയാണെന്നും തിരുമുഖത്തുപിള്ള വന്നതിനുശേഷമേ വിചാരിക്കുകയുള്ളൂ എന്നും അറിയിക്കുന്നു. തന്റെ ആയുധം താൻ തന്നെ കൈവശം വയ്ക്കുമെന്ന ഉപാധിയോടെ ചാന്നാൻ അതിനു സമ്മതിക്കുന്നു, തുടർന്ന് ചാന്നാനെയും കുറുപ്പിനെയും ചെമ്പകശ്ശേരിയിലേക്ക് മാറ്റുകയും അവിടെ കാവല്ക്കാരായി തമ്പിയെ പിൻതുണയ്ക്കുന്ന കൊട്ടാരം വേൽക്കാരെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സുന്ദരയ്യനും കൂട്ടരും രാത്രിയിലെ കൊലപാതങ്ങളുടെ പിന്നിൽ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയാണെന്നും രാമനാമഠത്തിൽപിള്ളയെയും കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചുവെന്നും പറഞ്ഞു പരത്തുന്നു. ഇതേ സമയം ആനന്തത്തിന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് ആഭരണങ്ങളടക്കമുള്ള സാധനങ്ങളുമായെത്തിയ ഭൃത്യരിൽ രണ്ടുപേരെ സുഭദ്ര ശങ്കരാചാരുടെ വിവരം തിരക്കി വരുവാൻ അയക്കുകയും, തിരിച്ചു വന്ന അവർ രാത്രിയിൽ നടന്നകൊലകളെ പറ്റി അറിയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അടുത്തദിവസം രാവിലെ, വീട്ടിൽ നടന്ന കളവിനെപ്പറ്റി വിഷമം പറയുവാൻ ആനന്തം സുഭദ്രയുടെ അടുത്തെത്തുന്നു. ആനന്തം പോയതിനുശേഷം പഠാണിപാളയത്തിലേക്കുപോയ സുഭദ്രയുടെ ഭൃത്യൻ പാറുക്കുട്ടിക്കുള്ള മരുന്നുമായി തിരിച്ചെത്തി, അവിടെയുള്ള പഠാണിക്ക്, സുഭദ്രയുടെ മുൻഭർത്താവുമായിട്ടുള്ള സാദൃശ്യത്തെപ്പറ്റി അറിയിക്കുന്നു. അതേ സമയം സുഭദ്രയുടെ ഭൃത്യനായ പപ്പു, പത്മനാഭൻതമ്പിയടെ മാളികയിലെത്തി സുഭദ്ര മരിച്ചു പോയി എന്നു നിലവിളിക്കുന്നു. കുറച്ചുകഴിഞ്ഞ് സുന്ദരയ്യന്റെ ഭാര്യവീട്ടിൽ നടന്ന കളവിനെപ്പറ്റി തമ്പിയുടെ മാളികയിൽ അറിയുകയും തുടർന്ന് ആനന്തത്തിൽ നിന്ന് സുഭദ്ര മരിച്ചിട്ടില്ലെന്നും സുന്ദരയ്യൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതേ സമയം തലേദിവസം നടന്ന കൊലപാതകങ്ങളും അനുബന്ധമായുണ്ടായ വാർത്തകളും കേട്ട് കുപിതരായ ഒരു കൂട്ടം ജനങ്ങൾ കൊട്ടാരമതിലിനകത്തേക്ക് ഇരച്ചു കയറുകയും എന്നാൽ രോഗബാധിതനും അവശനുമായ രാമവർമ്മമഹാരാജാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ തന്നെ കുറച്ചുപേരും അദ്ദേഹം പോകുവാൻ ആംഗ്യം കാണിച്ചതിനെ തുടർന്ന് ബാക്കിയുള്ളവരും മടങ്ങിപ്പോകുന്നു. രാമനാമഠത്തിൽപിള്ള കൊട്ടാരവാതില്ക്കൽ നടന്ന കോലാഹങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുവാൻ പത്മനാഭൻതമ്പിയുടെ അടുത്തെത്തി കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ ചുള്ളിയിൽ ചടച്ചി മാർത്താണ്ഡൻപിള്ളയും ഒരു ഭൃത്യനും അവിടെയെത്തി മഹാരാജാവിന്റെ മരണവാർത്ത അറിയിക്കുന്നു. ശവസംസ്കാര ചടങ്ങുകൾക്കു ശേഷം മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മധുരപ്പട്ടാളത്തിനുള്ള പണം അയക്കുന്നു. വൈകുന്നേരം സുഭദ്ര മരുന്നുമായി ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ എത്തുന്നു. മരുന്നു കഴിച്ച് അടുത്തദിവസം മുതൽ പാറുക്കുട്ടി സുഖം പ്രാപിച്ചു തുടങ്ങുകയും, അടുത്ത അഞ്ചു ദിവസത്തേക്ക് സുഭദ്ര ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ തന്നെ തങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. അഞ്ചാം ദിവസം കിളിമാനൂരിൽ നിന്ന് നാരായണയ്യന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ അയക്കപ്പെട്ട യോദ്ധാക്കളെ കഴക്കൂട്ടത്തുപിള്ളയും കൂട്ടരും ചേർന്ന് തടുത്ത് തോൽപിച്ചത് അറിഞ്ഞ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പത്മനാഭൻതമ്പിയെ പിന്തുണക്കുന്ന കൊട്ടാരം വേൽക്കാരുടെ ഉദ്യോഗം നിർത്തലാക്കുവാൻ കല്പിക്കുന്നു. അതേസമയം ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ ദീനം ഭേദമായ പാറുക്കുട്ടിയോട് തടവിലിട്ടിരിക്കുന്ന രണ്ടുപേരിൽ ഒരാൾ ഭ്രാന്തനാണെന്നും, അയാളെയെങ്കിലും വിട്ടയച്ചാൽ നന്നായിരുന്നുവെന്ന് സുഭദ്ര പറയുന്നു. രണ്ടുപേരെയും വിട്ടയയ്ക്കുവാൻ നിർദ്ദേശിച്ച പാറുക്കുട്ടിയോട് കല്ലറയുടെ താക്കോലുകൾ തന്റെ കൈവശം ഇല്ലെന്നും അവ കാവല്ക്കാരുടെ കയ്യിലാണെന്നും ശങ്കു ആശാൻ അറിയിക്കുന്നു. വൈകുന്നേരമായപ്പോൾ കാവല്ക്കാരെ വലിയസർവ്വാധികാര്യക്കാർ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവിളിച്ചതിനാൽ ചെമ്പകശ്ശേരി മൂത്തപിള്ള കല്ലറയുടെ താക്കോലുകൾ ശങ്കുആശാനെ ഏല്പിച്ച് കാവല്ക്കാരുമായി അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്നു. ഭ്രാന്തനെ വിടുവിക്കാനുള്ള ചിന്തകളാൽ ഉറങ്ങുവാൻ പറ്റുന്നില്ലെന്ന് പാറുക്കുട്ടി അമ്മയെ അറിയിക്കുന്നു. തന്റെ ഗൃഹത്തിൽ നടക്കുന്ന തമ്പി സഹോദരന്മാരുടെയും എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരുടെയും യോഗത്തെക്കുറിച്ചറിഞ്ഞ സുഭദ്ര അവിടെ നിന്ന് പോകുന്നു. പാറുക്കുട്ടിയുടെ നിർബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി ശങ്കു ആശാൻ കല്ലറയുടെ താക്കോൽ നല്കുകയും പാറുക്കുട്ടി കാർത്ത്യായനിഅമ്മയുമായി കല്ലറ തുറന്ന് അകത്തേക്ക് ചെല്ലുന്നു. തന്റെ മകളുടെ താൽപര്യപ്രകാരം, അവിടെ നിന്ന് പോയിക്കൊള്ളുവാൻ കാർത്ത്യായനിഅമ്മ മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിനോട് പറയുന്നു. തന്റെ സത്യാവസ്ഥ ഇപ്പോൾ വെളിപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല എന്നു പറഞ്ഞ് ചാന്നാൻ അവിടെനിന്നും ഓടുന്നു, പുറകെ മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പും. തന്റെ കിടപ്പറയിൽ തമ്പിയെ തടഞ്ഞത് ചാന്നാനാണെന്നും അത് താൻ സ്നേഹിക്കുന്ന അനന്തപത്മനാഭനാണെന്നും പാറുക്കുട്ടി തിരിച്ചറിയുന്നു. അതേ സമയം അന്നു രാത്രി തന്നെ കൊട്ടാരത്തിൽവച്ച് മാർത്താണ്ഡവർമ്മയെ വധിക്കുവാൻ തമ്പി സഹോദരന്മാരും എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരും ചേർന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നു. അതേസമയം കൊട്ടാരത്തിൽ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവിനെ കാണുവാൻ വന്ന മാങ്കോയിക്കൽക്കുറുപ്പിന്റെ അനന്തരവന്മാരോട് രാമയ്യനുമായി സംയുക്തമായി പ്രവർത്തിക്കുവാൻ പിറ്റേദിവസം രാവിലെ വരുവാൻ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർദ്ദേശിച്ചയക്കുന്നു. ഇതിനു ശേഷം ഉറക്കത്തിലായ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവ് തന്റെ ഉറക്കറയിലേക്ക് ഉണ്ടായ സുഭദ്രയുടെ ആഗമനത്തോടെ എഴുന്നേല്ക്കുന്നു. യുവരാജാവിന്റെ ജീവൻ അപകടത്തിലാണെന്നും എത്രയും പെട്ടെന്ന് അവിടെ നിന്ന് പോകണമെന്നും, ഇളയതമ്പുരാനേയും അമ്മത്തമ്പുരാട്ടിയേയും അവിടെ നിന്ന് മാറ്റണമെന്നും സുഭദ്ര അറിയിക്കുന്നു, എന്നാൽ ആദ്യം വൈമനസ്യം കാണിച്ചുവെങ്കിലും ഇതിനുമുമ്പ് തനിക്ക് സന്ദേശം അയച്ചത് സുഭദ്രയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ സുഭദ്രയെ അനുഗമിക്കുന്നു. ഇതിനു ശേഷം കുടമൺപിള്ളയും കൂട്ടരും കൊട്ടാരത്തിൽ എത്തിയെങ്കിലും ആരെയും കാണുന്നില്ല. തന്റെ കൂടെയുള്ള ഭൃത്യനെ പഠാണിപ്പാളയത്തിലേക്ക് അയച്ച ശേഷം കുടിയാന്മാരുടെ വേഷത്തിലുള്ള മാർത്താണ്ഡവർമ്മ, പരമേശ്വരൻപിള്ള, രാമയ്യൻ എന്നിവരുമൊത്ത് പോകുന്ന സുഭദ്രയെ രാമൻതമ്പി കണ്ടുവെങ്കിലും, സുഭദ്ര സന്ദർഭാനുസൃതമായി തമ്പിയുടെ കൃത്യങ്ങളെ അനുകൂലിച്ച് സംസാരിക്കുകയും രാമൻതമ്പിക്ക് സുഭദ്രയോടുള്ള അനാദരവ് കാരണവും സുഭദ്രയും കൂട്ടരും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ എളുപ്പത്തിൽ അവിടെ നിന്ന് നീങ്ങുന്നു. രാമൻ തമ്പിയും കൂട്ടരും ദൂരത്തായപ്പോൾ മുന്നുപേരെയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിലാക്കി സുഭദ്ര തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് തനിയെ പോകുകയും തിരിച്ച് നാലഞ്ചു ചുമടു വഹിക്കുന്ന ഭൃത്യന്മാരോടൊപ്പം വന്ന് അവിടന്ന് പോകുവാൻ തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ തിരുമുഖത്തുപിള്ള അവിടെ എത്തി യുവരാജാവിനെ തിരിച്ചറിയുന്നു. സ്വന്തം സഹോദരനെ വധിക്കുവാൻ കൂട്ടുനിന്ന യുവരാജാവിനെ സഹായിക്കുന്നത് എന്തിനെന്ന് തിരുമുഖത്തുപിള്ള സുഭദ്രയോട് ചോദിക്കുകയും, എന്നാൽ അനന്തപത്മനാഭൻ മരിച്ചിട്ടില്ല എന്നുറപ്പുകൊടുത്ത സുഭദ്രയുടെ നിർബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി താനാണ് സുഭദ്രയുടെ പിതാവെന്ന് തിരുമുഖത്തുപിള്ള അറിയിക്കുന്നു. സുഭദ്ര വീട്ടിലേക്കും യുവരാജാവും കൂട്ടരും തിരുമുഖത്തുപിള്ളയോടൊത്ത് കിഴക്കോട്ടും തിരിക്കുന്നു. അതേസമയം കൊട്ടാരത്തിൽ ആരും ഇല്ലാതിരുന്നതിനാൽ മാങ്കോയിക്കൽ ഭടന്മാർ താവളമടിച്ചിരിക്കുന്ന മണക്കാട്ടേക്ക് പട നയിക്കാൻ തീരുമാനിച്ച് എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരും തമ്പിമാരും അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ മാങ്കോയിക്കൽ ഭടന്മാർ സുഭദ്രയുടെ ഭൃത്യനാൽ വിവരം അറിയിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ ഒരു ഏറ്റുമുട്ടലിന് തയ്യാറെടുത്തിരുന്നു. എണ്ണത്തിൽ കുറവായിരുന്നെുവെങ്കിലും തമ്പിമാരുടെ പടയെ മാങ്കോയിക്കൽ ഭടന്മാർ എതിർക്കുകയും ശത്രുക്കളാൽ കീഴ്പെടുത്തുന്നതിന് മുമ്പ് അവിടെ എത്തിയ ഷംസുഡീന്റെയും ബീറാംഖാന്റെയും നേതൃത്വത്തിലുള്ള പഠാണിപ്പടയാളികൾ തമ്പിമാരുടെ സേനയോട് ഏറ്റുമുട്ടുന്നു. ഷംസുഡീൻ പത്മനാഭൻതമ്പിയുമായി ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോൾ ബീറാംഖാൻ തന്റെ ആദ്യ ഭാര്യയിൽ നിന്ന് തന്നെ പിരിച്ച സുന്ദരയ്യനുമായി ഏറ്റുമുട്ടാൻ കുതിക്കുന്നു, എന്നാൽ സുന്ദരയ്യന്റെ പ്രഹരത്താൽ ബീറാംഖാന്റെ കുതിര വീഴുകയും ബീറാംഖാൻ കുതിരയ്ക്കടിയിൽ കുടുങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. സുന്ദരയ്യൻ ബീറാംഖാനെ വകവരുത്തുവാൻ മുന്നേറുന്നു എന്നാൽ കുതിരയുടെ അടിയിൽ നിന്ന് ഒരു വിധത്തിൽ വിടുവിച്ച് ഉയർന്നുവന്ന ബീറാംഖാൻ സുന്ദരയ്യനെ കുത്തിക്കൊല്ലുകയും അപ്പോൾ തന്നെ പടക്കളത്തിൽ നിന്ന് പോകുകയും ചെയ്യുന്നു. സുന്ദരയ്യൻ മരിച്ചതുകണ്ട് നുറഡീനെ കൊല്ലുവാൻ വാളോങ്ങിയ പത്മനാഭൻതമ്പിയുടെ കയ്യിലേക്ക് ഷംസുഡീൻ നിറയൊഴിക്കുന്നു, ഇതിനെ തുടർന്ന് രാമൻതമ്പിയും രാമനാമഠത്തിൽപിള്ളയും ഷംസുഡീന്റെ അടുത്തേക്ക് എത്തുമ്പോഴേക്കും തിരുമുഖത്തുപിള്ളയുടെയും യുവരാജാവിന്റെയും നേതൃത്വത്തിൽ വന്ന സേന പടക്കളം വളയുകയും എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരും തമ്പിമാരും അവരുടെ ആളുകളും പിടിയിലാവുകയും ചെയ്യുന്നു. അടുത്ത ദിവസം മഹാരാജാവിന്റെ മരണാനന്തരക്രിയകൾക്ക് ശേഷം ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ കേരളവവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ സംരക്ഷണത്തിലായിരുന്ന ഇളയതമ്പുരാനെയും അമ്മത്തമ്പുരാട്ടിയെയും മാർത്താണ്ഡവർമ്മ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നു. ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ അനന്തപത്മനാഭൻ എത്തി പാറുക്കുട്ടിയുമായുള്ള രണ്ടുവർഷത്തെ വിരഹം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു. കുറച്ചുദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് രാജാവായി സഥാനമേറ്റതിനു ശേഷം മാർത്താണ്ഡവർമ്മ പഠാണിപ്പാളയത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്നു. രണ്ടു വർഷം മുമ്പ് വേലുക്കുറുപ്പിനാൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ട അനന്തപത്മനാഭനെ പഞ്ചവൻകാട്ടിൽ വെച്ചു കണ്ടപ്പോൾ തന്റെ മുൻ ഭാര്യയായ സുഭദ്രയുടെ മുഖസാമ്യം തോന്നിയ ബീറാംഖാൻ മുൻകൈ എടുത്ത് കൊണ്ടുപോയി ചികിത്സിപ്പിച്ചതാണെന്ന് മനസ്സിലാവുന്നു. സംഭാഷണം സുഭദ്രയെക്കുറിച്ചായപ്പോൾ താൻ മോചിപ്പിച്ച കുടമൺപിള്ളയിൽ നിന്ന് സുഭദ്രയെ രക്ഷിക്കുന്നതിനായി സുഭദ്രയെ എത്രയും പെട്ടെന്ന് വീട്ടിൽ നിന്ന് മാറ്റുവാൻ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ അനന്തപത്മനാഭനോട് പറയുന്നു. തന്റെ മുൻ ഭർത്താവിനെ ഓർത്ത് വിഷമിച്ചിരുന്ന സുഭദ്രയെ വീട്ടിലെത്തിയ കുടമൺപിള്ള മുടിയിൽ പിടിച്ച് വലിച്ചിഴച്ച് വാളാൽ വെട്ടുവാൻ ഓങ്ങിയപ്പോഴേക്കും ബീറാംഖാൻ സുഭദ്രയെ കൊല്ലരുതെന്ന് പറഞ്ഞ് ഓടി വരുകയും, ഇതു കണ്ട സുഭദ്ര ഇനി മരിച്ചാലും വേണ്ടില്ല എന്ന് ദൈവത്തോട് നന്ദി പറഞ്ഞ അടുത്ത നിമിഷത്തിൽ കുടമൺപിള്ളയുടെ ഖഡ്ഗം സുഭദ്രയുടെ കഴുത്തിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കുടമൺപിള്ളയുടെ വാൾ ബീറാംഖാന്റെ മേൽ പതിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അവിടെ എത്തിയ അനന്തപത്മനാഭൻ കുടമൺപിള്ളയെ വധിക്കുന്നു. സുഭദ്രയുടെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മഹാരാജാവ് കണ്ണുനീർ പൊഴിക്കുകയും പപ്പുത്തമ്പിയുടെ ക്രിയകൾക്ക് പ്രതിക്രിയ താൻ തന്നെ നിർവ്വഹിക്കും എന്നു പറഞ്ഞ് സുഭദ്രയുടെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. മൂന്നുവർഷങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നു. ഈ കാലത്തിനിടയ്ക്ക് മഹാരാജാവ് മാങ്കോയിക്കൽ ഗൃഹം പുതുക്കി പണിത് 'മാർത്താണ്ഡൻ വലിയ പടവീട്' എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തു. ദേശിങ്ങനാട് മുതലായ നാടുകളിലേക്കുള്ള പടനീക്കത്തിൽ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ മുഖ്യ രക്ഷകനായിരുന്ന അനന്തപത്മനാഭൻ ഇപ്പോൾ കുടുംബസമ്മേതം ചെമ്പകശ്ശേരിയിൽ പാർക്കുന്നു. മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മഹാരാജാവ് ശ്രീപത്മനാഭസേവകനായും പ്രജാപരിപാലകനുമായുള്ള കളങ്കരഹിതയശസ്സാർജ്ജിക്കുന്നതു കണ്ട് ജനങ്ങൾ സന്തോഷം കൊണ്ടാടുന്നു. ==കഥാപാത്രങ്ങൾ== {{further|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള കഥാപാത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക|l1=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക}} ===മുഖ്യ കഥാപാത്രങ്ങൾ=== * '''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ / യുവരാജാവ്''' – ന്യായപ്രകാരം രാമവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ കാലശേഷം രാജാവാകേണ്ട യുവരാജാവ്. * '''അനന്തപത്മനാഭൻ / ഭ്രാന്തൻ ചാന്നാൻ / കാശിവാസി / ദ്വിഭാഷി / ഭിക്ഷു / ഷംസുഡീൻ''' – തിരുമുഖത്തുപിള്ളയക്ക് കുടമൺപിള്ളയുടെ മാതൃസഹോദരിയുടെ പുത്രിയുമായുണ്ടായ ബന്ധത്തിനുശേഷം മറ്റൊരു സ്ത്രീയിൽ ഉണ്ടായ പുത്രൻ, സുഭദ്രയുടെ അർദ്ധസഹോദരൻ. * '''സുഭദ്ര / ചെമ്പകം അക്ക''' – തിരുമുഖത്തുപിള്ളയുടെയും കുടമൺപിള്ളയുടെ അനന്തരവളുടെയും മകൾ, അന്തപത്മനാഭന്റെ അർദ്ധസഹോദരി. * '''ശ്രീ റായി പത്മനാഭൻ തമ്പി / പപ്പു തമ്പി''' – രാമവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ മൂത്തമകൻ. * '''സുന്ദരയ്യൻ / പുലമാടൻ''' – മധുരയ്ക്കടുത്തുള്ള ഒരു ശാസ്ത്രിയുടെയും ഒരു മറവസ്ത്രീയുടെയും മകൻ. കാലക്കുട്ടിയുടെ അനന്തരവൾ ഭാര്യയാണ്. * '''പാറുക്കുട്ടി / പാർവ്വതി അമ്മ / പാർവ്വതി പിള്ള / തങ്കം''' – കാർത്ത്യായനി അമ്മയുടെയും ഉഗ്രൻ കഴക്കൂട്ടത്തു പിള്ളയുടെയും മകൾ. * '''വേലുക്കുറുപ്പ്''' – പത്മനാഭൻതമ്പിയുടെ പക്ഷക്കാരനായ യോദ്ധാവ്. * '''മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പ് / ഇരവിപ്പെരുമാൻ കണ്ടൻകുമാരൻ കുറുപ്പ്''' – മാങ്കോയിക്കൽ തറവാട്ടിലെ കാരണവർ. * '''ബീറാംഖാൻ''' – കുടമൺപിള്ളയുടെ ബന്ധുവായ ഒരു ഗൃഹസ്ഥന്റെ അനന്തരവനായ നായർ യുവാവ്. {{col-begin|width=100%}} {{col-break|width=51%}} ===മറ്റു പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾ=== * '''രാമവർമ്മ മഹാരാജാവ്''' – രോഗബാധിതനായ രാജാവ്, പത്മനാഭൻ തമ്പിയുടെയും രാമൻ തമ്പിയുടെയും പിതാവ്. * '''പരമേശ്വരൻ പിള്ള''' – മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവിന്റെ പരിചാരകൻ. * '''കുടമൺപിള്ള''' – എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരിൽ ഒരാൾ. സുഭദ്ര, ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതൃസഹോദരിയുടെ പൗത്രി. * '''രാമനാമഠത്തിൽ പിള്ള''' – എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരിൽ ഒരാൾ. * '''കഴക്കൂട്ടത്തു പിള്ള / തേവൻ വിക്രമൻ''' – എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരിൽ ഒരാൾ. * '''ചെമ്പഴന്തി പിള്ള / തേവൻ നന്തി''' – എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരിൽ ഒരാൾ * '''മാർത്താണ്ഡൻ തിരുമഠത്തിൽ പിള്ള''' – എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരിൽ ഒരാൾ * '''വെങ്ങാനൂർ പിള്ള''' – എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരിൽ ഒരാൾ. * '''പള്ളിച്ചൽ പിള്ള''' – എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരിൽ ഒരാൾ * '''രാമയ്യൻ''' (രായസ്സക്കാരൻ) – മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പിനെ തേടുന്നതിൽ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവിനെ സഹായിക്കുന്ന കൊട്ടാരത്തിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ. * '''ശ്രീ രാമൻ തമ്പി''' – രാമവർമ്മമഹാരാജാവിന്റെ ഇളയപുത്രൻ * '''തിരുമുഖത്തുപിള്ള''' – അനന്തപത്മനാഭന്റെയും സുഭദ്രയുടെയും പിതാവായ മന്ത്രിശ്രേഷ്ഠൻ. * '''ചുള്ളിയിൽ ചടച്ചി മാർത്താണ്ഡൻപിള്ള''' – എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരുടെ പക്ഷം ചേരുന്ന തിരുമുഖത്തുപിള്ളയുടെ സേവകൻ. * '''ആനന്തം''' – കാലക്കുട്ടിയുടെ അനന്തരവൾ, സുന്ദരയ്യന്റെ ഭാര്യ * '''കോടാങ്കി / പലവേശം''' – സുന്ദരയ്യന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ. * '''കാലക്കുട്ടി പിള്ള''' – ആനന്തത്തിന്റെ അമ്മാവൻ. * '''കാർത്ത്യായനി അമ്മ / കാർത്ത്യായനി പിള്ള''' – ഉഗ്രൻ കഴക്കൂട്ടത്തു പിള്ളയുടെ വിധവയായ ഭാര്യ. അവർ പാറുക്കുട്ടിയുടെ അമ്മയും ചെമ്പകശ്ശേരി മൂത്തപിള്ളയുടെ ഇളയ സഹോദരിയും ആകുന്നു. * '''ചെമ്പകശ്ശേരി മൂത്തപിള്ള''' – കാർത്ത്യായനി അമ്മയുടെ മൂത്ത സഹോദരൻ * '''ശങ്കുആശാൻ''' – ചെമ്പകശ്ശേരിയിലെ എഴുപതു വയസ്സുചെന്ന ആയുധപ്പുരസൂക്ഷിപ്പുകാരൻ. * '''ആജിം ഉദ്-ദൗളാഖാൻ / ഹാക്കിം''' – പഠാണി മേധാവി, ഫാത്തിമയുടെയും നുറഡീന്റെയും സുലൈഖയുടെയും പിതൃസഹോദരൻ. * '''ശങ്കരാചാർ''' – സുഭദ്രയുടെ നായർ ഭൃത്യന്മാരിൽ പ്രധാനി. {{col-break}} ===മറ്റു കഥാപാത്രങ്ങൾ=== * '''ഫാത്തിമ''' – ഹാക്കിമിന്റെ ഇളയ സഹോദരന്റെയും ആയിഷയുടേയും മൂത്ത പുത്രി. സുലൈഖയുടെയും നുറഡീന്റെയും സഹോദരി. ബീറാംഖാനെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നു. * '''സുലൈഖ''' – ഹാക്കിമിന്റെ ഇളയ സഹോദരന്റെയും ആയിയഷയുടെയും ഇളയ പുത്രി. ഫാത്തിമയുടെയും നുറഡീന്റെയും സഹോദരി. * '''നുറഡീൻ''' – ഹാക്കിമിന്റെ ഇളയ സഹോദരന്റെയും ആയിയഷയുടെയും പുത്രൻ. ഫാത്തിമയുടെയും സുലൈഖയുടെയും സഹോദരൻ. * '''ഉസ്മാൻഖാൻ''' – ഹാക്കിമിന്റെ കാര്യസ്ഥൻ. * '''കൊച്ചുവേലു''' – മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പിന്റെ ഇളയ അനന്തരവൻ * '''കൃഷ്ണകുറുപ്പ് / കിട്ടൻ''' – മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പിന്റെ മൂത്ത അനന്തരവൻ * '''നാരായണൻ''' – മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പിന്റെ അനന്തരവന്മാരിൽ ഒരുവൻ * '''കൊമരൻ / കുമാരൻ''' – മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പിന്റെ അനന്തരവന്മാരിൽ ഒരുവൻ * '''കൊച്ചണ്ണൻ / കൊച്ചുക്കുറുപ്പ് / ചെറിയക്കുറുപ്പ്''' – പത്മനാഭപുരത്തേക്കയച്ച മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പിന്റെ അനന്തരവന്മാരിൽ ഒരുവൻ. * '''കാർത്തിക തിരുന്നാൾ രാമവർമ്മ''' – ഇളയ തമ്പുരാൻ * '''ആറുമുഖം പിള്ള''' (ദളവാ) – രാജ്യത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി. * '''കേരളവർമ്മ കോയിത്തമ്പുരാൻ''' – മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവിനുവേണ്ടി കിളിമാനൂരിൽ നിന്ന് നാരായണയ്യന്റെ കീഴിൽ പടയെ ഏർപ്പാടു ചെയ്യുന്ന തമ്പുരാൻ. * '''നാരായണയ്യൻ''' – കിളിമാനൂരിൽ നിന്നയച്ച പടയെ നയിക്കുന്ന രാജഭൃത്യൻ * '''ആറുവീട്ടുകാർ''' – തിരുമുഖത്തുപിള്ളയുടെ പക്ഷം നില്ക്കുന്ന ഒരു പ്രബല പ്രഭു കുടുംബവും അവരുടെ ആളുകളും. * '''പപ്പു''' – സുഭദ്രയുടെ ഒരു ഭൃത്യൻ. * '''അജ്ഞാതനാമാവായ സാക്ഷിക്കാരി''' – മാർത്താണ്ഡവർമ്മയ്ക്കെതിരെ കള്ളസാക്ഷി പറഞ്ഞ നാഗർകോവിലിനടുത്ത് കോട്ടാറിലുള്ള പത്മനാഭൻ തമ്പിയുടെ ദാസിയായ ഒരു വേശ്യ. * '''ശിവകാമി''' – പത്മനാഭൻ തമ്പിയുടെ ഒരു അവിഹിത പ്രമഭാജനം. * '''ഏഴാംകുടിയിലെ സ്ത്രീ''' – പത്മനാഭൻ തമ്പിയുടെ വെപ്പാട്ടി. * '''കമലം''' – പത്മനാഭൻ തമ്പിയുടെ ഒരു അവിഹിത പ്രമഭാജനം. * '''ആയിയഷ''' (മൃതിയടഞ്ഞ) – ഫാത്തിമയുടെയും സുലൈഖയുടെയും നുറഡീന്റെയും മാതാവ്. {{col-end}} ===കഥാപാത്രബന്ധങ്ങൾ=== {{further|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള കഥാപാത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക#കഥാപാത്രബന്ധങ്ങൾ|l1=വിപുലീകൃത കഥാപാത്ര ബന്ധുത്വം}} {{chart top|width=92%|കഥാപാത്ര ബന്ധുത്വം|collapsed=no|align=left|clear=both}} {{(!}}style="border-spacing: 4px; border: 0px solid darkgray;" {{!}}- {{!}}+ '''മുദ്രാലേഖ''' {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;stroke: red;}}{{tree chart|!|DSC| |Q|ADP| |~|SPR| |CA|-|P|CB| |REL3| |~|-|~|SPO|DSC=സന്തതി|ADP=ദത്ത്‌|SPR=ദാമ്പത്യം|SPO=വേർപിരിഞ്ഞ ദാമ്പത്യം|REL3=ക പ്രണയിക്കുന്നു ച-യെ, അനുകൂലപ്രതികരണമില്ല|CA=ക|CB=ച|boxstyle=text-align:left;border: 0px}}{{tree chart/end}} {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 92%;}}{{tree chart|LEG1|-|LEG1V| |LEG2|-|LEG2V| |LEG3|-|LEG3V| |LEG4|-|LEG4V| |LEG5|-|LEG5V|LEG1=അ.സ്ത്രീ|LEG1V=അജ്ഞാതനാമാവായ സ്ത്രീ|LEG2=അ.പു|LEG2V=അജ്ഞാതനാമാവായ പുരുഷൻ|LEG3=അ.ഗൃ|LEG3V=അജ്ഞാതനാമാവായ ഗൃഹസ്ഥൻ|LEG4=അ.ക|LEG4V=അജ്ഞാതനാമാവായ കന്യക|LEG5=അ.നാ|LEG5V=അജ്ഞാതനാമാവായ നായർ|boxstyle=text-align:left;border: 0px}}{{tree chart/end}} {{!}}- {{!)}} {{(!}}style="border-spacing: 4px; border: 0px solid darkgray; text-align: left; line-height: 90%; stroke: red;" {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 98%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കുടുംബ / കുല നാമം|boxstyle=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3);}}{{tree chart/end}} {{!}} തായ്‌വഴി / താവഴി കുടുംബം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 98%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കുടുംബ / കുല നാമം|boxstyle=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(255, 99, 71, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3);}}{{tree chart/end}} {{!}} തന്തൈവഴി / പിതൃദായക്രമ കുടുംബം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 98%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കുടുംബ / കുല നാമം|boxstyle=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px dotted rgba(110, 110, 110, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%; color:#000000; text-shadow: 2px 2px 4px #000000;}}{{tree chart/end}} {{!}} അജ്ഞാത / അനിശ്ചയ കുലം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 98%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കുടുംബ / കുല നാമം|boxstyle=text-align: center; background: #eee; border: 2px solid #456;border-radius: 0.5em;font-size:80%;}}{{tree chart/end}} {{!}} മരുമക്കത്തായ / സമകുല-ഭിന്നശാഖാ ദായക്രമ കുടുംബം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; color:#f12e00; background: #ffa; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്ന കഥാപാത്രം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{chart|BOR1|BOR1=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{chart/end}} {{!}} നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ സജീവ-കർമ്മോദ്യുക്ത കഥാപാത്രം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; background: #ffa; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ മരണപ്പെടുന്ന കഥാപാത്രം {{!}}- {{!)}} {{(!}}style="border-spacing: 4px; border: 0px solid darkgray; text-align: left; line-height: 90%;" {{!)}} {{tree chart/start|align=center|style=text-align: center; line-height: 93%;}} {{tree chart| | |PTH| | | | MNF | | | | | | | | | | KDMM | | | |TMK| |USF| | CHMM | | |KZHM|KDMM=കുടമൺ|CHMM=ചെമ്പകശ്ശേരി|KZHM=കഴക്കൂട്ടം|MNF=നായർ|PTH=പഠാണി|TMK=തിരുമുഖം|USF=അനിശ്ചിതം |boxstyle=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3); |boxstyle_PTH=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(255, 99, 71, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3); |boxstyle_USF=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px dotted rgba(110, 110, 110, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%; color:#000000; text-shadow: 2px 2px 4px #000000;}} {{tree chart| | | |!| | | | |!| |!| | | | | | | | | | |!| | | | | |!| | |!| | | | |!| | | | |!}} {{tree chart| | | |!| | | | |!| |!| | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | |!| | |!| | | | |!| | | | |!}} {{tree chart| | |,|^|.| | | |!| |`|-|-|-|-|.| | |UW6| |UW7| | |!| | |!| | | | |!| | | | |!|UW6=അ.സ്ത്രീ|UW7=അ.സ്ത്രീ |boxstyle_UW6=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW7=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| | |!| |!| | |,|^|-|.| | | | |!| | | |!| | | |!| | | |!| | |!| | | | |!| | | | |!}} {{tree chart|boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;| |HKM|!| |UHH1| |UW1| |UW2|~|KDP| |UW3|y|TMP|y|UW4| | |!| | | | |!|HKM=ഹാക്കിം|KDP= കുടമൺപിള്ള|UHH1=അ.ഗൃ|UW1=അ.സ്ത്രീ|UW2=അ.സ്ത്രീ|UW3=അ.സ്ത്രീ|UW4=അ.സ്ത്രീ|UW5=അ.സ്ത്രീ|TMP=തിരുമുഖത്തുപിള്ള |boxstyle_TMP=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_HKM=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW1=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW2=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW3=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW4=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW5=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UHH1=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_KDP=text-align: center; color:#f12e00; background: #ffa; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| |,|-|-|'| | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | |!| | | |!|,|-|-|-|-|^|.| | |,|^|-|.}} {{tree chart|boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;|UM1|y|AY| | | | |!| | | | | | | | | |,|-|-|-|'| | | |!|CKP| | |KA|y|UKP|!|CKP=ചെമ്പകശ്ശേരി മൂത്തപിള്ള|KA=കാർത്ത്യായനി അമ്മ|UKP=ഉഗ്രൻ കഴക്കൂട്ടത്തു പിള്ള|UM1=അ.പു|AY=ആയിഷ |boxstyle_UM1=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; width:72; |boxstyle_AY=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_CKP=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_KA=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UKP=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| | | |!| | | | | | | |!| | | | | | | | | |!| | | | | | | |!| | | | | | | | |!| | | |!|}} {{tree chart| |,|-|+|-|.| | | | |BK|~|~|~|-|-|-|~|SUB| | | |,|-|-|^|-|.| | | | | | |!| |UW8| |BK=അ.നാ / ബീറാംഖാൻ|SUB=സുഭദ്ര|UW8=അ.സ്ത്രീ |boxstyle_BK=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |rowspan_BK=4; |boxstyle_UW8=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_SUB=text-align: center; color:#f12e00; background: #ffa; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| |!| |!| |FT|~|~| | | | | | | | | | | | | |UL1| | |!| | | | | | |!| | | |!|FT=ഫാത്തിമ|UL1=അ.ക |boxstyle_FT=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UL1=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| |!|ZL|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|P|P|P|P|P|P|P|P|P|P|P|AN|~|~|~|PK| | |TV||ZL=സുലൈഖ|AN=അനന്തപത്മനാഭൻ{{refn|name=AnanthaNote1|group=lower-greek|''ധർമ്മരാജാ'' നോവലിൽ വലിയപടത്തലവൻ എന്ന കഥാപാത്രം.}}|PK=പാറുക്കുട്ടി|TV=തേവൻ വിക്രമൻ |boxstyle_AN=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_ZL=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_PK=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_TV=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| |!}} {{tree chart| |NR|~|UL2|NR=നുറഡീൻ|UL2=അ.ക |boxstyle_NR=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UL2=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart/end}} |- |style="text-align: left;"|'''വംശാവലി കുറിപ്പുകൾ''' {{notelist|1|group=lower-greek}} {{chart bottom}} {{clear}} ==സൃഷ്ടി== ===പ്രാരംഭം=== തിരുവനന്തപുരം [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ്, തിരുവനന്തപുരം|മഹാരാജാസ് കോളേജി]]ൽ ബിരുദവിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന കാലയളവിലാണ് [[സി.വി. രാമൻപിള്ള]], സർ വാൾട്ടർ സ്കോട്ടിന്റെയും [[അലക്സാണ്ടർ ഡ്യൂമാസ്|അലക്സാണ്ടർ ഡ്യൂമാസി]]ന്റെയും കൃതികളിലൂടെ ചരിത്രാത്മകസാഹിത്യരീതികളുമായി പരിചയമാകുന്നതും അവയിൽ തൽപരനാകുന്നതും.{{sfnp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|p=22|loc=വ്യക്തിജീവിതം}} ബിരുദപഠനത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് സി. വി. പരീക്ഷ എഴുതാതെ നാടുവിട്ടു പോകുകയും, ഹൈദ്രാബാദ്-നിവാസം അടക്കമുള്ള ദേശപര്യടനം{{refn|name=ExpediNote|group=upper-alpha|സി. വി. നാടുവിട്ടത്, [[പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായരു]]ടെ അഭിപ്രായത്തിൽ സി. വി. പ്രേമിച്ചിരുന്ന ജാനകി അമ്മയ്ക്ക് പ്രായംചെന്ന ഒരു സമ്പന്നനുമായി വിവാഹം നടന്നതിനാലുള്ള വിഷമത്താലും, സി. വി. യുടെ ആദ്യ വിവാഹം പരാജയപ്പെട്ടതിനാലുണ്ടായ ജാള്യത കൊണ്ടുമെന്നാണ്; എന്നാൽ സി. വി. രണ്ടുവർഷമായി സ്നേഹിച്ചിരുന്ന ജാനകി അമ്മയ്ക്ക് മറ്റൊരാളുമായി വിവാഹം നടന്നതിനാൽ മനസ്സുടഞ്ഞ് മാത്രമാണെന്നാണ് പ്രൊഫ. [[എസ്. ഗുപ്തൻ നായർ|ഗുപ്തൻ നായർ]] കണക്കാക്കുന്നത്. [[ശ്രീരംഗപട്ടണം]] സന്ദർശിച്ച ചില വിദ്യാർത്ഥികൾ നൽകിയ വിവരണങ്ങൾ കേട്ട് തൽപരനായാണ് സി. വി. യാത്ര തിരിച്ചതെന്ന് എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ കുറിക്കുന്നു. സി. വി. യുടെ ആദ്യ വിവാഹ പരാജയത്തെത്തുടർന്ന് ജേഷ്ഠസഹോദരന്മാരിലൊരുവരുമായുണ്ടായ അഭിപ്രായഭിന്നതയാണ് കാരണമെന്ന് ഡോ.[[കെ. അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ]] പ്രസ്താവിക്കുന്നു.{{sfnmp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|1pp=57{{ndash}}60|1loc=പ്രവാസം|ഗുപ്തൻ നായർ|1992|2pp=14{{ndash}}16|2loc=Life [ജീവിതം]|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|3p=38|3loc=ഉയർച്ചയ്ക്കുള്ള വൈഷമ്യങ്ങൾ|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|4p=23|4loc=വ്യക്തിജീവിതം}}}} കഴിഞ്ഞ് നാട്ടിലെത്തി 1881-ൽ ബിരുദമെടുത്തതിനു ശേഷം [[തെക്കൻ തിരുവിതാംകൂർ|തെക്കൻതിരുവിതാംകൂറി]]ൽ സഞ്ചരിച്ച്{{refn|name=ExpediNote2|group=upper-alpha|സി. വി. യുടെ സുഹൃത്ത് പി. താണുപിള്ള അഗസ്തീശ്വരം തഹസീൽദാരായിരുന്ന 1881{{ndash}}1882 കാലഘട്ടത്തിൽ.}} പ്രാദേശിക ഐതിഹ്യങ്ങളും കഥകളുമായി സുപരിചിതനായി.{{sfnmp|ഗുപ്തൻ നായർ|1992|1pp=14{{ndash}}16|1loc=Life [ജീവിതം]|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|2p=59|2loc=പ്രവാസം|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|3p=19|3loc=നവോത്ഥാനത്തിന്റെ കിരണങ്ങൾ}} ഇരുപര്യടനനുഭവറിവുകളും സി. വി. ആദ്യ നോവൽ രചനയിൽ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|pp=41{{ndash}}42|loc=ഉയർച്ചയ്ക്കുള്ള വൈഷമ്യങ്ങൾ}} 1887 നവംബറിൽ സി. വി. ഭഗീരിഥി അമ്മയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും, തുടർന്ന് പെരുന്താനി കീഴേവീട്ടിലോട്ട് താമസം മാറുമ്പോൾ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' രചനയ്ക്ക് സി. വി. തയ്യാറെടുത്തിരുന്നുവെന്ന് എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|p=69|loc=ഗുമസ്തന്റെ പൗരുഷം}} ===രചന=== ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവൽ രചനയ്ക്കു മുന്നോടിയായി ഇംഗ്ലീഷ് നോവലുകളുടെ പാരായണവും തുടർന്ന് കുറിപ്പുകൾ എഴുതി വെയ്ക്കുകയും സി. വി. ചെയ്തിരുന്നു.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|p=69|loc=ഗുമസ്തന്റെ പൗരുഷം}} ഈ കൃതിയുടെ രചനാകാലത്ത് സി. വി.യ്ക്ക് നിദ്രാക്ഷയം നേരിട്ടിരുന്നതായും, നാഴികയ്ക്ക് ഒരു വെറ്റിലമുറുക്ക് എന്ന കണക്ക് തുടർന്നുള്ള മുറുക്കാൻ ഉപയോഗമാണ് സി. വി. യുടെ രചനാക്രിയയ്ക്ക് ഉത്തേജനമായിരുന്നതെന്ന് [[പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ]] കുറിക്കുന്നു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=വിവാഹം|p=98}} പ്രസ്തുത നോവൽ രചനയിൽ സി. വി. യുടെ ജീവിതപങ്കാളിയായ ഭഗീരിഥി അമ്മ, അവരുടെ സുഹൃത്ത് മുക്കലംപാട്ട് ജാനകി അമ്മ, പിന്നെ അയൽപക്കത്തുള്ള ശ്രീമതി താഴാമടത്ത് ജാനകി അമ്മ എന്നിവർ പണികളൊഴിഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ പകർത്തിയെഴുത്തുകാരായിരുന്നെങ്കിലും അവരിൽ മുന്നാമത്തെ ശ്രീമതിയാണ് നോവൽകൃതിയുടെ കൂടുതൽ ഭാഗങ്ങളും പകർത്തിയത്.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|p=69|loc=ഗുമസ്തന്റെ പൗരുഷം}} വിവാഹനന്തരം നിയമ പരീക്ഷയ്ക്കും മറ്റും ആയി അനേകം തവണ മദ്രാസ് യാത്രകളും{{refn|name=MadrasNote|group=upper-alpha|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ സി. വി. നിയമപരീക്ഷയ്ക്കായി മദ്രാസിൽ പോയത് 1889 വർഷാവസാനമെന്നും, എന്നാൽ സി. വി. നിയമപഠനത്തിനായി അവധി എടുത്ത് മദ്രാസിൽ പോയത് {{date|1890-02-20|ymd}} മുതൽ {{date|1890-08-22|ymd}} വരെയുള്ള കാലയളവിലാണെന്ന് എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായരും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|1loc=മലയാളി മെമ്മോറിയൽ|1p=119|1ps=. 1889-ൽ സി.വി. നിയമപരീക്ഷ സംബന്ധിച്ചു മദ്രാസിൽ താമസിച്ചപ്പോഴാണ്...|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|2pp=77, 97{{ndash}}98|2loc=രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ|2ps=. കൊല്ലവർഷം 1065 കുംഭം പത്താംതീയതി മുതൽ സി. വി. രാമൻപിള്ളയ്ക്കു നിയമാദ്ധ്യയനത്തിനായി ആറു മാസത്തെ അവധി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു.}}}} വാസവും സി. വി. ചെയ്തിരുന്നു.{{sfnmp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|1loc=മലയാളി മെമ്മോറിയൽ|1p=119|1ps=. 1889-ൽ സി.വി. നിയമപരീക്ഷ സംബന്ധിച്ചു മദ്രാസിൽ താമസിച്ചപ്പോഴാണ്...|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|2p=44|2loc=രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ|2ps=. ജി. പി. യും എൻ. രാമൻപിളളയും മറ്റും മദ്രാസിലായതു മുതൽ സി. വി. അങ്ങോട്ട് കൂടെക്കൂടെ പോകാറുണ്ടായിരുന്നു.}} {{side box|style=width:200px;border-color:#cdcdcd;border-width:0.25px;align:right|textstyle=vertical-align:bottom;font-size: 99%|text=[[ഡി.സി. ബുക്സ്|ഡി.സി. ബുക്സി]]ന്റെ പതിപ്പിൽ പ്രസ്തുത ചിത്രം ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' എഴുതിയ കാലത്തെയാണെന്ന് കുറിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfnp|ഡെഫിനിറ്റീവ് വേരിയോറം പുനഃപരിശോധിതം|2009|p=8|ps=. മാർത്താണ്ഡവർമ്മ എഴുതിയ കാലത്തെ സി.വി.യുടെ ചിത്രം}}|above=[[File:CV as a young man monochrome.jpeg|180px]]}} സി. വി. മദ്രാസിലായിരിക്കെ, 1890 ജനുവരിയിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാള നോവൽ ''[[ഇന്ദുലേഖ]]'' അവിടത്തെ സുഹൃദ്‌വൃന്ദങ്ങളിൽ ചർച്ചാവിഷയമായിരുന്നു.{{sfnmp|മലയൻകീഴ് ഗോപാലകൃഷ്ണൻ.|2007|1pp=84{{ndash}}85|1loc=പാരമ്പര്യത്തിന്റെ യവനിക പിച്ചിച്ചീന്താൻ രണ്ട് സ്വാമിമാർ|ചന്തുമേനോൻ|1890|2p=13|2loc=ഇന്ദുലേഖ രണ്ടാം അച്ചടിപ്പിന്റെ അവതാരിക|2ps=. 1890 ജനുവരി ആദ്യത്തിൽ വില്പാൻ തുടങ്ങിയ ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ ഒന്നാം അച്ചടിപ്പ്..}} ''ഇന്ദുലേഖ'' നോവലിന് ലഭിച്ച സ്വീകരണവും, ഇന്ദുലേഖാകർത്താവായ [[ഒ. ചന്തുമേനോൻ|ചന്തുമേനോനു]] ലഭിച്ച പ്രശസ്തിയും, ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവൽ രചന തുടരുവാൻ സി. വി. യെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർമ്മിതിയും പ്രസിദ്ധീകരണവും|p=100}} സുഹൃദ്‌വൃന്ദങ്ങളിൽ [[മലബാർ|മലബാറു]]കാരായ ചിലർ ''ഇന്ദുലേഖ'' നോവൽ പോലെയൊരു കൃതി സൃഷ്ടിക്കുവാൻ തിരുവിതാംകൂറിൽ ആണുങ്ങളാരെങ്കിലും ഉണ്ടോയെന്ന് ചോദ്യം ഉന്നയിക്കുകയും, ഉണ്ടെന്ന് തെളിയിക്കുമെന്ന് സി. വി. മറുപടി കൊടുക്കുകയും ഉണ്ടായി.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|pp=85{{ndash}}87|loc=രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ}} തുടർന്നുള്ള രണ്ടു മാസക്കാലം സി. വി. ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവൽ രചനയിലായിരുന്നു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർമ്മിതിയും പ്രസിദ്ധീകരണവും|p=100}} ക്രമേണ നിയമപരീക്ഷ ജയിക്കാനുള്ള താൽപര്യം സി. വി.ക്ക് ഇല്ലാതായി, എന്തെന്നാൽ നോവലിന്റെ രചന പൂർത്തീകരിച്ച് അച്ചടിക്കാൻ തയ്യാറാക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|pp=79{{ndash}}80|loc=രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ}} ഇക്കാലയളവിൽ [[ജി.പി. പിള്ള]], എർഡ്‌ലി നോർട്ടനുമായുള്ള പര്യാലോചനകൾക്കു ശേഷം [[മലയാളി മെമ്മോറിയൽ]] മുൻവയ്ക്കുകയും, നിവേദനത്തിന് പിന്തുണക്കാരിൽ നിന്നുള്ള ഒപ്പുശേഖരിക്കാമെന്നേറ്റ സി. വി. യെ നിവേദനക്കുറിപ്പ് മലയാളത്തിലേക്ക് തർജ്ജമ ചെയ്യാൻ ചുമതലപ്പടുത്തതിയതിനെത്തുടർന്ന് സി.വി. തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് മടങ്ങി.{{sfnp|മലയൻകീഴ് ഗോപാലകൃഷ്ണൻ.|2007|pp=84{{ndash}}85|loc=പാരമ്പര്യത്തിന്റെ യവനിക പിച്ചിച്ചീന്താൻ രണ്ട് സ്വാമിമാർ}} തിരുവനന്തപുരത്ത് തിരിച്ചെത്തിയ സി. വി. നോവൽ രചന തുടർന്നു, അദ്ധ്യായങ്ങൾ തീരുന്ന മുറയക്ക് അച്ചടിക്കുവേണ്ടി സി. വി. മദ്രാസിലെ തന്റെ സുഹൃത്തായ എൻ. രാമൻപിള്ളയ്ക്ക് അയച്ചു കൊടുക്കുകയും, കൈയെഴുത്തുപ്രതികളിൽ എൻ. രാമൻപിള്ള{{refn|name=NRPillaiNote|group=lower-roman|എൻ. രാമൻപിള്ള (1864{{ndash}}?), [[എൻ. നാണുപിള്ള|ദിവാൻ നാണുപിള്ള]]യുടെ മൂത്ത പുത്രൻ, 1882-ൽ തിരുവനന്തപുരം [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ്, തിരുവനന്തപുരം|മഹാരാജാസ് കോളേജി]]ലെ പഠനക്കാലത്ത്, [[കൊച്ചി]]യിൽ നിന്ന് ഇംഗ്ലീഷിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്ന ''കൊച്ചിൻ ആർഗസ്'' ദ്വൈവാരികാപത്രത്തിൽ അപ്പോഴത്തെ ദിവാനായിരുന്ന [[വി. രാമയ്യങ്കാർ|രാമയ്യങ്കാർ]]ക്കെതിരെ വന്ന ലേഖനത്തിന് പിന്നിൽ [[ജി.പി. പിള്ള]], ആർ. രംഗാറാവു എന്നിവരോടൊത്ത് പ്രവർത്തിച്ചെന്ന് ആരോപിതനായി തിരുവിതാംകൂറിൽ നിന്ന് താത്കാലികമായി പുറത്താക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് [[മദ്രാസ് ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജ്|മദ്രാസ് ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജി]]ൽ നിന്ന് ബി. എ. നേടിയതിനെത്തുടർന്ന് മദ്രാസിൽ വസിച്ചിരുന്നപ്പോഴാണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിന്റെ കൈയെഴുത്തുപ്രതികളിൽ ഇദ്ദേഹം തിരുത്തലുകളും, എഴുതിചേർക്കലുകളും നടത്തി മെസ്സേഴ്സ്. അഡിസൻ ആന്റ് കമ്പനി എന്ന മുദ്രാലയത്തിന് അയച്ചുകൊടുത്തിരുന്നത്.{{sfnmp|കെ. ആർ. എളങ്കത്ത്|1974|1pp=87{{ndash}}89|1loc=Life after retirement [ഉദ്യോഗാനന്തര ജീവിതം]|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|2pp=vi{{ndash}}vii|2loc=മുഖവുര}}}} ചില തിരുത്തലുകളും, എഴുതിചേർക്കലുകളും ചെയ്തിരുന്നു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർമ്മിതിയും പ്രസിദ്ധീകരണവും|pp=101{{ndash}}104}} നോവൽരചയിതാവിന്റെ മുൻകാലത്ത് നാടുവിട്ടു പോയ അനുഭവങ്ങൾ, ഹൈദരാബാദിലെ മുസ്ലിംകളൊത്തുള്ള ജീവിത കാലത്ത്, ഇസ്ലാം മതം സ്വീകരിക്കാനും ഒരു മുസ്ലീം പെൺകുട്ടിയെ വിവാഹം കഴിക്കാനും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടത് ഷംസുഡീന്റെ കഥാപാത്രരൂപീകരണത്തിനും നോവലിലെ പഠാണി പാളയ വിവരണങ്ങൾക്കും ഉപയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.{{sfnp|കെ. എസ്. കൃഷ്ണൻ|1991|p=50|loc=ജീവിതത്തിൽനിന്നുതന്നെ}} നോവലിലെ കാർത്ത്യായനി അമ്മ എന്ന കഥാപാത്രം സി. വി. യുടെ ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയും വേലുക്കുറുപ്പ് എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ രൂപ വിവരണം [[കെ.സി. കേശവപിള്ള]]യുടെ രൂപത്തിൽ അധിഷ്ഠിതവുമാണ്.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|pp=97{{ndash}}98|loc=രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ}} ഏഴു മാസങ്ങളിൽ നോവലിന്റെ രചന സമാപ്തിയിലെത്തിയിരുന്നു, ഇക്കാലയളവിൽ എൻ. രാമൻപിള്ള നടത്തിയ തിരുത്തലുകളും ചേർക്കലുകളും കത്തുകൾ മുഖാന്തരം സി. വി. യെ അറിയിച്ചിരുന്നു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർമ്മിതിയും പ്രസിദ്ധീകരണവും|pp=101{{ndash}}104}} =====രചനാകാല-വിവാദം===== സി. വി. യുടെ ജീവചരിത്രകാരൻമാരിലൊരാളായ പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിന്റെ വികാസ കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമവായം 1890 -ലാണെന്ന് കുറിക്കുന്നുണ്ടങ്കിലും, നോവൽരചയിതാവ് പ്രസ്തുത കൃതി 1883-ൽ എഴുതാൻ തുടങ്ങിയെന്നും 1885-ൽ പൂർത്തിയാക്കിയതാണെന്നും, സി. വി. ക്ക് ഭാഷാചരിത്രകാരനായ [[പി. ഗോവിന്ദപ്പിള്ള (ചരിത്രകാരൻ)|പി. ഗോവിന്ദപ്പിള്ള]] എഴുതിയ ഒരു സ്വകാര്യ കത്തിൽ{{refn|name=LeterDateNote|group=upper-alpha|കത്തിന്റെ തീയതി മാസി 1, 1059 എന്നാണ് പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്; മാസി എന്നാൽ കുംഭം മലയാള മാസത്തിനു തുല്യമായുള്ള തമിഴ് (மாசி) മാസമാണ്, ഇതു പ്രകാരം കത്തിന്റെ തീയതി {{date|1884-02-11|ymd}} ആകുന്നു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=ചന്ദ്രമുഖീവിലാസം|p=84}}}} നിന്നുള്ള പരാമർശം ഉദ്ധരിച്ച്, അവകാശപ്പെട്ടു. പ്രസ്തുത അവകാശവാദം, സി. വി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇരുപത്തിയെട്ടാമത്തെ വയസ്സിലാണ് ഒരു നോവൽ എഴൂതാൻ ചിന്തിച്ചതെന്ന് ജീവചരിത്രകാരൻ തന്നെ പ്രസ്താവിച്ചതിനോട് വൈരുധ്യം കൽപിക്കുന്നു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=ചന്ദ്രമുഖീവിലാസം|p=84}} പ്രസ്തുത നോവലിന് ഒരു പൂർവ്വരൂപം ഉണ്ടായിരുന്നെന്നും എൻ. രാമൻപിള്ള മദ്രാസിലായിരുന്നപ്പോൾ ആദ്യകാല കരട് രൂപത്തിന്റെ വായന കേട്ടിരുന്നെന്നും ഡോ. പി. വേണുഗോപാലൻ സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു.{{sfnp|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009|pp=60, 66{{ndash}}69}} നോവലിന്റെ പൂർവ്വരൂപത്തിൽ സുഭദ്രയെ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിനെക്കുറിച്ചുള്ള സ്ഥിരീകരണം, നോവൽരചയിതാവ് തന്റെ ഭാര്യയായ ഭഗീരിഥി അമ്മയെ അധിഷ്ഠിതമാക്കിയാണ് സുഭദ്ര എന്ന കഥാപാത്രത്തെ വിഭാവനം ചെയ്തതെന്ന് ജീവചരിത്രകാരൻ കുറിച്ചതിനോട് വൈരുധ്യമായി നിൽക്കുന്നു; 1887 നവംബറിലാണ് സി. വി., ഭഗീരിഥി അമ്മയെ വിവാഹം കഴിച്ചത്.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=വിവാഹം|p=94}} സി. വി. യുടെ പിൽക്കാല പകർത്തിയെഴുത്തുകാരിൽ ഒരാളായ കെ. ആർ. പരമേശ്വരൻപിള്ള, സി. വി. മദ്രാസിൽ താമസിച്ചപ്പോഴാണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' എഴുതാൻ തുടങ്ങിയതെന്ന് നോവൽരചയിതാവിനെ ഉദ്ധരിച്ച് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.{{sfnp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010|pp=70{{ndash}}71|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ{{ndash}}ഒരു പഠനം}} പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായരോട് നോവലിന്റെ രചനാകാലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവകാശവാദത്തിന് അടിസ്ഥാനമാക്കിയ കത്തിനെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചപ്പോൾ, അത് നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്നാണ് മറുപടി ലഭിച്ചതെന്ന് ഡോ. [[ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം]] കുറിക്കുന്നു. പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായരുടെയും അതിനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നവരുടെയും{{refn|name=ConfSuppNote|group=upper-alpha|പ്രൊഫ. ഗുപ്തൻ നായർ, പി. കെ. പരമേശ്വരൻനായരുടെ അവകാശവാദത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നു.{{sfnp|ഗുപ്തൻ നായർ|1992|p=7|loc=Foreword [മുഖവുര]}} പ്രസ്തുത നോവൽ ആദ്യം രചിചത് 1883-നും 1885-നും ഇടയിലെന്ന് ഡോ. അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.{{sfnp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|p=37|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ}}}} അവകാശവാദം സി. വി.യെ മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ ആദ്യ നോവലിസ്റ്റായി ഉയർത്തിക്കാട്ടുവാനുള്ള ആരാധകരുടെ ശ്രമങ്ങളായിട്ടാണ് നിഗമനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്, ആരാധകർ അവരുടെ ശ്രമത്തിന്റെ വ്യഗ്രതയിൽ നോവൽകർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ വിശ്വസിക്കാത്ത അവസ്ഥയിലേക്ക് പോയി എന്ന് ഡോ. ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfnp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2009|pp=131{{ndash}}134|loc=സി.വി.യെ വിശ്വസിക്കുക, ആരാധകരിൽ നിന്നു രക്ഷിക്കുക}} ===മുദ്രണം=== പ്രസ്തുത നോവലിന്റെ150 പുറങ്ങൾ അച്ചടി പൂർത്തിയാതിനെക്കുറിച്ച് എൻ.രാമൻപിള്ളയുടെ ഒരു കത്ത് ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട് പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ കുറിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഉദ്ധരിച്ച കത്തിൽ നോവൽരചന പുരോഗതിയിലാണെന്നുള്ളതിന് വിരുദ്ധമായി മദ്രാസിലെ മുദ്രാലയവുമായുള്ള നടപടികൾ ആരംഭിച്ചത് നോവൽ എഴുത്ത് പൂർത്തിയായതിന് ശേഷമാണെന്ന് ജീവചരിത്രകാരൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർമ്മിതിയും പ്രസിദ്ധീകരണവും|pp=101{{ndash}}104}} കെ. ആർ. പരമേശ്വരൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ മൂന്നാം അധ്യായം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷമാണ് നോവലിന്റെ അച്ചടി ആരംഭിച്ചത്.{{sfnp|കെ. ആർ. പരമേശ്വരൻപിള്ള|1921|pp=588{{ndash}}589}} അച്ചടിചെലവിനുള്ള പണം സ്വരൂപിക്കാൻ സി. വി. മദ്രാസിൽ നിന്ന് നാട്ടിലേക്ക് പോകുകയും, നാട്ടിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം എൻ. രാമൻപിള്ളയ്ക്ക് കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ അയച്ചുകൊടുക്കുയും ചെയ്തു.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|pp=85{{ndash}}87|loc=രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ}} എൻ. രാമൻപിള്ള മുഖാന്തരം കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ കൈമാറിയ മദ്രാസിലെ മെസ്സേഴ്സ്. അഡിസൻ ആന്റ് കമ്പനി{{refn|name=InstitNameinEnglishNote|group=upper-alpha|{{lang-en|Messrs. Addison & Co.}}}} എന്ന മുദ്രാലയത്തിലാണ് അച്ചടി നടന്നത്.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർമ്മിതിയും പ്രസിദ്ധീകരണവും|pp=101{{ndash}}104}} നാട്ടിൽ [[മലയാളി മെമ്മോറിയൽ]] നിവേദനത്തിന്റെ മലയാള വിവർത്തനം, അച്ചടി, പിന്തുണക്കാരിൽ നിന്നുള്ള ഒപ്പുശേഖരണം എന്നീ പ്രവർത്തികളിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന സി. വി.ക്ക്, സർക്കാരിന്റെ പ്രതികൂല പ്രതികരണത്തെ ഭയന്ന് ധനവാഗ്ദാനം ചെയ്ത ചില പിന്തുണക്കാർ പിൻവാങ്ങിയതിനാൽ പണക്കുറവ് നേരിടേണ്ടതായി വന്നു.{{sfnp|മലയൻകീഴ് ഗോപാലകൃഷ്ണൻ.|2007|pp=86{{ndash}}87|loc=മഹാരാജാവിന് മലയാളി മെമ്മോറിയൽ സമർപ്പിക്കുന്നു}} കെ. പി. ശങ്കരമേനോൻ, ജി. പി. പിള്ള എന്നിവർ 1890 ഡിസംബർ അവസാനത്തോടെ നിവേദന പ്രചാരണത്തിനായി തിരുവനന്തപുരത്തെത്തി, 1891 ജനുവരി 10-ന് നിവേദനം മഹാരാജാവിന് അയച്ചു കൊടുത്തു.{{sfnmp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|1loc=മലയാളി മെമ്മോറിയൽ|p=122|റോബിൻ ജെഫ്രി.|2014|pp=150{{ndash}}151, 155|loc=The Malayali Sabha and the Malayali Memorial : Out of Change, Conflict 1886-89 [മലയാളി സഭയും മലയാളി മെമ്മോറിയലും : പരിണാമത്തിനപ്പുറം, സംഘർഷം 1886-89]|ps=. K. P. Sankara Menon, who became the titular leader of the Memorial campaign, sent it to the Maharaja on 10 January 1891. [മെമ്മോറിയൽ പ്രചരണത്തിന്റെ ശീർഷകനായകനായ കെ. പി. ശങ്കരമേനോൻ, 1891 ജനുവരി 10-ന് നിവേദനം മഹാരാജാവിന് അയച്ചു കൊടുത്തു.]}} നിവേദന പ്രചരണക്കാരുടെ യാത്രകളുടെയും നടപടികളുടെയും ചെലവുകൾ സി. വി. വഹിക്കുകയും പണനിവൃത്തിക്കായി നോവൽരചയിതാവിന് സ്വഭാര്യയുടെ മാല വിൽക്കേണ്ടതായും വന്നു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മലയാളി മെമ്മോറിയൽ|p=122}} സാഹചര്യങ്ങൾ മൂലമുണ്ടായ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി സി. വി.യെ ബുദ്ധിമുട്ടിലാക്കി, ഉദ്ദേശിച്ച പോലെ തുടർന്നുള്ള അദ്ധ്യായങ്ങളുടെ അച്ചടി ചെലവുകൾക്കുള്ള പണം സ്വരൂപിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അങ്ങനെ, സി. വി. ഒരു സംക്ഷിപ്ത വിവരണം ഉണ്ടാക്കി ഇരുപത്തിയാറാം അദ്ധ്യായത്തിന്റെ ഭാഗമായി അച്ചടിപ്പിക്കുകയും, ഈയദ്ധ്യായം നോവലിന്റെ അവസാനമാകുകയും ഉണ്ടായി. അച്ചടി പൂർത്തിയാകുന്നതിനുമുമ്പ് തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് പോയ എൻ. രാമൻപിള്ള, അച്ചടിച്ച പകർപ്പ് ലഭിച്ചതിനുശേഷം സംക്ഷിപ്ത വിവരണത്തെക്കുറിച്ചറിഞ്ഞ് സി. വി.യെ വിമർശിച്ചെഴുതിയ കത്ത് പരാമർശിച്ചുകൊണ്ട്, ഇരുപത്തിയാറാം അദ്ധ്യായത്തിന് ശേഷം മൂന്ന് അദ്ധ്യായങ്ങൾ കൂടി ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയിലൂടെ|p=112}} എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഇരുപത്തിയാറാം അദ്ധ്യായത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള സംക്ഷിപ്ത വിവരണം ഉദ്ദേശിച്ച രണ്ട് അദ്ധ്യായങ്ങളുടെ ചുരുക്കമാണ്. നോവലിന്റെ അവസാനം ഒരു അനുബന്ധം ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നെന്ന് സി. വി. പീഠികയിൽ പറയുന്നു.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|pp=85{{ndash}}87|loc=രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ}} ===സംശോധനം=== അച്ചടി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഒരു വായനാപ്രതി അച്ചുപിഴതിരുത്തലുകൾക്കായി കിളിമാനൂർ രാജരാജവർമ്മയ്ക്ക് കൈമാറി, അദ്ദേഹം അക്ഷരപിശകുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുകയും പിന്നീട് അവ ഒരു ശുദ്ധിപത്രമായി മറ്റു പ്രതികളിലും, തുടർന്നുള്ള അച്ചടി പകർപ്പുകളിലും ചേർക്കുക ഉണ്ടായി.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർമ്മിതിയും പ്രസിദ്ധീകരണവും|pp=101{{ndash}}104}} തിരുത്തൽ സമയത്ത്, സംസ്കൃത പദങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കുന്നതിൽ രചയിതാവിന്റെ ചില സ്വന്തം രീതികളെ [[കേരളവർമ്മ വലിയ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] ആക്ഷേപിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് രാജരാജവർമ്മ സി. വി.യെ അറിയിച്ചെങ്കിലും, സാഹിത്യ സ്വേച്ഛാധിപതികളിൽ നിന്നുള്ള വിമർശനങ്ങളെ താൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ലെന്നു പറഞ്ഞ് സംസ്കൃതപിശകുകളെ ശുദ്ധിപത്രത്തിൽ ചേർക്കുവാൻ സി. വി. അനുവദിച്ചില്ല.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയിലൂടെ|p=116}} ==പ്രസാധനം== ===പ്രകാശനം=== ശുദ്ധിപത്രം ചേർത്തുള്ള പകർപ്പുകളുടെ അച്ചടി അവസാനിച്ചപ്പോൾ സി. വി., രാജകൊട്ടാരത്തിൽ ആദ്യ പകർപ്പ് നൽകുവാൻ അനുമതിക്കായി 1891 ഏപ്രിൽ 13-ന് അപേക്ഷിക്കുകയും, അനുമതിയെത്തുടർന്ന് തദ്കൃതി വാക്കുകളാൽ അർപ്പിച്ചിട്ടുള്ള അശ്വതി തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയ്ക്ക് ആദ്യപ്രതി കാഴ്ചവച്ച് 1891 ജൂൺ 11-ന് പുസ്തകം പ്രകാശനം ചെയ്തു.{{sfnp|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009|pp=57{{ndash}}58}} പ്രകാശനത്തെത്തുടർന്ന് കേരളവർമ്മ വലിയ കോയിത്തമ്പുരാന് രണ്ടു പ്രതികൾ, അതിൽ ഒന്ന് കോയിത്തമ്പുരാനും മറ്റൊന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിക്കുമായി സി. വി. അയച്ചു കൊടുത്തു; ഇതു കണക്ക്, അച്ചടിച്ച മൊത്തം 1000 പ്രതികളിൽ നിരവധി എണ്ണം രചയിതാവ് ഉപചാരപൂർവ്വമായി നൽകിയിരുന്നു.{{sfnmp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|1loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർമ്മിതിയും പ്രസിദ്ധീകരണവും|1pp=105{{ndash}}106|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|2p=105|2loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയ്ക്കു ശേഷം}} ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണം മലയാള സാഹിത്യ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു മഹത്തായ സംഭവമായിരുന്നുവെന്ന് പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർമ്മിതിയും പ്രസിദ്ധീകരണവും|pp=105{{ndash}}106}} [[മലയാളസാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യ]]ത്തിൽ ചരിത്രാത്മക നോവൽ ഇനത്തിൽ ആദ്യത്തേതായ ഈ ഗ്രന്ഥം, മലയാളത്തെ പ്രസ്തുത വിഭാഗത്തിൽ സാഹിത്യസൃഷ്ടി ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ആറാമത്തെ{{refn|name=IndoHistoNovelsNote|group=upper-alpha|'''1'''. {{lang-bn|অঙ্গুরীয় বিনিময়}}, ''{{script|Mlym|അംഗുരിയൊ ബിനിമയ്}}'' (1862, ഭൂദേബ് മുഖോപാധ്യായ്){{sfnp|ബി. പി. മഹാപത്ര|പി. പദ്മനാഭ|ഗ്രാന്റ് ഡി. മൿകോണൽ|വി. എസ്. വർമ്മ|1989|p=83|loc=The Written Languages of India : Bengali [ഭാരതത്തിലെ ലിഖിത ഭാഷകൾ : ബംഗാളി]|ps=. Bhudev Mukhopadhyaya's ''Anguriya Binimaya'' (1862) was the first historical novel [ഭൂദേബ് മുഖോപാധ്യായുടെ ''അംഗുരിയൊ ബിനിമയ്'' (1862) ആണ് ആദ്യത്തെ ചരിത്രാത്മക നോവൽ]}} അല്ലെങ്കിൽ {{lang|bn|[[:bn:দুর্গেশনন্দিনী|দুর্গেশনন্দিনী]]}}, ''{{script|Mlym|[[ദുർഗേശനന്ദിനി|ദുർഗേശനൊന്ദിനി]]}}'' (1865, [[ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജി|ബങ്കിംചന്ദ്ര ചാറ്റോപാധ്യായ്]]),{{sfnp|ശിശിർ കുമാർദാസ്|2005|pp=199, 292|loc=The Novel [നോവൽ]|ps=. ..tradition of historical novel begun by Bankim Chandra [ബങ്കിംചന്ദ്രയാൽ ആരംഭിക്കപ്പെട്ട ചരിത്രത്മക നോവലിന്റെ പാരമ്പര്യം]}} '''2'''. {{lang-gu|[[:gu:કરણ ઘેલો|કરણ ઘેલો]]}}, ''{{script|Mlym|കരൺ ഘേലൊ}}'' (1866, നന്ദാശങ്കർ തുൽജാശങ്കർ മഹേത്ത),{{sfnmp|അനിരുദ് വൊഹറ.|2015|രാധികാഹെർസ്ബെർഗർ|2015}} '''3'''. {{lang-mr|मोचनगड}}, ''{{script|Mlym|മോചൻഗഡ്}}'' (1871, രാമചന്ദ്രഭികാജി ഗുഞ്ജികർ),{{sfnmp|ശിശിർ കുമാർദാസ്|2005|1p=201|1loc=The Novel [നോവൽ]|1ps=. ''Mocangad'' (1870), considered to be the first historical novel in Marathi,.. [മോചൻഗഡ് (1870), മറാഠിയിലെ ആദ്യത്തെ ചരിത്രാത്മക നോവലായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു]|ശ്രീപദ്ഡിയോ|1996|2p=213|2loc=Twentieth-Century Marathi Literature [ഇരുപതാംനൂറ്റാണ്ട് മറാഠി സാഹിത്യം]}} '''4'''. {{lang-or|ପଦ୍ମମାଲୀ}}, ''{{script|Mlym|പദ്മമാളീ}}'' (1888, ഉമേഷ്ചന്ദ്ര സർക്കാർ),{{sfnmp|1a1=ജെ. കെ. നായൿ|1a2=മധുസൂദന പാട്ടി|1y=1982|1pp=42{{ndash}}49|1loc=Rise of the Historical Novel in Orissa, Evolution of the Historical Novel in Oriya Literature : ''Padmamali'' [ഒറീസയിലെ ചരിത്രാത്മകനോവലിന്റെ ഉദയം, ഒറിയ സാഹിത്യത്തിൽ ചരിത്രാത്മക നോവലിന്റെ വികാസം : ''പദ്മമാളീ'']|2a1=ജെ. കെ. സമാൽ|2a2=പി. കെ. നായൿ|2y=1996|2p=84|2loc=Fakir Mohan Senapati [ഫകീർമോഹൻ സേനാപതി]}} '''5'''. {{lang-ur|ملک العزیز ورجنا}}, ''{{script|Mlym|മലിൿഅൾ അസീസ് വർജിനാ}}'' (1888, [[അബ്ദുൽ ഹലീം ശരർ]]),{{sfnmp|ശിശിർ കുമാർദാസ്|2005|1p=291|1loc=The Novel [നോവൽ]|ഫരീദായൂസഫ്|2001}} '''6'''. [[മലയാളം]]: മാൎത്താണ്ഡവൎമ്മാ (1891, [[സി. വി. രാമൻ പിള്ള]]).}} [[ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ|ഭാരതീയ ഭാഷ]]യും ആദ്യത്തെ [[ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ|ദ്രാവിഡ ഭാഷ]]യും ആക്കി, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ{{refn|name=EarlyDravidNovelsNote|group=upper-alpha|'''1'''. 1891{{ndash}}[[മലയാളം]]: മാൎത്താണ്ഡവൎമ്മാ, '''2'''. 1892{{ndash}}''സൂര്യകാന്ത'' ({{lang-kn|ಸೂರ್ಯಕಾಂತಾ}}, ''{{script|Mlym|സൂൎയകാംതാ}}'') രചന: ലക്ഷമൺ ഗഡ്കർ,{{sfnmp|ശിശിർ കുമാർദാസ്|2005|1p=289|1loc=The Novel [നോവൽ]|കെ. നരസിംഹമൂർത്തി|1992|2p=169}} '''3'''. 1895{{ndash}}''മോഹനാംഗി'' ({{lang-ta|[[:ta:மோகனாங்கி (புதினம்)|மோகனாங்கி]]}}, ''{{script|Mlym|മോകഩാങ്കി}}'') രചന: ടി. ടി. ശരവണമുത്തുപ്പിള്ളൈ,{{sfnmp|ശിശിർ കുമാർദാസ്|2005|1p=290|1loc=The Novel [നോവൽ]|നീല പത്മനാഭൻ.|1992|2p=383}} '''4'''. 1896{{ndash}}''ഹേമലത'' ({{lang-te|[[:te:హేమలత (నవల)|హేమలత]]}}) രചന: ചിലകമർത്തി ലക്ഷ്മിനരസിംഹം.{{sfnmp|ശിശിർ കുമാർദാസ്|2005|1p=291|1loc=The Novel [നോവൽ]|ps=. .. a fertile ground for historical novels introduced by Chilakamarti Lakshminarasimham.. [ചരിത്രാത്മക നോവലുകളുടെ ഫലപുഷ്ടമായ നിലം അവതരിപ്പിച്ച ചിലകമർത്തി ലക്ഷ്മിനരസിംഹം]|വി. വി. യാൾ നരസിംഹറാവു|1993|1pp=21, 55}}}} ചരിത്രാത്മക നോവലായി. ===പരിഷ്കൃതപതിപ്പ്=== തിരുവനന്തപുരത്തെ ബി.വി. ബുക്ക് ഡിപ്പോയുടെ ഉടമയായ കുളക്കുന്നത്തു രാമൻ മേനോൻ{{refn|name=KSRamNote|group=lower-roman|കുളക്കുന്നത്തു എസ്. രാമൻ മേനോൻ (1877{{ndash}}1925) [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാല]]ത്തിനടുത്തുള്ള [[മായന്നൂർ]] ദേശക്കാരനും തിരുവനന്തപുരത്ത് പള്ളിക്കൂടഅദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു. അധ്യയനപുസ്തകങ്ങളുടെ അച്ചടിയാവശ്യത്തിനായി, 1902-ൽ ഭാഷാഭിവർധിനി ബുക്ക് ഡിപ്പോ ('''B'''āṣābhi'''V'''aṟdhini Book Depot അഥവാ B. V. Book Depot) തിരുവനന്തപുരത്ത് സ്ഥാപിച്ചു, തുടർന്ന് 1918-ൽ കമലാലയ പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സ് തുടങ്ങുകയും തിരുവിതാകൂറിലെ പ്രമുഖ പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണാലയവും അച്ചുകൂടവുമായി മാറിയ ബി. വി. ബുക്ക് ഡിപ്പോ ആന്റ് കമലാലയ പ്രിന്റിംഗ് വർക്സ് എന്നറിയപ്പെട്ട്, സി. വിയുടെ കൃതികൾ പകർപ്പവകാശം വാങ്ങി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.{{sfnmp|പെരുന്ന കെ. എൻ. നായർ|1984|1pp=3, 22|1loc=കുളക്കുന്നത്തു രാമമേനോൻ|ശിശിർ കുമാർദാസ്|2006|2p=27}}}} സ്വന്തം പ്രസിദ്ധീകരണശാലയിൽ നിന്ന് ഈ കൃതി പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി 1911-ൽ നോവലിന്റെ അവകാശം നേടിയെടുക്കുകയുണ്ടായി.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|p=107|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയ്ക്കു ശേഷം}} പുതുപ്രസാധകരിൽ നിന്നുള്ള പതിപ്പിനായി സി. വി., നോവലിന്റെ പുനരവലോകനം നടത്തി നവീകരിച്ച പ്രതി തയ്യാറാക്കിയതിൽ എൻ. രാമൻപിള്ളയുടെ തിരുത്തലുകളും, ചേർക്കലുകളും ഒഴിവാക്കുകയും, മറ്റു ചില മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തുകയും ചെയ്തു. [[സംസ്കൃതം]], മലയാളം പദപ്രയോഗങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്ന പിഴവുകൾ തിരുത്തുകയും പ്രസാധനകാലത്തെ മലയാളഭാഷാപ്രയോഗത്തിനനുസൃതമായുള്ള മാറ്റങ്ങളും വരുത്തി. സി. വി.യുടെ സ്വന്തം രചനയിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടവയിൽ, വരുംകാലവിവരണമെന്ന കണക്ക് നാഗർകോവിലിൽ വച്ച് പത്മനാഭൻ തമ്പിയുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശം, സുന്ദരയ്യനുമായുള്ള ബന്ധത്തിന് മുമ്പ് അനന്തം എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ മുൻകാല പങ്കാളിയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശം, തഞ്ചാവൂരിൽ നിന്നുള്ള ദാസിമാരെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശം, എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfnp|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009|pp=69{{ndash}}72, 75{{ndash}}77}} 1911 ആഗസ്റ്റ് 11-ന് പതിവു രേഖപ്പെടുത്തിയ നോവലിന്റെ പകർപ്പവകാശം 1972 ഡിസംബർ 31 വരെ പ്രസാധകരിൽ നിക്ഷിപ്തമായിരുന്നുവെന്ന് [[ഡി.സി. കിഴക്കേമുറി]] കുറിക്കുന്നു.{{sfnmp|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009|1pp=57{{ndash}}58|ഡി.സി. കിഴക്കേമുറി|1992|2p=5}} 1911-ന് ശേഷം ലഭ്യമായ നോവലിന്റെ എല്ലാ പുനഃമുദ്രണങ്ങളും പുതുക്കിയ പതിപ്പിന്റേതു മാത്രമാണ്. കോട്ടയത്തെ [[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]], കോഴിക്കോട്ട് നിന്നുള്ള പൂർണ പബ്ലിക്കേഷൻസ്, കോട്ടയത്തുള്ള [[ഡി.സി. ബുക്സ്]] എന്നീ പ്രസാധകർ യഥാക്രമം 1973, 1983, 1992 വർഷങ്ങളിൽ പ്രസ്തുത നോവൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി, ഈ കൃതിയുടെ പ്രധാന പ്രസാധകരായി തുടരുന്നു.{{sfnmp|എസ്പിസിഎസ് പതിപ്പ്|1973|പൂർണ്ണ പതിപ്പ്|1983|ഡെഫിനിറ്റീവ് വേരിയോറം|1992|എസ്പിസിഎസ് പതിപ്പ്|1991|പൂർണ്ണ പതിപ്പ്|2009|ഡെഫിനിറ്റീവ് വേരിയോറം പുനഃപരിശോധിതം|2009}} ===തർജ്ജമകൾ=== പ്രസ്തുത നോവലിന് [[ഇംഗ്ലീഷ്]], [[തമിഴ്]], [[ഹിന്ദി]] എന്നീ ഭാഷകളിലായി ആറു വ്യത്യസ്ത തർജ്ജമകൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ മൂന്നെണ്ണം ഇംഗ്ലീഷിലും, രണ്ടെണ്ണം തമിഴിലും, അപൂർണ്ണമായ ഒന്ന് ഹിന്ദിയിലുമാകുന്നു. * 1936: '''''Marthanda Varma''''' ({{script|Mlym|മാർതാന്ഡ വർമ}}, ഇംഗ്ലീഷ്) – ആംഗലേയ ഭാഷയിലെ ആദ്യ പതിപ്പായ ബി. കെ. മേനാന്റെ{{refn|name=BKMNote|group=lower-roman|ബി. കെ. മേനോൻ (1907{{ndash}}1950) മലയാളത്തിലും ഇംഗ്ലീഷിലും രചനകൾ ചെയ്തിരുന്ന ഒരു എഴുത്തുകാരനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഹൃത്തും കമലാലയ പ്രിന്റിംഗ് വർക്ക്സിന്റെ മാനേജരുമായിരുന്ന പി. നാരായണൻ നായരുടെ പ്രേരണയാൽ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിന്റെ ആദ്യ ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനം ചെയ്തു.{{sfnmp|ബി. കെ. മേനോൻ|1936|1p=i{{ndash}}vii|ബി. കെ. മേനോൻ|1998|2pp=9{{ndash}}10}}}} വിവർത്തനം 1936-ൽ തിരുവനന്തപുരത്തെ കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു, പ്രസ്തുത പരിഭാഷ, ബി. കെ. മേനാന്റെ പുത്രി, പ്രേമാജയകുമാർ മൂലം നവീകരിച്ച് 1998-ൽ [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]] പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിക്കുക ഉണ്ടായി.{{sfnmp|ബി. കെ. മേനോൻ|1936|ബി. കെ. മേനോൻ|1998|പ്രേമാ ജയകുമാർ.|1998|3pp=9{{ndash}}10}} * 1954: '''''மார்த்தாண்ட வர்மா''''' ({{script|Mlym|മാര്ത്താണ്ട വര്മാ}}, തമിഴ്) – ഒ. കൃഷ്ണപിള്ളയുടെ തമിഴ് വിവർത്തനം 1954-ൽ തിരുവനന്തപുരത്തെ കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.{{sfnp|ഒ. കൃഷ്ണപിള്ള.|1954}} * 1979: '''''Marthanda Varma''''' ({{script|Mlym|മാർതാന്ഡ വർമ}}, ഇംഗ്ലീഷ്) - ആംഗലേയ ഭാഷയിലെ രണ്ടാമത്തേതായ [[ആർ. ലീലാദേവി|ആർ. ലീലാദേവി]]യുടെ പരിഭാഷ 1979-ൽ ന്യൂ ഡെൽഹിയിലെ സ്റ്റെർലിംഗ് പബ്ലിഷേർസ് മുഖാന്തരം പ്രകാശിതമായി. പ്രസ്തുത പരിഭാഷ 1984-ൽ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിക്കുക ഉണ്ടായി.{{sfnp|ലീലാദേവി|1979}} * 1990: '''''मार्ताण्ड वर्मा''''' (''{{script|Mlym|മാർതാണ്ഡ വർമാ}}'', ഹിന്ദി) - കുന്നുകുഴി കൃഷ്ണൻകുട്ടിയുടെ ഹിന്ദി പരിഭാഷ (അപൂർണ്ണം) 1990-ൽ [[:hi:केरल हिंदी प्रचार सभा, तिरुवनंतपुरम|കേരള ഹിന്ദി പ്രചാർ സഭ]]യിൽ നിന്നുള്ള ''കേരൾ ജ്യോതി'' എന്ന ആനുകാലികത്തിന്റെ ജൂൺ മുതൽ ഡിസംബർ വരെയുള്ള ലക്കങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.{{sfnp|കുന്നുകുഴി കൃഷ്ണൻകുട്ടി.|1990}} * 2007: '''''மார்த்தாண்ட வர்ம்மா''''' ({{script|Mlym|മാര്ത്താണ്ട വര്മ്മാ}}, തമിഴ്) - പി. പത്മനാഭൻ തമ്പിയുടെ തമിഴ് വിവർത്തനം 2007-ൽ കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.{{sfnp|പത്മനാഭൻതമ്പി|2007}} * 2024: '''''Marthandavarma''''' ({{script|Mlym|മാർതാന്ഡവർമ}}, ഇംഗ്ലീഷ്) - ജി എസ് അയ്യർ{{refn|name=GSINote|group=lower-roman| ജി എസ് അയ്യർ (1942{{emdash}}ഇക്കാലം), മുൻ ഇന്ത്യൻ നയതന്ത്രജ്ഞനും സുബ്ബയ്യൻ ദളവയുടെ എട്ടാം തലമുറ പിൻഗാമികളിൽ ഒരാളുമായ ഗണേശയ്യർ ശങ്കരനാരായണ അയ്യർ, 2024-ൽ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' എന്ന നോവൽ ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് പരിഭാഷ ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പായി, പ്രസ്തുത നോവലിന്റെ തുടർഭാഗമായ ''ധർമ്മരാജാ'' കൃതിയുടെ ആദ്യത്തെ സമ്പൂർണ്ണ ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനം 2009-ൽ പുറത്തിറക്കി.{{sfnm|ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ് തിരുവനന്തപുരം|2009|ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്|2009|ജിഎസ് അയ്യർ|2009|ജിഎസ് അയ്യർ|2024}}}} നിർഹിച്ച ആംഗലേയ ഭാഷയിലെ മൂന്നാമത്തേതായ പരിഭാഷ 2024 ഡിസംബറിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതായി പ്രസാധകരായ വെസ്റ്റ്‌ലാൻഡ് ബുക്‌സിന്റെ ഏക കുറിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പുസ്തകം 2025 ഓടെ മാത്രമേ പൊതുവില്പനയ്ക്ക് ലഭ്യമായിരുന്നുള്ളൂ.{{sfnmp|ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്|2025|1p=20|Scroll.in|2025|ദി സൺഡേ ട്രിബ്യൂൺ|2025|3p=24|ഡെക്കാൺ ഹെറാൾഡ്|2025|4p=12}} ===പതിപ്പുകൾ=== ഈ കൃതിയുടെ പകർപ്പവകാശക്കാലത്തിനു ശേഷം അനേക പഠനങ്ങളോടു കൂടിയ ഒരു പ്രത്യേക പതിപ്പ് കോട്ടയത്തെ ലിറ്റിൽ പ്രിൻസ് പബ്ലിക്കേഷൻസ് 1983-ൽ പുറത്തിറക്കുകയുണ്ടായി. [[മലയാള നോവൽ]] സാഹിത്യത്തിന്റെ ശതാബ്ദിക്കനുബന്ധമായി [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] 1999-ലും, മലയാളം ക്ലാസിക്സ് പരമ്പരയിൽ കൊല്ലത്തെ രചന ബുക്സ് 2009-ലും, നോവൽ പഴമ പരമ്പരയിൽ തിരുവനന്തപുരത്തുള്ള ചിന്ത പബ്ലിഷേർസ് 2013-ലും, തൃശ്ശൂരുള്ള ലാൽ ബുക്സ് 2016-ലും പ്രസ്തുത നോവലിന് പ്രത്യേക പതിപ്പുകളിറക്കുകയുണ്ടായി.{{sfnmp|വേരിയോറം പതിപ്പ്|1983|കേസാ പതിപ്പ്|1999|രചന പതിപ്പ്|2009|ചിന്ത പതിപ്പ്|2013|ലാൽ പതിപ്പ്|2016}} ലിറ്റിൽ പ്രിൻസ് പബ്ലിക്കേഷൻസിന്റെ പതിപ്പിലുണ്ടായിരുന്ന പഠനങ്ങൾ ചേർത്ത് ഡി.സി. ബുക്സ് ശതാബ്ദിപ്പതിപ്പെന്ന കണക്ക് 1992-ൽ പതിപ്പിറക്കി, തുടർന്ന് 2009-ൽ കൂടുതൽ പഠനങ്ങൾ ചേർത്ത് നവീകരിച്ച പതിപ്പിറക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnmp|ഡെഫിനിറ്റീവ് വേരിയോറം|1992|ഡെഫിനിറ്റീവ് വേരിയോറം പുനഃപരിശോധിതം|2009}} ==സ്വീകരണം== മലയാള സാഹിത്യത്തിലെയും ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെയും ആദ്യത്ത ചരിത്രാത്മക നോവലായ പ്രസ്തുത കൃതിക്ക് അനുകൂലവും സമ്മിശ്രവുമായ പ്രതികരണങ്ങൾ ലഭിച്ചു. ഈ സാഹിത്യകൃതി ഒരു അമൂല്യസൃഷ്ടിയായി വാഴ്ത്തപ്പെട്ടതായി പ്രൊഫ. ഗുപ്തൻ നായർ കുറിക്കുന്നു.{{sfnp|ഗുപ്തൻ നായർ|1992|p=7|loc=Foreword [മുഖവുര]}} ===നിരൂപകപ്രതികരണം=== പ്രസ്തുത നോവൽ, ഒരു ഇന്ത്യൻ ബിരുദധാരി കഥാസാഹിത്യ വിഭാഗത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കാവുന്നതിന് ആദരിക്കത്തക്കതായൊരു മാതൃകയായി 1891 ഡിസംബർ 21-ലെ [[ദ ഹിന്ദു]], മദ്രാസ് പതിപ്പിൽ വന്ന അവലോകനത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.{{sfnp|പത്രാധിപലേഖനം ''ദ ഹിന്ദു''|1891|p=72}} പി. താണുപിള്ള ഈ നോവലിനെ മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ അപൂർവ്വവും അമൂല്യവുമായ കൃതിയായി നിരൂപിച്ചു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർമ്മിതിയും പ്രസിദ്ധീകരണവും|pp=105{{ndash}}106}} കേരളവർമ്മ വലിയ കോയിത്തമ്പുരാൻ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ കുഞ്ഞിക്കുട്ടൻ തമ്പുരാൻ]] എന്നിവർ മലയാളത്തിൽ അതുവരെ പുറത്തിറങ്ങിയ നോവലുകളേക്കാൾ{{refn|name=EarlyNovelsNote|group=upper-alpha|'''1'''. ''[[കുന്ദലത]]'' (1887, [[അപ്പു നെടുങ്ങാടി]]),{{sfnmp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2010|1loc=നോവൽ|1p=122|1ps=. മലയാളത്തിൽ നോവൽ ഇനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താവുന്ന ആദ്യത്തെ കൃതി അപ്പു നെടുങ്ങാടിയുടെ കുന്ദലതയാണ്.|ഹിന്ദു ലേഖനകർത്താ.|2010}} '''2'''. ''[[ഇന്ദുലേഖ]]'' (1889{{refn|name=InduRelNote|group=upper-alpha|''ഇന്ദുലേഖ'' നോവൽ പ്രസിദ്ധീകരണം 1889-ലെന്ന് കുറിച്ചിരിക്കുന്നെങ്കിലും, ഈ നോവൽ 1890 ജനുവരിയിലേ വിൽപനയ്കക്ക് ലഭ്യമായിരുന്നുള്ളൂവെന്ന് നോവൽകർത്താവ് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു.{{sfnp|ചന്തുമേനോൻ|1890|p=13|loc=ഇന്ദുലേഖ രണ്ടാം അച്ചടിപ്പിന്റെ അവതാരിക|ps=. 1890 ജനുവരി ആദ്യത്തിൽ വില്പാൻ തുടങ്ങിയ ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ ഒന്നാം അച്ചടിപ്പ്..}}}}, [[ഒ. ചന്തുമേനോൻ]]),{{sfnmp|എം. പി. പോൾ|1991|1loc=ഭാഷാനോവൽ–ഒ. ചന്തുമേനോൻ|1p=123|പി. അണിമ.|2012|2ps=. Chandu Menon's ''Indulekha'', the second novel in Malayalam,... [ചന്തുമേനോന്റെ ''ഇന്ദുലേഖ'', മലയാളത്തിലെ രണ്ടാം നോവൽ,...]}} '''3'''. ''[[ഇന്ദുമതീസ്വയംവരം]]'' (1890, പടിഞ്ഞാറേകോവിലകത്തു അമ്മാമൻ രാജാ),{{sfnp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|1981|pp=95{{ndash}}96}} '''4'''. ''മീനാക്ഷി'' (1890, ചെറുവലത്തു ചാത്തുനായർ).{{sfnp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010|p=62|loc=മീനാക്ഷി}}}} മികച്ചതായി ഈ കൃതിയെ വിലയിരുത്തി. ഈ നോവൽ വായിക്കാൻ തുടങ്ങിയാൽ പുസ്തകം താഴെവയ്ക്കാനാവില്ലെന്ന് കിളിമാനൂർ രവിവർമ കോയിത്തമ്പുരാൻ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. വളരെ അഭിമാനത്തോടെയാണ് നോവൽ വായിച്ച് തീർത്തതെന്ന് [[മനോൻമണീയം സുന്ദരൻ പിള്ള|പി. സുന്ദരൻ പിള്ള]] പ്രസ്താവിച്ചു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നിർമ്മിതിയും പ്രസിദ്ധീകരണവും|pp=105{{ndash}}106}} നോവലിലെ സംസ്കൃത പദങ്ങളുടെ സരള പ്രയോഗം, ഈ കൃതി സാധാരണ വായനക്കാരേക്കാൾ അധ്യയനപരമായ വരേണ്യവർഗക്കാർക്ക് ആസ്വദിക്കാനാകുന്നതാക്കുന്നുവെന്ന് ദ ഹിന്ദുവിലെ അവലോകനം വിമർശിച്ചു.{{sfnp|ഗുപ്തൻ നായർ|1992|p=7|loc=Foreword [മുഖവുര]}} നോവലിലുള്ള സംസ്കൃത പദങ്ങളുടെ അനൗചിത്യ പ്രയോഗങ്ങളെ [[കേരളവർമ്മ വലിയ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] വിമർശിക്കുകയും, സംസ്കൃതപശബ്ദങ്ങിൽ{{refn|name=SansFlawNote|group=upper-alpha|മനസ്സുഖം, മനഃകാഠിന്യം എന്നീ ശരിയായവയ്ക്കു പകരം മനോസുഖം, മനോകാഠിന്യം എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയിലൂടെ|p=116}}}} ചിലത് ക്ഷമിക്കത്തക്കതായ അബദ്ധങ്ങളല്ലെന്നും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയിലൂടെ|p=116}} ===പൊതുജനസമ്മിതി=== നോവൽ പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ, തിരുവനന്തപുരത്തെ ജനങ്ങൾ അത് ആസക്തിയോടെ വായിക്കുകയുണ്ടായെന്ന് പ്രൊഫ. [[എസ്. ഗുപ്തൻ നായർ|ഗുപ്തൻ നായർ]] കുറിക്കുന്നു.{{sfnp|ഗുപ്തൻ നായർ|1992|p=7|loc=Foreword [മുഖവുര]}} ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവൽ പ്രകാശനം തിരുവനന്തപുരത്ത് ഒരു സാഹിത്യോത്സവം പോലെയായിരുന്നുവെന്ന് എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|p=88|loc=രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ}} പർണ്ണശാലകളിലും, അഭിജാതവർഗ്ഗവട്ടാരങ്ങളിലും, ആഢ്യസമിതികളിലും, നിയമകച്ചേരികളിലും നോവൽ ചർച്ചാ വിഷയമായിരുന്നെങ്കിലും പൊതുവായ പുസ്തക വിൽപ്പന വളരെ മോശമായിരുന്നു.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|p=93|loc=രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ}} ഒരിക്കൽ മൂവാറ്റുപുഴയിൽ തഹസിൽദാരായിരുന്ന തന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ അടുത്ത് വിറ്റു പോകാത്ത നൂറു പുസ്തകങ്ങൾ സി. വി. എടുത്തു ചെല്ലുകയും നൂറ് രൂപ ആവശ്യപ്പെടുകയും ഉണ്ടായി. പുസ്തകങ്ങൾ വിറ്റുപോകാനായി, അന്നത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന പി. അയ്യപ്പൻപിള്ളയ്ക്കും സി. വി.യുടെ സുഹൃത്തും അന്നത്തെ ഹുസൂർ കച്ചേരി (അപ്പീൽ കോടതി) മാനേജരുമായിരുന്ന പി. താണുപിള്ളയ്ക്കും, അവരവരുടെ ആപ്പീസുകളിലേക്ക് വിറ്റു പോകാത്ത നോവൽപ്രതികൾ അയച്ചിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പിലെ വിറ്റുപോകാതെ അവശേഷിച്ച നോവൽ പ്രതികൾ ചിതലരിച്ചു നശിക്കുകയാണുണ്ടായത്.{{sfnmp|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009|1pp=60, 66{{ndash}}69|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|2pp=105{{ndash}}106|2loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയ്ക്കു ശേഷം}} പൊതു വായനക്കാർ ക്രമേണ നോവൽ സ്വീകരിക്കുകയും, 1911 വരെ അഞ്ച് പതിപ്പുകൾ കൂടി രചയിതാവ് പുറത്തിറക്കുകയും ഉണ്ടായി.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|p=107|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയ്ക്കു ശേഷം}} ===പരിഷ്കൃതപതിപ്പിന് ലഭിച്ച സ്വീകരണം=== 1911-ൽ കുളക്കുന്നത്തു രാമൻ മേനോന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണശാല{{refn|name=BvKamalalayaNote|group=lower-alpha|1931-ൽ ബി.വി. ബുക്ക് ഡിപ്പോ ആന്റ് കമലാലയ പ്രിന്റിംഗ് വർക്സ് എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണശാലയും, അതിന്റെ കീഴുലുള്ള നിരവധി കൃതികളുടെ പകർപ്പവകാശങ്ങളും 1925-ൽ അന്തരിച്ച സ്ഥാപകനായ കുളക്കുന്നത്ത് എസ്. രാമൻ മേനോന്റെ മക്കൾക്കും സഹോദരീസഹോദരങ്ങൾക്കും യഥാക്രമം ബി.വി. ബുക്ക് ഡിപ്പോ, കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ എന്നുള്ള വെവേറെ സഥാപനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.{{sfnp|''എൻസൈക്ലോപീഡിയ''|2015}} കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിന്റെ പകർപ്പവകാശം നേടുകയും തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകൾ, തർജ്ജമകൾ, സംക്ഷിപ്ത പതിപ്പ് ആയവ കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ ആന്റ് പ്രിന്റിംഗ് വർക്സ്, കമലാലയ പ്രിന്റിംഗ് വർക്സ് ആന്റ് ബുക്ക് ഡിപ്പോ എന്നീ പ്രസാധകാടയാളങ്ങളിൽ പുറത്തിറക്കുകയും ഉണ്ടായി.{{sfnp|പെരുന്ന കെ. എൻ. നായർ|1984|pp=12{{ndash}}13, 15|loc=കുളക്കുന്നത്തു രാമമേനോൻ}}}} പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പരിഷ്കരിച്ച പതിപ്പിന് മികച്ച പ്രതികരണം ലഭിച്ച് ആ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച വിൽപ്പന നേടിയ കൃതികളിലൊന്നായി, പ്രസ്തുത നോവൽ. പുസ്തക വിൽപ്പന അദ്ധ്യാത്മ രാമായണത്തിന്റേതിന് സമാനമായിരുന്നുവെന്നും 1951-ഓടെ കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ 25-ാം പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കിയതായും എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ കുറിക്കുന്നു.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|p=107|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയ്ക്കു ശേഷം}} ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവൽ മലയാളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിറ്റഴിഞ്ഞ പുസ്തകമെന്നത് സംശയിക്കത്തക്കതല്ലെന്ന് ഡോ. പി. വേണുഗോപാലൻ അവകാശപ്പെടുന്നു.{{sfnp|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009|p=59|ps=, മലയാളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിറ്റഴിഞ്ഞിട്ടുള്ള പുസ്തകം ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' ആണെന്നതിൽ സംശയമില്ല.}} {{Reflist|1|group=lower-alpha}} ==പ്രമേയരൂപകങ്ങൾ== ===ചരിത്രം, ധീരോദാത്ത കാല്പനികത=== മലയാളത്തിൽ ഹിസ്റ്റൊറിക്കൽ റൊമാൻസ് ({{lang-en2|historical [[:en:Chivalric romance|romance]]|lit=ചരിത്രാത്മക കാല്പനികസാഹിത്യം}}) ഇനത്തിന്റെ ഒരു മാതൃക സൃഷ്ടിക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെയാണ് പുസ്തകം എഴുതിയതെന്ന് പീഠികിയിൽ രചയിതാവ് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.{{sfnp|പത്രാധിപലേഖനം ''ദ ഹിന്ദു''|1891|pp=68{{ndash}}703}} കൊല്ലവർഷം 901 മുതൽ 906 വരെയുള്ള (ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ: 1726-1731) കാലഘട്ടത്തിലെ വേണാടിന്റെ സിംഹാസനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഭവങ്ങൾ നോവൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.{{sfnp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|p=38|loc=. 1729–മാണ്ട് അന്നത്തെ വേണാടിന്റെ ഭരണാവകാശത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുണ്ടായ തർക്കങ്ങൾ ആണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ ചരിത്രപരമായ അംശം.}} ഒരു ചരിത്രാത്മക നോവലിന് അത്യാവശ്യമായ അതിപരിചിതനായ കഥാനായകനും സംബന്ധപ്പെട്ട കാലഘട്ടത്തിലെ ചരിത്രസംഭവങ്ങളും ഈ കൃതിയുടെ അസ്ഥിപഞ്ജരമായി വർത്തിക്കുന്നു.{{sfnmp|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|1p=62|1loc=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|1ps=. ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' ധാരാളം സംഭവങ്ങളും അതിപരിചിതനായ ഒരു കഥാനായകനും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന കാലഘട്ടത്തിന്റെ ചിത്രീകരണമാണ്. ചരിത്രനോവലിന് ഏറ്റവും ആവശ്യമായ സാഹചര്യമാണിവ രണ്ടും.|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|2p=38|2ps=. ഈ ചരിത്രാംശത്തെ അസ്ഥിപഞ്ജരമായുപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് കാല്പനികഭാവനയുടെ സംഭാവനകളാൽ മാംസളവും കമനീയവുമാക്കിത്തീർത്ത ഒരു ശില്പമാണ് ''മാർത്താണ്ഡമർമ്മ''യ്ക്കുള്ളത്.}} മേൽപറഞ്ഞ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചരിത്രസംഭവങ്ങൾ [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|കാല്പനികാം]]ശങ്ങളോടെ ആവിഷ്കരിച്ചിരിക്കുന്നത് ചരിത്രത്തിന്റെ മികച്ച കാഴ്ചപ്പാട് നൽകുകയും, അവയിലൂടെ കൃതിയുടെ ശീർഷകനായകനെക്കുറിച്ചുള്ള [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|കാല്പനിക]] പരിവേഷത്തോടെയുള്ള ഐതിഹ്യങ്ങളുടെ അവതരണം വിശ്വസ്നീയമായും തീർത്തിരിക്കുന്നു.{{sfnmp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|1p=38|1loc=. ... ചരിത്രഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭ്യമാകുന്നതിനെക്കാൾ ദീപ്രമായ ഒരു ചരിത്രവീക്ഷണമാണ് നോവലിൽ നിന്ന് വായനക്കാർക്കു ലഭിക്കുന്നത്.|കെ. എം. തരകൻ|2005|2p=51|2loc=ഭാഗം രണ്ട്. ഭൂതകാല ചരിത്രത്തെ പരിവേഷമണിയിക്കുന്ന കാല്പനികതയും മാർത്താണ്ഡവർമ്മയെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യങ്ങളും അവയിൽ പലതിനെയും വിശ്വാസമാക്കിത്തീർത്തിരിക്കയാണ്.}} നോവലിലെ [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|കാല്പനിക]] ഭാവങ്ങളുടെ അവതരണം വേഷപ്രച്ഛന്നനായ യുവരാജാവ്, ചുള്ളിയിൽ ചടച്ചി മാർത്താണ്ഡൻപിള്ള, അനന്തപത്മനാഭന്റെ വേഷപ്പകർച്ചകളായ ഭ്രാന്തൻ ചാന്നാൻ, കാശിവാസി എന്നീ പാത്രങ്ങളുടെ ക്രിയാവിവരണങ്ങളൂടെയാണ് സാധ്യമായിരിക്കുന്നത്; ഈ കഥാപാത്രങ്ങളിൽ, മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ കഥാപാത്രത്തെപോലെ അവിശ്വസനീയ വീരസാഹസങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന അനന്തപത്മനാഭൻ ഒരു ചരിത്രപാത്രവും ആയതിനാൽ പ്രസ്തുത നോവൽ ഒരു ചരിത്രാത്മക കാല്പനികസാഹിത്യമായി സാധൂകരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010|1p=76|1loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ{{ndash}}ഒരു പഠനം|1ps=. ഭ്രാന്തൻ, ചാന്നാൻ, കാശിവാസി, ചുള്ളിയിൽ മാർത്താണ്ഡപിള്ള, വേഷം മാറിയ യുവരാജാവ് എന്നിവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മിക്കപ്പോഴും കാല്പനികമോ സാഹസികമോ ആണ്.|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|2pp=62{{ndash}}63, 67|2loc=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|2ps=. ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' ഒരു ചരിത്രറൊമാൻസാണെന്ന വാദത്തിന് ഏറ്റവും വലിയ മുതൽക്കൂട്ട് അനന്തപത്മനാഭനാകുന്നു. അവിശ്വസനീയമായ വീരസാഹസികതകൾ... അനന്തപത്മനാഭൻ സാങ്കല്പികകഥാപാത്രമല്ലെന്നാണ് പുതിയ വാദഗതി. മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു കഥാപാത്രത്തെപോലെ വീരസാഹസികതകളും വേഷപ്രച്ഛന്നതകളും...}} പശ്ചാത്തലവിവരണത്തിലൂടെ പ്രകീർത്തിപ്പിക്കുന്ന [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|കാല്പനിക]] അന്തരീക്ഷം വീരാത്ഭുതരസങ്ങളെ ഉണർത്തുകയും, ഉദ്ദീപിപ്പിച്ച ജിജ്ഞാസയെ കൃതിയുടെ അവസാനം വരെ നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.{{sfnmp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|1997|1p=104|1loc=ചരിത്രനോവൽ{{ndash}}മാർത്താണ്ഡവർമ്മയും അക്ബറും|1ps=. പശ്ചാത്തലവിവരണത്തിലൂടെ, ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന അന്തരീക്ഷം കാല്പനികച്ഛായ കലർന്നതാണ്.|കെ. എം. തരകൻ|2005|2p=51|2loc=ഭാഗം രണ്ട്|2ps=. ഇത് വീരാത്ഭുതരസങ്ങളെ ഉണർത്തുന്നു, വീരാരാധന വളർത്തുന്നു; ദേശപ്രേമത്തെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു. കൗമാരപ്രണയവികാരങ്ങളെ തർപ്പണം ചെയ്യുന്നു. ജിജ്ഞാസയെ ഉദ്ദീപിപ്പിച്ചിട്ട് അവസാനം വരെ കെടാതെ സൂക്ഷിക്കുന്നു.}} ചരിത്രസംഭവങ്ങളുടെ വിദൂരതയും, ഭാവനയും ചരിത്രവും വീരരസോജ്ജ്വലമായി കോർത്തിണക്കിയതിൽ ചരിത്രപാത്രങ്ങൾക്ക് നൽകിയിട്ടുള്ള ഭാവനാപരിവേഷങ്ങളും നോവലിലെ [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|കാല്പനികത]]യ്ക്ക് താരതമ്യപ്രാമുഖ്യം നൽകുന്നു.{{sfnmp|പൂജപ്പുര കൃഷ്ണൻ നായർ|2013|1p=56|1loc=...പരസ്പരമിടഞ്ഞുകോർത്ത് ചരിത്രത്തെയും ഭാവനയെയും സി.വി. വീരരസോജ്ജ്വലമായി...|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|2p=39|2loc=. ...ഗതകാലസംഭവങ്ങളുടെ വിദൂരതയും ചരിത്രപാത്രങ്ങൾക്കുതന്നെ നൽകപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഭാവനാപരിവേഷവും നോവലിലെ കാല്പനികാംശത്തിന് താരതമ്യപ്രാമുഖ്യം നൽകാതിരിക്കുന്നില്ല.}} [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|കാല്പനികത]]യാൽ ആവരണം ചെയ്യപ്പെട്ട യഥാർത്ഥ ചരിത്രവസ്തുക്കളും ഭാവനാംശങ്ങളും വിജയകരമായി സംയോജിപ്പിച്ച നോവൽ, ചരിത്രപരമായ ആഖ്യാനത്തെ വിശിഷ്ടമായ ഒന്നാക്കിത്തീർത്തു.{{sfnp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010|pp=75{{ndash}}76|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ{{ndash}}ഒരു പഠനം|ps=. ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ മുൻപറഞ്ഞ ചരിത്രയാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ കങ്കാളത്തിന്മേൽ കാല്പനികാംശത്തിന്റെ മജ്ജയും മാംസവും പിടിപ്പിച്ചിരിക്കയാണ്. ... ഇത്തരം കാല്പനികാംശങ്ങളെയും താൻ മനസ്സിലാക്കിയ ചരിത്രവസ്തുക്കളെയും സംയോജിപ്പിച്ചു മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ചരിത്രാഖ്യായിക, അതും വിശിഷ്ടമായ ഒന്ന്,...}} ===യഥാതഥ്യം, പ്രണയം, കാല്പനികത്വം=== ഈ കൃതിയിലുള്ള [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|കാല്പനിക]] ഘടകങ്ങളോട് ഇടകലർന്നിരിക്കുന്ന ചരിത്രാംശങ്ങളിലെ [[യഥാതഥ്യപ്രസ്ഥാനം|യഥാതഥ]]മായ ഭാവങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത് നോവലിലുള്ള സ്വാഭാവികമായ സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെയാണ്, അവ കഥയെയും കഥാപാത്രങ്ങളെയും തന്മയത്വമുള്ളവയാക്കുന്നു.{{sfnmp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|1997|1p=99|1loc=ചരിത്രനോവൽ{{ndash}}മാർത്താണ്ഡവർമ്മയും അക്ബറും|1ps=. ..''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ ഇടകലർന്നു കാണാം. ഇതിവൃത്തത്തിലെ ചരിത്രസംഭവങ്ങളുടെ യാഥാർത്ഥ്യനിഷ്ഠയും കല്പിതഭാഗങ്ങളുടെ കാല്പനികതയും പ്രകടമാണ്.|കെ. എം. തരകൻ|2005|2p=49|2loc=ഭാഗം രണ്ട്|2ps=. കാല്പനികതയിൽ മുങ്ങി നിൽക്കുന്ന ഈ ആഖ്യായികയ്ക്ക് റിയലിസ്റ്റ് അംശങ്ങൾ ആവോളം നൽകുന്നതും സംഭാഷണമാണ്. കഥയിൽ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന സംഭാഷണത്തിന്റെ സ്വാഭാവികതയും ഓജസ്സും കഥാപാത്രങ്ങൾക്കെന്നപോലെ കഥയ്ക്കും സ്വകീയ സത്വശോഭയും തന്മയത്വവും സമാമനിക്കുന്നു.}} മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പിന്റെ യുവരാജാവിനോടുള്ള നിഷ്കപടമായ പെരുമാറ്റം, പത്മനാഭൻതമ്പിയെ സ്വീകരിക്കാനുള്ള കാർത്ത്യായനിയമ്മയുടെ തിരക്കുകൂട്ടലുകൾ, ശങ്കു ആശാന്റെ എടുത്തുചാട്ടം ശുണ്ഠി, എന്നിവയിലും, ഇവരുടെ സംഭാഷണങ്ങളിലും യഥാതഥമായ ജീവിതഭാവങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfnp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010|pp=76{{ndash}}77|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ{{ndash}}ഒരു പഠനം. കാർത്ത്യായനിയമ്മ, ശങ്കു ആശാൻ, മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പ് എന്നിവരുടെ പെരുമാറ്റവും സംഭാഷണവും മറ്റും യഥാതഥമായ നോവലിലേതുതന്നെയാണ്. എന്നാൽ മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പെന്ന നാടൻ കൃഷീവലന്റെ യുവരാജാവിനോടുള്ള നിഷ്കപടമായ പെരുമാറ്റം, തമ്പിയെ സ്വീകരിക്കാനുള്ള കാർത്ത്യായനിയമ്മയുടെ തിരക്കുകളും ഒരുക്കുകൂട്ടലും, ശങ്കു ആശാന്റെ എടുത്തുചാട്ടവും ശുണ്ഠിയും, തുടങ്ങിയവയിലെല്ലാം യഥാതഥമായ ജീവിതചിത്രങ്ങൾ തന്നെയാണു കാണുക.}} തിരുവിതാംകൂർ ചരിത്രത്തിലെ ഗൗരവമേറിയ ഒരു കാലഘട്ടത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി നോവലിലെ വീരത്തിന് അംഗമെന്ന കണക്ക് അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന അനന്തപത്മനാഭന്റെയും പാറുക്കുട്ടിയുടെയും [[പ്രണയം|പ്രണയ]]കഥ ചരിത്രപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ പ്രമേയങ്ങൾക്ക് ആത്മാവും വൈകാരികഭാവവും നൽകുന്നു.{{sfnmp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|1p=89|1loc=രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ|പൂജപ്പുര കൃഷ്ണൻ നായർ|2013|2p=56|2ps=. വീരത്തിന് അംഗമായി ശൃംഗാരത്തിന്റെ നിബന്ധനം അനന്തപത്മനാഭന്റെയും പാറുക്കുട്ടിയുടെയും പ്രണയാഭിലാഷങ്ങളിലൂടെ...|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|3p=38|3loc=...പാറുക്കുട്ടിയും തിരുമുഖത്തുപിള്ളയുടെ മകനും ഇളയ രാജാവിന്റെ വാത്സല്യഭാജനവും ആശ്രിതനുമായ അനന്തപത്മനാഭനും തമ്മിലുള്ള പ്രണയത്തിന്റെ കഥ ചരിത്രപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ കഥാവസ്തുവിന് പുതു ജീവൻ നൽകുന്നു.}} തമ്പി സഹോദരന്മാർ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ എന്നിവർ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം, അനന്തപത്മനാഭൻ പാറുക്കുട്ടി എന്നിവർ തമ്മിലുള്ള പ്രണയകഥയോട് ചേർത്ത് അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത് അധികാരപോരാട്ടത്തിന്റെ ചരിത്രാംശത്തെ വിപുലവും സജീവവുമായി തീർത്തിരിക്കുന്നു.{{sfnmp|പൂജപ്പുര കൃഷ്ണൻ നായർ|2013|1p=56|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010|2p=73|2loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ{{ndash}}ഒരു പഠനം|2ps=. അവരുടെ പ്രണയകഥയാണു മേല്പറഞ്ഞ ചരിത്രശകലത്തിന് മജ്ജയും മാംസവും ജീവനും നല്കുന്നത്.}} വൈകാരിക ഘടകത്തിന് ഊന്നലായി നോവലിലെ പ്രണയാംശം [[:en:love triangle|ത്രികോണ]]മാക്കുന്ന അനന്തപത്മനാഭനോടുള്ള സുലൈഖയുടെ [[:en:unrequited love|നിഷ്ഫല പ്രണയ]]വും, സുലൈഖയുടേതിനോടൊപ്പം സുഭദ്രയുടെയും പ്രണയഭംഗങ്ങളാൽ ദുരന്തഭാവവും അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfnmp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|1p=38|1loc=നോവലിലെ വൈകാരിക ഘടകത്തിന് ഊന്നൽ നൽകുന്ന മറ്റൊരു കഥാതന്തുവും ഒരു ത്രികോണ പ്രണയരൂപത്തിൽ നോവലിൽ സന്നിവേശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.|പൂജപ്പുര കൃഷ്ണൻ നായർ|2013|2p=56|2loc= സുലൈഖയുടെയും സുഭദ്രയുടെയും വിപ്രലംഭദുഃഖങ്ങൾ...}} സുലൈഖയുടെ പ്രണയനൈരാശ്യം, കാമുകന്റെ തിരിച്ചുവരവിനായുള്ള പാറുക്കുട്ടിയുടെ ആഗ്രഹം, സുഭദ്രയുടെ ദുരന്തപ്രണയകഥ എന്നിവ [[കാല്പനികത്വം|കാല്പനികത്വ]]ത്തിന്റെ രൂപകങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാലും, സുലൈഖ മലയാള സാഹിത്യം കണ്ട ആദ്യ [[കാല്പനികത്വം|കാല്പനിക]] പ്രണയനായികയായതുകൊണ്ടും, മലയാളത്തിൽ ആദ്യമായി [[കാല്പനികത്വം|കാല്പനിക]] പ്രണയം അവതരിപ്പിച്ച കൃതിയായി പ്രസ്തുത നോവൽ.{{sfnmp|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2010|1p=25|1loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'': ഒരു പുനഃപരിശോധന|1ps=. പ്രതീക്ഷകൾക്കെതിരായ പ്രതീക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്ന പാറുക്കുട്ടി... ...സുലൈഖ 'നളിനി'ക്കും 'ലീല'ക്കും മുമ്പേ മലയാളം കണ്ട കാല്പനികപ്രണയനായികയത്രേ. ...കാല്പനികപ്രണയത്തിന്റെ മുഗ്ധമായ ഭാവഭംഗികൾ ആദ്യം പ്രകടിതമാകുന്നതും ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽതന്നെ.|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|2p=38|2loc=മറ്റൊരു ദുരന്തപ്രണയകഥയും കൂടി ഈ നോവലിലെ കല്പിതാംശത്തിന് ശക്തി പകർന്നുകൊണ്ട് സി. വി. അവതരിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.}} നോവലിലെ [[കാല്പനികത്വം|കാല്പനികാം]]ശങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ദുരന്ത കഥയിലെ നായികയയായ സുഭദ്രയുടെ കഥാപാത്രവ്യക്തിത്വത്തിൽ വൈരുദ്ധ്യാധിഷ്ഠിത സങ്കീർണ്ണവർണ്ണനകളോടെയുള്ള ശഭളമായ [[കാല്പനികത്വം|കാല്പനിക]] ഭാവങ്ങൾ, ''[[:en:Prometheus Unbound (Shelley)|പ്രൊമെത്യൂസ് അൺബൗണ്ടി]]''ലെ മെഡൂസയും [[വില്യം ബ്ലെയ്ക്ക്|വില്യം ബ്ലെയ്ക്കി]]ന്റെ ദുരന്താത്മക{{refn|name=ApocalypticNote1|group=upper-alpha|{{lang-en|apocalyptic}}, {{script|Mlym|അപ്പോക്കാലിപ്റ്റിക്}}}} കവിതകളിലെ ബിംബകല്പനകളും സൃഷ്ടിക്കുന്ന അപസാമാന്യാനുഭവങ്ങൾക്കു സമാനമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|1p=38|1loc=മറ്റൊരു ദുരന്തപ്രണയകഥയും കൂടി ഈ നോവലിലെ കല്പിതാംശത്തിന് ശക്തി പകർന്നുകൊണ്ട് സി. വി. അവതരിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2010|2p=26|2loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'': ഒരു പുനഃപരിശോധന|2ps=. ''പ്രൊമെത്യൂസ് അൺബൗണ്ടി''ലെ 'മെഡൂസ'യും ബ്ലേക്കിന്റെ അപ്പോക്കാലിപ്റ്റിക് കവിതകളിലെ ബിംബകല്പനകളും സൃഷ്ടിക്കുന്ന അപസാമാന്യമായ കാല്പനികാനുഭവത്തിന്റെ ഒരംശം സുഭദ്രയുടെ വ്യക്തിത്വത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു. ...കാല്പനികമായ ഭാവശബളത നിറഞ്ഞ ഒരു സങ്കീർണ്ണചിത്രമാണ് സുഭദ്രയുടേത്. ഈ വൈരുദ്ധ്യവിശിഷ്ടമായ സങ്കീർണ്ണതയ്കക്ക് വല്ലാത്തൊരാകർഷകത്വമുണ്ട്.}} ===രാഷ്ട്രീയം=== തിരുവിതാംകൂറിന്റെ [[രാഷ്ട്രീയം|രാഷ്ട്രീയ]] ചരിത്രത്തിലെ ഗൂഡാലോചനകൾ, അധികാര തർക്കം, ആഭ്യന്തര പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾകൊണ്ട കൃതിയിൽ രചയിതാവിന്റെ രാഷ്ട്രീയ താൽപ്പര്യങ്ങൾ അന്യാപദേശരൂപത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfnmp|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2013|1p=36|1ps=. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ ഉപജാപങ്ങളും അധികാരത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള മല്പിടിത്തവും ആഭ്യന്തരകലാപങ്ങളുമാണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' മുതൽ... ...നോവലുകളിലെ പ്രമേയം.|എ. എം. വാസുദേവൻപിള്ള|1991|2p=43|2loc=സി. വി. രാമൻപിള്ളയുടെ രാഷ്ട്രീയ നോവലുകൾ}} ഈ കൃതിയിലെ ക്രിയാപദ്ധതിക്കടിസ്ഥാനമായ ഭരണകർത്താവും ഭരിക്കപ്പെട്ടവരും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം, രാജാ പ്രജാ ഏറ്റുമുട്ടലാകാതെ രാജകീയ തലവനും രാജത്വമോഹികളും തമ്മിലുള്ള സംഘട്ടനമാകുകയും, അതേർപ്പെടുത്തുന്ന ചരിത്രപശ്ചാത്തലത്തിന് വേണാടിന്റെ രാഷ്ട്രീയ [[സമൂഹം|സാമൂഹിക]] അന്തർധാരകളാണുള്ളത്.{{sfnmp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|1p=39|1loc=... രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവുമായ അന്തർധാരകൾ... രാഷ്ട്രീയപരമായി നോക്കിയാൽ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ പ്രശ്നം അധികാരത്തിന്റെ, രാജാ—പ്രജാ ബന്ധത്തിന്റെ പ്രശ്നം തന്നെയാണ്.|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2010|2p=18|2loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'': ഒരു പുനഃപരിശോധന|2ps=. ...നോവലെന്ന നിലയ്ക്ക് ഈ കൃതിയുടെ മഹത്വം ഈ ചരിത്രപശ്ചാത്തലത്തെയല്ല ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത്. നോവലിന് സുനിശ്ചിതമായ ഒരു കാലവും സ്ഥലവും ക്രിയാപദ്ധതിക്കടിസ്ഥാനമായ സംഘർഷത്തിന്റെ ബീജവും നൽകുക എന്ന ധർമ്മമാണ് ഈ ചരിത്രപശ്ചാത്തലം നിർവഹിക്കുന്നത്.|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|3pp=60{{ndash}}61|3loc=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|3ps=. ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ രാജാവും രാജപദമോഹികളും തമ്മിലുള്ള സംഘട്ടനമാണ് സുപ്രധാനം ...അതിനാൽത്തന്നെ പ്രജകളും രാജാവും തമ്മിലുള്ള സംഘട്ടനമല്ല ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ മുഖ്യപ്രമേയം.}} ക്ഷത്രിയരിൽ നിന്ന് [[അധികാരം]] നേടാൻ [[നായർ]]-[[:en:Thampi and Thankachi|തമ്പി]] വംശജർ നടത്തിയ പ്രക്ഷോഭം പരാജയപ്പെടുന്നതും, വേണാട് പിന്തുടരുന്ന പിന്തുടർച്ചാവകാശത്തിന്റെ ([[മരുമക്കത്തായം]]) ഈടുകൾ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതുമാണ് സാമൂഹിക പ്രസക്തി.{{sfnmp|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2010|1p=19|1loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'': ഒരു പുനഃപരിശോധന. ഈ രാഷ്ട്രീയസംഘർഷത്തിനു സാമൂഹികമായ ഒരു മാനം കൂടിയുണ്ട്.|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2013|2p=40|2ps=. ചരിത്രപരമായി നോക്കുമ്പോൾ ക്ഷത്രിയരിൽ നിന്ന് രാജാധികാരം പിടിച്ചെടുക്കാൻ നായന്മാർ-തമ്പിമാർ നടത്തിയ പരാജയപ്പെട്ട സമരമായും...}} ഒരു വിധത്തിൽ നോവലിന്റെ അടിസ്ഥാന പ്രമേയം സ്വസ്രീയരിലൂടെയുള്ള ഭിന്നശാഖാ ദായക്രമത്തിനെതിരായ കലാപം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നതും തുടർന്നുള്ള കലാപത്തെ അടിച്ചമർത്തുന്നതുമാണ്.{{sfnp|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2013|p=40|loc=മരുമക്കത്തായത്തിനെതിരെ കലാപം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നതും അതടിച്ചമർത്തുന്നതുമാണ് ഒരർത്ഥത്തിൽ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യുടെ അടിസ്ഥാനപ്രമേയം.}} രാഷ്ട്രീയാധികാരം നേടാനുള്ള മത്സരമെന്നത് ചരിത്രാത്മക സന്ദർഭത്തിന്റെ പ്രസക്തിയും, രാജകീയാധികാരം ശക്തമായി നേടിയെടുക്കുന്നത് രാഷ്ട്രീയമായ അർത്ഥമാനവുമായതിനാൽ ഒരു [[:en:Political fiction|രാഷ്ട്രീയ നോവലാ]]യി നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന തദ്കൃതിയിൽ ഭരിക്കപ്പെട്ടവരെ അധികാരവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചിന്താ സ്വാതന്ത്ര്യം അവതരിപ്പിക്കുന്നത് മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പിന്റെ നിഷ്കളങ്ക രാജത്വവിമർശനത്തിലൂടെയാണ്.{{sfnmp|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2013|1p=40|1loc=. ...രാജാധികാരം സ്ഥാപിക്കുകയാണ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ രാജാവ് ചെയ്തത്. ആദ്യനോവലിന്റെ രാഷ്ട്രീയമായ അർത്ഥമാനം ഈ അധികാരത്തിന്റെ ബലാത്കാരമായ പിടിച്ചെടുക്കലാണ്.|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2010|2pp=18{{ndash}}19|2loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'': ഒരു പുനഃപരിശോധന. ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ സൂചിതമാകുന്ന ചരിത്രസന്ധിയുടെ പ്രസക്തി അത് രാഷ്ട്രീയാധികാരം പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള മൽസരത്തിന്റേതാണെന്നാണ്. ഇതിവൃത്തശില്പത്തിന്റെ മുഖ്യസൂത്രംതന്നെ ഈ അധികാരവടംവലിയും അതിന്റെ പരിണാമവുമാണല്ലോ.|2ps=. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യെ ഒരു രാഷ്ട്രീയനോവലായിക്കാണുകയല്ലേ...|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|3p=61|3loc=സി. വി. രാമൻ പിള്ള. ഈ സ്വാന്ത്ര്യബുദ്ധി, ഒരു ഗ്രാമീണകർഷകന്റെ നിഷ്കളങ്കമായ രാജത്വവിമർശനമായി മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പിലൂടെയും...}} നോവലിന്റെ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള ആഖ്യാനത്തിൽ, മാർത്താണ്ഡവർമ്മ എന്ന കഥാപാത്രം രാജവംശത്തെയും രാജകീയ അധികാരത്തെയും രാജകീയ നീതിയെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുമ്പോൾ, ഏറ്റവുമധികം പ്രതികരണങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഏക രാഷ്ട്രീയ കഥാപാത്രം, രാജ്യത്തിലെ പാരമ്പര്യ ദായക്രമത്തെ അട്ടിമറിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന കലാപകാരികളുടെ ശ്രമങ്ങൾക്കെതിരെ രാജ്യസ്നേഹപരമായ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്ത് ജീവൻ ബലിയർപ്പിക്കേണ്ടി വരുന്ന സുഭദ്രയുടേതാകുന്നു.{{sfnmp|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|1p=61|1loc=സി. വി. രാമൻ പിള്ള. ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ ക്രിയാചടുലതയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രതികരണം സൃഷ്ടിക്കുന്ന കഥാപാത്രം സുഭദ്രയായത്... ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ ഏക രാഷ്ട്രീയകഥാപാത്രം സുഭദ്രയാണ്.|ആർ. രാമചന്ദ്രൻ നായർ|2013|2p=20|2ps=. ...രാജവംശത്തെയും രാജാധികാരത്തെയും രാജനീതിയെയും തന്നെയാണ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ ഈ നോവലിൽ... ..സുഭദ്ര രാജ്യസ്നേഹപ്രചോദിതമായ പ്രജാധർമ്മാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ മറ്റൊരു ...}} സിംഹാസനത്തിനായുള്ള തുറന്ന അവകാശവാദവും തുടർന്നുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങളും നോവലിലെ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഗതിയെ നയിക്കുന്നു; അതിന്റെ ഉദ്ദേശം രാജ്യത്തിന്റെ പിൻതുടർച്ചാവകാശം അട്ടിമറിക്കുകയെന്നതാണ്.{{sfnp|കെ. രാഘവൻപിള്ള|1983|p=25|ps=, സിംഹാസനത്തിനുവേണ്ടി, അല്ലെങ്കിൽ ഭരണസ്ഥാനത്തിനവവേണ്ടി നേരിട്ടുള്ള അവകാശവാദവും, വെല്ലുവിളിയും സമരവും ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ നഗ്നമായി കാണാം. ആ സമരത്തിലെ ക്രിയാംശമാണ് നോവലിന്റെ നീല ഞരമ്പുകൾ. ഇതൊരു വിട്ടവീഴ്ചയില്ലാത്ത സമരവും ഈ സരത്തിന്റെ ഫലം രാജഭരണത്തെ നയിച്ചിരുന്ന ദായക്രമത്തെ മാറ്റിമറിക്കാവുന്നതുമാണ്.}} സിംഹാസനത്തിനായുള്ള ഈ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത പോരാട്ടം നോവലിനെ വേണാട്ടിലെ അധികാര പോരാട്ടത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രമാക്കുന്നു.{{sfnp|കെ. രാഘവൻപിള്ള|1983|p=26|ps=, ...സിംഹാസനത്തിന് ചുറ്റും നടക്കുന്ന വിധിനിർണ്ണായകമായ ഒരു അധികാരസമരം. അതാണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യെ കൂടുതലളവിൽ നിർബന്ധമായി ഒരു അധികാരരാഷ്ട്രീയ സമരത്തിന്റെ ചരിത്രമാക്കുന്നത്.}} നോവലിലെ ചരിത്രം രചയിതാവ് രൂപപ്പെടുത്തിയ ചരിത്രാവബോധമാകയാൽ രാജകീയ തലവന്റെ വ്യക്തിത്വമല്ല മറിച്ച് രാജകീയ സ്ഥാനത്തെയാണ് നോവലിലൂടെ ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നത്.{{sfnmp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1992|1p=13|1loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന രാജസ്ഥാനത്തെയാണ്, രാജാവായ വ്യക്തിയെയല്ല സി. വി. ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നത്.|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|2p=39|2loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ ചരിത്രം നോവലിസ്റ്റ് സംഘടിപ്പിച്ചെടുത്ത ചരിത്രാവബോധമാണ്.}} ===വൈരുധ്യസംഘർഷം=== ചരിത്രപരമായ പശ്ചാത്തലം വേർതിരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, നോവൽ നന്മയും തിന്മയും തമ്മിലുള്ള നാടകീയ വൈരാഗ്യത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, കൂടാതെ തിന്മയുടെ സമ്പൂർണ്ണ പരാജയത്തിലും നന്മയുടെ ഭാഗിക വിജയത്തിലും പരിണമിക്കുന്നു.{{sfnp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|p=39|loc=ചരിത്രപശ്ചാത്തലം മാറ്റിനിർത്തി നോക്കുകയാണെങ്കിൽ നന്മതിന്മകൾ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ നാടകീയാവതരണമാണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ കാണാവുന്നത്. ...ദുരന്തനാടകങ്ങളിലെന്നപോലെ തിന്മയുടെ ആത്യന്തികപരാജയവും നന്മയുടെ ഭാഗികവിജയവും ആണ്.}} ദേവാസുര സംഘട്ടനം കണക്കെ ആദരണീയവും നിന്ദ്യവുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം അവതരിപ്പിക്കുന്ന നോവലിന്റെ ഇതിവൃത്തത്തിൽ വിവിധ സംഘട്ടനങ്ങളിലൂടെ നന്മയുടെ അന്തിമ വിജയത്തെക്കുറിച്ച് ആഗോള [[തത്ത്വശാസ്ത്രം|തത്ത്വചിന്ത]] മുൻവയ്ക്കുവാൻ നോവൽകർത്താവ് ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും മാനുഷിക [[മനോവികാരം|മനോഭാവം]] അനാവരണം ചെയ്യാൻ ഗൗരവമായ ശ്രമം നടത്തുന്നില്ല എന്ന് വീക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോഴും, നോവലിൽ മനുഷ്യ മനസ്സിന്റെ ചെറിയ വികാരങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിൽ രചയിതാവിന്റെ വൈദഗ്ദ്ധ്യം തിരിച്ചറിയപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.{{sfnmp|കെ. എം. തരകൻ|2005|1p=51|1loc=ഭാഗം രണ്ട്|1ps=. ദേവാസുരന്മാരെന്നപോലെ ഉത്തമന്മാരും അധമന്മാരുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾ രണ്ടു ചേരിയിലായി നില്ക്കുന്നു. സംഘട്ടനവും ആരംഭിക്കുന്നു. ഈ യുദ്ധത്തിലും ജയിക്കുന്നത് ദേവന്മാർ തന്നെ. ക്രിയാപ്രധാനമായ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ ലോകതത്ത്വോപദേശത്തിനു സി. വി. അവിടവിടെ മുതിരുന്നുവെങ്കിലും മാനവചിത്തവൃത്തികളെ അനാവരണം ചെയ്യാൻ ഗൗരവപൂർവ്വം പരിശ്രമിക്കുന്നില്ല.|എം. പി. പോൾ|1991|2p=141|2loc=ഭാഷാനോവൽ–സി. വി. രാമൻപിള്ള|2ps=. മനുഷ്യഹൃദയത്തിന്റെ അതിസൂക്ഷ്മങ്ങളായ വികാരഭേദങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കുവാൻ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മാ'' കർത്താവിന്നുള്ളതിനു തുല്യമായ പാടവം...}} ശാരീരികവും ബൗദ്ധികവുമായ സംഘർഷാവതരണങ്ങളിലൂടെ മഹത്ത്വബോധം ഉദിപ്പിക്കത്തക്കതായ സംഘർഷങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ബാഹ്യമാവുമ്പോൾ ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങൾ സുഭദ്രയുടെ കഥാപാത്രത്തിലൂടെയാണ് അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.{{sfnmp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010|1pp=71{{ndash}}72|1loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ{{ndash}}ഒരു പഠനം|1ps=. ശാരീരികവും ബുദ്ധിപരവുമായ സംഘട്ടനങ്ങളുടെ കഠിനസ്വനം ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെപ്പോലെ മറ്റൊരു മലയാളനോവലിലും നാളതുവരെ ചിത്രീകൃതമായില്ല. സർവ്വോപരി ഒരു മഹത്ത്വബോധം നമ്മിലുദിപ്പിക്കാൻ പര്യാപ്തമാണു ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''.|കെ. എം. തരകൻ|2005|2p=51|2loc=ഭാഗം രണ്ട്|2ps=. നോവലിന്റെ പ്രാണൻ ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ സംഘർഷമാണെന്ന വീക്ഷണമാണ് സി. വി. തന്റെ കൃതികളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നത്. ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ സംഘർഷം ഏറിയ കൂറും ബാഹ്യമാണ്. ആന്തരികമായ സംഘർഷത്തിന് വേദിയൊരുക്കുന്നത് സുഭദ്ര മാത്രമാണ്.}} [[ഷെർലക് ഹോംസ്|ഷെർലൿ ഹോംസി]]ന് സമാനമായ രഹസ്യാന്വേഷണങ്ങളിലൂടെ നോവലിന്റെ രസച്ചരടിന് നേതൃത്വം നൽകുന്ന സുഭദ്ര, സ്വന്തം പൂർവ്വികരുടെ ക്രൂരതകൾക്ക് പുറമെ അവളുടെ വ്യക്തിത്വം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ആനന്ദാത്മകമായ ദുരന്തമായി പരിണമിക്കുന്നു.{{sfnmp|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2010|1p=20|1loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'': ഒരു പുനഃപരിശോധന|1ps=. ...രഹസ്യങ്ങൾ അനാവരണം ചെയ്യാനുള്ള സുഭദ്രയുടെ സ്വകാര്യ പരിശ്രമങ്ങളാണ് ഈ നോവലിന്റെ രസച്ചരട് മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നത്. ഷെർലക് ഹോംസിന്റെ രഹസ്യാന്വേഷണവൈദഗ്ദ്ധ്യം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന സുഭദ്ര...|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|pp=62, 84|2loc=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|2ps=. ...ഒരു ഡിറ്റക്ടീവ് കഥാപാത്രത്തിൽനിന്ന് സുഭദ്രയ്ക്കുള്ള അന്വേഷണത്വരയുടെ പ്രസക്തി... എട്ടുവീടരുടെ കാടത്തത്തിൽ നിന്ന് ഭിന്നമായി തനിക്കുള്ള അസ്തിത്വമെന്തെന്നറിഞ്ഞവളുടെ സന്തോഷകരമായ ദുരന്തമാണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലുള്ളത്.|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2010|3p=30|3loc=ദുരന്തബോധം സി. വി. സാഹിത്യത്തിൽ|3ps=. ...പെട്ടെന്നു നമ്മുടെ മനസ്സിൽ തെളിയുക സുഭദ്രയുടെ...}} നോവലിന്റെ പ്രമേയം രാഷ്ട്രീയമാണെങ്കിലും, നോവലിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ജിജ്ഞാസ വ്യക്തിബന്ധ പ്രശ്നങ്ങളുടെ അസാധാരണമായ അവതരണത്തിലൂടെയാണ്.{{sfnp|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2010|pp=19{{ndash}}20|loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'': ഒരു പുനഃപരിശോധന. ...ഈ നോവലിന്റെ മോട്ടിഫ് രാഷ്ട്രീയമാണെന്നാണ്... ...രാഷ്ട്രീയ സംഭവഗതികളല്ല. സവിശേഷമായ വ്യക്തിബന്ധങ്ങളിൽനിന്നുയിർക്കൊള്ളുന്ന സമസ്യകളാണ്.}} ഭാവനയുടെ പരിവേഷത്തിൽ രാജ്യചരിത്രവും വ്യക്തിബന്ധങ്ങളും സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളും വിജയകരമായി ഉൾക്കൊള്ളിക്കുന്ന കൃതിയിലെ പ്രധാന കഥാതന്തുക്കളിൽ, ആദ്യത്തേത് മാർത്താണ്ഡവർമ്മയും എതിരാളികളും തമ്മിലുള്ള അധികാര പോരാട്ടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രമേയം, രണ്ടാമത്തേത് അനന്തപത്മനാഭന്റെയും പാറുക്കുട്ടിയുടെയും പ്രണയം, മൂന്നാമത്തേത് സുഭദ്രയുടെ ദുരന്തം, പിന്നെയുളളത് മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ സാഹസികതയും; ഈ കഥാവിഭാഗങ്ങളുടെ യോജിപ്പാണ് നോവലിനെ അസാധാരണമായ ഒരു സാഹിത്യ സൃഷ്ടിയാക്കുന്നത്. {{sfnmp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|1pp=42{{ndash}}43|1loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|1ps=. രാജ്യചരിത്രത്തെയും വ്യക്തിബന്ധങ്ങളെയും സമുദായപ്രശ്നങ്ങളെയും ഭാവനയുടെ പരിവേഷമണിയിച്ച് അവതരിപ്പിക്കുന്നതിൽ ആ കൃതി വിജയം വരിച്ചിട്ടുണ്ട്.|''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ: ചരിത്രവും കല്പനയും''|2009|2p=109|എം. ജി. ശശിഭൂഷൺ|2013|3p=143}} ==രചനാശൈലി== ===ആഖ്യാനഘടന=== നോവലിൽ വിവരിക്കുന്ന ചരിത്രസംഭവങ്ങൾ ഇരുപത്തിയാറ് അധ്യായങ്ങളിലായി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിൽ ഓരോ അധ്യായത്തിനും അതത് അധ്യായത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം സൂചിപ്പിക്കുന്ന വാക്യങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ ഒരു ആമുഖപദ്യം നൽകിയിരിക്കുന്നു.{{sfnp|''സൂചിതസാഹിത്യകൃതികൾ''|2009|p=112|ps=, ഉദ്ധരണികളിൽ പ്രധാനം, അദ്ധ്യായങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിൽ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന കഥാസൂചകങ്ങളോ പാത്രസ്വഭാവസൂചകങ്ങളോ ആയ പദ്യശകലങ്ങളാകയാൽ, അവയ്ക്ക് അതതു അദ്ധ്യായങ്ങളിലെ കഥാസന്ദർഭവുമായുള്ള ബന്ധവും ഔചിത്യവും...}} കൊല്ലവർഷം 903-904 (ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ: 1728) ഇരുപത്തിയെട്ട് ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിലാണ് നോവലിലെ പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ നടക്കുന്നത്, അതിൽ പതിനൊന്ന് ദിവസങ്ങളിലെ സംഭവങ്ങൾ മാത്രമാണ് രണ്ട് മുതൽ ഇരുപത്താറ് വരെയുള്ള അധ്യായങ്ങളിലൂടെ വ്യക്തമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ഒന്നാം അധ്യായത്തിൽ കൊല്ലവർഷം 901-ലെ ഒരു രാത്രിയും, അവസാന അധ്യായത്തിൽ കൊല്ലവർഷം 906 വരെയുള്ള സംഭവങ്ങളുടെ സംക്ഷിപ്ത രൂപവും അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfnp|''കഥാകാലം; സംഭവസ്ഥലങ്ങൾ''|2009|pp=126{{ndash}}127}} സുന്ദരയ്യന്റെയും സുഭദ്രയുടെയും പശ്ചാത്തലവും സുഭദ്രയുടെ വിവാഹവും വേർപിരിയലും അനന്തപത്മനാഭന്റെയും പാറുക്കുട്ടിയുടെയും ബന്ധവും വിവരിക്കുമ്പോൾ കാലാധിഷ്ഠാനം മുൻകാലങ്ങളായ 1680, 1703, 1720 എന്നിവയിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്യുന്നത്, കയറിൽ ചകിരിനാരുകൾ പിണഞ്ഞു കിടക്കുന്നതിനും, ചെറിയ നീരൊഴുക്കുകൾ വെള്ളച്ചാട്ടമായി തീരുന്നതിനും സമാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|തുമ്പമൺ തോമസ്|1992|p=42|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയിലൂടെ}} ഇതിവൃത്തത്തിന് അനുയോജ്യമെന്നോണം ഒരു സ്ഥലഘടനയും അതിനിണങ്ങുന്ന രാപകലുകളുടെ വ്യവസ്ഥയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ചരിത്ര കാലസങ്കൽപ്പം പഞ്ചാംഗ കൃത്യതയോടെ നോവലിലെ ആഖ്യാനശൈലിയിലൂടെ രചയിതാവ് സംയോജിപ്പിക്കുന്നു.{{sfnp|സി. ശ്രീകണ്ഠക്കുറുപ്പ്.|2007|p=94|loc=സ്ഥലകാലദർശനം|ps=. ... ഇതിവൃത്തത്തെ ഭംഗിയായി ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ ഒരു സ്ഥലഘടനയും അതിനിണങ്ങുന്നതും രാപകലുകളുടെ വ്യവസ്ഥയും പഞ്ചാംഗത്തിന്റെ കൃത്യതയും പാലിക്കുന്ന ഒരു കാലസങ്കൽപ്പവും മാർത്താണ്ഡവർമ്മയിൽ ഇണക്കിയെടുക്കാൻ സി.വി.ക്ക് കഴിഞ്ഞുവെന്നാണ്...}} ===പാത്രസന്നിവേശം=== വീരശൂരപരാക്രമങ്ങളുടെ ആക്കം നിലനിർത്തി ത്രിമാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഈ കൃതിയുടെ കഥാഘടന സങ്കീർണ്ണമല്ലെന്നതും ഒന്നിലധികം നായകന്മാരെയും നായികമാരെയും കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ളതാണെന്നുള്ളതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.{{sfnmp|കെ. രാഘവൻപിള്ള|1983|1p=24|1ps=. ദ്രുതഗതിയിൽ നീങ്ങുന്ന സംഭവങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിയ സംഭവപ്രധാനമായ ഒരു നോവലാണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''. അതിന്റെ ഘടന സങ്കീർണ്ണമല്ല. ...കഥ പറഞ്ഞുപോകാനും, വീരപരാക്രമങ്ങൾക്ക് സഹജമായുള്ള ക്രിയാവേഗം പരിരക്ഷിച്ചുകൊണ്ടുപോകാനും, സർവ്വോപരി കഥാപാത്രങ്ങളെ ത്രിമാനങ്ങളിൽ സൃഷ്ടിക്കാനുമുള്ള കഴിവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മയിൽ വ്യക്തമായി കാണാം.|ജോർജ്ജ് ഓണക്കൂർ|2013|2p=83|2loc=നായക സങ്കല്പം മലയാള നോവലിൽ|2ps=. നായക കഥാപാത്രങ്ങളായ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ, അനന്തപത്മനാഭൻ...}} നോവലിലെ നായകൻ അനന്തപത്മനാഭനും പാറുക്കുട്ടി നായികയുമാണെന്ന് [[ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം]] പ്രസ്താവിക്കുന്നു, എന്നിരുന്നാലും സുഭദ്ര എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം കാരണം നോവലിൽ ഇരട്ട നായികമാരുണ്ടെന്നും പരാമർശിക്കുന്നു.{{sfnmp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010|1p=72|1loc=...''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ കഥാനായകൻ അനന്തപത്മനാഭനും നായിക പാറുക്കുട്ടിയുമാണെന്ന ...|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2009|2p=72|2loc=ധർമ്മരാജാ|2ps=. ...''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ നായിക പാറുക്കുട്ടിയോ സുഭദ്രയോ? ഒരു ദ്വിനായികാസങ്കൽപ്പത്തിനും ഇവിടെ പ്രസക്തിയില്ലേ?}} നോവലിന്റെ ഇതിവൃത്തത്തിലെ പ്രണയാംശം കണക്കാക്കുമ്പോൾ പാറുക്കുട്ടിയും അനന്തപത്മനാഭനും നായികാനായകാ സ്ഥാനം വഹിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, കഥ [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]]യുടെ അനന്തരാവകാശത്തെ പറ്റിയാണെന്നതിനാൽ നോവലിലെ നായകൻ അനന്തപത്മനാഭനല്ലെന്നും കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|1p=62|1loc=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|1ps=. ഇതിലെ കഥാംശം ഒരു പ്രേമകഥയാണെങ്കിൽ... ...അത്തരമൊരു വികാരം അനന്തപത്മനാഭൻ പാറുക്കുട്ടി എന്നിവരിലൂടെ... ...കഥാംശം അധികാരസമരമാണെങ്കിൽ കഥാനായകനും നായികയും വേറെയാണ്. അതിനാൽ അനന്തപത്മനാഭനല്ല ഈ കഥയിലെ നായകൻ.|സി. ശ്രീകണ്ഠക്കുറുപ്പ്.|2007|2p=38|2loc=നിഗൂഢസ്രഷ്ടാവ്: വർത്തമാനകാലപരിപ്രേക്ഷ്യത്തിന്റെ ആഖ്യാനസമാന്തരം|2ps=. ... ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ ക്രിയാകാണ്ഡത്തിനു നേതൃത്വം കൊടുക്കുന്നത് യുവരാജാവുതന്നെയാണ്.}} നോവലിലെ നായകൻ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയാണെന്ന് ഡി.ബെഞ്ചമിൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnp|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2010|p=20|loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'': ഒരു പുനഃപരിശോധന|ps=. ഈ നോവലിലെ കഥാനായകൻ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മഹാരാജാവാണ്.}} സാങ്കൽപ്പികവും ചരിത്രപരവും എന്ന് വേർതിരിക്കാൻ കഴിയാത്ത വിധത്തിലാണ്, നോവലിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ചരിത്രപരമായ അന്തരീക്ഷവും സാഹചര്യങ്ങളുമായി വളരെ പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ഗതകാല കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വ്യക്തിത്വങ്ങളും അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്; ഈ പാത്രവിശേഷണങ്ങൾ രചയിതാവ് പ്രത്യേകം നൽകിയതാണെന്ന് എൻ.കൃഷ്ണപിള്ള രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnmp|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|1p=67|1loc=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|1ps=. താൻ സൃഷ്ടിക്കുന്ന അന്തരീക്ഷവും വ്യക്തികളും അത്യന്തം യോജിപ്പുള്ളവരാകുന്നു എന്ന സത്യം അനുഭവപ്പെടുത്താനും അവർ നമ്മുക്കു മുമ്പേ ജീവിച്ചവരും നമ്മെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം സ്മരണാർഹമായ പ്രസക്തിയുള്ളവരും ആണെന്നു ബോധ്യപ്പെടുത്താനും സി.വി. യ്ക്ക് ഒട്ടും ക്ലേശിക്കേണ്ടി വരുന്നില്ല, ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലായാലും ...|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2010|2loc=നോവൽ|2p=126|2ps=. കല്പിതപുരുഷന്മാരേയും യഥാർത്ഥമായി ജീവിച്ചിരുന്നവരേയും തമ്മിൽ വേർതിരിക്കുവാൻ നിവൃത്തിയില്ലാത്തവിധം അത്ര തന്മയത്വത്തോടെയാണു് സി. വി. തന്റെ പാത്രങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നത്.|എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|2011|3p=18|3loc=അസ്തിവാരം|3ps=. എന്നാൽ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ, രാമയ്യൻ, പപ്പുത്തമ്പി, എട്ടുവീടർ, ... എന്നീ ചരിത്രപുരുഷന്മാർ കഥാപാത്രങ്ങളായി മാറുമ്പോൾ അവർക്കു സിദ്ധിച്ചിട്ടുള്ള വ്യക്തിത്വങ്ങൾ മുക്കാലേ അരയ്ക്കാലും സി.വി. യുടെ പ്രതിഭ സമ്മാനിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്.}} നോവലിന്റെ അവതരണം അതുല്യമായിരിക്കുന്നത് അഭൂതപൂർവമായ കഥാപാത്രങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടാണെന്നും കഥാഘടനയുടെ സങ്കീർണ്ണതയിലൂടെയല്ലെന്നും തിരിച്ചറിയുന്നു.{{sfnp|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2010|pp=21{{ndash}}22|loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'': ഒരു പുനഃപരിശോധന|ps=. ...സങ്കീർണ്ണമായ ഇതിവൃത്ത ശില്പങ്ങൾ മെനഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലല്ല; അപൂർവ്വമായ കഥാപാത്രസങ്കല്പനത്തിലാണ്.}} ===ആലങ്കാരിക നാടകീയത്വം=== കഥാഖ്യാനത്തിലുള്ള വർണ്ണനകളിൽ അലങ്കാരങ്ങളുടെ പ്രയോഗത്താൽ ശ്രദ്ധേയമായ ഇതിവൃത്ത സാഹചര്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരണങ്ങളിലും സംഭാഷണങ്ങളിലും [[തെക്കൻ പാട്ടുകൾ|നാടൻപാട്ടുകൾ]], [[പുരാണങ്ങൾ]], പുരാതന സാഹിത്യകൃതികൾ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള വാക്യങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക ശൈലി രചയിതാവ് പ്രയോഗിച്ചതിൽ [[ആട്ടക്കഥ]]കളിൽ നിന്നുള്ളവയാണ് ഏറെയെന്നിരിക്കെ, കഥാപാത്രങ്ങളുടെ അവതരണം കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങളുടെ രംഗപ്രവേശനങ്ങൾക്ക് സമാനമാണെന്ന് ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|സി. ശ്രീകണ്ഠക്കുറുപ്പ്.|2007|1p=69|1loc=ആഖ്യാനകലയും പാരമ്പര്യഘടകങ്ങളും|1ps=. വർണ്ണനകളിൽ മറ്റൊരു ഗദ്യകാരനും അദ്ദേഹത്തെപ്പോലെ അലങ്കാരങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടാവില്ല. ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ പത്താമധ്യായത്തിൽ ...|''സൂചിതസാഹിത്യകൃതികൾ''|2009|2pp=123,114|2ps=, ... വർണ്ണനകളിലും സംഭാഷണങ്ങളിലും വരുന്ന സാന്ദർഭിക ഉദ്ധരണികളാണ്. ... എന്നിങ്ങനെയുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ വരുന്ന പുരാവൃത്തങ്ങളും, ... ഈ പുരാവൃത്തമിശ്രണം ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ താരതേമന്യ കുറവാണ്.|ഹരിദേവൻ|1983|3p=12|3ps=. കഥകളിയിലെ വേഷങ്ങൾ പോലെയാണ് സി.വി. യുടെ കഥാപാത്രങ്ങൾ നോവലിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.}} ആമുഖപദ്യങ്ങളായും, പാഠാന്തരരൂപേണയായും നൽകിയിട്ടുള്ള പഴയകാല കൃതികളിൽ നിന്നുള്ള ഉദ്ധരണികളുടെ പ്രയോഗങ്ങൾ ക്രമാനുസരണം അതതു അദ്ധ്യായങ്ങളുടെ ഇതിവൃത്ത സൂചനകൾക്കായും, കഥാപാത്രങ്ങളുടെ സ്വഭാവപ്രത്യേകകൾ എടുത്തുകാട്ടുന്നതിനു വേണ്ടിയാണെന്നുള്ളത് [[സർ വാൾട്ടർ സ്കോട്ട്|സർ വാൾട്ടർ സ്കോട്ടി]]ൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട ഒരു ശൈലിയാണെന്ന് നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഇത് നോവൽ കർത്താവിന് പുരാണങ്ങൾ, [[തിരുവിതാംകൂർ#പുരാതനകാലം|ഐതിഹ്യ]]ങ്ങൾ, പഴയകാല പാട്ടുകൾ, വേണാടിന്റെ സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക [[വേണാട്#മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ കാലത്ത്|സാഹചര്യങ്ങൾ]] എന്നിവയിലുള്ള അറിവിന്റെ പ്രകടനവുമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നു.{{sfnp|''സൂചിതസാഹിത്യകൃതികൾ''|2009|p=112|loc= ഉദ്ധരണികളിൽ പ്രധാനം, അദ്ധ്യായങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിൽ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന കഥാസൂചകങ്ങളോ പാത്രസ്വഭാവസൂചകങ്ങളോ ആയ പദ്യശകലങ്ങളാകയാൽ, അവയ്ക്ക് അതതു അദ്ധ്യായങ്ങളിലെ കഥാസന്ദർഭവുമായുള്ള ബന്ധവും ഔചിത്യവും... സർ വാൾട്ടർ സ്കോട്ടിന്റെ ചരിത്രനോവലുകൾ സി.വി.ൽ ചെലുത്തിയ സ്വാധീനശക്തിയുടെ... പുരാണകഥകളിലും പ്രചീന-മദ്ധ്യകാല മലയാള കവിതകളിലും വേണാടിന്റെ പഴയവീരഗാഥകളിലും നമ്മുടെ ദേശചരിത്രം, ആചാരങ്ങൾ, ഐതിഹ്യങ്ങൾ മുതലായവയിലും ചെറുപ്പത്തിലേ സി.വി. നേടിയ പരിജ്ഞാനമാണിത്.}} ഒരു ആലങ്കാരിക ഗദ്യം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന്, ഗാനരചനയിലേതു പോലെയുള്ള അലങ്കാരങ്ങൾ ആഖ്യാന ശൈലിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്, രചയിതാവിന്റെ ആഖ്യാനശൈലിയുടെ വക്രതയായി കണക്കാക്കുന്നു.{{sfnp|ഗുപ്തൻ നായർ|2001|p=88|loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യും സി.വി. യും|ps=. സി.വി. യുടെ കൃതികളിൽ കാവ്യോചിതമായ അലങ്കാരങ്ങൾ സുലഭമാണ്. ... അലംകൃതഗദ്യമെഴുമ്പോഴാണ് സി.വി. ഗദ്യകവിയായിമാറുന്നത്. ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ നിന്ന് അല്പം കൂടി... സി.വി. യുടെ ശൈലീവക്രത ...}} [[കഥകളി]], [[നാടകം]], [[കൂടിയാട്ടം]], [[മോഹിനിയാട്ടം]], [[ഭരതനാട്യം]] തുടങ്ങിയ പ്രകടന കലകളിൽ നിന്ന് അനുരൂപമായ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന തുടർച്ചയായ വാക്യങ്ങളും ഭാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള യോഗ്യമായ സംസക്തി ആഖ്യാനശൈലി എടുത്തുക്കാട്ടുന്നു.{{sfnp|വി. ആർ. പ്രബോധചന്ദ്രൻ|2003|pp=141{{ndash}}142|loc=സീ വീ ശൈലി|ps=. ... അടുത്തുവരുന്ന വാക്യങ്ങൾക്കും വാക്യാംഗങ്ങൾക്കും തമ്മിൽ അവശ്യം വേണ്ടുന്ന സംസക്തി (coherence) അഥവാ കൂട്ടിക്കൊളുത്തൽ സാധിക്കുന്നതിന് ... സന്ധായകങ്ങൾ ഒട്ടേറെ ... സീ വീ ശൈലിയുടെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു മുദ്രയാണ്. കഥകളി, നാടകം, കൂടിയാട്ടം, മോഹിനിയാട്ടം, ഭരതനാട്യം തുടങ്ങിയ ദൃശ്യകലാരൂപങ്ങളുടെ രംഗങ്ങളിൽ നിന്നുപോന്നുവന്ന ചിത്രങ്ങൾ .... }} ആഖ്യാനത്തിലുള്ള നാടകീയമായ ഭാഷ കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നത്, ധാരാളമായ [[പ്രയോഗം|കർമ്മിണിപ്രയോഗ]]ങ്ങളുടെയും, [[തൽപുരുഷസമാസം#പ്രതിഗ്രാഹിക തൽപുരുഷൻ|പ്രതിഗ്രാഹികാ]] വിഭക്തിപ്രത്യയം ചേർന്ന [[നപുംസകനാമം|നപുസകനാമ]]ങ്ങളുടെയും പ്രയോഗങ്ങളിലൂടെയാണെന്നിരിക്കെ, ഭാഷാപ്രയോഗത്തിലുള്ള [[മലയാളം#മലയാളത്തിന്റെ പ്രാചീനത|പ്രാചീന]] ശൈലി [[തൽപുരുഷസമാസം#ഉദ്ദേശിക തൽപുരുഷൻ|ഉദ്ദേശികാപ്രത്യയങ്ങളു]]ടെ ബഹുലതയിലൂടെയുമാണ്.{{sfnp|വി. ആർ. പ്രബോധചന്ദ്രൻ|2003|pp=143, 145|loc=സീ വീ ശൈലി|ps=. കർമ്മിണിപ്രയോഗങ്ങളുടെയും പ്രതിഗ്രാഹികാ വിഭക്തിപ്രത്യയം ചേർന്ന നപുസകനാമങ്ങളുടെയും പ്രാചുര്യം ... ...ഉദ്ദേശ്യവാചി പ്രത്യയം സീ വീ ഏറെക്കുറെ മനസ്സിരുത്തിത്തന്നെ ഗ്രന്ഥശരീരത്തിൽ വാരിവിതറിയിട്ടുള്ള പഴമയുടെ ചിഹ്നങ്ങളിൽ ഒന്നുമാത്രമാണ്.}} ===സംഭാഷണാവതരണം=== വ്യത്യസ്ത കഥാപാത്രങ്ങൾക്കായി സവിശേഷഭാഷാ രീതി അവതരിപ്പിക്കുന്ന ആഖ്യാനമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ നോവൽരചയിതാവ് സ്വന്തമായി ഒരു പുതിയ ശൈലി സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുള്ള ഈ കൃതിയുടെ 64 ശതമാനവും, കഥാപാത്രങ്ങളുടെ സംഭാഷണങ്ങൾക്കാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് ശ്രദ്ധേയമാണ്.{{sfnmp|എം. പി. പോൾ|1991|1p=141|1loc=ഭാഷാനോവൽ–സി. വി. രാമൻപിള്ള|1ps=. .., അതിനെ ഗ്രന്ഥകാരൻ പ്രതിപാദനരീതിയുടെ നൂതനത്വം വഴിയായി സ്വകീയമാക്കി ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്നുള്ളതിനു നോവലിൽ സർവത്ര തെളിഞ്ഞുകാണപ്പെടുന്ന ഹൃദയമർമ്മജ്ഞത ഉത്തമ ലക്ഷണമാണ്.|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|2p=66|2loc=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|2ps=. ...ടെക്നിക്കുകൾ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' തൊട്ടേ പ്രസക്തമാകുന്നു. സവിശേഷഭാഷയോടുള്ള പ്രതിപത്തി...|എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|2011|3p=24|3loc=അസ്തിവാരം|3ps=. ആകെ സംഭാഷണഭാഗങ്ങളുടെ വിശകലനത്തിൽ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലെ മൊത്തം പുറങ്ങളുടെ 64 ശതമാനവും ... സംഭാഷണരചനയ്ക്കുപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു.}} കഥാപാത്രങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റത്തിലെ വ്യത്യാസം, ഓരോ കഥാപാത്രങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രത്യേക ഭാഷാ ശൈലിയിലൂടെ എടുത്തുകാണിക്കുന്ന സംഭാഷണങ്ങളിൽ ഭാഷയുടെ ശൈലികൾ ഊർജ്ജസ്വലമാണെന്ന് നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010|p=79|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ{{ndash}}ഒരു പഠനം|ps=. ... ലളിതവും ഹൃദയംഗവുമാണ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മയിലെ ഭാഷ. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തിനനുസൃതമായി ഭാഷയും ശൈലിയും മാറുന്നുണ്ടെങ്കിലും വർണ്ണന, ആഖ്യാനം എന്നിവയ്ക്ക് ഒരേ ഭാഷ തന്നെ... സംഭാഷണത്തിൽ മാത്രമല്ല, വിവരണങ്ങളിലും സി.വി. യുടെ ഓജസ്സും ഭംഗിയുമുള്ള ശൈലി കണ്ടെത്താൻ പ്രയാസമില്ല.}} നർമ്മം തുളുമ്പുന്നതും ക്ഷണയുക്തിയുടെയും ഭാവനയുടെയും ആകസ്മികമായ അവതരണങ്ങളുമങ്ങിയ ആഖ്യാനശൈലിയുടെ ലാളിത്യവും മാധുര്യവും വായനക്കാരെ ഹൃദ്യമായി ആകർഷിക്കുകയും നോവലിന്റെ സംഭവവികാസങ്ങളിലൂടെ വായനക്കാരെ അതിവേഗത്തിൽ നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.{{sfnmp|പത്രാധിപലേഖനം ''ദ ഹിന്ദു''|1891|1p=72|1loc=There are interspersed throughout the book fine pieces of humour, lively flashes of wit and imagination and shrewd observations on the ways of the world and the inner workings of the human mind. [സുഭഗമായ ഫലിതങ്ങളും, ബുദ്ധിയുടെയും ഭാവനയുടെയും സ്ഫുരണങ്ങളും, ലോകത്തിന്റെ വഴികളെക്കുറിച്ചുള്ള സൂക്ഷ്മമായ നിരീക്ഷണങ്ങളും, മനുഷ്യ മനസ്സിന്റെ ആന്തരിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പുസ്തകത്തിലുടനീളം ഇടകലർന്നിരിക്കുന്നു;]|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|2pp=116{{ndash}}117|2loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയിലൂടെ|2ps=. ഹൃദയാവർജ്ജകത്വമാണ് ശൈലിയുടെ ലക്ഷണമെങ്കിൽ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' അതിൽ തികച്ചും വിജയം പ്രാപിച്ചിട്ടുണ്ട്..., അത് വായനക്കാരനെ യന്ത്രവേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നു. കഥയുടെ ആകർഷണം മാത്രമല്ല, ഭാഷയുടെ സാരള്യവും മാധുര്യവും കൂടിയാണ് അവരെ അതിൽ ലയിപ്പിക്കുന്നത്.}} ഭാഷാ വ്യതിയാനത്തിന്റെയും രചയിതാവിന്റെ തന്മൊഴിയുടെയും പ്രത്യേകതകൾക്കിടയിലെ ശൈലിയിലുള്ള ചിഹ്നങ്ങൾ ആഖ്യാനത്തെ ഒരു [[ക്ലാസിസിസം|ക്ലാസിൿ]] ശൈലിയായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnp|വി. ആർ. പ്രബോധചന്ദ്രൻ|2003|pp=145{{ndash}}146|loc=സീ വീ ശൈലി|ps=. ഗ്രന്ഥകാരന്റെ തന്മൊഴിയുടെയും ഭാഷാഭേദത്തിന്റെയും പ്രത്യകതകളിൽപ്പെടുന്ന ശൈലീപരമായ മുദ്രകളിൽ ചിലവ ... ക്ലാസിക് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ആഖ്യാനത്തിനിണങ്ങിയ ശൈലീചിഹ്നങ്ങൾതന്നെ.}} സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെ അവസാനം സത്യവും നിഗൂഢതയും അനാവരണം ചെയ്യുന്നത് ആഖ്യാന സാങ്കേതികതയുടെ പൂർണതയായി വാദിക്കത്തക്കതാണെന്നും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|സി. ശ്രീകണ്ഠക്കുറുപ്പ്.|2007|p=35|loc=നിഗൂഢസ്രഷ്ടാവ്: വർത്തമാനകാലപരിപ്രേക്ഷ്യത്തിന്റെ ആഖ്യാനസമാന്തരം|ps=. ... പ്രധാനകഥാപാത്രങ്ങളെല്ലാം ഒന്നിച്ചുകൂടിയിരുന്നുള്ള സംഭാഷണത്തിലൂടെ അപസർപ്പകഥകളെ അനുസ്മരിപ്പിക്കും വിധം അനാവൃതമാക്കുകയാണിവിടെ. ആഖ്യാനപരമായ ഒരുതരം സാങ്കേതികഭദ്രതയുണ്ടെന്നു വാദിക്കാമെങ്കിലും...}} ===കഥാഖ്യാനം=== കഥാപാത്രങ്ങളുടെ സംഘർഷങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നതിന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ ആഖ്യാനത്തെ പിന്നോട്ട് തള്ളാതെ, തുടരെതുടരെ ഉയരുന്ന സംഭവങ്ങളിലൂടെയാണ് ഇതിവൃത്തത്തിന്റെ വികാസം അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.{{sfnp|തുമ്പമൺ തോമസ്|1992|p=43|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയിലൂടെ|ps=. ... കെട്ടിക്കയറുന്ന സംഭവങ്ങളിലൂടെ കഥയെ വികസിപ്പിച്ച് ...ആഖ്യാനത്തെ പിൻപന്തിയിലേക്കു തള്ളിനീക്കുകയും കഥാപാത്രത്തിന്റെ സംഘർഷത്തിലൂടെ പാത്രസ്വഭാവം വരച്ചെടുക്കുന്നതിൽ ഊന്നൽ നല്കുകയും ചെയ്യുന്ന നോവലിന്റെ രചനാകൗശലമല്ല, ... കാണുക.}} സംഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇതര സംഭവങ്ങൾ ആവിർഭവിക്കുകയും, അന്തിമ വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ വരെ ദുരൂഹതയുടെ മൂടുപടമണിയിച്ചുള്ള അപ്രതീക്ഷിതമായ കുഴപ്പങ്ങളിലേക്കും സങ്കീർണതകളിലേക്കും നയിക്കുന്ന കഥാഖ്യാനം വായനക്കാരെ അത്യാകാംക്ഷയിൽ നിർത്തുന്നു.{{sfnp|പത്രാധിപലേഖനം ''ദ ഹിന്ദു''|1891|pp=71{{ndash}}72|loc=The author is careful to keep the reader in suspense, making incidents to rise out of incidents, leading to unexpected intricacies and complications with a veil of mystery thrown over the whole, until at last all the incidents and attendant circumstances are explained and the reader finds himself relieved from all embarrassments and impediments. [പാരായണിതാവിനെ അത്യാകാംക്ഷയിൽ നിർത്താൻ രചയിതാവ് ശ്രദ്ധാലുവാണ്, സംഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് സംഭവങ്ങൾ ആവിർഭവിപ്പിച്ച്, ആക മൊത്തം നിഗൂഢതയുടെ മൂടുപടം വലിച്ചിട്ട് അപ്രതീക്ഷിതമായ കുഴപ്പങ്ങളിലേക്കും സങ്കീർണതകളിലേക്കും നയിച്ച്, ഒടുവിൽ എല്ലാ ആകസ്മിക സംഭവങ്ങളും അകമ്പടിയായസാഹചര്യങ്ങളും വിശദീകരിക്കുന്നതോടെ അദ്ധ്യേതാവ് എല്ലാ അമ്പരപ്പുകളിൽ നിന്നും പ്രതിരോധങ്ങളിൽ നിന്നും സ്വയം മോചനം നേടുന്നു.]}} നിരവധി സംഭവങ്ങളോടെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന കൃതിയിൽ സംഭവക്രമീകരണങ്ങൾ ഒരു പുസ്തകത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളാവുന്നതിനേക്കാൾ ദൈർഘ്യമേറിയ ഇതിവൃത്തമാണ് ഈ നോവലിനുള്ളതെന്ന തോന്നൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfnp|എം. പി. പോൾ|1991|pp=144{{ndash}}145|loc=ഭാഷാനോവൽ–സി. വി. രാമൻപിള്ള|ps=. ... ഒരു പുസ്തകത്തിന്റെ പരിധിക്കുള്ളിൽ സംഗ്രഹിത്തക്ക ഒരു കഥാവസ്തുവല്ല ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ ഉള്ളത്. ... ഇപ്പോഴുള്ളതിന്റെ ഇരട്ടി വിസ്താരമുള്ള ഒരു പുസ്തകത്തിൽ പ്രതിപാദിക്കപ്പെടേണ്ട കഥാവസ്തുവാണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിൽ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്.}} വിസ്മയങ്ങളുടെ ആവിഷ്കരണം ഒരു അദ്ധ്യേതാവിന് അനിവാര്യമാണെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്ന തരത്തിലാണ് നോവലിലെ ആഖ്യാനം അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.{{sfnp|ഹരിദേവൻ|1983|p=15|ps=. ഒരു സ്വപ്നം പോലെയെന്നു വിവക്ഷിക്കാവുന്ന വിധത്തിൽ അനുവാചകനിൽ ഈ അദ്ഭുതസിദ്ധി അനിവാര്യമെന്നു തോന്നത്തക്കവിധത്തിലാണ് സി.വി. രംഗമാഷ്ക്കരിക്കുന്നത്.}} നോവൽകർത്താവിന്റെ പിന്നീടുള്ള നോവലുകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ഈ നോവലിൽ സംസ്കൃതവുമായി അമിതമായി കലർന്നിട്ടില്ലാത്ത ഭാഷ ലളിതമായി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുകയും, ഭാഷ പിൽകാലസൃഷ്ടികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി വായനയെ പ്രതിരോധിക്കുന്നുമില്ല.{{sfnmp|കെ. രാഘവൻപിള്ള|1983|1loc=p. 25.|1ps=, അതുപോലെ അതിലെ ഭാഷയും പിൽക്കാലത്തെ രണ്ടു നോലുകളിലെപ്പോലെ സംസ്കൃതജടിലമല്ല.|സി. ശ്രീകണ്ഠക്കുറുപ്പ്.|2007|2p=63|2loc=ആഖ്യാനകലയും പാരമ്പര്യഘടകങ്ങളും|2ps=. ഇവയിലെ ഭാഷ (''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യിലേതൊഴികെ) വായനക്കാരനെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന ഒരു ഘടകമാണെന്ന് ...}} ''[[ധർമ്മരാജാ (നോവൽ)|ധർമ്മരാജാ]]'' നോവലിലെ ആഖ്യാനരീതിയെ, ഗ്രന്ഥകാരന്റെ പദപ്രയോഗമായ &rsquo;കിർമ്മീരവധരീതി&rsquo; എന്നതിന്റെ അനുകഥനമെന്നോണം &rsquo;കിർമ്മീരവധശൈലി&rsquo; എന്ന് കുറിക്കുമ്പോൾ, ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിലെ.ആഖ്യാനരീതിയെ ഗ്രന്ഥകർത്താവിന് പിന്നീടുള്ള രചനകളിൽ തുടരാൻ കഴിയാതെ പോയ &rsquo;മാർത്താണ്ഡവർമ്മാ ശൈലി&rsquo; എന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും &rsquo;സീവീ ശൈലി&rsquo; എന്നാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.{{sfnmp|''രാമരാജാബഹദൂർ''|2009|1pp=9{{ndash}}10|1loc=മുഖവുര|1ps=. ഒരു &rsquo;കിർമ്മീരവധ&rsquo;രീതിയെ... ...&rsquo;മാർത്താണ്ഡവർമ്മാ&rsquo;രീതി അതിന്റെ നിർമ്മാണകാലത്തു ഗ്രന്ഥകാരനുണ്ടായിരുന്ന പ്രായത്തോടെ സമഗമനം ചെയ്തു പോയിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു.|ഗുപ്തൻ നായർ|2001|2p=87|2loc=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യും സി.വി. യും|2ps=. &rsquo;കിർമ്മീരവധശൈലി&rsquo; എന്നു സി.വി. തന്നെ പേരിട്ടത് ''ധർമ്മരാജാ''യിലെ ശൈലിക്കാണ്.|വി. ആർ. പ്രബോധചന്ദ്രൻ|2003|3p=138|3loc=സീ വീ ശൈലി|3ps=. &rsquo;സീ വീ ശൈലി&rsquo; എന്നാണ് ഈ ... ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യെ മാത്രം ...|എം. പി. പോൾ|2005|4p=25|4loc=ഭാഷാഗദ്യശൈലി|4ps=. &rsquo;Style&rsquo; എന്ന ഇംഗ്ളീഷ് പദത്തിനുള്ള അർത്ഥം ... &rsquo;രീതി&rsquo; എന്നു പറഞ്ഞാൽ ... &rsquo;ശൈലി&rsquo; എന്ന പദം പ്രകൃതത്തിന്നു ...}} ചരിത്രത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വ്യക്തിയുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള സംഭവങ്ങളുമായി ഇഴചേർന്ന സംഗതിളാൽ സമ്പന്നമായ ഒരു നോവലായതിനാൽ ഒരു ചരിത്രാത്മക നോവലിന് ഏറ്റവും ആവശ്യമായ അംശങ്ങളടങ്ങിയ സൃഷ്ടിയായി ഈ കൃതി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|കെ. രാഘവൻപിള്ള|1983|1p=24|1ps=, ദ്രുതഗതിയിൽ നീങ്ങുന്ന സംഭവങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിയ സംഭവപ്രധാനമായ ഒരു നോവലാണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''. അതിന്റെ ഘടന സങ്കീർണ്ണമല്ല.|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|2p=62|2loc=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|2ps=. ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' ധാരാളം സംഭവങ്ങളും അതിപരിചിതനായ ഒരു കഥാനായകനും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന കാലഘട്ടത്തിന്റെ ചിത്രീകരണമാണ്. ചരിത്രനോവലിന് ഏറ്റവും ആവശ്യമായ സാഹചര്യമാണിവ രണ്ടും.}} ==സൂചകങ്ങൾ, പാഠാന്തരങ്ങൾ== ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെയും പാശ്ചാത്യ സാഹിത്യ പാരമ്പര്യങ്ങളെയും ചരിത്രങ്ങളെയും സംസ്കാരങ്ങളെയും കുറിച്ച് അനുബന്ധ പരാമർശങ്ങളും ആദരപ്രകടനങ്ങളും നൽകുന്ന പാഠാന്തരങ്ങളുടെ സമ്പന്നമായ പങ്ക് നോവലിലുണ്ട്. താഴെയുള്ള ഉപവിഭാഗങ്ങൾ നോവലിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പരാമർശങ്ങളുടെയും സൂചകങ്ങളുടെയും പരിമിതമായ അവലോകനം നൽകുന്നു, കൂടാതെ നോവലിലുടനീളം ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന സൂചനകളുടെയും പാഠാന്തരങ്ങളുടെയും കൂടുതൽ സമഗ്രമായ പരിശോധനകളിലേക്കുള്ള കണ്ണികളും നൽകുന്നു. ===ചരിത്രൈതിഹ്യേതര ജീവിതാത്മക പാത്രങ്ങൾ=== {{further|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക#ചരിത്രം, ഐതിഹ്യം, ജീവിതം എന്നിവയിലെ വ്യക്തികളോടുള്ള സൂചകങ്ങൾ|l1=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിൽ ചരിത്രം, ഐതിഹ്യം, ജീവിതം എന്നിവയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ പാത്രങ്ങൾ}} {{multiple image|align=right|direction=horizontal|width=95|image1=Marthandavarma Maharaja.jpg|caption1=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|image2=ANANTHAN.jpg|caption2=അനന്തൻ|image3=Karthika Thirunal Rama Varma.jpg|caption3=ധൎമ്മരാജാ|image4=Ramayyan Dalawa.jpg|caption4=രാമയ്യൻ}} നോവലിലെ പല കഥാപാത്രങ്ങളും ചരിത്രം, ഇതിഹാസം, രചയിതാവിന്റെ ജീവിതം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള വ്യക്തികളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് കടമെടുത്ത പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളിൽ [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]]യെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള യുവരാജാവ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മയും (ശീർഷക കഥാപാത്രം), തമ്പി സഹോദരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പപ്പു തമ്പിയും രാമൻ തമ്പിയും, [[ദളപതി അനന്തപദ്പനാഭൻ നാടാർ|അനന്തൻ/അനന്തപത്മനാഭനെ]] (മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ വാഴ്ചക്കാലത്ത് തിരുവിതാംകൂർ സേനയിലെ യോദ്ധാവും മേലാളനുമാണ്) അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള അനന്തപത്മനാഭൻ, മാങ്കോട്ട് ആശാനെ (മാങ്കോട്{{refn|name=MacodeNote1|group=upper-alpha|[[കന്യാകുമാരി ജില്ല]]യിലെ [[:ta:விளவங்கோடு வட்டம்|വിളവങ്കോട് താലൂക്കി]]ൽ ഒരു ഗ്രാമമാണ് മാങ്കോട്.}} ഉള്ള ഒരു കളരി ആശാൻ) അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പ്, [[എട്ടുവീട്ടിൽ പിള്ളമാർ|എട്ടുവീട്ടിൽ പിള്ളമാരെ]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാർ, [[രാമയ്യൻ ദളവ]]യെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രാമയ്യൻ എന്നിവരുണ്ട്.{{sfnmp|1a1=നാഗമയ്യ|1y=1906|1loc=അദ്ധ്യായം VI|1pp=328{{ndash}}330|2a1=ഇബ്രാഹിംകുഞ്ഞ്|2y=1990|2pp=24, 169{{ndash}}170|2loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ ആദ്യകാല ജീവിതം, എട്ടരയോഗവും എട്ടുവീട്ടിൽ പിള്ളമാരും|3a1=മതിലകം രേഖകൾ|3y=1996|3pp=115{{ndash}}117|4a1=ജെ. പദ്മകുമാരി &amp; കെ. ബി. എം. ഹുസൈൻ|4y=2003|4pp=4{{ndash}}22|5a1=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ: ചരിത്രവും കല്പനയും''|5y=2009|5p=109|6a1=ബി. ശോഭനൻ|6y=2011|6p=105|7a1=പി. സർവേശ്വരൻ|7y=1982|7pp=12{{ndash}}16, 22{{ndash}}24, 31|8a1=കെ. പി. വരദരാജൻ|8y=2000|8p=26|8loc=അദ്ധ്യായം 3|9a1=''സൂചിതസാഹിത്യകൃതികൾ''|9y=2009|9p=114|10a1=''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|10y=2009|10pp=84{{ndash}}85|11a1=ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|11y=1879|11pp=114{{ndash}}115, 122{{ndash}}123, 127, 173}} ചുള്ളിയൂരിലെ{{refn|name=ChulliyurNote1|group=upper-alpha|[[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല]]യിലെ [[നെയ്യാറ്റിൻകര താലൂക്ക്|നെയ്യാറ്റിൻകര താലൂക്കി]]ൽ [[പെരുങ്കടവിള ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരുങ്കടവിള പഞ്ചായത്തി]]ലുള്ള ഒരു പ്രദേശമാണ് ചുള്ളിയൂർ.}} ഐതിഹ്യപാത്രമായ ചടച്ചി മാർത്താണ്ഡനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ചുള്ളിയിൽ ചടച്ചി മാർത്താണ്ഡൻ പിള്ള.{{sfnmp|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009|1p=99|എൻ. അജിത്കുമാർ|2013|2p=215}} [[രാമ വർമ്മ (1724-1729)|രാമ വർമ്മ]]യെ ആസ്പദമാക്കി രാമവർമ്മ രാജാവ്, [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഇളയ തമ്പുരാൻ, കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മയുടെ അമ്മയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള അമ്മത്തമ്പുരാട്ടി എന്നിവരാണ് ചരിത്രപരമായി അവലംബിച്ച മറ്റ് രാജകുടുംബ കഥാപാത്രങ്ങൾ.{{sfnmp|ടി.കെ വേലുപിള്ള|1940|loc=Mediaeval History [മദ്ധ്യകാല ചരിത്രം]|1pp=232, 241, 260{{ndash}}261|ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|1879|2loc=അദ്ധ്യായം I|2pp=106, 108, 110|നാഗമയ്യ|1906|3loc=അദ്ധ്യായം VI|3p=324}} ചരിത്രാധിഷ്ഠിത പാത്രങ്ങളിൽ നാരായണയ്യൻ (രാമയ്യൻ ദളവയുടെ സഹായി), അറുമുഖം പിള്ള (കൊല്ലവർഷം 901-903 കാലഘട്ടത്തിൽ വേണാടിന്റെ ബദൽ ദളവ, 904-909 കാലഘട്ടത്തിൽ ദളവ) എന്നിവരും ഉണ്ട്.{{sfnmp|ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|1879|1pp=114{{ndash}}117|നാഗമയ്യ|1906|2loc=അദ്ധ്യായം VI|2p=335|ടി.കെ വേലുപിള്ള|1940|3loc=Modern History [ആധുനിക ചരിത്രം]|3pp=268{{ndash}}269}} ===ഐതിഹ്യേതര രാഷ്ട്രീയചരിത്രാത്മക സംഭവങ്ങൾ=== {{further|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള സൂചകങ്ങളുടെ പട്ടിക#ചരിത്രം, ഐതിഹ്യം, രാഷ്ട്രീയം എന്നിവയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ സംഭവങ്ങൾ|l1=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിൽ ചരിത്രം, ഐതിഹ്യം, രാഷ്ട്രീയം എന്നിവയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ സംഭവങ്ങൾ}} നോവലിലെ അനേകം സംഭവങ്ങൾ ചരിത്രത്തിൽ നിന്നോ ഐതിഹ്യത്തിൽ നിന്നോ ഉള്ള സംഭവങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്, അവയിൽ: [[തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി|തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]]യിൽ വെച്ച് കൊല്ലവർഷം 901-ൽ രാമവർമ്മ രാജാവും [[മധുര|മധുരൈ]] നായക്കന്മാരും തമ്മിലുള്ള ഉടമ്പടി, കള്ളിയങ്കാട്ട് ക്ഷേത്രത്തിലും, പനത്തറയിലും, പെരുങ്കടവിള ഈഴക്കുടിക്ക് സമീപവും, [[നെടുമങ്ങാട്]] കോട്ടയിലും മാർത്താണ്ഡവർമ്മയ്ക്കെതിരെ നടത്തിയ ജീവാപായ ഉദ്യമങ്ങൾ, വേലുക്കുറുപ്പും കൂട്ടരും യുവരാജാവിനെ ആക്രമിക്കാനായി തുരത്തുമ്പോൾ, ഭ്രാന്തൻ ചാന്നാന്റെ സഹായത്താൽ മരത്തിനുള്ളിൽ ഒളിക്കുന്നതിലൂടെ മാലക്കുളങ്ങരയ്ക്കടുത്ത് ഒരു ഉഴവുകാരനായ ചാന്നാൻ സഹായിച്ചതും പിന്നീടൊരിക്കൽ [[നെയ്യാറ്റിൻകര]] [[നെയ്യാറ്റിൻകര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്ര]] വളപ്പിലുള്ള [[അമ്മച്ചിപ്ലാവ്|പ്ലാവി]]ലെ വലിയ പൊത്തിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ രക്ഷപ്പെടുന്നതും കുറിക്കുന്നു, ഇവയ്ക്കു പുറമെ, കൊല്ലവർഷം 903-ൽ ഇളയ തമ്പുരാൻ കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ, അമ്മത്തമ്പുരാട്ടി എന്നിവർ തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്ന് [[ആറ്റിങ്ങൽ|ആറ്റിങ്ങലി]]ലേക്ക് യാത്ര ചെയ്യവേ നടന്ന വധശ്രമം, വേണാട് പിന്തുടരുന്ന ആചാരമായ [[മരുമക്കത്തായം|മരുമക്കത്തായ]]ത്തിനെതിരെ തമ്പി സഹോദരന്മാർ മക്കത്തായപ്രകാരം നടത്തിയ അവകാശവാദം, മാർത്താണ്ഡവർമ്മയെ അധികാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കാൻ വിദേശശക്തികളുമായി തമ്പിമാരുടെ സഖ്യം, മാർത്താണ്ഡവർമ്മയ്ക്കെതിരെ വധശ്രമം ആസൂത്രണം ചെയ്ത എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാരുടെ യോഗം, തമ്പി സഹോദരന്മാരുടെ ഭരണ അട്ടിമറിശ്രമം, കൊല്ലവർഷം 904-ൽ രോഗത്തെ തുടർന്ന് രാമവർമ്മ രാജാവിന്റെ മരണം, മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ സിംഹാസനാരോഹണം, അറുമുഖംപിള്ളയുടെ തടവ് എന്നിവയും ഉണ്ട്.{{sfnmp|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|1p=402|നടുവട്ടം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|2008|2pp=61{{ndash}}62|ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|1879|3pp=106, 108{{ndash}}110, 114{{ndash}}117, 120{{ndash}}121|ടി.കെ വേലുപിള്ള|1940|4pp=232, 260{{ndash}}261, 268{{ndash}}269, 271{{ndash}}273|നാഗമയ്യ|1906|5pp=314{{ndash}}315, 327,333{{ndash}}335|എൻ. നാണുപിള്ള|1886|6pp=126{{ndash}}129|ഇബ്രാഹിംകുഞ്ഞ്|1990|7pp=26{{ndash}}29, 31{{ndash}}32|മതിലകം രേഖകൾ|1996|8pp=115{{ndash}}117|''കഥാകാലം; സംഭവസ്ഥലങ്ങൾ''|2009|9pp=126{{ndash}}127}} മാർത്താണ്ഡവർമ്മ രാജാവായതിനുശേഷം [[ദേശിങ്ങനാട് സ്വരൂപം|ദേശിങ്ങനാട്]] കീഴടക്കിയതും, രാമനാമഠത്തിൽ പിള്ളയുടെ പങ്കാളിത്തത്തോടെ അഞ്ച് രാജകുമാരന്മാരെ കൊലപ്പെടുത്തിയ [[കളിപ്പാൻകുളം]] സംഭവവും, മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ അനുചരന്മാരാൽ പത്മനാഭൻ തമ്പിയുടെ മരണവും പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കൊല്ലവർഷം 853-855 കാലഘട്ടത്തിൽ [[മുകിലൻ]] നടത്തിയ ആക്രമണത്തെ തുടർന്ന്, ഏതാനും കുടുംബങ്ങളെ മുഹമ്മദീയരാക്കിയതും, [[തിരുമലനായ്ക്കൻ|തിരുമലനായ്ക്കന്റെ]] സൈന്യത്തിനെതിരായ യുദ്ധത്തിൽ [[ഇരവിക്കുട്ടിപ്പിള്ള]]യുടെ ദാരുണമായ മരണവും നോവലിൽ പരാമർശിക്കുന്നു.{{sfnmp|നാഗമയ്യ|1906|1pp=310{{ndash}}313, 336{{ndash}}339|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|2p=417|ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|1879|3pp=97{{ndash}}100, 102{{ndash}}103, 125{{ndash}}126|തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ|2011|4pp=203{{ndash}}207}} ===രൂപകല്പന, ഭൂപ്രദേശ പരാമർശങ്ങൾ=== {{further|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള സൂചകങ്ങളുടെ പട്ടിക#രൂപകല്പന, ഭൂപ്രദേശ സൂചകങ്ങൾ|l1=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള രൂപകല്പന, ഭൂപ്രദേശ പരാമർശങ്ങൾ}} രാമവർമ്മ രാജാവിന്റെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലുള്ള [[വേണാട്]] രാജ്യം എന്നാണ് നോവൽ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ [[പത്മനാഭപുരം|പത്മനാഭപുര]]ത്തും ചുറ്റുപാടും വേണാടിനുള്ളിലെ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുര]]ത്തുമാണ് പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ നടക്കുന്നത് . '''ആരുവാമൊഴി''' അല്ലെങ്കിൽ '''ആരൽവായ്മൊഴി''', '''ഇടവ''' അല്ലെങ്കിൽ '''എടവ''' എന്നിവ യഥാക്രമം വേണാടിന്റെ തെക്കുക്കിഴക്ക്, വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് അതിർത്തികളായി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 4|2004|1p=407|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 1|1994|2pp=489, 705}} ====പത്മനാഭപുരം മേഖല==== സംഭവസ്ഥലങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ചാരോട്ടു കൊട്ടാരം, മാങ്കോയിക്കൽ വീട് എന്നിവിടങ്ങളിലാണ്. നോവലിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ദർഭകുളം മാളികയും കൽക്കുളം മാളികയും മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. ഇപ്പോഴുള്ള [[പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം|പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാര]]ത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള തെക്കെത്തെരുവിൽ നിലനിന്നിരുന്ന വസതി മാത്രമാണ് നോവലിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. മാർത്താണ്ഡവർമ്മ ഭൂതപാണ്ടിയിലേക്ക് പോകുന്നതിനിടയിലും പിന്നീട് പത്മനാഭൻതമ്പിയും അവിടെ തങ്ങുന്നു, അതിനുശേഷം അമ്പതോളം ചാന്നാർ ആളുകളെ കൊട്ടാരവളപ്പിൽ വധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.{{sfnp|എം. ജി. ശശിഭൂഷൺ|2013|p=142}} പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരത്തിന് വടക്ക് 2 മൈൽ (3.218688 കി.മീ) അകലെയാണ് '''ചാരോട്ടു കൊട്ടാരം''' നിലനിന്നിരുന്നത്. കിഴക്കും തെക്കും ഭാഗങ്ങളിൽ വാതിലുകളുള്ള ചുറ്റുമതിലിനകത്തെ ഒരു നാലുകെട്ടും പാചകപ്പുരയും അടങ്ങുന്ന ഒരു ചെറിയ കൊട്ടാരമായാണ് ചാരോട്ടു കൊട്ടാരത്തെ വിവരിക്കുന്നത്. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരത്തിൽ പത്മനാഭൻ തമ്പി വന്നതിനെ തുടർന്ന് തുരങ്കപാതയിലൂടെ രക്ഷപ്പെട്ട് മാർത്താണ്ഡവർമ്മയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹായി പരമേശ്വരൻപിള്ളയും ഇവിടെ താമസിക്കുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരത്തിനും ചാരോട്ടുകൊട്ടാരത്തിനും ഇടയിലുള്ള അടഞ്ഞ തുരങ്കപാതയ്ക്ക് പഴയ കൊട്ടാരത്തിലെ തായ് കൊട്ടാരത്തിൽ (അമ്മയുടെ മാളിക) പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ അടഞ്ഞ സ്ഥിതി ഡോ. പി. വേണുഗോപാലൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnp|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|pp=400{{ndash}}401}} ചാരോടിന് 2 നാഴിക വടക്കുള്ള '''മാങ്കോയിക്കൽ''' വീടിന്റെ തെക്കുവശം ഒരു പറമ്പാണ്, അവിടെ നിന്ന് അര നാഴിക ദൂരത്തിൽ ഒരു കുറ്റിക്കാട് ഉള്ളതിലൂടെയാണ് ഭ്രാന്തൻ ചാന്നൻ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയെ രക്ഷിക്കാനെത്തുന്നത്. മാങ്കോയിക്കൽ കളരി സമീപത്തുമാണ്. [[കന്യാകുമാരി ജില്ല]]യിലെ വിളവങ്കോട് താലൂക്കിലുള്ള '''മാങ്കോട്''' എന്ന ഗ്രാമനാമവും, സി. വി. യുടെ രക്ഷാകർത്താവായിരുന്ന കേശവൻ തമ്പി കാര്യക്കാരുടെ വീട്ടുപേരായ '''നങ്കോയിക്കൽ''' എന്നതിന്റെയും സങ്കലനം എന്ന പോലെയാണ് മാങ്കോയിക്കൽ വീടിന്റെ പേര്.{{sfnmp|കെ. പി. വരദരാജൻ|2000|1p=26|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|1959|2pp=3{{ndash}}4, 6{{ndash}}8}} മാർത്താണ്ഡവർമ്മ '''കള്ളിയങ്കാട്''' ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടുങ്ങുകയും അവിടെ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണനായി രക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തുവെന്ന് പരാമർശിക്കുന്നത്, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി 8°11'52" അക്ഷാംശരേഖയ്ക്കും 77°23'27" രേഖാംശരേഖയ്ക്കുമിടയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന '''കള്ളിയങ്കാട് ശിവൻ കോവിൽ''' എന്ന ദേവാലയത്തെയാണ് കുറിക്കുന്നത്.{{sfnp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 2|1997|p=141}} അനന്തപത്മനാഭന്റെ മാതാവിന്റെ വസതിയിൽ നിന്ന് [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലി]]ലേക്കുള്ള വഴിയിലുള്ള വനമേഖലയാണ് '''പഞ്ചവൻകാട്''', അവിടെയാണ് കൊല്ലവർഷം 901-ൽ വേലുക്കുറുപ്പും സംഘവും അനന്തപത്മനാഭനെ ആക്രമിച്ച് മരിച്ച നിലയിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതു്. പ്രൊഫ. എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള, പ്രൊഫ. ആനന്ദക്കുട്ടൻനായർ എന്നിവർ പഞ്ചവൻകാടും കള്ളിയങ്കാടും ഒന്നാണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു.{{sfnp|''കഥാകാലം; സംഭവസ്ഥലങ്ങൾ''|2009|p=128}} ====തിരുവനന്തപുരം മേഖല==== തിരുവനന്തപുരത്തെ രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായി നോവൽ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് ചരിത്രപരമായി തെറ്റാണെന്ന് ഡോ. പി. വേണുഗോപാലൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. സംഭവസ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രധാനമായവ '''തിരുവനന്തപുരം കോട്ട'''യ്ക്കകം, ആണ്ടിയിറക്കത്തുള്ള രാജപാത, സുഭദ്രയുടെ വീട്, [[കിള്ളിയാർ]], മണക്കാട് എന്നിവയാണ്.{{sfnmp|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|1p=403|ശൂരനാട് കുഞ്ഞൻപിള്ള|1992|2pp=170{{ndash}}171|വി. വി. കെ. വാലത്ത്|1998|3pp=48{{ndash}}50}} തിരുവനന്തപുരം കോട്ടയ്ക്കുള്ളിലെ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവിന്റെ വസതിയാണ് '''തെക്കേക്കോയിക്കൽ''', അങ്ങോട്ട് എത്തിചേരുമ്പോഴാണ് യുവരാജാവിനെ ആക്രമിക്കാൻ വേലുക്കുറുപ്പ് ഒരുങ്ങുന്നതും ഇത് തടുക്കാൻ ശ്രമിച്ച് ശങ്കരാചാർ കോല്ലപ്പെടുന്നതും.{{sfnp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 2|1997|p=987}} കോട്ടയ്ക്കകത്ത് [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്ര]]ത്തിൽ നിന്ന് '''മിത്രാനന്ദപുരം''' ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള പാതയുടെ തെക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് നിലനിന്നിരുന്നതായി പരാമർശിക്കുന്ന '''ചെമ്പകശ്ശേരി വീട്''', ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെന്ന് [[പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ]] അഭിപ്രായപ്പെടുമ്പോൾ, ഈ വീട് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും നോവൽരചയിതാവിന് പരിചിതമായിരുന്നുവെന്നും തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്നുള്ള പാർത്ഥൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnmp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|1959|1p=133|പാർഥൻ.|2011|2p=150}} കോട്ട വളപ്പിനുള്ളിൽ രാമവർമ്മ രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരമാണ് '''വലിയ കൊട്ടാരം''', ഇവിടെയാണ് അദ്ദേഹം കിടപ്പിലായതും മരണം വരിക്കുന്നതും.{{sfnmp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 2|1997|1p=431|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 4|2004|2p=103}} '''ആണ്ടിയിറക്കം''' എന്ന സ്ഥലത്തെ രാജപാതയുടെ വടക്ക് ഭാഗത്താണ് സുഭദ്രയുടെ വീട്.{{sfnp|കെ. എസ്. കൃഷ്ണൻ|1993|p=43|loc=സുഭദ്ര}} സുഭദ്രയുടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് രാജവീഥിയിലൂടെ വലിയനാലുകെട്ടിലേക്കുള്ള പാത [[കിള്ളിയാർ|കിള്ളിയാറി]]ന് കുറുകെയെന്നും, അതിന്റെ മേൽപ്പാലത്തിലാണ് സുന്ദരയ്യനും അനന്തപത്മനാഭനും സംഘട്ടനത്തിലേർപ്പെടുന്നതും.{{sfnp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 2|1997|p=252}} [[മണക്കാട്, തിരുവനന്തപുരം|മണക്കാട്]], പഠാണികൾ തമ്പടിച്ചിരിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ്, മാങ്കോയിക്കൽ പോരാളികൾ അവിടെ പിന്നീട് തങ്ങുകയും, ഇവിടെ വച്ച് അവർ തമ്പി സഹോദരന്മാരുമായും എട്ടുവീട്ടിൽ പിള്ളമാരുമായും അവസാന ഏറ്റുമുട്ടലിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.{{sfnp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 3|2002|pp=371, 925}} ===സാമൂഹിക സാംസ്കാരിക സമ്പ്രദായങ്ങൾ=== {{further|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള സൂചകങ്ങളുടെ പട്ടിക#സാമൂഹ്യസാംസ്കാരിക സാമുദായിക ജീവിത സൂചകങ്ങൾ|l1=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള സാമൂഹിക, സാംസ്കാരിക, സാമുദായിക പരാമർശങ്ങൾ}} ഭാരതത്തിലെ [[ആയുർവേദം|പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്ര]]ത്തിന്റെയും [[യുനാനി]] വൈദ്യത്തിന്റെയും സമ്പ്രദായങ്ങൾ കഥയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ വേണാട്ടിൽ നിലനിന്നിരുന്നു.{{sfnmp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 4|2004|1p=425|ബി. കെ. മേനോൻ|1936|2p=66|2loc=Chapter XV [അദ്ധ്യായം 15]}} അനന്തപത്മനാഭനെ മരുന്ന് നൽകി അബോധാവസ്ഥയിലാക്കി കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ അറിയാൻ ഹാക്കിം ഒരുതരം [[നാർക്കോ അനാലിസിസ്|മയക്കപ്പരിശോധന]] പരീക്ഷിച്ചെങ്കിലും ഫലമുണ്ടായില്ല.{{sfnmp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 3|2002|1p=821|1ps=. ബോധംക്ഷയിപ്പിച്ചു|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 4|2004|2p=655|2ps=. സംസാരിപ്പിക്കുന്നതിന്}} [[ജ്യോതിഷം|ജ്യോതിഷ]] രീതികളായ '''പ്രശ്നം വയ്പ്പ്''', '''തലക്കുറി''' എന്നിവയും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 3|2002|1p=606|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 2|1997|2pp=759, 383}} കന്യാകുമാരിക്ക് വടക്കുള്ള തെക്കൻ പ്രവിശ്യകളിൽ അന്ധവിശ്വാസപരമായ ആചാരങ്ങളായ [[കാളിയൂട്ട്|ഊട്ട്]], '''പാട്ട്''', '''ഉരുവം വയ്പ്പ്''', '''അമ്മൻ കൊട''', '''ചാവൂട്ട്''', '''ഉച്ചിനകാളി സേവ''' എന്നീ ദുർദേവതാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ കഥാകാലയളവിൽ നിലനിന്നിരുന്നുവെന്ന് പരാമർശിക്കുന്നു.{{sfnp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 3|2002|p=59}} രാമവർമ്മ രാജാവിന്റെ ആയുസ്സ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി കൊട്ടാരത്തിലെ [[തന്ത്രശാസ്ത്രം|താന്ത്രികർ]], വൈദികർ, മാന്ത്രികർ എന്നിവർ നിഗൂഢ പ്രവൃത്തികൾ നടത്തുന്നു.{{sfnp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 4|2004|p=300}} തന്റെ മകനായ അനന്തപത്മനാഭന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കിംവദന്തികൾ സ്ഥിരീകരിക്കാൻ തിരുമുഖത്തു പിള്ള [[മഷിനോട്ടം]] എന്ന പ്രയോഗത്തിലൂടെ '''അസ്വാഭാവിക ഭുതകാലദർശന'''ത്തിന് ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfnmp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 1|1994|1p=36|കെ. എസ്. നാരായണൻ|2010}} അകവൂർ തറവാട്ടിലെ{{refn|name=AkavoorNote|group=upper-alpha|അകവൂർ മന, എറണാകുളം ജില്ലയിലെ കാലടിക്കടുത്തുള്ള വെള്ളാരപ്പിള്ളിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നമ്പൂതിരി ഇല്ലമാണ്. ഈ കുടുംബത്തിലെ ചില അംഗങ്ങൾ പ്രാർത്ഥനകൾക്കും ധ്യാനത്തിനും താന്ത്രിക ചടങ്ങുകൾക്കും അർപ്പിതരായ സന്യാസികളായിരുന്നു.{{sfnp|അകവൂർ നാരായണൻ|2005}}}} ഒരു നമ്പൂതിരിപ്പാട് തന്റെ കവചത്തിൽ സംരക്ഷണം ഉണർത്താൻ [[മന്ത്രവാദം]] ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി വേലുക്കുറുപ്പ് പരാമർശിക്കുന്നു.{{sfnp|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|p=412}} സുഭദ്രയുടെ വേർപ്പെട്ട ഭർത്താവ്, ഒരു [[നായർ]] വംശജനും [[ഇസ്‌ലാം|ഇസ്ലാ]]മിലേക്ക് മതപരിവർത്തനം ചെയ്ത് [[മുസ്‌ലിം|മുസ്ലീമു]]മായ ബീറാംഖാൻ ഹാക്കിമിന്റെ കുടുംബ-ആശ്രിതനായി [[പഠാൻ|പഠാണി]] സ്ത്രീയായ ഫാത്തിമയെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നു. മതംമാറ്റത്തോടുള്ള തന്റെ ഇഷ്ടക്കേട് സുലൈഖയോട് ഏറ്റുപറഞ്ഞ അനന്തപത്മനാഭനെ ഉസ്മാൻ ഖാന്റെ പിന്തുണയോടെ ഹാക്കിം, ഒരു ഘട്ടത്തിൽ മരുന്ന് നൽകി അബോധാവസ്ഥയിലാക്കി '''മതപരിവർത്തനം''' ചെയ്യാൻ തുനിഞ്ഞെങ്കിലും, സുലൈഖ ഈ പ്രവൃത്തിയെ എതിർത്തതിനാൽ അത് തുടർന്നില്ല.{{sfnmp|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|1p=424|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 4|2004|2pp=885{{ndash}}856}} സുന്ദരയ്യന്റെയും കൊടാങ്കിയുടെയും മാതാപിതാക്കളെപ്പറ്റിയുള്ള പരാമർശത്തിലൂടെ ഒരു മറവ സ്ത്രീയും, ഒരു ശാസ്ത്രിയും തമ്മിലുള്ള '''മിശ്ര-കുലബന്ധ'''ത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.{{sfnmp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 4|2004|1p=736|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 3|2002|2p=812}} വേണാട് രാജകുടുംബം [[മരുമക്കത്തായം|മരുമക്കത്തായ]]ത്തിലൂടെ അനന്തരാവകാശം നിയുക്തമാക്കുന്ന ആചാരമാണ് പിന്തുടരുന്നത്, ഇത് [[മക്കത്തായം]] വഴിയുള്ള പൊതുപൈതൃക സമ്പ്രദായമല്ലാത്തതിനാൽ, രാമവർമ്മ രാജാവിന്റെ മൂത്ത മകൻ പത്മനാഭൻ തമ്പിക്ക് സിംഹാസന അവകാശം ഉന്നയിക്കാൻ സുന്ദരയ്യൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു, എന്നാൽ മക്കത്തായത്തിലൂടെ അവകാശം ഉന്നയിക്കുന്നത് തന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ രാമൻ തമ്പി തനിക്കെതിരാകുമോന്നുള്ള ആശങ്ക സുന്ദരയ്യനെ പത്മനാഭൻ തമ്പി അറിയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.{{sfnp|എ. എം. വാസുദേവൻപിള്ള|1991|pp=48{{ndash}}51}} എട്ടുവീട്ടിൽ പിള്ളമാർ, '''അമ്മാവൻ കാരണവത്വ'''ത്തോടുകൂടിയുള്ള '''തായ്-വഴി കുടുംബസമ്പ്രദായ'''മാണ് പിന്തുടരുന്നതെങ്കിലും രാജ്യത്തിലെ ന്യായപ്രകാരമാായ അവകാശിയായ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ യുവരാജാവിനെതിരെ മാരകമായ നടപടികൾ സ്വീകരിച്ച് പത്മനാഭൻ തമ്പിയെ അടുത്ത രാജാവാക്കുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുക്കുന്നു.{{sfnp|എം. ജനാർദ്ദനൻ.|2008|pp=23, 26{{ndash}}27|loc=Origin of Nayar society [നായർ സമുദായത്തിന്റെ ഉത്ഭവം]}} എട്ടുവീട്ടിൽ പിള്ളമാരിൽ ചിലർ മക്കത്തായം പിന്തുടരുന്ന വെള്ളാളർ വംശത്തിൽപ്പെട്ടവരാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|പി. വി. വേലായുധൻപിള്ള|2000|p=18|loc=ചരിത്രനോവലുകളല്ല}} കമലം, ശിവകാമി, കോട്ടാറിലെ വേശ്യ, ഏഴാം വീട്ടിലെ യജമാനത്തി എന്നിവരുമായി ബന്ധം പുലർത്തുന്ന '''സ്ത്രീലോലുപ'''നായി പത്മനാഭൻ തമ്പിയെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. സുഭദ്രയ്ക്ക് പത്തുവയസ്സായതു മുതൽ തമ്പി തന്റെ പിന്നാലെയുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് സുഭദ്ര പരാമർശിക്കുന്നു.{{sfnp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 3|2002|pp=387{{ndash}}388|loc=ബോ|ps=. സ്ത്രീവിഷയത്തിലുള്ള ആർത്തി..}} തൽഫലമായി, പത്മനാഭൻ തമ്പിയിൽ നിന്നുള്ള തന്റെ അനുജത്തിയ്ക്ക് വന്ന വിവാഹാലോചനയ്ക്ക് പിതാവിന്റെ സമ്മതത്തെ അനന്തപത്മനാഭൻ എതിർത്ത് റദ്ദാക്കിയപ്പോൾ, കോപാകുലനായ സുന്ദരയ്യൻ അനന്തപത്മനാഭനോട് '''അനുജത്തിയുമായി അവിഹിതബന്ധം''' പുലർത്താൻ പറയുന്നു; തുടർന്ന് അനന്തപത്മനാഭൻ, സുന്ദരയ്യനെ '''താൻ മറവനെടോ''' (നീ ഒരു മറവർ വംശജനാണ്!) എന്ന് '''വംശ-അധിക്ഷേപാത്മക'''മായി പരാമർശം നടത്തുന്നു. ഇത് സുന്ദരയ്യനെ കൂടുതൽ രോഷാകുലനാക്കുകയും പഞ്ചവൻകാട്ടിൽ വച്ച് അനതപത്മനാഭനെതിരെയുള്ള ആക്രമമായി പരിണമിച്ച് നോവലിലെ സംഭവപരമ്പരയ്ക്ക് തുടക്കമിടുന്നു.{{sfnmp|കെ. എസ്. കൃഷ്ണൻ|1991|1pp=119{{ndash}}120|1loc=പ്രകൃതിശക്തികൾ{{emdash}}സി.വി. സാഹിത്യത്തിൽ|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 2|1997|2p=158|2loc=കാ|2ps=. കാടുമറഞ്ഞുപോകുക|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|3p=436}} ===എഴുത്തുകാർ, സാഹിത്യകൃതികൾ=== നോവലിൽ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[പി. ശങ്കുണ്ണി മേനോൻ]], [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ]] എന്നിവരെ എടുത്തു പറയുകയും, [[ശങ്കരാചാര്യർ]], [[വെൺ‌മണി അച്ഛൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] എന്നിവരെ യഥാക്രമം കേരളാചാരകർത്താവ്, കവികുലോത്തംസൻ എന്നൊക്കെയും പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfnmp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 1|1994|1pp=748{{ndash}}749|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 4|2004|2p=458|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 2|1997|3pp=263, 389|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|4p=406}} ====കഥാംശ അനുവർത്തനങ്ങൾ==== {{further|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള സൂചകങ്ങളുടെ പട്ടിക#സാഹിത്യകൃതികൾ|l1=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിൽ ഇതര സാഹിത്യകൃതികളോടുള്ള സൂചകങ്ങൾ}} '''''ശ്രീവീരമാർത്താണ്ഡവർമ്മചരിതം''''' ആട്ടക്കഥയിൽ എട്ടുവീട്ടിൽ പിള്ളമാരെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി എട്ടുവീട്ടിൽപിള്ളമാർ എന്ന കഥാപാത്രങ്ങളെ രൂപപ്പെടുത്തുകയും, അവരുടെ ശീർഷകങ്ങൾ നിരത്തിയുള്ള നാലുവരികൾ പതിനൊന്നാം അദ്ധ്യായത്തിന് ആമുഖപദ്യമായി നൽകുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ഈ കൃതിയിലെ പിച്ചകപ്പള്ളി എന്ന കഥാപാത്രത്തിന് സമാനമാണ് നോവലിലെ സുന്ദരയ്യൻ എന്ന കഥാപാത്രം. പത്മനാഭൻ തമ്പിയുടെ ആളുകളുടെ വധശ്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ രക്ഷപ്പെടുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ '''''മാർത്താണ്ഡമാഹാത്മ്യം''''' എന്ന [[കിളിപ്പാട്ട്]] കൃതിയിൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന സമാന സംഭവങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നു.{{sfnp|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009|pp=84{{ndash}}85}} നോവലിൽ, പത്മനാഭൻ തമ്പിയുടെ ആളുകൾ മാങ്കോയിക്കൽ വീട്ടിൽ നടത്തിയ ആക്രമണം, '''''ഓട്ടൻ കഥ''''' എന്ന [[തെക്കൻ പാട്ടുകൾ|തെക്കൻപാട്ടിൽ]] മാങ്കോട്ട് ആശാന്റെ വീട് ആക്രമിച്ച് കത്തിച്ചതിന് സമാനമാണ്.{{sfnp|പി. സർവേശ്വരൻ|1982|pp=12{{ndash}}16, 22{{ndash}}24, 31}} [[സർ വാൾട്ടർ സ്കോട്ട്]] എഴുതിയ '''''ഐവൻഹോ''''' ആണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവൽസൃഷ്ടിയിൽ ഏറ്റവും വലിയ സാഹിത്യ സ്വാധീനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.{{sfnp|ലീലാദേവി|1978|pp=84{{ndash}}85|loc=Historical Novels [ചരിത്രാത്മക നോവലുകൾ]}} ''ഐവൻഹോ''യിലെ പോലെ, നോവലിന്റെ ആദ്യ അദ്ധ്യായം ഒരു വനത്തിന്റെ വിവരണത്തോടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്, ഓരോ അദ്ധ്യായവും ആരംഭിക്കുന്നത് സ്കോട്ടിന്റെ പുസ്തകങ്ങളുടേതിന് സമാനമായി ഒരു ആമുഖപദ്യം ഉപയോഗിച്ചാണ്.{{sfnp|കെ. എം. ജോർജ്ജ്|1998|p=97|loc=The Novel [നോവൽ]}} മാർത്താണ്ഡവർമ്മ, അനന്തപത്മനാഭൻ, ചുള്ളിയിൽ ചടച്ചി മാർത്താണ്ഡൻ പിള്ള എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങൾ വേണാടിന്റെ ചരിത്രത്തെയും ഐതിഹ്യങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെങ്കിലും ''ഐവൻഹോ''യിലെ കഥാപാത്രങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെന്ന് [[എം.പി. പോൾ]] കണക്കാക്കുന്നു. ഭ്രാന്തൻ ചാന്നാൻ, സുഭദ്ര, തിരുമുഖത്തുപ്പിള്ള എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ [[വില്യം ഷെയ്ക്സ്പിയർ]] രചിച്ച [[കിങ് ലിയർ|കിംഗ് ലിയറി]]ലെ സാഹചര്യങ്ങളോടും, ശങ്കുആശാന്റെ കഥാപാത്രം സർ വാൾട്ടർ സ്കോട്ടിന്റെ '''''ഗൈ മാനറിംഗ്''''' എന്ന കൃതിയിലെ ഡൊമിനി സാംപ്സണുടേതിനും സമാനമെന്നും എം. പി പോൾ അവകാശപ്പെടുന്നു.{{sfnp|എം. പി. പോൾ|1991|loc=ഭാഷാനോവൽ–സി. വി. രാമൻപിള്ള|pp=136{{ndash}}143}} സുഭദ്രയുടെ കഥാപാത്രം സ്കോട്ടിന്റെ [[വേവെർലി]] നോവലിലുള്ള ഫ്ലോറ മക്ഐവർ എന്ന കഥാപാത്രത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണെന്നാണ് ഡോ. [[എം. ലീലാവതി]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്.{{sfnp|ഗുപ്തൻ നായർ|1992|p=30}} :'''നീലികഥ (ഉപകഥ)''' :നോവലിന്റെ മൂന്നാം അദ്ധ്യായത്തിൽ ഉപകഥയായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പഞ്ചവൻകാട്ടു നീലിയുടെ കഥ, '''''പഞ്ചവങ്കാട്ടു നീലികഥ''''', '''''നീലികഥ''''' എന്നീ നാടൻപാട്ടുകളിൽ നിന്നുള്ള കഥകളുടെ സംയോജനമാണെന്നാണ് ഡോ. പി. വേണുഗോപാലൻ കണക്കാക്കുന്നത്.{{sfnp|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|p=404}} കാളിയങ്കാട്ടുനീലി എന്നതിനെ നോവൽരചയിതാവ് പഞ്ചവങ്കാട്ടുനീലി എന്നാക്കി മാറ്റി എന്ന് ഡോ. [[തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfnp|തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ|2012|p=15}} ====ഉപാദാനങ്ങൾ==== {{further|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള സൂചകങ്ങളുടെ പട്ടിക#ഉപാദാനങ്ങൾ|l1=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിൽ ഇതര സാഹിത്യകൃതികളിൽ നിന്നുള്ള പ്രയോഗങ്ങൾ}} [[ഉണ്ണായിവാര്യർ]] രചിച്ച ''[[നളചരിതം]]'' ആട്ടക്കഥ, [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]] രചിച്ച ''[[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം]]'', ''ശ്രീമഹാഭാരതം'' കിളിപ്പാട്ടുകൾ, [[പേട്ടയിൽ രാമൻപിള്ള ആശാൻ]] രചിച്ച ''[[ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം ആട്ടക്കഥ|ഹരിശ്ചന്ദ്രചരിതം]]'' ആട്ടക്കഥ, [[കിളിമാനൂർ കോയിത്തമ്പുരാൻ|കിളിമാനൂർ വിദ്വാൻ രാജരാജവർമ്മ കോയി തമ്പുരാൻ]] രചിച്ച ''രാവണവിജയം'' ആട്ടക്കഥ, [[അശ്വതിതിരുനാൾ ഇളയതമ്പുരാൻ|അശ്വതിതിരുനാൾ രാമവർമ ഇളയതമ്പുരാൻ]] രചിച്ച ''[[രുക്മിണി സ്വയംവരം ആട്ടക്കഥ|രുക്മിണീസ്വയംവരം]]'' ആട്ടക്കഥ, [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ]] രചിച്ച ''കാലകേയവധം'' ആട്ടക്കഥ, [[മഴമംഗലം നമ്പൂതിരി]] രചിച്ച ''ഭാഷാനൈഷധം'' ചമ്പു എന്നീ കൃതികളിൽ നിന്നുള്ള വരികൾ, ആമുഖപദ്യങ്ങളായും, ഉദ്ധരിണികളായും, വിവരണ-പദ്യശകലങ്ങളായും ഈ നോവലിൽ ധാരാളമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. {{sfnmp|ഉണ്ണായിവാര്യർ (ഒന്നാം)|2003|1loc=രംഗം ഒന്ന് |1p=29|ഉണ്ണായിവാര്യർ (രണ്ടാം)|2001|2loc=രംഗം ഒന്ന് |2p=30|ഉണ്ണായിവാര്യർ (മൂന്നാം)|2007|3loc=രംഗം ഒന്ന്|3p=47|ഉണ്ണായിവാര്യർ (നാലാം)|2003|4loc=ഒന്നാം രംഗം|4p=28|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ.|1999|5pp=44{{ndash}}45|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|6pp=420, 432|പി. വേണുഗോപാലൻ|2004|7pp=919, 920}} ഇതിനു പുറമേ കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ രചിച്ച ''[[കിർമ്മീരവധം]]'' ആട്ടക്കഥ, മന്ത്രേടത്തു നമ്പൂതിരി രചിച്ച ''സുഭദ്രാഹരണം'' ആട്ടക്കഥ, [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]] രചിച്ച ''ദക്ഷയാഗം'', ''കീചകവധം'' ആട്ടക്കഥകൾ, ബാലകവി രാമശാസ്ത്രികൾ രചിച്ച ''[[ബാണയുദ്ധം]]'' ആട്ടക്കഥ, കല്ലേക്കുളങ്ങര രാഘവപിഷാരടി രചിച്ച ''വേതാളചരിതം'' കിളിപ്പാട്ട്, [[രാമപുരത്തുവാര്യർ]] രചിച്ച ''[[കുചേലവൃത്തം വഞ്ചിപ്പാട്ട്|കുചേലവൃത്തം]]'', കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ രചിച്ച ''സ്യമന്തകം'' ഓട്ടൻ തുള്ളൽ, കർത്തൃത്വം സുനിശ്ചയമല്ലാത്ത ''രാമായണം'' ഇരുപത്തുനാലു വൃത്തം, ''രാമായണം'' വിൽപ്പാട്ട്, ''കൃഷ്ണാർജുനവിജയം'' തുള്ളൽ എന്നീ കൃതികളിൽ നിന്നുള്ള വരികളും സമാനരീതിയിൽ ഉപയുക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.{{sfnmp|പി. വേണുഗോപാലൻ|2004|1pp=918, 920{{ndash}}921|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|2pp=410, 413, 426{{ndash}}427}} നോവലിൽ ''നീലക്കഥ'', ''പൊന്നറിത്താൾ കഥ'', ''മാവാരതം'', ''ഇരവിക്കുട്ടിപ്പിള്ളപ്പോര്'' എന്നീ തെക്കൻപാട്ടുകളിൽ നിന്നുള്ള വരികളും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009|1pp=84{{ndash}}85|ജെ. പദ്മകുമാരി|2009|2p=320|പി. ഗോവിന്ദപ്പിള്ള.|1917|3pp=187, 192, 196{{ndash}}197, 202|''സൂചിതസാഹിത്യകൃതികൾ''|2009|4p=124|തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ (കഥാഗാനങ്ങൾ)|2011|5pp=381, 384, 397{{ndash}}466}} ===ഭാഷാപ്രയോഗങ്ങൾ=== {{further|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള സൂചകങ്ങളുടെ പട്ടിക#ഭാഷാപ്രയോഗങ്ങൾ|l1=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള ഭാഷാപ്രയോഗങ്ങൾ}} നോവലിൽ എടുത്തു പറയുന്ന [[മലയാളം]], [[തമിഴ്]], [[ഹിന്ദുസ്ഥാനി]] എന്നീ ഭാഷകളിൽ ആദ്യത്തേതായ മലയാളം പ്രാഥമികമായി തമിഴ്, [[സംസ്കൃതം]], [[ഇംഗ്ലീഷ്]], ഹിന്ദുസ്ഥാനി, [[പേർഷ്യൻ]] എന്നീ ഭാഷകളിൽ നിന്ന് സ്വീകരിച്ച പദങ്ങളോടുകൂടിയ ആഖ്യാനത്തിന് പ്രയോഗിക്കുന്നതിൽ, ഈടുപദഗൂഢഭാഷയായ [[മൂലഭദ്രി]]യിൽ ഒരു ചെറു സംഭാഷണവും ഉണ്ട്.{{sfnmp|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009|1p=409|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009|2pp=75{{ndash}}76}} നോവലിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രാഥമിക ഭാഷ മലയാളമാണ്. ചേതോഹരം,{{refn|name=Sans1Note|group=upper-alpha|{{lang-sa|चेतोहरम्|lit=മനസ്സ് കവരുന്ന}}}} ശിരഃകമ്പനമന്ദസ്മിതാദികൾ,{{refn|name=Sans5Note|group=upper-alpha|{{lang-sa|शिरःकम्पनमन्दस्मितादि|lit=തലയിളക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ചെറു ചിരി}} എന്നതിന്റെ രൂപാന്തരം}} ഖാദ്യപേയലേഹ്യഭോജ്യ,{{refn|name=Sans8Note|group=upper-alpha|{{lang-sa|खाद्यपेयलेह्यभोज्य|lit=കടിക്കാനും, കുടിക്കാനും, നക്കാനും, കഴിക്കാനും പറ്റുന്ന}}}} തേജഃപുഞ്ജം,{{refn|name=Sans9Note|group=upper-alpha|{{lang-sa|तेजःपुञ्जम्|lit=രശ്മികളുടെ കൂമ്പാരം}}}} അളിവൃന്ദനിർമ്മിതം,{{refn|name=Sans10Note|group=upper-alpha|{{lang-sa|अलिवृन्दनिर्मितम्|lit=വണ്ടുകളാൽ ഉണ്ടാക്കിയത്}}}} എന്നിവ നോവലിൽ ധാരാളമായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ള, സംസ്കൃത പദങ്ങളിൽ ചിലതാണ്.{{sfnmp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 1|1994|1p=333|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 2|1997|2pp=522, 745, 996|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 4|2004|3p=497}} സുന്ദരയ്യൻ, ഭ്രാന്തൻ ചാന്നൻ, മറ്റു ചാന്നാർ കഥാപാത്രങ്ങൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന സംഭാഷണങ്ങളിൽ തമിഴ് വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ശങ്കു ആശാൻ, അനന്തം, മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പ് എന്നിവരുടെ പ്രസ്താവനകളിലും ആഖ്യാനങ്ങളിലും തമിഴ് വാക്കുകളും പ്രത്യയങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്, അവയിൽ നോവലിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിലെ '''നായകി'''{{refn|name=Tam1Note|group=upper-alpha|{{lang-ta|நாயகி|lit=ജീവിതപങ്കാളി [സ്ത്രീ]}}}} എന്ന തമിഴ് പദം പരിഷ്കരിച്ച പതിപ്പിൽ '''നായിക'''{{refn|name=Tam2Note|group=upper-alpha|{{lang-sa|नायिका|lit=നയിക്കുന്നവൾ}} എന്നതിന്റെ രൂപാന്തരം}} എന്ന് മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.{{sfnp|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009|p=75}} നോവലിൽ, ഹിന്ദുസ്ഥാനിയിൽ നിന്ന് രൂപാന്തപ്പെട്ട '''ചൈത്താൻ''',{{refn|name=HinMal1Note|group=upper-alpha|[[ഹിന്ദുസ്ഥാനി]]&#58; {{lang|hi|शैतान}}, {{Nastaliq|شیطون}}, 'ശൈത്താൻ', {{small|അർത്ഥം.}} പിശാച്, {{lang-ar|شیطون}}, 'ഷൈതൂൺ' സമാനം, {{lang-he|שָׂטָן}}, 'സത്താൻ' മൂലം.}} '''ബഹദൂർ''',{{refn|name=HinMalNote1|group=upper-alpha|[[ഹിന്ദുസ്ഥാനി]]&#58; {{lang|hi|बहादुर}}, {{Nastaliq|بهادر}}, 'ബഹാദുർ', {{small|അർത്ഥം.}} ധൈര്യമുള്ള. {{lang-fa|بهادر}} അനുവർത്തനം. {{lang-ota|بهادر}} മൂലം.}} എന്നീ പദപ്രയോഗങ്ങളുണ്ട്.{{sfnmp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 1|1994|1p=717|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 2|1997|2p=753|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 3|2002|3p=787}} സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ചിത്രപ്പണികളുള്ള പട്ടാംബരം കുറിക്കാൻ '''കിങ്കാബ്'''{{refn|name=HinMal2Note|group=upper-alpha|[[ഹിന്ദുസ്ഥാനി]]&#58; {{lang|hi|किम्ख्वाब}}, 'കിംഖ്വാബ്'. {{lang|hi|किम}}, {{lang|hi|ख्वाब}} എന്നീ പദങ്ങളുടെ സന്ധിരൂപം, യഥാക്രമം {{lang-hi2|कम|lit=കുറവ്}}, {{lang-hi2|ख्वाब|lit=സ്വപ്നം}} എന്നിവയുടെ രൂപാന്തരം. 'ഖ്വാബ്', {{lang-ur|خواب}}, {{lang-hi|ख़्वाब}} എന്നിവയ്ക്ക് സമാനം, {{lang-fa|خواب}} മൂലം.}} എന്നൊരു മിശ്രപദരൂപാന്തരം ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfnp|ജി. ജെ. സുമതി|2004|p=55|loc=Some Traditional Textiles of India [ഇന്ത്യയിലെ ചില പരമ്പരാഗത തുണിത്തരങ്ങൾ]}} തിരുമുഖത്തുപ്പിള്ള ധരിച്ചിരിക്കുന്ന പുറംമേലങ്കിയായ തുണിയെ കുറിക്കാൻ പേർഷ്യൻ, ഇംഗ്ലീഷ് പദങ്ങളുടെ സമ്മിശ്രമെന്ന കണക്കായ '''സാൽവ'''{{refn|name=SalvaNote|group=upper-alpha|{{lang-fa|شال}} 'ഷാൾ', {{lang-en|[[:en:shawl|shawl]]}} എന്നിവയുടെ മിശ്രരൂപാന്തരം.}} എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfnp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 4|2004|p=715}} പാറുക്കുട്ടിയുടെ മുറിയുടെ വാതിൽക്കൽ ചെമ്പകശ്ശേരി മൂത്ത പിള്ളയുടെ നിൽപിനെ പരാമർശിക്കുവാൻ പ്രാചീന ആംഗലേയ പദപ്രയോഗത്തിൽ നിന്ന് രൂപാന്തരപ്പെട്ട '''ഗാട്ട്'''{{refn|name=EngMalNote3|group=upper-alpha|കാലഹരണപ്പെട്ട {{lang-en2|gard|lit=കാവൽ}} എന്നതിന്റെ രൂപാന്തരം.}} എന്ന പദം പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfnp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 2|1997|p=544}} * '''സന്ദിഗ്ദ്ധാർത്ഥപ്രയോഗം''' {{ndash}} നോവലിൽ '''നാഴിക''' എന്ന പദം സമയദൈർഖ്യത്തിനുള്ള [[ഏകകം|ഏകകമാ]]യും ദൂര-അളവിനുള്ള ഏകകമായും സന്ദിഗ്ദ്ധാർത്ഥമാനത്തിൽ പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു. സമയദൈർഖ്യ ഏകകം എന്ന നിലയിൽ 1 നാഴിക{{sup|1}} എന്നത് 1 ഘടി അളവിനും, 24 മിനിറ്റളവിനും സമാനമാണ്. ദൂര-അളവ് ഏകകം എന്ന നിലയിൽ നാഴിക{{sup|2}} എന്നത് പ്രാചീന കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത അളവുകോലുകളായി നിലനിന്നിരുന്ന അളവുമാനമാണ്. ഡോ. എ. സി. വാസു ഈ അളവുമാനത്തിന്റെ രണ്ടു വകഭേദങ്ങൾ ഉദ്ധരിക്കുന്നു, അവയിൽ ആദ്യത്തേതായ "പ്രാദേശിക രീതി" പ്രകാരം1 നാഴിക എന്നത് 1.828 കിലോമീറ്ററുകൾക്ക്{{refn|name=Nazhika1Note|group=upper-alpha|"പ്രാദേശിക രീതി" പ്രകാരം 1 നാഴിക &#61; 4000 മുഴം. 1 മുഴം &#61; 18 ഇഞ്ച്, ആയതിനാൽ 1 നാഴിക &#61; 1.828 കി.മീ.}} സമമാണ്, രണ്ടാമത്തേതായ "കൊച്ചിൻ സർവ്വേ രീതി" പ്രകാരം 1 നാഴിക എന്നത് 914.4 മീറ്ററുകൾക്ക്{{refn|name=Nazhika2Note|group=upper-alpha|"കൊച്ചിൻ സർവ്വേ രീതി" പ്രകാരം 1 നാഴിക &#61; 2000 കോൽ. 1 കോൽ &#61; 24 വിരൽ &#61; 1 മുഴം, ആയതിനാൽ 1 നാഴിക &#61; 914.4 മീറ്റർ}} തുല്യമാണ്. ''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം''{{refn|name=CVVyakyNote|group=upper-alpha|''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' അടക്കം സി.വി. രാമൻ പിള്ളയുടെ സാഹിത്യകൃതികളായ നാല് നോവലുകൾ, ഒമ്പത് പ്രഹസനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന പദങ്ങൾ, വാക്യങ്ങൾ, ഭാഷാപ്രയോഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി സി.വി. രാമൻ പിള്ള നാഷണൽ ഫൗണ്ടേഷൻ നാല് വാല്യങ്ങളിലായി 1994-2004 കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ബൃഹദ്നിഘണ്ഡുവാണ് ''സി.വി. വ്യാഖ്യാനകോശം''.{{sfnp|റോസ്കോട്ട് കൃഷ്ണപിള്ള|2013|p=22}}}} പ്രകാരം 1 നാഴിക ഏകദേശം{{refn|name=NazhikaCalcNote|group=upper-alpha|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' കുറിക്കുന്നത് 1 നാഴിക &#61; 2000 [[ദണ്ഡ്]]. ഉദ്ദേശഗണനം {{Emdash}} "കൊച്ചിൻ സർവ്വേ രീതി" പ്രകാരമുള്ള 2000 കോൽ &#61; 1 നാഴിക എന്നതും "സമകാലീന സർവ്വേ രീതി" പ്രകാരമുള്ള 1 കോൽ &#61; 1 ദണ്ഡ്, 1 കോൽ &#61; 0.72 മീറ്റർ എന്നതും സംയോജിപ്പിച്ച്, "കൊച്ചിൻ സർവ്വേ രീതി" പ്രകാരമുള്ള 4 കോൽ &#61; 1 ദണ്ഡ് എന്നത് ഉപേക്ഷിച്ചും കൊണ്ടുള്ള കണക്കുക്കൂട്ടലിലൂടെ 1 നാഴിക &#61; 1.44 കി.മീ. എന്നതിലെത്തുന്നു.}} 1.5 കിലോമീറ്ററുകൾ എന്നാണ്.{{sfnmp|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 3|2002|1p=228|1loc=നാ|എ. സി. വാസു|2009|2pp=155, 159|2loc=സംഖ്യാനാമം പ്രാചീന അളവുപട്ടിക}} ==രൂപാന്തരീകരണങ്ങൾ== ===സംക്ഷിപ്തരൂപം=== * 1964: '''''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'''''&nbsp;– [[കുന്നത്ത് ജനാർദ്ദന മേനോൻ|കണ്ണൻ ജനാർദ്ദനൻ]] പുനഃരാഖ്യാനം ചെയ്ത്, കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.{{sfnp|കണ്ണൻ ജനാർദ്ദനൻ.|1964}} * 1984: '''''കുട്ടികളുടെ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'''''&nbsp;– [[എം.എം. ബഷീർ]] പുനഃരാഖ്യാനം ചെയ്ത്, സി. വി. രാമൻപിള്ള നാഷണൽ ഫൗണ്ടേഷൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.{{sfnp|എം. എം. ബഷീർ|1984}} * 2003: '''''പണ്ടുപണ്ടൊരു മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'''''&nbsp;– [[സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ]] പുനഃരാഖ്യാനം ചെയ്ത് മൻസൂർ ചെറൂപ്പയുടെ ചിത്രങ്ങൾ സഹിതം, ഹരിതം ബുക്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.{{sfnp|സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ|2003}} * 2011: '''''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'''''&nbsp;– പ്രൊ. പി. രാമചന്ദ്രൻനായർ പുനഃരാഖ്യാനം ചെയ്ത്, [[ഡി.സി. ബുക്സ്]] പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.{{sfnp|പി. രാമചന്ദ്രൻനായർ|2011}} * 2012: '''''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'''''&nbsp;– വി. രാമചന്ദ്രൻ പുനഃരാഖ്യാനം ചെയ്ത്, നാഷണൽ ബുക്ക്സ് സ്റ്റാൾ മുഖാന്തരം വിതരണം.{{sfnp|വി. രാമചന്ദ്രൻ|2012}} ===ചിത്രകഥ=== 1985-ൽ ഐബിഎച്ച് പബ്ലിഷേഴ്സ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡിന്റെ കീഴിലുായിരുന്ന [[അമർചിത്രകഥ]] പുസ്തകശ്രേണിക്കായി റാം വേയർക്കറുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ രാധാ നായർ, എം. മോഹൻദാസ്, രമേഷ് ഉമ്രോൽകർ, എന്നിവർ യഥാക്രമം ചിത്രകഥാരചന, ചിത്രരചന, മുഖചിത്രരചന എന്നിവ ചെയ്ത് [[അനന്ത് പൈ]] സംശോധാവായി 32 പുറങ്ങളിലായി ബഹുവർണ്ണ ഇംഗ്ലീഷ് ചിത്രകഥ ''ദി ലെജന്ഡ് ഓഫ് മാർത്താണ്ട വർമ്മ''{{refn|name=EngMalNote4|group=upper-alpha|{{lang-en2|The Legend of Maarthaanda Varma}}}} എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.{{sfnp|രാധാനായർ|1985|loc=മുൻചട്ടയുടെ ഉൾപുറം}} 2007-ൽ, [[ബാലരമ]] അമർചിത്രകഥ ഇതിന്റെ മലയാളം പതിപ്പ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പുറത്തിറക്കി.{{sfnp|രാധാനായർ|2007|p=50}} 2010-ൽ, ഇംഗ്ലീഷ് ചിത്രകഥയുടെ ശീർഷകം ''മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ''{{refn|name=EngMalNote5|group=upper-alpha|{{lang-en2|Maarthaanda Varma}}}} എന്നു മാറ്റി പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും, ''ദി ഗ്രേറ്റ് ഇന്ത്യൻ ക്ലാസിക്സ്''{{refn|name=EngMalNote6|group=upper-alpha|{{lang-en2|The Great Indian Classics}}}} എന്ന അമർചിത്രകഥാ സമാഹാരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുകയും ഉണ്ടായി.{{sfnp|രാധാനായർ|2010|loc=മുൻചട്ടയുടെ ഉൾപുറം}} ===ചലച്ചിത്രരൂപം=== [[File:MARTHANDA VARMA 1933.jpeg|150px|thumb|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ (ചലച്ചിത്രം)]] * 1933: '''''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'''''&nbsp;– പി.വി റാവു സംവിധാനം ചെയ്ത നിശബ്ദ ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റ് ചിത്രം. :{{further|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ (ചലച്ചിത്രം)}} :1933 മെയ് 12 ന് റിലീസ് ചെയ്ത ചിത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാതാവിന് ചലച്ചിത്രാവിഷ്കാരത്തിനുളുള ആവശ്യമായ അവകാശങ്ങൾ ഇല്ലായിരുന്നതിനാൽ കോടതി ഉത്തരവിലൂടെ നോവലിന്റെ പ്രസാധകരിൽ നിന്ന് വ്യവഹാരം നേരിടേണ്ടി വന്നതിനെ തുടർന്ന് ചിത്രത്തിന്റെ ഫിലിം കോടതി അധികാരികൾ പിടിച്ചെടുക്കുകയും നിയമനടപടികൾ അവസാനിക്കുന്നത് വരെ ചലച്ചിത്രപ്രദർശനം നിരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. കോടതിവിധി പിന്നീട് ചിത്രനിർമ്മാതാവിനെതിരായും വന്നു.{{sfnmp|സുരേഷ് ചാർബിയ.|2013|1pp=58{{ndash}}59|1loc=The Indian Silent Cinema Retrospective [ഇന്ത്യൻ നിശബ്ദസിനിമ ഗതകാലവീക്ഷണം]|ബി. വിജയകുമാർ.|2013}} പ്രസ്തുത നോവൽ, ഒരു ചലച്ചിത്രമായി ആവിഷ്കരിക്കപ്പെട്ട ആദ്യ മലയാള സാഹിത്യ കൃതിയായിരിക്കെ ഈ ചിത്രം മലയാള ചലച്ചിത്ര മേഖലയിലെ രണ്ടാമത്തെ ചിത്രമാണെന്നതിനാൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു സാഹിത്യകൃതിയും ചലച്ചിത്രവും തമ്മിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യത്തെ പകർപ്പവകാശത്തർക്കത്തിന് ഇത് കുറിയായി.{{sfnmp|ബിന്ദുമേനോൻ. എം|2009|പിആർഡി കേരള|2014}} * 1997: '''''കുലം'''''&nbsp;– [[ലെനിൻ രാജേന്ദ്രൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഒരു ഭാഗിക ചലച്ചിത്രാവിഷ്കാരം :അമ്പാടി പിൿചേഴ്സിലൂടെ 1997 ഫെബ്രുവരി 21-ന് പുറത്തിറങ്ങിയ ചിത്രത്തിൽ, നോവലിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രമായ സുഭദ്രയുടെ ദാമ്പത്യം അവിഹിത ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പര്യവേക്ഷണവും കുടമൺപിള്ളയാൽ ഈ കഥാപാത്രത്തിന്റെ കൊലപാതകം വരെയുെം മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു.{{sfnmp|വിനിൽ മലയിൽക്കട.|1998|1pp=7{{ndash}}9|ജി. ജയകുമാർ.|2006|ടി. എച്ച്. കോടമ്പുഴ|1996|3pp=27{{ndash}}28}} ===ടെലിവിഷൻ പരിപാടി=== * 2003: '''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''' &nbsp;– സൂര്യൻ ചെന്നിത്തല സംവിധാനം ചെയ്ത ടെലിവിഷൻ പരമ്പര.{{sfnp|കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ.|2002|p=34|ps=. മാർത്താണ്ഡവർമ}} പരമ്പരയുടെ സംപ്രേക്ഷണം 2003 ജനുവരി 15-ന് 18:00 മണിക്ക് [[ദൂർദർശൻ|ദൂരദർശന്റെ]] തിരുവനന്തപുരം നിലയത്തിൽ 30 മിനിറ്റ് ദൈർഘ്യമുള്ള എപ്പിസോഡായി ആരംഭിച്ചു.{{sfnmp|എൻ. ഗോപിനാഥൻതമ്പി &#38; പി. എം. മണി വെള്ളറട എപി. 1|2003|എൻ. ഗോപിനാഥൻതമ്പി &#38; പി. എം. മണി വെള്ളറട എപി. 4|2003}} നിർമ്മാതാവും ടെലിവിഷൻ ചാനൽ ആളുകളും തമ്മിൽ സമവായത്തിലെത്താതിനാൽ 2003 മാർച്ച് 3-ന് നാലാമത്തെ എപ്പിസോഡിന്റെ സംപ്രേക്ഷണത്തിന് ശേഷം പരമ്പര പെട്ടെന്ന് നിർത്തിവച്ചു.{{sfnp|സി. എൻ. ശ്യാമള|2014|p=1}} * 2010: '''വീര മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'''&nbsp;– കൊളോസിയം മീഡിയ പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് നിർമ്മിച്ച ഒരു ടെലിവിഷൻ പരമ്പര.{{sfnp|ലിസ ജോർജ്ജ്.|2010}} സംപ്രേക്ഷണം, 2010 ജൂലൈ 19-ന് [[സൂര്യ ടി.വി.|സൂര്യ ടി.വി]]യിലൂടെ തിങ്കൾ മുതൽ വെള്ളി വരെയുള്ള പ്രവൃത്തിദിവസങ്ങളിൽ 21:30 മണിക്ക് ഒരു ദൈനദിന പരമ്പരയായി ആരംഭിച്ചു.{{sfnmp|ഗൗതം ശർമ്മ എപി. 1|2010|ഗൗതം ശർമ്മ എപി. 9|2010}} 2010 നവംബറിലെ 83-ാം എപ്പിസോഡിന് ശേഷം ദൈനദിന പരമ്പര എന്നത് മാറ്റി വാരാന്ത്യ സംപ്രേഷണമായി. 2011 മാർച്ച് മുതൽ പരമ്പരയുടെ സംപ്രേഷണം ഇടയ്ക്കിടെ ഒഴിവാക്കപ്പെടുകയും, ഒടുവിൽ 2011 മെയ് 21-ലെ 128-ാം എപ്പിസോഡിന് ശേഷം പരമ്പര നിർത്തലാക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnmp|ഗൗതം ശർമ്മ എപി. 84|2010|ഗൗതം ശർമ്മ എപി. 128|2010}} * 2014: '''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'''&nbsp;– പി. വേണുഗോപാലൻ രചിച്ച് 2013-ൽ നടത്തിയ നാടകാവതരണത്തിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു ടെലിവിഷൻ നാടകം. നാടകാവതരണത്തിൽ ഭ്രാന്തൻ ചാന്നാന്റെ വേഷം ചെയ്ത ജിജി കലാമന്ദിറിന് പകരമായി വിനയൻ അവതരിപ്പിച്ചതുൾപ്പെടെ ചിലരൊഴികെ, അരങ്ങിൽ അഭിനയിച്ചവർ തങ്ങളുടെ വേഷങ്ങൾ പുനരവതരിപ്പിച്ചു. 2014 മാർച്ച് 27-ന് 15:30 മണിക്ക് ഡിഡി മലയാളം വഴി സംപ്രേക്ഷണം ചെയ്ത ഈ പരിപാടി അടുത്ത ആഴ്ച മുതൽ ഞായറാഴ്ചകളിൽ ആറ് എപ്പിസോഡുകളായി പുനഃസംപ്രേക്ഷണം ചെയ്തു.{{sfnmp|പി. വേണുഗോപാലൻ|2014|പി. വേണുഗോപാലൻ എപി. 1|2014|പി. വേണുഗോപാലൻ എപി. 6|2014}} ===നാടകരൂപം=== 1919-ൽ ശ്രീചിത്തിരതിരുനാൾ ഗ്രന്ഥശാലയാണ് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവൽ ആദ്യമായി നാടകവേദിൽ ആവിഷ്കരിച്ചത്, അതിൽ മുഴുവൻ പുരുഷ അഭിനേതാക്കളും ആയിരുന്നു. പാൽക്കുളങ്ങര, [[വഞ്ചിയൂർ]], കുന്നുകുഴി എന്നിവിടങ്ങളിലെ നായർ സംഘടനകളും ആദ്യകാലങ്ങളിൽ നാടകാവിഷ്‌കാരങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. തിരുവനന്തപുരത്തെ സാംസ്കാരിക സംഘടനയായ കലാവേദി 1957 മുതലാണ് പ്രസ്തുത നോവലിന്റെ നാടകാവിഷ്കാരങ്ങളിലേക്ക് വരുന്നത്. കോഴിക്കോട് ഒരിക്കൽ ഈ നോവലിന്റെ രംഗാവതരണം നടന്നെന്നും കൂടാതെ ഡൽഹി, ബോംബെ, മദ്രാസ് എന്നിവിടങ്ങളിലുള്ള മലയാളി സംഘടനകൾക്ക് കീഴിൽ നാടകപ്രകടനങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ടെന്നും എൻ. രാജൻ നായർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.{{sfnp|എൻ. രാജൻ നായർ|2013|pp=238, 243{{ndash}}244, 252, 254}} * 2008: '''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'''&nbsp;– കലാധരൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ഒരു നാടകാവിഷ്കാരം, 2008 മെയ് 18-ന് തിരുവനന്തപുരം [[വി.ജെ.ടി. ഹാൾ|വിജെടി ഹാളി]]ൽ സാംസ്കാരിക സംഘടനയായ രസികയുടെ ബാനറിൽ അരങ്ങേറി.{{sfnmp|ദ ഹിന്ദു ലേഖനകർത്താ.|2008|മനു രമാകാന്ത്.|2008}} * 2013: '''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'''&nbsp;– 2013 മെയ് 19-ന് 17:30 മണിക്ക് തിരുവനന്തപുരം കലാവേദിയുടെ ബാനറിൽ പ്രൊഫ. എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള ഫൗണ്ടേഷൻ തിയേറ്ററിൽ അരങ്ങേറിയ നാടകാവതരണം.{{sfnmp|എക്സ്പ്രസ്സ് വാർത്ത|2013|ദ ഹിന്ദു ലേഖനകർത്താ.|2013|ഷമീർ.|2013}} ===റേഡിയോശില്പം=== * 1991{{ndash}}1992: '''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'''&nbsp;– [[തിരുവനന്തപുരം ആകാശവാണി]] നിർമ്മിച്ച ഒരു റേഡിയോ നാടകം. 1991 ജൂലൈ 17 മുതൽ 1992 ജനുവരി 1 വരെ എല്ലാ ബുധനാഴ്ചയും 21:30 മണിക്ക്, 30 മിനിറ്റ് എപ്പിസോഡുകളായി റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു. 2014 ജനുവരി 20, 2014 ഫെബ്രുവരി 8 എന്നീ നാളുകൾക്കിടയിൽ തിങ്കൾ മുതൽ ശനി വരെ 14:15 മണിക്ക് 15 മിനിറ്റ് എപ്പിസോഡുകളായി ഇത് പുനഃപ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു.{{sfnmp|ജി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|1991|ജി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|1992|ജി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ [പു.പ്ര-1]|2014|ജി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ [പു.പ്ര-10]|2014}} * 2012: '''സുഭദ്ര''' &nbsp;– തിരുവനന്തപുരം ആകാശവാണി നിർമ്മിച്ച ഒരു റേഡിയോ നാടകപരിപാടി. റേഡിയോ നാടകം 2012 നവംബർ 28 മുതൽ 2012 ഡിസംബർ 12 വരെ എല്ലാ ബുധനാഴ്ചയും 21:30 മണിക്ക് 30 മിനിറ്റ് എപ്പിസോഡുകളായാണ് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തത്.{{sfnmp|കെ. വി. നീലകണ്ഠൻ നായർ [പ്ര-1]|2012|കെ. വി. നീലകണ്ഠൻ നായർ [പ്ര-3]|2012|എൻ. രാജൻ നായർ|2013|3pp=249{{ndash}}250}} ==തുടർഭാഗങ്ങൾ== പ്രസ്തുത നോവലിന്റെ പ്രസാധനവിജയത്തെത്തുടർന്ന് ഈകൃതിയിലെ കഥയുടെ തുടർഭാഗങ്ങളെഴുതുവാൻ സി. വി.യ്ക്ക് നിരന്തരം നിരവധി അഭ്യർത്ഥനകൾ ലഭിച്ചിരുന്നതിനാൽ, അദ്ദേഹം മൂന്നു തുടർഭാഗങ്ങൾ കൂടി സൃഷ്ടിച്ചു, ഈ നോവലുകൾ, ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവൽ എന്നിവ ഒന്നായി ''സി. വി. രാമൻപിള്ളയുടെ നോവൽത്രയം''{{refn|name=TrilogyNote1|group=upper-alpha|{{lang-en|C. V. Raman Pillai's Novel Trilogy}}}} എന്നറിയപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|''ധർമ്മരാജാ''|1994|1pp=7{{ndash}}8|loc=ഗ്രന്ഥകാരന്റെ മുഖവുര|ബി. ബാലാനന്ദൻ തെക്കുംമൂട്|2010|2pp=57{{ndash}}58}} ഇവയെ ''സിവിയുടെ നോവൽത്രയം''{{refn|name=TrilogyNote2|group=upper-alpha|{{lang-en|CV's Novel Trilogy}}}} എന്നും, അർത്ഥവത്തല്ലെങ്കിലും ''സിവിയുടെ ചരിത്രാഖ്യായികകൾ''{{refn|name=TrilogyNote3|group=upper-alpha|{{lang-en|CV's Historic Narratives}} എന്നതിനെ കുറിക്കുന്നുവെങ്കിലും {{lang-en|CV's Historical Narratives}} എന്ന ഉദ്ദേശത്തിൽ}} എന്നും കുറിക്കുന്നു.{{sfnmp|കെ. രാഘവൻപിള്ള|1983|1p=15|ബി. ബാലാനന്ദൻ തെക്കുംമൂട്|2010|2pp=57{{ndash}}58|loc=സി.വി.രാമൻപിള്ളയുടെ നോവൽത്രയം}} * 1913 : '''''ധർമ്മരാജാ''''' {{ndash}} തേവൻ വിക്രമൻ കഴക്കൂട്ടത്തു പിള്ളയുടെ സഹോദരി, ത്രിപുര സുന്ദരി കുഞ്ഞമ്മ, അവരുടെ ചെറുമകൾ മീനാക്ഷി എന്നിവർ തിരുവിതാംകൂറിൽ മടങ്ങിയെത്തുന്നതും ഇവരുടെ ജീവിത സാഹചര്യങ്ങൾ കേശവ പിള്ള (യുവാവായ [[രാജാകേശവദാസൻ|കേശവദാസ്]]), രാമനാമഠത്തിൽ പിള്ളയുടെ മകനായ ചന്ത്രക്കാരൻ എന്നിവരുടെ പ്രവർത്തികളാൽ മാറുകയും, ത്രിപുര സുന്ദരി കുഞ്ഞമ്മയുടെ ഇരട്ടക്കുട്ടികളിൽ ഒരാളായ ഹരിപഞ്ചാനനൻ പ്രധാന പ്രതിയോഗിയായി അവതരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.{{sfnp|''ധർമ്മരാജാ''|1994|pp=41{{ndash}}294}} * 1918 : '''''രാമരാജാബഹദൂർ''''' ''ഭാഗം I'' {{ndash}} [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] തിരുവിതാംകൂറിലേക്ക് പടയോട്ടം ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്ന കാലത്ത് ചന്ത്രക്കാരൻ മാണിക്യഗൗണ്ടനായി മടങ്ങിയെത്തുന്നതും രാജാ കേശവദാസിന്റെ ബന്ധുവായ പെരിഞ്ചക്കോടൻ മുഖ്യ എതിരാളിയായി മീനാക്ഷിയുടെ മകൾ സാവിത്രിയെ തട്ടിക്കൊണ്ടു പോകുന്നതുമായി കഥ തുടരുന്നു.{{sfnp|''രാമരാജാബഹദൂർ''|2009|pp=93{{ndash}}253}} * 1919 : '''''രാമരാജാബഹദൂർ''''' ''ഭാഗം II'' {{ndash}} ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ ദൂതനായ അജിതസിംഹന്റെയും രാജാ കേശവദാസിന്റെയും സന്ധിസംഭാഷണ കൂടിക്കാഴ്ച പരാജയപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് മൈസൂർ സൈന്യവും തിരുവിതാംകൂർ സേനയും തമ്മിൽ യുദ്ധം ആരംഭിക്കുകയും, മൈസൂർ സൈന്യ താവളത്തിൽ നിന്ന് മീനാക്ഷിയെ രക്ഷിക്കാൻ, ചന്ത്രക്കാരൻ, അനന്തപത്മനാഭന്റെ ദൗഹിത്രനായ ത്രിവിക്രമൻ എന്നിവർ ഉദ്യമിക്കുന്നതുമായി കഥ തുടരുന്നു.{{sfnp|''രാമരാജാബഹദൂർ''|2009|pp=257{{ndash}}438}} * 1920-ൽ ''മിതാഭാഷി'' എന്ന ആനുകാലികത്തിൽ അപൂർണ്ണമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സി വിയുടെ '''''ദിഷ്ടദംഷ്ട്രം''''' എന്ന കൃതി മേൽപ്പറഞ്ഞ കഥയുടെ തുടർ സൃഷ്ടിയാണെന്ന് [[പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ]] ഉന്നയിക്കുന്നു.{{sfnp|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014|loc=അവസാന സാഹിത്യയത്നങ്ങൾ|pp=305{{ndash}}308}} രാജാ കേശവദാസിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള കഥയുടെ മൂന്നാം ഭാഗം സി. വി എഴുതിയിട്ടില്ലെന്ന് എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnp|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951|p=196|loc=ആത്മനിരൂപണം}} [[അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ]], അപൂർണ്ണക്കൃതിയുടെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഭാഗങ്ങൾ വിശകലനം ചെയ്യുകയും, മുൻനോവലുകളിലെ കഥകൾക്കനുബന്ധമായോ ചരിത്രപരമായോ ഉള്ള പരാമർശങ്ങളൊന്നും കണ്ടെത്താനാകാത്തതിനാൽ പി. കെ പരമേശ്വരൻ നായരുടെ അവകാശവാദം വെറും അനുമാനം മാത്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ഉണ്ടായി.{{sfnp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|pp=82{{ndash}}84|loc=ഇതരകൃതികൾ}} ===കഥാപാത്ര ബന്ധുത്വം=== ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിലെ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾ ''ധർമ്മരാജാ'' നോവലിൽ തുടരുകയും, ''ധർമ്മരാജാ'' നോവലിൽ നിന്നുള്ള ചില കഥാപാത്രങ്ങൾ ''രാമരാജാബഹദൂർ'' നോവലിൽ തുടരുകയും ചെയ്യുന്ന സങ്കീർണ്ണ ബന്ധുത്വമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ചുരുക്കം ചിലർ മൂന്നു കൃതികളിലും വരുന്നുമുണ്ട്. {{further|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവലിലുള്ള കഥാപാത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക#കഥാപാത്രങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണ ബന്ധുത്വം|l1=ബന്ധുത്വം വിപുലീകൃതം}} {{chart top|width=90%|കഥാപാത്ര ബന്ധുത്വം|collapsed=no|align=left|clear=both}} {{(!}}style="border-spacing: 4px; border: 0px solid darkgray;" {{!}}- {{!}}+ '''മുദ്രാലേഖ''' {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;stroke: red;}}{{tree chart|!|DSC| |Q|ADP| |~|SPR| |CA|-|P|CB| |REL3| |~|-|~|SPO| |P|~|P|SUCL|DSC=സന്തതി|ADP=ദത്ത്|SPR=ദാമ്പത്യം|SPO=വേൎപിരിഞ്ഞ ദാമ്പത്യം|REL3=ക പ്രണയിക്കുന്നു ച-യെ, അനുകൂലപ്രതികരണമില്ല|CA=ക|CB=ച|SUCL=സഫലപ്രണയം|boxstyle=text-align:left;border: 0px}}{{tree chart/end}} {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 92%;}}{{tree chart|LEG1|-|LEG1V| |LEG2|-|LEG2V| |LEG3|-|LEG3V| |LEG4|-|LEG4V| |LEG5|-|LEG5V|LEG1=അ.സ്ത്രീ|LEG1V=അജ്ഞാതനാമാവായ സ്ത്രീ|LEG2=അ.പു|LEG2V=അജ്ഞാതനാമാവായ പുരുഷൻ|LEG3=അ.ഗൃ|LEG3V=അജ്ഞാതനാമാവായ ഗൃഹസ്ഥൻ|LEG4=അ.ക|LEG4V=അജ്ഞാതനാമാവായ കന്യക|LEG5=അ.നാ|LEG5V=അജ്ഞാതനാമാവായ നായർ|boxstyle=text-align:left;border: 0px}}{{tree chart/end}} {{!}}- {{!)}} {{(!}}style="border-spacing: 4px; border: 0px solid darkgray; text-align: left; line-height: 90%; stroke: red;" {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 98%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കുടുംബ / കുല {{break}}നാമം|boxstyle=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3);}}{{tree chart/end}} {{!}} തായ്‌വഴി / താവഴി കുടുംബം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 98%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കുടുംബ / കുല {{break}}നാമം|boxstyle=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(255, 99, 71, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3);}}{{tree chart/end}} {{!}} തന്തൈവഴി / പിതൃദായക്രമ കുടുംബം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 98%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കുടുംബ / കുല {{break}}നാമം|boxstyle=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px dotted rgba(110, 110, 110, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%; color:#000000; text-shadow: 1px 1px 3px #363636;}}{{tree chart/end}} {{!}} അജ്ഞാത / അനിശ്ചയ കുലം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 98%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കുടുംബ / കുല {{break}}നാമം|boxstyle=text-align: center; background: #eee; border: 2px solid #456;border-radius: 0.5em;font-size:80%;}}{{tree chart/end}} {{!}} മരുമക്കത്തായ / സമകുല-ഭിന്നശാഖാ ദായക്രമ കുടുംബം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; color:#f12e00; background: #ffa; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്ന കഥാപാത്രം {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{tree chart|BOR2|BOR2=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; color:#f12e00; background: #cf6; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''ധർമ്മരാജാ'' നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്ന കഥാപാത്രം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{chart|BOR1|BOR1=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ സജീവ-കൎമ്മോദ്യുക്ത കഥാപാത്രം {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{chart|BOR2|BOR2=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; color:#062104; background: #cf6; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''ധർമ്മരാജാ'' നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ സജീവ-കൎമ്മോദ്യുക്ത കഥാപാത്രം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; background: #ffa; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ മരണപ്പെടുന്ന കഥാപാത്രം {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{tree chart|BOR2|BOR2=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; color:#0033cc; background: #cf6; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''ധർമ്മരാജാ'' നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ മരണപ്പെടുന്ന കഥാപാത്രം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; background: #fb9; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'', ''ധർമ്മരാജാ'', ''രാമരാജബഹദൂർ'' നോവലുകളിൽ വരുന്ന കഥാപാത്രം {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{tree chart|BOR2|BOR2=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; color:#f12e00; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''രാമരാജബഹദൂർ'' നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്ന കഥാപാത്രം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; background: #dcf; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'', ''ധർമ്മരാജാ'' നോവലുകളിൽ മാത്രം വരുന്ന കഥാപാത്രം {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{chart|BOR2|BOR2=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; color:#062104; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''രാമരാജബഹദൂർ'' നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ സജീവ-കൎമ്മോദ്യുക്ത കഥാപാത്രം {{!}}- {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{tree chart|BOR1|BOR1=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; background: #fcf; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''ധർമ്മരാജാ'', ''രാമരാജബഹദൂർ'' നോവലുകളിൽ മാത്രം വരുന്ന കഥാപാത്രം {{!}} {{tree chart/start|style=text-align: center; line-height: 90%;}}{{tree chart|BOR2|BOR2=കഥാപാത്രം|boxstyle=text-align: center; color:#0033cc; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;}}{{tree chart/end}} {{!}} ''രാമരാജബഹദൂർ'' നോവലിലെ കഥയുടെ കാലയളവിൽ മരണപ്പെടുന്ന കഥാപാത്രം {{!}}- {{!)}} {{(!}}style="border-spacing: 4px; border: 0px solid darkgray; text-align: left; line-height: 90%;" {{!)}} {{tree chart/start|align=center|style=text-align: center; line-height: 93%;}} {{tree chart| | |PTH| | | | MNF | | | | | | | | | | KDMM | | | |TMK| |USF| | CHMM | | |KZHM |KDMM=കുടമൺ|CHMM=ചെമ്പകശ്ശേരി|KZHM=കഴക്കൂട്ടം|MNF=[[നായർ]]|PTH=[[പഷ്തൂൺ|പഠാണി]]|TMK=തിരുമുഖം|USF=അനിശ്ചയം |boxstyle=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3); |boxstyle_PTH=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(255, 99, 71, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3); |boxstyle_USF=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px dotted rgba(110, 110, 110, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%; color:#000000; text-shadow: 1px 1px 3px #363636;}} {{tree chart| | | |!| | | | |!| |!| | | | | | | | | | |!| | | | | |!| | | |!| | | |!| | | | |!}} {{tree chart| | | |!| | | | |!| |!| | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | |!| | | |!| | | | |!}} {{tree chart| | |,|^|.| | | |!| |`|-|-|-|-|.| | |UW6| |UW7| | |!| | | |!| | | |!| | | | |!|UW6=അ.സ്ത്രീ|UW7=അ.സ്ത്രീ |boxstyle_UW6=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW7=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| | |!| |!| | |,|^|-|.| | | | |!| | | |!| | | |!| | | |!| | | |!| | | |!| | | | |!}} {{tree chart| |HKM|!| |UHH1| |UW1| |UW2|~|KDP| |UW3|y|TMP|y|UW4|,|-|'| | | | |! |HKM=ഹാക്കിം|KDP= കുടമൺപിള്ള|UHH1=അ.ഗൃ|UW1=അ.സ്ത്രീ|UW2=അ.സ്ത്രീ|UW3=അ.സ്ത്രീ|UW4=അ.സ്ത്രീ|UW5=അ.സ്ത്രീ|TMP=തിരുമുഖത്തുപിള്ള |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%; |boxstyle_TMP=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_HKM=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW1=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW2=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW3=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW4=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UW5=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UHH1=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_KDP=text-align: center; color:#f12e00; background: #ffa; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| |,|-|-|'| | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | |!| | | |!|,|-|-|^|-|-|.| | |,|^|-|.}} {{tree chart|boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:95%;|UM1|y|AY| | | | |!| | | | | | | | | |,|-|-|-|'| | | |!|CKP| | |KA|y|UKP|!|CKP=ചെമ്പകശ്ശേരി മൂത്തപിള്ള|KA=കാർത്ത്യായനി അമ്മ|UKP=ഉഗ്രൻ കഴക്കൂട്ടത്തു പിള്ള|UM1=അ.പു|AY=ആയിഷ |boxstyle_UM1=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; width:72; |boxstyle_AY=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_CKP=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_KA=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UKP=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| | | |!| | | | | | | |!| | | | | | | | | |!| | | | | | | |!| | | | | |,|-|-|'|,|-|-|'}} {{tree chart| |,|-|+|-|.| | | | |BK|~|~|~|-|-|~|~|SUB| | | |,|-|-|^|-|.| | | |!| | |UW8|BK=അ.നാ / ബീറാംഖാൻ|SUB=സുഭദ്ര|UW8=അ.സ്ത്രീ |boxstyle_BK=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |rowspan_BK=4; |boxstyle_UW8=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_SUB=text-align: center; color:#f12e00; background: #ffa; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| |!| |!| |FT|~|~| | | | | | | | | | | | | |UL1| | |!| | | |!| |,|^|.|FT=ഫാത്തിമ|UL1=അ.ക |boxstyle_FT=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UL1=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| |!|ZL|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|P|P|P|P|P|P|P|P|P|P|P|AN|y|PK|!| |TV||ZL=സുലൈഖ|AN=അനന്തപത്മനാഭൻ{{refn|name=AnanthaNote1|group=lower-greek|''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിൽ ഭ്രാന്തൻ ചാന്നാൻ, കാശിവാസി, ദ്വിഭാഷി, ഭിക്ഷു, ഷംസുഡീൻ; ''ധർമ്മരാജാ'' നോവലിൽ വലിയപടത്തലവൻ എന്ന കഥാപാത്രം.}}|PK=പാറുക്കുട്ടി|TV=തേവൻ വിക്രമൻ |boxstyle_AN=text-align: center; color:#062104; background: #dcf; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_ZL=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_PK=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_TV=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart| |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |,|-|(| | | |!}} {{tree chart| |NR|~|UL2| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!|,|'| |TPK|y|KCN |NR=നുറഡീൻ|UL2=അ.ക|TPK=ത്രിപുരസുന്ദരി കുഞ്ഞമ്മ|KCN=കുട്ടികോന്തിശ്ശൻ|boxstyle_NR=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_TPK=text-align: center; color:#0033cc; background: #cf6; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:74%; |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | | | | | | | | | | | | | |USF2| |MKA| | | | |STH | |MRV|!|ASON| | | |! |STH=ശാസ്ത്രി|MRV=[[മറവൻ|മറവ]]|MKA=കിഴക്കേവീട്|USF2=അനിശ്ചയം|ASON=മകൻ |boxstyle_ASON=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3); |boxstyle_USF2=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px dotted rgba(110, 110, 110, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%; color:#000000; text-shadow: 1px 1px 3px #363636; |boxstyle_STH=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(255, 99, 71, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3); |boxstyle_MRV=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(255, 99, 71, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3); |boxstyle_MKA=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3);}} {{tree chart | | |UM4F| |UF17F| | | | | |!| |,|-|^|-|.| | | | |!| | | |!| |!| |,|-|-|-|v|^|-|-|.|UM4F=അനിശ്ചയം|UF17F=അനിശ്ചയം |boxstyle_UM4F=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px dotted rgba(110, 110, 110, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%; color:#000000; text-shadow: 1px 1px 3px #363636; |boxstyle_UF17F=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px dotted rgba(110, 110, 110, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%; color:#000000; text-shadow: 1px 1px 3px #363636;}} {{tree chart | | | |!| | | |!| | | | | | |!| |KKT| |UNF7| |MDS|y|MRL|!|SVT1| |UGR2| |SANTH|KKT=കാലക്കുട്ടി പിള്ള|UNF7=അ.സ്ത്രീ|MDS=[[മധുര]] ശാസ്ത്രി|MRL=അ.സ്ത്രീ|SVT1=സാവിത്രി|UGR2=ഹരിപഞ്ചാനൻ{{refn|name=UgranNote1|group=lower-greek|ഉഗ്രൻ, ഉഗ്രഹരിപഞ്ചാനൻ}}|SANTH=ശാന്തൻ{{refn|name=SanhanNote1|group=lower-greek|ശാന്തഹരിപഞ്ചാനൻ}} |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_KKT=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UNF7=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_MDS=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_MRL=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UGR2=text-align: center; color:#f12e00; background: #cf6; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_SANTH=text-align: center; color:#f12e00; background: #cf6; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | | |UM4|y|UF17| | | | | |!| | | | | | |!| | | |,|-|^|-|.| |!|!|UM4=അ.പു{{refn|name=ShankuFatherNote1|group=lower-greek|ചെമ്പകശ്ശേരിയിലെ മുൻ ആയുധപ്പുരസൂക്ഷിപ്പുകാരൻ}}|UF17=അ.സ്ത്രീ{{refn|name=ShankuMotherNote1|group=lower-greek|ചെമ്പകശ്ശേരിയിലെ ഒരു വേലക്കാരി}} |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | | | |,|-|'| | | | | | | |UM2|~|~|-|~|ANT|~|SUND| |KDK|!|!|CHIL| | |RMDM |RMDM=രാമനാമഠം|ANT=ആനന്തം|SUND=സുന്ദരയ്യൻ|KDK=കോടാങ്കി |UM2=അ.പു{{refn|name=FirstEdnOnlyNote1|group=lower-greek|''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിലും അതിന്റെ പുനഃമുദ്രണങ്ങളിലും മാത്രം.}}|CHIL=ചിലമ്പിനഴിയം |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:85%; |boxstyle_ANT=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_SUND=text-align: center; color:#f12e00; background: #ffa; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_KDK=text-align: center; color:#f12e00; background: #ffa; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_CHIL=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3); |boxstyle_RMDM=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3);}} {{tree chart | | |SKA| | | |MKMM| | | | | | | | | | | | | | | |,|-|-|-|-|'|!|!| |!| | | |!|MKMM=മാങ്കോയിക്കൽ|SKA=ശങ്കുആശാൻ |boxstyle_SKA=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3);}} {{tree chart | | | | | | | |,|'| |`|.| | | | | | | | | | | | | | |!| |,|-|-|-|'|!|UF8|y|RMP|RMP=രാമനാമഠത്തിൽ പിള്ള|UF8=അ.സ്ത്രീ |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_RMP=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | | | | | | |UNF6| |MGK| | | | | | | | | | | | | |!| |!|NANTH| |!| | | |`|-|.|MGK=മാങ്കോയിക്കൽ കുറുപ്പ്{{refn|name=MangoiNote1|group=lower-greek|കണ്ടൻകുമാരൻ കുറുപ്പ്}}|UNF6=അജ്ഞാതനാമാവായ സ്ത്രീകൾ|NANTH=നന്തിയം |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_NANTH=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3); |boxstyle_MGK=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_UNF6=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart |,|-|-|-|v|-|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|.| | | |!| |!| |!| | |!| |UNKF3| |!|UNKF3=പിള്ള |boxstyle_UNKF3=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3);}} {{tree chart |KSHK| |NYN| |KCKI| |KCN| |KOM| | |VEL|y|KAMM|!| |!| | |`|.| |!|!| |! |KSHK=കൃഷ്ണകുറുപ്പ്|NYN=നാരായണൻ|KCKI=കൊച്ചക്കച്ചി|KCN=കൊച്ചണ്ണൻ|KOM=കൊമരൻ|VEL=കൊച്ചുവേലു{{refn|name=PakeerShahNote1|group=lower-greek|''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിൽ കൊച്ചുവേലു, ''ധർമ്മരാജാ '' നോവലിൽ വേലായുധൻതമ്പി, വൃദ്ധസിദ്ദൻ, പക്കീർസാ}}|KAMM=കൊച്ചമ്മിണി |boxstyle=text-align: center; color:#062104; background: #dfe; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_KAMM=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_KCKI=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_VEL=text-align: center; color:#062104; background: #dcf; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | |!|NUNNI|y|UF13|!|!| |!|NUNNI=രാഘവനുണ്ണിത്താൻ|UF13=അ.സ്ത്രീ |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_CWIF=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; width:72; |boxstyle_NUNNI=text-align: center; color:#062104; background: #cf6; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:72%;}} {{tree chart | | | | |DVKT| | | | | | | | |MGKV| | | |NGTL|!| | | |!| |,|-|'|,|-|-|'|!| |!|DVKT=ദേവികോട്ടെ|NGTL=നാഗന്തളി|MGKV=മാങ്കാവ് |boxstyle_DVKT=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3); |boxstyle_NGTL=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(255, 99, 71, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3); |boxstyle_MGKV=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px solid rgba(238, 130, 238, 0.6);border-radius: 0.5em;font-size:90%;box-shadow: 0 5px 8px rgba(3, 3, 3, 0.3);}} {{tree chart | | | |,|-|^|-|.| | | | | | |,|-|^|-|.| | | |!| |!| |,|-|'| |!| |UMNP|,|-|'| |!|UMNP=ഉമ്മിണിപിള്ള |boxstyle_UMNP=text-align: center; color:#f12e00; background: #cf6; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | | |UF14| | |UM3| | | |UF18| |UF19| | |!| |!| |!| | | |!| | | | |!| | | |!|UF18=അ.സ്ത്രീ|UF19=അ.സ്ത്രീ|UM3=അ.പു|UF14=അ.സ്ത്രീ|boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | | |,|^|v|.| | |!| | | | | |!| | | | | | | |!| |!| |!| | | |!| | | |CWIF|y|CHD |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |CHD=ചന്ത്രക്കാരൻ{{refn|name=ChandraNote1|group=lower-greek|''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിൽ അജ്ഞാതനാമാവായ മകൻ, ''ധർമ്മരാജാ'' നോവലിൽ കാളിയുടയാൻ ചന്ത്രക്കാരൻ, ''രാമരാജബഹദൂർ'' നോവലിൽ കാളിപ്രഭാബട്ടൻ, മാണിക്യഗൗണ്ഡൻ}}|CWIF=അ.സ്ത്രീ|boxstyle_CHD=text-align: center; color:#062104; background: #fb9; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | |UF15|!|!| |KNJP|~ |v|~|MAD|~|~|-|~|~|NNYN|!| |!| | | |!| | | | | | |!|MAD=മാധവി|NNYN=നാരായണൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്|KNJP=കുഞ്ചുമായിറ്റിപ്പിള്ള / പറപാണ്ട / പെരിഞ്ചക്കോടൻ|UF15=അ.സ്ത്രീ |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_MAD=text-align: center; color:#0033cc; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_NNYN=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:74%; |rowspan_NNYN=6; |boxstyle_KNJP=text-align: center; color:#f12e00; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:74%; height:24; |rowspan_KNJP=8;}} {{tree chart | | |!| |!|!| | |!| | | | | | | | | |!| |!| | | |!| | | | | |LKS |LKS=ലക്ഷ്മി |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | |KIRT|!|!| | |MDVK| |NGA|~|v|~|!|MINK|y|KVNJ|NGA=നങ്ങയ അന്തർജനം / ലക്ഷ്മി|MINK=മീനാക്ഷി|KVNJ=കേശവൻകുഞ്ഞ്|MDVK=മാധവനായ്ക്കൻ{{refn|name=MadhavanNoteNote1|group=lower-greek|പങ്കി, വ്യാജ അജിതസിംഹൻ, മാധവമേനോൻ}}|KIRT=കൊച്ചിരയിമ്മൻ തമ്പി |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_KIRT=text-align: center; color:#062104; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:74%; |boxstyle_MDVK=text-align: center; color:#062104; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:74%; |boxstyle_NGA=text-align: center; color:#062104; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:74%; |rowspan_NGA=4; |boxstyle_MINK=text-align: center; color:#062104; background: #fcf; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_KVNJ=text-align: center; color:#062104; background: #fcf; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | | |,|-|'|!| |~|~|~|~|~| |!| | | | |!| | | |`|-|.| | |UM5F| |UF15F|UM5F=അനിശ്ചയം|UF15F=അനിശ്ചയം |boxstyle_UM5F=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px dotted rgba(110, 110, 110, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%; color:#000000; text-shadow: 1px 1px 3px #363636; |boxstyle_UF15F=text-align: center; background:rgba(255, 255, 255, 0.95); border: 2px dotted rgba(110, 110, 110, 0.8);border-radius: 0.5em;font-size:90%; color:#000000; text-shadow: 1px 1px 3px #363636; |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | |KMNTP| |!| | | | | | | | | | | | | |!| | | | |!| | | | | |!| | | |!| | | |!|KMNTP=കുമാരൻ തമ്പി |boxstyle_KMNTP=text-align: center; color:#062104; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:74%; |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | | |,|-|-|'| | | | | | | | | | | |,|-|'| | | ||!| | | | | |!| | |KUPS|y|UF16 |KUPS=കുപ്പശ്ശാർ|UF16=അ.സ്ത്രീ |boxstyle_KUPS=text-align: center; color:#f12e00; background: #cf6; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | |KVPL|-|.| | | | | |KLKP|-|P|DVK|-|-|P|P|TRIV|P|~|P|SVT2| | | | |!|KVPL=കേശവപിള്ള |KLKP=കല്ലറയ്ക്കൽ പിള്ള|DVK=ദേവകി|TRIV=ത്രിവിക്രമൻ|SVT2=സാവിത്രി |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:75%; |boxstyle_KVPL=text-align: center; color:#062104; background: #fcf; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_TRIV=text-align: center; color:#062104; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_SVT2=text-align: center; color:#062104; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_DVK=text-align: center; color:#0033cc; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%; |boxstyle_KLKP=text-align: center; color:#062104; background: #adadeb; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:74%; |boxstyle_SON3=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:75%;}} {{tree chart | | | | |SON3| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |BAIR|SON3=മകൻ|BAIR=ഭൈരവൻ |boxstyle_BAIR=text-align: center; color:#062104; background: #cf6; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:90%; |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |boxstyle=text-align: center; border: 1px solid #777;border-radius: 0.5em; font-size:80%;}} {{tree chart/end}} |- |style="text-align: left;"|'''വംശാവലി-രേഖാചിത്രക്കുറിപ്പുകൾ''' {{notelist|1|group=lower-greek}} {{chart bottom}} {{clear}} ==സാഹിത്യപ്രധാന്യം== ===പ്രചോദനം=== മലയാള സാഹിത്യമേഖലയിലെ ചരിത്രകഥാസാഹിത്യ ഇനത്തിൽ പ്രസ്തുത നോവൽ, പ്രഥമ സ്ഥാനം വഹിക്കുന്നു. സി. ആർ. വേലുപ്പിള്ള രചിച്ച '''''രാജശേഖരൻ''''', കെ. എം വർഗീസ്സ് രചിച്ച '''''നെല്ലിമൂട്ടിലെ നമ്മുടെ അമ്മച്ചി''''', '''''തച്ചിൽ മാത്തു തരകൻ''''' എന്നീ നോവലുകൾ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിന്റെ സ്വാധീനത്താൽ സൃഷ്ടിച്ച കൃതികളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|pp=107, 113{{ndash}}115, 117{{ndash}}119|loc=സി.വി.ക്കു പിന്നാലെ}} ചെറുപ്പത്തിൽ ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' വായിച്ച് താൻ ഒരു നോവൽ എഴുതിയെങ്കിലും അത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് [[കുഞ്ഞുണ്ണി മാഷ്]] രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnp|സിപ്പി പള്ളിപ്പുറം.|2010}} [[സക്കറിയ|പോൾ സക്കറിയ]], തന്റെ എഴുത്തുസൃഷ്ടികളിൽ രംഗവിഭാവനം ചെയ്യുന്നതിന് പ്രചോദനമായിരുന്നത് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലാണെന്ന് കുറിക്കുന്നു.{{sfnp|ഷെൽവിൻ സെബാസ്റ്റ്യൻ.|2009}} * '''''കുഞ്ചുത്തമ്പിമാർ''''' {{ndash}} എൻ. പരമേശ്വരൻപിള്ള രചിച്ച ചരിത്രാത്മക നോവൽ, ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിന്റെ തുടർകഥയെന്നോണമണ് അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.{{sfnp|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005|pp=108{{ndash}}112|loc=സി.വി.ക്കു പിന്നാലെ}} * '''''സീതാലക്ഷ്മി''''' {{ndash}} [[ഇ.വി. കൃഷ്ണപിള്ള]] രചിച്ച ചരിത്രാത്മക നാടകം, ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിന്റെ തുടർകഥയായാണ് അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.{{sfnp|മോഹൻലാൽ|2001|pp=3901{{ndash}}3902}} ===അധ്യയന ഉപയോഗം=== നോവലിന്റെ പാഠം, യഥാർത്ഥവും സംക്ഷിപ്തവുമായ രൂപങ്ങളായി കേരളത്തിലെ സ്കൂൾ പാഠ്യപദ്ധതിയിലും, ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വിവിധ സർവകലാശാലകൾ നൽകുന്ന പാഠ്യപദ്ധതിയുടെ പാഠ്യക്രമങ്ങളിലും ഉൾപ്പെടുത്താൻ നോവലിനുള്ള സാഹിത്യ പ്രാധാന്യം കാരണമായി. * '''സ്കൂൾ പാഠ്യപദ്ധതി''' {{ndash}} 1977-1986 കാലഘട്ടത്തിൽ കേരള സംസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസ ബോർഡിന് കീഴിലുള്ള ''മലയാളം II റീഡർ'' / ''മലയാളം ഉപപാഠപുസ്തകം'' എന്ന പേരിൽ സ്റ്റാൻഡേർഡ് IX-ലെ പാഠപുസ്തകമായി നോവലിന്റെ സംക്ഷിപ്ത പതിപ്പ് ഉപയോഗിച്ചു.{{sfnp|ഉപപാഠപുസ്തകം IX|1985}} 1987-2004 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇതേ വിദ്യാഭ്യാസ ബോർഡിന്റെ കീഴിലുള്ള ''മലയാളം I റീഡർ'' / ''കേരളപാഠാവലി'' എന്ന സ്റ്റാൻഡേർഡ് X-ലെ പാഠപുസ്തകത്തിൽ മൂന്നാം അദ്ധ്യായമായി നോവലിന്റെ 24-ാം അദ്ധ്യായം ഉപയോഗിച്ചു.{{sfnp|പാഠാവലി X|1997|pp=7{{ndash}}13|loc=സി. വി. യുടെ മാനസപുത്രി}} * '''സർവ്വകലാശാല പാഠ്യപദ്ധതി ''' {{ndash}} [[കണ്ണൂർ സർവ്വകലാശാല]] (2014), [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല]] (1998, 2009), [[പോണ്ടിച്ചേരി സർവകലാശാല]] (2010), [[കേരള സർ‌വകലാശാല]] (1977, 1991, 1997, 2004{{ndash}}2012) എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മലയാളം ബി. എ പാഠ്യക്രമങ്ങളിൽ പാഠമായി ഈ നോവൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. [[മധുരൈ കാമരാജ് സർവകലാശാല]] (1998-2008), മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല (1991-1992), കേരള സർവകലാശാല (1984, 1977-1992, 2007, 2012, 2013) എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മലയാളം എം.എ പാഠ്യക്രമങ്ങളിൽ നോവലിന്റെ പാഠം നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. [[മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല]] നൽകുന്ന മലയാളം എം. എ പാഠ്യപദ്ധതിയിൽ ഒരു റഫറൻസ് പുസ്തകമമായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.{{sfnmp|എം. സനൽകുമാരൻ|2015|1p=1|ശിവപ്പു. പി.|2015|2p=1|മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല|2015|3p=1|കേരള സർവകലാശാല|2015|4p=1|മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|2015|5p=1|പോണ്ടിച്ചേരി സർവകലാശാല|2010|6p=14}} ===പ്രസക്തി=== [[മലയാള നോവൽ|മലയാളം നോവലു]]കളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ചരിത്രാത്മക നോവലുകളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നത സ്ഥാനം ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിനുണ്ട്.{{sfnp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993|p=42|loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ}} ഈ നോവൽ കാലക്രമേണ പുതിയ വായനക്കാരെയും ഗവേഷകരെയും ആകർഷിക്കുകയും മലയാളത്തിലെ ഏറ്റവും ജനപ്രിയമായ ചരിത്രാത്മക നോവലായി തുടരുകയും, അങ്ങനെ [[മലയാളസാഹിത്യം|മലയാള സാഹിത്]]യത്തിലെ വിശിഷ്ടകൃതികളിൽ ഒന്നായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.{{sfnp|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1992|p=9}} അപ്രതീക്ഷിതമായ സാഹസിക സംഭവങ്ങളിലൂടെയും ചരിത്രപരമായ വസ്തുതകളിലൂടെയും യഥാക്രമം [[കാല്പനിക സാഹിത്യം|ധീരോദാത്ത കാല്പനികത]], [[യഥാതഥ്യപ്രസ്ഥാനം|യഥാതഥ്യം]] എന്നിവ സംയോജിപ്പിച്ചു കൊണ്ടു രചയിതാവിന്റെ പിൽകാല ചരിത്രാത്മക നോവലുകള്ളതിനേക്കാൾ മികച്ച ആഖ്യാനത്തിലൂടെ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രസ്തുത നോവലിൽ കാല്പനികാംശങ്ങളും ചരിത്രവും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത് ഇതിൽ അവതരിപ്പിച്ച ഐതിഹ്യങ്ങളെ വിശ്വസനീയവുമാക്കുന്നു.{{sfnmp|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|1997|1p=104|1loc=ചരിത്രനോവൽ{{ndash}}മാർത്താണ്ഡവർമ്മയും അക്ബറും|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010|2p=76|2loc=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ{{ndash}}ഒരു പഠനം|കെ. രാഘവൻപിള്ള|1983|3p=26|കെ. എം. തരകൻ|2005|4pp=49, 51|4loc=ഭാഗം രണ്ട്}} തുടർഭാഗങ്ങളായ ''[[ധർമ്മരാജാ (നോവൽ)|ധർമ്മരാജാ]]'', ''[[രാമരാജാബഹദൂർ]]'' എന്നീ നോലുകൾക്ക് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' നോവലിനു ലഭിച്ച അനുവാചകസ്വീകരണം നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.{{sfnp|കെ. എം. ജോർജ്ജ്|1998|p=96|loc=The Novel [നോവൽ]}} മറ്റു ചരിത്രാത്മക നോവലുകളുടെ വിപണനത്തിലും പ്രസ്തതുത നോവൽ വിഷയമാണ്. ഏറ്റുമാനൂർ സോമദാസന്റെ ''അതിജീവനം'' എന്ന നോവലിന്റെ പരസ്യത്തിൽ ഡിസി ബുക്സ് പറയുന്നത് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ'' എന്ന നോവൽ വായിക്കാത്ത ഒരു മലയാളിയും ഉണ്ടാകില്ല എന്നാണ്.{{sfnp|ഡി. സി. ബുക്സ് ലേഖനകർത്താ.|2013|ps=. സി.വി.രാമൻപിള്ള എഴുതിയ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ എന്ന ചരിത്രാഖ്യായിക വായിക്കാത്ത മലയാളികൾ കാണില്ല. പിൽക്കാലത്ത് മലയാളസാഹിത്യത്തിൽ അത്തരമൊന്ന് ഉണ്ടായിട്ടില്ല.}} ==ഇതും കാണുക== * [[തൃപ്പാപ്പൂർ സ്വരൂപം]] *[[തൃപ്പടിദാനം]] ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|2|group=upper-alpha}} ===ജീവചരിത്രക്കുറിപ്പുകൾ=== {{Reflist|group=lower-roman}} ==അവലംബം== {{reflist}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|2}} * {{cite book|author=വി. നാഗമയ്യ|year=1999|orig-year=1906|title=ദ ട്രാവൻകൂർ സ്റ്റേറ്റ് മാനുവൽ (The Travancore State Manual)|trans-title=തിരുവിതാംകൂർ സംസ്ഥാന സഹായകം|volume=I|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=ഗസറ്റിയേർസ് വകുപ്പ്, [[കേരള സർക്കാർ]]|language=en|ref={{sfnref|നാഗമയ്യ|1906}}}} * {{cite book|author=ഡോ. എ. പി. ഇബ്രാഹിംകുഞ്ഞ്|year=2005|orig-year=1990|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ: ആധുനിക തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഉദയം|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=സാംസ്കാരികപ്രസിദ്ധീകരണ വകുപ്പ്, [[കേരള സർക്കാർ]]|ref={{sfnref|ഇബ്രാഹിംകുഞ്ഞ്|1990}}}} * {{cite book|author=പി. ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|year=1998|orig-year=1879|title=ഹിസ്റ്റൊറി ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ ഫ്രം ദ ഏർള്യസ്റ്റ് ടൈംസ് (History of Travancore from the Earliest Times)|trans-title=ആദിമകാലം തൊട്ടുള്ള തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ചരിത്രം|language=en|url=https://archive.org/details/historyoftravanc0000pshu|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|publisher=ഏഷ്യൻ എഡ്യുക്കേഷണൽ സർവീസസ്|ref={{sfnref|ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|1879}}}} * {{cite book|author=ടി.കെ വേലുപിള്ള|year=1996|orig-year=1940|title=ദ ട്രാവൻകൂർ സ്റ്റേറ്റ് മാനുവൽ (The Travancore State Manual)|trans-title=തിരുവിതാംകൂർ സംസ്ഥാന സഹായകം|volume=II|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=ഗസറ്റിയേർസ് വകുപ്പ്, [[കേരള സർക്കാർ]]|language=en|ref={{sfnref|ടി.കെ വേലുപിള്ള|1940}}}} :* {{cite book|year=1996|orig-year=1325{{ndash}}1872|author=((അജ്ഞാത കർത്താക്കൾ))|editor1=ടി.കെ വേലുപിള്ള|title=ഹിസ്റ്റൊറിക്കൽ ഡോക്കുമെന്റ്സ് (Historical Documents)|trans-title=ചരിത്രാത്മക രേഖകൾ|ref={{sfnref|മതിലകം രേഖകൾ|1996}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|edition=ഡെഫിനിറ്റീവ് വേരിയോറം|year=1992|orig-year=1891|publisher=[[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location=കോട്ടയം|isbn=8171301304|ref={{harvid|ഡെഫിനിറ്റീവ് വേരിയോറം|1992}}}} :* {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|edition=ഡെഫിനിറ്റീവ് വേരിയോറം പുനഃപരിശോധിത|year=2009|orig-year=1891|ref={{harvid|ഡെഫിനിറ്റീവ് വേരിയോറം പുനഃപരിശോധിതം|2009}}}} ::* {{cite book|author1=പ്രൊഫ. എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|author-link1=എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|author2=പ്രൊഫ. വി. ആനന്ദക്കുട്ടൻനായർ|author-link2=വി. ആനന്ദക്കുട്ടൻ നായർ|year=2009|orig-year=1983|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ: ചരിത്രവും കല്പനയും|ref={{sfnref|''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ: ചരിത്രവും കല്പനയും''|2009}}}} ::* {{cite book|author1=പ്രൊഫ. എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|author-link1=എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|author2=പ്രൊഫ. വി. ആനന്ദക്കുട്ടൻനായർ|author-link2=വി. ആനന്ദക്കുട്ടൻ നായർ|year=2009|orig-year=1983|title=കഥാകാലം; സംഭവസ്ഥലങ്ങൾ|ref={{sfnref|''കഥാകാലം; സംഭവസ്ഥലങ്ങൾ''|2009}}}} ::* {{cite book|author1=ഡോ. കെ. രാഘവൻപിള്ള|author-link1=കെ. രാഘവൻപിള്ള|title=സി വി യുടെ ചരിത്രാഖ്യായികകൾക്ക് ഒരാമുഖം|orig-year=1983|year=2009|ref={{sfnref|കെ. രാഘവൻപിള്ള|1983}}}} ::* {{cite book|author=ഡോ. പി. വേണുഗോപാലൻ|title=സൂചിതസാഹിത്യകൃതികൾ - ഒരു പഠനം|year=2009|orig-year=1992|ref={{sfnref|''സൂചിതസാഹിത്യകൃതികൾ''|2009}}}} ::* {{cite book|author=ഡോ. പി. വേണുഗോപാലൻ|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ: സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും|year=2009|orig-year=1992|ref={{sfnref|''സൃഷ്ടിയും സ്വരൂപവും''|2009}}}} ::* {{cite book|author=ഡോ. പി. വേണുഗോപാലൻ|title=വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ|year=2009|orig-year=1992|ref={{sfnref|''വ്യാഖ്യാനക്കുറിപ്പുകൾ''|2009}}}} ::* {{cite book|author=ഡി.സി. കിഴക്കേമുറി|author-link1=ഡി.സി. കിഴക്കേമുറി|title=പ്രസാധകക്കുറിപ്പ്|year=2009|orig-year=1992|ref={{sfnref|ഡി.സി. കിഴക്കേമുറി|1992}}}} ::* {{cite book|author=ഡോ. അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|author-link1=കെ. അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|title=ശതാബ്ദി പ്രശസ്തി|year=2009|orig-year=1992|ref={{sfnref|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1992}}}} * {{cite book|editor1=പ്രൊഫ. പന്മന രാമചന്ദ്രൻ നായർ|editor1-link=പന്മന രാമചന്ദ്രൻ നായർ|year=2013|title=സി. വി. പഠനങ്ങൾ|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=പി. കെ. പരമേശ്വരൻനായർ മെമ്മോറിയൽ ട്രസ്റ്റ്|isbn=9788124019566|ref=none}} :* {{cite book|author=ഡോ. എം.ജി. ശശിഭൂഷൺ|author-link1=എം.ജി. ശശിഭൂഷൺ|year=2013|title=പെരുന്തച്ചന്റെ ബലിഷ്ഠശില്പങ്ങൾ|ref={{sfnref|എം. ജി. ശശിഭൂഷൺ|2013}}}} :* {{cite book|author=ഡോ. എൻ. രാജൻ നായർ|title=സി. വി. നോവലുകൾ അരങ്ങത്ത്|year=2013|ref={{sfnref|എൻ. രാജൻ നായർ|2013}}}} :* {{cite book|author=ഡോ. എൻ. അജിത്കുമാർ|year=2013|title=ജനകീയസംസ്കാരം|ref={{sfnref|എൻ. അജിത്കുമാർ|2013}}}} :* {{cite book|author=ഡോ. പൂജപ്പുര കൃഷ്ണൻ നായർ|year=2013|title=രസാവിഷ്കരണം സി.വി.നോവലുകളിൽ|ref={{sfnref|പൂജപ്പുര കൃഷ്ണൻ നായർ|2013}}}} :* {{cite book|author=ഡോ. ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|year=2013|title=ദേശചരിത്രം സി.വി.യുടെ നോവലുകളിൽ|ref={{sfnref|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2013}}}} :* {{cite book|author=ആർ. രാമചന്ദ്രൻ നായർ ഐ ഏ എസ്|year=2013|title=രാജനീതിയും പ്രജാധർമ്മവും|ref={{sfnref|ആർ. രാമചന്ദ്രൻ നായർ|2013}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|title=മാൎത്താണ്ഡവൎമ്മാ|year=1891|publisher=സി.വി. രാമൻപിള്ള|location=തിരുവനന്തപുരം|edition=പ്രഥമ|ref={{sfnref|പ്രഥമ പതിപ്പ്|1891}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|title=മാൎത്താണ്ഡവൎമ്മ|orig-year=1891|year=1971|publisher=കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ.|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|കമലാലയ പതിപ്പ്|1971}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|title=മാൎത്താണ്ഡവൎമ്മ|year=1973|orig-year=1891|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|എസ്പിസിഎസ് പതിപ്പ്|1973}}}} :* {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|title=മാൎത്താണ്ഡവൎമ്മ|year=1991|orig-year=1891|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|എസ്പിസിഎസ് പതിപ്പ്|1991}}}} * {{cite book|author=ഡോ. ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|author-link1=ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|year=2010|orig-year=1982|title=ആദ്യകാല മലയാളനോവൽ|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2010}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|year=1983|orig-year=1891|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|publisher=പൂർണ്ണ പബ്ലിക്കേഷൻസ്|location=കോഴിക്കോട്|ref={{sfnref|പൂർണ്ണ പതിപ്പ്|1983}}}} :* {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|orig-year=1891|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|year=2009|publisher=പൂർണ്ണ പബ്ലിക്കേഷൻസ്|location=കോഴിക്കോട്|ref={{sfnref|പൂർണ്ണ പതിപ്പ്|2009}}}} ::* {{cite book|author=ഹരിദേവൻ|title=ഭൂമിക|year=2009|orig-year=1983|ref={{sfnref|ഹരിദേവൻ|1983}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|year=1999|orig-year=1891|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|location=തൃശൂർ|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=8176900001|ref={{sfnref|കേസാ പതിപ്പ്|1999}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|year=1983|orig-year=1891|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|publisher=ലിറ്റിൽ പ്രിൻസ് പബ്ലിക്കേഷൻസ്|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|വേരിയോറം പതിപ്പ്|1983}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|year=2009|orig-year=1891|series=മലയാളം ക്ലാസിക്സ്|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|publisher=രചന ബുക്സ്|location=കൊല്ലം|ref={{sfnref|രചന പതിപ്പ്|2009}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|year=2013|orig-year=1891|series=നോവൽ പഴമ|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|publisher=ചിന്ത പബ്ലിഷേർസ്|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|ചിന്ത പതിപ്പ്|2013}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|year=2016|orig-year=1891|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|publisher=ലാൽ ബുക്സ്|location=തൃശൂർ|ref={{sfnref|ലാൽ പതിപ്പ്|2016}}}} * {{cite book|author=ഒ. കൃഷ്ണപിള്ള|title=മാര്ത്താണ്ട വര്മാ (மார்த்தாண்ட வர்மா)|trans-title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|year=1954|publisher=കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ.|location=തിരുവനന്തപുരം|language=ta|ref={{sfnref|ഒ. കൃഷ്ണപിള്ള.|1954}}}} * {{cite book|author=ബി.കെ. മേനോൻ|title=മാർതാണ്ഡ വർമാ (Marthanda varma)|trans-title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|language=en|year=1936|publisher=കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ.|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|ബി. കെ. മേനോൻ|1936}}}} :* {{cite book|author=ബി.കെ. മേനോൻ|title=മാർതാണ്ഡ വർമാ (Marthanda varma)|trans-title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|language=en|year=1998|orig-year=1936|edition=പുനഃപരിശോധിത|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|ref={{sfnref|ബി. കെ. മേനോൻ|1998}}}} ::* {{cite book|author=പ്രേമാ ജയകുമാർ|title=ഫോർവർഡ് (Foreword)|trans-title=മുഖവുര|year=1998|language=en|ref={{sfnref|പ്രേമാ ജയകുമാർ.|1998}}}} * {{cite book|author=ആർ. ലീലാദേവി|author-link1=ആർ. ലീലാദേവി|title=മാർതാണ്ഡ വർമാ (Marthanda varma)|trans-title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|language=en|year=1984|orig-year=1979|publisher=സ്റ്റെർലിംഗ് പേപ്പർബാക്സ്|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|ref={{sfnref|ലീലാദേവി|1979}}}} * {{cite journal|author=കുന്നുകുഴി കൃഷ്ണൻകുട്ടി|year=1990|title=മാർതാണ്ഡ വർമാ (मार्ताण्ड वर्मा)|trans-title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|journal=കേരൾജ്യോതി|issue=3|volume=XXV|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=കേരള ഹിന്ദി പ്രചാർ സഭ|language=hi|ref={{sfnref|കുന്നുകുഴി കൃഷ്ണൻകുട്ടി.|1990}}}} * {{cite book|author=പി. പത്മനാഭൻ തമ്പി|title=മാര്ത്താണ്ട വര്മ്മാ (மார்த்தாண்ட வர்ம்மா)|trans-title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|year=2007|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|isbn=978-8126016587|language=ta|ref={{sfnref|പത്മനാഭൻതമ്പി|2007}}}} * {{cite book|author=കണ്ണൻ ജനാർദ്ദനൻ|author-link1=കുന്നത്ത് ജനാർദ്ദന മേനോൻ|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|edition=സംക്ഷിപ്ത.|year=1964|publisher=കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ.|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|കണ്ണൻ ജനാർദ്ദനൻ.|1964}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|year=1994|orig-year=1913|title=ധർമ്മരാജാ|location=കോട്ടയം|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|ref={{sfnref|''ധർമ്മരാജാ''|1994}}}} * {{cite book|author=സി.വി. രാമൻപിള്ള|author-link1=സി.വി. രാമൻപിള്ള|year=2009|orig-year=1918|title=രാമരാജാബഹദൂർ|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|''രാമരാജാബഹദൂർ''|2009}}}} * {{cite book|author=ഡോ. അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|author-link1=കെ. അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|title=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|series=Malalyalam Men of Letters [മലയാള അക്ഷരനായകന്മാർ]|year=1993|publisher=പ്രസിദ്ധീകരണവകുപ്പ്, [[കേരള സർ‌വകലാശാല]]|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ|1993}}}} * {{cite book|author=എസ്. ഗുപ്തൻ നായർ|author-link1=എസ്. ഗുപ്തൻ നായർ|title=സി. വി. രാമൻപിള്ളൈ (C. V. Raman Pillai)|trans-title=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|language=en|edition=പ്രഥമ|year=1992|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|ref={{sfnref|ഗുപ്തൻ നായർ|1992}}}} :* {{cite book|author=((അജ്ഞാത കർത്താവ്))|editor1=എസ്. ഗുപ്തൻ നായർ|editor-link1=എസ്. ഗുപ്തൻ നായർ|title=അപ്പന്റിക്സ് I: എഡിറ്റോറിയൽ ഫ്രം ദ ഹിന്ദു, ഡേറ്റട് ഡിസംബർ 21, 1891 (Appendix I: Editorial from THE HINDU, dated December 21, 1891)|trans-title=അനുബന്ധം 1: 1891 ഡിസംബർ 21-ന് ദ ഹിന്ദു-വിലെ പത്രാധിപലേഖനം|year=1992|orig-year=1891|ref={{sfnref|പത്രാധിപലേഖനം ''ദ ഹിന്ദു''|1891}}}} * {{cite book|author=എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻ നായർ|year=1951|title=സാക്ഷാൽ സി. വി.|publisher=കമലാലയ ബുക്ക് ഡിപ്പോ.|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|എൻ. ബാലകൃഷ്ണൻനായർ|1951}}}} * {{cite book|author=പി.കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|author-link1=പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|year=1959|orig-year=1948|title=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=കേരള സാഹിത്യ സഹകരണ സംഘം|ref={{sfnref|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|1959}}}} * {{cite book|author=പി.കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|author-link1=പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|year=2014|orig-year=1948|title=സി. വി. രാമൻ പിള്ള|location=തൃശൂർ|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|ref={{sfnref|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2014}}}} * {{cite book|author=മലയൻകീഴ് ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|year=2007|title=ജി. പി. പിള്ള മഹാത്മാഗാന്ധിക്ക് മാർഗദർശിയായ മലയാളി|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=വിവര പൊതുജനസമ്പർക്ക വകുപ്പ്, കേരളം|ref={{sfnref|മലയൻകീഴ് ഗോപാലകൃഷ്ണൻ.|2007}}}} * {{cite journal|author=കെ.ആർ. പരമേശ്വരൻപിള്ള|journal=ആത്മപോഷിണി|title=സി. വി. രാമൻപിള്ള അവർകളുടെ നോവലെഴുത്ത്|volume=XI|issue=9|location=കുന്ദംകുളം|publisher=അക്ഷരരത്നപ്രകാശിക|year=1921|ref={{sfnref|കെ. ആർ. പരമേശ്വരൻപിള്ള|1921}}}} * {{cite book|author=ഒ. ചന്തുമേനോൻ|author-link1=ഒ. ചന്തുമേനോൻ|title=ഇന്ദുലേഖ|year=1995|orig-year=1890|publisher=[[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|ചന്തുമേനോൻ|1890}}}} * {{cite book|author=കെ.ആർ. എളങ്കത്ത്|year=1974|title=ദിവാൻ നാണു പിള്ളൈ ബയോഗ്രഫി വിത് ഹിസ് സെലക്ട് റൈറ്റിംഗ്സ് ആന്റ് ലെറ്റേർസ് (Dewan Nanoo Pillay Biography with his select writings and letters)|trans-title=ദിവാൻ നാണുപിള്ള ജീവചരിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുത്ത രചനകളും കത്തുകളും സഹിതം|location=നെയ്യൂർ-വെസ്റ്റ്|publisher=ദിവാൻ നാണുപിള്ള മെമ്മോറിയൽ റീഡിംഗ് റൂം|language=en|ref={{sfnref|കെ. ആർ. എളങ്കത്ത്|1974}}}} :* {{cite book|author=എൻ. നാണുപിള്ള|author-link1=എൻ. നാണുപിള്ള|year=1974|orig-year=1886|language=en|editor1=കെ.ആർ. എളങ്കത്ത്|title=ദ സ്കെച്ച് ഓഫ് പ്രോഗ്രസ്സ് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ (The Sketch of Progress of Travancore)|trans-title=തിരുവിതാംകൂർ പുരോഗതിയുടെ രൂപരേഖ|ref={{sfnref|എൻ. നാണുപിള്ള|1886}}}} * {{cite book|author=കെ.എസ്. കൃഷ്ണൻ|year=1991|orig-year=1988|title=സി. വി. ചരിത്രാഖ്യായികകളിലൂടെ|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|കെ. എസ്. കൃഷ്ണൻ|1991}}}} * {{cite book|author=ഡോ. ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|author-link1=ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|year=2009|orig-year=1996|title=നോവൽ സി. വി. മുതൽ ബഷീർ വരെ|location=തൃശൂർ|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|ref={{sfnref|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|2009}}}} * {{cite book|author=റോബിൻ ജെഫ്രി|author-link1=റോബിൻ ജെഫ്രി|year=2014|orig-year=1976|title=ദ ഡിക്ലൈൻ ഓഫ് നായർ ഡോമിനൻസ്: സൊസൈറ്റി ആന്റ് പൊളിറ്റിക്സ് ഇൻ ട്രാവൻകൂർ, 1847-1908 (The Decline of Nair Dominance: Society and Politics in Travancore, 1847-1908)|trans-title=നായർ മേൽകോയ്മയുടെ അപചയം: തിരുവിതാംകൂറിലെ സമൂഹം പിന്നെ രാഷ്ട്രീയം, 1847-1908|language=en|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|publisher=മനോഹർ പബ്ലിഷേർസ് ഡിസ്ട്രിബ്യൂട്ടേർസ്|isbn=9789350980347|ref={{sfnref|റോബിൻ ജെഫ്രി.|2014}}}} * {{cite book|author1=ബി.പി. മഹാപത്ര|author2=പി. പദ്മനാഭ|author3=ഗ്രാന്റ് ഡി. മൿകോണൽ|author4=വി.എസ്. വർമ്മ|title=കോൺസ്റ്റിറ്റ്യൂഷ്ണൽ ലാംഗ്വേജസ് (Constitutional languages)|trans-title=ഭരണഘടനാപരമായ ഭാഷകൾ|series=ദ റിട്ടൻ ലാംഗ്വേജസ് ഓഫ് ദ വേൾഡ്: എ സർവേ ഓഫ് ദ ഡിഗ്രി ആന്റ് മോഡ്സ് ഓഫ് യൂസ്. ഇൻഡ്യ|volume=II|year=1989|publisher=[[:fr:Les Presses de l'Université Laval|ലെപ്രസ്സ് ഡി റുണിവർസിറ്റി ലവാൽ]]|location=ക്യൂബെക്|isbn=9782763771861|ref={{sfnref|ബി. പി. മഹാപത്ര|പി. പദ്മനാഭ|ഗ്രാന്റ് ഡി. മൿകോണൽ|വി. എസ്. വർമ്മ|1989}}}} * {{cite book|author=ശിശിർ കുമാർ ദാസ്|title=എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലിറ്റ്റേച്ചർ: 1800-1910, വെസ്റ്റേൺ ഇമ്പാക്റ്റ്: ഇന്ത്യൻ റെസ്പോൺസസ് (A History of Indian Literature: 1800-1910, Western Impact: Indian Responses)|trans-title=ഭാരതീയസാഹിത്യത്തിന്റെ ഒരു ചരിത്രം: 1800-1910, പാശ്ചാത്യ പ്രഭാവം: ഭാരതീയപ്രതികരണങ്ങൾ|edition=പുനഃമുദ്രിത|series=ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇൻഡ്യൻ ലിറ്റ്റേച്ചർ|volume=I|orig-year=1991|year=2005|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|language=en|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|isbn=9788172010065|ref={{sfnref|ശിശിർ കുമാർദാസ്|2005}}}} * {{cite web|url=http://www.financialexpress.com/article/industry/jobs/gujarats-last-rajput-king-karan-ghelo-a-kings-life/91058/|title=ഗുജറാത്ത്സ് ലാസ്റ്റ് രജപുത് കിംഗ് കരൺ ഘേലൊ: എ കിംഗ്സ് ലൈഫ് (Gujarat's Last Rajput King Karan Ghelo: A king's life)|trans-title=ഗുജറാത്തിന്റെ അവസാന രജപുത്രരാജാ കരൺ ഘേലൊ : ഒരു രാജാവിന്റെ ജീവിതം|author=അനിരുദ് വൊഹറ|date=2015-06-28|series=ഇൻഡസ്റ്റ്രി|publisher=[[ദ ഫിനാൻഷ്യൽ എക്സ്പ്രസ് (ഇന്ത്യ)|ദ ഫിനാൻഷ്യൽ എക്സ്പ്രസ്]]|language=en|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|access-date=2015-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310110159/http://www.financialexpress.com/article/industry/jobs/gujarats-last-rajput-king-karan-ghelo-a-kings-life/91058/|archive-date=2016-03-10|ref={{sfnref|അനിരുദ് വൊഹറ.|2015}}}} * {{cite web|url=http://www.caravanmagazine.in/vantage/fine-balance-nandshankar-karan-ghelo-downfall-gujarat-last-rajput-ruler|title=എ ഫൈൻ ബാലൻസ്: നന്ദാശങ്കർസ് ''കരൺ ഘേലൊ'' ആന്റ് ദ ഡൗൺഫാൾ ഓഫ് ഗുജറാത്ത്സ് ലാസ്റ്റ് രജപുത് റൂളർ(A Fine Balance: Nandshankar's ''Karan Ghelo'' and the Downfall of Gujarat's Last Rajput Ruler)|trans-title=ഒരു സൂക്ഷ്മസമീകരണം: നന്ദാശങ്കറിന്റെ ''കരൺ ഘേലൊ'' പിന്നെ ഗുജറാത്തിലെ അവസാന രജപുത്രരാഭരണകർത്താവിന്റെ പതനവും|author=രാധികാ ഹെർസ്ബെർഗർ|date=2015-07-19|series=വാന്റേജ്|publisher=[[ദ കാരവാൻ]]|language=en|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|access-date=2015-10-26|ref={{sfnref|രാധികാഹെർസ്ബെർഗർ|2015}}}} * {{cite book|author=ശ്രീപദ് ഡിയോ|editor1=നളിനി നടരാജൻ|editor2=ഇമ്മാനുവൽ സമ്പത്ത് നെൽസൻ|title=ഹാന്റ്ബുക്ക് ഓഫ് ട്വന്റിയത്ത്-സെഞ്ചുറി ലിറ്റ്റേച്ചേർസ് ഓഫ് ഇൻഡ്യ (Handbook of Twentieth-Century Literatures of India)|url=https://archive.org/details/handbookoftwenti0000unse|trans-title=ഭാരതത്തിലെ ഇരുപതാംനൂറ്റാണ്ട് സാഹിത്യങ്ങളുടെ കൈപുസ്തകം|year=1996|publisher=ഗ്രീൻവുഡ് പ്രസ്സ്|location=വെസ്റ്റ്പോർട്ട്, കണക്റ്റിക്കട്ട് |language=en|isbn=9780313287787|ref={{sfnref|ശ്രീപദ്ഡിയോ|1996}}}} * {{cite book|author1=ജെ.കെ. നായൿ|author2=മധുസൂദന പാട്ടി|title=ദ ഹിസ്റ്റൊറിക്കൽ നോവൽ ഇൻ ഒറിയ (The Historical Novel in Oriya)|trans-title=ഒറിയ ഭാഷയിൽ ചരിത്രാത്മക നോവൽ|year=1982|publisher=ശ്രീ ആനന്ദ്മിശ്ര, കട്ടക് സ്റ്റുടന്റ്സ് സ്റ്റോർ|language=en|location=കട്ടക്|ref={{sfnref|ജെ. കെ. നായൿ|മധുസൂദന പാട്ടി|1982}}}} * {{cite book|author1=ജെ.കെ. സമാൽ|author2=പി.കെ. നായൿ|title=മേക്കേർസ് ഓഫ് മോഡേൺ ഒറീസ (Makers of Modern Orissa)|trans-title=ആധുനിക ഒറീസയുടെ സൃഷ്ടാക്കൾ|year=1996|publisher=അഭിനവ് പബ്ലിക്കേഷൻസ്|language=en|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|isbn=9788170173229|ref={{sfnref|ജെ. കെ. സമാൽ|പി. കെ. നായൿ|1996}}}} * {{cite web|url=http://www.bzu.edu.pk/jrlanguages/Vol-1%202001/Farida%20Yousaf-4.pdf|title=സ്കോട്ട് ആന്റ് ശരർ: എ സ്റ്റഡി ഓഫ് കോമൺ ആസ്പെക്ട്സ് ഓഫ് ഹിസ്റ്റൊറിക്കൽ തീംസ് (Scott and Sharar: A study of Common Aspects of Historical Themes)|trans-title=സ്കോട്ടും ശരറും: ചരിത്രാത്മക പ്രമേയങ്ങളിലെ പൊതു ഭാവങ്ങുടെ ഒരു പഠനം|author=ഫരീദാ യൂസഫ്|year=2001|work=ഫാക്കൾട്ടി ഓഫ് ലാംഗ്വേജസ് & ഇസ്ലാമിൿ സ്റ്റഡീസ്|series=ജേർണൽ ഓഫ് റിസർച്ച്|publisher=ബഹാഉദ്ദീൻ സക്കറിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|language=en|location=മുൽത്താൻ|access-date=2015-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20101029194015/http://bzu.edu.pk/jrlanguages/Vol-1%202001/Farida%20Yousaf-4.pdf|archive-date=2010-10-29|ref={{sfnref|ഫരീദായൂസഫ്|2001}}}} * {{cite book|editor=കെ.എം. ജോർജ്ജ്|editor1-link=കെ.എം. ജോർജ്ജ് (എഴുത്തുകാരൻ)|title=മോഡേൺ ഇൻഡ്യൻ ലിറ്റ്റേച്ചർ, ആൻ ആന്തോളജി: സർവേയ്സ് ആന്റ് പോയംസ് (Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and Poems)|trans-title=ആധുനിക ഭാരതീയസാഹിത്യം, സമാഹാരം : സമീക്ഷകൾ പിന്നെ കവിതകൾ|series=മോഡേൺ ഇൻഡ്യൻ ലിറ്റ്റേച്ചർ, ആന്തോളജി|volume=I|year=1992|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|language=en|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|isbn=9788172013240|ref=none}} :* {{cite book|author=കെ. നരസിംഹ മൂർത്തി|year=1992|title=മോഡേൺ കന്നഡ ലിറ്റ്റേച്ചർ (Modern Kannada Literature)|trans-title=ആധുനിക കന്നഡ സാഹിത്യം|language=en|ref={{sfnref|കെ. നരസിംഹമൂർത്തി|1992}}}} :* {{cite book|author=നീല പത്മനാഭൻ|author1-link=നീല പത്മനാഭൻ|title=മോഡേൺ തമിഴ് ലിറ്റ്റേച്ചർ (Modern Tamil Literature)|trans-title=ആധുനിക തമിഴ് സാഹിത്യം|year=1992|language=en|ref={{sfnref|നീല പത്മനാഭൻ.|1992}}}} * {{cite book|author=വി.വി. യാൾ നരസിംഹറാവു|title=ചിലകമർത്തി ലക്ഷ്മി നരസിംഹം (Chilakamarti Lakshmi Narasimham)|trans-title=ചിലകമർത്തി ലക്ഷ്മി നരസിംഹം|series=Makers of Indian literature (മേക്കേർസ് ഓഫ് ഇൻഡ്യൻ ലിറ്റ്റേച്ചർ)|year=1993|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|language=en|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|isbn=9788172014995|ref={{sfnref|വി. വി. യാൾ നരസിംഹറാവു|1993}}}} * {{cite book|author=പെരുന്ന കെ.എൻ. നായർ|editor1=പി. എ. വാര്യർ|editor1-link=പി.എ. വാരിയർ|editor2=ഡി. സി. കിഴക്കേമുറി|editor2-link=ഡി.സി. കിഴക്കേമുറി|year=1984|series=മഹച്ചരിതമാല|number=141|title=കുളക്കുന്നത്തു രാമമേനോൻ മാളിയമ്മാവു കുഞ്ഞുവറീത് എസ്. ടി. റെഡ്യാർ എ. കെ. ടി. കെ. എം. തോമസ് പോൾ എം. ജെ. തോമസ്|location=കോട്ടയം|publisher=കൈരളി ചിൾഡ്രൻസ് ബുക്ക് ട്രസ്റ്റ്|ref={{sfnref|പെരുന്ന കെ. എൻ. നായർ|1984}}}} * {{cite book|author=ശിശിർ കുമാർ ദാസ്|year=2006|orig-year=1995|volume=II|edition=പുനഃമുദ്രിത|series=ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇൻഡ്യൻ ലിറ്റ്റേച്ചർ|title=എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇന്ത്യൻ ലിറ്റ്റേച്ചർ: 1911-1956, സ്ട്രഗിൾ ഫോർ ഫ്രീഡം : ട്രൈംഫ് ആന്റ് ട്രാജഡി (A History of Indian Literature: 1911-1956, Struggle for Freedom : Triumph and Tragedy)|trans-title=ഭാരതീയസാഹിത്യത്തിന്റെ ഒരു ചരിത്രം: 1911-1956, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുള്ള യത്നം : വിജയവും ദുരന്തവും|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|language=en|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|isbn=9788172017989|ref={{sfnref|ശിശിർ കുമാർദാസ്|2006}}}} * {{cite book|author=പി.കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|author-link1=പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|year=2010|orig-year=1958|edition=12-ാമത്|title=മലയാള സാഹിത്യചരിത്രം|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|ref={{sfnref|പി. കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ|2010}}}} * {{cite book|author=എം.പി. പോൾ|author-link1=എം.പി. പോൾ|title=നോവൽസാഹിത്യം|edition=പ്രഥമ പൂർണ്ണ|year=1991|orig-year=1930|publisher=പൂർണ്ണ പബ്ലിക്കേഷൻസ്|location=കോഴിക്കോട്|ref={{sfnref|എം. പി. പോൾ|1991}}}} * {{cite news|title=സെമിനാർ ഇൻ മെമ്മറി ഓഫ് അപ്പു നെടുങ്ങാടി (Seminar in memory of Appu Nedungadi)|trans-title=അപ്പു നെടുങ്ങാടിയുടെ അനുസ്മരണയിൽ ചർച്ചായോഗം|author=((ഔദ്യോഗിക ലേഖനകർത്താ.))|date=2010-10-05|work=കേരള|publisher=[[ദ ഹിന്ദു]]|language=en|location=പാലക്കാട്|ref={{sfnref|ഹിന്ദു ലേഖനകർത്താ.|2010}}}} * {{cite news|title=തൂർ ദ് ഫർസ് ഇൻ കോഴിക്കോട് (Tours de force in Kozhikode)|trans-title=കോഴിക്കോട്ടെ കരുത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ|author=പി. അണിമ|date=2012-01-31|work=എഡിറ്റോറിയൽ ഫീച്ചേർസ്|publisher=[[ദ ഹിന്ദു]]|language=en|location=കോഴിക്കോട്|ref={{sfnref|പി. അണിമ.|2012}}}} * {{cite journal|author=ഡോ. ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|author-link1=ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|title=ട്രഷേർസ് ഓഫ് മലയാളം ലിറ്റ്റേച്ചർ ഫ്രം യൂറോപ്പ് (Treasures of Malayalam Literature from Europe)|trans-title=മലയാള സാഹിത്യത്തിന്റെ യൂറോപ്പിൽ നിന്നുള്ള നിധികൾ|journal=ഇൻഡ്യൻ ലിറ്റ്റേച്ചർ|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|language=en|year=1981|volume=24|issue=4|ref={{sfnref|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|1981}}}} * {{cite encyclopedia|url=http://www.the-laws.com/Encyclopedia/Browse/Case?CaseId=116791762000|title=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക കോഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റി ലിമിറ്റഡ് വേഴ്സസ് കമലാലയ പ്രിന്റിംഗ് വർക്സ് ആന്റ് ബുക്ക് ഡപ്പോ (Sahithya Pravarthaka Cooperative Society Ltd Vs. Kamalalaya Printing Works And Book Depot)|trans-title=സാഹിത്യ പ്രവർത്തക കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റി ലിമിറ്റഡ് എതിർത്ത് കമലാലയ പ്രിന്റിംഗ് വർക്സ് ആന്റ് ബുക്ക് ഡപ്പോ|encyclopedia=എൻസൈക്ലോപീഡിയ|publisher=റീജന്റ് കമ്പ്യൂട്രോണിക്സ് പ്രൈ. ലി.|language=en|location=അഹമ്മദാബാദ്|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421142139/http://www.the-laws.com/Encyclopedia/Browse/Case?CaseId=116791762000|archive-date=2015-04-21|access-date=2015-04-21|ref={{sfnref|''എൻസൈക്ലോപീഡിയ''|2015}}}} * {{cite book|author=ഡോ. കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|year=2005|orig-year=1986|title=ചരിത്രനോവൽ മലയാളത്തിൽ|location=തൃശൂർ|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=8176900869|ref={{sfnref|കൽപറ്റ ബാലകൃഷ്ണൻ|2005}}}} * {{cite book|author=ഡോ. ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|author-link1=ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|year=1997|orig-year=1984|title=മലയാളനോവൽ പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ|publisher=സാംസ്കാരിക പ്രസിദ്ധീകരണ വകുപ്പ്, കേരള സർക്കാർ|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|ജോർജ്ജ് ഇരുമ്പയം|1997}}}} * {{cite book|author=പ്രൊഫ. തുമ്പമൺ തോമസ്|author-link1=തുമ്പമൺ തോമസ്|year=1992|title=മലയാളനോവലിൽ ഒരു പുനഃപരിശോധന|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|തുമ്പമൺ തോമസ്|1992}}}} * {{cite book|author=പ്രൊഫ. കെ. എം. തരകൻ|author-link1=കെ.എം. തരകൻ|year=2005|orig-year=1978|title=മലയാള നോവൽ സാഹിത്യ ചരിത്രം|location=തൃശൂർ|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=8176900788|ref={{sfnref|കെ. എം. തരകൻ|2005}}}} * {{cite book|author=ഡോ. എ. എം. വാസുദേവൻപിള്ള|title=നോവലും രാഷ്ട്രീയവും|year=1991|location=തൃശൂർ|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|ref={{sfnref|എ. എം. വാസുദേവൻപിള്ള|1991}}}} * {{cite book|author=ഡോ. ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|author-link1=ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|year=2010|orig-year=1994|title=നോവൽസാഹിത്യപഠനങ്ങൾ|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=മാളുബെൻ പബ്ലിക്കേഷൻസ്|isbn=9788187480655|ref={{sfnref|ഡി. ബെഞ്ചമിൻ|2010}}}} * {{cite book|author=സി. ശ്രീകണ്ഠക്കുറുപ്പ്|year=2007|title=സി.വി. മനസ്സും കലയും|publisher=ദ ബുക്ക് ഡൈജസ്റ്റ്|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|സി. ശ്രീകണ്ഠക്കുറുപ്പ്.|2007}}}} * {{cite book|author=പ്രൊഫ. എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|author-link1=എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|year=2011|orig-year=1986|title=പ്രതിപാത്രം ഭാഷണഭേദം|location=കോട്ടയം|publisher=[[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|isbn=978-8171303946|ref={{sfnref|എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|2011}}}} * {{cite book|author=ഡോ. ജോർജ്ജ് ഓണക്കൂർ|author-link1=ജോർജ്ജ് ഓണക്കൂർ|year=2013|title=നായക സങ്കല്പം മലയാള നോവലിൽ|location=കോട്ടയം|publisher=അസന്റ് പബ്ലിക്കേഷൻ|ref={{sfnref|ജോർജ്ജ് ഓണക്കൂർ|2013}}}} * {{cite book|author=എസ്. ഗുപ്തൻ നായർ|author-link1=എസ്. ഗുപ്തൻ നായർ|title=ഗദ്യം പിന്നിട്ട വഴികൾ|year=2001|publisher=[[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|ഗുപ്തൻ നായർ|2001}}}} * {{cite book|author=ഡോ. വി. ആർ. പ്രബോധചന്ദ്രൻ|author-link1=വി.ആർ. പ്രബോധചന്ദ്രൻ നായർ|year=2003|title=ശൈലീഭംഗികൾ|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=[[കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]]|ref={{sfnref|വി. ആർ. പ്രബോധചന്ദ്രൻ|2003}}}} * {{cite book|author=എം.പി. പോൾ|author-link1=എം.പി. പോൾ|title=സാഹിത്യവിചാരം|edition=പ്രഥമ ലിപി|year=2005|publisher=ലിപി പബ്ലിക്കേഷൻസ്|location=കോഴിക്കോട്|ref={{sfnref|എം. പി. പോൾ|2005}}}} * {{cite book|year=2003|editor1=പ്രൊഫ. ജെ. പദ്മകുമാരി|editor2=കെ.ബി.എം. ഹുസൈൻ|title=വലിയതമ്പി കുഞ്ചുതമ്പി കഥ|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=[[കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]]|ref={{sfnref|ജെ. പദ്മകുമാരി &amp; കെ. ബി. എം. ഹുസൈൻ|2003}}}} * {{cite book|author=കെ.പി. വരദരാജൻ|year=2000|title=തിരുവടി തേചം തിരുപ്പാപ്പൂര് പരമ്പരൈ മാവീരഩ് ശ്രീമത് അഩന്തപത്മനാപഩ് നാടാര് വരലാറു (திருவடி தேசம் திருப்பாப்பூர் பரம்பரை மாவீரன் ஶ்ரீமத் அனந்தபத்மநாபன் நாடார் வரலாறு)|trans-title=തിരുവടി ദേശം തൃപ്പാപൂർ പരമ്പരയിലെ മഹാവീരൻ ശ്രീമദ് അനന്തപത്മനാഭൻ നാടാർ ചരിത്രം|language=ta|location=കാട്ടാത്തുറ|publisher=അനന്തപത്മനാഭൻ ട്രസ്റ്റ്|ref={{sfnref|കെ. പി. വരദരാജൻ|2000}}}} * {{cite book|year=2011|editor1=ഡോ. എം. ഇമ്മാനുവൽ|editor2=ഡോ. പി. സർവേശ്വരൻ|title=മാവീരഩ് തളപതി അഩന്തപത്മനാപഩ് (மாவீரன் தளபதி அனந்தபத்மநாபன்)|trans-title=മഹാവീരൻ ദളപതി അനന്തപത്മനാഭൻ|location=നാഗർകോവിൽ|publisher=കൾചറൽ ഹിസ്റ്റൊറിക്കൽ ലിങ്ക്യുസ്റ്റിക്ക് ഇന്ഡിജെനസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ, ഇന്ഡ്യ|language=ta|ref=none}} :* {{cite book|author=ആർ. രാധാകൃഷ്ണൻ|year=2011|title=തിരുവടി പരമ്പരൈയില് ഉതിത്ത മാവീരഩ് (திருவடி பரம்பரையில் உதித்த மாவீரன்)|trans-title=തിരുവടി പരമ്പരയിൽ ഉതിർത്ത മഹാവീരൻ|language=ta|ref=none}} :* {{cite book|author=ഡോ. ബി. ശോഭനൻ|year=2011|title=എ നോട്ട് ഓൺ അനന്തപത്മനാഭൻ [A Note on Ananthapadmanabhan]|trans-title=അനന്തപത്മനാഭനെക്കുറിച്ച് ഒരു കുറിപ്പ്|language=en|ref={{sfnref|ബി. ശോഭനൻ|2011}}}} :* {{cite book|author=പാർഥൻ|year=2011|title=അനന്തപത്മനാഭൻ നാടാരും തിരുവിതാംകൂർ നിർമ്മിതിയും|ref={{sfnref|പാർഥൻ.|2011}}}} * {{cite book|year=1982|editor1=ഡോ. പി. സർവേശ്വരൻ|title=ഓട്ടഩ് കതൈ (ஓட்டன் கதை)|trans-title=ഓട്ടൻ കഥ|language=ta|location=മധുര|publisher=മനോ പബ്ലിഷേർസ്|ref={{sfnref|പി. സർവേശ്വരൻ|1982}}}} * {{cite book|editor=ഡോ. തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ|editor1-link=തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ|year=2011|title=ഇരവിക്കുട്ടിപ്പിള്ളപ്പോര് ഒരു പഠനം|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=സാഹിത്യകൈരളി പബ്ലിക്കേഷൻസ്|ref={{sfnref|തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ|2011}}}} * {{cite book|author=വി.വി.കെ. വാലത്ത്|author-link1=വി.വി.കെ. വാലത്ത്|year=1998|title=കേരളത്തിലെ സ്ഥലചരിത്രങ്ങൾ : തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|location=തൃശൂർ|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|ref={{sfnref|വി. വി. കെ. വാലത്ത്|1998}}}} :* {{cite book|author=ശൂരനാട് കുഞ്ഞൻപിള്ള|authorlink1=ശൂരനാട് കുഞ്ഞൻപിള്ള|editor1=വി. വി. കെ. വാലത്ത്|year=1998|orig-year=1992|title=കിഴക്കേ കോട്ടയും പടിഞ്ഞാറേ കോട്ടയും|ref={{sfnref|ശൂരനാട് കുഞ്ഞൻപിള്ള|1992}}}} * {{cite book|author=കെ.എസ്. കൃഷ്ണൻ|year=1993|title=സി വി യുടെ മൂന്നു കഥാപാത്രങ്ങൾ|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|കെ. എസ്. കൃഷ്ണൻ|1993}}}} * {{cite book|author=ഡോ. നടുവട്ടം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|year=2008|title=നാടോടി ചരിത്രക്കഥകൾ|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=മാളുബെൻ പബ്ലിക്കേഷൻസ്|ref={{sfnref|നടുവട്ടം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|2008}}}} * {{cite book|editor1=ഡോ. ബി. സി. ബാലകൃഷ്ണൻ|editor2= കെ. ബി. കർത്താ|editor3=പ്രൊഫ. അലിയം ഭാസ്കരൻനായർ|editor4=കുമാരി. പി. വി. ഓമന|title=സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം|volume=I|year=1994|publisher=സി. വി. രാമൻപിള്ളൈ നാഷ്ണൽ ഫൗണ്ടേഷൻ|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 1|1994}}}} * {{cite book|editor1=ഡോ. ബി. സി. ബാലകൃഷ്ണൻ|editor2=ശ്രീമതി. പി. വി. ഓമന സതീഷ്|title=സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം|volume=II|year=1997|publisher=സി. വി. രാമൻപിള്ളൈ നാഷ്ണൽ ഫൗണ്ടേഷൻ|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 2|1997}}}} * {{cite book|editor1=ഡോ. ബി. സി. ബാലകൃഷ്ണൻ|editor2=ശ്രീമതി. പി. വി. ഓമന സതീഷ്|title=സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം|volume=III|year=2002|publisher=സി. വി. രാമൻപിള്ളൈ നാഷ്ണൽ ഫൗണ്ടേഷൻ|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 3|2002}}}} * {{cite book|editor1=ഡോ. ബി. സി. ബാലകൃഷ്ണൻ|editor2=ശ്രീമതി. പി. വി. ഓമന സതീഷ്|title=സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം|volume=IV|year=2004|publisher=സി. വി. രാമൻപിള്ളൈ നാഷ്ണൽ ഫൗണ്ടേഷൻ|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|''സി. വി. വ്യാഖ്യാനകോശം'' വാള്യം 4|2004}}}} :* {{cite book|author=ഡോ. പി. വേണുഗോപാലൻ|title=അനുബന്ധം 3 : ഉദ്ധരണങ്ങൾ, ഉപാദാനങ്ങൾ|year=2004|ref={{sfnref|പി. വേണുഗോപാലൻ|2004}}}} * {{cite web|author=കെ.എസ്. നാരായണൻ|year=2010|url=http://www.starteller.com/mashinottam.html|title=മഷിനോട്ടം, എ യുണീക്ക് ഡിവിനേറ്ററി പാത്ത് (Mashinottam, A unique Divinatory Path)|trans-title=മഷിനോട്ടം, ഒരു അദ്വിതീയ ദിവ്യപാത|language=en|publisher=എക്സ്പ്രസ്സ് സ്റ്റാർടെല്ലർ|work=ആർടിക്കിൾസ് ഓൺ ആസ്റ്റ്രോളജി|location=ചെന്നൈ|access-date=10 September 2015|ref={{sfnref|കെ. എസ്. നാരായണൻ|2010}}}} * {{cite web|url=http://www.namboothiri.com/articles/some-namboothiri-illams.htm#illam-1|title=Akavoor Mana|trans-title=അകവൂർ മന|author=ഡോ. അകവൂർ നാരായണൻ|editor=പി. വിനോദ് ഭട്ടതിരിപ്പാട്|year=2005|work=Some Namboothiri Illams [ചില നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങൾ]|publisher=നമ്പൂതിരി വെബ്സൈറ്റ്സ് ട്രസ്റ്റ്|location=കോഴിക്കോട്|access-date=2013-06-10|ref={{sfnref|അകവൂർ നാരായണൻ|2005}}}} * {{cite thesis|author=എം. ജനാർദ്ദനൻ|year=2008|title=എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് നായർസ് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ (A History of Nayars of South Travancore)|trans-title=തെക്കൻ തിരുവിതാംകൂറിലെ നായർമാരുടെ ഒരു ചരിത്രം|language=en|type=Ph.D.|publisher=[[മനോന്മണീയം സുന്ദരനാർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]|location=തിരുനെൽവേലി|ref={{sfnref|എം. ജനാർദ്ദനൻ.|2008}}}} * {{cite book|author=ഡോ. പി.വി. വേലായുധൻപിള്ള|title=ആണുങ്ങളില്ലാത്ത കൊറ വല്യകൊറ (സി.വി. നോവലുകൾ ഒരു പുനർവായന)|year=2000|publisher=പ്രഭാതം പ്രിന്റിംഗ് ആന്റ് പബ്ലിഷിംഗ് കമ്പനി|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|പി. വി. വേലായുധൻപിള്ള|2000}}}} * {{cite book|author=ആർ. ലീലാദേവി|authorlink1=ആർ. ലീലാദേവി|title=ഇൻഫ്ലുവൻസ് ഓഫ് ഇംഗ്ലീഷ് ഓൺ മലയാളം നോവൽസ് (Influence of English on Malayalam Novels)|trans-title=മലയാളനോവലുകളിൽ ഇംഗ്ലീഷിന്റെ സ്വാധീനം|language=en|year=1978|publisher=കോളേജ് ബുക് ഹൗസ്|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|ലീലാദേവി|1978}}}} * {{cite book|author=കെ.എം. ജോർജ്ജ്|authorlink1= കെ.എം. ജോർജ്ജ് (എഴുത്തുകാരൻ)|title=വെസ്റ്റേൺ ഇൻഫ്ലുവൻസ് ഓൺ മലയാളം ലാംഗ്വേജ് ആന്റ് ലിറ്റ്റേച്ചർ (Western Influence on Malayalam Language and Literature)|trans-title=മലയാളനോവലുകളിൽ ഇംഗ്ലീഷിന്റെ സ്വാധീനം|language=en|year=1998|orig-year=1972|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|ref={{sfnref|കെ. എം. ജോർജ്ജ്|1998}}}} * {{cite journal|author=ഡോ. തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ|author-link1=തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ|editor1=എം. എസ്. മധുസൂദനൻ|editor2=മഞ്ജു വെള്ളയണി|journal=കേരള കൗമുദി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്|title=വേണാട്ടിലെ യക്ഷികൾ|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=[[കേരളകൗമുദി ദിനപ്പത്രം|കേരളകൗമുദി]]|date=2012-08-22|volume=16|issue=34|ref={{sfnref|തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ|2012}}}} * {{cite book|author=ഉണ്ണായിവാര്യർ|authorlink1=ഉണ്ണായിവാര്യർ|orig-year=1700{{ndash}}1750|year=2003|title=നളചരിതം (ഒന്നാം ദിവസം)|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|ഉണ്ണായിവാര്യർ (ഒന്നാം)|2003}}}} * {{cite book|author=ഉണ്ണായിവാര്യർ|authorlink1=ഉണ്ണായിവാര്യർ|orig-year=1700{{ndash}}1750|year=2001|title=നളചരിതം (രണ്ടാം ദിവസം)|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|ഉണ്ണായിവാര്യർ (രണ്ടാം)|2001}}}} * {{cite book|author=ഉണ്ണായിവാര്യർ|authorlink1=ഉണ്ണായിവാര്യർ|orig-year=1700{{ndash}}1750|year=2007|title=നളചരിതം (മൂന്നാം ദിവസം)|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|ഉണ്ണായിവാര്യർ (മൂന്നാം)|2007}}}} * {{cite book|author=ഉണ്ണായിവാര്യർ|authorlink1=ഉണ്ണായിവാര്യർ|orig-year=1700{{ndash}}1750|year=2003|title=നളചരിതം (നാലാം ദിവസം)|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|ഉണ്ണായിവാര്യർ (നാലാം)|2003}}}} * {{cite book|author=തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|authorlink1=തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|title=ശ്രീമഹാഭാരതം സ്ത്രീപർവ്വം|orig-year=1500{{ndash}}1699|year=1999|publisher=[[സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണ സംഘം]]|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ.|1999}}}} * {{cite book|author=ഡോ. തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ|author-link1=തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ|year=2011|title=വേണാടിന്റെ കഥാഗാനങ്ങൾ|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=സാഹിത്യകൈരളി പബ്ലിക്കേഷൻസ്|ref={{sfnref|തിക്കുറിശ്ശി ഗംഗാധരൻ (കഥാഗാനങ്ങൾ)|2011}}}} * {{cite book|editor1=പ്രൊഫ. ജെ. പദ്മകുമാരി|year=2009|title=തെക്കൻ പാട്ടുകൾ : പാഠവും പഠനവും|location=തൃശൂർ|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|ref={{sfnref|ജെ. പദ്മകുമാരി|2009}}}} * {{cite book|editor1=പി. ഗോവിന്ദപ്പിള്ള|editor1-link=പി. ഗോവിന്ദപ്പിള്ള (ചരിത്രകാരൻ)|year=1917|title=മലയാളത്തിലെ പഴയ പാട്ടുകൾ|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=വിദ്യാവിലാസ പ്രസിദ്ധീകരണശാല|ref={{sfnref|പി. ഗോവിന്ദപ്പിള്ള.|1917}}}} * {{cite book|author=ഡോ. എ. സി. വാസു|year=2009|title=എന്റെ മലയാളം|location=തൃശൂർ|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|ref={{sfnref|എ. സി. വാസു|2009}}}} * {{cite book|author=ജി.ജെ. സുമതി|title=എലെമെന്റ്സ് ഓഫ് ഫാഷൻ ആന്റ് അപ്പാരൽ ഡിസൈൻ (Elements of Fashion and Apparel Design)|trans-title=ബാഹ്യമോടിയുടെയും വസ്ത്രരൂപകല്പനയുടെയും ഘടകങ്ങൾ|language=en|year=2004|orig-year=2002|publisher=ന്യൂ ഏജ് ഇന്റർനാഷ്ണൽ പബ്ലിഷേർസ്|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|ref={{sfnref|ജി. ജെ. സുമതി|2004}}}} * {{cite journal|editor=ആർ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|author=റോസ്കോട്ട് കൃഷ്ണ പിള്ള|author-link1=റോസ്കോട്ട് കൃഷ്ണപിള്ള|year=2013|title=മൈ ഡിയർ അയ്യപ്പജി (My Dear Ayyappaji)|trans-title=എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട അയ്യപ്പഅവർകൾ|journal=മലയാളം ലിറ്റററി സർവ്വേ|language=en|issue=12|location=തൃശൂർ|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|ref={{sfnref|റോസ്കോട്ട് കൃഷ്ണപിള്ള|2013}}}} * {{cite book|author=ഡോ. എം. എം. ബഷീർ|author-link1=എം.എം. ബഷീർ|title=കുട്ടികളുടെ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|series=ബാലസാഹിത്യം|year=1984|publisher=സി. വി. രാമൻപിള്ള നാഷണൽ ഫൗണ്ടേഷൻ|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|എം. എം. ബഷീർ|1984}}}} * {{cite book|author=സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ|author-link1=സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ|year=2003|title=പണ്ടുപണ്ടൊരു മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|series=കേരളദേശം പുസ്‌തകദേശം|location=കോഴിക്കോട്|publisher=ഹരിതം ബുക്‌സ്|isbn=9788192827087}} * {{cite book|author=പ്രൊ. പി. രാമചന്ദ്രൻനായർ|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|edition=ബാലസാഹിത്യം|series=പുനഃരാഖ്യാനപരമ്പര|year=2011|publisher=[[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location=കോട്ടയം|isbn=9788126429806|ref={{sfnref|പി. രാമചന്ദ്രൻനായർ|2011}}}} * {{cite book|author=ഡോ. വി. രാമചന്ദ്രൻ|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|year=2012|publisher=ഡോ. വി. രാമചന്ദ്രൻ|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|വി. രാമചന്ദ്രൻ|2012}}}} * {{Cite comic|writer=രാധാനായർ|artist=എം. മോഹൻദാസ്|editor=[[അനന്ത് പൈ]]|story=A Historical Romance from Kerala [ഒരു ചരിത്രാത്മക കാല്പനിക കഥ കേരളത്തിൽ നിന്ന്]|title=The Legend of Maarthaanda Varma [മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ ഐതിഹ്യം]|issue=346|date=ഡിസംബർ 1985|publisher=ഐബിഎച്ച് പബ്ലിഷേർസ് പ്രൈ. ലി.|location=ബോംബെ|language=en|ref={{sfnref|രാധാനായർ|1985}}}} * {{Cite comic|writer=രാധാനായർ|artist=എം. മോഹൻദാസ്|editor=[[അനന്ത് പൈ]]|story=A Romantic Legend from Kerala [ഒരു കാല്പനിക ഐതിഹ്യം കേരളത്തിൽ നിന്ന്]|title=Maarthaanda Varma [മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]|volume=813|date=ഡിസംബർ 2010|publisher=[[അമർചിത്രകഥ|അമർചിത്രകഥ പ്രൈ. ലി.]]|location=മുംബൈ|language=en|ref={{sfnref|രാധാനായർ|2010}}}} * {{Cite comic|writer=രാധാനായർ|artist=എം. മോഹൻദാസ്|editor=എൻ. എം. മോഹനൻ|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|volume=XVII|issue=6|date=സെപ്റ്റംബർ 2007|publisher=[[ബാലരമ]] അമർചിത്രകഥ|location=കോട്ടയം|ref={{sfnref|രാധാനായർ|2007}}}} * {{cite book|editor=സുരേഷ് ചാർബിയ|title=ലൈറ്റ് ഓഫ് ഏഷ്യ: ഇന്ഡ്യ സൈലെന്റ് സിനെമ 1912-1934 (Light of Asia : INDIA SILENT CINEMA 1912-1934)|url=https://archive.org/details/liang.lightofasiaindia0000unse|trans-title=ഏഷ്യയുടെ വെളിച്ചം : ഇന്ത്യ നിശബ്ദ ചലച്ചിത്ര അരങ്ങ് 1912-1934|edition=വിപുലീകൃത.|orig-year=1994|year=2013|publisher=നിയോഗി ബുക്സ്|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|language=en|isbn=9789383098026|ref={{sfnref|സുരേഷ് ചാർബിയ.|2013}}}} * {{cite web|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/old-is-gold-marthanda-varma-1931/article4350814.ece|title=മാർതാണ്ഡ വർമ 1931 (Marthanda Varma 1931)|trans-title=മാർത്താണ്ഡ വർമ്മ 1931|author=ബി. വിജയകുമാർ|date=2013-03-07|publisher=[[ദ ഹിന്ദു]]|work=മെട്രോ പ്ലസ്|location=തിരുവനന്തപുരം|language=en|access-date=2014-04-12|ref={{sfnref|ബി. വിജയകുമാർ.|2013}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20140427022036/http://www.thehindu.com/features/cinema/old-is-gold-marthanda-varma-1931/article4350814.ece|archive-date=2014-04-27|url-status=dead}} * {{cite journal|url=http://www.india-seminar.com/2009/598/598_bindu_menon_m.htm|title=റൊമാൻസിംഗ് ഹിസ്റ്ററി ആന്റ് ഹിസ്റ്റൊറൈസൈസിംഗ് റൊമാൻസ് (Romancing history and historicizing romance)|trans-title=ചരിത്രകാല്പനീകരണവും കാല്പനികതയുടെ ചരിത്രവല്ക്കരണവും|author=ബിന്ദു മേനോൻ. എം|year=2009|publisher=സെമിനാർ പബ്ലിക്കേഷൻസ്|journal=സെമിനാർ|type=ശൃംഖലാ പതിപ്പ്|language=en|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|access-date=2014-04-12|ref={{sfnref|ബിന്ദുമേനോൻ. എം|2009}}}} * {{cite web|url=http://www.prd.kerala.gov.in/malayalamcinemamore.htm|title=ഇന്റ്രൊടക്ഷൻ (Introduction)|trans-title=അവതാരിക|publisher=പൊതുജനസമ്പർക്കവികസന വകുപ്പ്, [[കേരള സർക്കാർ]]|work=മലയാളം സിനിമ|location=തിരുവനന്തപുരം|access-date=2014-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140412153224/http://www.prd.kerala.gov.in/malayalamcinemamore.htm|archive-date=2014-04-12|language=en|ref={{sfnref|പിആർഡി കേരള|2014}}}} * {{cite journal|author=വിനിൽ മലയിൽക്കട|year=1998|title=ശുഷ്കമായ ഭാവിയും സെലക്ടീവായ കാണികളും|journal=ചിത്രഭൂമി|issue=16|volume=XLII|location=കോഴിക്കോട്|publisher=[[മാതൃഭൂമി]] പബ്ലിഷിംഗ് ആന്റ് പ്രിന്റിംഗ് കമ്പനി ലി.|pages=7{{ndash}}9|ref={{sfnref|വിനിൽ മലയിൽക്കട.|1998}}}} * {{cite news|title=ദ പൊളിറ്റിക്സ് ഓഫ് റിലേഷൻഷിപ്പ് (The politics of a relationship)|trans-title=ബന്ധുത്വത്തിന്റെ കർമ്മകുശലത|author=ജി. ജയകുമാർ|work=ഫ്രൈഡെ റിവ്യൂ|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=[[ദ ഹിന്ദു]]|year=2006|language=en|ref={{sfnref|ജി. ജയകുമാർ.|2006}}}} * {{cite journal|author=ടി.എച്ച്. കോടമ്പുഴ|year=1996|title=സുഭദ്രയുടെ കുമാരൻ|journal=ചിത്രഭൂമി|location=കോഴിക്കോട്|publisher=[[മാതൃഭൂമി]] പബ്ലിഷിംഗ് ആന്റ് പ്രിന്റിംഗ് കമ്പനി ലി.|issue=1|volume=XV|ref={{sfnref|ടി. എച്ച്. കോടമ്പുഴ|1996}}}} * {{cite journal|year=2002|editor=കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|journal=രാഷ്ട്രദീപിക സിനിമ|title=ചാനൽ പേജ്|location=കോട്ടയം|publisher=രാഷ്ട്ര[[ദീപിക]] ലി.|volume=8|issue=26|ref={{sfnref|കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ.|2002}}}} * {{cite serial|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|author1=എൻ. ഗോപിനാഥൻ തമ്പി|author2=പി. എം. മണി വെള്ളറട|network=[[ദൂർദർശൻ]]|station=ഡി.ഡി മലയാളം|location=തിരുവനന്തപുരം|year=2003|ref=none}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-1|series=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=[[ദൂർദർശൻ]]|station=ഡി.ഡി മലയാളം|number=1|date={{date|2003-01-15|mdy}}|minutes=30|ref={{sfnref|എൻ. ഗോപിനാഥൻതമ്പി &#38; പി. എം. മണി വെള്ളറട എപി. 1|2003}}}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-4|series=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=[[ദൂർദർശൻ]]|station=ഡി.ഡി മലയാളം|number=4|date={{date|2003-03-03|mdy}}|minutes=30|ref={{sfnref|എൻ. ഗോപിനാഥൻതമ്പി &#38; പി. എം. മണി വെള്ളറട എപി. 4|2003}}}} * {{Cite report|author=സി.എൻ. ശ്യാമള|date=2014-07-01|title=No.67(5)/RIACT/AI/DKT/3449|publisher=ഡി.ഡി മലയാളം|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|സി. എൻ. ശ്യാമള|2014}}}} * {{cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/Real-to-reel/article15788171.ece|title=റിയൽ ടു റീൽ(Real to reel)|trans-title=ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് ചലച്ചിത്രത്തിലേക്ക്|author=ലിസ ജോർജ്ജ്|date=2010-10-22|series=ടെലിവിഷൻ|work=മെട്രോ പ്ലസ്|publisher=[[ദ ഹിന്ദു]]|location=തിരുവനന്തപുരം|access-date=2015-12-15|language=en|ref={{sfnref|ലിസ ജോർജ്ജ്.|2010}}}} * {{cite serial|title=വീര മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|author=ഗൗതം ശർമ്മ|network=സൺനെറ്റ്‌വർക്ക്|station=[[സൂര്യ ടി.വി.|സൂര്യ ടി.വി]]|location=തിരുവനന്തപുരം|year=2010|ref=none}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-1|series=വീര മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=സൺനെറ്റ്‌വർക്ക്|station=[[സൂര്യ ടി.വി.|സൂര്യ ടി.വി]]|number=1|date={{date|2010-07-19|mdy}}|minutes=30|ref={{sfnref|ഗൗതം ശർമ്മ എപി. 1 |2010}}}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-9|series=വീര മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=സൺനെറ്റ്‌വർക്ക്|station=[[സൂര്യ ടി.വി.|സൂര്യ ടി.വി]]|number=9|date={{date|2010-07-29|mdy}}|minutes=30|ref={{sfnref|ഗൗതം ശർമ്മ എപി. 9|2010}}}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-84|series=വീര മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=സൺനെറ്റ്‌വർക്ക്|station=[[സൂര്യ ടി.വി.|സൂര്യ ടി.വി]]|number=84|date={{date|2010-11-27|mdy}}|minutes=30|ref={{sfnref|ഗൗതം ശർമ്മ എപി. 84|2010}}}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-128|series=വീര മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=സൺനെറ്റ്‌വർക്ക്|station=[[സൂര്യ ടി.വി.|സൂര്യ ടി.വി]]|number=128|date={{date|2011-05-21|mdy}}|minutes=30|ref={{sfnref|ഗൗതം ശർമ്മ എപി. 128|2010}}}} * {{cite serial|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|author=ഡോ. പി. വേണുഗോപാലൻ|network=[[ദൂർദർശൻ]]|station=ഡി.ഡി മലയാളം|location=തിരുവനന്തപുരം|date={{date|2014-03-27|mdy}}|time=15:30|ref={{sfnref|പി. വേണുഗോപാലൻ|2014}}}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-1|series=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=[[ദൂർദർശൻ]]|station=ഡി.ഡി മലയാളം|number=1|date={{date|2014-03-30|mdy}}|ref={{sfnref|പി. വേണുഗോപാലൻ എപി. 1|2014}}}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-6|series=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=[[ദൂർദർശൻ]]|station=ഡി.ഡി മലയാളം|number=6|date={{date|2014-05-04|mdy}}|ref={{sfnref|പി. വേണുഗോപാലൻ എപി. 6|2014}}}} * {{cite news|title=ആനിവേഴ്സറി സെലിബ്രേഷൻസ് (Anniversary celebrations)|trans-title=വാഷികാഘോഷങ്ങൾ|author=((ഔദ്യോഗിക ലേഖനകർത്താ.))|date=2008-05-17|work=മെട്രോ പ്ലസ്|publisher=[[ദ ഹിന്ദു]]|location=തിരുവനന്തപുരം|language=en|ref={{sfnref|ദ ഹിന്ദു ലേഖനകർത്താ.|2008}}}} * {{cite news|title=ഇൻ മെമ്മറി ഓഫ് എ മയ്സ്റ്റ്റോ (In memory of a maestro)|trans-title=ഒരു മഹത്കലാകർമ്മാവിന്റെ സ്മരണയിൽ|author=മനു രമാകാന്ത്|date=2008-05-30|work=ഫ്രൈഡേ റിവ്യൂ|publisher=[[ദ ഹിന്ദു]]|location=തിരുവനന്തപുരം|language=en|ref={{sfnref|മനു രമാകാന്ത്.|2008}}}} * {{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-classic-goes-on-stage-with-its-gist-intact/article4726808.ece|title=എ ക്ലാസ്സിക് ഗോസ് ഓൺ സ്റ്റേജ്, വിത് ഇറ്റ്സ് ജിസ്റ്റ് ഇൻറ്റാക്ട് (A classic goes on stage, with its gist intact)|trans-title=സമഗ്രമൂല്യാംശങ്ങളോടെ ഒരു വിശിഷ്ടസാഹിത്യം അരങ്ങിലേക്ക്|author=((ഔദ്യോഗിക ലേഖനകർത്താ.))|date=2013-05-18|work=നാഷണൽ|publisher=[[ദ ഹിന്ദു]]|location=തിരുവനന്തപുരം|language=en|access-date=2014-01-24|ref={{sfnref|ദ ഹിന്ദു ലേഖനകർത്താ.|2013}}}} * {{cite news|title=തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ചരിത്രരേഖകളുമായി മാർത്താണ്ഡവർമ്മ അവതരിപ്പിച്ചു|author=ഷമീർ|date=2013-05-23|work=സാഹിത്യം|publisher=[[മാധ്യമം ദിനപ്പത്രം|മാധ്യമം]]|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|ഷമീർ.|2013}}}} * {{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/%E2%80%98Marthanda-Varma%E2%80%99-to-be-staged-in-city-on-Sunday/2013/05/18/article1595244.ece|title=‘മാർതാന്ഡ വർമ’ ടു ബി സ്റ്റേജ്ഡ് ഇൻ സിറ്റി ഓൺ സൺഡേ (‘Marthanda Varma’ to be staged in city on Sunday)|trans-title=നഗരത്തിൽ ‘മാർത്താണ്ഡവർമ്മ’ രംഗാവതരണം ഞായറാഴ്ച|author=((എക്സ്പ്രസ്സ് വാർത്താസേവ))|date=2013-05-18|language=en|publisher=[[ദ ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്]]|location=തിരുവനന്തപുരം|accessdate=2014-01-24|ref={{sfnref|എക്സ്പ്രസ്സ് വാർത്ത|2013}}|archive-date=2015-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105072607/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/%E2%80%98Marthanda-Varma%E2%80%99-to-be-staged-in-city-on-Sunday/2013/05/18/article1595244.ece|url-status=dead}} * {{cite serial|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|author=ജി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|network=[[ആകാശവാണി]]|station=[[തിരുവനന്തപുരം ആകാശവാണി]]|location=തിരുവനന്തപുരം|year=1991|ref=none}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-1|series=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=[[ആകാശവാണി]]|station=[[തിരുവനന്തപുരം ആകാശവാണി]]|number=1|minutes=30|date={{date|1991-07-17|mdy}}|ref={{sfnref|ജി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|1991}}}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-5|series=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=[[ആകാശവാണി]]|station=[[തിരുവനന്തപുരം ആകാശവാണി]]|number=5|minutes=30|date={{date|1992-01-01|mdy}}|ref={{sfnref|ജി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|1992}}}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-1|series=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=[[ആകാശവാണി]]|station=[[തിരുവനന്തപുരം ആകാശവാണി]]|number=1|minutes=15|date={{date|2014-01-20|mdy}}|ref={{sfnref|ജി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ [പു.പ്ര-1]|2014}}}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-10|series=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|network=[[ആകാശവാണി]]|station=[[തിരുവനന്തപുരം ആകാശവാണി]]|number=10|minutes=15|date={{date|2014-02-08|mdy}}|ref={{sfnref|ജി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ [പു.പ്ര-10]|2014}}}} * {{cite serial|title=സുഭദ്ര|author=കെ. വി. നീലകണ്ഠൻ നായർ|network=[[ആകാശവാണി]]|station=[[തിരുവനന്തപുരം ആകാശവാണി]]|location=തിരുവനന്തപുരം|year=2012|ref=none}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-1|series=സുഭദ്ര|network=[[ആകാശവാണി]]|station=[[തിരുവനന്തപുരം ആകാശവാണി]]|number=1|minutes=30|date={{date|2012-11-28|mdy}}|ref={{sfnref|കെ. വി. നീലകണ്ഠൻ നായർ [പ്ര-1]|2012}}}} :* {{cite serial|title=എപ്പിസോഡ്-3|series=സുഭദ്ര|network=[[ആകാശവാണി]]|station=[[തിരുവനന്തപുരം ആകാശവാണി]]|number=3|minutes=30|date={{date|2012-12-12|mdy}}|ref={{sfnref|കെ. വി. നീലകണ്ഠൻ നായർ [പ്ര-3]|2012}}}} * {{cite book|author=ഡോ. ബി. ബാലാനന്ദൻ തെക്കുംമൂട്|year=2010|title=സർഗ്ഗാത്മകതയുടെ ശ്രുതിഭേദങ്ങൾ|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=സൗപർണ്ണിക പബ്ലിക്കേഷൻ|ref={{sfnref|ബി. ബാലാനന്ദൻ തെക്കുംമൂട്|2010}}}} * {{cite web|url=http://www.puzha.com/puzha/cgi-bin/generate-article.cgi?channel=puzhakids&article_xml=kunjunni9.xml&gen_type=printer&work_type=serialize|title=ഒരിടത്ത് ഒരിടത്ത് ഒരു കുഞ്ഞുണ്ണി|author=സിപ്പി പള്ളിപ്പുറം|author-link1=സിപ്പി പള്ളിപ്പുറം|year=2010|work=പുഴകിഡ്സ്|publisher=പുഴ.com|location=ആലുവ|access-date=2015-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924083357/http://www.puzha.com/puzha/cgi-bin/generate-article.cgi?channel=puzhakids&article_xml=kunjunni9.xml&gen_type=printer&work_type=serialize|archive-date=2015-09-24|ref={{sfnref|സിപ്പി പള്ളിപ്പുറം.|2010}}}} * {{cite web|author=ഷെൽവിൻ സെബാസ്റ്റ്യൻ|date=2009-09-05|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article148616.ece|title=ദ റൈറ്റ് സ്റ്റഫ് (The write sttuff)|trans-title=എഴുത്തു വസ്തുക്കൾ|publisher=[[ദ ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്]]|location=കൊച്ചി|language=en|access-date=2015-04-27|ref={{sfnref|ഷെൽവിൻ സെബാസ്റ്റ്യൻ.|2009}}|archive-date=2015-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427022640/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article148616.ece|url-status=dead}} * {{cite book|editor=മോഹൻ ലാൽ|year=2001|orig-year=1992|volume=V|series=എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് ഇന്ഡ്യൻ ലിറ്റ്റേച്ചർ|title=എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് ഇന്ഡ്യൻ ലിറ്റ്റേച്ചർ: സാസേ ടു സോർഗോട്ട് (Encyclopaedia of Indian Literature: Sasay to Zorgot)|trans-title=ഇന്ത്യൻ സാഹിത്യ വിജ്ഞാനകോശം: സാസേ മുതൽ സോർഗോട്ട് വരെ|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=8126012218|language=en|ref={{sfnref|മോഹൻലാൽ|2001}}}} * {{Cite book|title=കേരള പാഠാവലി|year=1997|orig-year=1988|publisher=[[സംസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസ ഗവേഷണ പരിശീലന സമിതി, കേരളം|എസ്.സി.ഇ.ആർ.ടി]]|series=സ്റ്റാന്റേർഡ് X|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|പാഠാവലി X|1997}}}} * {{Cite book|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ ഉപപാഠപുസ്തകം|year=1985|orig-year=1977|publisher=[[സംസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസ ഗവേഷണ പരിശീലന സമിതി, കേരളം|എസ്.സി.ഇ.ആർ.ടി]]|series=സ്റ്റാന്റേർഡ് IX|location=തിരുവനന്തപുരം|ref={{sfnref|ഉപപാഠപുസ്തകം IX|1985}}}} * {{Cite report|author=എം. സനൽ കുമാരൻ|date=2015-06-08|title=SIL/684/Mal/45/15|publisher=[[മധുരൈ കാമരാജ് സർവകലാശാല]]|location=മധുര|language=en|ref={{sfnref|എം. സനൽകുമാരൻ|2015}}}} * {{Cite report|author=ശിവപ്പു. പി|date=2015-02-06|title=KU/SPIO/RTI/2221-2230 (ii)|publisher=[[കണ്ണൂർ സർവ്വകലാശാല]]|location=കണ്ണൂർ|language=en|ref={{sfnref|ശിവപ്പു. പി.|2015}}}} * {{Cite report|author=((അജ്ഞാത കർത്താവ്))|date=2015-03-24|title=CBCS/RTI/2015/196|publisher=[[മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല]]|location=ചെന്നൈ|language=en|ref={{sfnref|മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല|2015}}}} * {{Cite report|author=((അജ്ഞാത കർത്താവ്))|date=2015-02-04|title=1049/RTI.2/2015/PR|publisher=[[കേരള സർ‌വകലാശാല]]|location=തിരുവനന്തപുരം|language=en|ref={{sfnref|കേരള സർവകലാശാല|2015}}}} * {{Cite report|author=((അജ്ഞാത കർത്താവ്))|date=2015-05-13|title=AC AIII/1/41/2015|publisher=[[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല]]|location=കോട്ടയം|language=en|ref={{sfnref|മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|2015}}}} * {{Cite book|year=2010|title=ഡീറ്റെയിൽഡ് സിലബസ്സ് ഫോർ ബി.എ മലയാളം – കോർ ആൻഡ് അലൈഡ് സ്കീം ഓഫ് കൊസ്റ്റ്യൻ പേപ്പേർസ് (Detailed Syllabus For Ba.Malayalam – Core And Allied Scheme Of Question Papers)|trans-title=ബി.എ മലയാളത്തിനായുള്ള വിശദപാഠ്യപദ്ധതി – ചോദ്യപേപ്പറുകളുടെ അന്തർലീന-അനുബന്ധ പദ്ധതി|publisher=[[പോണ്ടിച്ചേരി സർവകലാശാല]]|location=പോണ്ടിച്ചേരി|language=en|ref={{sfnref|പോണ്ടിച്ചേരി സർവകലാശാല|2010}}}} * {{cite web|author=((ഡി.സി. ബുക്സ് ലേഖനകർത്താ.))|url=http://www.dcbooks.com/athijeevanam-by-ettumanoor-somadasan-released.html|title=പ്രാചീന കേരളത്തിന്റെ വിപുലചരിത്രമായി ഒരു നോവൽ|date=2013-11-20|work=നോവൽ|publisher=[[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location=കോട്ടയം|access-date=2014-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206055620/http://www.dcbooks.com/athijeevanam-by-ettumanoor-somadasan-released.html|archive-date=2013-12-06|ref={{sfnref|ഡി. സി. ബുക്സ് ലേഖനകർത്താ.|2013}}}} * {{cite news|title=എ ന്യൂ ട്രാൻസ്ലേഷൻ ഓഫ് ആൻ ഓൾഡ് ക്ലാസിൿ (A new translation of an old classic)|trans-title=ഒരു പഴയ ക്ലാസിക്കിന്റെ ഒരു പുതുവിവർത്തനം|author=((ഔദ്യോഗിക ലേഖനകർത്താ.))|date={{date|2025-01-11|mdy}}|newspaper=[[ദ ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്]]|series=ബുക്സ്|publisher=എച്റ്റി മീഡീയ|volume=CI|issue=10|language=en|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|url=https://www.hindustantimes.com/books/ht-picks-new-reads-101736524281929.html|access-date={{date|2025-12-05|mdy}}|ref={{sfnref|ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ്|2025}}}} * {{cite news|title=ട്രാൻസ്ലേറ്റഡ് ഫിക്ഷൻ: ഇൻ 1741, കിംഗ് മാർത്താണ്ഡവർമ്മ ത്രോട്സ് ദ കൊളോണിയൽ അംബീഷൻസ് ഓഫ് ദ ഡച്ച് (Translated fiction: In 1741, King Marthandavarma thwarts the colonial ambitions of the Dutch)|trans-title=ഭാഷാന്തര കഥാസാഹിത്യം: 1741-ൽ, മാർത്താണ്ഡവർമ്മ രാജാവ് ഡച്ചുകാരുടെ അധിനിവേശാഭിലാഷങ്ങളെ നിഷ്ഫലമാക്കുന്നു.|author=((ഔദ്യോഗിക ലേഖനകർത്താ.))|date={{date|2025-01-10|mdy}}|series=BOOK EXCERPT|publisher=Scroll.in|language=en|location=മുംബൈ|url=https://scroll.in/article/1077513/translated-fiction-in-1741-king-marthandavarma-thwarts-the-colonial-ambitions-of-the-dutch%22|access-date={{date|2025-12-05|mdy}} |ref={{sfnref|Scroll.in|2025}}}} * {{cite news|title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ (Marthandavarma)|author=((ഔദ്യോഗിക ലേഖനകർത്താ.))|date={{date|2025-02-09|mdy}}|newspaper=ദി സൺഡേ ട്രിബ്യൂൺ|series=Backflap|publisher=ദി ട്രിബ്യൂൺ ട്രസ്റ്റ്|language=en|volume=145|issue=39|location=ചണ്ഡീഗഢ്|url=https://www.tribuneindia.com/news/book-reviews/backflap-14/|access-date={{date|2025-12-05|mdy}} |ref={{sfnref|ദി സൺഡേ ട്രിബ്യൂൺ|2025}}}} * {{cite news|title=സീംലെസ്സ് വീവിംഗ് ഓഫ് ഹിസ്റ്ററി ആന്റ് ഫിക്ഷൻ (Seamless weaving of history and fiction)|trans-title=ചരിത്രത്തിന്റെയും കെട്ടുകഥകളുടെയും ഏപ്പില്ലാതന്തുരചന|author=എ.വി.എസ്. നമ്പൂതിരി|date={{date|2025-05-09|mdy}}|newspaper=[[ഡെക്കാൺ ഹെറാൾഡ്]]|series=Books|publisher=ദി പ്രിന്റേഴ്സ് മൈസൂർ|language=en|volume=77|issue=327|location=ബാംഗ്ലൂർ|url=https://www.deccanherald.com/features/books/seamless-weaving-of-history-and-fiction-3521772#:~:text=It%20is%20the%20seamless%20weaving,growing%20interactions%20with%20the%20West|access-date={{date|2025-12-05|mdy}} |ref={{sfnref|ഡെക്കാൺ ഹെറാൾഡ്|2025}}}} * {{Cite news |author=((ഔദ്യോഗിക ലേഖനകർത്താ.))|title=ദളവ ആന്റ് ദി ഡിപ്ലോമാറ്റ് (Dalawa and the diplomat)|trans-title=ദളവയും നയതന്ത്രജ്ഞനും |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2009/May/19/dalawa-and-the-diplomat-50525.html |work=Thiruvananthapuram |location=തിരുവനന്തപുരം |publisher=[[ദ ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്]] |date={{date|2009-05-19|mdy}} |access-date={{date|2025-12-13|mdy}} |language=en |ref={{sfnref|ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ് തിരുവനന്തപുരം|2009}}}} * {{Cite news |author=((ഔദ്യോഗിക ലേഖനകർത്താ.))|title=സി.വി. - എ മോഡൽ ഓഫ് റിനൈസൻസ് ഇൻ മലയാളം ലിറ്ററേച്ചർ (CV a model of renaissance in Malayalam literature) |trans-title=സി.വി: മലയാള സാഹിത്യ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ മാതൃക |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2009/May/20/cv-a-model-of-renaissance-in-malayalam-literature-50773.html |work=Thiruvananthapuram |location=തിരുവനന്തപുരം |publisher=[[ദ ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്]]|date={{date|2009-05-20|mdy}}|access-date={{date|2025-12-13|mdy}} |language=en |ref={{sfnref|ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്|2009}}}} * {{Cite book |author=ജി എസ് അയ്യർ |title=Dharmaraja|trans-title=ധർമ്മരാജാ |location=ചെന്നൈ |publisher=ട്രാൻക്വിബാർ പ്രസ്സ് |year=2009|isbn=9788189975500|language=en|ref={{sfnref|ജിഎസ് അയ്യർ|2009}}}} * {{Cite book |author=ജി എസ് അയ്യർ |title=Marthandavarmat|trans-title=മാർത്താണ്ഡവർമ്മ |location=ചെന്നൈ |publisher=ഏക|year=2024|isbn=9789360459024|language=en|ref={{sfnref|ജിഎസ് അയ്യർ|2024}}}} {{refend}} ==കൂടുതൽ വായന== {{refbegin}} * {{cite conference|author=((അനേകം അംശദാതാക്കൾ))|title=സാഹിത്യ അകാഡെമി നാഷ്ണൽ സെമിനാർ ഓൺ ''മാർതാന്ഡ വർമ'' (Sahitya Akademi National Seminar on ''Martanda Varma'')|trans-title=കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി ദേശിയ ചർച്ചായോഗം ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യെക്കുറിച്ച് |conference=നാഷ്ണൽ സെമിനാർ ഓൺ മലയാളം ക്ലാസിക്ക് ''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''|series=നാഷ്ണൽ സെമിനാർ|year=1992|publisher=[[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|location=ന്യൂ ഡെൽഹി|ref=none}} * {{cite journal|author=മീനാക്ഷി മുഖർജി|editor1-last=പി. കെ. രാജൻ|year=1992|title=''മാർതാന്ഡ വർമ'' ആന്റ് ദ ഹിസ്റ്റൊറിക്കൽ നോവെൽ ഇൻ ഇന്ഡ്യ (''Marthanda Varma'' and the Historical Novel in India)|trans-title=''മാർത്താണ്ഡവർമ്മ''യും ഇന്ത്യയിലെ ചരിത്ര നോവലും|journal=ലിറ്റ്ക്രിട്ട്|issue=1 & 2|volume=XVIII|location=തിരുവനന്തപുരം|publisher=ലിറ്റ്ക്രിട്ട്|language=en|ref=none}} * {{cite journal|author=മീനാ ടി. പിള്ളൈ|year=2012|title=മോഡേർണിറ്റി ആന്റ് ദ ഫെറ്റിഷൈസിംഗ് ഓഫ് ഫീമെയ്ൽ ചാസ്റ്റിറ്റി: സി.വി. രാമൻ പിള്ളൈ ആന്റ് ദ ആംക്സൈറ്റീസ് ഓഫ് ദ ഏർളി മോഡേൻ മലയാളം നോവെൽ (Modernity and the Fetishising of Female Chastity: C.V. Raman Pillai and the Anxieties of the Early Modern Malayalam Novel)|trans-title=ആധുനികതയും പെൺചാരിത്ര്യത്തിന്റെ മൂർത്തീവൽക്കരണവും: സി.വി. രാമൻപിള്ളയും ആദ്യാധുനിക മലയാളനോവലിന്റെ ആകുലതകളും|journal=സൗത്ത് ഏഷ്യൻ റിവ്യൂ|issue=1|volume=XXXIII|location=ഫ്ലോറിഡ|publisher=സൗത്ത് ഏഷ്യൻ ലിറ്റററി അസോസിയേഷൻ|language=en|ref=none}} {{refend}} ==സംക്ഷേപസംജ്ഞ== {{plainlist| * ക്രി.വ. {{emdash}} ക്രിസ്തു വർഷം * കി.മീ {{emdash}} കിലോമീറ്റേഴ്സ് ({{lang-en|kilometers}}) * വാ. {{emdash}} വാല്യം {{small|അഥവാ}} {{lang-en|volume}}, {{script|Mlym|വാള്യം}} * നം. {{emdash}} നമ്പർ ({{lang-en|Number}}) * എപി. {{emdash}} എപ്പിസോഡ് ({{lang-en|episode}}) * പ്ര. {{emdash}} പ്രക്ഷേപണം * പു.പ്ര. {{emdash}} പുനഃപ്രക്ഷേപണം }} ==പുറം കണ്ണികൾ== * [http://books.sayahna.org/ml/pdf/mvarma-hires.pdf മാർത്താണ്ഡവർമ്മ - Sayahna Foundation] * [https://books.google.com/books?id=JboTc49QU50C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Marthanda Varma preview: Google books.] {{സിവിയുടെ നോവൽത്രയം}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളം നോവലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചരിത്രാഖ്യായികകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രമാക്കപ്പെട്ട സാഹിത്യ സൃഷ്ടികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നോവലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളസാഹിത്യം]] [[വർഗ്ഗം:19-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ നോവലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചരിത്ര നോവലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സി.വി. രാമൻപിള്ള രചിച്ച ചരിത്രനോവലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സി.വി. രാമൻപിള്ള എഴുതിയ നോവലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രമാക്കപ്പെട്ട നോവലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:19-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ നോവലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂർ]] [[വർഗ്ഗം:വേണാട്]] [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂർ രാജവംശം]] [[വർഗ്ഗം:മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നോവൽ]] [[വർഗ്ഗം:19-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ മലയാളം നോവലുകൾ]] f4u417jrat3p7ovoe15mc8bc5lc1p56 0 77551 4671817 4469574 2026-09-30T03:55:25Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671817 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Markazu Saqafathi Sunniya}} {{COI}} {{Infobox_University |name = മർകസു സ്സഖാഫത്തി സ്സുന്നിയ്യ: |native_name = |image = |image_size = |established = 1978 |type = [[Islamic university|ഇസ്‍ലാമിക്]] |provost = |principal = |rector = |chancellor = [[കാന്തപുരം എ.പി. അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ]] |vice_chancellor = ഡോ. ഹുസൈൻ സഖാഫി ചുള്ളിക്കൊട് |students = 39000{{cn}} |city = [[കുന്ദമംഗലം]], [[കോഴിക്കോട്]] |state = [[കേരളം]] |country = [[ഇന്ത്യ]] |website =http://www.markazonline.com}} കേരളത്തിലെ കോഴിക്കോട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ദേശീയ ഇസ്ലാമിക വിദ്യാഭ്യാസ സമുച്ചയമാണ് മർക്കസു സ്സഖാഫത്തി സ്സുന്നിയ്യ. [[കോഴിക്കോട്]] ജില്ലയിലെ കാരന്തൂരിൽ 1978ലാണ് '''മർകസു സ്സഖാഫത്തി സ്സുന്നിയ്യ:''' ആരംഭിച്ചത്{{cn}}. ഇന്ത്യക്കകത്തും പുറത്തും{{cn}} അനേകം ശാഖകളിലായി അതിന്റെ പ്രവർത്തനം വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു. മുസ്ലിങ്ങളുടെ വിദ്യഭ്യാസ,സാംസ്‌കാരിക,സാമൂഹിക രംഗങ്ങളിൽ ഉയർച്ച ലക്ഷ്യം വച്ച് കൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥാപനം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇരുപത്തിയഞ്ച് വിദ്യാർത്ഥികളാൽ പഠനം തുടങ്ങിയ{{cn}} കാരന്തൂർ മർകസിൽ ഇന്ന് നാൽപ്പതിൽപരം സ്ഥാപനങ്ങളിലായി 39,000ത്തിലധികം വിദ്യാർത്ഥികൾ പഠിക്കുന്നു{{cn}}. [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിലെ]] അൽ അസ്ഹർ യൂനിവേഴ്‌സിറ്റിയുടെ ബിരുദത്തിനു തുല്യമായ പദവി ലഭിച്ച സ്ഥാപനമാണ് [[മർകസു സ്സഖാഫത്തി സ്സുന്നിയ്യ:]].<ref>http://www.hindu.com/2008/03/26/stories/2008032654350500.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090722171519/http://www.hindu.com/2008/03/26/stories/2008032654350500.htm |date=2009-07-22 }} ദി ഹിന്ദു.കോം</ref><ref>{{Cite web |url=http://markazonline.in/about_us.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-07-21 |archive-date=2012-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212054706/http://www.markazonline.in/about_us.html |url-status=dead }}</ref> == ചരിത്രം == 1960 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ വെല്ലൂർ [[ബാഖിയാത്തു സ്വാലിഹാത്ത്, വെല്ലൂർ|ബാഖിയാത്തിൽ]] നിന്ന് ബിരുദ പഠനം കഴിഞ്ഞ് വരുമ്പോൾ തന്നെ കാന്തപുരം എ.പി അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാരുടെ സ്വപനമായിരുന്നു മത-ഭൗതിക വിദ്യകൾ ഒരുമിച്ചു നൽകുന്ന ഒരു സ്ഥാപനം തുടങ്ങുക എന്നത്{{cn}}.1978 ഏപ്രിൽ 18ന് ലോകപ്രശസ്ത ഇസ്‌ലാമിക പണ്ഡിതനായ ഡോ.സയ്യിദ് മുഹമ്മദ്‌ അലവി മാലികി മക്കയാണ് മർകസിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനം നിർവ്വഹിച്ചത്‌.<ref>{{Cite web |url=http://markazonline.com/en/history |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-08-09 |archive-date=2015-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150719133801/http://markazonline.com/en/history/ |url-status=dead }}</ref> == സ്ഥാപനങ്ങൾ == മത,ഭൗതിക,സാങ്കേതിക സമന്വയ വിദ്യാഭ്യാസമാണ് മർകസ് നടപ്പാക്കുന്നത്.അനാഥാലയങ്ങൾ, തൊഴിൽ പരിശീലന കേന്ദ്രങ്ങൾ,ശരീഅത്ത്,ഖുർആൻ പഠന കേന്ദ്രങ്ങൾ(മനപ്പാഠ കേന്ദ്രങ്ങൾ<ref>{{Cite web|url=http://markazonline.com/en/%E0%B4%AE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%95%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E2%80%8C-%E0%B4%B9%E0%B4%BF%E0%B4%AB%E0%B5%8D%E2%80%8C%E0%B4%B3%E0%B5%81%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%96%E0%B5%81%E0%B4%B0%E0%B5%8D/|title=മർകസ്‌ ഹിഫ്‌ളുൽ ഖുർആൻ ഇന്റർവ്യൂ ഫലം|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2015-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150529024217/http://markazonline.com/en/%e0%b4%ae%e0%b4%b0%e0%b5%8d%e2%80%8d%e0%b4%95%e0%b4%b8%e0%b5%8d%e2%80%8c-%e0%b4%b9%e0%b4%bf%e0%b4%ab%e0%b5%8d%e2%80%8c%e0%b4%b3%e0%b5%81%e0%b4%b2%e0%b5%8d%e2%80%8d-%e0%b4%96%e0%b5%81%e0%b4%b0%e0%b5%8d/|url-status=dead}}</ref>, ഖുർആനിക് പ്രി സ്കൂൾ<ref>{{Cite news|url=http://archives.mathrubhumi.com/kozhikode/news/3511303-local_news-kozhikode-%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%B5%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%BF.html|title=സഹ്‌റതുൽ ഖുർആൻ പ്രഖ്യാപനസമ്മേളനം|last=|first=|date=|work=|access-date=|via=|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220035222/http://archives.mathrubhumi.com/kozhikode/news/3511303-local_news-kozhikode-%25E0%25B4%2595%25E0%25B5%258A%25E0%25B4%259F%25E0%25B5%2581%25E0%25B4%25B5%25E0%25B4%25B3%25E0%25B5%258D%25E0%25B4%25B3%25E0%25B4%25BF.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sirajlive.com/2015/12/17/211977.html|title=സഹ്‌റതുൽ ഖുർആൻ: അധ്യാപിക പരിശീലനത്തിന് അപേക്ഷ ക്ഷണിച്ചു|last=|first=|date=|work=|access-date=|via=|archive-date=2015-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224220813/http://www.sirajlive.com/2015/12/17/211977.html|url-status=dead}}</ref>), എന്ജിനീയറിംഗ് കോളേജ്, കലിക്കറ്റ് സർവകലാശാലയുടെ അംഗീകാരത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മർകസ് കോളജ് ഓഫ് ആർട്‌സ് ആന്റ്  സയൻസ്‌, ഇംഗ്ലീഷ് വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ,അന്തർദേശീയ പാഠശാലകൾ,വനിതാ വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ആശുപത്രികൾ,വ്യാപാര സമുച്ചയങ്ങൾ തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മർകസു സ്സഖാഫത്തി സ്സുന്നിയ്യ:<ref>http://www.mathrubhumi.com/kozhikode/news/2024258-local_news-kozhikode-%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%AE%E0%B4%B0%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%BF.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121225173600/http://www.mathrubhumi.com/kozhikode/news/2024258-local_news-kozhikode-%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%AE%E0%B4%B0%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%BF.html |date=2012-12-25 }} മാതൃഭൂമി</ref> 1978 ൽ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനത്തിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം നേടി 8000 ത്തിൽ പരം അനാഥകളും 7,000 ത്തിലധികം മതപണ്ഡിതരും ഉൾപ്പെടെ 50,000 ത്തിൽപരം പേർ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ 160 സ്‌കൂളുകൾ അടക്കം ഇന്ത്യയിലെ ഒട്ടുമിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലും{{cn}} മർകസിന്റെ പ്രവർത്തനം നടക്കുന്നുണ്ട്. അന്താരാഷ്‌ട്ര തലത്തിൽ നടക്കുന്ന ഖുർആൻ പാരായണ-മനപാഠ മത്സരങ്ങളിൽ മർകസ് വിദ്യാർഥികൾ സ്ഥിരമായി പങ്കെടുക്കുകയും മികച്ച വിജയം കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട് <ref>{{Cite web |url=http://www.muslimngos.com/dubai-award.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-05-03 |archive-date=2016-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804090511/http://muslimngos.com/dubai-award.htm |url-status=dead }}</ref> === നോളജ് സിറ്റി === സാങ്കേതിക, തൊഴിലധിഷ്ഠിത വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് ബഹുമുഖ പദ്ധതികളോടെയുള്ള മർകസു സ്സഖാഫത്തി സ്സുന്നിയ്യയുടെ പുതിയ സംരംഭമാണ് മർകസ് നോളജ് സിറ്റി.<ref>http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20121101141437{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} സൗദി ഗസറ്റ്.കോം</ref> ബി ബി എ, എം ബി എ,പോളിടെക്‌നിക്,വിവിധ ട്രേഡുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളജ്, യൂനാനി ആയുർവ്വേദിക് മെഡിക്കൽ കോളജ് തുടങ്ങിയ പ്രൊഫഷണൽ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളാണ് നോളജ് സിറ്റിയിൽ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.ഇതിൽ യൂനാനി മെഡിക്കൽ കോളജ് കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി ആരംഭിക്കുന്ന സംരംഭമാണ്. ===മർകസ് കാശ്മീരി ഹോം=== മർകസിൽ കാശ്മീരി വിദ്യാർഥികൾക്ക് വേണ്ടി പണിത സ്ഥാപനമാണ്‌ മർകസ് കാശ്മീരി ഹോം <ref>http://www.arabnews.com/world/news/675501</ref>. 2004-ഇൽ അന്നത്തെ ജമ്മു കാശ്മീർ മുഖ്യമന്ത്രി മുഫ്തി മുഹമ്മദ്‌ സഈദ് കാന്തപുരം എ.പി അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാരോട് അഭയാർത്ഥന നടത്തിയതിനെ തുടർന്നാണ്‌ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ മര്കസിലേക്ക് കാശ്മീർ വിദ്യാർഥികളെ കൊണ്ടുവന്നത്.തുടർന്ന് എല്ലാം വർഷവും മർകസ് കാശ്മീരി ഹോമിലേക്ക് പഠനത്തിന് വേണ്ടി അനാഥ അഗതി വിദ്യാർഥികൾ എത്തുന്നു <ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/50-kashmiri-students-join-markaz-school/article249593.ece |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215130457/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/50-Kashmiri-students-join-Markaz-school/article16570403.ece |archive-date=2024-12-15 |url-status=dead}}</ref> . സംസ്ഥാന കലോത്സവത്തിൽ ഉർദു മത്സരങ്ങളിൽ നിരവധി തവണ മർകസ് കാശ്മീരി ഹോം വിദ്യാർഥികൾ ഒന്നാം സ്ഥാനം നേടിയിട്ടുണ്ട് <ref>https://www.youtube.com/watch?v=WNX_mX5Uvmc</ref> <ref>https://www.youtube.com/watch?v=9XIxeQgvJYI</ref>. ===മർകസ് ലോ കോളേജ്=== മർകസ് നോളെജ് സിറ്റിക്ക് കീഴിൽ 2014 -ഇൽ ആരംഭിച്ച സ്ഥാപനമാണ്‌ മർകസ് ലോ കോളേജ്.<ref>http://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/markaz-law-college-to-be-opened-on-saturday/article6487961.ece</ref>.കേരളത്തിലെ വിവിധ ജില്ലയിലെ വിദ്യാർഥികൾ ഇവിടെ പഠനം നടത്തുന്നു. '''മർകസ് കോളജ് ഓഫ് ആർട്‌സ് ആന്റ്  സയൻസ്‌''' '''(MCAS)'''<ref>{{Cite web|url=https://markazcollege.in/|title=Markaz college of arts and Science Karanthur|access-date=2025-02-18}}</ref> കലിക്കറ്റ് സർവകലാശാലയുടെ അഫിലിയേഷനോടെയും കേരള സർക്കാറിന്റെ അംഗീകാരത്തോടെയും പ്രവർത്തിക്കുന്ന സ്ഥാപനമാണ് മർകസ് കോളജ് ഓഫ് ആർട്‌സ് ആന്റ്  സയൻസ്. കാരന്തൂരിലെ മർകസിന്റെ മെയിൻ കാമ്പസിലാണ് കോളജ് പ്രവർത്തിച്ച് വരുന്നത്. 2008 ലാണ് കോളജ് പ്രവർത്തനമാരംഭിക്കുന്നത്. ബി എ ഇംഗ്ലീഷ് ലാംഗ്വേജ് ആന്റ് ലിറ്ററേച്ചർ, ബി എസ് സി കെമിസ്ട്രി, ബി .കോം കംപ്യൂട്ടർ അപ്ലിക്കേഷൻ. ബി ബി എ, ബി എസ് സി സൈക്കോളജി എന്നീ ഡിഗ്രി കോഴ്‌സുകളും എം. കോം, എം എസ് സി സൈക്കോളജി എന്നീ പി ജി കോഴ്‌സുകളുമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. പ്രൊഫ. എ കെ അബ്ദുൽ ഹമീദായിരുന്നു ദീർഘകാലമായി പ്രിൻസിപ്പൽ. == ജൂബിലി == മർകസ് വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നാല്പതാം വാർഷികത്തിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ശ്രദ്ധേയമായ സെമിനാറുകളും സമ്മേളനങ്ങളും നടന്നു. 2018 ജനുവരി 4<ref>{{Cite news|url=http://www.manoramaonline.com/news/announcements/2018/01/02/markaz-ruby-jubilee.html|title=മർകസ് വാർഷികം നാലു മുതൽ|work=ManoramaOnline|access-date=2018-01-07}}</ref> മുതൽ 7 വരെയായിരുന്നു സമ്മേളനം.<ref>{{Cite news|url=https://www.iemalayalam.com/overseas/markas-40-anniversary-celeberation-on-january/|title=മർക്കസ് 40-ാം വാർഷികം ജനുവരി 4 മുതൽ 7 വരെ|date=2017-12-08|work=IE Malayalam|language=ml-In|access-date=2018-01-07}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.malayalamnewsdaily.com/node/46721/kerala/markazs-fortieth-annual-conference-thursday-preparations-were-completed-karanthur|title=മർകസ് നാൽപതാം വാർഷിക സമ്മേളനം വ്യാഴാഴ്ച; കാരന്തൂരിൽ ഒരുക്കങ്ങൾ പൂർത്തിയായി|date=2018-01-01|work=Malalyalam News|access-date=2018-01-07}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thejasnews.com/%E0%B4%AE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%95%E0%B4%B8%E0%B5%8D-%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%B2%E0%B5%81-%E0%B4%AA%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B1%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F.html/|title=മർകസ്:നാലു പതിറ്റാണ്ടിന്റെ പുണ്യം|language=en-US|access-date=2018-01-07|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220035229/https://www.thejasnews.com/%25E0%25B4%25AE%25E0%25B4%25B0%25E0%25B5%258D%25E2%2580%258D%25E0%25B4%2595%25E0%25B4%25B8%25E0%25B5%258D-%25E0%25B4%25A8%25E0%25B4%25BE%25E0%25B4%25B2%25E0%25B5%2581-%25E0%25B4%25AA%25E0%25B4%25A4%25E0%25B4%25BF%25E0%25B4%25B1%25E0%25B5%258D%25E0%25B4%25B1%25E0%25B4%25BE%25E0%25B4%25A3%25E0%25B5%258D%25E0%25B4%259F.html/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.markazonline.com/news/markaz-ruby-jubilee-unveils-4th-january-2018/|title=Markaz Ruby Jubilee unveils on 4th January 2018 - Markaz|date=2018-01-02|work=Markaz|language=en-US|access-date=2018-01-07|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108062536/http://www.markazonline.com/news/markaz-ruby-jubilee-unveils-4th-january-2018/|url-status=dead}}</ref> == ബിരുദങ്ങൾ == * മൗലവി ഫാസിൽ സഖാഫി(സഖാഫി) * മൗലവി കാമിൽ സഖാഫി(കാമിൽ സഖാഫി) * ഹാദിയ == ഐഡിയൽ അസോസിയേഷൻ ഫോര് മൈനോറിറ്റി എജ്യുക്കേഷൻ == == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.markazunani.com/ മർകസ് യുനാനി ആശുപത്രി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428144022/http://www.markazunani.com/ |date=2016-04-28 }} *[http://www.markazonline.com മർകസ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] *[http://www.mkconline.com മർകസ് നോളജ് സിറ്റി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416234712/http://mkconline.com/ |date=2016-04-16 }} *[http://markazunanimedicalcollege.org/ മർകസ് യുനാനി മെഡിക്കൽ കോളേജ്] *[http://markazgarden.org/ മർകസ് ഗാർഡൻ ഗ്രൂപ്പ്‌ ഓഫ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷൻസ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160404022333/http://markazgarden.org/ |date=2016-04-04 }} *[http://www.markazschool.com മർകസ് സ്കൂൾ, കാരന്തൂർ] *[http://www.iameonline.com/ ഐഡിയൽ അസോസിയേഷൻ ഫോർ മൈനോറിറ്റി എജ്യുക്കേഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405052413/http://www.iameonline.com/ |date=2016-04-05 }} == അവലംബം == {{reflist}} [http://www.kanthapuram.com/eng/details.asp?id=markaz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117173122/http://www.kanthapuram.com/eng/details.asp?id=markaz |date=2010-01-17 }} [http://www.arabnews.com/?page=1&section=0&article=76098&d=11&m=1&y=2006] [[Category:ഇസ്ലാമികവിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമിക സർ‌വ്വകലാശാലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സർവ്വകലാശാലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ കലാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മർകസ്]] dqd7ti0t6dwcklmmytbkxx3splr7kl0 0 80335 4671846 3813349 2026-09-30T06:38:03Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671846 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Raja Kesavadas}} {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = | name = രാജാ കേശവദാസൻ | honorific-suffix = | image = Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg | imagesize = 200px | caption = [[ആലപ്പുഴ - ചങ്ങനാശ്ശേരി റോഡ്|ആലപ്പുഴ - ചങ്ങനാശ്ശേരി റോഡിനരുകിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേശവദാസന്റെ പ്രതിമ | office = [[Travancore|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] [[Diwan (title)|ദിവാൻ]] | term_start = | term_end = | monarch = [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] | predecessor = | successor = | birth_date = 1745 | birth_place = | death_date = 1799<ref>http://www.hindu.com/2010/05/01/stories/2010050153461000.htm{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | death_place = | alma_mater = | occupation = [[civil servant|സിവിൽ സർവന്റ്]], ഭരണകർത്താവ് | profession = | religion = [[Hindu|ഹിന്ദു]] | signature = | website = | footnotes = }} [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] ആദ്യത്തേ ദിവാനായിരുന്നു '''രാജാ കേശവദാസ്''' (1745-1799).<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=FVsw35oEBv4C&newbks=0&hl=en&source=newbks_fb&redir_esc=y|title=A Survey of Kerala History|last=Menon|first=A. Sreedhara|date=|publisher=D C Books|year=1967|isbn=978-81-264-1578-6|pages=235–236|language=en}}</ref> തിരിവിതാംകൂറിലെ മഹാരാജാക്കന്മാരായിരുന്ന [[ധർമ്മരാജാവ്|കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമ വർമ്മയുടെയും]] [[അവിട്ടം തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ|അവിട്ടം തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മയുടേയും]] ഭരണകാലത്ത് ഇദ്ദേഹം ദിവാനായിരുന്നു. സി.വി. രാമൻപിള്ളയുടെ രണ്ടു ചരിത്രാഖ്യായികകളായ, [[ധർമ്മരാജാ]], [[രാമരാജാബഹദൂർ]] എന്നിവ രാജാകേശവദാസനെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രമാക്കിയുള്ളതാണ്.ഇദ്ദേഹത്തിന് മുൻപുള്ളവരൊക്കെയും ദളവ എന്ന നാമത്തിൽ ആയിരുന്നു വിശേഷണം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. == ബാല്യകാലം == [[കുന്നത്തൂർ|കുന്നത്തൂരുള്ള]] കീർത്തിമംഗലം വീട്ടിൽ 1745 മാർച്ച് 17-ന് രാമൻ പിള്ളയുടെ മരുമകനായിട്ടാണ് കേശവപ്പിള്ളയുടെ ജനനം. <ref>Abraham, M.V., A Concise History of Travancore, Tiruvalla, 1941, p. 28. South Travancore was a part of the erstwhile State of Travancore-cochin. It was formed out of the four Tamil speaking taluks of Agasteeswaram, Thovalai, Kalkulam and Vilavancode.</ref> രാമൻ കേശവപ്പിള്ള എന്നായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഴുവൻ പേര്. <ref>Shungoonny Menon, P., A History of Travancore, Cochin, 1983, p.146</ref>[[മരുമക്കത്തായം]] നിലനിന്നിരുന്ന കാലഘട്ടമായിരുന്നതുകൊണ്ട് അച്ഛന്റെ സന്യാസവും കൊണ്ടും കേശവന് വളർത്തി നോക്കിരുന്നത് അമ്മാവൻ തന്റെ പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിനോട് ചേർത്തിരുന്നു. അച്ഛൻ മാർത്താണ്ഡൻ തമ്പി [[തിരുവിതാംകൂർ]] സൈന്യത്തിൽ ആയിരുന്നു.<ref>{{Cite news|last=Rajeev|first=Sharat Sunder|date=2018-03-30|title=Kravilakathu Putten Veedu, a famed abode of a former Dewan|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/kravilakathu-putten-veedu-an-abode-of-a-former-dewan-of-travancore/article23391066.ece|access-date=2021-07-18|issn=0971-751X}}</ref> മാർത്താണ്ഡൻ തമ്പിയെ 'വലിയ യജമാനൻ' എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു. അമ്മയുടെ പേര് കാളിയമ്മപ്പിള്ള എന്നായിരുന്നു. കൊട്ടാരം പടത്തലവന്റെ പദവി ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് പിതാവ് [[വാരാണസി|കാശിക്ക്]] തിരിച്ചതോടെ കുടുംബഭാരം മുഴുവനും കേശവപ്പിള്ളയുടെ തലയിലായി. ശരിയായ വിദ്യാഭ്യാസം ഇദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ചിരുന്നില്ലെങ്കിലും, ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവുകൾ കണ്ടറിഞ്ഞ് പ്രദേശത്തെ കച്ചവടപ്രമാണിയായിരുന്ന പൂവാറ്റ് പോക്കുമൂസ മരയ്ക്കാർ തന്റെ കടയിൽ കണക്കുകൾ നോക്കുന്നതിനായി കേശവപ്പിള്ളയെ നിയമിച്ചു. നന്നേ ചെറുപ്പത്തിലേ കണക്കിൽ പ്രത്യേകപാടവം കേശവപ്പിള്ളയ്ക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു. കേശവപിള്ള വഴി മരയ്ക്കാരുടെ കച്ചവടം അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചു. തന്റെ കപ്പൽക്കച്ചവടത്തിന്റെ ചുമതലകളെല്ലാം മരയ്ക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിച്ചു. കൂടുതൽ സാമ്പത്തികവിജ്ഞാനം നേടുന്നതിനും ഹിന്ദുസ്ഥാനി, പേർഷ്യൻ, ഡച്ച് തുടങ്ങിയ ഭാഷകൾ സ്വായത്തമാക്കുന്നതിനും ഈ അവസരം അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യമാർ: പറവൂർ വടക്കേക്കര ഒതുമ്പൻകാട്ടു വീട്ടിൽ മാധവി പിള്ള, വിളവങ്കോട് നങ്കക്കോയിക്കൽ വീട്ടിൽ അരത്തമപിള്ള തങ്കച്ചി, പള്ളിച്ചൽ മണയലത്തറ വീട്ടിൽ ലക്ഷ്മിപിള്ള. <ref>https://archive.org/details/rajakesavadas1938reswarapilla/page/n3/mode/1up</ref> == രാജകീയ ഭരണത്തിൽ == [[File:Dharmaraja of Travancore.jpg|thumb|right|കാർത്തികതിരുനാൾ ധർമ്മരാജ]] അന്ന് തിരുവിതാംകൂർ വാണിരുന്ന കാർത്തികതിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ(ഭരണകാലം: 1758-1798) ആശ്രിതനായിരുന്ന മരയ്ക്കാർ ഇടയ്ക്ക് രാജാവിനെ സന്ദർശിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. അങ്ങനെ ഒരു അവസരത്തിൽ കേശവപിള്ള തന്റെ കഴിവുകളാൽ രാജാവിന്റെ പ്രീതി പിടിച്ചു പറ്റി. തുടർന്ന്, രാജാവ് ഇദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ നീട്ടെഴുത്തുദ്യോഗം നൽകി.<ref>{{Cite journal|date=|title=Government Museum, Trivandrum, Travancore|url=http://dx.doi.org/10.1038/159057b0|journal=Nature|volume=159|issue=4028|pages=57–57|doi=10.1038/159057b0|issn=0028-0836}}</ref> തനിക്കു കിട്ടിയ ഈ സുവർണ്ണാവസരത്തെ കേശവപിള്ള അങ്ങേയറ്റം പ്രയോജനപ്പെടുത്തി. [[കുളച്ചൽ യുദ്ധം|കുളച്ചൽ യുദ്ധത്തിനു]] ശേഷം [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുമായി]] രമ്യതയിലായി തിരുവിതാംകൂറിന്റെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായിത്തീർന്ന ഡച്ച് ക്യാപ്റ്റൻ [[യുസ്താക്കിയൂസ് ബെനെദിക്തുസ് ഡെ ലെനോയ്|ഡെലെനോയ്]] തുടങ്ങിയ ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാരുമായി പരിചയപ്പെട്ട് യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ വശമാക്കുകയും പോർത്തുഗീസ്, ഇംഗ്ലീഷ് തുടങ്ങിയ ഭാഷകൾ പഠിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/70621/10/10_chapter%203.pdf</ref> കേശവപിള്ളയുടെ ബുദ്ധിവൈഭവം, രാജ്യസ്നേഹം, അതിരറ്റ സ്വാമിഭക്തി തുടങ്ങിയ സ്വഭാവ വൈശിഷ്ട്യങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ടനായ മഹാരാജാവ് 1765-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്‌ രായസം ഉദ്യോഗസ്ഥനായി സ്ഥാനക്കയറ്റം നൽകി. പുറക്കാട്, കുളച്ചൽ മുതലായ സ്ഥലങ്ങളിൽ താമസിച്ചിരുന്ന ഡച്ച് കമ്പനിക്കാരുമായും അഞ്ചുതെങ്ങിലും മറ്റും താമസിച്ചിരുന്ന ഇംഗ്ലീഷ് കമ്പനിക്കാരുമായും നിരന്തരം കത്തിടപാടുകൾ നടത്തി വാണിജ്യത്തെ ഉയർത്തുന്നതിന് കേശവപിള്ള പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. വനം വകുപ്പിന് തുടക്കമിട്ടതും കേശവപിള്ളയാണ്‌. <ref>{{Cite web|url=https://prabook.com/web/raja.kesavadas/1932325|title=Raja Kesavadas|access-date=2021-07-18|website=prabook.com|language=en-EN}}</ref> === ദിവാൻ പദവിയിൽ === സമ്പ്രതി(1768), സർവ്വാധികാര്യക്കാരൻ(1788) എന്നിങ്ങനെ പടിപടിയായി ഉയർന്ന് 1789 സെപ്റ്റംബർ 22-ന്‌ ഇദ്ദേഹം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ദിവാൻ ആയി. ദിവാൻ [[ചെമ്പകരാമൻപിള്ള]] വാർദ്ധക്യസഹജമായ അവശതയെത്തുടർന്ന് സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്നാണ്‌ ഈ സ്ഥാനാരോഹണം.<ref>Shungoonny Menon, P., A History of Travancore, Trivandrum, 1983, p.1.</ref> [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മഹാരാജാവിന്‌]] [[രാമയ്യൻ ദളവ]] എങ്ങനെ വലംകയ്യായിരുന്നുവോ അതേപോലെ രാജ്യക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|രാമവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ]] വിശ്വസ്തനായ സഹായിയായിരുന്നു ദിവാൻ കേശവപിള്ള. രാമയ്യൻ ദളവ സ്ഥാപിച്ച ഉദ്യോഗസ്ഥ ഭരണക്രമത്തിന്റെ താഴേതട്ടിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന ആളായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവുകൾ കണ്ടറിഞ്ഞ് ബ്രിട്ടീഷ് ഗവർണ്ണറായ മോർണിങ്ങ്‌ടൺ ഇദേഹത്തിനു ''രാജാ'' എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു.<ref>Velu Pillai, T.K., The Travancore State Manual, Vol.II, Trivandrum, 1996, p.156.</ref><ref>{{cite news|title=Statue of Raja Kesavadas to be erected in city|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/statue-of-raja-kesavadas-to-be-erected-in-city/article1942714.ece|accessdate=22 October 2014|newspaper=The Hindu|date=2007-11-05}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തന്റെ പേരിനോട് ദാസൻ എന്നും കൂടി ചേർത്ത് രാജ ദാസൻ എന്നാക്കാനായിരുന്നു അദ്ദേഹം താത്പര്യം കാണിച്ചത്. എന്നാൽ രാജാ കേശവദാസൻ എന്ന പേരാണ് കാലക്രമേണ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരായി മാറിയത്. ജനങ്ങൾ ആദരപൂർവ്വം ഇദ്ദേഹത്തിനെ ''വലിയദിവാൻജി'' എന്നും വിളിച്ചുപോന്നു. === രാജ്യരക്ഷ === [[File:Tippoo Sahib at the lines of Travancore in the 1850s.jpg|thumb|250px|right|ടിപ്പു നെടുങ്കോട്ട യുദ്ധത്തിനിടക്ക്. ചിത്രം (c 1896) ൽ വരച്ചത്]]സൈന്യാധിപൻ ഡെ ലെനോയിയുടെ മരണശേഷം കേശവപിള്ള തിരുവിതാംകൂർ പട്ടാളത്തിന്റെ സൈന്യാധിപനായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1789-ലെ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ]] പടയോട്ടത്തെ നെടുംകോട്ടയ്ക്കടുത്തു വച്ച് തിരുവിതാംകൂർ സൈന്യം എതിരിട്ട് തോല്പ്പിച്ചത് കേശവദാസന്റെ നേതൃത്വത്തിലായിരുന്നു. കേശവദാസന്റെ യുദ്ധതന്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് സർദാർ കെ.എം. പണിക്കർ ''കേരളസ്വാതന്ത്ര്യസമര''ത്തിൽ ഇങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു<ref>{{cite book|last = പണിക്കർ|first = കെ.എം|title = കേരളസ്വാതന്ത്ര്യസമരം|page = 337}}</ref> :തിരുവിതാംകൂർ തന്നെ നാമാവശേഷമായിപ്പോകുമായിരുന്ന അത്യന്തം അപകടകരമായ ഒരു സന്ദർഭത്തിലാണ്‌ കേശവദാസ് ദിവാനാകുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയാധികാരം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കയ്യിലേക്ക് പോയിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവെന്ന് വളരെ നേരത്തേതന്നെ സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയായ അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. ആർക്കാട്ടു നവാബ് വെറുമൊരു പാവയാണെന്നും മൈസൂരിന്റെ സൈനികശക്തി തിരുവിതാംകൂറിന്‌ കൊടിയ വിപത്തായിത്തീരുമെന്നും കേശവദാസ് കണ്ടു. ആ നിമിഷം മുതൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റിന്ത്യാക്കമ്പനിയുമായി സ്വതന്ത്രമായ ഒരു സഖ്യമുണ്ടാക്കുന്നതിനുവേണ്ടി തന്റെ അസാമാന്യമായ നയതന്ത്രകുശലത അദ്ദേഹം പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. മംഗലാപുരം ഉടമ്പടി(1784)യുടെ ഒന്നാം വകുപ്പിൽ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവ് ഇംഗ്ലീഷുകാരുടെ സുഹൃത്തും ബന്ധുവുമാണെന്ന് അസന്ദിഗ്ദ്ധമായി പ്രഖ്യാപിച്ചത്, കേശവദാസിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നയതന്ത്രവിജയമായിരുന്നു.<ref>Velu Pillai, T. K., ''The Travancore State Manual'', Vol. II, Trivandrum, 1945, p.44.</ref> മംഗലാപുരം ഉടമ്പടിയിലെ വ്യവസ്ഥമൂലം കേശവദാസ് രണ്ടു പ്രധാനകാര്യങ്ങൾ നേടി: തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പരിപൂർണ്ണസ്വാതന്ത്ര്യം കമ്പനിയെക്കൊണ്ട് അംഗീകരിപ്പിക്കുകയും പരോക്ഷമായി കർണ്ണാടിൿ നവാബിന്റെ അധികാരം തള്ളിക്കളയുകയും ചെയ്തുവെന്നതാണ്‌ അതിൽ ഒന്ന്. രണ്ടാമതായി കമ്പനിയുമായി അദ്ദേഹം നേരിട്ട് ഒരു സഖ്യമുണ്ടാക്കി. കമ്പനിയുമായി ഉണ്ടാക്കിയ ഈ സഖ്യമാണ്‌ കേശവദാസന്റെ നയത്തിലെ മർമ്മപ്രധാനമായ ഭാഗം. മൈസൂരുമായി യുദ്ധം ഒഴിവാക്കുക സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്‌ ബോദ്ധ്യമായിരുന്നു. പിന്നെയുള്ള ഏക ആശ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പരിപൂർണ്ണ പിന്തുണയാണ്‌. [[File:Nedumkotta.jpg|thumb|250px|നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട നെടുങ്കോട്ടയുടേ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ചാലക്കുടിയിലെ മേലൂരിൽ]] എന്നാൽ 1790-ൽ തന്റെ പരാജയത്തിന്‌ പ്രതികാരം വീട്ടാൻ ടിപ്പു [[നെടുംകോട്ട]] ആക്രമിച്ചപ്പോൾ എതിർക്കാൻവേണ്ടി തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ചെലവിൽ താമസിച്ചിരുന്ന ഇംഗ്ലീഷ് സൈന്യം ടിപ്പുവിന്റെ പടയുടെ നശീകരണങ്ങൾ കണ്ടുനിൽക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ കൊടുംചതിയിലും മനം പതറാതെ കേശവപിള്ള അതിനു കാരണക്കാരനായ മദ്രാസ് ഗവർണ്ണർ ഹാളണ്ടിനെയും സഹോദരനെയും ഗവർണ്ണർ ജനറലിനെക്കൊണ്ട് സ്ഥാനഭ്രഷ്ടരാക്കി. ടിപ്പുവിന്റെ പട ആലുവയിൽ താവളമുറപ്പിച്ച് നശീകരണം നടത്തിവരെയാണ്‌ ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാക്കമ്പനി ശ്രീരംഗപട്ടണം ആക്രമിക്കുന്നതും ടിപ്പു സൈന്യസമേതം അങ്ങോട്ടു നീങ്ങുന്നതും. മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ഇംഗ്ലീഷുകാർ പലയിടങ്ങളിൽ വെച്ച് നടത്തിയ യുദ്ധങ്ങളിൽ കേശവദാസനും തിരുവിതാംകൂർ സൈന്യവും സഹായിക്കുകയുണ്ടായി. മൈസൂർ രാജ്യത്തിന്റെ നേർപകുതി ഇംഗ്ലീഷുകാർക്ക് നൽകിക്കൊണ്ടുള്ള ടിപ്പുവിന്റെ ശ്രീരംഗപട്ടണസന്ധിക്കുശേഷം കമ്പനി തിരുവിതാംകൂറിന്റെ അധീനതയിലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ അന്യായമായി അധീനപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുകയും തങ്ങളുടെ യുദ്ധച്ചെലവ് നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയുമുണ്ടായി. === ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ === മൂന്നാം മൈസൂർ യുദ്ധത്തോടെ ശത്രുഭയം നീങ്ങിയ തിരുവിതാംകൂറിന്റെ സർവ്വതോമുഖമായ അഭിവൃദ്ധിയിൽ രാജാകേശവദാസന്റെ ശ്രദ്ധ പതിഞ്ഞു. ടിപ്പുവിന്റെ പടയോട്ടത്തിൽ തിരുവിതാംകൂറിൽ അഭയംപ്രാപിച്ച രാജാക്കന്മാരെയും പ്രഭുക്കന്മാരെയും അവകാശങ്ങളോടെ പുനർവിന്യസിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രഥമചുമതല.<ref>Velu Pillai, T. K., ''The Travancore State Manual'', Vol. II, Trivandrum, 1945, p.44.</ref> === ആലപ്പുഴയുടെ വികസനം === [[File:Stone bridge, Alleppey 1900.jpg|thumb|right|ആലപ്പുഴ പട്ടണത്തിൻ്റെ ശില്പിയായാണ് കേശവദാസനെ കരുതിപ്പോരുന്നത്. ആലപ്പുഴയിലെ കല്ലുപാലം. 1900 കളിൽ]] [[ആലപ്പുഴ]] പട്ടണത്തിന്റെ ചീഫ് ആർക്കിടെക്‌റ്റായി ഇദ്ദേഹത്തിനെയാണ് കരുതിപ്പോരുന്നത്. ഇന്നത്തെ ആലപ്പുഴ പട്ടണം ഒരുകാലത്ത് കാട് നിറഞ്ഞ് മനുഷ്യവാസയോഗ്യമല്ലാത്ത ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. ഒരു തുറമുഖത്തിന് പറ്റിയ സ്ഥലം എന്ന് കണ്ട് ഇദ്ദേഹം ആലപ്പുഴയെ വികസിപ്പിച്ചു. തുറമുഖത്തേയ്ക്ക് ചരക്കുകൾ കൊണ്ടുവരുന്നതിനായി ഇദ്ദേഹം രണ്ട് കനാലുകളും നിർമ്മിച്ചു. ചാലക്കമ്പോളം നിർമ്മിച്ചതും ഇദ്ദേഹമാണ്. [[സൂറത്ത്]], [[മുംബൈ]], [[കച്ച്]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യാപാരികൾക്ക് വ്യാപാരം നടത്താൻ എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ഇദ്ദേഹം ചെയ്തു നൽകി. ഇക്കാലത്ത് തിരുവിതാങ്കൂറിന്റെ വാണിജ്യനഗരമായി ആലപ്പുഴ മാറി.<ref>{{Cite web|url=https://www.pscarivukal.com/2020/02/alappuzha.html|title=Alappuzha: A detailed Study for PSC {{!}} PSC Arivukal|access-date=2021-07-20|website=www.pscarivukal.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://alappuzha.nic.in/history/|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|access-date=2021-07-20|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Deepa|first=T.|date=July 2013|title=Raja kesava das and his reforms in travancore 1789 1799|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/handle/10603/70621|journal=University|language=English}}</ref> തിരുവനന്തപുരം മുതൽ [[അങ്കമാലി|അങ്കമാലിക്കടുത്തുള്ള]] കറുകുറ്റി വരെ അദ്ദേഹം ഒരു പാത നിർമ്മിക്കുകയുണ്ടായി. ഇതാണ് ഇന്നത്തെ [[സംസ്ഥാനപാത 1]]. പിൽക്കാലത്ത് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണാർത്ഥം ഈ പാത തുടങ്ങുന്ന സ്ഥലത്തിന് കേശവദാസപുരം എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തു. === അവസാന നാളുകൾ === [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താനിൽ]] നിന്നുള്ള ഭീഷണി കൂടിക്കൂടി വന്നപ്പോൾ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ സഹായം തേടാൻ ദിവാൻ രാജാവിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടതും സഹായിക്കാൻ വന്ന ബ്രിട്ടീഷുകാർ പിന്നീട് ഭരണത്തിൽ ഇടപെടാൻ തുടങ്ങിയതും കേശവപിള്ളയ്ക്കെതിരെ അപവാദങ്ങൾ പരത്താൻ ചിലർക്ക് അവസരമൊരുക്കിയിരുന്നു. 1798-ൽ ധർമ്മരാജയുടെ മരണത്തിനു ശേഷം രാജാവായി വന്ന ബലരാമവർമ്മയ്ക്ക് പതിനാല് വയസ്സേ പ്രായം ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. ജയന്തൻ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിയായിരുന്നു രാജാവിന്റെ പിന്നിൽ നിന്ന് ഭരണം നിർവ്വഹിച്ചിരുന്നത്. ഒരു ചാരനായി മുദ്ര കുത്തി ജയന്തൻ നമ്പൂതിരി കേശവദാസിനെ വീട്ടുതടങ്കലിലാക്കി.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EGAbAAAAIAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=raja+kesavadas+death&q=raja+kesavadas+death&hl=en|title=Kerala District Gazetteers: Kottayam|last=Kerala (India)|last2=Menon|first2=A. Sreedhara|date=1962|publisher=Superintendent of Government Presses|pages=210|language=en}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദവികളും തിരിച്ചെടുത്ത് സ്വത്തുക്കളും കണ്ടുകെട്ടി. 1799 ഏപ്രിൽ 21-ന് ഇദ്ദേഹത്തിനെ വിഷം കൊടുത്ത് കൊല്ലുകയായിരുന്നു. കേശവദാസിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്നുണ്ടായ കലാപത്തിൽ ജയന്തൻ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരി സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ടുകയും [[വേലുത്തമ്പി ദളവ]] ദിവാനായി നിയമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. == പുറമേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Dharma Raja}} * [http://www.alappuzha.com/htm/raja.htm Alapuzha Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304204359/http://www.alappuzha.com/htm/raja.htm |date=2016-03-04 }} accessed on August 7, 2006. * [http://voiceofdharma.org/books/tipu/appe02.htm Voice of Dharma] accessed on August 7, 2006. == അവലംബം == *{{cite book|last = പരമേശ്വരൻപിള്ള|first = വി.ആർ|title = രാജാകേശവദാസ്|year =1973|publisher = എൻ.ബി.എസ്.}} *{{cite book|last = ശങ്കുണ്ണിമേനോൻ|first = പി‍|title = തിരുവിതാംകൂർ ചരിത്രം|year =1988|origyear = ആദ്യപതിപ്പ്1973|publisher = എൻ.ബി.എസ്.}} <references/> [[വർഗ്ഗം:1745-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1799-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 17-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 21-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ദിവാന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ദളവമാർ]] {{Bio-stub|Raja Kesavadas}} 6nlo8tgzq51067qermhhn9cgpmptkse 0 107867 4671799 4669252 2026-09-30T02:31:14Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671799 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|My Name Is Khan}} {{Infobox Film | name = മൈ നേം ഈസ് ഖാൻ | image = Mynameiskhan.jpg | caption = <!-- '''Theatrical Poster''' --> | director = [[കരൺ ജോഹർ]] | producer = ഹീരൂ യാഷ് ജോഹാർ<br />[[ഗൗരി ഖാൻ]] | writer ='''കഥയും തിരക്കഥയും:'''<br />[[ഷിബാനി ബാത്തിജ]]<br /> '''സംഭാഷണം''': <br />ഷിബാനി ബാത്തിജ<br />[[നിരഞ്ജൻ അയ്യങ്കാർ]] | starring = [[ഷാരൂഖ് ഖാൻ]]<br /> [[കാജോൾ]] | music = [[ശങ്കർ-എഹ്‌സാൻ-ലോയ്]] | cinematography = [[രവി കെ. ചന്ദ്രൻ]] | editing = [[ദീപ ഭാട്ടിയ]] | distributor = [[ഫോക്സ് സെർച്ച്ലൈറ്റ് പിക്‌ചേർസ്]] | lyrics = | released = 12 ഫെബ്രുവരി 2010 (global)<ref name=release/> | runtime = 161 മിനുട്ടുകൾ <ref name=release>{{cite news | work = [[British Board of Film Classification]] | date = 2010-02-04 | url = http://www.bbfc.co.uk/website/Classified.nsf/e8ea0df3a881175480256d58003cb570/7a82f63c1590b15f802576c000663f9f?OpenDocument | title = MY NAME IS KHAN | accessdate = 2010-02-04}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[ഉർദു]] [[ഹിന്ദി]]<br />[[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | budget = | gross = | preceded_by = | followed_by = }} [[കരൺ ജോഹർ]] സം‌വിധാനം ചെയ്ത് 2010 ഫെബ്രുവരി 12-ന്‌<ref name=release/> പുറത്തിറങ്ങിയ ഒരു [[ബോളിവുഡ്]] ചലച്ചിത്രമാണ്‌ '''മൈ നേം ഈസ് ഖാൻ''' ( {{lang-ur|{{Nastaliq|مائی نیم از خان}}}} , {{lang-hi|माय नेम इज़ ख़ान}}‌ ). ഈ ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത് [[ഷാരൂഖ് ഖാൻ|ഷാരൂഖ് ഖാനും]], [[കാജോൾ|കാജോളുമാണ്‌]]. ചിത്രത്തിന്റെ തിരക്കഥ ഷിബാനി ബാത്തിജയും, നിർമ്മാണം ഹീരൂ യാഷ് ജോഹാറും, ഗൗരി ഖാനും നിർ‌വ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Cinema India">{{cite web|url = http://books.google.com/books?id=oGXriM9IQeEC&lpg=PA6&ots=NLgXluv6dM&dq=hindi%20films%20urdu%20language&lr=&pg=PA19#v=onepage&q=&f=false| title = Cinema India|publisher = Rutgers University Press|accessdate = 2007–08–01}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodz.net/film-khan-a-true-story-karan-johar/|title=Film KHAN a true story: Karan Johar|date=2009-02-13|last=Admin|first=Net|work=Bolywoodz.net|accessdate=2009-08-21|archive-date=2009-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090825091458/http://www.bollywoodz.net/film-khan-a-true-story-karan-johar/|url-status=dead}}</ref> ഈ ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ വിതരണം ഫോക്സ് സ്റ്റാർ എന്റർടൈൻമെന്റാണ്‌ നിർ‌വ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്<ref name=companies>{{cite news | last = Bhushan | first = Nyay | title = Fox Star to distribute 'Khan' | work = The Hollywood Reporter | date = 2009-08-07 | page = 8 | url = http://www.hollywoodreporter.com/h/content_display/world/news/e3idb676dc68387c3ad3989002725f80485 | accessdate = 2009-09-05 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ഛായാഗ്രഹണം രവി. കെ. ചന്ദ്രനും, സംഗീതം ശങ്കർ മഹാദേവൻ, എഹ്സാൻ നൂറാനി, ലോയ് മെൻഡ്‌ൺസ എന്നിവർ ചേർന്നും നിർ‌വ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നു. നൃത്ത സം‌വിധാനം ഫാറാ ഖാനും, ഗാനരചന നിരഞ്ജൻ അയ്യങ്കാറുമാണ്‌ നിർ‌വ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://movies.indiatimes.com/reviews/music-reviews/My-Name-Is-Khan-Music-Review/articleshow/5419280.cms|title=My Name Is Khan: Music Review|access-date=2010-02-13|archive-date=2010-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125161401/http://movies.indiatimes.com/Reviews/Music-Reviews/My-Name-Is-Khan-Music-Review/articleshow/5419280.cms|url-status=dead}}</ref> വിഷ്വൽ എഫക്ട്സ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത് [[റെഡ് ചില്ലീസ് വി.എഫ്.എക്സ്.]] ആണ്‌.<ref name=official>{{cite web|url=http://www.mynameiskhanthefilm.com/|title=Official Website: Cast|access-date=2010-02-13|archive-date=2013-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701060520/http://www.mynameiskhanthefilm.com/|url-status=dead}}</ref> ''മൈ നേം ഈസ് ഖാന്റെ'' ആദ്യ പ്രദർശനം [[അബുദാബി|അബുദാബിയിൽ]] 2010 ഫെബ്രുവരി 10-ന്‌ നടക്കുകയുണ്ടായി<ref name=debut>{{cite news | last = Coker | first = Margaret |title = Shah Rukh Khan Premieres New Film, “My Name Is Khan”| work = [[Wall Street Journal]] | date = 2010-02-10 |url=http://blogs.wsj.com/speakeasy/2010/02/10/shah-rukh-khan-premieres-new-film-my-name-is-khan/ | accessdate = 2010-02-10}}</ref>. ആഗോള വ്യാപകമായി ഈ ചിത്രം 2010 ഫെബ്രുവരി 12-ന്‌ പുറത്തിറങ്ങി<ref name=release/>. അറുപതാമത് ബെർലിൻ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിന്റെ ഉദ്ഘാടന ചിത്രമായി ഈ ചിത്രം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്<ref name=berlin>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_my-name-is-khan-selected-for-berlin-film-festival_1324120|title= My Name is Khan selected for Berlin Film Festival|last=|first=|date=2009-12-15|accessdate=2009-12-15|work=|publisher=[[DNA]]}}</ref>. ഈ ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങുന്നതിനു മുൻപു തന്നെ വിമാനത്താവള സുരക്ഷാ പരിശോധനയിലും, ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഏറെ വിവാദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. == കഥാപാത്രങ്ങളും അഭിനേതാക്കളും == {| class="wikitable" |- ! നടൻ/നടി !! കഥാപാത്രം |- |[[ഷാരൂഖ് ഖാൻ]]|| റിസ്‌വാൻ ഖാൻ |- |[[കാജോൾ]]|| മന്ദിര |- |[[കെയ്റ്റി എ. കേനെ]]||സാറാ |- |[[കെന്റൺ ഡ്യൂട്ടി]]||റെസ്സെ ഗാറിക് |- |[[ബെന്നി നീവ്സ്]]||ഡിറ്റക്ടീവ് ഗാർസിയ |- |[[ക്രിസ്റ്റഫർ ബി. ഡൻ‌കാൻ]]|| [[ബരാക്ക് ഒബാമ]] |- |[[ജിമ്മി ഷേർഖിൽ]]|| സക്കീർ ഖാൻ |- |[[സോണിയ ജെഹാൻ]]|| ഹസീന ഖാൻ |- |[[പർ‌വീൺ ഡബാസ്]]|| ബോബി അഹൂജ |- |[[അർജ്ജുൻ മാത്തൂർ]]||രാജ് |- |[[സുഗന്ധ ഗാർഗ്]]|| കോമൾ |- |[[സറീന വാഹബ്]]||റിസ്‌വാന്റെ അമ്മ |- |[[തനയ് ചെഡ്ഡ]]|| റിസ്‌വാൻ ഖാന്റെ കുട്ടിക്കാലം |- |[[നവനീത് നിഷാൻ]]|| |- |[[ശീതൾ മേനോൻ]]||രാധ |- |[[അർജൻ അഹൂജ]]|| |- |[[യുവൻ മക്കാർ]]|| |- |[[ജെന്നിഫർ എക്കോൾസ്]]|| |- |[[അദ്രീൻ കലി തുമെർ]]|| |- |[[മിഖായേൽ അർണോൾഡ്]]||ആറു വയസ്സുള്ള റെസ്സെ |- |[[ഡൊമനിക് രെൻഡ]]||മാർക്ക് ഗാരിക് |- |[[എസ്.എം. സഹീർ]]|| |- |[[ആരിഫ് സക്കാരിയ]]|| ഫൈസൽ റഹ്മാൻ |- |[[വിനയ് പഥക്]]|| ജിതേഷ് |- |[[സുമീത് രാഘവൻ]]||<ref name="official"/> |} == പുരസ്കാരങ്ങൾ == {| class="wikitable" ! പുരസ്കാരം || ഇനം || ലഭിച്ചത് |- | rowspan=3| [[56-മത് ഫിലിം ഫെയർ പുരസ്കാരം|2011 ഫിലിം ഫെയർ പുരസ്കാരം]]<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/filmfareawards|title=Shah Rukh and Kajol grab the top spot at 56th Filmfare Awards|publisher=[[Zee News]]|date=2011}}</ref> || ഏറ്റവും നല്ല സംവിധായകൻ || കരൺ ജോഹർ |- | ഏറ്റവും നല്ല നടൻ || ഷാരൂഖ് ഖാൻ |- | ഏറ്റവും നല്ല നടി || കാജോൽ |- | rowspan=6"| [[സീ സിനി അവാർഡ്]]<ref>{{cite web|title=Hrithik, SRK top Zee Cine Awards|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/hrithik-srk-top-zee-cine-awards/story-QRCWE64VdmhhjEmJJNR1fJ.html|publisher=[[Hindustan Times]]|accessdate=October 26, 2015|date=January 15, 2011}}</ref> || മികച്ച പുരുഷ അഭിനേതാവ് || ഷാരൂഖ് ഖാൻ |- | മികച്ച സംവിധായകൻ || കരൺ ജോഹർ |- | മികച്ച പിന്നണി ഗായിക || റിച്ച ശർമ – "സജദ" |- | മികച്ച കഥ || കരൺ ജോഹർ <br> ശിബാനി ഭതീജ |- | മികച്ച ശബ്ദാലങ്കാരം || ദിലീപ് സുബ്രമണ്യം |- | മികച്ച മാർക്കറ്റഡ് ചലച്ചിത്രം || കരൺ ജോഹർ |- | rowspan=3| [[സ്റ്റാർ സ്ക്രീൻ അവാർഡ്|2011 സ്റ്റാർ സക്രീൻ അവാർഡ്]]<ref>{{cite web|title=Winners of 17th Annual Star Screen Awards 2011|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1748/|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=7 January 2011}}</ref> || [[മികച്ച നടനുള്ള സ്റ്റാർ സക്രീൻ അവാർഡ് (ജനപ്രിയ)| മികച്ച നടൻ (ജനപ്രിയ)]] || ഷാരൂഖ് ഖാൻ |- | [[മികച്ച സംഗീത സംവിധായകനുള്ള സ്റ്റാർ സ്ക്രീൻ അവാർഡ്]] || ശങ്കർ എഹസാൻ ലോയ് |- | Ramnath Goenka Memorial Award || rowspan=2| കരൺ ജോഹർ |- | rowspan=2| 6-മത് അപ്സര ഫിലിം & ടെലിവിഷൻ പ്രൊഡ്യൂസേഴ്സ് ഗ്യിൽഡ് അവാർഡ്<ref>{{cite web|title=Winners of 6th Apsara Film & Television Producers Guild Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1760/|date=11 January 2011|publisher=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ||മികച്ച സംവിധായകൻ |- | മികച്ച നടൻ (റീഡേഴ്സ് ചോയിസ്) || ഷാരൂഖ് ഖാൻ |- | rowspan=5| [[അന്തർദേശീയ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി പുരസ്കാരം]]'<ref name="awards1">{{cite web|title=My Name Is Khan : Awards and Nominations |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/awards/13712/index.html|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=16 August 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/dabangg-my-name-is-khan-win-awards/article2137304.ece|title="Dabangg", "My Name Is Khan" win awards|publisher=[[The Hindu]]|date=June 28, 2011|accessdate=October 26, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226042830/https://www.thehindu.com/features/cinema/ldquoDabanggrdquo-ldquoMy-Name-is-Khanrdquo-win-awards/article13853494.ece|archive-date=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> || മികച്ച സംവിധായകൻ || കരൺ ജോഹർ |- | മികച്ച നടൻ || ഷാരൂഖ് ഖാൻ |- | മികച്ച ഗാനരചന || നിരഞ്ജൻ അയ്യങ്കർ (ഗാനം: സജദ ) |- | മികച്ച പിന്നണി സംഗീതം || ശങ്കർ എഹസാൻ ലോയ് |- | മികച്ച കഥ || ശിബാനി ഭതീജ |- | rowspan=2| [[ബിഗ് സ്റ്റാർ എന്റർടൈൻമെന്റ് അവാർഡ്]] ||മികച്ച സിനിമ || ധർമ പ്രൊഡക്ഷൻസ് <br> റെഡ് ചില്ലീസ് എന്റർടൈൻമെന്റ് |- | മികച്ച സംഗീതത്തിനുള്ള ബിഗ് സ്റ്റാർ അവാർഡ് || ശങ്കർ എഹസാൻ ലോയ് |- | rowspan=2| ദ ഗ്ലോബൽ ഇന്ത്യൻ ഫിലിം ആൻഡ് ടെലിവിഷൻ ഹോണേർസ്<ref name="awards1"/> || മികച്ച നടൻ (മുഖ്യ കഥാപാത്രം ) || ഷാരൂഖ് ഖാൻ |- | മികച്ച അഭിനേതാവ് (സഹനടി) || സറീന വഹാബ് |} ==ഗാനങ്ങൾ== {| class="wikitable" ! ട്രാക്ക് !! ഗാനം !! പാടിയത് !! സംഗീതം !! ദൈർഘ്യം |- | 1 | "സജദ" | [[റാഹത്ത് ഫത്തെഹ് അലി ഖാൻ]], [[ശങ്കർ മഹാദേവൻ]], [[റിച്ച ശർമ (ഗായിക)|റിച്ച ശർമ]] | ശങ്കർ-എഹസാൻ-ലോയ് | 6:05 |- | 2 | "നൂറെ-ഖുദാ" | [[അദ്നാൻ സമി]], ശങ്കർ മഹാദേവൻ, [[ശ്രേയ ഘോഷാൽ]] | ശങ്കർ-എഹസാൻ-ലോയ് | 6:37 |- | 3 | "തേരേ നൈനാ" | [[ഷഫ്കത്ത് അമാനത്ത് അലി]] | ശങ്കർ-എഹസാൻ-ലോയ് | 4:38 |- | 4 | "അല്ലാഹ് ഹി റെഹം" | [[റാഷിദ് ഖാൻ (സംഗീതജ്ഞൻ)|റാഷിദ് ഖാൻ]] | ശങ്കർ-എഹസാൻ-ലോയ് | 4:01 |- | 5 | "ഖാൻ തീം" | [[സ്ട്രിങ്സ് (ബാൻഡ്)|സ്ട്രിങ്സ്]] | ഇന്ദ്രജിത്ത് ശർമ | 2:43 |- | 6 | "രങ്ഗ് ദേ" | ശങ്കർ മഹാദേവൻ, [[സൂരജ് ജഗൻ]] | ശങ്കർ-എഹസാൻ-ലോയ് | 3:45 |} == അവലംബം == {{reflist|2}} == പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.mynameiskhanthefilm.com/ Official site (includes trailer)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701060520/http://www.mynameiskhanthefilm.com/ |date=2013-07-01 }} * {{imdb title|id=1188996|title=My Name Is Khan}} * {{Amg movie |496298 |My Name Is Khan}} [[വർഗ്ഗം:2010-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കരൺ ജോഹർ സംവിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ‎]] 5cha7pa20y0y50kxixe4jeq0dxnovwo 0 115371 4671724 3672337 2026-09-29T17:29:01Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671724 wikitext text/x-wiki [[ഒ.വി. വിജയൻ]] എഴുതിയ ഒരു മലയാളം [[നോവൽ|നോവലാണ്‌]] '''മധുരം ഗായതി''' (1990)<ref>http://www.hinduonnet.com/2005/03/31/stories/2005033106451100.htm{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>http://www.thehindu.com/fline/fl2208/stories/20050422003113200.htm {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ഈ കാൽ‌പ്പനിക നോവലിലെ നായകൻ പറക്കുന്ന ഒരു ആൽ‌മരവും നായിക സുകന്യ എന്ന ഒരു വനകന്യകയുമാണ്‌.<ref>{{Cite web |url=http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/content/books/html/utf8/4958.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-05-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205546/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/content/books/html/utf8/4958.html |url-status=dead }}</ref> ==അവലംബം== <references/> {{novel-stub}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളം നോവലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഒ.വി. വിജയൻ എഴുതിയ നോവലുകൾ]] a3adyyqk11fpq5jlbapl8s9w5ie1dcu 0 119006 4671805 4010368 2026-09-30T03:00:56Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671805 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Montevideo}} {{Infobox settlement |name = മൊണ്ടേവീഡിയോ |official_name = City of San Felipe y Santiago de Montevideo (formerly, colonial name) |nickname = La Muy Fiel Y Reconquistadora <br /><small>The Very Faithful And Reconquerer</small> |motto = Con libertad ni ofendo ni temo <br /><small>With liberty I offend not, I fear not.</small> |image_skyline = Montevideo_Uruguay.jpg |image_caption = രാത്രിയിൽ മൊണ്ടേവീഡിയോ സ്കൈലൈൻ |image_shield = Coat of arms of Montevideo Department.png |image_map=Uruguay mapa.png |image_map2 = Montevideo Map.png |coordinates_display=inline,title |coordinates_region=UY |subdivision_type= Country |subdivision_name={{flag|Uruguay}} |subdivision_type1 = [[Departments of Uruguay|ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ്]] |subdivision_name1 = [[Montevideo Department|മൊണ്ടേവീഡിയോ ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ്]] |elevation_m = 43 |leader_title = [[Municipal Intendent of Montevideo|മുൻസിപ്പൽ ഇന്റൻഡെന്റ്]] |leader_name = [[Ricardo Ehrlich|റിക്കാർഡോ ഏളിക്ക്]] |established_title= സ്ഥാപിതം |established_date = 1726 |founder = [[Bruno Mauricio de Zabala|ബ്രൂണോ മൗറീഷ്യോ ദെ സബാല]] |population_total = 1,325,968 |Time Zone = GMT -3|utc_offset=-3 |timezone_DST =GMT -2 ([[DST]])|utc_offset_DST =-2 |population_as_of = 2004 |population_blank1_title=[[List of cities in Uruguay|റാങ്ക്]] |population_blank1 = 1ആം |population_blank2_title =[[Demonym]] |population_blank2 = Montevideano |area_code = +02 |postal_code_type =പിൻകോഡ് |postal_code = 10000 |website = [http://www.montevideo.gub.uy www.montevideo.gub.uy] 34º 53'S 56º 10'W |latd = 34 |latm = 53 |latNS = S |longd = 56 |longm = 10 |longEW = W }} [[ഉറുഗ്വെ|ഉറുഗ്വെയുടെ]] തലസ്ഥാനവും, ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും, ഏറ്റവും വലിയ തുറമുഖ നഗരവുമാണ്‌ '''മൊണ്ടേവീഡിയോ''' ({{IPA-es|monteβiˈðeo}}). 10 ലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള ഉറുഗ്വെയിലെ ഏക നഗരമാണ്‌ മൊണ്ടേവീഡിയോ. മേർസർ ഹ്യൂമൺ റിസോർസിങ്ങ് കൗൺസിൽ 2007-ൽ പുറത്തിറക്കിയ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗുണമേന്മയുള്ള നഗരം മൊണ്ടേവീഡിയോവാണ്‌.<ref>See also [http://www.lanacion.cl/prontus_noticias/site/artic/20070401/pags/20070401204943.html ''La Nación''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226080647/http://lanacion.cl/prontus_noticias/site/artic/20070401/pags/20070401204943.html |date=2018-12-26 }}, [[Chile]]an newspaper article that mentions the three Latin American cities with highest quality of life according to the MHRC 2007 investigation.</ref><ref>[http://www.larepublica.com.uy/lr3/larepublica/2007/04/03/politica/252300/montevideo-la-mejor-ciudad-para-vivir-de-america-latina/ Montevideo, la mejor ciudad para vivir de América Latina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427063348/http://www.larepublica.com.uy/larepublica/2007/04/03/politica/252300/montevideo-la-mejor-ciudad-para-vivir-de-america-latina/ |date=2009-04-27 }} (''Montevideo, the best town to live in Latin America'') at Uruguayan newspaper [http://www.larepublica.com.uy ''La República''] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (April 3, 2007){{In lang|es}}</ref><ref>[http://www.translatorscafe.com/cafe/MegaBBS/thread-view.asp?threadid=8972&start=1 Article from the ''Café''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226080650/https://www.translatorscafe.com/cafe/MegaBBS/thread-view.asp?threadid=8972&start=1%20 |date=2018-12-26 }} {{In lang|es}}</ref> സാൻ ഫിലിപ്പെ യി സാന്തിയാഗോ ഡി മോണ്ടിവിഡിയോ എന്നാണ് പൂർണ്ണനാമം. 1726 ഡിസംബർ 24 ന് സ്പെയിൻകാരാണ് ഈ നഗരം സ്ഥാപിച്ചത്. 1828 ൽ ഉറുഗ്വെയുടെ തലസ്ഥാനമായി. 1860-1911 കാലത്ത് ബ്രീട്ടീഷുകാർ നിർമിച്ച റോഡുകളും റെയിൽപ്പാതകളും നഗരത്തെ മറ്റുഭാഗങ്ങളിലേക്ക് അടുപ്പിച്ച‌ു. പ്രകൃതിദത്ത തുറമുഖമാണ് മോണ്ടിവിഡിയോയുടെ സാമ്പത്തികശക്തിയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനം. കരാസ്കോ അന്താരാഷ്ട്ര വിനാനത്താവളം ഈ നഗരത്തിലാണ്. ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== ഉറുഗ്വെയുടെ തെക്കൻ തീരങ്ങളിൽ അറ്റ്‌ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിനരികിൽ റിയോ ഡി ലാപ്ലാറ്റ നദിയുടെ വടക്കൻ അഴിമുഖത്താണ് മൊണ്ടേവീഡിയോ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 34.5° S, 56°W എന്നിങ്ങനെയാണ്‌ ഇവിടത്തെ അക്ഷാംശ രേഖാംശങ്ങൾ. ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:ഉറുഗ്വേയിലെ നഗരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ തലസ്ഥാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തലസ്ഥാനനഗരങ്ങൾ]] 3u8884diqc808ntl3ntzz7dsuohm9v2 0 122512 4671906 4583278 2026-09-30T10:19:26Z Malikaveedu 16584 4671906 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Sreemoolanagram Gramapanchayat}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ശ്രീമൂലനഗരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |അപരനാമം = |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[അങ്കമാലി നിയമസഭാമണ്ഡലം|അങ്കമാലി]] |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[ചാലക്കുടി ലോകസഭാമണ്ഡലം|ചാലക്കുടി]] |അക്ഷാംശം = 10.810 |രേഖാംശം = 76.2422 |ജില്ല = എറണാകുളം |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം = ശോശാമ്മ ദേവസ്സി |വിസ്തീർണ്ണം = 14.41 |ജനസംഖ്യ = 22395 |ജനസാന്ദ്രത = 1554 |Pincode/Zipcode = |TelephoneCode = 0484 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = |കുറിപ്പുകൾ= }} [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[അങ്കമാലി ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|അങ്കമാലി ബ്ലോക്കിലെ]] ഒരു [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്]] '''[[ശ്രീമൂലനഗരം]]'''. വടക്ക് [[കാഞ്ഞൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]], തെക്ക് കീഴ്മാട്, വാഴക്കുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ, അങ്കമാലി മുനിസിപ്പാലിറ്റി കിഴക്ക് കാഞ്ഞൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, പടിഞ്ഞാറ് ചെങ്ങമനാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ആലുവ മുനിസിപ്പാലിറ്റി എന്നിവയാണ് ശ്രീമൂലനഗരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ. പെരിയാറിന്റെ കരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രകൃതി സുന്ദരമായ ഒരു പ്രദേശമാണ് ശ്രീമൂലനഗരം. നെടുമ്പാശ്ശേരി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം സമീപത്തു തന്നെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. സാംസ്കാരികമായും കലാപരമായും ഒട്ടേറെ പ്രശസ്ത വ്യക്തികൾക്ക് ജന്മം കൊടുത്ത നാടാണ് ശ്രീമൂലനഗരം. ഈ ഗ്രാമത്തിൽനിന്നും നാടക പ്രവർത്തകർ എന്ന നിലയിൽ പ്രശസ്തരായ വ്യക്തികളാണ് [[ശ്രീമൂലനഗരം വിജയൻ|ശ്രീമൂലനഗരം വിജയനും]], മോഹനും. ശ്രീഭൂത പുരം എടുത്ത് പറയേണ്ട ഒരു സ്ഥലമാണ്. അവരുടെ ജാതിമത രാഷ്ട്രീയ ഭേതമന്യേ ചെയ്തുകൂട്ടുന്ന കാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ. ഈ ശ്രീഭൂത പുരത്തിന്റെ ഹൃദയ ഭാഗത്ത് തന്നെ ഒരു പാൻ കാർഡ് കേന്ദ്രവും നാടിന്റെ പ്രത്യേകതകളിൽ ഒന്നാണ്. ==ചരിത്രം== [[പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം|പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലത്തിലെ]] [[അകവൂർ_ചാത്തൻ| ചാത്തന്റെ ]] ‌ വിഹാരരംഗമായ അകവൂർ മനയും,<ref>{{cite web |title=ചരിത്രം |url=http://lsgkerala.in/sreemoolanagarampanchayat/general-information/history/ |website=lsgkerala.in |accessdate=24 ജൂൺ 2020 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200613/http://lsgkerala.in/sreemoolanagarampanchayat/general-information/history/ |url-status=dead }}</ref> [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] പറയുന്ന [[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം|തിരുവൈരാണിക്കുളം ക്ഷേത്രവും]] എല്ലാം ശ്രീമൂലനഗരം പഞ്ചായത്തിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. [[പെരുമ്പടപ്പു സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജാക്കാൻമാരുടെ]] വേനൽക്കാലവസതികൾ ധാരാളമായി ഇവിടുണ്ടായിരുന്നു. ഇവരുടെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട വിശ്രമകേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇപ്പോഴത്തെ [[ചൊവ്വര]] എന്ന പ്രദേശം. അകവൂർ മന, പാലേലി മന, വെടിയൂർമന, വെൺമണി മന എന്നീ നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളുടേയും തിരുവൈരാണിക്കുളം, എടനാട് [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രം]] എന്നീ ദേവസ്വങ്ങളുടേയും കീഴിലായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം മുഴുവൻ. ഭൂഘടന അനുസരിച്ച് ഈ ഗ്രാമം സെൻട്രൽ മിഡ്ലാൻഡ് സോണിൽപെടുന്നു. [[മാവ്]], [[പ്ലാവ്]], [[വാളൻപുളി]], [[കുടമ്പുളി]], [[തേക്ക്]], [[പേരാൽ]], [[കശുമാവ്]], [[പാല]], [[മട്ടി]], [[പന]] തുടങ്ങി വൈവിധ്യമാർന്ന എല്ലാം ഇവിടെ വളരുന്നു. [[കൈയ്യുണ്യം]], [[കുറുന്തോട്ടി]], [[കൊടുത്തുവ]], [[മുക്കുറ്റി]], [[കീഴാർനെല്ലി]], [[നിലപ്പന]], [[തൊട്ടാവാടി]], [[തുളസി]], [[കർലകം]], [[കരിനൊച്ചി]], [[ചിറ്റമൃത്]], [[ആടലോടകം]], [[തഴുതാമ]] എന്നീ [[ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ|ഔഷധ സസ്യങ്ങളും]] ഇവിടെ വീട്ടു പറമ്പുകളിൽ വളരുന്നു. ==ജീവിതോപാധി== ===കാർഷികം=== പ്രധാനമായും കൃഷി ആണ് ഈ നാട്ടുകാരുടെ ജീവിതോപാധി എന്നു പറയുന്നത്. ഭൂപരിഷ്കരണം വന്നതോടെ പാട്ടത്തിനെടുത്ത് കൃഷി ചെയ്തിരുന്നവർക്കെല്ലാം സ്വന്തം ഭൂമി ലഭിച്ചു. ഇവിടെ അവർ നെല്ലും മറ്റു ഇടവിളകളും കൃഷി ചെയ്തുപോരുന്നു. മാവ്, പ്ലാവ്, വാളൻപുളി, കുടമ്പുളി, തേക്ക്, പേരാൽ, കശുമാവ്, പാല, മട്ടി, പന തുടങ്ങി വൈവിധ്യമാർന്ന എല്ലാം ഇവിടെ വളരുന്നു. നാടൻ മാവിനത്തിൽ ചന്ദ്രക്കാരൻ എന്ന സവിശേഷ ഇനം ഇവിടെ ധാരാളം കണ്ടുവരുന്നു. കാർഷിക നാണ്യവിളകളായ ജാതി, ഗ്രാമ്പൂ, തെങ്ങ്, റബ്ബർ, കമുക്, കുരുമുളക് എന്നിവയും കൃഷി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. പ്രദേശത്ത് അടക്കാകൃഷി വൻ തോതിൽ ഉണ്ടായിരുന്നതാണ്. കൈയ്യുണ്യം, കുറുന്തോട്ടി, കൊടുത്തുവ, മുക്കുറ്റി, കീഴാർനെല്ലി, നിലപ്പന, തൊട്ടാവാ ടി, തുളസി, കർലകം, കരിനൊച്ചി, ചിറ്റമൃത്, ആടലോടകം, തഴുതാമ എന്നീ ഷധ സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ വീട്ടുപറമ്പുകളിൽ വളരുന്നു. മറ്റൊരു പ്രധാന കാർഷികവിളയാണ് കപ്പ. പണ്ടുകാലങ്ങളിൽ നെൽകൃഷിയോടൊപ്പം വീട്ടു പറമ്പുകളിലും മറ്റും കൃഷിയിടങ്ങളിലുമായി ധാരാളം കപ്പ തോട്ടങ്ങൾ/കപ്പ കൃഷികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. കപ്പയും പഴങ്ങളും ധാരാളം ഉൽപാദനം നടന്നിരുന്നതായി കാണാൻ കഴിയും. ===കച്ചവടം=== കാർഷികമേഖലയ്ക്ക് ശേഷം ഏറ്റവും അധികം ആളുകളുടെ വരുമാനമാർഗ്ഗം കച്ചവടമാണ്. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ തന്നെ ശ്രീമൂലനഗരം ശ്രീഭൂതപുരം മേഖലകളിൽ ധാരാളം ഇഷ്ടികക്കളങ്ങളും ചന്തകളും ആരംഭിക്കുകയും അതുപോലെതന്നെ വിവിധ മാർക്കറ്റുകൾ ചന്തകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള കച്ചവടങ്ങളും നടന്നിരുന്നു. വളരെയധികം ആളുകൾ കച്ചവട മേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ശ്രീമൂലനഗരം പട്ടണത്തിൽ തന്നെ ജിനാൻ സിറ്റി സെൻറർ, മൂസാ മെമ്മോറിയൽ ഷോപ്പിംഗ് മാൾ മുതലായ വലിയ കച്ചവട സ്ഥാപനങ്ങൾ അടുത്ത കാലങ്ങളിലായി ഉയർന്നു വന്നിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ ചെറുതും വലുതുമായ വിവിധങ്ങളായ കച്ചവടസ്ഥാപനങ്ങൾ ശ്രീമൂലനഗരം കൈപ്ര കുന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ശ്രീമൂലനഗരം ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിന്റെ പ്രധാന വാണിജ്യ കേന്ദ്രം കൈപ്ര കുന്നാണ്. പണ്ടുമുതൽക്കേ ഈ പ്രദേശം ഒരു കച്ചവട ഇടതാവളമാണ്. രാജഭരണം നിലനിൽക്കുന്ന കാലങ്ങളിൽ മലയാറ്റൂർ, അങ്കമാലി, കാലടി മേഖലകളിൽ നിന്നും എറണാകുളം, കൊച്ചി മേഖലയിലെക്കുള്ള പ്രധാന യാത്രാ മാർഗ്ഗവും കൈപ്ര കുന്നിലൂടെ തന്നെയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കൈപ്ര കുന്നിന് പഴയ കാലങ്ങളിൽ കച്ചവട വാണിജ്യ രംഗത്ത് വലിയ സ്ഥാനം അടയാളപ്പെടുത്തപെട്ടിട്ടുണ്ട്. കാർഷികമേഖലയുടെ വളർച്ച കൊണ്ട് അരിയും നെല്ലും അനുബന്ധ സാധനങ്ങളും അക്കാലങ്ങളിൽ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന കച്ചവട ചരക്കാണ്. നിലവിൽ കാർഷിക മേഖലയെക്കാൾ കൂടുതൽ കച്ചവട സേവന മേഖലയിലാണ് അധിക ആളുകളും ഇന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ==ആരാധനാലയങ്ങൾ== *{{പ്രധാനലേഖനം|ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്}} [[പ്രമാണം:ആരാധനാലയങ്ങൾ.jpg|പകരം=ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ് |thumb|ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]] [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]] [[ആലുവ]] പ്രദേശത്ത് ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള പള്ളിയാണ് കല്ലറക്കൽ കർത്താവ് മുസ്ലീങ്ങൾക്കായി പണികഴിപ്പിച്ച [[തോട്ടുമുഖം പടിഞ്ഞാറെ പള്ളി]]. അതിനുശേഷമാണ് ചുറ്റുപാടുമുള്ള പ്രമുഖ മുസ്ലിം പള്ളികൾ ഉണ്ടായത്. [[കൊച്ചുണ്ണി സാഹിബ്]] [[വഖഫ്]] ചെയ്ത സ്ഥലത്ത് കൊല്ലവർഷം ആയിരത്തിൽ(1000) [[ആലുവ ടൗൺ ജുമാമസ്ജിദ്]] സ്ഥാപിച്ചു. [[മാഹിൻ കുട്ടി മേത്തർ]] [[വഖഫ്]] ചെയ്ത സ്ഥലത്ത് രണ്ടു നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുന്നേ തന്നെ സ്ഥാപിതമായതാണ് [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]]. [[ശ്രീമൂലനഗരം]] [[കൈപ്ര]] ജംഗ്ഷനും [[പെരിയാർ നദി]]ക്കും മധ്യഭാഗത്തായി [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ തന്നെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ജുമാമസ്ജിദാണ് [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]]. ശ്രീമൂലനഗരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അംഗങ്ങളുള്ള ഏറ്റവും വലിയ മഹലാണ് ഈ പള്ളി. വളരെ കാലം പഴക്കമുള്ള പള്ളി ആയതുകൊണ്ട് ഇന്നും അതിന്റെ അവശേഷിപ്പുകൾ അവിടെ കാണാൻ കഴിയും. പഴക്കമുള്ള വലിയ കുളവും, ഒറ്റ കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത വലിയ രണ്ട് തൂണുകൾ ഇന്നും അവശേഷിക്കുന്നു. പഴയ പള്ളി പുതുക്കി പണിതപ്പോൾ അതിൽ ഒറ്റ കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ആ വലിയ രണ്ട് തൂണുകളും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിലവിലെ പള്ളിയുടെ മുന്നിലെ രണ്ട് തൂണും അതാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[അങ്കമാലി]], [[തുറവുംങ്കര]], [[കാഞ്ഞൂർ]], [[നെടുവഞ്ഞൂർ]], [[പറമ്പയം]], [[അത്താണി]] മുതലായ പ്രദേശങ്ങളിലെ ആളുകൾ ഈ പള്ളിയിലാണ് [[വെള്ളിയാഴ്ച്ച ജുമാ നമസ്ക്കാരം]] കൂടിയിരുന്നത്. പിന്നീട് അടുത്തടുത്ത് പ്രദേശങ്ങളിൽ പുതിയ പള്ളികളും മഹല്ലുകളുമായി. [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]] മഹലിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ വിവിധ സഹായ സഹകരണ സംരംഭങ്ങളും മദ്‌റസകളും നടക്കുന്നുണ്ട്. പള്ളിയിൽ [[ദറസ്]] ക്ലാസ്സിലൂടെ [[ഖുർആൻ ഹിഫ്സ്]] കോഴ്‌സും നടക്കുന്നുണ്ട്. അടുത്ത കാലത്തായി ഈ [[മഹല്ല്]] നാടിന്റെ ആരോഗ്യ രംഗത്തും ശ്രെദ്ധകൊടുക്കുന്നുണ്ട്. അതിന്റെ ഭാഗമായി [[ആംബുലൻസ്]] സംവിധാനവും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. സ്ത്രികൾക്ക് [[ഇസ്ലാമിക ശരീഅത്ത്]] മേഖലയിൽ അവബോധം നൽകുന്നതിനായി പ്രതേക കോഴ്സുകളും നടത്തിയിരുന്നു. [[ശ്രീമൂലനഗരം അൽ അമീൻ പബ്ലിക് സ്കൂൾ]] താൽക്കാലികമായി ആരംഭിക്കുന്നത് ഈ പള്ളിയുടെ കോമ്പൗണ്ടിലെ [[മദ്രസ]] കെട്ടിടത്തിലായിരുന്നു. പിന്നീട് [[പുതിയ റോഡ് ഹിറാ ജുമാ മസ്ജിദ്]] ന് പിറകുവശത്തായി സ്വന്തമായി സ്ഥലം വാങ്ങി പുതിയ സ്കൂൾ കെട്ടിടം പണിയുകയായിരുന്നു.<ref name="ചൊവ്വര" ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്>[http://sify.com/cities/mumbai/fullstory.php?id=13618625 സിഫി.കോം] [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്മ|ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്മഹല്ല്]]</ref> * {{പ്രധാനലേഖനം|തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം}} [[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം |തിരുവൈരാണിക്കുളം ക്ഷേത്രം]] ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രധാനക്ഷേത്രമാണ്. മഹാദേവനും ശ്രീപാർവ്വതിയുമാണ് പ്രധാന മൂർത്തികൾ. വർഷത്തിൽ 12 ദിവസം മാത്രമാണ് ഇവിടെ പാർവ്വതീ ദേവിയുടെ നട തുറക്കുന്നത് . ദേവന്റെ നാളായ ധനു മാസത്തിലെ തിരുവാതിര മുതലുള്ള 12 നാളാണ് ദേവിയുടെ നട തുറക്കുന്ന ദിവസങ്ങൾ. ആ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ ദർശനത്തിന് നല്ല തിരക്കായിരിക്കും. തിരുവൈരാണിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിനെ സ്ത്രീകളുടെ ശബരിമല എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. <ref name=തിരുവൈരാണിക്കുളം>[http://sify.com/cities/mumbai/fullstory.php?id=13618625 സിഫി.കോം] തിരുവൈരാണിക്കുളം സ്ത്രീകളുടെ ശബരിമല</ref> * {{പ്രധാനലേഖനം|രിഫാഇയ്യ ജുമാ മസ്ജിദ്}} [[ശ്രീമൂലനഗരം]] ജംഗ്ഷനിൽ നിന്നും [[ശ്രീഭൂതപുരം]] റോഡിലേക്ക് 300മീറ്റർ നീങ്ങി [[രിഫാഇയ്യ ജുമാ മസ്ജിദ്]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഏതാണ്ട് ആറ് ഏക്കറോളം വരുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആണ് ഈ പള്ളി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പള്ളിയോടു ചേർന്ന് സമസ്ത കേരള സുന്നി വിദ്യാഭ്യാസ ബോർഡ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഹയാത്തുൽ ഇസ്ലാം ഹയർ സെക്കൻഡറി മദ്രസ മദ്രസ സെക്കൻഡറി മദ്രസ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഏകദേശം ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെ കാലത്തെ ചരിത്രമുണ്ട് [[രിഫാഇയ്യ ജുമാ മസ്ജിദ്]] ന്. ==പ്രശസ്തരായ വ്യക്തികൾ== *[[ശ്രീമൂലനഗരം വിജയൻ]] - നാടക സിനിമാ രംഗത്ത് വ്യക്തിമൂദ്ര പതിപ്പിച്ച ഒരു കലാകാരനാണ് ശ്രീമൂലനഗരം വിജയൻ. എന്റെ ഗ്രാമം എന്ന സിനിമയിലെ ശ്രീമൂലനഗരം വിജയൻ എഴുതിയ കല്പാന്തകാലത്തോളം കാതരേ നീയെൻ മുന്നിൽ എന്ന ഗാനം മലയാളികൾക്ക് ഏറെ പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്. *[[ശ്രീമൂലനഗരം മോഹൻ]] - സിനിമാ നാടക രംഗത്ത് പ്രശസ്തനായ ഒരു ശ്രീമൂലനഗരംകാരനാണ് ശ്രീമൂലനഗരം മോഹൻ. ഇദ്ദേഹം കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി മുൻ സെക്രട്ടറി കൂടിയാണ്. ശ്രീമൂലനഗരം വിജയന്റെ അനുജൻ കൂടിയാണ് ഇദ്ദേഹം. *[[ഡോ. ഇ എം സകീർ ഹുസൈൻ ശ്രീമൂലനഗരം]] - എഴുത്തുകാരൻ, ഗവേഷകൻ, ഗ്രന്ഥ രചയിതാവ്, പ്രാസംഗികൻ, വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസർ. [['Concept of creation and life after death-some parallels in Rgveda and Quran']] എന്ന പ്രബന്ധത്തിന് വി.കെ. നാരായണ ഭട്ടതിരി പുരസ്കാരം. [http://iphkerala.com/store/index.php?route=product/product&product_id=491 യെരുശലേമിന്റെ സുവിശേഷം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} എന്ന കൃതിക്ക് 2015-ലെ [[തനിമ പുരസ്കാരം]]. മറ്റു കൃതികൾ: [https://keralabookstore.com/book/kraisthavathayute-varthamanam/956/ ക്രൈസ്തവതയുടെ വർത്തമാനം], [http://iphkerala.com/store/index.php?route=product/product&product_id=491 യെരുശലേമിന്റെ സുവിശേഷം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://www.iphkerala.com/ തീഥേ മൽകൂഥാക്ക് നിന്റെ രാജ്യം വരേണമേ (ഈശോ മിശിഹായുടെ ദൈവരാജ്യത്തെ കുറിച്ചൊരു പഠനം)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417153231/https://www.iphkerala.com/ |date=2021-04-17 }}. [https://www.iphkerala.com/ സാമൂതിരിക്കുവേണ്ടി ഒരു സമരാഹ്വാനം(പരിഭാഷ, പഠനം).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417153231/https://www.iphkerala.com/ |date=2021-04-17 }} ==വാർഡുകൾ == മറ്റു കൃതികൾ: #തൃപ്രയാർ #തെറ്റാലി #പ്രസന്നപുരം #എടനാട് #കല്ലയം #ശ്രീമൂലനഗരം നോർത്ത് #ശ്രീമൂലനഗരം ഈസ്റ്റ് #പാറത്തെറ്റി #വെള്ളാരപ്പിള്ളി #തൃക്കണ്ണിക്കാവ് #സൌത്ത് വെള്ളാരപ്പിള്ളി #തിരുവൈരാണിക്കുളം #ശ്രീഭൂതപുരം ഈസ്റ്റ് #ശ്രീഭൂതപുരം വെസ്റ്റ് #ശ്രീമൂലനഗരം സൌത്ത് #ചൊവ്വര ==സ്ഥിതിവിവരകണക്കുകൾ== {| border="1" cellpadding="20" cellspacing="0" |+ align="top" style="color:#e76700;" |''സ്ഥിതിവിവരകണക്കുകൾ'' |- |ജില്ല |എറണാകുളം |- |ബ്ലോക്ക് |അങ്കമാലി |- |വിസ്തീർണ്ണം |14.41 |- |വാർഡുകൾ |15 |- |ജനസംഖ്യ |22395 |- |പുരുഷൻമാർ |11097 |- |സ്ത്രീകൾ |11298 |} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== # [http://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0806/13/1080613080_1.htm അകവൂർ ചാത്തൻ] # [http://www.sreemoolammohan.com ശ്രീമൂലനഗരം മോഹൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913112450/http://sreemoolammohan.com/ |date=2017-09-13 }} ==അവലംബം== <references /> {{എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[Category:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] oylfjsaf3bn13i53900tpvxwoc4k5vi 4671908 4671906 2026-09-30T10:21:26Z Malikaveedu 16584 4671908 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Sreemoolanagram Gramapanchayat}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ശ്രീമൂലനഗരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |അപരനാമം = |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[അങ്കമാലി നിയമസഭാമണ്ഡലം|അങ്കമാലി]] |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[ചാലക്കുടി ലോകസഭാമണ്ഡലം|ചാലക്കുടി]] |അക്ഷാംശം = 10.810 |രേഖാംശം = 76.2422 |ജില്ല = എറണാകുളം |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം = ശോശാമ്മ ദേവസ്സി |വിസ്തീർണ്ണം = 14.41 |ജനസംഖ്യ = 22395 |ജനസാന്ദ്രത = 1554 |Pincode/Zipcode = |TelephoneCode = 0484 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = |കുറിപ്പുകൾ= }} [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[അങ്കമാലി ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|അങ്കമാലി ബ്ലോക്കിലെ]] ഒരു [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്]] '''[[ശ്രീമൂലനഗരം]]'''. വടക്ക് [[കാഞ്ഞൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]], തെക്ക് കീഴ്മാട്, വാഴക്കുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ, അങ്കമാലി മുനിസിപ്പാലിറ്റി കിഴക്ക് കാഞ്ഞൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, പടിഞ്ഞാറ് ചെങ്ങമനാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, ആലുവ മുനിസിപ്പാലിറ്റി എന്നിവയാണ് ശ്രീമൂലനഗരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ. പെരിയാറിന്റെ കരയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രകൃതി സുന്ദരമായ ഒരു പ്രദേശമാണ് ശ്രീമൂലനഗരം. നെടുമ്പാശ്ശേരി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം സമീപത്തു തന്നെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. സാംസ്കാരികമായും കലാപരമായും ഒട്ടേറെ പ്രശസ്ത വ്യക്തികൾക്ക് ജന്മം കൊടുത്ത നാടാണ് ശ്രീമൂലനഗരം. ഈ ഗ്രാമത്തിൽനിന്നും നാടക പ്രവർത്തകർ എന്ന നിലയിൽ പ്രശസ്തരായ വ്യക്തികളാണ് [[ശ്രീമൂലനഗരം വിജയൻ|ശ്രീമൂലനഗരം വിജയനും]], മോഹനും. ശ്രീഭൂത പുരം എടുത്ത് പറയേണ്ട ഒരു സ്ഥലമാണ്. അവരുടെ ജാതിമത രാഷ്ട്രീയ ഭേതമന്യേ ചെയ്തുകൂട്ടുന്ന കാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ. ഈ ശ്രീഭൂത പുരത്തിന്റെ ഹൃദയ ഭാഗത്ത് തന്നെ ഒരു പാൻ കാർഡ് കേന്ദ്രവും നാടിന്റെ പ്രത്യേകതകളിൽ ഒന്നാണ്. ==ചരിത്രം== [[പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലം|പറയിപെറ്റ പന്തിരുകുലത്തിലെ]] [[അകവൂർ_ചാത്തൻ| ചാത്തന്റെ ]] ‌ വിഹാരരംഗമായ അകവൂർ മനയും,<ref>{{cite web |title=ചരിത്രം |url=http://lsgkerala.in/sreemoolanagarampanchayat/general-information/history/ |website=lsgkerala.in |accessdate=24 ജൂൺ 2020 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304200613/http://lsgkerala.in/sreemoolanagarampanchayat/general-information/history/ |url-status=dead }}</ref> [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] പറയുന്ന [[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം|തിരുവൈരാണിക്കുളം ക്ഷേത്രവും]] എല്ലാം ശ്രീമൂലനഗരം പഞ്ചായത്തിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. [[പെരുമ്പടപ്പു സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജാക്കാൻമാരുടെ]] വേനൽക്കാലവസതികൾ ധാരാളമായി ഇവിടുണ്ടായിരുന്നു. ഇവരുടെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട വിശ്രമകേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇപ്പോഴത്തെ [[ചൊവ്വര]] എന്ന പ്രദേശം. അകവൂർ മന, പാലേലി മന, വെടിയൂർമന, വെൺമണി മന എന്നീ നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളുടേയും തിരുവൈരാണിക്കുളം, എടനാട് [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രം]] എന്നീ ദേവസ്വങ്ങളുടേയും കീഴിലായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം മുഴുവൻ. ഭൂഘടന അനുസരിച്ച് ഈ ഗ്രാമം സെൻട്രൽ മിഡ്ലാൻഡ് സോണിൽപെടുന്നു. [[മാവ്]], [[പ്ലാവ്]], [[വാളൻപുളി]], [[കുടമ്പുളി]], [[തേക്ക്]], [[പേരാൽ]], [[കശുമാവ്]], [[പാല]], [[മട്ടി]], [[പന]] തുടങ്ങി വൈവിധ്യമാർന്ന എല്ലാം ഇവിടെ വളരുന്നു. [[കൈയ്യുണ്യം]], [[കുറുന്തോട്ടി]], [[കൊടുത്തുവ]], [[മുക്കുറ്റി]], [[കീഴാർനെല്ലി]], [[നിലപ്പന]], [[തൊട്ടാവാടി]], [[തുളസി]], [[കർലകം]], [[കരിനൊച്ചി]], [[ചിറ്റമൃത്]], [[ആടലോടകം]], [[തഴുതാമ]] എന്നീ [[ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ|ഔഷധ സസ്യങ്ങളും]] ഇവിടെ വീട്ടു പറമ്പുകളിൽ വളരുന്നു. ==ജീവിതോപാധി== ===കാർഷികം=== പ്രധാനമായും കൃഷി ആണ് ഈ നാട്ടുകാരുടെ ജീവിതോപാധി എന്നു പറയുന്നത്. ഭൂപരിഷ്കരണം വന്നതോടെ പാട്ടത്തിനെടുത്ത് കൃഷി ചെയ്തിരുന്നവർക്കെല്ലാം സ്വന്തം ഭൂമി ലഭിച്ചു. ഇവിടെ അവർ നെല്ലും മറ്റു ഇടവിളകളും കൃഷി ചെയ്തുപോരുന്നു. മാവ്, പ്ലാവ്, വാളൻപുളി, കുടമ്പുളി, തേക്ക്, പേരാൽ, കശുമാവ്, പാല, മട്ടി, പന തുടങ്ങി വൈവിധ്യമാർന്ന എല്ലാം ഇവിടെ വളരുന്നു. നാടൻ മാവിനത്തിൽ ചന്ദ്രക്കാരൻ എന്ന സവിശേഷ ഇനം ഇവിടെ ധാരാളം കണ്ടുവരുന്നു. കാർഷിക നാണ്യവിളകളായ ജാതി, ഗ്രാമ്പൂ, തെങ്ങ്, റബ്ബർ, കമുക്, കുരുമുളക് എന്നിവയും കൃഷി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. പ്രദേശത്ത് അടക്കാകൃഷി വൻ തോതിൽ ഉണ്ടായിരുന്നതാണ്. കൈയ്യുണ്യം, കുറുന്തോട്ടി, കൊടുത്തുവ, മുക്കുറ്റി, കീഴാർനെല്ലി, നിലപ്പന, തൊട്ടാവാ ടി, തുളസി, കർലകം, കരിനൊച്ചി, ചിറ്റമൃത്, ആടലോടകം, തഴുതാമ എന്നീ ഷധ സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ വീട്ടുപറമ്പുകളിൽ വളരുന്നു. മറ്റൊരു പ്രധാന കാർഷികവിളയാണ് കപ്പ. പണ്ടുകാലങ്ങളിൽ നെൽകൃഷിയോടൊപ്പം വീട്ടു പറമ്പുകളിലും മറ്റും കൃഷിയിടങ്ങളിലുമായി ധാരാളം കപ്പ തോട്ടങ്ങൾ/കപ്പ കൃഷികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. കപ്പയും പഴങ്ങളും ധാരാളം ഉൽപാദനം നടന്നിരുന്നതായി കാണാൻ കഴിയും. ===കച്ചവടം=== കാർഷികമേഖലയ്ക്ക് ശേഷം ഏറ്റവും അധികം ആളുകളുടെ വരുമാനമാർഗ്ഗം കച്ചവടമാണ്. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ തന്നെ ശ്രീമൂലനഗരം ശ്രീഭൂതപുരം മേഖലകളിൽ ധാരാളം ഇഷ്ടികക്കളങ്ങളും ചന്തകളും ആരംഭിക്കുകയും അതുപോലെതന്നെ വിവിധ മാർക്കറ്റുകൾ ചന്തകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള കച്ചവടങ്ങളും നടന്നിരുന്നു. വളരെയധികം ആളുകൾ കച്ചവട മേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ശ്രീമൂലനഗരം പട്ടണത്തിൽ തന്നെ ജിനാൻ സിറ്റി സെൻറർ, മൂസാ മെമ്മോറിയൽ ഷോപ്പിംഗ് മാൾ മുതലായ വലിയ കച്ചവട സ്ഥാപനങ്ങൾ അടുത്ത കാലങ്ങളിലായി ഉയർന്നു വന്നിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ ചെറുതും വലുതുമായ വിവിധങ്ങളായ കച്ചവടസ്ഥാപനങ്ങൾ ശ്രീമൂലനഗരം കൈപ്ര കുന്നിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ശ്രീമൂലനഗരം ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിന്റെ പ്രധാന വാണിജ്യ കേന്ദ്രം കൈപ്ര കുന്നാണ്. പണ്ടുമുതൽക്കേ ഈ പ്രദേശം ഒരു കച്ചവട ഇടതാവളമാണ്. രാജഭരണം നിലനിൽക്കുന്ന കാലങ്ങളിൽ മലയാറ്റൂർ, അങ്കമാലി, കാലടി മേഖലകളിൽ നിന്നും എറണാകുളം, കൊച്ചി മേഖലയിലെക്കുള്ള പ്രധാന യാത്രാ മാർഗ്ഗവും കൈപ്ര കുന്നിലൂടെ തന്നെയായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കൈപ്ര കുന്നിന് പഴയ കാലങ്ങളിൽ കച്ചവട വാണിജ്യ രംഗത്ത് വലിയ സ്ഥാനം അടയാളപ്പെടുത്തപെട്ടിട്ടുണ്ട്. കാർഷികമേഖലയുടെ വളർച്ച കൊണ്ട് അരിയും നെല്ലും അനുബന്ധ സാധനങ്ങളും അക്കാലങ്ങളിൽ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന കച്ചവട ചരക്കാണ്. നിലവിൽ കാർഷിക മേഖലയെക്കാൾ കൂടുതൽ കച്ചവട സേവന മേഖലയിലാണ് അധിക ആളുകളും ഇന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ==ആരാധനാലയങ്ങൾ== *{{പ്രധാനലേഖനം|ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്}} [[പ്രമാണം:ആരാധനാലയങ്ങൾ.jpg|പകരം=ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ് |thumb|ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]] [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]] [[ആലുവ]] പ്രദേശത്ത് ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള പള്ളിയാണ് കല്ലറക്കൽ കർത്താവ് മുസ്ലീങ്ങൾക്കായി പണികഴിപ്പിച്ച [[തോട്ടുമുഖം പടിഞ്ഞാറെ പള്ളി]]. അതിനുശേഷമാണ് ചുറ്റുപാടുമുള്ള പ്രമുഖ മുസ്ലിം പള്ളികൾ ഉണ്ടായത്. [[കൊച്ചുണ്ണി സാഹിബ്]] [[വഖഫ്]] ചെയ്ത സ്ഥലത്ത് കൊല്ലവർഷം ആയിരത്തിൽ(1000) [[ആലുവ ടൗൺ ജുമാമസ്ജിദ്]] സ്ഥാപിച്ചു. [[മാഹിൻ കുട്ടി മേത്തർ]] [[വഖഫ്]] ചെയ്ത സ്ഥലത്ത് രണ്ടു നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുന്നേ തന്നെ സ്ഥാപിതമായതാണ് [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]]. [[ശ്രീമൂലനഗരം]] [[കൈപ്ര]] ജംഗ്ഷനും [[പെരിയാർ നദി]]ക്കും മധ്യഭാഗത്തായി [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തെ തന്നെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ജുമാമസ്ജിദാണ് [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]]. ശ്രീമൂലനഗരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അംഗങ്ങളുള്ള ഏറ്റവും വലിയ മഹലാണ് ഈ പള്ളി. വളരെ കാലം പഴക്കമുള്ള പള്ളി ആയതുകൊണ്ട് ഇന്നും അതിന്റെ അവശേഷിപ്പുകൾ അവിടെ കാണാൻ കഴിയും. പഴക്കമുള്ള വലിയ കുളവും, ഒറ്റ കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത വലിയ രണ്ട് തൂണുകൾ ഇന്നും അവശേഷിക്കുന്നു. പഴയ പള്ളി പുതുക്കി പണിതപ്പോൾ അതിൽ ഒറ്റ കരിങ്കല്ലിൽ തീർത്ത ആ വലിയ രണ്ട് തൂണുകളും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിലവിലെ പള്ളിയുടെ മുന്നിലെ രണ്ട് തൂണും അതാണ്. ആദ്യകാലത്ത് [[അങ്കമാലി]], [[തുറവുംങ്കര]], [[കാഞ്ഞൂർ]], [[നെടുവഞ്ഞൂർ]], [[പറമ്പയം]], [[അത്താണി]] മുതലായ പ്രദേശങ്ങളിലെ ആളുകൾ ഈ പള്ളിയിലാണ് [[വെള്ളിയാഴ്ച്ച ജുമാ നമസ്ക്കാരം]] കൂടിയിരുന്നത്. പിന്നീട് അടുത്തടുത്ത് പ്രദേശങ്ങളിൽ പുതിയ പള്ളികളും മഹല്ലുകളുമായി. [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്]] മഹലിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ വിവിധ സഹായ സഹകരണ സംരംഭങ്ങളും മദ്‌റസകളും നടക്കുന്നുണ്ട്. പള്ളിയിൽ [[ദറസ്]] ക്ലാസ്സിലൂടെ [[ഖുർആൻ ഹിഫ്സ്]] കോഴ്‌സും നടക്കുന്നുണ്ട്. അടുത്ത കാലത്തായി ഈ [[മഹല്ല്]] നാടിന്റെ ആരോഗ്യ രംഗത്തും ശ്രെദ്ധകൊടുക്കുന്നുണ്ട്. അതിന്റെ ഭാഗമായി [[ആംബുലൻസ്]] സംവിധാനവും ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. സ്ത്രികൾക്ക് [[ഇസ്ലാമിക ശരീഅത്ത്]] മേഖലയിൽ അവബോധം നൽകുന്നതിനായി പ്രതേക കോഴ്സുകളും നടത്തിയിരുന്നു. [[ശ്രീമൂലനഗരം അൽ അമീൻ പബ്ലിക് സ്കൂൾ]] താൽക്കാലികമായി ആരംഭിക്കുന്നത് ഈ പള്ളിയുടെ കോമ്പൗണ്ടിലെ [[മദ്രസ]] കെട്ടിടത്തിലായിരുന്നു. പിന്നീട് [[പുതിയ റോഡ് ഹിറാ ജുമാ മസ്ജിദ്]] ന് പിറകുവശത്തായി സ്വന്തമായി സ്ഥലം വാങ്ങി പുതിയ സ്കൂൾ കെട്ടിടം പണിയുകയായിരുന്നു.<ref name="ചൊവ്വര" ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്>[http://sify.com/cities/mumbai/fullstory.php?id=13618625 സിഫി.കോം] [[ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്മ|ചൊവ്വര ചുള്ളിക്കാട്ട് ജുമാ മസ്ജിദ്മഹല്ല്]]</ref> * {{പ്രധാനലേഖനം|തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം}} [[തിരുവൈരാണിക്കുളം മഹാദേവക്ഷേത്രം |തിരുവൈരാണിക്കുളം ക്ഷേത്രം]] ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രധാനക്ഷേത്രമാണ്. മഹാദേവനും ശ്രീപാർവ്വതിയുമാണ് പ്രധാന മൂർത്തികൾ. വർഷത്തിൽ 12 ദിവസം മാത്രമാണ് ഇവിടെ പാർവ്വതീ ദേവിയുടെ നട തുറക്കുന്നത് . ദേവന്റെ നാളായ ധനു മാസത്തിലെ തിരുവാതിര മുതലുള്ള 12 നാളാണ് ദേവിയുടെ നട തുറക്കുന്ന ദിവസങ്ങൾ. ആ ദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ ദർശനത്തിന് നല്ല തിരക്കായിരിക്കും. തിരുവൈരാണിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിനെ സ്ത്രീകളുടെ ശബരിമല എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്. <ref name=തിരുവൈരാണിക്കുളം>[http://sify.com/cities/mumbai/fullstory.php?id=13618625 സിഫി.കോം] തിരുവൈരാണിക്കുളം സ്ത്രീകളുടെ ശബരിമല</ref> * {{പ്രധാനലേഖനം|രിഫാഇയ്യ ജുമാ മസ്ജിദ്}} [[ശ്രീമൂലനഗരം]] ജംഗ്ഷനിൽ നിന്നും [[ശ്രീഭൂതപുരം]] റോഡിലേക്ക് 300മീറ്റർ നീങ്ങി [[രിഫാഇയ്യ ജുമാ മസ്ജിദ്]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഏതാണ്ട് ആറ് ഏക്കറോളം വരുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആണ് ഈ പള്ളി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പള്ളിയോടു ചേർന്ന് സമസ്ത കേരള സുന്നി വിദ്യാഭ്യാസ ബോർഡ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഹയാത്തുൽ ഇസ്ലാം ഹയർ സെക്കൻഡറി മദ്രസ മദ്രസ സെക്കൻഡറി മദ്രസ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഏകദേശം ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെ കാലത്തെ ചരിത്രമുണ്ട് [[രിഫാഇയ്യ ജുമാ മസ്ജിദ്]] ന്. ==പ്രശസ്തരായ വ്യക്തികൾ== *[[ശ്രീമൂലനഗരം വിജയൻ]] - നാടക സിനിമാ രംഗത്ത് വ്യക്തിമൂദ്ര പതിപ്പിച്ച ഒരു കലാകാരനാണ് ശ്രീമൂലനഗരം വിജയൻ. എന്റെ ഗ്രാമം എന്ന സിനിമയിലെ ശ്രീമൂലനഗരം വിജയൻ എഴുതിയ കല്പാന്തകാലത്തോളം കാതരേ നീയെൻ മുന്നിൽ എന്ന ഗാനം മലയാളികൾക്ക് ഏറെ പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്. *[[ശ്രീമൂലനഗരം മോഹൻ]] - സിനിമാ നാടക രംഗത്ത് പ്രശസ്തനായ ഒരു ശ്രീമൂലനഗരംകാരനാണ് ശ്രീമൂലനഗരം മോഹൻ. ഇദ്ദേഹം കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി മുൻ സെക്രട്ടറി കൂടിയാണ്. ശ്രീമൂലനഗരം വിജയന്റെ അനുജൻ കൂടിയാണ് ഇദ്ദേഹം. *[[ഡോ. ഇ എം സകീർ ഹുസൈൻ ശ്രീമൂലനഗരം]] - എഴുത്തുകാരൻ, ഗവേഷകൻ, ഗ്രന്ഥ രചയിതാവ്, പ്രാസംഗികൻ, വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസർ. [['Concept of creation and life after death-some parallels in Rgveda and Quran']] എന്ന പ്രബന്ധത്തിന് വി.കെ. നാരായണ ഭട്ടതിരി പുരസ്കാരം. [http://iphkerala.com/store/index.php?route=product/product&product_id=491 യെരുശലേമിന്റെ സുവിശേഷം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} എന്ന കൃതിക്ക് 2015-ലെ [[തനിമ പുരസ്കാരം]]. മറ്റു കൃതികൾ: [https://keralabookstore.com/book/kraisthavathayute-varthamanam/956/ ക്രൈസ്തവതയുടെ വർത്തമാനം], [http://iphkerala.com/store/index.php?route=product/product&product_id=491 യെരുശലേമിന്റെ സുവിശേഷം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [https://www.iphkerala.com/ തീഥേ മൽകൂഥാക്ക് നിന്റെ രാജ്യം വരേണമേ (ഈശോ മിശിഹായുടെ ദൈവരാജ്യത്തെ കുറിച്ചൊരു പഠനം)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417153231/https://www.iphkerala.com/ |date=2021-04-17 }}. [https://www.iphkerala.com/ സാമൂതിരിക്കുവേണ്ടി ഒരു സമരാഹ്വാനം(പരിഭാഷ, പഠനം).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417153231/https://www.iphkerala.com/ |date=2021-04-17 }} == വാർഡുകൾ == #[[തൃപ്രയാർ]] #തെറ്റാലി #പ്രസന്നപുരം #എടനാട് #കല്ലയം #[[ശ്രീമൂലനഗരം]] നോർത്ത് #[[ശ്രീമൂലനഗരം]] ഈസ്റ്റ് #പാറത്തെറ്റി #വെള്ളാരപ്പിള്ളി #തൃക്കണ്ണിക്കാവ് #സൌത്ത് വെള്ളാരപ്പിള്ളി #തിരുവൈരാണിക്കുളം #ശ്രീഭൂതപുരം ഈസ്റ്റ് #ശ്രീഭൂതപുരം വെസ്റ്റ് #ശ്രീമൂലനഗരം സൌത്ത് #[[ചൊവ്വര]] ==സ്ഥിതിവിവരകണക്കുകൾ== {| border="1" cellpadding="20" cellspacing="0" |+ align="top" style="color:#e76700;" |''സ്ഥിതിവിവരകണക്കുകൾ'' |- |ജില്ല |എറണാകുളം |- |ബ്ലോക്ക് |അങ്കമാലി |- |വിസ്തീർണ്ണം |14.41 |- |വാർഡുകൾ |15 |- |ജനസംഖ്യ |22395 |- |പുരുഷൻമാർ |11097 |- |സ്ത്രീകൾ |11298 |} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== # [http://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/hindu/0806/13/1080613080_1.htm അകവൂർ ചാത്തൻ] # [http://www.sreemoolammohan.com ശ്രീമൂലനഗരം മോഹൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913112450/http://sreemoolammohan.com/ |date=2017-09-13 }} ==അവലംബം== <references /> {{എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[Category:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] 4x9i074ss2ykb4perftxbajkzn5cbm1 0 133923 4671762 3640874 2026-09-29T20:50:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671762 wikitext text/x-wiki {{PU|Mappila Ramayanam}} [[രാമായണം|രാമായണത്തിലെ]] കഥാസന്ദർഭങ്ങൾ [[മാപ്പിളപ്പാട്ട്|മാപ്പിള പാട്ടിന്റെ]] ശൈലിയിൽ രൂപപ്പെടുത്തി രചിക്കപ്പെട്ട കൃതിയാണ് '''മാപ്പിള രാമായണം''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്<ref>[http://www.thehindu.com/fr/2005/08/12/stories/2005081201210200.htm] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|The Hindu News Paper</ref>. ==ചരിത്രം== കർത്താവാരെന്നോ രചനക്കാലം ഏതെന്നോ വ്യകതമായി അറിയില്ലെങ്കിലും മാപ്പിള രാമായണം ഒരു മലബാർ കലാരൂപമായി ആണ് നിലവിൽ വന്നതും നിലനിൽക്കുന്നതും. [[മലബാർ]] മുസ്ലീങ്ങളുടെ ഇടയിൽ മാത്രം പ്രചാരത്തിലുള്ള പദാവലി കൊണ്ടും ശൈലികൾ കൊണ്ടും മാപ്പിള രാമായണം ശ്രദ്ധയാകർഷിക്കുന്നു. വാമൊഴിയായി മാത്രം നിലനിന്നുവന്നിരുന്ന മാപ്പിള രാമായണം ലിഖിത രൂപത്തിൽ സമാഹരിക്കപ്പെട്ടത് ഈ അടുത്ത കാലത്തുമാത്രമാണ്. നിരവധി വേദികളിൽ മാപ്പിള രാമായണംചൊല്ലി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്ന, ടി.എച്ച്. കുഞ്ഞിരാമൻ നമ്പ്യാരാണ് പ്രസിദ്ധീകൃതമായ ഏകസമാഹാരത്തിന്റെ സമ്പാദകൻ.<ref>മാപ്പിള രാമായണവും നാടൻ പാട്ടുകളും" ടി.എച്ച്.കുഞ്ഞിരാമൻ നമ്പ്യാർ. D.C.BOOKS KOTTAYAM.</ref> ==രചനാ ശൈലി== [[ശ്രീരാമൻ|ശ്രീരാമന്റെ]] ജനനം, സീതാസ്വയംവരം, പട്ടാഭിഷേകം തുടങ്ങിയ രാമകഥാ സന്ദർഭങ്ങളാണ് മാപ്പിള രാമായണത്തിന്റെ ഇതിവൃത്തം. [[ദശരഥൻ]] ബാപ്പയാണ്. [[രാമൻ]] [[സീത|സീതയെ]] ( കുഞ്ഞുകുട്ടി തങ്കമോള്) [[നിക്കാഹ് ]]ചെയ്തു ബീടർ ആക്കുന്നു. എളോമ്മ ആയ [[കൈകേയി|കൈകേയിയുടെ]] വാക്കുകേട്ടിട്ട് "ലാമനെ പതിനാലുകൊല്ലം കാട്ടിലാക്കിയ"യതുമൊക്കെ പാട്ടിലുണ്ട്. കൂടാതെ [[ശൂർപ്പണഖ|ശൂർപ്പണഖയുടെ]] പ്രണായഭ്യർഥനയും രാമന്റെ തിരസ്ക്കരണവും, [[രാവണൻ]] [[സീത|സീതയിൽ]] വശ്യനാവുന്നതും മൊഞ്ചും ഖൽബും ചേർത്തു കവി അവതരിപ്പിക്കുന്നതാണ് മാപ്പിള രാമായണത്തിന്റെ ശൈലി. ===മാപ്പിളരാമയണത്തിലെ ചില വരികൾ=== “പണ്ടു താടിക്കാരനൌലി പാടിവന്നൊരു പാട്ട്‌ കണ്ടതല്ലേ ഞമ്മളീ ലാമായണംകത പാട്ട്‌ കർക്കിടകം കാത്തുകാത്തു കുത്തിരിക്കും പാട്ട് കാതു രണ്ടിലും കൈവിരലിട്ടോരികൂട്ടും പാട്ട്‌ മൂന്നുപെണ്ണിനെ ദശരതൻ നിക്കാഹ് ചെയ്ത പാട്ട്‌. അമ്മികുമ്മായം മറിഞ്ഞും മക്കളില്ലാ പാട്ട് പായസം കുടിച്ചു മൂന്നും നാലുപെറ്റ പാട്ട് നാലിലും മൂത്തുള്ള ലാമന്റേലുകൂട്ടും പാട്ട് കെട്ടിയോൾക്ക് വരംകൊടുത്തുസുയാപ്പിലായപാട്ട് ലങ്കവാഴും പത്തുമൂക്കനെഹലാക്കിലാക്കിയപാട്ട് നഞ്ഞുനക്കിയ പടച്ചോന്റെ വില്ലൊടിച്ച പാട്ട് കുഞ്ഞുകുട്ടിത്തങ്കമോളെ കൈപിടിച്ച പാട്ട് ഹാലിളകിത്താടിലാമൻ വൈ തടഞ്ഞ പാട്ട് ഹാല്‌മാറ്റീട്ടന്നു ലാമൻ നാട്ടിലെത്തിയ പാട്ട് നാടുവാഴാൻ ബാപ്പ ലാമനെയന്നൊരുക്കിയ പാട്ട് കൂനിനൊണകേട്ടന്നെളോമ്മ വാശി കാട്ടിയ പാട്ട് ലാമനെപ്പതിനാലുകൊല്ലം കാട്ടിലാക്കിയ പാട്ട് കൂടെയനുശൻ കൂട്ടിനോളും കൂടിപ്പോയ പാട്ട് മക്കളെക്കാണാഞ്ഞു ബാപ്പ വീണുരുണ്ട പാട്ട് വിക്കിവിക്കി ലാശലാശൻ മൌത്തിലായ പാട്ട് ഉമ്മ&nbsp;നാട്ടിനു പോയ വരതൻ ഓടി വന്ന പാട്ട് ലാമനെക്കൂട്ടിവരുവാൻ പോയി വന്ന പാട്ട്” ശൂർപ്പണഖ അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി വരുന്ന വർണ്ണനയിൽ നിന്നും ഏതാനും വരികൾ ---- കുന്നുമ്മലയും കേറിവരുന്നചിലമ്പൊരുക്കം വന്നുലാവണന്റെ പെങ്ങളുമ്മാ പൊന്നുപെരുത്തൊരുപാതാളത്തിലെസുൽത്താനോടെ പൊന്നും മിന്നും പൊന്മണി കണ്മണി ശൂർപ്പണാകാ കാലക്കേടിനു,ഹലാക്കിനു,സുൽത്താൻ മയ്യത്തായീ ശീലംകെട്ടോൾക്കിന്നും ബേണം മാപ്പളയൊന്ന് ആങ്ങള ലാവണ രാസാവോടെ സംഗതി ചൊല്ലീ പെങ്ങളുകണ്ടാൽ,സമ്മതമാണെന്നവരും ചൊല്ലീ. “ഒറ്റക്കൊറ്റവെളുത്തുനരച്ച തലയിലെ ലോമം കട്ടക്കരിയും തേനും ചേർത്തു കറപ്പിക്കുന്നു പറ്റേവീട്ടിലെ പാത്തുമ്മാനെത്തേടി വരുത്തീ ഒത്തൊരു കൂലി പറഞ്ഞ്‌, തലയോ മുപ്പിരികൂട്ടി പൊട്ടക്കിണറുകണക്കു കുഴിഞ്ഞ വട്ടക്കണ്ണ്‌ ചുറ്റിലുമഞ്ഞനമിട്ടു നല്ലൊരു കൽത്തറ കെട്ടി പണ്ടേ മൂത്ത് മയ്യത്തായ മൂത്തുമ്മാന്റെ കുണ്ടാമണ്ടിപ്പെട്ടി തുറന്ന് പൊന്നു വാരീ കാതിന്നപ്പുറമിപ്പുറമൊന്നു മുക്കിത്തേച്ച് കാതിലെതൊമ്പൻ തോടെയിട്ട് കാതൊന്നാട്ടീ മാറുമുലക്കൊരു താങ്ങുകൊടുത്തു കുത്തനെയാക്കി മേലെ നേരിയ കുപ്പായത്തില്‌ മാങ്കനി പൊന്തി” ശൂർപ്പണഖ രാമനോട്‌ പ്രണായാഭ്യർത്ഥന നടത്തുന്നു. ---- പൂവ് വച്ച് തോലുകൊണ്ട് തറ്റുടുത്തനല്ലൊരാണാ ലാമനോട് പൂതി തോന്നീ പുന്നാരപ്പു പൊന്നുബീവി ശൂർപ്പണാഖാ&nbsp; കിന്നാരക്കണ്ണിച്ചു നോക്കി രാമനോട് “ആരാ നിങ്ങള്‌ ബാല്യക്കാരാ, പേരെന്താടോ&nbsp; കൂടക്കാണുന്നോരാ പെണ്ണ്‌ ബീടരാണോ മക്കളില്ലേ കൂടെ മരുമക്കളില്ലേ കൊക്കും പൂവും ചോന്ന പെണ്ണ്‌ പെറ്റിട്ടില്ലേ?” “ഞാനോ,ലാമൻ ബീടരുസീത പെറ്റിട്ടില്ലാ കൂടെ അനുജൻ കൂട്ടിനുലക്ഷ്ണനുമരികത്തുണ്ട് വാപ്പാനാട് നമ്മുടെ നാട് കോസലനാട് കുസലടിനാട് കാരണമുണ്ടീകാട്ടില് ബന്നത് നീയാരുമ്മാ,,,,, രാവണൻ അശോകവനത്തിലെ സീതയോട്: ---- “പൊന്നുമോളേ നിന്നെ ഞമ്മള്‌ ലങ്കയിൽ കൊണ്ടാച്ചി- റ്റെത്തിരനാളായി മുത്തേ കത്തിടും പൂമാലേ ! അന്നുകൊണ്ടാച്ചിയിട്ടുന്നുകൊല്ലമൊന്നു കൂടാറായി നിന്നിലെപ്പുതമിയിന്നും ഞമ്മളറിയുന്ന് താമരത്തളിരോടൊക്കും പൂവുടലെൻ ഖല്ബിൽ ഉമ്മിണി നാളായി മുത്തേ കണ്ടിടാനും ആശ പേടികൊണ്ടല്ലന്നു പൊന്നേ നിന്നെ ലാമൻ കാണാ- പ്പൂതികൊണ്ടാണെന്റെ മോളെ തേരിലാക്കിപ്പോന്ന്‌” ഹനുമാൻ രാക്ഷസികൾക്കൊപ്പം സീതയെ കാണുന്നു: ---- “കാലൻ കരിങ്കാലൻ ലാവണൻ പത്തു താടിവടിപ്പിക്കും നേരത്ത്‌ വാലുള്ളനുമാനോ ലങ്കയിൽ ചാടി ചേലുള്ള കൊമ്പത്തു കൂട്‌ന്ന്‌ പണ്ടാരക്കോയിപോലഞ്ചു പെണ്ണുങ്ങള്‌ കുണ്ടാണക്കൈബെച്ചൊറങ്ങുന്നു കാതിലു ചിറ്റിട്ടു കൈവളയിട്ട പാവാടക്കൂമ്പാളക്കൂത്തച്ചി മുന്നരപ്പല്ലുന്തി മൂക്ക് മാളത്തിൽ കിന്നരമണ്ണട്ടപ്പാടിച്ചി മുക്കൂടെ പല്ലുന്തി മൊക്കോണച്ചന്തി മാക്കീരിച്ചെള്ളച്ചിക്കാളിച്ചി പാവാട നീങ്ങിയരപ്പൊറം കാരി പാലം പോലെ തുട കാണ്‌ന്ന്‌ കുപ്പായമില്ല പുതപ്പില്ല മൊല കുത്തനെ നിന്നു കെതക്ക്‌ന്ന്‌ പൊന്നും മലർകനി സീതയെ കണ്ടു മിന്നും മുടിപ്പൊന്നും വാങ്ങ്‌ന്ന്‌ മാലാഖപ്പെണ്ണിന്റെ മാറ്റുകണ്ടിറ്റ് വാലുള്ളോൻ നിക്കാരം ചെയ്യ്‌ന്ന്‌. ചന്തുനായർ ശേഖരിച്ച വരികളിൽ ചിലതാണു മുകളിൽ. ==സാംസ്ക്കാരിക പഠനകൃതി== രാമായണം സ്വാധീനം ചെലത്താത്ത പൂർവ്വേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ ഇല്ലെന്നു തന്നെ പറയാം. [[ഭൂട്ടാൻ]], [[തായ്‌ലാന്റ്]], [[നേപ്പാൾ]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ അതതു ജനതയുടെ സംസ്ക്കാരവും തനിമയും പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന രാമായണ ആഖ്യാനങ്ങളുണ്ട്. രാമായണത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധിയും ജനസ്വാധീനവും മറ്റ് മതസ്ഥരിലും പ്രതിഫലിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്നു വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരമൂല്യ ചരിത്രരേഖയായി മാപ്പിള രാമായണത്തെ സമകാലിക ചരിത്രകാരന്മാർ കാണുന്നു.<ref>"വയനാടൻ രാമായണം" ഡോ.അസീസ് തരുവണ കറന്റ് ബുക്ക്സ് തൃശൂർ</ref> ==അവലംബം== <references/> == പുറംകണ്ണികൾ == *[http://vimeo.com/47357301 മാപ്പിള രാമായണം] ഡോ. കെ.എം. ഭരതനും സംഘവും ആലപിച്ചത് * മലയാളനാട് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച [http://www.malayalanatu.com/index.php/-/1733-2012-08-13-04-38-13 ലേഖനം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * മാപ്പിള രാമായണത്തിന്റെ ആലാപനം [http://vimeo.com/47357301] [http://www.doolnews.com/relationship-between-islam-and-ramayana.html#sthash.F8c9Rz6p മാപ്പിള രാമായണത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ലേഖനം] [[വർഗ്ഗം:രാമായണം]] [[വർഗ്ഗം:മാപ്പിളപ്പാട്ട്]] llrnmd375e21dvr0u1mte3dte6rzcx8 0 135196 4671841 4399972 2026-09-30T06:09:54Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671841 wikitext text/x-wiki {{ശ്രദ്ധേയത}} {{Prettyurl|രമേശൻ ബ്ലാത്തൂർ}} {{Infobox Writer | name = രമേശൻ ബ്ലാത്തൂർ | image = Ramesanblathur.jpg | imagesize = 250px | caption = രമേശൻ ബ്ലാത്തൂർ | pseudonym = | birthdate = [[ജനുവരി26]],[[1969]] | birthplace = [[ബ്ലാത്തൂർ]],[[കണ്ണൂർ ജില്ല]] | occupation = | nationality = [[ഭാരതം|ഭാരതീയൻ]] | period = | genre = | subject = നോവൽ | movement = | debut_works = | influences = | influenced = | signature = | website = | footnotes = }} കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ [[ബ്ലാത്തൂർ]] സ്വദേശിയാണ് '''രമേശൻ ബ്ലാത്തൂർ'''. മയ്യിൽ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂളിൽ മലയാളം അദ്ധ്യാപകൻ ആണ്. സ്വതന്ത്ര പത്രപ്രവർത്തകൻ, ചെറുകഥാകൃത്ത്, നോവലിസ്റ്റ്, കണ്ണൂരിൽ നിന്നും കൈരളി ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന അകം മാസികയുടെ എഡിറ്റർ ആയിരുന്നു. 14 ജനുവരി 1969 ൽ ബ്ലാത്തൂരിൽ കരുവാത്ത് കുഞ്ഞിരാമൻ-പള്ള്യത്ത് ശ്രീദേവി ദമ്പതികളുടെ മകനായി ജനിച്ചു. [[ബ്ലാത്തൂർ]] ഗാന്ധിവിലാസം ഏ എൽ പി സ്കൂൾ, കല്യാട് ഏ എൽ പി സ്കൂൾ ,[[ഇരിക്കൂർ]] ഗവർമെന്റ് ഹൈസ്കൂൾ, പഴശ്ശിരാജ എൻ എസ് എസ് കോളേജ് മട്ടന്നൂർ, ഗവർമെന്റ് ടി.ടി.ഐ കുറുപ്പമ്പടി, [[കണ്ണൂർ]] ബി. എഡ്. സെന്റർ, കണ്ണൂർ എം.എഡ് സെന്റർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി. == പ്രധാന കൃതികൾ == * സീസ്മോഗ്രാഫിൽ തെളിയാത്തവ (ചെറുകഥകൾ) * നമ്പൂതിരി ([[ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരി|ആർട്ടിസ്റ്റ് നമ്പൂതിരിയെ]] കുറിച്ചുള്ള ലേഖന സമാഹാരം [[താഹ മാടായി|താഹ മാടായിയും]] ചേർന്ന് ഏഡിറ്റ് ചെയ്തു) * [[പെരും ആൾ]] (നോവൽ) *[[സഞ്ജയൻ]] സമ്പൂർണ്ണ കൃതികൾ എഡിറ്റ് ചെയ്തു പുറത്തിറക്കി .പത്ത് വോള്യങ്ങൾ == പുരസ്കാരങ്ങൾ == * ഫൊക്കാനയുടേ [[ഭാഷക്കൊരു ഡോളർ അവാർഡ്]] 1993 * കോഴിക്കോട് ഹാസ്യവേദി പുരസ്കാരം-കാർട്ടൂൺ രചനയ്ക്ക്-1992 * [[അങ്കണം നോവൽ അവാർഡ്]]. 2003- [[പെരും ആൾ]]<ref name="test3">[2008 ഡിസംബർ 12 / മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം] മാത്രുഭൂമി ദിനപത്രം മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം കണ്ണൂർ എഡീഷൻ പേജ് 10.</ref> * അറ്റ്ലസ്-കൈരളി സാഹിത്യ പുരസ്കാരം(നോവൽ)- [[പെരും ആൾ]] * കടത്തനാട് ഉദയവർമ്മരാജ പുരസ്കാരം 2008-കടത്തനാട് രാജാസ് ഹൈസ്കൂൾ ഭരണസമിതി, പുറമേരി. നവാഗത പ്രതിഭയ്ക്കുള്ള നോവൽ അവാർഡ്- [[പെരും ആൾ]]എന്നപുസ്തകത്തിനു ലഭിച്ചു<ref name="test3">[മനോരമ ദിനപത്രം കോഴിക്കോട് എഡീഷൻ പേജ് 3.]</ref> * [[അബുദാബി ശക്തി അവാർഡ്]] 2011- [[പെരും ആൾ]] എന്ന നോവലിനു ലഭിച്ചു<ref name="test1">[http://epaper.mathrubhumi.com/index.php?id=22269&cat=14&date=2011-06-08/ മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192142/http://epaper.mathrubhumi.com/index.php?id=22269&cat=14&date=2011-06-08%2F |date=2016-03-04 }} മാത്രുഭൂമി ദിനപത്രം ഇ പേപ്പർ പേജ് 10.</ref><ref name="test2">[http://www.deshabhimani.com/epaper.php?page=5950&ddate=08-06-2011&edition=Kannur/ ദേശാഭിമാനി ദിനപത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013444/http://www.deshabhimani.com/epaper.php?page=5950&ddate=08-06-2011&edition=Kannur%2F |date=2016-03-05 }} ദേശാഭിമാനി ദിനപത്രം ജൂൺ 8 ,കണ്ണൂർ ഏഡിഷൻ പേജ് 5.</ref> *2012 ലെ സർഗ്ഗാത്മക സാഹിത്യത്തിനുള്ള പ്രോ.ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരി അവാർഡ് [[പെരും ആൾ]] എന്ന നോവലിനു ലഭിച്ചു<ref name="test4">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3794310.ece/ ഹിന്ദു ദിനപത്രം ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203212735/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3794310.ece |date=2013-12-03 }} 2012 ആഗസ്ത് 19 ഹിന്ദു ദിനപത്രം.</ref> *തൃശൂർ: വടക്കേക്കാട് പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രേംജി സ്മാരക സാംസ്കാരിക സമിതിയുടെ എംആർബി സ്മൃതി കലാ അവാർഡ് 2012 പെരും ആൾ എന്ന നോവൽ നേടി <ref name="test3">http://www.deshabhimani.com/newscontent.php?id=250610{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ഒഞ്ചിയം പി. പി. ഗോപാലൻ പഠനകേന്ദം പുരസ്കാരം 2012 പെരും ആൾ നേടി.|url = http://digitalpaper.mathrubhumi.com/564054/Kannur/AUGUST-13-2015#page/21/2}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150815222923/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/564054/Kannur/AUGUST-13-2015#page/21/2}} |date=2015-08-15 }}</ref> <gallery> പ്രമാണം:Sukumar azhikkod and ramesan blathur.jpg|ഡോ:സുകുമാർ അഴീക്കോട്1993 ൽ ഫൊക്കാന അവാർഡ് സമ്മാനിക്കുന്നു, സമീപത്ത് ഒ.എൻ.വി.കുറുപ്പ്. പ്രമാണം:Murukan kattakata and ramesan blathur.jpg|അറ്റ്ലസ് കൈരളി അറ്റ്ലസ് അവാർഡ് നേടിയതിനുള്ള അനുമോദന സമ്മേളനത്തിൽ കവി മുരുകൻ കാട്ടാക്കട ഉപഹാരം സമർപ്പിക്കുന്നു. </gallery> == അവലംബം == <references/> {{India-writer-stub}} {{commons category|Ramesan Blathur}} [[വർഗ്ഗം:മലയാള കഥാകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:അബുദാബി ശക്തി അവാർഡ് ജേതാക്കൾ]] 1kf3b0m6nor7bha9d8ul7up81foi2nj 3 137256 4671716 4671631 2026-09-29T16:54:21Z SANOOp7772 223539 /* Question from SANOOp7772 (16:54, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026) */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4671716 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; background:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''ഞാനുമായുള്ള പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> |- | [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_1|'''1''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_2|'''2''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_3|'''3''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_4|'''4''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_5|'''5''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_6|'''6''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_7|'''7''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_8|'''8''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_9|'''9''']] |} 0_0 == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) on 18:30, 11 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)'' </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #727 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-04-13. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#726]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/ZI_Jony_2|ZI Jony (2)]] - RfP scheduled to end after 17 April 2026 13:09 (UTC) * New requests for permissions/Bot: ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/NirmosBot_3|Nirmos Bot 3]] - Task(s): Turn one or more consecutive hard (non-breaking) spaces into one regular space in Swedish descriptions. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Alex_NB_OT|Alex NB OT]] - Task(s): Correction of incorrectly specified links to population data sources containing wikitext artifacts with categories, which leads to incorrect categorization of articles. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Alex_NB_OT_2|Alex NB OT 2]] - Task(s): Extract KCI article ID from [[d:Property:P953|P953]] and add it to [[d:Property:P14184|P14184]]. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/ReNeuralAgent|ReNeuralAgent]] - Task(s): (1) add descriptions, (2) Latvian labels/descriptions, (3) 'retrieved from' and 'source URL' to unreferenced Statements, (4) missing aliases from external Identifier sources, (5) Geo coordinates, (6) external identifiers, (7) Population numbers, (8) remove 'dead sitelinks', (9) constraint violations. * Open request for comment: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Mass-editing_policy|Mass-editing policy]] is still open and requires your input. ''' Events ''' * Past: Missed the second quarter Wikidata+Wikibase office hour? You can catch up by reading the session transcript here: [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events/Telegram office hour 2026-04-08|2026-04-08 (Q2 2026)]] * Current: (Spanish) [[d:Event:Dominio_Público_en_América_Latina_2026|Public Domain in Latin America 2026]] - 1st edition of the campaign to improve public domain data for Latin America is running until 15 June. * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** Next Linked Data for Libraries [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 14 April, 2026: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, April 14, 2026 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST (Time zone converter). QuickStatements is one of the most widely used tools in Wikidata, enabling users to upload and edit large volumes of structured data efficiently. Originally developed by Magnus Manske, the tool has become essential for institutions, researchers, and volunteers working with open data. The new QuickStatements 3.0, developed by Wikimedia Brasil with support from Wikimedia Deutschland, introduces a modernized interface, improved performance, and new features shaped by community input, making it easier than ever to contribute high-quality data to the Wikimedia ecosystem. Event page: [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/QuickStatements3|https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/QuickStatements3]] **[https://artandfeminism.org/panel/community-hours-af-wikidata-modules/ Art+Feminism is hosting a Community Hours session on April 17 to introduce their new Wikidata modules — don’t miss it!] ** [https://www.digis-berlin.de/workshop-wikidata-fuer-die-sammlungserschliessung-am-20-04/ digiS Workshop „Wikidata für die Sammlungserschließung“ am 20.04.] - (German), registration closes 16.04, takes place online (10:00 – 11:30 CEST), room link after registration. ** [https://events.ucf.edu/event/4102698/open-scholarly-profiles-with-wikidata Open Scholarly Profiles with Wikidata] - Wednesday, April 22, 2026 1300 - 1430 EDT (1700 - 1830 UTC). This is an onsite event at University of Central Florida. ** [[w:ig:Event:Visibility_of_Communities_in_Nigeria_2.0|Visibility of Communities in Nigeria 2.0]]: 17.04 - 25.04, (please register on the link). Help enrich Wikidata with cultural preservation, tourism and inclusive development data for items on South Nigerian communities. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: (Spanish) [[wmes:conectando-a-los-autores-y-autoras-del-patrimonio-documental-vasco-en-wikipedia-y-wikidata|Connecting: Basque documentary heritage on Wikipedia and Wikidata]] - a program to make Basque heritage data more visible, with events scheduled through April - June. * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=TiyhYerswVU Live Wikidata Editing #120] with Jan Ainali and Abbe98 ** [https://www.youtube.com/watch?v=gVUDn1E-yJU Can AI Replace Wikipedia? Jonathan Fraine & Raja Amelung Explain Why It Cannot] - Wikimedia Deutschland's Jonathan and Raja discuss why human knowledge and contribution to Wikipedia and Wikidata will always be important. ** [https://www.youtube.com/watch?v=tEzUqaorHtg Interfacing with Wikidata for fun and profit] - Yaron Koren ** [https://drive.google.com/file/d/1qwwpxtdGAG7oYKwlp2ykhyZIgrMYvUgt/view Introduction to Lexicographical data] - By Chinonso Chidi ** [https://m.youtube.com/watch?v=TmMC8L89hOs&pp=iggCQAE%3D WMUK Wikidata Training (1/2) - Why & how to add data to Wikidata] - a beginner-friendly introduction to Wikidata editing hosted by Dr. Martin Poulter. ** [https://m.youtube.com/watch?v=acjchSUjq48&pp=iggCQAE%3D WMUK Wikidata training (2/2) - Make your first Wikidata query using SPARQL] - How to query Wikidata's vast store of knowledge using SPARQL. ** [https://m.youtube.com/watch?v=5WTkl4dXCKA&pp=iggCQAE%3D Wikidata and personal pronouns (P6553) by Clair Kronk and Crystal Yragui] - part of the [[m:Event:Queering_Wikipedia_Conference_2025|Queering Wikipedia Conference (2025)]] ** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=KoSszuyG8tI Queering the public domain using Wikidata and Wikipedia] - with [[m:User:Hiperterminal|User:Hiperterminal]]. ** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=jRj3cXRn1uk Taller de OpenRefine por David Ramírez-Ordóñez] ([[m:User:Hiperterminal|User:Hiperterminal]]) - a workshop on OpenRefine with a geder perspective. ** [https://www.youtube.com/watch?v=31VQumm49yM Introducing lgbtDB: A Collaborative Queer Resource and Pilot Data Area] by Clair Kronk. ''' Tool of the week ''' * [https://humansmap.com/ HumansMap] - a connection-visualiser and explorer app for 3 million notable humans, all data sourced from Wikidata. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Call for tool builders: EntitySchemas listening tour: The Wikidata team wants your feedback on EntitySchemas to improve data quality and discoverability. Share your experiences, pain points, and needs via the [[d:Wikidata_talk:Schemas#EntitySchemas_listening_tour_(feedback_round_2)|project talk page]] or this short [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeF1snQbKid7WaurWtEyrYPJ31M9vN8cKl4EocOnwNCvMsZqw/viewform?usp=header Google form] (including option for a 30-min video call). ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14272|ConLang Code Registry code]] (<nowiki>3-letter identifier for language defined in the ConLang Code Registry, using codes reserved for private use in ISO 639-3</nowiki>) **[[:d:Property:P14280|‎official roster page]] (<nowiki>URL of a team's official page about this player</nowiki>) **[[:d:Property:P14299|‎value type of this mathematical property]] (<nowiki>type of the value of this mathematical property when applied to this object or this type of objects</nowiki>) **[[:d:Property:P14300|‎Usenet newsgroup]] (<nowiki>Usenet newsgroup associated with the item</nowiki>) **[[:d:Property:P14317|hardware is incompatible with]] (<nowiki>significant elements with which a computer hardware or electronic device is incompatible and which indicates a significant property of this hardware.</nowiki>) **[[:d:Property:P14319|Peh-oe-ji]] (<nowiki>writing system for Taiwanese Hokkien (Q36778) or other Southern Min (Q36495) language varieties in Fujian and South East Asia.</nowiki>) **[[:d:Property:P14332|‎heir apparent]] (<nowiki>person designated to take on royal position after death of subject</nowiki>) **[[:d:Property:P14341|thumbtime]] (<nowiki>time for video thumbnail in seconds</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14263|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Property:P14264|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Property:P14265|‎BERON lexeme ID]], [[:d:Property:P14266|‎Brussels BeStAddress street ID]], [[:d:Property:P14267|‎Brussels BeStAddress address ID]], [[:d:Property:P14268|‎Atlas of Endangered Alphabets ID]], [[:d:Property:P14269|Anarâš aavis topic ID]], [[:d:Property:P14270|Wikiparfum perfume ingredient ID]], [[:d:Property:P14271|TMDB award ID]], [[:d:Property:P14273|Open Library Collection]], [[:d:Property:P14274|‎Ohio University ArchiveSpace subject ID]], [[:d:Property:P14275|VAi Archiefhub agent ID]], [[:d:Property:P14276|‎PBA.com player ID]], [[:d:Property:P14277|‎IRIS UNIL author ID]], [[:d:Property:P14278|IPRESS ID]], [[:d:Property:P14279|GEMI Number]], [[:d:Property:P14281|‎StandardsMap ID]], [[:d:Property:P14282|‎Japanese Location Database ID]], [[:d:Property:P14283|‎IRDI]], [[:d:Property:P14284|‎Wendingen object ID]], [[:d:Property:P14285|‎Wendingen person ID]], [[:d:Property:P14286|Oricon News ID]], [[:d:Property:P14287|‎JMRC person id (en)]], [[:d:Property:P14288|Rappels person ID]], [[:d:Property:P14289|KCI journal ID]], [[:d:Property:P14290|KCI publisher ID]], [[:d:Property:P14291|BIORAB-Kaiserreich ID]], [[:d:Property:P14292|BIORAB–WEIMAR ID]], [[:d:Property:P14293|‎Mainline Station Heritage Artefacts Collection ID]], [[:d:Property:P14294|Göteborgsalliansen player ID]], [[:d:Property:P14295|‎Fungal Names taxon ID]], [[:d:Property:P14296|‎Dicionário Biográfico de Cientistas, Engenheiros e Médicos em Portugal ID]], [[:d:Property:P14297|‎Brewver beer ID]], [[:d:Property:P14298|Central Registration Number (Indonesian police)]], [[:d:Property:P14301|‎UEA catalogue ID]], [[:d:Property:P14302|‎lit.link ID]], [[:d:Property:P14303|kulturbase.no ID]], [[:d:Property:P14304|KuLaDig-ID]], [[:d:Property:P14310|Topplista artist ID]], [[:d:Property:P14311|TV Drama Database program ID]], [[:d:Property:P14315|‎Thyssen-Bornemisza work ID]], [[:d:Property:P14316|‎Swedish National Archives ID]], [[:d:Property:P14318|Perfumery Glossary ingredient ID]], [[:d:Property:P14320|‎PeeringDB facility ID]], [[:d:Property:P14321|‎Nişanyan Adlar ID]], [[:d:Property:P14322|National Theatre in Prague performance ID]], [[:d:Property:P14323|National Theatre in Prague artist ID]], [[:d:Property:P14324|‎JVID performer ID]], [[:d:Property:P14325|CICAP Encyclopedia ID]], [[:d:Property:P14326|‎MJ character glyph name]], [[:d:Property:P14327|member of the Azorean parliament ID]], [[:d:Property:P14328|Master Ideographs Seeker character ID]], [[:d:Property:P14329|‎London Book Trades ID]], [[:d:Property:P14330|‎Kloekecode]], [[:d:Property:P14331|ID Prix de Lausanne]], [[:d:Property:P14333|‎GDUNO ID]], [[:d:Property:P14334|‎fotbolltransfers.com ID]], [[:d:Property:P14335|Foot Résultats player ID]], [[:d:Property:P14336|‎Dictionary of Unitarian & Universalist Biography ID]], [[:d:Property:P14337|‎DBNL country ID]], [[:d:Property:P14338|‎CROWCASS file number]], [[:d:Property:P14339|‎European Dictionary Portal ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType script tag|OpenType script tag]] (<nowiki>identifier for a script in OpenType</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType language system tag|OpenType language system tag]] (<nowiki>identifier for a language (system) in OpenType</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/tattoos|tattoos]] (<nowiki>anatomical location of a tattoo that this person or character have</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/organization in cooperation with ISO ID|organization in cooperation with ISO ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EDAM Ontology ID|EDAM Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FISH Evidence Thesaurus Identifier|FISH Evidence Thesaurus Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FISH Thesaurus of Monument Types ID|FISH Thesaurus of Monument Types ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScriptSource script ID|ScriptSource script ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScriptSource language code|ScriptSource language code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Extended Defence of Britain Database ID|Extended Defence of Britain Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Max username|Max username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BE-monumen ID|BE-monumen ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: ** [https://w.wiki/LAbm List of sitelinked small items to a single Wiki] ([https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Request_a_query&oldid=2480451843 source]) - example wiki: Maori Wikipedia ** [https://w.wiki/FYno People who have herbarium specimens in Herbarium Dresdense (on a timeline)] ([[d:Wikidata:WikiProject_Collectors_affiliated_with_the_Herbarium_Dresdense_(DR)|source]]) * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Collectors_affiliated_with_the_Herbarium_Dresdense_(DR)|Collectors affiliated with the Herbarium Dresdense (DR)]] * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/QuickStatements3|LD4 Wikidata Affinity Group/QuickStatements3]] - don't forget to add yourself to the participants section if you plan to attend the 14.04 Zoom call. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Temples_in_Roman_Britain/Data_Model|Temples in Roman Britain/Data Model]] subpage was added. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science|Library and Information Science]] added subpages: [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science/dashboard_of_librarians|Librarians dashboard]], [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science/dashboard_of_indexers|Indexers dashboard]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Special:ShortPages|Short Pages]] - A list of pages (mostly Items) that are very small, often appear completely blank. A review to judge whether they are suitable for deletion, victims of vandalism or require merging or expanding may be appropriate. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q804859|Baldur's gate II: Shadows of Amn]] - an isometric CRPG created with the Infinity engine, adapting the Advanced Dungeons and Dragons 2nd edition ruleset. * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1250690|spegnere]] (Italian verb) to turn off, switch off, extinguish. ''' Development ''' * The Wikibase Reuse Team is working on ensuring [https://phabricator.wikimedia.org/T413655 language fallback works on the GraphQL] labels of linked entities functionality and [https://phabricator.wikimedia.org/T421994 improving the technical infrastructure behind wbsearchentities]. * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: is working on [https://phabricator.wikimedia.org/T422564 introducing metrics] that help observe the impact of Recent Change related work. Work continues on improving the Diff ([https://phabricator.wikimedia.org/T419244 T419244], [https://phabricator.wikimedia.org/T419823 T419823]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/United Nations|United Nations]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:40, 13 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30379279 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #728 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-04-20. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#727]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Yamato Shiya|Yamato Shiya]] - RfP scheduled to end after 26 April 2026 11:10 (UTC) * Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/ZI Jony 2|ZI Jony 2]] - Closed as successful ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #88 May 11 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]]. ** Wikidata turns 14 this October, and it’s time to start thinking about birthday celebrations🥳. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/O6V5RI7VMZCQGFTJZNNFOYZPJ6OPPK2R/ See the various ways in which you can participate]. ** [https://events.ucf.edu/event/4102698/open-scholarly-profiles-with-wikidata Open Scholarly Profiles with Wikidata] - April 22, 2026 1300 - 1430 EDT (1700 - 1830 UTC). This is an onsite event at University of Central Florida and requires registration (see link). ** [https://www.instagram.com/p/DXNPK8jkl7p University of Central Illinois - How does data power Wikipedia and Wikidata?] Discover how your data skills can make an impact. Join the two onsite sessions (April 21, follow the link for registration details). '''Module 1''' - GLAM Wiki and the Wikimedia Ecosystem: Commons and Structured Data: 0930 - 1130 CDT - An overview of GLAM-Wiki (Galleries, Libraries, Archives and Museums). '''Module 2''' - Wikidata: Editing, Querying, Citations and GIS Applications, 1300 - 1500 CDT ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [[DiffBlog:2026/04/14/women-in-photography-wikidata-workshop-with-lightbox-library|Women in Photography – Wikidata Workshop with LightBox Photo Library]] - to address the underrepresentation of women photographers in the Wikimedia Projects, this workshop brought tech reporters, librarians, researchers and photography enthusiasts to understand how Wikidata can unlock data silos and connect different projects (in the Wikiverse and external) to make data on women photographers more searchable. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/14/her-heritage-wiki-challenge-artfeminism-in-ghana-month/ Her Heritage Wiki Challenge: Art+Feminism in Ghana Month] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/03/18/no-signal-no-problem-building-the-dagbanli-dictionary-for-offline-use/ No Signal? No Problem: Building the Dagbanli Dictionary for Offline Use], by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan * Papers: [https://link.springer.com/article/10.1007/s11192-026-05621-1 Optimising university web visibility: strategies using Wikidata identifiers and statements in Webometrics rankings] By Backory et al., (2026), this study analyses Webometrics rankings of universities, applying clustering algorithms (K-means, hierarchical clustering, fuzzy C-means, GMM, and DBSCAN) to identify which identifiers and statements the top-ranked institutions have in common on their Wikidata entities. * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=Q8qG2QxqsQE OKI Internship 2026 - Wikidata & Screening Test Preparation] - Part of the Open Knowledge Initiative, hosted by Ankit V & Kasyap P. ** [https://www.youtube.com/watch?v=GnOHrG_nVvY Charted Roots - Genealogy and worldbuilding in Obsidian] - includes an example of linking to Wikidata to quickly add location data to your visualised family history. ''' Tool of the week ''' * [https://hay.toolforge.org/depictor/index.php Depictor] by Hay Kranen is a tool that add structured data statements to Wikimedia Commons using a game-like interface ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [https://librarycarpentry.github.io/lc-wikidata/01-introduction.html What is Wikidata? - Library Carpentry] is part of ''The Carpentries'', a registered non-profit teaching foundational coding and data science skills. They recently updated their introductory course to Wikidata and knowledge graph concepts. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14344|‎ocremix.org game ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/especially|especially]] (<nowiki>qualifier for statements to refine a value that applies more generally, but applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than "including" (P1012)</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/independent of theory|independent of theory]] (<nowiki>theory that proves neither this proposition nor its negation</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/EPBC conservation status|EPBC conservation status]] (<nowiki>the conservation status from the Australian Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 assigned by the Australian Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/part of discography|part of discography]] (<nowiki>discography that this musical release is a part of</nowiki>) *New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Thai Government Agency GFMIS Code|Thai Government Agency GFMIS Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Conlang Database ID|Conlang Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Plataforma Acácia|Plataforma Acácia]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Observatório Terras Quilombolas|Observatório Terras Quilombolas]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LMTA folkloro archyvo ID|LMTA folkloro archyvo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kulturdenkmal-ID Rheinland-Pfalz|Kulturdenkmal-ID Rheinland-Pfalz]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UNDRR-ISC Hazard Information Profile ID|UNDRR-ISC Hazard Information Profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Код Вестра|Код Вестра]], [[:d:Wikidata:Property proposal/19star performer ID|19star performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EM-DAT disaster number|EM-DAT disaster number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ColBase ID|ColBase ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIOSOP ID|BIOSOP ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIOKAND ID|BIOKAND ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://query-chest.toolforge.org/redirect/0000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000002BJC71J4LUqy0w0MAAygQUkoMc46KQ2QeA28GuQ6saU Depthness of subway stations in meters] (by [[User:Bouzinac|Bouzinac]]) * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/children_of_unborn_parents|Children of unborn parents]], this list shows the child entity's birth date predates the parent entity's birth date: good candidates to check if the birth and relationship statements need correcting. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q41178|Haïlé Sélassié Ier]] - Emperor of Ethiopia from 1930 to 1974 * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L9704|slide (L9704)]] - English noun (slaɪd) meaning "a photographic transparency", "a playground or gym apparatus", or "a mass movement of earth or snow" ''' Development ''' * The Wikibase Reuse team continued their work on ensuring [https://phabricator.wikimedia.org/T413655 language fallback works for labels of linked entities in GraphQL] and on [https://phabricator.wikimedia.org/T421994 refactoring wbsearchentities] * The Wikidata team worked on explored how to reduce load for low data users [https://phabricator.wikimedia.org/T400325 T400325], fixed some bugs on the new mobile editing on Items [https://phabricator.wikimedia.org/T418110 T418110], [https://phabricator.wikimedia.org/T414454 T414454] and improved some error messages [https://phabricator.wikimedia.org/T417797 T417797], [https://phabricator.wikimedia.org/T412145 T412145] * In the WIT team, engineering continued working on the [https://phabricator.wikimedia.org/T419823 LilDiffCheck prototype] [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/South_Korea|South Korea]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:04, 20 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30424079 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == ഞാൻ ഉണ്ടാക്കിയ താൾ മായുന്നു പക്ഷേ മായ്ക്കൽ താളിൽ കാണുന്നില്ല == എന്തുകൊണ്ട് അങ്ങനെ മിണ്ടാപ്രാണി എന്ന നാൾ ഇന്നലെ സൃഷ്ടിച്ചു ഇന്ന് മാഞ്ഞു [[ഉപയോക്താവ്:Sreehari lijinas|Sreehari lijinas]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sreehari lijinas|സംവാദം]]) 08:20, 22 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :@[[ഉപയോക്താവ്:Sreehari lijinas|Sreehari lijinas]] [[കരട്:മിണ്ടാപ്രാണി]] എന്നാക്കിമാറ്റുകയാണ് ചെയ്തത്. ലേഖനത്തിൽ ആവശ്യത്തിന് വിവിരങ്ങളില്ല, അവലംബമില്ല, ലേഖനം വിക്കിശൈലിയിലല്ല എഴുതിയിരിക്കുന്നത് എന്നിങ്ങനെ ഒന്നിലധികം പ്രശ്നമുണ്ട്. അവയെല്ലാം പരിഹരിച്ച് മതിയായ അവലംബങ്ങളും വിവിരങ്ങളും ചേർത്ത് ലേഖനം നന്നാക്കുക. അതിനുശേഷം പുനസ്ഥാപിക്കുന്നതാണ്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് [[വിക്കിപീഡിയ:കരട്]] കാണുക [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 09:41, 22 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) ::ശരി [[ഉപയോക്താവ്:Sreehari lijinas|Sreehari lijinas]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sreehari lijinas|സംവാദം]]) 13:05, 27 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) == Wikidata weekly summary #729 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-04-27. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#728]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Closed request for adminship: '''[[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Yamato_Shiya|Yamato Shiya]]''' - Congratulations to our newest Admin! * New requests for permissions/Bot: '''[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Chamiln17@FineWiki|Chamiln17@FineWiki]]''' - '''Task/s:''' Read-only Wikidata entity cache build for an academic temporal language model dataset. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: Next [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session — 28 April 2026 at 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST. This session covers QuickStatements 3.0, the updated batch-editing tool for Wikidata, redeveloped by Wikimedia Brasil with support from Wikimedia Deutschland, featuring a modern interface and improved performance. Watch the previous session recording: [https://www.youtube.com/watch?v=zkd_W_K2CEQ on youtube]. More details: [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/QuickStatements3 | QuickStatements3]] ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/10/the-gballi-browser-designing-for-the-dagbanli-alphabet/ The Gballi Browser: Designing for the Dagbanli Alphabet], by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan ** [[DiffBlog:2026/04/21/building-visibility-for-african-women-on-wikimedia-the-empowerher-fellowship|Building Visibility for African Women on Wikimedia: The EmpowerHer Fellowship]] by Andikan Efiok Eduok. * Papers: ** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.430 Call for Edits Nearby: Open Archives Metadata from Saxony] by J. Bemme & M. Munke (2026), latest paper in the Journal of Open Humanities Data series. ** (Deutsch) [PDF] [https://arthist.net/reviews/52225/view=pdf Art History Loves Wiki 2026 | digital/local.collection loves wiki] - report from ArtHist.net on the recent 3rd edition of the conference, held at the Museum Schnütgen, Köln, from 27 – 29 March. * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=7GAI0MXlYBE Live Wikidata Editing, #121] with Jan Ainali and Abbe98. ** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=Ci-TFUyvnAU Build with Wikimedia open data: APIs, SPARQL and visualization] with Carla Toro Fernández, Director Technology WM Chile. ** [https://www.youtube.com/watch?v=1mehivb26qI Every Airport Ever Built (1909-2024)] - an animated map showing where and when airports were built. Powered by Wikidata and OurAirports. ** (Catalan) [https://www.youtube.com/watch?v=1xFbsSRMncs Barcelona Free Software: How to use Wikidata to make public domain digital works visible?], [[d:User:Hiperterminal|User:Hiperterminal]] presents Paulina, discusses the work done in digitising collections and how to make public domain works visible. * Notebooks: [https://observablehq.com/@pac02/does-the-country-of-birth-affect-the-likelihood-of Does the country of birth affect the likelihood of having a Wikipedia biography?] by [[User:PAC2]] ''' Tools of the week ''' * [https://app.wikitime.live/ The Human History Atlas (WikiTime)], a browser-based atlas that uses Wikidata and Wikipedia-sourced data to construct timelines and allows exploration of significant historical events. * [https://olympians.toolforge.org/athletes Wikilympians], a real-time list of all 153,412 known Olympic competitors with Wikidata and Wikipedia coverage statistics ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Wikibase Suite 7.0 and Wikibase Suite Deploy 7.0.0 have been launched! It brings Wikibase closer to feature parity with Wikidata. Here's what's in the latest release: ** [[mw:Extension:Echo|Echo Extension]]: User activity alerts and notifications. ** [[mw:Extension:DiscussionTools|Discussion Tools Extension]]: Set of tools to enhance discussion pages. ** [[mw:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts|Temporary Accounts]]: The support for temporary accounts without IP address exposure has been added. It will, however, remain disabled by default, in line with Wikibase Cloud. ** Grouped External Identifiers (https://phabricator.wikimedia.org/T310898): External identifiers are now grouped on entity pages for better readability. ** “Mul” (multi-language) support: Adds support for multi-language values. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14345|perspective]] (<nowiki>point of view for an image of an object, for example an anatomical structure (ventral, dorsal, frontal)</nowiki>) **[[:d:Property:P14347|Bavarian natural monuments ID]] (<nowiki>identifier for natural monuments in Bavaria (Germany), issued by the Bayerisches Landesamt für Umwelt</nowiki>) **[[:d:Property:P14351|‎audio version of text]] (<nowiki>The audio version of a text (e.g. book). Not the audio version of the Wikipedia article about the text (e.g. book).</nowiki>) **[[:d:Property:P14359|‎motive]] (<nowiki>verified reasoning behind an action</nowiki>) **[[:d:Property:P14360|‎award category or rank]] (<nowiki>(qualifier of P166) specific category or rank of an award received, for awards with more than one category or rank</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14346|‎BE-monumen ID]], [[:d:Property:P14348|Team Norway athlete ID]], [[:d:Property:P14349|‎Kantonsspital St.Gallen author ID]], [[:d:Property:P14350|‎Consumer Rights Wiki article ID]], [[:d:Property:P14353|Central Registration Number (Indonesia Military)]], [[:d:Property:P14354|‎Conlang Database ID]], [[:d:Property:P14355|EM-DAT disaster number]], [[:d:Property:P14356|UNDRR-ISC Hazard Information Profile ID]], [[:d:Property:P14357|‎EDAM Ontology ID]], [[:d:Property:P14358|‎Turkey province ID]], [[:d:Property:P14361|Kvinnehistorie.no topic ID]], [[:d:Property:P14362|CNVD-ID]], [[:d:Property:P14363|GiveSendGo fundraising ID]], [[:d:Property:P14364|radiko person ID]], [[:d:Property:P14365|Wikiparfum brand ID]], [[:d:Property:P14366|‎Turkey district ID]], [[:d:Property:P14367|OSDev article ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/different from property|different from property]] (<nowiki>This property is to be distinguished from the other property</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/SELL rating|SELL rating]] (<nowiki>classification in the Syndicat des éditeurs de logiciels de loisirs rating system</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/time expansion|time expansion]] (<nowiki>factor by which a recording's duration has been extended or compressed relative to the original real-time event, without pitch correction; values greater than 1 indicate time expansion (e.g. 10 = ten times longer than real life, pitch lowered tenfold); values less than 1 indicate time compression (e.g. 0.1 = ten times shorter, pitch raised tenfold); 1 = real-time</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Parental Advisory System rating|Parental Advisory System rating]] (<nowiki>content rating for coin-operated video games</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/CINEFOX film ID (reproposal)|CINEFOX film ID (reproposal)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CINEFOX parson ID (reproposal)|CINEFOX parson ID (reproposal)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VK video ID|VK video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brew TV|Brew TV]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CycleBase cyclist ID (new)|CycleBase cyclist ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Royal Australian Air Force service number|Royal Australian Air Force service number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Files of the Reich Chancellery ID|Files of the Reich Chancellery ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/MDpD List of treaties/truces in the time] by [[:d:User:Bouzinac | Bouzinac ]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Occupations|WikiProject Occupations]] for enriching items [[d:Property:P106|occupation ''<small>(P106)</small>'']], [[d:Q12737077|occupation ''<small>(Q12737077)</small>'']] with data verified from official national occupation classification systems. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/without_claims_by_site|Without Claims by Site]] - this report will list how many Wikidata Items have 0 Statements, with a linked Wiki Article/page. Click ''reports/all items'' for a per wiki list, and consider expanding. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q845661|Okazaki fragments]] - short DNA sequences synthesized discontinuously during DNA replication * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L29733|transfer (L29733)]] - English noun/verb (ˈtræns.fɜːr) meaning "to move from one place to another", "a sports team member moving to another team", or "a ticket allowing continuation of a journey" ''' Development ''' * Query Service: It is now possible to download query results in Wikidata Query Service that include coordinates as KML & GPX (GeoJSON has been available since last year). Text from the first column in the results is used as the value for naming POIs. Thanks again to Atom.oil.2 for the patch. ([[phab:T414376]]) * The Wikidata team continued working on a prototype to make WikiProjects more visible ([[phab:T420907]]) and made the new Wikidata mobile UI use auto-resizing text areas instead of single-line text inputs, in order to make longer values easier to edit ([[phab:T414420]]) * The Wikidata Integrations team now has a working prototype of LilDiffCheck, injecting wikidata changes into recent changes only if there was a change on the wikipedia html ([[phab:T421390]]) * Language fallback will be available this week on the labels of linked entities functionality in GraphQL ([[phab:T413655]]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Main dashboard|field of work]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:28, 27 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30424079 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Programme submissions open: Language Diversity Conference, Accra 2026 == [[File:Official logo for language diversity conference 03.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Language Diversity Conference|Language Diversity Conference 2026]]''' will take place '''2–4 October 2026 in Accra, Ghana''', under the theme: ''Strengthening Language Communities in the Open Knowledge Movement''. The Programming Team is inviting the following types of session proposals: * '''Lightning talks''' – 10-minute short presentations on any relevant topic * '''Presentations''' – 20–25 minutes (including audience Q&A) * '''Workshops and tutorials''' – 50 or 110-minute interactive sessions (e.g. on Content Translation, Wikidata, or other topics) * '''Panel discussions''' – 50-minute panels; collaborations with others are encouraged Submissions will be evaluated by the Programme Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [https://wikimedia.eventyay.com/wm/langdiv/cfp Submit your proposal on Eventyay]''' For more information, or questions, contact: languagediversitycon{{@}}gmail.com <!-- Message sent by User:~~~~~ on behalf of the Language Diversity Hub --> (This message was sent to [[:ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/LDH&oldid=30405990 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Oscar .@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #730 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-05-04. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#729]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Chamiln17@FineWiki|Chamiln17@FineWiki]] - Task: This bot performs a read-only cache build for an academic temporal language model dataset. * Other: [[d:Wikidata:WikiProject Ontology/Status of Ontology Classes and Properties|better tools to support constraints implied by properties like disjoint union of]] ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[d:Event:WikiProjects Days 2026|WikiProjects Days 2026]] (online, June 19 to 21). A community gathering focused on making WikiProjects more useful, visible, and alive. [[d:Event talk:WikiProjects Days 2026|Propose a session]] (deadline for proposals: May 26, 2026) or register now. ** [[m:Language_Diversity_Conference/Submissions|Language Diversity Conference]] - Call for Submissions ends 15 May 2026. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/29/wikidata-community-summit-2026-coscup-call-for-proposals/ Wikidata Community Summit 2026 @ COSCUP] - Call for Proposals ends May 9, 2026. ** [https://www.laguardia.edu/event/lic-photo-walking-tourwikipedia-workshop/ LIC Photo Walking Tour + Wikipedia & Wikidata Workshop] - May 16, 12:30 - 16:00 EDT (UTC-4). A historical walking tour of Long Island City, New York, concluding with a Wiki-skills workshop at LaGuardia. Registration on the event link. * Ongoing: [[d:Wikidata:Events/Coordinate_Me_2026|COORDINATE ME 2026]] - a Wikidata competition for geolocatable content has just started and ends 31 May 2026. Visit the link for details on how to participate. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://christianmahnke.de/en/post/blog-visualisation/ Visualised Blog metadata through SPARQL queries] - ChristianMahnke blog. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/22/mozilla-common-voice-meets-wikidata-how-the-dagbanli-dictionary-got-audio-usage-examples/ Mozilla Common Voice Meets Wikidata (How the Dagbanli Dictionary Got Audio Usage Examples)] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/03/wiki-loves-mother-tongue-2026-in-the-igbo-community/ Wiki Loves Mother Tongue 2026 in the Igbo Community] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/04/eduwiki-workshop-highlights-practical-uses-of-wikimedia-commons-in-education/ EduWiki Workshop Highlights Practical Uses of Wikimedia Commons in Education] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/02/recap-wiki-for-human-rights-lgbtiq-nigeria-february-and-march-training/ Recap: Wiki for Human Rights, LGBTIQ+ Nigeria, February and March Training] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/01/the-new-artfeminisms-wikidata-modules-are-here/ The new Art+Feminism’s Wikidata Modules are here!] * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=9lEyzX98BFE Panel on Wikidata and public domain in Colombia] (Spanish): on April 24th, the National Library of Colombia, The Cultural Network of the Bank of the Republic of Colombia, Wikimedia Colombia and Fundación Conector discussed about digital heritage and Wikidata, its challenges and opportunities for collaboration. ** [https://www.youtube.com/watch?v=qAnnn-Bk7Tk Wikibase - an introduction by Jason Evans] (Open Data Manager, National Library of Wales). Produced by the Wikimedian in Residence channel, University of Edinburgh. ** [https://www.youtube.com/watch?v=OV4aL2PdjIc A uMap based on Wikidata] - a use-case of Holy Wells located in Ireland, associated with female Saints, powered by Wikidata and OpenStreetMap. ** [https://www.youtube.com/watch?v=ViOkEYQLggM Wikifunctions in practice: Reusable Logic for Wikimedia] - Presentation given by Toby Hudson ([[d:User:99of9|User:99of9]]) at the Wikiconference Australia 2026. ** [https://www.youtube.com/watch?v=-qYi3xPtB8I Mentor Me! Session 3A] - This in-person and hands-on session is provided by the Wikimedia Tyap User Group, and continues in the following sessions: [https://www.youtube.com/watch?v=J4b6Y3w4_ME Mentor Me! Session 3B] and [https://www.youtube.com/watch?v=X2QM5RdJhl0 Mentor Me! Session 3C]. Led by Gwakhap D. Anthony, it will cover how to document languages with Wikidata lexemes. * Africa Wiki Women: ** [https://www.youtube.com/watch?v=1mrF98BA1SM Linking images from Commons to Wikidata and Wikipedia] - how images are used across the Projects with examples documenting African Women. ** [https://www.youtube.com/watch?v=fANX6mDde5A Newbies Monthly Meetup for Africa Wiki Women] - further training and introductory skills for Wikidata and how it interacts with the other Wikimedia Projects. ** [https://www.youtube.com/watch?v=yvatmrH1uhQ EditHer Africa Contest (April)] - a beginner-friendly hands-on Wikidata item creation guide and launch of the monthly contest, with a focus on African Women in Works and Leadership. ''' Tool of the week ''' * [https://openhistory.app OpenHistory] – interactive historical atlas of 21k+ Wikidata-sourced historical events, polities, and territories on a timeline+map. SPARQL-driven pipeline, MIT/CC BY-SA. ([https://github.com/kdhillon/openhistory GitHub]) ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [https://wikitrivia.tomjwatson.com/ WikiTrivia] - the webgame about putting historical events in the correct order recently got a huge update, thanks to creator Tom Watson. * [[mw:Wikimedia_APIs/Rate_limits|Wikimedia API's / Rate limits]] - new rate limits are being added for all Wikimedia projects, to ensure sustainable use to the REST an ACTION API's. If you operate a bot and it has recently started producing an error message for producing too many API requests, please consult the linked MediaWiki page and amend your bot as needed. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: [[:d:Property:P14387|‎meta-category for]] (<nowiki>topic or class of items covered by the lowest categories in this meta-category's hierarchy</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14368|KISTI article ID]], [[:d:Property:P14369|FISH Monument Types Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14370|FISH Evidence Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14371|Organization in cooperation with ISO ID]], [[:d:Property:P14372|ScriptSource script code]], [[:d:Property:P14373|‎ScriptSource language code]], [[:d:Property:P14374|Tube8 performer ID]], [[:d:Property:P14375|Bundestag Group Minutes ID]], [[:d:Property:P14376|Westra code]], [[:d:Property:P14377|Myrotvorets ID]], [[:d:Property:P14378|‎Irish State Administration Database Unit ID]], [[:d:Property:P14379|Hessische Parlamentarismusgeschichte Abgeordneten-ID]], [[:d:Property:P14380|YouPorn performer ID]], [[:d:Property:P14381|‎GFMIS Agency Code]], [[:d:Property:P14382|‎Royal Australian Air Force service number]], [[:d:Property:P14383|‎Plataforma Acácia ID]], [[:d:Property:P14384|‎Observatório Terras Quilombolas ID]], [[:d:Property:P14385|BIOSOP ID]], [[:d:Property:P14386|BIOKAND ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/(found) liable of|(found) liable of]] (<nowiki>tort or civil wrong a person or organization was found liable of</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/DMCA takedown policy URL|DMCA takedown policy URL]] (<nowiki>DMCA (Digital Millennium Copyright Act) takedown policy or submitting page of this hosting site or UGC (User Generated Content) distributor</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/18 U.S.C. § 2257 policy URL|18 U.S.C. § 2257 policy URL]] (<nowiki>age requirement documentation URL statement of this website or company</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/monolingual text name properties|monolingual text name properties]] (<nowiki>(with an associated language code) name by which a subject is recorded in a database, mentioned as a contributor of a work, or is referred to in a particular context</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Gidrologicheskaya Izuchennost Code|Gidrologicheskaya Izuchennost Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/QBWiki article ID|QBWiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dijital İstanbul ID|Dijital İstanbul ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NaPTAN stop area code|NaPTAN stop area code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Cairn d'un éditeur|Identifiant Cairn d'un éditeur]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Darwin Correspondence person ID|Darwin Correspondence person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ACM Digital Library institution ID|ACM Digital Library institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SensCritique person ID|SensCritique person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ National Archives of Japan Digital Archive ID| National Archives of Japan Digital Archive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VGs drapsoversikt ID|VGs drapsoversikt ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Semanticscience Integrated Ontology ID|Semanticscience Integrated Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Senkyo.com|Senkyo.com]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Objectif plumes author pages|Objectif plumes author pages]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Maoyan personage ID|Maoyan personage ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/critify.de publication ID|critify.de publication ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookNotification author ID|BookNotification author ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/MR9w Script style of manuscript Qur'ans] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Early_Modern_Silesia|Early Modern Silesia]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Tango|Tango]] * WikiProject Highlights: WikiProject Ontology has gathered a [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2|list of potential projects]] for the second offering of the Wikidata Ontology course, and has published a subpage to discuss the future of [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Status_of_Ontology_Classes_and_Properties|Ontology Classes and Properties]]. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/unmarked_supercentenarians|Unmarked Supercentenarians]] - this list displays humans who do not have a claim ''supercentenarian (Q1200828)'' (or ''alleged supercentenarian (Q106991708)''), but the difference between their Date of Birth and Date of Death is greater than 110 years. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q174284|Raiders of the Lost Ark]] - a 1981 film directed by Steven Spielberg and starring Harrison Ford, Karen Allen, and John Rhys-Davies. * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L2205|gje (L2205)]] - Norwegian verb (jeː) meaning "to give", "to perform/hold", or "to diminish in strength" ''' Development ''' * Mobile statement editing: We continued fixing issues uncovered in testing * WikiProjects: We are working on adding links to the sidebar of Items to lead people to the respective WikiProjects for that Item. This way we hope to help people more easily find data modelling documentation as well as other editors interested in the same topic. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:51, 4 മേയ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30424079 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #731 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-05-11. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#730]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AAU_Research_NLP_Bot,_1|AAU Research NLP Bot 1]] - Task(s): Querying Wikidata for entities and relations and paths between them. From 1-hop until 3-hops. * Closed request for permissions/Bot: [[d:User:MarisDreshmanisBot|MarisDreshmanisBot]] (formerly ''ReNeuralAgent Bot'') has been approved after a community intervention, see the discussion [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot#Maris_Dreshmanis_—_ReNeuralAgent|here]]. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** '''[[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026]]''' will take place between '''19 - 21 June'''.<br>WikiProjects are crucial to improving data quality and onboarding newcomers to specific areas of Wikidata. This event is the place for all editors to discover WikiProjects, find ones to join, learn about their modelling practices and how to improve the content and tools of your favourite WikiProjects. '''[[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register here]]''' to get any news or updates about this new Wikidata X Days event. The '''Call for Proposals''' is open! If you have an idea for a session, please '''[[d:Event_talk:WikiProjects_Days_2026|submit it here]]''' by '''26 May'''. ** [[d:Event:Wikidata Live Editing 122|Wikidata Live Editing]], 11 May ** [https://ai-bridges.org/2026/02/13/symposium/ AI Bridges Symposium] is taking place at ''Senate House, University of London'' across 28 and 29 May. (Free) Registration for this on-site event closes 21 May. The event will begin with introductions to Wikidata, Wikibase, connecting AI with Wikidata and follow on day 2 bringing the full ecosystem together for dialogue, debate, and collaborative action. * Ongoing: [[d:Wikidata:Events/Coordinate_Me_2026|Coordinate Me 2026]] - edit items with a [[d:Property:P625|P625 ''(coordinate location)'']] from the focus countries and be in the running for a prize. Ends 31 May 2026. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/08/building-wikimedia-tools-in-northern-nigeria-the-arewa-techcom-hackathon/ Building Wikimedia tools in Northern Nigeria: launch of Arewa TechCom through the Arewa Wikimedia Hackathon 2026] ** [https://addshore.com/tag/wikibase-world/ Editing wikibase.world (a MediaWiki site), with Jules (an AI agent)] by Addshore. ** [https://www.linkedin.com/pulse/libraries-ai-infrastructure-african-edition-stuart-michael-edelenbos-bsage/ Libraries as AI Infrastructure: The African Edition] - reflections on overlooked African contributions to linked data and AI infrastructure, highlighting Wikibase-powered projects African Literary Metadata (ALMEDA) and Nigeria’s Semantic Name Authority Recognition (SNAR). By Stuart Michael Edelenbos ** [https://www.tabakalera.eus/en/tabakalera-has-promoted-open-access-cultural-knowledge-linking-medialab-catalogue-wikidata Tabakalera promotes open access to cultural knowledge by linking their medialab catalogue to Wikidata] ** [https://blog.stoa.org/archives/4398 The Stoa: a Review for Digital Classics - report on Linked Pasts 11 - Epigraphic Data in Wikidata, from Ontology to Practice] ** [[Diffblog:technical-tinkering-for-commonsdb-at-the-wikimedia-hackathon/|Technical tinkering for CommonsDB at the WM Hackathon]] by Ainali. ** [https://www.ezrabrand.com/p/introducing-index-historical-jewish-figures Ezra Brand - Introducing a New Index of Biblical, Talmudic, and Medieval Jewish Figures] - Wikidata helps index and categorise Jewish figures into distinct periods. ** (Deutsch) [https://arthist.net/archive/52383 ArtHist: New Art-Historical Resource on the Web] and [https://blog.tib.eu/2026/05/11/eingepraegte-geschichte-das-meistersiegel-wiki-ist-online/ TIB Blog: Embossed story – the Meistersiegel-Wiki is online] are both articles about the new ''Meistersiegel'' Wikibase instance. * Papers: [https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/dco/issue/view/7602 Volume 12,2] of [[:d:Q130266048|Digital Classics Online]] contains many papers regarding the use Wikidata and Wikibase in the field of Classics: ** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112296 ''Hypotheseis, a Database of Named Entities Surrounding Greek Rhetorical Exercises''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]] ** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112294 ''Altinum: a Wikidata Project for Digital Epigraphy and Prosopography''] by [[:d:User:Anna Clara Maniero Azzolini|Anna Clara Maniero Azzolini]] ** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112287 ''The NIKAW Project: An Infrastructure of Texts, Entities and Language Models to Study the Circulation of Knowledge in the Ancient World''] by [[:d:User:Ake1990|Margherita Fantoli]] * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=WGcTriZO6dA OpenDataDEx - Exploring Supreme Court Rulings in Wikidata], for The Knowledge Commons project. Try it out for yourself: [https://opendatadex.com/ Open Data Explorer] ** [https://www.youtube.com/watch?v=hGsdryuQwTI Wikidata: Introduction and Basics] - an introductory session provided by WMUG Uganda. ** (Arabic) [https://www.youtube.com/watch?v=i67lJQfGPFg Introduction to Wikidata] hosted by Michel Bakhni for the channel: ''Wikimedia group for those interested in Islamic civilization'' * Presentations: ** (Deutsch) [[c:File:Wikidata_in_Museen,_Archiven_und_Bibliotheken.pdf|Wikidata in Museums, Archives and Libraries]] ** [[c:File:Wikicite_2025_white_paper_summary.pdf|White Paper (PDF) - Wikidata Days and Wikicite (2025)]] - Open bibliographic metadata in practice, what was learned in Bern and what libraries and the community can do next. ''' Tool of the week ''' * [https://opendatadex.com/ Open Data DEx Explorer] - ''"an interactive graph visualizer of semantic Open Data. Relationships are discovered heuristically and a graph structure created in real time, allowing navigation and insight into raw data without building formal ontologies."''Read more on [https://theknowledgecommons.org/ The Knowledge Commons blog], by Michelle Tomlyn. * [https://gapmap.wiki GapMap.Wiki] - explore knowledge gaps between different language Wikipedia's. GapMap identifies Wikipedia articles that exist in many languages but missing from the target, helping editors prioritize which articles to translate or create. No AI is used, just comparing publicly available databases. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Mobile editors can now edit all datatypes directly in the mobile view. To help improve this new interface, Wikimedia Deutschland is looking for volunteers (especially editors from Right-to-left languages) for UX testing sessions. Participants will be compensated for their time. Sign up [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/apply here] (greatquestion) and learn more on the project page: [[d:Wikidata:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|Mobile editing of statements]] ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14392|‎energy density]] (<nowiki>amount of energy extractable from a substance (e.g. in a combustion engine) per unit of volume or of mass</nowiki>) **[[:d:Property:P14401|‎Parental Advisory System rating]] (<nowiki>content rating for coin-operated video games</nowiki>) * Newest External identifierss: [[:d:Property:P14388|Cyprus company ID]], [[:d:Property:P14389|‎DBNL title ID]], [[:d:Property:P14390|ShotOnWhat film ID]], [[:d:Property:P14391|‎Shinmei database ID]], [[:d:Property:P14394|‎ColBase ID]], [[:d:Property:P14395|Lubimyczytać version/edition ID]], [[:d:Property:P14396|Files of the Reich Chancellery ID]], [[:d:Property:P14397|‎Darwin Correspondence person ID]], [[:d:Property:P14399|‎Gidrologicheskaya Izuchennost Code]], [[:d:Property:P14403|‎Brew TV movie ID]], [[:d:Property:P14404|National Archives of Japan Digital Archive ID]], [[:d:Property:P14405|PlayStation Trophies trophy ID]], [[:d:Property:P14406|Tax Identification Number (Spain)]], [[:d:Property:P14407|‎19star actor ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/concentration camp prisoner number|concentration camp prisoner number]] (<nowiki>registration or prisoner number assigned to a person in camps operated under Nazi persecution between 1933 and 1945</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/ID für Kulturdenkmale in Lübeck|ID für Kulturdenkmale in Lübeck]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Datenbank-ID für Kulturdenkmale in Lübeck|Datenbank-ID für Kulturdenkmale in Lübeck]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Prime Video URL ID|Prime Video URL ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Prime Video GTI|Prime Video GTI]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Portable Antiquities Scheme record ID|Portable Antiquities Scheme record ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) éditeurice dans le DEF19 2.0|Identifiant d'un(e) éditeurice dans le DEF19 2.0]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Apple TV parson ID|Apple TV parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CINEMATODAY film ID|CINEMATODAY film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Verfassungsblog author ID|Verfassungsblog author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Blätter author ID|Blätter author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EGAFD film ID|EGAFD film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Canadian Music artist ID|Museum of Canadian Music artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Canadian Music work ID|Museum of Canadian Music work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BGAFD film ID|BGAFD film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Movielens ID|Movielens ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Instrumentalistinnen-Lexikon ID|Instrumentalistinnen-Lexikon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/parliament.scot member ID|parliament.scot member ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Space/Queries#Astronauts_members_of_space_missions|Astronauts members of Space Missions]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Horse_racing/Queries#All_horses|All Horses in Wikidata]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Horse racing|Project Horse Racing]] : On topics relating to horse racing. ** [[d:Wikidata:WikiProject_William_%26_Mary_Law_School_EMCO|Project William & May Law School EMCO]] - to create and enhance entities for persons and corporate bodies related to the law school, for use in the library's metadata and archival work. * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Part_2:_How_to_use_QuickStatements_3.0_to_upload_data_to_Wikidata_for_Govdirectory|Project GovDirectory: How to use QuickStatements 3.0 to add data to GovDir]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2/Modelling_Dictionary_Usage_Labels_in_Wikidata|Ontology Course: Projects Offering 2]] - Modelling Dictionary Usage Labels in Wikidata, Roots and Rhythms: Modelling music as cultural heritage. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q208108|Catch Me If You Can]] - a 2002 film by Steven Spielberg starring Leonardo DiCaprio and Tom Hanks. A dramatic re-telling of the life and exploits of serial confidence man Frank Abegnale Jr., ironically the events of the film were later found to be mostly fabricated. ''' Development ''' * Mobile statement editing: We are continuing to improve the UX and fix issues uncovered in testing * Making WikiProjects more visible: We are working on adding links to the sidebar menu of Items to make it easier for people to find the WikiProject(s) associated with an Item, find like-minded people and learn about data modelling conventions etc in that particular area * Query Service: The service is being hit quite heavily and the Wikidata Platform team is working on blocking scrapers and misbehaving tools * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing our experiment to further reduce the amount of Wikidata changes that show up on Recent changes and Watchlist but don't actually change the article. Specifically we are looking at checking if there is any difference in the rendered article before and after the change coming from Wikidata [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory|public universities]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:21, 11 മേയ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30513889 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #732 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-05-18. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#731]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/PatsaBot 1|PatsaBot 1]] - '''Task/s:''' Add sitelink from [[Special:PrefixIndex/Template:Taxonomy/|Template:Taxonomy/*]] on thwiki to same entry from enwiki and update Thai description from generic template format to "แม่แบบอนุกรมวิธาน" (taxonomy template). **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/MarisDreshmanisBot 2|MarisDreshmanisBot 2]] - '''Task/s:''' Create occupation Q-items and add native-language labels on existing occupation Q-items from 33 state-issued national occupation classifiers (165 national registries, 154 countries, ~30,000 new Q-items, ~120,000 native labels across 53 languages). **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/ias-kbase|ias-kbase]] - '''Task/s:''' Read-only bulk entity lookups for an internal knowledge graph project. Fetches labels, claims, and sitelinks from Wikidata and intro-paragraph extracts from English Wikipedia. No writes. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** Reminder: Propose a session for [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProject Days 2026]]. Your proposal can be just one or two sentences. Suggestions include topics on how to use WikiProjects to connect with others and improve data modelling, how to revive a neglected WikiProject, and what makes a good WikiProject. [[d:Event talk:WikiProjects Days 2026|Propose a session now]]. Deadline Sunday May 24. ** Wikimedia Indonesia is hosting the [[:c:Commons:Kompetisi Penyajian Data|2026 Data Visualization Competition]] from 10th to 31st May 2026. We welcome visualization and essay submissions from Indonesian participants on various topics ranging from Indonesian history to biological diversity. ** [[d:Event:Swedish online editathon 300|The three-hundred online Wikidata meetup in Swedish]], May 24 ** [https://www.gw.uni-hamburg.de/ueber-die-fakultaet/digital-humanities/dh-lab/veranstaltungen/26-05-27-hands-on-wiki.html Wikidata: An Open Knowledge Graph for Research and Beyond], a workshop on-site at the Digital Humanities Lab (C2003), University Hamburg, 27 May, 14:15 – 15:45 CEST. Registration (via link). ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: [https://forum.mapillary.com/t/easy-way-to-add-imagery-to-wikipedia-and-wikidata-items-with-wikishootme-and-mapillary/10375 Easy way to add images to Wikipedia & Wikidata items, with WikiShootMe and Mapillary] * Papers: ** [https://www.jlis.it/index.php/jlis/article/view/698 ''Wikidata and authority files: reconciliation and cooperation procedures''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]]: an overview of the interactions between Wikidata and library authority files and of the usage of Wikibase by library authority files up to July 2025 ** [https://www.jlis.it/index.php/jlis/article/view/675 ''Institutional practices in gender recording: an analysis of National Libraries''] by Novaes de Mendonça, and Ana Carolina Simionato Arakaki: contains references to Wikidata and its interconnection with library authority files ** [https://www.aidainformazioni.it/index.php/aidainformazioni/article/view/350 ''Modellizzazione delle conoscenze: Thesaurus Nuovo soggettario e Wikidata, due strumenti a confronto''] by [[:d:User:Elena Cencetti|Elena Cencetti]], Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo and [[:d:User:Elisabetta Viti2|Elisabetta Viti]] (in Italian): a detailed comparison of Wikidata and the [[:d:Q16583225|Nuovo soggettario Thesaurus]] as knowledge organization systems, with a case study regarding the reconciliation with Wikidata of a group of terms of the Nuovo soggettario Thesaurus regarding photography * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=fubhBJGz6YQ Curating shared knowledge about artifacts on Wikidata] with Till Grallert, it explores how the Jarāʾid project used Wikidata to build a multilingual, open knowledge graph of pre-1930 Arabic periodicals. ** [https://www.youtube.com/watch?v=H_oAlLw5CHs LIVE Wikidata editing #122] with User:Ainali and User:Abbe98 do some live editing on Wikidata (in English), and discuss the thought process of what they are doing and why they do it. ** [https://www.youtube.com/watch?v=rIoQFWGDb90 Every Major Oil and Gas Pipeline in History Mapped] - a visualisation utilising Wikidata, OpenStreetmap, Wikipedia and Global Energy Monitor. *Presentations **[[c:File:Reseau_LGBTQI_2026_-_John_SAMUEL.pdf|La fabrique collective des histoires queer dans les communs numériques]]. Presentation by [[User:Jsamwrites|John Samuel]] and panel, 2e Rencontres du Reseau Jeune Recherche LGBTQI+, Université Lyon 1, 12 May 2026 ''' Tool of the week ''' *[https://prop-explorer.toolforge.org/ Wikidata Property Explorer] is a tool by user Steven Liu. The tool is used for exploring Wikidata properties * [https://securitybaseline.eu securitybaseline] use Wikidata to get the domain names for institutions ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [https://maproulette.org/browse/challenges/55009 MapRoulette Challenge (Chile)]: Improve heritage-related items around Santiago, Chile, linking them to Wikidata and OpenStreetMap. * The Wikidata Platform team has published its [[D:Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/Backend_Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata_Query_Service/WDQS_Architecture_re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[D:Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/High-Impact_Use_Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[D:Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update|Migration talk page]] or during the [[D:Wikidata:Blazegraph_Migration_Office_Hours|next office hour]]. See the [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14408|contains cadastral area]] (<nowiki>cadastral area that is wholly or partly contained by a municipality</nowiki>) **[[:d:Property:P14413|algebraic closure]] (<nowiki>‎algebraic closure of the field</nowiki>) **[[:d:Property:P14414|real closure]] (<nowiki>real closure of the formally real field</nowiki>) **[[:d:Property:P14415|eusocial caste]] (<nowiki>specialized type of an eusocial animal</nowiki>) **[[:d:Property:P14416|Wikimedia Commons content descriptor]] (<nowiki>Wikimedia Commons content descriptor which applies to this media file</nowiki>) **[[:d:Property:P14424|‎time expansion]] (<nowiki>factor by which a recording's duration has been extended or compressed relative to the original real-time event, without pitch correction.</nowiki>) **[[:d:Property:P14425|‎SELL rating]] (<nowiki>French video game content rating (1999–2003)</nowiki>) **[[:d:Property:P14427|age requirement documentation URL]] (<nowiki>URL for a website's statement of compliance with U.S. legal record-keeping requirements related to visual depictions of actual sexually explicit conduct</nowiki>) **[[:d:Property:P14430|maximum vehicle length]] (<nowiki>maximum authorized length for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment</nowiki>) **[[:d:Property:P14431|maximum vehicle width]] (<nowiki>maximum authorized width for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment</nowiki>) **[[:d:Property:P14432|maximum vehicle weight]] (<nowiki>maximum authorized weight (tonnage / gross vehicle weight) for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (load limit)</nowiki>) **[[:d:Property:P14433|maximum vehicle height]] (<nowiki>maximum authorized height for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (regulatory limit from signage)</nowiki>) **[[:d:Property:P14434|‎independent of theory]] (<nowiki>theory that proves neither this proposition nor its negation</nowiki>) **[[:d:Property:P14453|‎gender-neutral form of label]] (<nowiki>form of name or title with no assumption of gender</nowiki>) **[[:d:Property:P14457|subject named as (monolingual text)]] (<nowiki>with an associated language code) name by which a subject is recorded in a database, mentioned as a contributor of a work, or is referred to in a particular context</nowiki>) **[[:d:Property:P14458|alternative name (monolingual text)]] (<nowiki>with an associated language code) qualifier for alternative name(s), given for a subject in a database entry, or preserved in references (even these are no longer the preferred name</nowiki>) **[[:d:Property:P14460|‎CWSAC classification]] (<nowiki>Level of military significance for American Civil War battles as defined by the 1993 Civil War Sites Advisory Commission (CWSAC) report.</nowiki>) **[[:d:Property:P14465|DMCA takedown policy URL]] (<nowiki>DMCA (Digital Millennium Copyright Act) takedown policy or submitting page of this hosting site or UGC (User Generated Content) distributor</nowiki>) **[[:d:Property:P14469|election result map]] (<nowiki>map that displays the result of this election</nowiki>) **[[:d:Property:P14471|‎paid-up capital]] (<nowiki>portion of a company’s issued share capital that has been paid by shareholders</nowiki>) *Newest External identifiers: [[:d:Property:P14407|‎19star actor ID]], [[:d:Property:P14409|ACM Digital Library institution ID]], [[:d:Property:P14410|Stockholm public transport stop ID]], [[:d:Property:P14411|Go2Senkyo.com politician ID]], [[:d:Property:P14412|SensCritique person ID]], [[:d:Property:P14417|Census of Italian Architecture since 1945]], [[:d:Property:P14418|CINEFOX film ID]], [[:d:Property:P14419|‎CINEFOX person ID]], [[:d:Property:P14420|Cultural heritage Database-ID in Lübeck]], [[:d:Property:P14422|Dijital İstanbul cultural property ID]], [[:d:Property:P14423|VG homicide ID]], [[:d:Property:P14426|Portable Antiquities Scheme record ID]], [[:d:Property:P14428|‎EGAFD film ID]], [[:d:Property:P14429|Cairn.info publisher ID]], [[:d:Property:P14435|‎BGAFD film ID]], [[:d:Property:P14436|‎Apple TV person ID]], [[:d:Property:P14437|Blätter author ID]], [[:d:Property:P14438|‎critify.de publication ID]], [[:d:Property:P14439|Semanticscience Integrated Ontology ID]], [[:d:Property:P14440|Prime Video ID]], [[:d:Property:P14442|Objectif plumes author ID]], [[:d:Property:P14443|‎Museum of Canadian Music artist ID]], [[:d:Property:P14444|‎Museum of Canadian Music work ID]], [[:d:Property:P14445|Lübeck Culturul heritage ID]], [[:d:Property:P14446|Rhineland-Palatinate Cultural heritage ID]], [[:d:Property:P14447|DEF19 2.0 publisher ID]], [[:d:Property:P14449|MovieLens movie ID]], [[:d:Property:P14450|Verfassungsblog author ID]], [[:d:Property:P14451|QueenBallers player ID]], [[:d:Property:P14452|NaPTAN stop area code]], [[:d:Property:P14459|CycleBase cyclist ID (new)]], [[:d:Property:P14461|‎Book Notification author ID]], [[:d:Property:P14462|‎Prime Video GTI]], [[:d:Property:P14463|‎parliament.scot member ID]], [[:d:Property:P14464|Instrumentalistinnen-Lexikon ID]], [[:d:Property:P14468|Goodreads genre ID]], [[:d:Property:P14470|‎Giant Bomb Wiki ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to reviews: **[[:d:Wikidata:Property proposal/contributed to narrative universe|contributed to narrative universe]] (<nowiki>''(no English description proposed yet)''</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Grokipedia page title|Grokipedia page title]] (<nowiki>page title used in a Grokipedia article URL</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/especially|especially]] (<nowiki>qualifier for statements to refine a value that applies more generally, but applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than "including" (P1012)</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Common Vulnerability Scoring System score|Common Vulnerability Scoring System score]] (<nowiki>Common Vulnerability Scoring System (CVSS) score</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Depicts taxon|Depicts taxon]] (<nowiki>depicts taxon</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Still taken from the film|Still taken from the film]] (<nowiki>Still taken from the film</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/StaphBase ID|StaphBase ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Geohashing wiki page|Geohashing wiki page]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France|identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Oireachtas bill ID|Oireachtas bill ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Defense Technical Information Center Accession Number|Defense Technical Information Center Accession Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/European System of Accounts ID (Germany)|European System of Accounts ID (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un éditeur sur OpenEdition|Identifiant d'un éditeur sur OpenEdition]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Natalie ID|Natalie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL actress ID|AV CHANNEL actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mineral Resources Data System deposit ID|Mineral Resources Data System deposit ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikimedia Phabricator project|Wikimedia Phabricator project]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AWA artist ID|AWA artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Music artist|Rakuten Music artist]], [[:d:Wikidata:Property proposal/recochoku artist ID|recochoku artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant AnnuSéries d'une série télévisée|identifiant AnnuSéries d'une série télévisée]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/NadJ Library of Congress occupations by Label and Lccn no.] ([https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Request_a_query&oldid=2492426393#Getting_'Subject_named_as'_qualifier source]) * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Malaysia/Activity/Datathon/Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon|Project Malaysia / Wiki x K-pop 2026 Datathon]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Occupations/Roadmap|Project Occupations / Roadmap]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/SummerCoworking|Project LD4 Wikidata Affinity Group / SummerCoworking]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/children_of_dead_mothers|Children born after Mothers death date]] ''' Development ''' * Tighter connection of the Wikibase Ecosystem: We've been working on making it possible to use Wikidata Items (and later from other Wikibase instances) as values in statements on other Wikibase instances. You can now try it out on a demo system or set up your own test instance to give it a try. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/D4RA5JQAJ5MUUDIVHGELWWE7OSSWXV5B/ More details in the announcement]. * Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are continuing the work on showing less irrelevant changes on recent changes and watchlist on Wikipedia and co by trying to determine if an edit from Wikidata actually changed the rendered article or not * Mobile statement editing: ** We worked on reducing the load for users with limited data ** We are continuing to fix issues uncovered in testing * Making Wikiprojects more visible: We are getting ready for testing of the prototype. We'll be adding links to the respective Wikirojects on Item pages in the tools menu to make it easier for people to find the corresponding Wikiprojects. This is based on statements already on the Item such as specific external IDs. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:03, 18 മേയ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30539411 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == അരിയാന ഗ്രാൻഡെ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്തൽ == ശുഭദിനം! എന്റെ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകാൻ ശരിയായ അഡ്മിൻ നിങ്ങളാണെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു. അവർ ലോകമെമ്പാടും വളരെ പ്രശസ്തരാണ്, ഇംഗ്ലീഷിൽ അവരെക്കുറിച്ച് ധാരാളം കാര്യങ്ങളുണ്ട്. ഈ ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, പക്ഷേ ഞാൻ രചയിതാവല്ല. ലേഖനത്തിന്റെ രചയിതാവിന്റെ അനുമതി എനിക്കുണ്ടോ? വളരെ നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:15, 20 മേയ് 2026 (UTC) :താങ്കൾക്ക് മലയാളം അറിയുമെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയയിലെ ശ്രദ്ധേയത മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുമെങ്കിൽ ധൈര്യമായി ലേഖനം എഴുതാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:16, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::മറുപടിക്ക് നന്ദി. ഈ ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ എനിക്ക് സഹായിക്കാനാകും. ഞാൻ ഇതിനകം അവിടെ ചില വിവരങ്ങൾ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ അത് ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ചതല്ല. ഇത് കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്താൻ എനിക്ക് അനുമതി നൽകാമോ. അതോ രചയിതാവിന്റെ അനുമതി ആവശ്യമുണ്ടോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:21, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::രചയിതാവിന്റെ അനുമതി ആവശ്യമില്ല. താങ്കൾക്ക് ഈ വിഷയം അറിയുമെങ്കിൽ അവലംബങ്ങൾ ചേർക്കാമെങ്കിൽ തീർച്ചയായും മെച്ചപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:22, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::മറുപടിക്ക് നന്ദി. ഞാൻ തീർച്ചയായും അത് മെച്ചപ്പെടുത്തും. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:25, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::ഈ ലേഖനം ഞാൻ വികസിപ്പിക്കുകയും മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഡ്രാഫ്റ്റ്: ജനലിൻ കാസ്റ്റെല്ലിനോ ഇപ്പോൾ പൂർത്തിയായി. ഒന്ന് നോക്കാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:29, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] ഈ ലേഖനം ഞാൻ വികസിപ്പിക്കുകയും മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഡ്രാഫ്റ്റ്: ജനലിൻ കാസ്റ്റെല്ലിനോ ഇപ്പോൾ പൂർത്തിയായി. ഒന്ന് നോക്കാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:37, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::::https://en.wikipedia.org/wiki/Janalynn_Castelino ഈലേഖനം വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതായിരിക്കും നിലവിലുള്ള ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനേക്കാൾ നല്ലത്. അതുകൊണ്ട് വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുക. പകുതി ചെയ്യാതെ ലേഖനം മുഴുവനും വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:34, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] വിവർത്തനം അനുവദനീയമാണോ എന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പില്ലായിരുന്നു. അറിയിച്ചതിന് നന്ദി. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ നിന്ന് അരിയാന ഗ്രാൻഡെ ലേഖനം എനിക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യാമോ? :::::::ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ അരിയാന ഗ്രാൻഡെ ലേഖനം മികച്ചതാണ്, നിലവിലുള്ളത് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനേക്കാൾ അത് വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതാണ് എനിക്ക് എളുപ്പമെന്ന് തോന്നുന്നു. അതൊരു നല്ല ആശയമാണോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 12:49, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::നിലവിൽ https://en.wikipedia.org/wiki/Ariana_Grande വളരെ വലിയ ലേഖനമാണ്. 413,896 bytes ഉണ്ട്. ഇതുമുഴുവനും വിവർത്തനം ചെയ്യാമെങ്കിൽ വളരെ നല്ല ആശയമാണ്. താങ്കൾക്ക് [[വിക്കിപീഡിയ:ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ|ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ]] ടൂൾ ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. ഇതിൽ യാന്ത്രിക വിവർത്തനം ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതിനാൽ ശ്രദ്ധിക്കുക. വാചകങ്ങൾ വിക്കിശാലിയിലാക്കി പ്രസിദ്ധീകരിക്കാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:53, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::അതെ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് ശരിയാണ്! വളരെ നീണ്ട ഒരു ലേഖനം. ഉള്ളടക്ക വിവർത്തന ഉപകരണം എവിടെ കണ്ടെത്താമെന്ന് പറയാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 12:58, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::[[വിക്കിപീഡിയ:ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ|ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ]] നോക്കുക [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 13:00, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::::നന്ദി. പുതിയ വിവർത്തനങ്ങൾ നടത്തിയ ശേഷം, ഞാൻ നേരത്തെ ഉണ്ടാക്കിയ നിലവിലുള്ള ഡ്രാഫ്റ്റ് ഇല്ലാതാക്കണോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 13:03, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::::അത് നോക്കാം. ശരിയാക്കാവുന്നതാണ് [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 13:04, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::::::പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞതായിരിക്കാം. നിങ്ങൾ എന്നോട് പറഞ്ഞ വിവർത്തനം വളരെ നല്ല ആശയമാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 13:12, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] ശുഭദിനം! അരിയാന ഗ്രാൻഡെയ്ക്ക് വേണ്ടി നിങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ വിവർത്തന ഉപകരണം ഉപയോഗിക്കാൻ ഞാൻ ശ്രമിച്ചു. പക്ഷേ എങ്ങനെയോ അത് എനിക്ക് ഒരു വിവർത്തനം സൃഷ്ടിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നില്ല, കാരണം ലേഖനം ഇതിനകം നിലവിലുണ്ട്. ::::::::::::::ഗായിക സെലിൻ ഡിയോണിന്റെ പേജിനും ഇത് ബാധകമാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 07:08, 21 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::::::::പുതിയ വിവർത്തനത്തിന് ശ്രമിച്ചാൽ സാധിക്കുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 08:21, 21 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::::::::സംവാദത്തിൽ പോലും യാന്ത്രികതയാണല്ലോ. മലയാളി അല്ലേ [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]]?. [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 08:23, 21 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] പിന്നെ ഞാൻ വീണ്ടും ശ്രമിക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ ചേർത്ത് നിലവിലുള്ള ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കാം. ഇത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടായിരിക്കും, പക്ഷേ എന്റെ ഒഴിവുസമയത്ത് ഞാൻ ശ്രമിക്കാം. മറുപടിക്കും സഹായത്തിനും നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 14:02, 21 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::::::::::അതായത് ലേഖനം നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും പുതിയ വിവർത്തനം തുടങ്ങാവുന്നതാണ്. ആ ടൂളിൽ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ട്. ശ്രമിക്കുക. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:29, 21 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::::::::::ഞാൻ വീണ്ടും ശ്രമിക്കാം. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 14:33, 21 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ഞാൻ അഭിമാനിയായ ഒരു മലയാളിയാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 14:07, 21 മേയ് 2026 (UTC) == Wikidata weekly summary #733 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-05-25. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#732]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Skolkoll-bot 1|Skolkoll-bot 1]] - '''Task(s)''': Adding Skolverket identifiers and source URLs to Swedish school items ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: Wikicafé May Edition: ''De Wikidata à Wikipédia abstraite : promesses et illusions du savoir structuré (From Wikidata to Abstract Wikipedia: Promises and Illusions of Structured Knowledge)'', Presentation by [[User:Jsamwrites|Jsamwrites]], [https://zonestamp.toolforge.org/1779793200 May 26, 2026 at 13:00] [https://fr.wikipedia.org/wiki/Projet:Wikifier_la_science/WikiCaf%C3%A9s video link], organized by [[User:DMontagne en résidence|DMontagne en résidence]]. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Papers: [[:d:User:Anna Clara Maniero Azzolini|Anna Clara Maniero Azzolini]], [[:d:User:Pietro Ortimini|Pietro Ortimini]], and [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]], [https://www.saeg-papers.it/ultimo-fascicolo#h.6zzzvpg7mcw2 ''Wikibase and Wikidata for Greek and Latin Epigraphy: Modelling, Analysing, and Making Reusable Linked Open Data''] * Videos: [[:d:User:Digitalphilologist|Monica Berti]] and Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo, [https://github.com/SunoikisisDC/SunoikisisDC-2025-2026/wiki/Summer-2026-Session-5 ''Wikidata Queries for Greek and Latin Philology''] (SunoikisisDC, Summer 2026); [[:commons:File:SunoikisisDC Summer 2026 - Wikidata Queries for Greek and Latin Philology.pdf|slides on Commons]] + [https://www.youtube.com/live/HuFZNZ7E9pw video on Youtube]; for more information, cf. the WikiProjects [[:d:Wikidata:WikiProject Antiquity/Pauly-Wissowa|Antiquity/Pauly-Wissowa]] and [[:d:Wikidata:WikiProject LAGL|LAGL]] ''' Tool of the week ''' * [https://lexemap.toolforge.org/ LexeMap] - is a lexeme coverage mapper that audits Wikidata lexeme data across languages. It runs live SPARQL queries against Wikidata and cross-references against Wiktionary to identify gaps in lexicographical data. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Starting May 28, 2026, the <code>Special:EntityData</code> page will no longer support the PHP‑serialized format (e.g <code>.php</code> URLs). Affected requests will return HTTP errors. Please switch to a stable format like JSON (example: <code>Q42.json</code>). The change is already active on test and beta wikis. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/W4SBS3PREJYEAVZU2JSV47ZJWOJJ7YM6/ full announcement]) ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14475|‎SIK-ISEA document ID]], [[:d:Property:P14476|identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France]], [[:d:Property:P14477|‎StaphBase ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/PCBS Locality code|PCBS Locality code]] (<nowiki>Locality Code of the Palestinian Central Bureau of Statistics</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/nameplate image|nameplate image]] (<nowiki>image of a name-plate or similar identifying plate of the subject</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/photographer|photographer]] (<nowiki>photographer</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Bibliothèques patrimoniales de Paris|Identifiant Bibliothèques patrimoniales de Paris]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CUEAnexo|CUEAnexo]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Enciclopedia Católica Wikitólica ID|Enciclopedia Católica Wikitólica ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adult Film Database film series ID|Adult Film Database film series ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adult Film Database studio ID|Adult Film Database studio ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Satker ID|Satker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inaproc Instance ID|Inaproc Instance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/British Libray catalogue ID|British Libray catalogue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Swedish-Danish Dictionary ID|Swedish-Danish Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Roller-results.com skater ID|Roller-results.com skater ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://query.wikidata.org/#%23%20people%20born%20at%20sea%0ASELECT%20DISTINCT%20%3Fperson%20%3FpersonLabel%20%3FplaceLabel%20%3Fdob%20WHERE%20%7B%0A%20%3Fperson%20wdt%3AP19%20%3Fplace.%0A%20%7B%20%3Fplace%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279*%20wd%3AQ165.%20%7D%20UNION%20%7B%20%3Fplace%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279*%20wd%3AQ1229765.%20%7D%0A%20OPTIONAL%20%7B%20%3Fperson%20wdt%3AP569%20%3Fdob.%20%7D%0A%20SERVICE%20wikibase%3Alabel%20%7B%20bd%3AserviceParam%20wikibase%3Alanguage%20%22en%22.%20%7D%0A%7D%0AORDER%20BY%20%3Fdob%20%3FplaceLabel People born at the sea] ([https://twitter.com/WikidataFacts/status/832620159118385154 source]) * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Database_reports/Sitelinks_to_Wiktionary List of items with links to Wiktionary main space.] * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Q66 Boeing(Q66)] ''' Development ''' * Mobile statement editing: ** We continued working on reducing the page size to make it easier on mobile data plans ** We are improving how error messages are shown * Making WikiProjects more visible: We are continuing the work on getting it ready for a first rollout. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:30, 25 മേയ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30560068 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == താങ്കൾക്ക് ഒരു താരകം! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[പ്രമാണം:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''അശ്രാന്ത പരിശ്രമീ താരകം.''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ഈ താരകം 2010 മുതൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയക്ക് താങ്കൾ നൽകുന്ന സംഭാവനകൾക്ക്. [[ഉപയോക്താവ്:Pachu Kannan|Pachu Kannan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Pachu Kannan|സംവാദം]]) 20:05, 25 മേയ് 2026 (UTC) |} == Wikidata weekly summary #734 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-06-01. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#733]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/William Avery Bot 13|William Avery Bot 13]] - '''Task/s:''' ** Per [[d:Wikidata:Project_chat#c-Limotecariu-20260524073600-Request_to_replace_Asturian_term_"*estauxunidense"_with_"d'Estaos_Xuníos"|Project Chat]], replace "''estauxunidense''" in Asturian descriptions with "''d'Estaos Xuníos''". Example manual edits [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q60842075&diff=prev&oldid=2496674720 here] and [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q20821183&diff=prev&oldid=2496674345 here]. ** Also adds a default label, per [[d:Help:Default values for labels and aliases#When should I use default values for labels and aliases?]] and remove redundant labels in the simplest cases. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [https://temporaerhaus.de/termine-und-oeffnungszeiten/ Temporaer Haus: OpenDataMonday], today, 1 June, 19:30 - 22:00 CEST, Augsburger Str. 23-25, 89231 Neu-Ulm. ** [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiKult_Netzwerktreffen_2026 WikiKult Netzwerktreffen 2026: “Wikidata in Kulturerbeinstitutionen”], 11-12th June, Wikimedia Deutschland. German-speaking event for people working with Wikidata in the cultural heritage sector. Open to experienced contributors and newcomers alike. ** [https://www.wikimedia.de/veranstaltungen/wikimedia-und-linked-open-data-im-glam-bereich-verankern/ Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey], 11 June 17:00 - 18:00 CEST, online (English with German translation) – Keynote by Jason Evans. ** (Deutsch) [https://www.zikg.eu/aktuelles/veranstaltungen/2026/podiumsdiskussion-wikibases-knowledge-graphs-und-wikidata Workshop // Wikibases, Knowledge Graphs und Wikidata], Tue 14 July, 10:00 - 13:00 CEST. Participation is for project members, Zentral Institut staff, and interested guests, on-site at Zentralinstitut für Kunstgeschichte. See link for registration details. ** [https://mwsmigration.hypotheses.org/1115 Doing Migration History with Digital Methods: Beyond a Database - Wikibase as Research Infrastructure for Migration Prosopography] Summer University at the German Historical Institute Paris, 8, rue du Parc-Royal, 75003 Paris, 23 June 16:00 CEST. ** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026 - preparing the Program]] - watch this space next week for the first edition of the Event Program or [[d:Special:RegisterForEvent/3670|register]] to be notified of updates. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** ''[[d:User:Niryhpr/Behind_the_QIDs|Behind the QIDs]]'' by User:Niryhpr ** [https://cerlblog.wordpress.com/2026/06/01/improving-the-interconnection-between-wikidata-and-the-cerl-thesaurus/ ''Improving the interconnection between Wikidata and the CERL Thesaurus''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]], also presented (in Italian) in Videos. ** [https://technology.inquirer.net/147036/digitally-mapping-the-philippines-historical-markers Digitally mapping the Philippines’ historical markers] by Eugene Alvin Villar. * Papers: ** [https://doi.org/10.6084/m9.figshare.32521446 A data-driven analysis of automotive model evolution and technological lineage using Wikidata and Python network visualization] by P. Trunova (2026). ** (Italiano) [https://journals.openedition.org/jtei/6987 De Catulo a Wikidata] by Nusch et al. (2026). * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=sCoOIan3G9Y Adding lifting stones to Wikidata] - OSM for History Buffs ** (O'zbekcha) [https://www.youtube.com/watch?v=AloZrt8HA2Q Participate in the Interlingual Relations Marathon and win!] - Oʻzbekcha Vikipediyadagi (ukwiki) has over 12,000 articles missing a sitelink...time to change that. ** (Italiano) [https://www.youtube.com/watch?v=Bb_WYaz9eYw&t=12665s Wikidata and Library Catalogs: Building and Enabling a Digital Resources Network] by Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo * Presentations: ** ''[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikicafe-JohnSAMUEL.pdf De Wikidata à Wikipédia abstraite : promesses et illusions du savoir structuré] (From Wikidata to Abstract Wikipedia: Promises and Illusions of Structured Knowledge)'', Presentation by [[User:Jsamwrites|Jsamwrites]], May 26, 2026, [https://fr.wikipedia.org/wiki/Projet:Wikifier_la_science/WikiCaf%C3%A9s Wikicafé May Edition], organized by [[User:DMontagne en résidence|DMontagne en résidence]]. ([https://www.canal-u.tv/chaines/callisto/de-wikidata-a-wikipedia-abstraite-promesses-et-illusions-du-savoir-structure video]) ** [https://zenodo.org/records/20409899 DARIAH-EU WG DHwiki - A first year of activity] by D. Lindemann and G. Candela (2026). ''' Tool of the week ''' * [https://wdrc.toolforge.org/ Wikidata Recent Changes API]: This API lets you query Wikidata edits by either properties, or labels/aliases/descriptions/sitelinks. You can retrieve any changes, or specify added/changed/removed. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * On 31 May, item '''[[Q140000000]]''' ("Maxx", about a cinema in Delmenhorst, Germany) was created. * Feedback wanted: To support improving Wikidata integration on the Programs & Events Dashboard, the EduWiki Hub invites Wikidata organizers, trainers, and contributors to share suggestions on metrics, tracking features, and workflows you would like to see in the dashboard. In addition, try out the new Advanced Search share your thoughts on the Dashboard talk page. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/BK5OBZPHZ7WDGTDPV6LNSLSEJRQLJMKT/ full announcement]) ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: ** [[:d:Property:P14478|found liable for]] (<nowiki>tort or civil wrong a person or organization was found liable of</nowiki>) ** [[:d:Property:P14489|‎PCBS Locality code]] (<nowiki>Locality Code of the Palestinian Central Bureau of Statistics</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14479|AV CHANNEL actress ID]], [[:d:Property:P14480|AWA artist ID]], [[:d:Property:P14481|CUE/Anexo]], [[:d:Property:P14482|‎Defense Technical Information Center Accession Number]], [[:d:Property:P14483|Catholic Encyclopedia Wikitólica ID]], [[:d:Property:P14484|European System of Accounts ID (Germany)]], [[:d:Property:P14485|OpenEdition Publisher ID]], [[:d:Property:P14486|‎Mineral Resources Data System deposit ID]], [[:d:Property:P14487|‎Natalie ID]], [[:d:Property:P14488|‎Oireachtas bill ID]], [[:d:Property:P14490|Rakuten Music artist ID]], [[:d:Property:P14491|recochoku artist ID]], [[:d:Property:P14492|‎Adult Film Database film series ID]], [[:d:Property:P14493|‎Adult Film Database studio ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: ** [[:d:Wikidata:Property proposal/category's topic is member of the class|category's topic is member of the class]] (<nowiki>qualifier for use with {{p|14387}} and {{P|4224}} to describe certain sets of categories</nowiki>) ** [[:d:Wikidata:Property proposal/applicable Structured Data on Wikimedia Commons|applicable Structured Data on Wikimedia Commons]] (<nowiki>the dataset associated with this external id usually contains data applicable to this other wikidata property</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/School ID of the Department of Education, Philippines|School ID of the Department of Education, Philippines]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Beeld en Geluid series identifier|Beeld en Geluid series identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DAM artist ID|DAM artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DAM song ID|DAM song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Joysound artist ID|Joysound artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Joysound song ID|Joysound song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/K-MIB performer ID|K-MIB performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DUGA actress ID|DUGA actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chilean Museums Registry ID|Chilean Museums Registry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil actress ID|Sokmil actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmmakers Person ID|Filmmakers Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Model Mayhem ID|Model Mayhem ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OCHA Place Code|OCHA Place Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number|Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka Company Registration Number|Sri Lanka Company Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL director ID|AV CHANNEL director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DUGA director ID|DUGA director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AllMyLinks ID|AllMyLinks ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL maker ID|AV CHANNEL maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/thegamerdex.com game ID|thegamerdex.com game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MyDirtyHobby ID|MyDirtyHobby ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fontaines de Belgique ID|Fontaines de Belgique ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikiparfum fragrance ID|Wikiparfum fragrance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Canadian Trademark Registration Number|Canadian Trademark Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DMM director ID|DMM director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pantheon.World ID|Pantheon.World ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/Pra Map of countries receiving the Nobel peace prize] ** * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Sri_Lanka|Project Sri Lanka]] for editors who would like to focus on adding materials for [[d:Q854|Sri Lanka <small>''(Q854)''</small>]]. * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Cape_Verde|Project Govdirectory added Cape Verde subpage]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_P244_maintenance/Progress_tracker|Project P244 maintenance progress]] - a manually-updated progress tracker, is there a way to automate it? * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Identified_duplicates|Identified duplicates]] - this list shows items that most likely need merging but cannot due to conflicting sitelinks. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q140000000|Q140000000: Wikidata's 140 Millionth Item]] ''' Development ''' * Mobile editing of statements: ** We fixed how we handle statements with deleted Properties ([[phab:T402619]]) ** We improved the behaviour when using the browser's back button ([[phab:T414454]]) ** We continued working on improving the way error responses are shown ([[phab:T423613]]) ** We addressed issues found in testing * Improving the visibility of WikiProjects: We added support for finding the associated WikiProject of an Item based on statements on the Item * GraphQL: ** We are working on expanding the data available through search. Specifically we are including all Item data in search result nodes ([[phab:T427389]]) and extending the query by Item and Property value to return all Item data ([[phab:T416885]]) ** We are improving the documentation. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Nigeria|Nigeria]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:45, 1 ജൂൺ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30605449 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> what the hell are you doing.. [[ഉപയോക്താവ്:Manjushpiyush|Manjushpiyush]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manjushpiyush|സംവാദം]]) 19:12, 3 ജൂൺ 2026 (UTC) == Wikidata weekly summary #735 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-06-08. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#734]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Mass-editing_policy|RfC: Mass editing policy]]: The community is currently voting on a proposed policy to regulate mass edits on Wikidata. More input is needed to reach a broad consensus. Please review the proposal and join the discussion/vote on the RFC page. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sessions|'''WikiProjects Days 2026''' - see the first version of the program!]] The online event takes place during the weekend of June 19 - 21. [[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register]] for updates and access links. ** [[d:Wikidata:Mezi bajty/Mezi bajty 0|Mezi bajty 0]] - meetup of the Czech Wikidata community in Prague and online, 10th June 17:00 - 19:00 CEST (in Czech, Slovak, English) ** [[m:Event:GND_(Gemeinsame_Normdatei)_SPARQL_Workshop|GND (Gemeinsame Normdatei) SPARQL Workshop|]], 17th July 17:00 - 19:30 CEST (in German) - workshop from the German National Library on use of their SPARQL-endpoint for the GND (Gemeinsamer Normdatei) national authority file for wikidata users and wikipedians. ** (Deutsch) [https://www.nfdi4objects.net/events/n4o_activity_20260818-CM26-RS_Wikidata/ Workshop: Make Research Software Findable using the Software Marketplace Wikidata] - August 18, 14:00 – 16:00 Uhr (CEST), Zoom-link on registration. ** '''[[D:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_June_2026|Blazegraph Migration Office Hour (June session)]]''' will take place on Tuesday, 9 June 2026 (Tomorrow) at [https://zonestamp.toolforge.org/1781020800 16:00 UTC]. This office hour is focused on supporting the migration away from Blazegraph as the backend of WDQS. Whether you have questions, need clarification, or want to discuss how your use case may be affected. You can register for the session via [[D:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_June_2026|the event page]]. In preparation, add questions, feedback, or migration-related support needs to [https://etherpad.wikimedia.org/p/Blazegraph_Migration_Office_Hours this etherpad]. * Ongoing: [[m:Event:Wiki_Loves_Pride/2026|Wiki Loves Pride 2026 (Meta)]] is ongoing and now has a dedicated Wikidata subpage: [[d:Event:Wiki_Loves_Pride_2026|Event: Wiki Loves Pride 2026]]. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** (日本語/Japanese) [https://note.com/shoku_pan_65/n/nc6a788a55c91 [Practice drill: SPARQL basics to make and learn - Let's master Wikidata Query Service] by Shoku_pan_65. Page offers AI translations. ** [https://rtnf.substack.com/p/behind-the-p812-academic-major-property Behind the &lt;P812: academic major&gt; Property] by rtnf. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/27/adding-visual-context-to-the-dagbanli-dictionary-how-the-university-of-ghana-hci-lab-dataset-powered-our-sentence-matching-system/ Adding Visual Context to the Dagbanli Dictionary: How the University of Ghana HCI Lab Dataset Powered our Sentence Matching System]. Diff post by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan. * Papers: ** [[m:Research:Newsletter/2026/May|Volume 16, Issue 5 of the Wikimedia Research Newsletter is out!]] - includes 7 papers on Wikidata topics. ** [https://academic.oup.com/database/article/doi/10.1093/database/baag030/8699725 Rosetta Statements: simplifying FAIR knowledge graph construction with a user-centred approach] - Vogt et al., (2026) ** (Русский/Russian) [https://doi.org/10.6084/m9.figshare.32579178 Automated Analysis and Visualization of Geographic Data on Global Volcanoes Based on the Wikidata Semantic Graph] - by Мария Паландер (2026). ** [https://arxiv.org/pdf/2606.02905 Speaker Mining: FAIR Data on Public Broadcasts for Question Answering] by Wittenborg et al., (2026) * Videos: ** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=i9n8FH3dQ6o Wikidata for Climate Change, Wikipedia for Sustainable Futures] by Daniel Canedo, a workshop on using Wikidata to record linked open data from extreme weather events. ** (Svenska) [https://www.youtube.com/watch?v=hMKm7csn7SE Merge Wikidata samma som] by Magnus Sälgö. What to do when you find duplicate Wikidata Items pointing at the same location on OpenStreetMap. ** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=EoKYp0o5ar4 EntreWikis - Hacerwiki: Progress of Free Knowledge Projects in Colombia] - Colombian Art in Open Data: training and infrastructure on Wikidata ** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=yhe3wJ46xo4 Wikidata for research and teaching] by Pascal Martinolli. Introduces Wikidata basics, SPARQL, practical examples of data visualisation, enriching research data and exploring the opportunities and limitations of linked open personal data. ** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=H4NQb0-pb_k Literature review: FAIR data sharing | FAIR Data Spring 2026] - [https://zenodo.org/records/20510911 Presentation slides], given by Adélie Ranville on their experiences organizing and sharing data using Zenodo, DOI, Zotero, Wikidata, and OpenRefine. ** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=OR8_cD-p4ek Building a shared knowledge infrastructure: a federated wikibase for video and podcasts] hosted by Tim @BorgNetzWerk. ''' Tool of the week ''' * [[m:AutosuggestSitelink|AutoSuggestSitelink]]: New features available. See the update post on [[d:Wikidata:Project_chat#c-M2k~dewiki-20260528122200-AutosuggestSitelink:_New_features_available|Project Chat]] ''' Other Noteworthy Stuff ''' * The WMF [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|Wikidata pltaform team monthly newsletter (June edition)]] is out * [https://observablehq.com/@pac02/gender-diversity-in-french-wikipedias-occupation-a Gender diversity in French Wikipedia's occupation articles] * [https://observablehq.com/@pac02/gender-diversity-in-french-wikipedias-articles-abo Gender diversity in French Wikipedia's articles about fields of knowledge] ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes:: **[[:d:Property:P14511|trailer of]] (<nowiki>works that this trailer video represents</nowiki>) **[[:d:Property:P14516|‎EPBC conservation status]] (<nowiki>the conservation status from the Australian Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 assigned by the Australian Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water</nowiki>) *Newest External identifiers: [[:d:Property:P14494|‎Joysound artist ID]], [[:d:Property:P14495|‎Joysound song ID]], [[:d:Property:P14496|DUGA performer ID]], [[:d:Property:P14497|Sri Lanka Company Registration Number]], [[:d:Property:P14498|Wikimedia Phabricator project PHID]], [[:d:Property:P14499|‎Indonesian government work unit ID (satker ID)]], [[:d:Property:P14501|‎DAM artist ID]], [[:d:Property:P14502|‎British Library catalogue ID]], [[:d:Property:P14503|‎OCHA Place Code]], [[:d:Property:P14504|Philippines ‎School ID]], [[:d:Property:P14505|‎Swedish-Danish Dictionary ID]], [[:d:Property:P14506|Filmmakers actor ID]], [[:d:Property:P14507|Chilean Museums Registry ID]], [[:d:Property:P14508|Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number]], [[:d:Property:P14509|Beeld & Geluid series ID]], [[:d:Property:P14510|‎INAPROC instance ID (Indonesia)]], [[:d:Property:P14512|DUGA director ID]], [[:d:Property:P14513|AV CHANNEL maker ID]], [[:d:Property:P14514|AV CHANNEL director ID]], [[:d:Property:P14515|AllMyLinks ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/applicable Structured Data on Wikimedia Commons|applicable Structured Data on Wikimedia Commons]] (<nowiki>the dataset associated with this external id usually contains data applicable to this other wikidata property</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/IAU member ID (new)|IAU member ID (new)]] (<nowiki>ID of members in the [https://www.iau.org/IAU/Default.aspx International Astronomical Union (IAU)].</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/height above ground level|height above ground level]] (<nowiki>a property intended to indicate the height of any objects from the ground</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Storm intensity classification|Storm intensity classification]] (<nowiki>category assigned to a meteorological system according to an intensity or classification scale; the scale should be indicated with a qualifier (P1013 and P585)</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/service status|service status]] (<nowiki>the operational status of something like ship or building</nowiki>) *New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/PTS News Network topic ID|PTS News Network topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OTOTOY ID|OTOTOY ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant EU sanctions tracker|identifiant EU sanctions tracker]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParlData ID|OpenParlData ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Catholica.cz ID|Catholica.cz ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW person ID|KSW person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW organization ID|KSW organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW place ID|KSW place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Myludo ID|Myludo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans La Basa|Identifiant dans La Basa]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PurplePort ID|PurplePort ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil idol ID|Sokmil idol ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hancinema company ID|Hancinema company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LinkMe ID|LinkMe ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Netmath Glossary ID|Netmath Glossary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil director ID|Sokmil director ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: ** [https://w.wiki/QjCT Table of civic tech organizations with details] ([[d:Wikidata:WikiProject_Civic_Tech/Query|source]]) ** [https://w.wiki/QjCZ Timeline of legalisation of same-sex marriage] ([[d:Wikidata:WikiProject_LGBT/Queries#Timeline_of_legalization_of_same-sex_marriages|source]]) * Schema examples: [[d:Q139959656|Nazareth Padilla Montero <small>''(Q139959656)''</small>]] has been added as a showcase example of [[d:EntitySchema:E10|human (E10)]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Civic_Tech|Project Civic Tech]] - for anyone developing datasets about civic resources in cities, and discuss best practices for Wikidata collaboration in civic tech. ** [[d:Wikidata:WikiProject_AI_Cleanup|Project AI Cleanup]] - for reporting, monitoring and combatting edits and contributions from LLM and AI sources. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Who_is_who_in_marine_taxonomy%3F|Project: Whos who in marine taxonomy?]] - inititated by the World Register of Marine Species ([https://www.marinespecies.org%7C WoRMS]), this project will document and enrich entities of the persons who have described marine species. * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_LGBT/Abstract_Wikipedia|Project LGBT]] added an Abstract Wikipedia subpage. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Roads/Greece/National_roads|Project Roads]] added a subpage for Greece National roads with highly-visual tables. ** [[d:Event:Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon_2.0|Wiki x K-Pop datathon 2.0]] - there is still some work to do to reach the goal on modelling the album: BABYMONSTER. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Deleted_Wikidata_entities_used_in_SDC|Deleted Wikidata entities that are connected to Commons files structured data (SDC)]] * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L652968|kafuni]] - Dagbanli noun that translate to "fan" in English ''' Development ''' * The team was involved in workshops last week so there are no updates. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:54, 8 ജൂൺ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30646984 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #736 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-06-15. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#735]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Request for comments: The discussion about reforming Wikidata's notability policy is ongoing. There is now a [[d:Wikidata:Requests for comment/Notability policy reform|new proposal waiting for your feedback]]. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[:wmau:WikiLoves_Pride_Australia_2026|WikiLoves Pride 2026]] - six fortnightly editing sessions to add, expand and translate LGBTQ+ content on the Wikimedia projects. ** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026]] is taking place this coming weekend, 19-21 June. Check out the daily program...<small>(click UTC for your local timezone)</small> *** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Friday,_June_19th|Day 1]] / Friday, 19.06, 17:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781888400 UTC] - 20:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781899200 UTC] *** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Saturday,_June_20th|Day 2]] / Saturday, 20.06, 10:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781949600 UTC] - 18:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781978400 UTC] *** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sunday,_June_21st|Day 3]] / Sunday, 21.06, 14:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1782050400 UTC] - 18:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1782064800 UTC] ** Click here -> [[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register]] <- for access links to the event. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: **[https://jsamwrites.substack.com/p/preserving-pride-across-languages Preserving Pride, Across Languages] : From Wikidata to Abstract Wikipedia: A New Way to Think About Knowledge ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/13/visibility-of-communities-in-nigeria-on-wikidata-2-0-expanding-digital-representation-for-nigerian-communities/ Visibility of Communities in Nigeria on Wikidata 2.0: Expanding Digital Representation for Nigerian Communities] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/14/the-years-first-quarter-with-the-igbo-wikimedians-user-group/ The Year’s First Quarter with the Igbo Wikimedians User Group] - Expanding partnerships and contributions to Wikidata, Wikipedia and other sister projects. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/13/introducing-the-wiki-afrodemics-mentorship-project-cohort-1/ Introducing the Wiki Afrodemics Mentorship Project Cohort 1] - A pan-african and guided multilingual training on Wikipedia editing, Wikidata contribution, and resource mobilisation. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/12/amplifying-womens-stories-and-indigenous-knowledge-feminism-and-folklore-2026-in-the-igbo-community/ Amplifying Women’s Stories and Indigenous Knowledge: Feminism and Folklore 2026 in the Igbo Community] - Improving the representation of women and cultural heritage in Igbo language on Wikidata, Wikipedia and Wikiquote. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/14/a-reflection-on-what-i-learned-at-my-first-international-womens-day-celebration/ A Reflection on What I Learned at My First International Women’s Day Celebration] - Celebrating and documenting women activists and politicians on Wikipedia and Wikidata. ** [https://www.botany.one/three-tools-that-bring-digital-botany-within-reach/ Three Tools that bring digital botany within reach] (spoiler: One of them is Wikidata) - article available in DE, ES, FR, JA, PT and ZH-CN. * Papers: [https://dhq.digitalhumanities.org/vol/20/1/000838/000838.html Open Tool Registries! Resolving the Directory Paradox with Wikidata] by Grallert et al., (2026). As digital humanities tools proliferate, this paper argues that Wikidata can help connect the research landscape by documenting, citing and connecting tool registries. * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=sCoOIan3G9Y OSM / Lifting Stones in Wikidata] - a video tutorial on mapping lifting stones on OpenStreetMap, using two examples from County Kilkenny, Ireland. ** [https://www.youtube.com/watch?v=LANzP0OUoZs Mapping Every Wonder on Earth] - animated visualisation of UNESCO World Heritage Sites recorded in Wikidata. ** [https://www.youtube.com/watch?v=AY_gst9R3I4 2025: Tales of Discovery] - Museums and Heritage channel mentions how Wikidata is being used as a bridge between several sites and projects for 3D modelling ships, wrecks and other artifacts from maritime history. ** [https://www.youtube.com/watch?v=ncPqSIvDm-Q Mentor Me! Session 6] with Jinoy Tom Jacob, who will show us how to use OpenRefine to batch edit Wikidata and the Commons. ''' Tool of the week ''' * [https://bisikbekasi.rf.gd/index.php?page=item&id=L2 BisikBekasi] : Community-curated knowledge base where local data items [https://teletype.in/@hyloxira/qdyLFSX-1Px are integrated] with Wikidata items. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * The [[mw:Growth/Feature_summary#NH|Newcomer Dashboard]] will be deployed to Wikidata pending on-wiki configuration by Admins. The dashboard aims to provide guidance, helpful links, and mentorship opportunities for new editors. * [https://viaacode.github.io/documentation-visualisations-guido-gezelle/ Guido Gezelle on Wikidata: networking in map] - this project created 5 visualisations produced from Wikidata on the poet Guido Gezelle. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14517|print matrix state]] (<nowiki>in printmaking, a stage of development of the relief matrix after a permanent modification</nowiki>) **[[:d:Property:P14519|body modification]] (<nowiki>deliberate altering of the human anatomy for non-medical reasons that this person or fictional character has undergone</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14518|Roller-results.com skater ID]], [[:d:Property:P14520|Wikiparfum fragrance ID]], [[:d:Property:P14521|EU sanctions tracker subject ID]], [[:d:Property:P14522|Maoyan celebrity ID]], [[:d:Property:P14523|CINEMATODAY film ID]], [[:d:Property:P14524|DMM director ID]], [[:d:Property:P14525|Model Mayhem ID]], [[:d:Property:P14526|‎DAM song ID]], [[:d:Property:P14527|OpenParlData ID]], [[:d:Property:P14528|‎IAU member ID]], [[:d:Property:P14529|PurplePort ID]], [[:d:Property:P14530|LinkMe ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/Vistonline|Vistonline]] (<nowiki>Agenzia italiana di visti consolari e legalizzazione documenti, con sede a Roma</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Natural science/Taxon footprint|Natural science/Taxon footprint]] (<nowiki>Taxon footprint</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka Ministry of Education school census number|Sri Lanka Ministry of Education school census number]] (<nowiki>Unique identification number assigned to a school by the Ministry of Education of Sri Lanka, used in the annual school census and official examinations (G.C.E. O/L, A/L)</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/sport title|sport title]] (<nowiki>link to sport title (like master of sports or yokodzuna), besides chess and martial arts titles</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/dual notion in category theory|dual notion in category theory]] (<nowiki>dual notion in category theory</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/penalty shootout kicked by|penalty shootout kicked by]] (<nowiki>Indicates the person who took an individual penalty kick during a penalty shoot-out.</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Finnish educational institution ID|Finnish educational institution ID]] (<nowiki>Five-digit identification number for Finnish educational institutes assigned by Statistics Finland.</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur ZicTrad|Identifiant d'une personne sur ZicTrad]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Skeivopedia ID|Skeivopedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Artistas Visuales Chilenos ID|Artistas Visuales Chilenos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mathlib declaration ID|Mathlib declaration ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FES digital collections person ID|FES digital collections person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BBC Bitesize topic ID|BBC Bitesize topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)|Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sceneweb artwork ID|Sceneweb artwork ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sceneweb production ID|Sceneweb production ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no government ID|regjeringen.no government ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no ministry ID|regjeringen.no ministry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no politician ID|regjeringen.no politician ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Maoyan film ID|Maoyan film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant livres-cinema.info d'un auteur|Identifiant livres-cinema.info d'un auteur]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Operator Code (UK)|National Operator Code (UK)]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * WikiProject Highlights: ** [[d:Event:Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon_3.0|Wiki x K-pop 2026: Datathon 3.0]] a.k.a the ICONIC BY MISTAKE EDITING party. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2/GLAM_Authority_Entity_Ontology_in_Wikidata|Ontology Course 2 / GLAM Authority Entity Ontology in Wikidata]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Log?type=thanks&user=&page=&excludetempacct=1&wpdate=&tagfilter=&wpfilters%5B%5D=thanks&wpFormIdentifier=logeventslist Thanks Log] - who's thanking who and on what. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q5020214|2026 FIFA World Cup (Q5020214)]] - in the United States, Mexico and Canada in 2026 * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L720932|alikaali (L720932)]] - Dagbanli noun (derived from ha <--ar) which can mean soothsayer, judge or Muslim scholar ''' Development ''' * Ontology federation: The development team is looking for people to give feedback on the new feature that allows editors on other Wikibase instances to use Wikidata's Items as statement values. ([https://wikibase-federation.com more details]) * GraphQL: ** We extended the searchItems field so that developers can now get all Item data immediately from the search results ([[phab:T416885]]) ** We are working on the ability to get only best ranked statements ([[phab:T428138]]) * MCP: The Wikidata MCP has been extended. You can now also use an MCP for other Wikibase instances. ([[d:Wikidata:MCP#Wikibase MCP|more details]]) * Wikibase Cloud: We are looking into making it possible to log into Wikibase Cloud instances with your Wikidata account to make it easier for Wikimedians to contribute on Cloud instances. * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: ** We are planning the migration of the entity usage table to a new database cluster to handle increased usage of Wikidata's data across the Wikimedia projects. ** We are continuing our work to decrease the number of irrelevant changes coming from Wikidata that show up in Wikipedia's recent changes and watchlist. Specifically we are evaluating a prototype that looks at the rendered article before and after the change and determines if anything actually changed in the article before adding an entry to recent changes and watchlist. * Mobile editing of statements: ** We are improving support for RTL languages.([[phab:T360854]], [[phab:T427655]], [[phab:T427658]], [[phab:T427661]], [[phab:T428246]]) ** We started fixing multiple UI layout and spacing issues, including mandatory fields, value fields, snak types, references, and add-statement button usability ([[phab:T428766]], [[phab:T428761]], [[phab:T428759]], [[phab:T428450]]) ** We are improving the server-side rendering ([[phab:T409827]]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:42, 15 ജൂൺ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30669932 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #736 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-06-22. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#736]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Ziv|Ziv]] - RfP scheduled to end after 24 June 2026 19:26 (UTC) * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Nabbot_1|Nabbot 1]] - Task: Adding Turkish descriptions for scientific articles ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** The [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ Wikimania 2026 program] has been revealed, go bookmark your favourite sessions. ** [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdneBEtREhStI9VLsTJ9xKKt9L4NEU_BSr297jdOjNTkQJ64A/viewform?pli=1 Physical Training; Improving Health Articles in Africa] - 21 June, 10:00, University of Ibadan. ** The [[m:WikiIndaba_conference_2026|WikiIndaba Call for Proposals ends June 30th]] - don't forget to submit your Wikidata-sessions. ** Sessions of the WikiProjects Days 2026 event will shortly be available on Commons: [[c:Category:Wikidata_WikiProjects_Days_2026_presentations|Presentations]] / [[c:Category:Wikidata_WikiProjects_Days_2026_videos|Videos]] ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://talk.tiddlywiki.org/t/wikitiddler-tiddlywiki-as-a-live-wikidata-frontend-zero-hosting-auto-updating/15419 WikiTiddler; Tiddlywiki as a live Wikidata frontend] - if you run a TiddlyWiki instance, you can now run queries to the Wikidata Query Service and convert the results to Tiddlers. ** [https://blog.tib.eu/2026/06/19/what-do-we-mean-when-we-talk-about-ai-and-open-knowledge/ TIB: What do we mean when we talk about AI and open knowledge?] - Lozana Rossenova details their experiences at the AI+Bridges Symposium. * Papers: ** [https://www.elgaronline.com/monobook/book/9781035353750/9781035353750.xml How to use Wikibase for Mixed-Methods Research], a book published by F. Bailo, E. Booth, and J. Williams ** [https://zenodo.org/records/20693572 Wikimedia as a Platform for Evidence Synthesis: Quantifying Bias and Literature Coverage in Crowd-Sourced Knowledge Graphs] by D. Mietchen, and J. Dearborn, (2026). ** [https://www.mdpi.com/2227-7390/14/12/2227 From Wikidata to Smart Tourism: A Reproducible Pipeline Based on AI and Fuzzy Logic for Interpretable Multi-Category Classification of Points of Interest] - This paper develops a reproducible pipeline that converts Wikidata POIs into an interpretable tourism taxonomy, enabling multi-category classification and personalized smart tourism applications. By Kontogianni et al., (2026) * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=EKIVrRgLQ6w Name Suggestion Index Explained: How OpenStreetMap Standardizes Brands] ** [https://www.youtube.com/watch?v=_MbZtO2Q2U0 EMCO Wikidata CoP meeting (2026-06-04)] ** [https://www.youtube.com/watch?v=AsBMBpc05sQ Using the Duplicity and WD Fist Tools to edit Wikidata] ** [https://www.youtube.com/watch?v=CkFuyX605nU Unlocking Data through Semantic Linking], presented at ENDORSE 2025 by Thora Hagen. Experiences using 19th-century German encyclopedias, demonstrating how semantic enrichment via Wikidata can reveal fascinating patterns. ** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=K9M4mIP0mZg From your pocket to the knowledge graph: SquirrelBase] is a Wikibase instance that functions as a semantic metadata and reference platform. Make 3D smartphone captures of cultural assets, artworks, and ephemeral structures FAIR. ''' Tool of the week ''' * [https://multilingualprogramming.github.io/MotusArtium/ MotusArtium] : Wikidata GraphQL showcase application for exploring and understanding art movements (alpha version). [https://github.com/multilingualprogramming/MotusArtium/tree/main/graphql GraphQL queries used] * As seen during WikiProjects Days 2026 - [[d:Wikidata:Tools/Enhance_user_interface#Userscripts_for_improving_data_quality|Classification.js]], visualise parent classes and identify incorrections, detect superclass tree loops. To use, click ''Activate'' and copy the two lines into your Common.js page. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Reminder: Try Ontology Federation to import Items from Wikidata to your Wikibase instance. Share your feedback in the linked survey. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/LOTFJGPF7V6SQ7KVE6P6RF5MDDBZBV5Q/ full announcement]) * A session at WikiProjects Days 2026 was devoted to general-purpose tools for WikiProjects. A new page under the main Wikidata tools page was created with a list and description of these tools. Take a look at [[d:Wikidata:Tools/WikiProjects|Wikidata:Tools/WikiProjects]] and add any missing tools. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14531|meteorological intensity classification]] (<nowiki>category assigned to a meteorological system according to an intensity or classification scale; the scale should be indicated with a qualifier (P1013 and P585)</nowiki>) **[[:d:Property:P14539|perfumer]] (<nowiki>person who created a perfume</nowiki>) **[[:d:Property:P14540|‎dual notion (category theory)]] (<nowiki>dual of the concept in category theory</nowiki>) * External identifiers: [[:d:Property:P14532|catholica.cz ID]], [[:d:Property:P14533|‎Skeivopedia ID]], [[:d:Property:P14534|Mathlib Declaration ID]], [[:d:Property:P14535|Annuséries series ID]], [[:d:Property:P14536|FES digital collections person ID]], [[:d:Property:P14537|‎BBC Bitesize topic ID]], [[:d:Property:P14538|Sri Lanka Ministry of Education school census number]], [[:d:Property:P14541|Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)]], [[:d:Property:P14542|OTOTOY artist ID]], [[:d:Property:P14543|livres-cinema.info author ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/Visual style|Visual style]] (<nowiki>the visual style used in a video game (or other creative work)</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Gmedia rating (video games)|Gmedia rating (video games)]] (<nowiki>Video game ratings of the Saudi Arabian rating system ({{Q|Q28717438}})</nowiki>) * External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/altinget.se person ID|altinget.se person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Il cinema ritrovato film ID|Il cinema ritrovato film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stockholm Archipelago Trail ID|Stockholm Archipelago Trail ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/some properties for category theory|some properties for category theory]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Farzonagon ID|Farzonagon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TV Guide film ID|TV Guide film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Letterboxd Writer ID|Letterboxd Writer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d Hits artist ID|d Hits artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN Person ID|1SCREEN Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN movie ID|1SCREEN movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fantia ID|Fantia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/17LIVE ID|17LIVE ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CFLapedia player ID|CFLapedia player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Model-Kartei.de ID|Model-Kartei.de ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U-NEXT Parson ID|U-NEXT Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U-NEXT Video ID|U-NEXT Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/H-NEXT Parson ID|H-NEXT Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ABEMA Video ID|ABEMA Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FOD Parson ID|FOD Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LRT topic ID|LRT topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FOD Video ID|FOD Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jiji Press Member of Parliament ID|Jiji Press Member of Parliament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wildenstein Plattner Institute ID|Wildenstein Plattner Institute ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/belarusenc.by ID|belarusenc.by ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Huellas Digitales de la Memoria ID|Huellas Digitales de la Memoria ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/socrealizm.com.ua person ID|socrealizm.com.ua person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pacelli edition person ID|Pacelli edition person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Los Angeles Historic-Cultural Monument number|Los Angeles Historic-Cultural Monument number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Writing Systems Technical Resources script code|Writing Systems Technical Resources script code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Répertoire des films classés film ID|Répertoire des films classés film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Fine Arts, Houston person ID|Museum of Fine Arts, Houston person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lankan Parliament member ID|Sri Lankan Parliament member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kanal Architecture entry ID|Kanal Architecture entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Web The Television Parson ID|Web The Television Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Web The Television Work ID|Web The Television Work ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q11446|ship (Q11446)]] - large buoyant watercraft ''' Development ''' * We enabled links to WikiProjects in the sidebar and added links to WikiProjects Music, Medicine, Datasets, sum of all paintings, and elections ([[phab:T422935|T422935]], [[phab:T422935|T422935]]) * We added a floating “add statement” button that makes it easier to add statements without looking through the existing statements ([[phab:T417641|T417641]], [[phab:T428450|T428450]]). * We’re working on making sure that users can tell when statements exist before they add new ones ([[phab:T424009|T424009]]). * We made some layout fixes to wbui2025 / MEX ([[phab:T428766|T428766]], [[phab:T428761|T428761]], [[phab:T428759|T428759]], [[phab:T427658|T427658]], [[phab:T428853|T428853]]). * We refactored error handling ([[phab:T423613|T423613]]). * We’re refactoring the server-side rendering so we don’t need separate .less style files ([[phab:T409827|T409827]]). * We’re working on the interaction between scrollable values and indicator icons ([[phab:T425974|T425974]]). [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:32, 22 ജൂൺ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30669932 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #738 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-06-29. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#737]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/TopDevsBot|TopDevsBot]] - Task/s: Create new items for software-development, design, and consulting companies from source data: topdevs.ai ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/SonalBot|SonalBot]] - Task/s: Reference Gardener (archive dead reference links) + Welcome Bot (welcome new users) * New request for comments: [[c:Commons:Requests_for_comment/Policy_update_for_AI_content|WM Commons: Policy update for AI content]] - this RfC will seek opinions on the use and allowance of AI-generated and modified content. This can have downstream impacts on Wikidata. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[:meta:Wikimedia Taiwan/Wikidata Taiwan/2026年7月嘉義維基媒體街景踏查團暨工作坊|2026 Chiayi Streetview Workshop]] July 13 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at Tâi-uân tôo-su-sik, Chiayi, Taiwan. ** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #90 July 13 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]]. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://blog.lobid.org/2026/06/23/nwbib-wikipedia-bot.html Lobid Blog: NWBibBot – Making a regional bibliography visible in Wikipedia with help from Wikidata] ** [https://tech-news.wikimedia.de/2026/06/24/knowledge-wants-to-be-found/ Tech News (WMDE) Knowledge wants to be found] - We interview Tim Wittenborg about the [https://en.borgnetzwerk.org/ WissKomm Wiki], from the Leibniz Information Center for Science and Technology in TIB Hannover. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/29/bridging-open-knowledge-and-digital-rights-reflections-from-drif-2026-and-the-wikimedia-community/ Bridging Open Knowledge And Digital Rights: Reflections From DRIF 2026 And The Wikimedia Community] * Papers: [https://arxiv.org/pdf/2606.27933v1 MathModDB: A Database for Mathematical Models] - The Mathematical Models Database (MathModDB), deployed on the MaRDI Portal within Germany’s National Research Data Infrastructure, provides researchers with a curated knowledge graph that organizes scattered mathematical models, formulas, and assumptions, connects to related tools like MathAlgoDB and MaRDMO, and demonstrates practical use through cases such as plasma physics modeling. By Fiedler et al., (2026) * Videos: ** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sessions|WikiProjects Days 2026 - recordings now on Commons]], if you missed the event or want to recap what was discussed, individual session recordings are now available from the Event program. ** [[commons:File:Jason Evans, "Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey".webm|Jason Evans: Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey]] ''' Tool of the week ''' * [https://cyllchuesnconii.rf.gd/panoply/?id=8 Altilunium Panoply] : A lightweight Wikibase alternative for creating collaborative knowledge bases, written as [https://github.com/altilunium/panoply a single PHP file] with no dependencies. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [[d:Event:WikidataCon 2027/Call for expressions of interest to host|Call for local partners: WikidataCon 2027]]: Planning is underway for the next hybrid WikidataCon, and Wikimedia Deutschland is seeking a local affiliate to co-organize the on-site event. Expressions of Interest are due by 13 July. A Q&A clinic will be held on 1 July at 15:00 UTC ([https://bbb.wikipedia.de/rooms/plp-qml-xrj-9ib/ join here]). * [[mw:Growth/Feature summary|Growth features]] are now available at Wikidata. This update enables access to Mentorship, Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14544|‎Taiwan Central News Agency news topic ID]], [[:d:Property:P14545|‎Stockholm Archipelago Trail ID]], [[:d:Property:P14546|‎Sceneweb artwork ID]], [[:d:Property:P14547|‎Sceneweb production ID]], [[:d:Property:P14548|Fantia ID]], [[:d:Property:P14549|Finnish educational institution ID]], [[:d:Property:P14550|‎altinget.se person ID]], [[:d:Property:P14551|Il cinema ritrovato film ID]], [[:d:Property:P14552|TV Guide film ID]], [[:d:Property:P14553|FOD person ID]], [[:d:Property:P14554|LRT topic ID]], [[:d:Property:P14555|Jiji Press Member of Parliament ID]], [[:d:Property:P14556|Huellas Digitales de la Memoria ID]], [[:d:Property:P14557|Museum of Fine Arts, Houston person ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/subdiscipline of|subdiscipline of]] (<nowiki>less specific academic discipline</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/has garden|has garden]] (<nowiki>Object is a {{Q|1107656}} related to this {{Q|16222597}}</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/ranking by|ranking by]] (<nowiki>issuer of a ranking</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/linguistic group|linguistic group]] (<nowiki>group of people who share the same language, regardless of their ancestry or ethnicity</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Pure Adult actress ID|Pure Adult actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Taiwan Central News Agency News tag id|Taiwan Central News Agency News tag id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pure Adult studio ID|Pure Adult studio ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Natural science/GBIF taxon ID|Natural science/GBIF taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Digitaler Portraitindex person ID|Digitaler Portraitindex person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/torial ID|torial ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dicionário da Língua Portuguesa ID|Dicionário da Língua Portuguesa ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pontifical Urbaniana University ID|Pontifical Urbaniana University ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Samtrafiken-vehicle-id|Samtrafiken-vehicle-id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sundsvall Municipality opendata ID|Sundsvall Municipality opendata ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nakamura Kikaku ID|Nakamura Kikaku ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KBS News topic ID|KBS News topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GIGA actress ID|GIGA actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Zen Pictures actress ID|Zen Pictures actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur Autoroc|Identifiant d'une personne sur Autoroc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/La Grange ID|La Grange ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Books author ID|Rakuten Books author ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/RtYx Roles and contributions of ? in Fictional Universes and Media franchises] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Jheald-20260627104200-Fantastoria-20260627091900|source]]) * Schema examples: it's World Cup time so here's 2 soccer/football-related EntitySchemas. ** [[d:EntitySchema:E404|E404:Swedish Soccer Player]] and [[d:EntitySchema:E183|E183:Chilean Women's Football Players]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Logic|WikiProject Logic]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Roots_and_Rhythms|WikiProject Roots and Rhythms]] * WikiProject Highlights: GovDirectory has opened a [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Madagascar|Madagascar]] page. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q615|Lionel Messi]] - 6 World Cups, scoring in the last 7 consecutive matches. ''' Development ''' * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: ** We are continuing to evaluate the prototype for reducing the number of unnecessary edits from Wikidata that show up in watchlist and recent changes of Wikipedia and co. The approach is to look at the diff of the rendered article before and after the change from Wikidata is made. If there is no difference then the change is probably not relevant for that article. We are collecting a sample to further understand how it performs. ** To continue to address Wikidata's scaling issues, we are planning the migration of entity usage tables to the X1 cluster. * Mobile editing of statements: ** We implemented more feedback from testing of the new mobile front-end. Specifically we worked on making it clearer when a statements already exist that the editor is trying to add to the Item. ** Additionally, we made minor improvements to the look and feel of the mobile front-end. * REST API: ** REST search routes now take apihighlimits right into account ([[phab:T428032]]) ** We are starting to work on Lexeme support ([[phab:T429572]], [[phab:T429332]]) * GraphQL: ** We added support for requesting “best statements” for a given Property ([[phab:T428138]]) ** We are working on adding support for negation in Property value pair filters ([[phab:T429580]]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Poland|Poland]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:51, 29 ജൂൺ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30720282 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #739 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-07-06. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#738]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Closed request for adminship: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Interface administrator/1Veertje|1Veertje]] - '''Closed as Successful''' **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Ziv|Ziv]] - '''Closed as Successful''' * New requests for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/gov-wikidata-match 1|gov-wikidata-match 1]] - '''Task/s:''' Link existing GOV (historical gazetteer) building-like objects to existing Wikidata building-like objects. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/AgenticCommonsBot 1|AgenticCommonsBot 1]] - '''Task/s:''' Add [[Property:P648|Open Library ID <small>(P648)</small>]] (OpenLibrary author ID) to Wikidata items about people, only where the OpenLibrary author and the Wikidata person have been confirmed to be the same individual, with a source on every statement. * Closed request for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/JigildikBot|JigildikBot]] - '''Approved''' **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/SonalBot|SonalBot]] - '''Approved''' **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/ias-kbase|ias-kbase]] - '''Approved''' ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** The Wikidata Platform (WDP) [[D:Event:Blazegraph Migration Office Hours - July 2026|monthly office hour]] takes place '''tomorrow''', {{zonestamp|2026-07-07 16:00|7th July at 16:00 UTC}}. These office hours are focus on the Blazegraph migration work, and the team is inviting all community members to join the discussion. ''Register via [[D:Event:Blazegraph Migration Office Hours - July 2026|the event page]]'' ** The next Wikidata+Wikibase office hours will take place on Wednesday, 18:00 CEST (in your [https://zonestamp.toolforge.org/1783526400/1783530000?zdl=fU_LqsJADP2a6SZwqXMf9C66UEHQpSiu4zR2otNMnUkX_r2jG8GFEEjCeXDOlELrVcdsvufGrsro10BlnSOL86jlXNNyG-vz7x772XX7s7s0K819JThQe-ALd6gIxv7B4zliJoinEzsCH6dUdZRd4lE5SrsfXRxY-ifzowyiwIE6odzhzdglNOphM4Ub2LpIjG1mTYlc17CgFFiM_QcWUE8v7x0F6hMOUHqIUKhCdPjM8Y7cAQ timezone]), 08th July 2026 in the Wikidata Telegram group. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase. ** [[m:Event:WMUK_Sandbox_Sessions/Improving_Wikidata_References:_The_Reference_Validator_Tool|Sandbox sessions: Wikidata Reference Validator Tool - improving Wikidata references]] - Aug 15, 17:00 - 18:00 UTC. ** [https://wikiedu.org/courses/documenting-america-wikidata/ Wiki Education + AASLH: Documenting America with Wikidata], a collaboration between Wiki Education and the American Association for State and Local History is offering six hour-long meetings held weekly to introduce attendees to Wikidata and improve content for Wikidata and Wikipedia on American history. Registration ends: July 17, 23:59 Pacific Time (PT) ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: (fr) [[:w:fr:Wikip%C3%A9dia:RAW/2026-07-05#Le_point_sur_la_diversit%C3%A9_de_genre_dans_les_articles|Le point sur la diversité de genre dans les articles]] in *Regards sur l'actualité du mouvement Wikimedia* * Papers: ** Spatiotemporal-Heuristic A* Search for Pruning - Historical Influence and Succession Paths in Wikidata - [https://informatika.stei.itb.ac.id/~rinaldi.munir/Stmik/2025-2026/Makalah2026/13524106_Michael%20James%20Liman_Makalah%20Stima.pdf Paper], by Michael James Liman (2026). ** Wikontic: Constructing Wikidata-Aligned, Ontology-Aware Knowledge Graphs with Large Language Models - [https://aclanthology.org/2026.eacl-long.388/ Paper] by Chepurova et al., (2026). * Videos: (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=AL_pyY2PIOE Introduction to Wikidata] - Dr. Claudia De Souza and Prof. Dinah Wilson Fraites introduce Wikidata with Spanish-slides. ''' Tool of the week ''' * [https://zelph.org/ Zelph]: Offers powerful analysis capabilities for the complete Wikidata knowledge graph while remaining adaptable for any semantic domain. * [https://viz.luarai.com/worldcup-heights World Cup Heights]: An interactive data‑viz app that shows the heights of FIFA World Cup players, arranged so you can quickly compare teams, positions, and overall height distributions. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [[d:Event:WikidataCon 2027/Call for expressions of interest to host|Call for local partners: WikidataCon 2027]]: Planning is underway for the next hybrid WikidataCon, and Wikimedia Deutschland is seeking a local affiliate to co-organize the on-site event. Expressions of Interest are due by 13 July. * The Wikidata Platform team has published the [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|8th issue of its monthly newsletter]]. This edition includes updates on the migration of WDQS backend away from Blazegraph, including a transition into the next phase '''Initial Implementation (pilot) phase''' following completion of the '''installation phase'''. This update also include some Documentation on Query Rewrites the team will like the Wikidata community and all WDQS users to help review and leave feedbacks. ''see [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|WDP monthly newsletter]] for more details'' ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14559|prisoner number]] (<nowiki>number or identifier assigned to a prisoner, to be used as a qualifier for P2632 (place of detention)</nowiki>) **[[:d:Property:P14574|photographer]] (<nowiki>person who took this photograph</nowiki>) **[[:d:Property:P14595|‎Gmedia rating (video games)]] (<nowiki>video game ratings of the Saudi Arabian rating system</nowiki>) **[[:d:Property:P14603|visual style]] (<nowiki>the visual style used in a video game (or other creative work)</nowiki>) **[[:d:Property:P14610|garden]] (<nowiki>garden of this subject</nowiki>) **[[:d:Property:P14613|objects (category theory)]] (<nowiki>the precise objects of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14614|morphisms]] (<nowiki>the precise morphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14615|terminal object]] (<nowiki>the precise terminal object of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14616|initial object]] (<nowiki>the precise initial object of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14617|products (category theory)]] (<nowiki>the precise products of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14618|coproducts (category theory)]] (<nowiki>the precise coproducts of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14619|isomorphisms]] (<nowiki>the precise isomorphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14620|monomorphisms]] (<nowiki>the precise monomorphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14621|epimorphisms]] (<nowiki>the precise epimorphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14622|regular monomorphisms]] (<nowiki>the precise regular monomorphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14623|regular epimorphisms]] (<nowiki>the precise isomorphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14624|left adjoint]] (<nowiki>the left adjoint of the functor</nowiki>) **[[:d:Property:P14625|enriched over]] (<nowiki>the base monoidal category, bicategory, etc. of the enriched category</nowiki>) **[[:d:Property:P14626|monoidal category operation]] (<nowiki>the “tensor product” bifunctor of the monoidal category</nowiki>) **[[:d:Property:P14627|2-morphisms]] (<nowiki>the precise 2-morphisms of the 2-category</nowiki>) **[[:d:Property:P14635|taxon footprint]] (<nowiki>image of a footprint of this taxon</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14558|Sri Lankan Parliament member ID]], [[:d:Property:P14560|‎Taiwan Central News Agency news tag ID]], [[:d:Property:P14561|Model-Kartei.de ID]], [[:d:Property:P14562|Wildenstein Plattner Institute ID]], [[:d:Property:P14564|Web The Television work ID]], [[:d:Property:P14565|Web The Television person ID]], [[:d:Property:P14566|U-NEXT person ID]], [[:d:Property:P14567|U-NEXT video ID]], [[:d:Property:P14568|Sokmil director ID]], [[:d:Property:P14569|Sokmil idol ID]], [[:d:Property:P14570|socrealizm.com.ua person ID]], [[:d:Property:P14571|Répertoire des films classés film ID]], [[:d:Property:P14572|‎regjeringen.no ministry ID]], [[:d:Property:P14573|‎regjeringen.no politician ID]], [[:d:Property:P14575|Objectif plumes work ID]], [[:d:Property:P14576|National Operator Code (UK)]], [[:d:Property:P14577|‎Extended Defence of Britain Database ID]], [[:d:Property:P14578|Pacelli edition person ID]], [[:d:Property:P14579|Myludo game ID]], [[:d:Property:P14580|MyDirtyHobby ID]], [[:d:Property:P14581|Maoyan film ID]], [[:d:Property:P14582|‎Los Angeles Historic-Cultural Monument number]], [[:d:Property:P14583|Letterboxd writer ID]], [[:d:Property:P14584|KSW organization ID]], [[:d:Property:P14585|KSW person ID]], [[:d:Property:P14586|KSW place ID]], [[:d:Property:P14587|1SCREEN movie ID]], [[:d:Property:P14588|1SCREEN Person ID]], [[:d:Property:P14589|‎Artistas Visuales Chilenos propertyvalue ID]], [[:d:Property:P14590|‎Canadian Trademark Registration Number]], [[:d:Property:P14591|occitanica.eu ID]], [[:d:Property:P14592|Hancinema company ID]], [[:d:Property:P14593|ZicTrad person ID]], [[:d:Property:P14594|H-NEXT Person ID]], [[:d:Property:P14596|FOD video ID]], [[:d:Property:P14597|Farzonagon ID]], [[:d:Property:P14598|d Hits artist ID]], [[:d:Property:P14599|ABEMA video ID]], [[:d:Property:P14600|17LIVE ID]], [[:d:Property:P14604|‎regjeringen.no government ID]], [[:d:Property:P14605|Pure Adult actress ID]], [[:d:Property:P14606|Pure Adult studio ID]], [[:d:Property:P14607|‎GBIF taxon ID]], [[:d:Property:P14608|Digital portrait index person (GND) ID]], [[:d:Property:P14609|torial username]], [[:d:Property:P14611|Pontifical Urbaniana University ID]], [[:d:Property:P14628|CatDat category ID]], [[:d:Property:P14629|CatDat functor ID]], [[:d:Property:P14630|CatDat category property ID]], [[:d:Property:P14631|CatDat functor property ID]], [[:d:Property:P14632|‎Samtrafiken-vehicle ID]], [[:d:Property:P14633|GIGA actress ID]], [[:d:Property:P14634|Zen Pictures actress ID]], [[:d:Property:P14636|Olyrix artist ID]], [[:d:Property:P14637|AutorÒc 16-18 author ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review:: **[[:d:Wikidata:Property proposal/dielectric strenght|dielectric strenght]] (<nowiki>maximum electric field a material can withstand before electrical breakdown occurs</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/about page URL|about page URL]] (<nowiki>URL to the official about page</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Books author ID|Rakuten Books author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten TV adult Person ID|Rakuten TV adult Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant sur le Western Orthodox Wiki|Identifiant sur le Western Orthodox Wiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Le GRoG ID|Le GRoG ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NHK On Demand Program ID|NHK On Demand Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Centre for Computing History exhibit reference ID|Centre for Computing History exhibit reference ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GCD character ID|GCD character ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identificador de agente econômico na ANCINE|Identificador de agente econômico na ANCINE]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN Program ID|1SCREEN Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Architectenregister-id|Architectenregister-id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUDAP ID|LUDAP ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TakaWiki ID|TakaWiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Terceiro Tempo Que Fim Levou ID|Terceiro Tempo Que Fim Levou ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BiDünyaFilm film ID|BiDünyaFilm film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CNUC code|CNUC code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Steady username|Steady username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NHK ONE Program ID|NHK ONE Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SongLyrics.com song ID|SongLyrics.com song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Braunschweiger ProfKat ID|Braunschweiger ProfKat ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ClayArena shooter profile ID|ClayArena shooter profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Collective ID|Open Collective ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Anobii author ID|Anobii author ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Development ''' * The development team are at an offsite retreat this week. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/France|France]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:05, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #740 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-07-13. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#739]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> '''Discussions''' * Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/GA_Kevin|GA Kevin]] - <small>RfP scheduled to end after 14 July 2026 18:40 (UTC)</small> * New requests for permissions/Bot: ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Nabbot_2|Nabbot 2]] - '''Task:''' Translating English descriptions to Turkish using a predefined dictionary mapping. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AgenticCommonsBot_1|AgenticCommonsBot 1]] - '''Task:''' Add [[d:Property:P648|Open Library ID (P648)]] (OpenLibrary author ID) to items about people, where the OpenLibrary author and Wikidata person are the same individual, when every statement is sourced. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/EquipboardBot|EquipboardBot]] - '''Task''': Add [[d:Property:P6912|Equipboard artist ID (P6912)]] to Wikidata items for musicians, sourced from Equipboard's own database of public artist identifiers. * Call for Participation in Improving Constraints ** Just about any aspect of constraints is in scope, from rewriting existing bots to expanding the power of property constraints to adding new kinds of constraint. If you are interested, sign up in [[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints/improving|WikiProject Property Constraints/improving]]. '''Events''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[wmania:2026:Wikimania|Wikimania 2026]] is fast approaching. Taking place 21 - 25 July in Paris, France. Can't attend? Register for a ticket to the [[wmania:2026:Registration|virtual event]] and watch sessions online. ** Interested in [[mw:Wikibase/Ontology-Federation|Wikibase Ontology Federation]]? Join the July 14 call, see the [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Cleaning_Task_Force#Tuesday,_14_July_2026,_11:30_EDT_(UTC-4)|Cleaning Task Force]] page for more details. * Previous events: ** The 3rd Quarter Wikidata + Wikibase office hour was held. The transcript is available to read:<br>[[d:Wikidata:Events/Telegram_office_hour_2026-07-08|Wikidata:Events/Telegram office hour 2026 07 08]] '''Press, articles, blog posts, videos''' * Blogs ** [[Diffblog:2026/07/10/behind-better-data-inside-wikidatas-first-wikiprojects-days|Behind Better Data: Inside Wikidata’s First WikiProjects Days]] ** [[Diffblog:2026/07/12/africa-wiki-challenge-2026-in-the-ghanaian-pidgin-community-documenting-water-for-life-through-wikimedia-projects|Africa Wiki Challenge 2026 in the Ghanaian Pidgin Community: Documenting “Water for Life” Through Wikimedia Projects]] ** [[Diffblog:2026/07/09/reflecting-on-progress-and-planning-ahead-dagbani-wikimedians-user-group-holds-its-last-quarter-team-meeting|Reflecting on progress and planning ahead: Dagbani Wikimedians User Group holds its last quarter team meeting]] ** [[Diffblog:2026/07/08/eduwiki-workshop-combining-petscan-and-generative-ai-for-smarter-wikipedia-editing|EduWiki Workshop: Combining PETScan and Generative AI for Smarter Wikipedia Editing]] ** [https://computationalhistory.substack.com/p/why-computational-historians-need Why Computational Historians need Wikidata] - a substack article by Jim Clifford * Papers ** [https://dl.acm.org/doi/10.1145/3805712.3808389 A Demonstration of WikiRAG: An Evidence-based Link Prediction for Wikidata with Retrieval Augmented Generation] - WikiRAG is an interactive framework that combines automated link prediction with retrieval‑augmented generation and human validation to reliably complete knowledge graphs like Wikidata by generating candidate links, retrieving supporting evidence, and enabling users to confirm and export validated triples. By Sabu, et al., (2026) * Videos ** [https://m.youtube.com/watch?v=GRS-0nMsb1Q&pp=iggCQAE%3D&ra=m Using Open Refine] by Wikimedia Australia, Paul Duchesne presents "Using OpenRefine" during WikiCon Australia 2026, (National Film and Sound Archive, Canberra). ** [https://m.youtube.com/watch?v=oq2fjfAhsgc&pp=iggCQAE%3D&ra=m Let’s Get Mappy - making maps on Wikimedia platforms] by Wikimedia Australia, Alex Lum presents how location (pushpin) maps, locator maps, and interactive "slippy" local maps end up on Wikipedia, and how infoboxes, Wikidata and OpenStreetMap works together to generate them ** (繁體中文/zh-TW) [https://www.youtube.com/watch?v=YaOjh92PPuI Tutorial on Editing Temple Data for Wikidata and Wikimedia Commons] - recording of a workshop (July 5) on Tutorial on Editing Temple Data for Wikidata and Wikimedia Commons, held by Wikimedia Taiwan Community and OSM Taiwan. ** [https://www.youtube.com/watch?v=VxCTNRqnOKw Open data tools for cultural heritage] 2nd session in the workshop series “Open Data to Strengthen Online Cultural Heritage,” held March 24, 2026, and organized by the National Library of Uruguay (BNU), Wikimedians of Uruguay, Datysoc, and Data Uruguay. ** [https://www.youtube.com/watch?v=ZrzycFNeVyI GLAMs and Citizen Science Encouraging and Enabling Participation] - Siobhan Leachman presents "citizen science workflows" (BHL, iNaturalist, Bionomia, Wikidata) to show how GLAM's can empower citizen scientists to reuse their collections. '''Tool of the week''' *[https://rudof-project.github.io/ rudof] can be used as a command line tool or can be embedded as a library using cargo. It can be used to validate RDF data represented with different syntaxes like Turtle, NTriples, to name a few. As well as RDF data available through SPARQL endpoints like Wikidata '''Other Noteworthy Stuff''' * A [[d:Wikidata:Project_chat#c-Ainali-20260623132900-Need_of_a_process_to_become_a_mentor|Project Chat discussion]] on the new [[mw:Help:Growth/Mentorship|Mentorship features]]. Self-enrollment has been enabled with the following requirements - account age: 365 days, edits: 500. * There is also a [[d:Wikidata:Project_chat#c-Bovlb-20260709235700-Discussion|proposal]] to add an advisory message to new accounts that create multiple items. '''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: none ** External identifiers: [[:d:Property:P14638|Rakuten TV adult person ID]], [[:d:Property:P14639|KBS News topic ID]], [[:d:Property:P14640|Rakuten Books author ID]], [[:d:Property:P14641|PTS News Network topic ID]], [[:d:Property:P14642|Nakamura Kikaku ID]], [[:d:Property:P14643|‎La Grange person ID]], [[:d:Property:P14644|‎Fontaines de Belgique ID]], [[:d:Property:P14645|NHK On Demand program ID]], [[:d:Property:P14646|1SCREEN program ID]], [[:d:Property:P14647|LUDAP ID]], [[:d:Property:P14648|Bianco keyword ID]], [[:d:Property:P14649|Architectenregister ID]], [[:d:Property:P14650|‎ClayArena shooter profile ID]], [[:d:Property:P14651|‎Sundsvall Municipality opendata beach ID]], [[:d:Property:P14652|Terceiro Tempo Que Fim Levou ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/relocated from|relocated from]] (<nowiki>Object is the original or former {{Q|17334923}} of the permanently relocated {{Q|16222597}}</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType script tag|OpenType script tag]] (<nowiki>identifier for a script in OpenType</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/transforms from|transforms from]] (<nowiki>this fictional or mythical entity transforms from that form</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Korean Classification of Administrative Districts|Korean Classification of Administrative Districts]] (<nowiki>code assigned to an administrative district of South Korea in the Korean Classification of Administrative Districts</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Anobii book ID|Anobii book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Google Maps Place ID|Google Maps Place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Viberate Artist ID|Viberate Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TuneCore Japan artist ID|TuneCore Japan artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Deltarune Wiki article ID|Deltarune Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/INAPP OA author ID|INAPP OA author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CNR-IRIS ID|CNR-IRIS ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AnimeOshi anime ID|AnimeOshi anime ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Guide Japan Person ID|Guide Japan Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CD Journal Artist ID|CD Journal Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CIDIM Artist ID|CIDIM Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Operabook Artist ID|Operabook Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mizan al-Arab poet ID|Mizan al-Arab poet ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norton Simon Museum object ID|Norton Simon Museum object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenStreetMap data item ID|OpenStreetMap data item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant sur le Western Orthodox Wiki|Identifiant sur le Western Orthodox Wiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A World Made by Travel person ID|A World Made by Travel person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base notes ID|Scent Base notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/radio.net IDs|radio.net IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base perfumer ID|Scent Base perfumer ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! '''Did you know?''' * Query examples: [https://w.wiki/SJfA Items only connected to Telugu Wikipedia] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Ainali-20260712084300-Stefan_Kühn-20260712083900|source]]) - change the language code 'te' to make it work with any other Wikipedia * Schema examples: [[d:EntitySchema:E269|French historic monument (E269)]] - With Wikimania taking place in the French Capital, you can use this entity schema if you feel inspired to or expand items on French monuments. * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Pleasant_Goat_and_Big_Big_Wolf|Project Pleasant Goat and Big Big Wolf]] - a Chinese-animated television franchise. ** (Français) [[d:Wikidata:Wikiproject_Orthodox_Christianity|Project Orthodox Christianity]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_SUNY_Libraries_EMCO|Project SUNY Libraries EMCO]] * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Poland|Project Govdirectory Poland]] added several new subpages detailing coverage and progress on State, Local Agencies and Marshall's Offices. **[[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints|Project Property Constraints]] added a subpage: [[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints/improving|Improving]] - a call for participation, as a result of discussions during WikiProjects Days 2026. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Most_sitelinked_items/with_statements|Most sitelinked Items (with statements)]] '''Development''' * Blazegraph migration: We are continuing to prepare the Query UI, Query Builder, constraint checks, etc for the migration to QLever ([[phab:T425618]]) * Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are investigating some Lua modules to find ones responsible for a lot of unnecessary entries in Watchlist and Recent changes on Wikipedia and co ([[phab:T429366]]) * GraphQL: Added support for negation in property value pair filters ([[phab:T429580]]) * REST API: We are working on the first pieces of support for Lexemes: retrieving a full Lexeme ([[phab:T429332]]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. '''Weekly Tasks''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2026 07 06|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current| Help translate]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] ·''' [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:01, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC) </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary 741 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-07-20. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#740]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/RupumpedBot|RupumpedBot]] - '''Task/s:''' When an Item on a Kenyan river has a Swahili label but no English version, this bot will derive an English label and description. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/William_Avery_Bot_14|William Avery Bot 14]] - '''Task/s:''' Change values of url properties in mainspace that link to http://web.archive.org/ to use the https protocol (requested at [[d:Wikidata:Bot_requests#Request_to_make_HTTPS_for_Wayback_Machine_recurrent_(2026-07-17)|Bot requests#Make HTTPS for Wayback Machine recurrent]]) ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** Wikimania is about to begin. Whether you're attending on-site or virtually, plan your sessions so you don't miss any. *** [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ Full program] / [[wmania:2026:Program/Wikidata|Wikidata-only program]] *** Get your [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/ virtual ticket] ** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #91 Aug 10 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]]. ** [https://force11.org/post/webinar-metadata-for-all-with-wikidata Force11 webinar: Metadata for all with Wikidata] will look at three novel applications, WikiCite, the Trans Music Achive and the Pratt Institute. Held online August 26, 13-14:00 UTC. Please register for the access link. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://blog.johl.io/calling-wikifunctions-for-der-die-das/ Calling Wikifunctions for der, die, das] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/07/18/how-to-strengthen-the-public-domain-with-wikidata/ How to strengthen the public domain with Wikidata] ** [https://rtnf.substack.com/p/altilunium-panoply-v26719 Altilunium Panoply v26.7.19] : In this latest release, the external Wikidata connection logic has undergone a major architectural overhaul to improve internal trace mapping. * Videos: ** (Svenska) [https://www.youtube.com/watch?v=eiYEdXCA3z4 Strategic inclusion of library data on Wikidata] - first recorded at Digikult 2019, with Alicia Fagerving. ** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=FA5i80xTXpU I’ll explain how Wikidata works! (Livestream recording)], [[d:User:Lyoko%C3%AF|User:Lyokoï]] will introduce Wikidata and its concepts and the fundamentals of editing. ** (繁體中文/zh-TW) [https://www.youtube.com/watch?v=NCswknRt7wg Wikivoyage Guidelines for editing Temple information] ** [https://www.youtube.com/watch?v=VGtGZhE7e-E How to use Wikibase for Mixed Methods Research], with Francesco Bailo. Recorded at SICSS Melbourne 2026 (Summer Institute in Computational Social Science). * Games: [https://www.webwoven.org/ Webwoven] - a new game has surfaced, powered by Wikidata. Race from start to finish in as few connections as possible. Already includes Leaderboards, daily challenges and multiplayer. Sure to be a hit at future Wikidata events. ''' Tool of the week ''' *[https://wikivibes.toolforge.org/#/ wikivibes] is a tool by [[User:Magnus Manske|Magnus Magnus]] that play public domain music from Commons, tracked by Wikidata ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Jobs: ** [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/65367316/Interim-Engineering-Manager-Wikidata-for-Wikimedia-Projects-all-genders-?jobDbPVId=279178738&l=en (Interim) Engineering Manager - Wikidata For Wikimedia Projects] - Hybrid ** [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060307?gh_src=uginyj6n1us Senior Software Engineer, Wikidata Platform] - Remote ** [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060261?gh_src=4n8hpqkx1us Software Engineer, Wikidata Platform] - Remote ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: none ***[[:d:Property:P14659|‎about page URL]] (<nowiki>URL to the official about page</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14653|Western Orthodox Wiki ID]], [[:d:Property:P14654|Steady publication ID]], [[:d:Property:P14655|‎Open Collective ID]], [[:d:Property:P14656|‎Guide du Rôliste Galactique ID]], [[:d:Property:P14657|CNUC code]], [[:d:Property:P14658|Centre for Computing History exhibit reference ID]], [[:d:Property:P14660|Braunschweiger ProfKat ID]], [[:d:Property:P14661|CNR-IRIS author ID]], [[:d:Property:P14662|Anobii Book ID]], [[:d:Property:P14663|Anobii author ID]], [[:d:Property:P14664|TuneCore Japan artist ID]], [[:d:Property:P14665|TakaWiki numeric page ID]], [[:d:Property:P14666|Norton Simon Museum object ID]], [[:d:Property:P14667|Guide Japan Person ID]], [[:d:Property:P14668|CD Journal artist ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/autoptic examination|autoptic examination]] (<nowiki>time of last direct examination of the inscribed object</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Tabular data series|Tabular data series]] (<nowiki>A tabular data series in Commons that models the given concept</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/data series|data series]] (<nowiki>A data series about the given topic.</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/incumbent before dissolution|incumbent before dissolution]] (<nowiki>entity incumbent in a position before its dissolution for an election</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/former operator|former operator]] (<nowiki>entity, company, military service, or organisation which is notable for previously operated the item, aircraft, vehicle, or other equipment</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/número de la plaza|número de la plaza]] (<nowiki>square number</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/PISAI ID|PISAI ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ko-fi page ID|Ko-fi page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base brand ID|Scent Base brand ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Etsy shop name|Etsy shop name]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Overcast podcast ID|Overcast podcast ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Grillplatser.nu ID|Grillplatser.nu ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Criticker Film ID|Criticker Film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HAND ID|HAND ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Language Archives Community language code|Open Language Archives Community language code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Ciel d'oc d'une publication|identifiant Ciel d'oc d'une publication]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ODiD ID|ODiD ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Generic/Numero de Registre Tributari|Generic/Numero de Registre Tributari]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UntitledDb People ID|UntitledDb People ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan drama ID|MissEvan drama ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan sound ID|MissEvan sound ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan ID|MissEvan ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan voice actor ID|MissEvan voice actor ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang FM ID|Fmfenxiang FM ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang sound ID|Fmfenxiang sound ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang seiyuu ID|Fmfenxiang seiyuu ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Development ''' * Wikidata Query Service: We are working on adapting the Query Service UI to get it ready for the move to QLever * Mobile editing of statements: We are continuing to fix small issues found in testing * Lexemes: We are continuing the work on adding support for Lexemes to the REST API * Sustainability: ** We are preparing the migration of some database tables on the client wikis that track the usage of Wikidata's data in articles on Wikipedia and co ** We are further investigating how many changes from Wikidata that currently get sent to Wikipedia and co don't actually lead to a change in the article to be able to reduce these cases further [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:56, 20 ജൂലൈ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #742 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-07-27. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#741]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/AuntuBot|AuntuBot]] - '''Task/s:''' Per the approved bot request at commons:Commons:Bots/Requests/AuntuBot, I am in the process of uploading approximately 50,000 issues of the Bangladesh Gazette to Wikimedia Commons. We need to a parent Wikidata item for each specific issue/volume to import and organize these files on Bengali Wikisource. Note that AuntuBot has already been granted a bot flag on Wikimedia Commons for the file uploads. **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 2|Rebot 2]] - '''Task/s:''' We recently created the new property perspective (P14345) (Wikidata:Property proposal/anatomical view). With Rebot, I plan to move: *About 570 statements from depicts (P180) to perspective (P14345) as a property *About 1400 statements from depicts (P180) to perspective (P14345) as a qualifier of image (P18) **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 3|Rebot 3]] - '''Task/s:''' Import 1389 instances of taxon author citation (P6507) from this Catalan Wikipedia list, compiled by bot from the articles. **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 4|Rebot 4]] - '''Task/s:''' The task consists in changing these 1072 items. It has to change creator (P170) to the new property photographer (P14574). Also there are 1000+ items in which the property should be used as a qualifier. **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Openpep|Openpep]] - '''Task/s:''' Maintenance of Politically Exposed Person (PEP) data on Wikidata for Thai government officials. Specifically: *Creating new Wikidata items for Thai politicians not yet in the database *Adding P39 (position held) claims with proper qualifiers (P580 start time, P582 end time, P2937 legislative term for legislators, P1365/P1366 replaces/replaced by, P1545 series ordinal) *Adding P102 (member of political party) with date qualifiers *Adding P569 (date of birth), P106 (occupation), P21 (sex or gender), P19 (place of birth), P1559 (name in native language) *Setting and correcting labels, descriptions, and aliases *Removing incorrect claims and deduplicating *Adding social media profiles (P2003 Instagram, P2013 Facebook, P11705 Facebook numeric ID) **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DutchFixer|DutchFixer]] - '''Task/s:''' Reformat Dutch verb forms that are listed as [[Q1994301|past tense <small>(Q1994301)</small>]], [[Q814722|participle <small>(Q814722)</small>]] to simply use [[Q12717679|past participle <small>(Q12717679)</small>]] ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** Vladimir Terentyev used the set of names for [https://vova.today/en/works/plofornot/ every dish from Wikidata] -- labels and aliases in every language -- along with restaurant data from OpenStreetMap to develop a world map of dish names, attempting to answer the research question: "Where does plov end and biryani begin, and who really draws these borders?" ** [https://oshwa.org/announcements/giving-open-source-hardware-a-place-on-wikidata/ Giving Open Source Hardware a Place on Wikidata] ** [https://blog.tib.eu/2026/07/27/simplified-entry-of-complex-data-into-wikibase/ Simplified entry of complex data into Wikibase] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/07/24/grateful-and-growing-reflecting-on-my-wiki-afrodemics-fellowship-pilot-cohort/ Grateful and Growing: Reflecting on My Wiki Afrodemics Fellowship, Pilot Cohort] * Papers: [https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/42790 DivinWD: Exploring the Diversity of Scientific Publications in Wikidata] - DivinWD is a large open-source dataset of over 23 million triples and 1.2 million scholarly articles (2010–2024), integrating Wikidata with five bibliographic sources and gender data to enable transparent diversity analyses in science while documenting biases and infrastructural limitations. By Saletti et. al., (2026) ''' Tool of the week ''' *[https://osm.wikidata.link/ OWL Places], the Wikidata-OpenStreetMap matching tool, can now add OpenStreetMap IDs to Wikidata ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/4ODLBGNPJVVMLFCRJUMODQ3SQEPPOXCE/ Wikibase Suite Deploy 7.1.0 and other upgrades] ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14669|dielectric strength]] (<nowiki>electric field strength that causes electrical breakdown of an insulating material under specified test conditions</nowiki>) ***[[:d:Property:P14672|still taken from the audiovisual work]] (<nowiki>image comes from the given audiovisual work</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14670|Operabook artist ID]], [[:d:Property:P14671|‎MPA certificate number]], [[:d:Property:P14673|‎Deltarune Wiki article ID]], [[:d:Property:P14674|A World Made by Travel person ID]], [[:d:Property:P14675|UntitledDb person ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse app|Fediverse app]] (<nowiki>Fediverse platform of the instance or address</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse instance URL|Fediverse instance URL]] (<nowiki>Ferdiverse instance of/about the subject</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/reference amount|reference amount]] (<nowiki>Amount of the food that contains a particular quantity of a nutrient.</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Qidian Book ID|Qidian Book ID]] (<nowiki></nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Garance item ID|Garance item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinorating|Kinorating]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IGN producer|IGN producer]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse address|Fediverse address]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Music & Opera artist ID|Music & Opera artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LFL player ID|LFL player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net tournament ID|Soccer365.net tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/kicker.de coach ID|kicker.de coach ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BeSoccer team ID|BeSoccer team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FootballFakts.ru stadium ID|FootballFakts.ru stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SofaScore tournament ID|SofaScore tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foot Mercato club ID|Foot Mercato club ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lithuanian movie register ID|Lithuanian movie register ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foot Mercato referee ID|Foot Mercato referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BeSoccer referee ID|BeSoccer referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kicker.de referee ID|Kicker.de referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net referee ID|Soccer365.net referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UNESCO Observatory of Killed Journalists ID|UNESCO Observatory of Killed Journalists ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net stadium ID|Soccer365.net stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MFL player ID|MFL player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Okko movie ID|Okko movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RIA Novosti organization ID|RIA Novosti organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV person ID|OpenParliamentTV person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV organization ID|OpenParliamentTV organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV term ID|OpenParliamentTV term ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Camping.se ID|Camping.se ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/classicalive artist ID|classicalive artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chess Games tournament ID|Chess Games tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chess.com tournament ID|Chess.com tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MusiciansPage artist ID|MusiciansPage artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Flemish educational institution number|Flemish educational institution number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Giovani Artisti italiani ID|Giovani Artisti italiani ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/365chess.com tournament ID|365chess.com tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norwegian Athletics athlete ID|Norwegian Athletics athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LinkedIn numeric company ID|LinkedIn numeric company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lulu spotlight ID|Lulu spotlight ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RPGnet Index ID|RPGnet Index ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EU Treaties and Agreements database ID|EU Treaties and Agreements database ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Development ''' * The team were at Wikimania this past week so not much development happened. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:32, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30846852 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #743 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-08-04. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#742]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' *[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/INAPerson 1|INAPerson 1]] - Task/s: Create Wikidata pages entries for mostly French journalists, using INA (French National Audiovisual Institute) catalogue as reference. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[Diffblog:wikimedia-research-conference-in-the-cee-region-programme-coming-in-august-registration-open|Wikimedia & Research conference in the CEE region: programme coming in August, registration open]] - follow link for registration instructions, (onsite) open until August 26, (online) open until at least October 5. Event takes place Katowice, Poland, October 9-10, 2026. ** [https://www.dublincore.org/conferences/2026/sessions/workshop-wikidata-open-innovation/ Workshop: Wikidata for Open Innovation] - DCMI 226. Held on August 3 by Kalliopi Mathios, participants will get hands-on experience of Wikidata for use in Libraries, Industry and Communities. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Papers: ** the [[:d:Q140818826|proceedings]] of the conference [[:d:Q131418010|Wikidata and Research]] (cf. [[:meta:Wikidata and research|Meta page]]), held in Florence (Italy) on June 5-6, 2025, have been published on July 2026 and are available in CC-BY 4.0 license: ''[https://books.fupress.com/isbn/9791221510102 Wikidata e la ricerca. Condividere esperienze / Wikidata and Research. Sharing Experiences]''; 32 papers, 25 in English and 7 in Italian, deal with the usage of Wikidata and other Wikibase instances in different fields of academic research ** [https://arxiv.org/html/2607.25959 Detecting Knowledge Inconsistencies Across Text, Tables, and Knowledge Graphs] by Wei et al., (2026). This paper introduces ''Kontrast'': a tool for comparing Wikidata's statements against Wikipedia tables (and text) to find conflicting information or inconsistencies and missing data. * Videos: [https://www.youtube.com/watch?v=PA8pp1Qsh4M LIVE Wikidata Editing #123] with hosts [[d:User:Ainali|User:Ainali]] and [[d:User:Abbe98|User:Abbe98]] ''' Tool of the week ''' * [https://leximap.toolforge.org/ Leximap]: Create a colour-coded map of Lexemes from a Wikisource page's text, roll-over individual words to discover more about the lemma * [https://thefilmmap.com/ Filmmap]: a free interactive map of filming locations built from Wikidata. Search the title to see where it’s shot or a place to see what was made there *[https://www.wikidata.org/wiki/User:Danielyepezgarces/Cradle-gadget Cradle-gadget] – A new user script embeds the Cradle form editor into Wikidata item pages, enabling schema-based editing with ShEx. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Job vacancy: [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060261 (Remote) Software Engineer for the Wikidata Platform team]. * [https://www.wikibase.cloud/hosting-policy/pilot Wikibase Cloud has a new hosting policy (pilot version)] * [https://f-droid.org/en/packages/app.subster/ Subster] - a timeline-based Wikidata-powered game that plays songs from your own music collection and asks you to rank it against other songs in your hand. Like a digital, cardless version of Hitster. Requires a subsonic-compatible music server to connect to. * Uyen developed a tool in which you can visualize and inspect content gaps and shared content between different Wikipedia editions, as well as topic distributions: https://wiki-gap-finder.toolforge.org/ Check it out and give them [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc-ff0w-oUCEQXoQsCRxuiz5aOiOSes6kfWti5-KsKGgOgezg/viewform feedback]. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14687|tabular data series]] (<nowiki>A tabular data series in Commons that models the given concept</nowiki>) ***[[:d:Property:P14701|infobox chronology]] (<nowiki>indicate the place of an item in an Infobox chronology, as seen on the Wikipedias.</nowiki>) ***[[:d:Property:P14726|‎OpenType script tag]] (<nowiki>identifier for a script in OpenType, without trailing spaces</nowiki>) ***[[:d:Property:P14733|‎Fediverse app]] (<nowiki>Fediverse platform of the instance or address</nowiki>) ***[[:d:Property:P14734|‎Fediverse instance URL]] (<nowiki>Ferdiverse instance of/about the subject</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14676|Viberate artist ID]], [[:d:Property:P14677|Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID]], [[:d:Property:P14678|Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID]], [[:d:Property:P14679|radio.net station ID]], [[:d:Property:P14680|radio.net podcast ID]], [[:d:Property:P14681|Sokmil AV performer ID]], [[:d:Property:P14682|Scent Base brand ID]], [[:d:Property:P14683|Scent Base notes ID]], [[:d:Property:P14684|Scent Base perfumers ID]], [[:d:Property:P14688|PISAI ID]], [[:d:Property:P14689|CIDIM Artist ID]], [[:d:Property:P14690|Etsy shop name]], [[:d:Property:P14691|‎Open Language Archives Community language code]], [[:d:Property:P14692|‎OpenStreetMap Wiki item ID]], [[:d:Property:P14695|Ko-fi page ID]], [[:d:Property:P14696|KinoRating ID]], [[:d:Property:P14697|‎Korean Classification of Administrative Districts]], [[:d:Property:P14698|UNESCO Observatory of Killed Journalists ID]], [[:d:Property:P14699|SofaScore tournament ID]], [[:d:Property:P14700|RIA Novosti organization ID]], [[:d:Property:P14702|MFL player ID]], [[:d:Property:P14703|‎MissEvan username]], [[:d:Property:P14704|Soccer365.net referee ID]], [[:d:Property:P14705|Soccer365.net stadium ID]], [[:d:Property:P14706|Soccer365.net tournament ID]], [[:d:Property:P14707|‎IGN producer ID]], [[:d:Property:P14708|kicker.de coach ID]], [[:d:Property:P14709|Kicker.de referee ID]], [[:d:Property:P14710|Lithuanian movie register ID]], [[:d:Property:P14712|LFL player ID]], [[:d:Property:P14713|BeSoccer referee ID]], [[:d:Property:P14714|BeSoccer team ID]], [[:d:Property:P14715|OpenParliamentTV organization ID]], [[:d:Property:P14716|OpenParliamentTV person ID]], [[:d:Property:P14717|OpenParliamentTV term ID]], [[:d:Property:P14718|Foot Mercato referee ID]], [[:d:Property:P14719|Foot Mercato club ID]], [[:d:Property:P14720|FootballFakts.ru stadium ID]], [[:d:Property:P14721|Chess Games tournament ID]], [[:d:Property:P14722|Chess.com tournament ID]], [[:d:Property:P14723|‎Camping.se ID]], [[:d:Property:P14724|Garance item ID]], [[:d:Property:P14725|‎OpenType language system tag]], [[:d:Property:P14727|Okko movie ID]], [[:d:Property:P14728|‎Grillplatser.nu ID]], [[:d:Property:P14729|Número de Registre Tributari]], [[:d:Property:P14730|‎MissEvan sound ID]], [[:d:Property:P14731|‎MissEvan drama ID]], [[:d:Property:P14732|‎Flemish educational institution number]], [[:d:Property:P14735|Norwegian Athletics athlete ID]], [[:d:Property:P14736|RPGnet Index ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/ENS name|ENS name]] (<nowiki>Ethereum Name Service (ENS) domain associated with a person or entity</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Inventaire régional du patrimoine en Wallonie ID|Inventaire régional du patrimoine en Wallonie ID]] (<nowiki></nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/member of musical group|member of musical group]] (<nowiki>member of musical group</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/name type|name type]] (<nowiki>type of noun or name the sense is</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/CINE21 Program ID|CINE21 Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten TV adult maker ID|Rakuten TV adult maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DMM maker ID|DMM maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/sukumizu.tv actress ID|sukumizu.tv actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GAS actress ID|GAS actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Paradise TV Parson ID|Paradise TV Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/syukou-club(X-DIABLO) actress ID|syukou-club(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID|Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CINE21 company ID|CINE21 company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Book ID|STAPI Book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Comics ID|STAPI Comics ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Episode ID|STAPI Episode ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Performer ID|STAPI Performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Qidian Author ID|Qidian Author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Medieval Unicode Font Initiative ID|Medieval Unicode Font Initiative ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Apple Maps place id|Apple Maps place id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmycast person ID|Filmycast person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EORI|EORI]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GBIF Specimen (occurrence)|GBIF Specimen (occurrence)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d anime store Parson ID|d anime store Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d anime store work ID|d anime store work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! Parson ID|Crank-in! Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! drama ID|Crank-in! drama ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! animation ID|Crank-in! animation ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! movie ID|Crank-in! movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Elite Prospects team ID|Elite Prospects team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/r-hockey.ru team ID|r-hockey.ru team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Elite Prospects stadium ID|Elite Prospects stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/izohli.uz word ID|izohli.uz word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dubbinfo ID|Dubbinfo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DBNL chamber of rhetoric ID|DBNL chamber of rhetoric ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BLS Code|BLS Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JoJo's Bizarre Encyclopedia article ID|JoJo's Bizarre Encyclopedia article ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/T5E4 Retrieve all Belgian writers without an article on French Wikipedia] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-ScriptaBelgica-20260723083200-ScriptaBelgica-20260719201400|source]]) * Schema examples: [[d:EntitySchema:E408|Swedish barbecue areas (E408)]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Occitan|Project Occitan]] * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Broadcasting|Project Broadcasting]] - after 10 years of inactivity, the project has been revived with a flurry of activity . Of particular interest is the change in broadcasting scope from primarily airwave to internet transmission. ** [[Wikidata:WikiProject_Malaysia/Activity/Datathon/Japan_Week_Datathon/Data_Item_List/UNIS|Wiki x K-pop 2026 • Editing Party - Japan Week Datathon]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://wikidata-terminator.toolforge.org/?list&mode=tx#/ Wikidata Terminator] - find items that lack Label, description or sitelink. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q842|Oman (Q842)]] - state in western Asia * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L648863|cheche (L648863)]] ''' Development ''' * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: ** We reviewed samples of Wikidata-related entries in Recent changes and watchlist on Wikipedia and co in order to see which additional changes we can remove because they don't change the article. ** We are preparing for the migration of the entity usage table to the extension database cluster to address database scalability issues ([[phab:T424133]]) * Wikidata Query Service: We are continuing to adapt the Query Service UI and the Quality Constraints extension for the upcoming move from Blazegraph to QLever. * REST API: We are continuing to add support for Lexemes, specifically retrieving a full Lexeme (GET) ([[phab:T429332]]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Seychelles|Seychelles]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 06:55, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30872537 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == 06 August 2026 == നമസ്കാരം @[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]], എനിക്ക് ഒരു സംശയം ഉണ്ട്. 2011 മുതൽ [[നിക്കോള ടെസ്‌ല|നികോള ടെസ്‌ല]] (Nikola Tesla) ആണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ലേഖനം ആയി കിടക്കുന്നത്. ഇത് എപ്പോഴാണ് മാറുക? ഇതുപോലെ തന്നെ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ പുതിയ എഡിറ്റർമാരുടെ കുറവ് പരിഹരിക്കാൻ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ 'Teahouse' മാതൃകയിൽ ഒരു പുതിയ ഇടം ആരംഭിച്ചാൽ നന്നായിരിക്കും എന്ന് കരുതുന്നു. നിലവിലെ സഹായമേശ പലർക്കും ഉപയോഗിക്കാൻ അല്പം സങ്കീർണ്ണമാണ് പുതിയ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ സൗഹൃദപരമായും സംശയങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ വേണ്ടി നമുക്ക് 'വിക്കിപീഡിയ:ചായക്കട' എന്ന പേരിൽ ഒരു പേജ് രൂപീകരിക്കാമോ? ആവശ്യമാണെങ്കിൽ ഈ പേജിന്റെ അടിസ്ഥാന രൂപകൽപ്പനയും എഴുത്തുകളും തയ്യാറാക്കാൻ ഞാൻ തയാറാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 10:49, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == Language Diversity Hub evaluation survey: your input needed! == The Wikimedia Foundation is evaluating hub pilots to understand their work, outcomes, and future direction. As part of this, we're gathering feedback on how hub services and activities have contributed to concrete, measurable outcomes. You're receiving this because you're part of the Language Diversity Hub audience group, and we'd value your perspective. Your feedback will help inform the evaluation and strengthen our understanding of the Hub's impact. The survey takes about 10–15 minutes, and we kindly ask that you respond by '''10 August 2026.''' '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_6KXVndZhZvlSoUS Survey Link]''' The Foundation is not collecting personal data through this survey. Responses will be reviewed and consolidated by audience group — analyzed collectively rather than attributed to individuals. Thank you for contributing. Your feedback helps ensure this evaluation reflects the perspectives of communities, affiliates, and others connected to the Hub. Questions? Contact strategy2030@wikimedia.org. Sincerely, Oscar on behalf of the [[Wikimedia Language Diversity Hub]], 21:22, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/LDH&oldid=30514061 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Oscar .@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #744 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-08-10. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#743]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * The order of properties on Wikidata is governed by [[mw:Manual:Interface/Wikibase-SortedProperties|MediaWiki/Wikibase-SortedProperties]]. We propose moving [[d:Property:P2559|(P2559) Wikidata usage instructions]] to the top, so important guidance is more visible and less likely to be overlooked. To comment on this change, please visit [[mw:MediaWiki_talk#prominently displaying Wikidata usage instructions (P2559)|MediaWiki_talk#prominently displaying (P2559)]]. * Closed request for comments: '''19''' RfC's were closed recently, too many to list here. Please see the [[d:Wikidata:Requests_for_comment#Closed_requests|RfC page]] for more information. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** (Deutsch) [https://www.nfdi4objects.net/events/n4o_activity_20260818-CM26-RS_Wikidata/ nfdi4 / Workshop: Make Research Software Findable using the Software Marketplace Wikidata], 18.08.2026, 14:00–16:00 CEST ([https://terminplaner6.dfn.de/b/1439bb751afd1e9fc42ebc30069eb685-1762199 register for Zoom-link]) ** [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:WMUK_Sandbox_Sessions/Improving_Wikidata_References:_The_Reference_Validator_Tool Improving Wikidata References: The hands-on session will explore how to identify and improve broken references on Wikidata] , 15.08.2026, 17:00–18:00 WAT (UTC+1). * Looking ahead: (Deutsch) [https://www.fu-berlin.de/kalender/2026/10/20261022-tidy-data-versionskontrolle-wikidata-in-der-forschungspraxis.html Freie Universitat / Tidy data version control - Wikidata in research]: 22.10.2026, 09:00 - 16:00 CEST. * Previous events: August 04 - [[d:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_Aug_2026|Blazegraph Migration office hour]] - see the [https://etherpad.wikimedia.org/p/Blazegraph_Migration_Office_Hours Etherpad notes] for questions and answers. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://gdotv.com/blog/the-weekly-edge-fraud-graphs-graphtalk-gfql-wikidata-graphrag/#edge-item-4 gdottv / The Weekly Edge article: demonstrating the Wikidata Query Logs (WDQL) Dataset] talks about a paper released in February this year, ([https://arxiv.org/html/2602.14594v1 Wikidata Query Logs Dataset]) ** [https://www.linkedin.com/posts/brian-hatten-434b7457_orthopedicsurgery-kneereplacement-knowledgegraph-activity-7465395166682583040-v0qH?utm_source=share&utm_medium=member_desktop&rcm=ACoAAAUVbMUB9qSIcEDloiodU_ZoBrIi4-bJtT8 LinkedIn] - [[d:User:Orthodoc10|User:Orthodoc10]] describes their experience mapping and modelling knee replacement surgical practices into Wikidata ** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/wikisignals-org-helping-editors-evaluate-reference-reliability/ Wikisignals.org: Helping Editors Evaluate Reference Reliability] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/zero-budget-programs-you-could-start-tommorrow/ Zero-budget programs you could start tommorrow - Lessons from Wikimania Paris]] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/openspeaks-tools-update-subtitler-tome-and-bento-go-stable-meet-media-dashboard/ OpenSpeaks Tools Update: Subtitler, Tome, and Bento Go Stable — Meet Media Dashboard] ** [[Diffblog:a-look-at-a-2026-wikimania-hackathon-project-wikidata-bias-detector|A look at a 2026 Wikimania Hackathon Project – Wikidata Bias Detector] ** [https://nlnet.nl/project/Inventaire-Split/ nlnet Foundation / Inventaire Split] - a short article on this standalone Wikidata-federated Bibliographic database. ** [https://ktieb.org.mt/news-en/nbc-and-wikimedia-malta-renew-collaboration-on-national-book-prize/ Maltese national Book Council and WM Malta renew partnerhship]: Wikidata to support and feed Maltese Wikipedia. ** [Diffblog:wikisignals-org-helping-editors-evaluate-reference-reliability|Wikisignals.org: Helping Editors Evaluate Reference Reliability] - the project aims to add to news-related organisation entities to help feed Wikipedia infoboxes with structured data. * Videos: ** [https://www.youtube.com/live/saeV6bZ7cIk?t=25105s India's Software Stories: A Hands-on Workshop with Software Heritage, Commons and Wikidata] - a Wikimania Lightning talk with Mathilde Fichen and Pavan Santhosh. ([https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/talk/review/EYFQXB9WHFAR9WATXTEUFSKADEVWMCP9 Session page]) ** [https://www.youtube.com/watch?v=sJq1926Jz5Q The Art of Editing Wikidata (Africa Wiki Women)] - Guest host David Palfrey will share valuable insights and help newcomers uncover the mysteries of editing Wikidata, this session is in collaboration with Art+Feminism. ** (no audio) [https://www.youtube.com/watch?v=JJbPTX18I4Q Tutorial: Add Geoshape to Wikimedia Commons and connect it to its Wikidata Item] - Anne Chen gives a visual demonstration of the steps provided in this [https://docs.google.com/document/d/1A1FNy9NztkmxE2MhBds2caHGcxMNSNvgXnLfeJsAosw/edit?tab=t.0 google doc], found on the [[d:Wikidata:WikiProject_IDEA/Resources_for_Participants#Links_to_useful_tutorials|WikiProject IDEA]] page. ** [https://www.youtube.com/watch?v=9infd-TJ6z8 LIVE Wikidata Editing #124] is streaming today, 20:00 CEST (18:00 UTC)! ** (Bahasa Indonesian) [https://www.youtube.com/@WikimediaIndonesia/videos Wikimedia Indonesia] have released 4 short videos on editing practices, querying, basic structure and data quality of Wikidata. ** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=gLH0W0coIw8 ZB MED LAB | The Carpentries] - aimed at researchers and professionals who work with data, a series of tutorials and workshops to teach you Wikidata, Python, R, OpenRefine and more. ''' Tool of the week ''' *[https://toolhub.wikimedia.org/tools/cradle-gadget Cradle-gadget] is a tool by [[User:Danielyepezgarces]]This is an interactive, schema-based form editor that works directly within Wikidata item pages. It allows users to check, view, add, modify, or delete claims in a modern sidebar drawer or a dedicated special page, aligned with the Wikimedia design guidelines. This is the easiest way to exploit the benefits of Wikidata entity schemas, powered by ShEx. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * The [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScv4BEQqn-sSsJNvIFCRgMDpr_K59Y0UjdXx5rO8MzAs4CRjw/viewform 2026 OpenRefine User Survey] is now open. (Note that a link to a feature-prioritization survey is provided at the end of the Google Form so don't miss that if you want to influence what should get more focus.) ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14755|particularly]] (<nowiki>qualifier for statements to refine a value that applies more generally, when the statement applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than "including" (P1012)</nowiki>) ***[[:d:Property:P14766|‎incumbent before dissolution]] (<nowiki>entity incumbent in a position before its dissolution for an election</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14737|CINE21 TV program ID]], [[:d:Property:P14738|GCD character ID]], [[:d:Property:P14739|ODiD ID]], [[:d:Property:P14740|365chess.com tournament ID]], [[:d:Property:P14741|NHK ONE program ID]], [[:d:Property:P14742|CINE21 company ID]], [[:d:Property:P14743|‎Fmfenxiang seiyuu ID]], [[:d:Property:P14744|‎Fmfenxiang sound ID]], [[:d:Property:P14745|Elite Prospects team ID]], [[:d:Property:P14746|Elite Prospects stadium ID]], [[:d:Property:P14747|r-hockey.ru team ID]], [[:d:Property:P14748|Classicalive artist ID]], [[:d:Property:P14749|Apple Maps place id]], [[:d:Property:P14750|‎HAND ID]], [[:d:Property:P14751|Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID]], [[:d:Property:P14752|‎Dicionário da Língua Portuguesa ID]], [[:d:Property:P14753|Giovani Artisti italiani ID]], [[:d:Property:P14754|MusiciansPage artist ID]], [[:d:Property:P14756|LinkedIn numeric company ID]], [[:d:Property:P14757|‎MissEvan voice actor ID]], [[:d:Property:P14758|Music & Opera artist ID]], [[:d:Property:P14759|Dubbinfo ID]], [[:d:Property:P14760|GAS actress ID]], [[:d:Property:P14761|‎EU Treaties and Agreements database ID]], [[:d:Property:P14762|syukou-club(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Property:P14763|sukumizu.tv model ID]], [[:d:Property:P14764|Paradise TV Person ID]], [[:d:Property:P14765|Regional heritage of Wallonia ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/filing unit code|filing unit code]] ***[[:d:Wikidata:Property proposal/has Member|has Member]] (<nowiki>has member</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/introduced to|introduced to]] (<nowiki>region outside the natural range of a taxon into which it was introduced through direct or indirect human activity</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Lift-World lift ID|Lift-World lift ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Schiffsdatenliste ID|Schiffsdatenliste ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/marketswiki|marketswiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Palace Museum Digital Archive ID|National Palace Museum Digital Archive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Information Commissioner's Office registration reference|Information Commissioner's Office registration reference]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Registry of Type Design ID|Registry of Type Design ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ariana Museum ID|Ariana Museum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Emulation General Wiki article ID|Emulation General Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sofia monuments register ID|Sofia monuments register ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal museum ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal museum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal movable object ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal movable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal stone carving ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal stone carving ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal protection zone ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal protection zone ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal wall painting ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal wall painting ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal documentation record ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal documentation record ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage Portal movable object ID|Georgian Cultural Heritage Portal movable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RIdIM ID|RIdIM ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo ID|Weibo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo username|Weibo username]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/TGHU Ten longest State of the Union adress in the USA] * Schema examples: [[d:EntitySchema:E519|object with inscription]] - schema for objects with inscriptions [[d:Q1640824|(Q1640824)]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Brigham_Young_University_Library|Project Brigham Young University Library]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Perth_Women_on_Wikipedia|Project Perth Women on Wikipedia]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_UC_Riverside_Library_Jay_Kay_Klein_Photographs|Project UC Riverside Library Jay Kay Klein Photographs]] * WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Metaclasses|Project Ontology]] added a Metaclasses page * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Pasleim/Sitelink_statistics|Sitelink statistics]] by User:Pasleim. ''' Development ''' * Sustainability: We continued the work on migrating usage tracking on Wikipedia and co to the extension database cluster ([[phab:T424185]]) * Watchlist and recent changes on Wikipedia and co: We finished our review of a sample of Wikidata edits sent to Wikidata and co in order to better understand which remaining ones are not useful. It will soon be published on Commons. * Query Service: We continued the work on preparing the Query Service UI for the migration from Blazegraph to QLever and will move to Query Builder and Quality Constraints next [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Seychelles|Seychelles]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:54, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30889662 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #745 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-08-17. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#744]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[wmau:WikiLoves_Pride_Australia_-_15_August_2026|WikiLoves Pride / Australia]], 15 August, drop-in online for a collaborative editing session on LGBT+ representation on Wikidata, Wikipedia and Commons. ** [[wmau:Drop_in_and_Wikidata_-_August_2026|Drop-in and Wikidata]], 27 August, WM Australia also hold a drop-in Wikidata ediitng sesison. ** [[m:Event:Open_Heritage-Wikidata_Contest|Open Heritage - Wikidata Islamic Civilization Contest]] from September 1 - 30, 2026. [[m:Special:RegisterForEvent/4303|Register for news]]. *** A Wikidata training webinar will be held August 25. * Looking ahead: [https://www.gw.uni-hamburg.de/ueber-die-fakultaet/digital-humanities/dh-lab/veranstaltungen/26-11-12-hands-on-wikidata.html Hands-on workshop: Wikidata: An Open Knowledge Graph for Research and Beyond] - Digital Humanities Lab, 12.11.2026, 14:15-15:45 CEST. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://programminghistorian.org/en/lessons/wikidata-for-historical-research Introductory lesson on Wikidata at the Programming Historian] ** [https://www.ibm.com/case-studies/wikimedia-deutschland Making open knowledge Gen-AI-ready] by IBM ** [https://noeflandre.com/posts/describe-place-on-earth-part1-wikidata How to describe a place on Earth using text? Part 1: Wikidata] by Noé Flandre * Papers: [https://www.ebsco.com/articles/arts-and-entertainment/7162dc3c-7d03-51bb-a950-30de681bb95e/cultural-information-bubbles-a-new-approach-for-automatic-ethical-evaluation-of-digital-artwork-collections-based-on-wikidata Cultural information bubbles: A new approach for automatic ethical evaluation of digital artwork collections based on Wikidata] by M. Zhitomirsky-Geffet and S. Minster, (2026). ''' Tool of the week ''' *[https://ranker.toolforge.org This tool lets you edit the rank of multiple statements at once.] ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [[wmau:Partner_Projects_2026-2027|WM Australia is funding partner projects for 2026 - 2027]], for Australian organisations or individuals who want to build projects for open and free knowledge, including Wikidata. * Job Vacancies: [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/65367316/Interim-Engineering-Manager-Wikidata-for-Wikimedia-Projects-all-genders- (Interim) Engineering Manager / Wikidata for Wikimedia Projects] * [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnOtvIKyp5fGlAkqz8pYMdFxhtvaH9exlxmrQ8O3HtDIHM3A/viewform Survey: What content would you like to see on the Wikidata Social media channels?] - only want to hear about Wikidata events or news, would like to see more use-cases of Wikidata, or perhaps you'd like more beginner or advanced Wikidata tutorials? Let us know in this short survey. * We are setting up to apply for recognition of a new Wikimedia user group, '''Wikimedians for Data Organization and Quality'''. The group's goal will be to improve the organization and quality of data, particularly structured data, in Wikimedia projects. You can see more details in [https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_Organization_and_Quality the group's home page] and, if you wish, you can contribute to the discussion in its talk page. We invite you to be a part of this proposed user group by adding your Wikimedia signature to the Interested Parties section of the group's page. <br />Ege Atacan Doğan and Peter Patel-Schneider ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14788|located at a height]] (<nowiki>a property intended to indicate the height of any objects from the ground</nowiki>) ***[[:d:Property:P14789|contributed to narrative universe]] (<nowiki>narrative universe that a person contributed to</nowiki>) ***[[:d:Property:P14792|‎name type]] (<nowiki>type of noun or name the sense is</nowiki>) ***[[:d:Property:P14796|introduced to]] (<nowiki>region outside the natural range of a taxon into which it was introduced through direct or indirect human activity</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14767|d anime store Work ID]], [[:d:Property:P14768|d anime store Person ID]], [[:d:Property:P14769|Crank-in! drama ID]], [[:d:Property:P14770|Crank-in! animation ID]], [[:d:Property:P14771|Crank-in! person ID]], [[:d:Property:P14772|‎STAPI Book ID]], [[:d:Property:P14773|‎STAPI Episode ID]], [[:d:Property:P14774|‎STAPI Performer ID]], [[:d:Property:P14775|‎Qidian Author ID]], [[:d:Property:P14776|Crank-in! movie ID]], [[:d:Property:P14777|‎DBNL chamber of rhetoric ID]], [[:d:Property:P14778|‎Criticker Film ID]], [[:d:Property:P14779|Lulu spotlight ID]], [[:d:Property:P14780|German Maritime Museum Ship ID]], [[:d:Property:P14781|Rakuten TV adult maker ID]], [[:d:Property:P14782|izohli.uz word ID]], [[:d:Property:P14783|Ciel d'oc publication ID]], [[:d:Property:P14784|Lift-World lift ID]], [[:d:Property:P14785|‎STAPI Comics ID]], [[:d:Property:P14786|Qidian Book ID]], [[:d:Property:P14787|National Palace Museum Digital Archive ID]], [[:d:Property:P14790|DMM maker ID]], [[:d:Property:P14791|Registry of Type Design ID]], [[:d:Property:P14793|‎Fediverse address]], [[:d:Property:P14794|Information Commissioner's Office registration reference]], [[:d:Property:P14795|‎WorldFootball.net ID (new)]], [[:d:Property:P14797|Sofia monuments register ID]], [[:d:Property:P14798|Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID]], [[:d:Property:P14799|Ariana Museum ID]], [[:d:Property:P14800|RIdIM ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/school of martial arts|school of martial arts]] (<nowiki>school or style of martial arts this person studied</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/has official Italian government website|has official Italian government website]] (<nowiki>tems that the item has an official website operated by or belonging to the Government of Italy</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Infraestructuras de Portugal ID|Infraestructuras de Portugal ID]] (<nowiki>station code Infraestruturas de Portugal</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria perfumer ID|Silloria perfumer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria notes ID|Silloria notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Beer Advocate beer style ID|Beer Advocate beer style ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BBFC release ID|BBFC release ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifier for a person in norwegian polar history|Identifier for a person in norwegian polar history]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmová databáze seriál ID|Filmová databáze seriál ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Serbo-Croatian Literary Language entry ID|Serbo-Croatian Literary Language entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/dbv member slug|dbv member slug]], [[:d:Wikidata:Property proposal/idw member ID|idw member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sky programme ID|Sky programme ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/immaterieelerfgoed.be ID|immaterieelerfgoed.be ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Geoshape Repository ID|Geoshape Repository ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FIBA.basketball event ID|FIBA.basketball event ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SEASLUG.WORLD species ID|SEASLUG.WORLD species ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria brands ID|Silloria brands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du COMDT|Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du COMDT]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Paraulas en òc|Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Paraulas en òc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Trobasons|Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Trobasons]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinolights Parson ID|Kinolights Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinolights Work ID|Kinolights Work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un ouvrage dans le catalogue du CREDD'O|Identifiant d'un ouvrage dans le catalogue du CREDD'O]], [[:d:Wikidata:Property proposal/parliament.uk constituency ID|parliament.uk constituency ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Europeans In East Africa ID|Europeans In East Africa ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID|Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Judoresults judoka ID|Judoresults judoka ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria perfumes ID|Silloria perfumes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base perfumes ID|Scent Base perfumes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IMCDB work ID|IMCDB work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificador de sardana de somarxiu.cat|identificador de sardana de somarxiu.cat]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Xcity maker ID|Xcity maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CrashPad Series performer ID|CrashPad Series performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PinkLabel.TV performer ID|PinkLabel.TV performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Seiyu Grand Prix Person ID|Seiyu Grand Prix Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack Person ID|animehack Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack Program ID|animehack Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack movie ID|animehack movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/XBIZ.com topic ID|XBIZ.com topic ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: **[https://w.wiki/TYra roughly ~4.000 massacres reported in Wikidata] **[https://w.wiki/TXBP Passports cover that have at least 4 languages] ** [https://w.wiki/TZjc Landkreis Reutlingen Items missing a picture, displayed on a map] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_Kühn-20260815083000-Windharp-20260812063800|source]]) ** [https://w.wiki/TZjt Radio stations in Virginia, USA, plotted on a map] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_Kühn-20260809204600-Bluerasberry-20260803150500|source]]) * Schema examples: [[d:EntitySchema:E528|(E528) Space Telescope, instrument in outer space for observing distant space objects]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Côte_d'Ivoire/Tabs|Project Côte d'Ivoire]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Indonesia/Kegiatan/Datathon/Arsip/2026|Project Indonesia: Hari Domain Public International Datathon 2026]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Immigration_and_Visas|Project Immigration and Visas]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_University_of_North_Carolina_at_Chapel_Hill_EMCO|Project University of North Carolina at Chapel Hill EMC0]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Recent_deaths|Recent deaths (this report can help for updating Wikipedia articles]] ''' Development ''' * Query Service: We started preparing the constraint checks for the migration from Blazegraph to QLever. * Page load times: We looked into unnecessarily loaded modules related to the Wikidata Bridge to see if we can remove them and speed up page load times. * Wikipedia and co: ** We worked with English Wikipedia to optimize the CiteQ module code to generate less usage tracking for "Anonymous". ** We checked a variety of Mediawiki areas where Parsoid deprecation may lead to breakages.* * Sustainability: We are planning to migrate the usage tracking data to the X1 extension cluster. We are checking which queries involving entity usage will need re-writing or updating. * REST API: We finished adding support for getting a full Lexeme and started work on creating Lexemes. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Seychelles|Seychelles]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:40, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30921730 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #746 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-08-24. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#745]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: [[m:Event:Wikidata Lab XLVIII|Wikidata Lab XLVIII: Outreach Dashboard]], August 27, at 15:30 UTC. Come see and discuss new Wikidata functionalities of the Outreach Dashboard! ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: [https://diff.wikimedia.org/2026/08/20/finishing-outreachy-with-wikidata-support-for-wikiscore/ Finishing Outreachy with Wikidata support for Wikiscore] by ACorrea WMB and AnaMRRuiz * Papers: [https://zenodo.org/records/21032521 Climate Knowledge Graph (ClimateKG)] - A partnership project to make a knowledge graph of the 10,000 page Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) Sixth Assessment Report. ''' Tool of the week ''' *[https://lex-olympia.toolforge.org Lex-Olympia] — A new tool for improving Wikidata Lexemes. Try it out and share your feedback with the developer and community. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Research study: AI tools for content verifiability on Wikidata. Researchers from King's College London are inviting Wikidata editors (especially those working on health or GLAM/cultural heritage content) to participate in a two-stage study (1-hour interview + 2-hour workshop) exploring how AI tools can support content verifiability. Participants receive compensation via Love2Shop vouchers. Sign up [https://qualtrics.kcl.ac.uk/jfe/form/SV_brAn2DKOrDz0fum here] (Qualtrics form). ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: none ** External identifiers: [[:d:Property:P14801|‎BBFC release ID]], [[:d:Property:P14802|Silloria brands ID]], [[:d:Property:P14804|Silloria notes ID]], [[:d:Property:P14805|Silloria perfumer ID]], [[:d:Property:P14806|Kinolights person ID]], [[:d:Property:P14808|Kinolights work ID]], [[:d:Property:P14809|‎BeerAdvocate beer style ID]], [[:d:Property:P14810|‎immaterieelerfgoed.be ID]], [[:d:Property:P14811|idw member ID]], [[:d:Property:P14812|Geoshape Repository municipality ID]], [[:d:Property:P14813|Filmová databáze seriál ID]], [[:d:Property:P14814|FIBA.basketball event ID]], [[:d:Property:P14815|dbv member slug]], [[:d:Property:P14816|Silloria perfumes ID]], [[:d:Property:P14817|SEASLUG.WORLD species ID]], [[:d:Property:P14818|parliament.uk constituency ID]], [[:d:Property:P14819|‎Judoresults judoka ID]], [[:d:Property:P14820|‎Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID]], [[:d:Property:P14821|IMCDB work ID]], [[:d:Property:P14822|Norwegian polarhistory ID]], [[:d:Property:P14824|CREDD'O catalog ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/substance control status|substance control status]] (<nowiki>control regime a substance is placed under in a jurisdiction or by an international treaty — schedule, class, or explicitly uncontrolled; qualify with "applies to jurisdiction" (P1001) and start/end time</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Bibcode access status|Bibcode access status]] (<nowiki>Indicator of the access statement for a document on Bibcode</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/wowKorea Parson ID|wowKorea Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/wowKorea Work ID|wowKorea Work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TOWER RECORDS ONLINE artist ID|TOWER RECORDS ONLINE artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Antarctic Protected Areas database ID|Antarctic Protected Areas database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WikiPepper pepper ID|WikiPepper pepper ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID|Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NAKED(X-DIABLO) actress ID|NAKED(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo ID|Weibo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Umamusume Wiki article ID|Umamusume Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du CREDD'O|Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du CREDD'O]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian NAPR identification number|Georgian NAPR identification number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Companyinfo.ge corporation ID|Companyinfo.ge corporation ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/T&F NCAAdb athlete ID|T&F NCAAdb athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UkrBIN ID|UkrBIN ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier|Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples:[https://w.wiki/Tc4r Railway stations map in the two Koreas] ''' Development ''' * REST API: We are continuing the work on making it possible to create a Lexeme and will then move on to adding statements to Lexemes. * GraphQL: We are working on moving the Item search from cirrussearch to mariadb to be able to add more functionality. * Newcomer homepage: We are updating the text to move it away from some Wikipedia-specific phrases (e.g. articles) * Mobile editing: We worked on not showing edit links on old revisions and diffs since those can not be edited. * Page load times: We continued looking into unnecessarily loaded modules related to the Wikidata Bridge to see if we can remove them and speed up page load times. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:32, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #747 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-08-31. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#746]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/INAPerson 1|INAPerson 1]] - '''Task/s:''' Create Wikidata pages entries for mostly French journalists, using INA (French National Audiovisual Institute) catalogue as reference. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DifoolBot 9|DifoolBot 9]] - '''Task/s:''' (1) Fix [[Property:P214|VIAF cluster ID <small>(P214)</small>]] statements deprecated for [[Q14946528|conflation <small>(Q14946528)</small>]] once VIAF has split the cluster. (2) Deprecate VIAF ID values that VIAF has since redirected or abandoned, and add the redirect target if it is not already on another Wikidata item. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Openpep|Openpep]] - '''Task/s:''' Maintenance of Politically Exposed Person (PEP) data on Wikidata for Thai government officials. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DutchFixer|DutchFixer]] - '''Task/s:''' Reformat Dutch verb forms that are listed as [[Q1994301|past tense <small>(Q1994301)</small>]], [[Q814722|participle <small>(Q814722)</small>]] to simply use [[Q12717679|past participle <small>(Q12717679)</small>]] * Closed request for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DL2204bot 4|DL2204bot 4]] - Closed as ''Approved'' **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Yirbot|Yirbot]] - Closed as ''Approved'' **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/RupumpedBot|RupumpedBot]] - Closed as ''Approved'' * Survey: The [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScv4BEQqn-sSsJNvIFCRgMDpr_K59Y0UjdXx5rO8MzAs4CRjw/viewform OpenRefine 2026 User Survey] is open. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** WikidataCon 2027 will be hosted in Istanbul, Türkiye from 29 to 31 October 2027, in partnership with the Wikimedians of Turkic Languages User Group. The dates mark Wikidata's 15th birthday. More details to follow. ** Wikidata Query Service Days, October 17-23: The next online event by Wikimedia Deutschland will be about the migration from Blazegraph to QLever. Learn what's changing, try the new system, and get help rewriting your queries. [[Event:Query Service Days 2026|Register now]]! ** Next LD4 Wikidata Affinity Group session – 1 September 2026: Adélie Ranville will present how Wikidata can support literature reviews. [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/Wikidata_for_literature_review|Event page]] — 16:00 UTC / 6pm CEST. ** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #92 Sep. 7 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]]. * Looking ahead: [[w:Event:Wikidata_Day_NYC_2026|Wikidata Day in New York City 2026]] - hosted by the [[w:Pratt_Institute_School_of_Information|Pratt Institute School of Information]] on October 30, 19:00 - 23:00 CEST. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [[Diffblog:beyond-wikipedia-a-technical-workshop-introducing-moroccan-teachers-to-wikidata-and-the-wikimedia-technical-ecosystem|Beyond Wikipedia: A Technical Workshop Introducing Moroccan Teachers to Wikidata and the Wikimedia Technical Ecosystem]] ** [[Diffblog:wiki-oto-2026-a-new-collaboration-to-make-african-women-more-visible|Wiki OTO 2026: A new collaboration to make African women more visible]] ** [[Diffblog:six-months-of-building-leaders-bridging-knowledge-gaps-and-strengthening-community-by-africa-wiki-women|Six Months of Building Leaders, Bridging Knowledge Gaps, and Strengthening Community by Africa Wiki Women]] ** [https://casrai.org/guides/wikidata-qid-pid-hub-research-entities Wikidata as a PID Hub for Research Entities: QIDs Alongside ORCID, ROR, and ISNI] - by CASRAI, a community-maintained open vocabulary for research administration project. * Videos: ** [https://youtube.com/watch?v=a2qV2wHPE_s&pp=iggCQAE%3D&ra=m Wikidata Lab XLVIII: Outreach Dashboard], WM Brasil and EduWiki present Wikidata functionalities on the dashboard, including some new things coming. ** [https://youtube.com/watch?v=D3Gb1079BB4&pp=iggCQAE%3D&ra=m WikiTree How-To: BEE Extension for Wikidata] - WikiTree is a family-tree generator and now includes a Wikidata-powered extension that will help surface notables for inclusion. ** [https://youtube.com/watch?v=Gz2-R-eBedk&pp=iggCQAE%3D&ra=m LIVE Wikidata editing #125] ** [https://www.youtube.com/watch?v=aK2bTdHhV8s Wikidata plug-in for ArchivesSpace] ''' Tool of the week ''' * [https://wikidata-timetrail.toolforge.org/Wikidata Timetrail] is a tool by Nahom Araya it visualizes the movement of Wikidata items over time by mapping their associated events and locations. Enter an Item ID/Name and select a supported property from the dropdown list to fetch a timetrail. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * The Wikimedia Deutschland software [[d:Wikidata:Linked Open Data development plan|development plan]] has been updated to include activity estimates for the third quarter (Q3). * The Wikidata development team is proposing a redesign of [[d:Special:NewItem|Special:NewItem]] with a warning banner and conflict-of-interest checkbox to reduce the increase in promotional editing. We need your feedback on the wording and designs. Head over to [[d:Wikidata:Reducing promotional editing|Wikidata:Reducing promotional editing]] and share your thoughts on the talk page by 15 September. * Due to an increase of non-notable item creation, and their subsequent request for deletion (and undeletion), a new page has been created. [[d:Wikidata:Requests_for_new_items|Requests for new items]] exists for those who are unsure if their item idea is notable enough, or have a conflict of interest. The Wikidata Community can help by reviewing requests and offering advice. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14834|substance control status]] (<nowiki>control regime a substance is placed under in a jurisdiction or by an international treaty — schedule, class, or explicitly uncontrolled; qualify with "applies to jurisdiction" (P1001) and start/end time</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14825|animehack program ID]], [[:d:Property:P14826|animehack movie ID]], [[:d:Property:P14827|animehack person ID]], [[:d:Property:P14828|Xcity maker ID]], [[:d:Property:P14829|XBIZ.com topic ID]], [[:d:Property:P14830|WikiPepper pepper ID]], [[:d:Property:P14831|Seiyu Grand Prix person ID]], [[:d:Property:P14832|PinkLabel.TV performer ID]], [[:d:Property:P14833|‎Antarctic Protected Areas database ID]], [[:d:Property:P14835|Infraestructuras de Portugal ID]], [[:d:Property:P14836|‎Umamusume Wiki article ID]], [[:d:Property:P14837|Tower Records Online artist ID]], [[:d:Property:P14838|‎Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID]], [[:d:Property:P14839|SOMARXIU.CAT sardana ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Texas Legislators: Past & Present ID|Texas Legislators: Past & Present ID]] (<nowiki>identifier for a legislator on the Legislative Reference Library of Texas website</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/file page start and file page end|file page start and file page end]] (<nowiki>indicate a page number of a pdf file, if multiple pages is involved</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Clubhouse|Clubhouse]] (<nowiki>A proposal to denote the buildings occupied by members clubs. This can be useful when the clubs change clubhouse or merge or cease to exist.</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/LPF rating|LPF rating]] (<nowiki>film and media rating in Malaysia by the Film Censorship Board</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/phonetic synthesis method|phonetic synthesis method]] (<nowiki>phonetic synthesis method used to process the recorded voice from a human source to build a voice bank</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans le Mémorial du clergé (1914-1918)|Identifiant dans le Mémorial du clergé (1914-1918)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/sgpbusiness.com ID|sgpbusiness.com ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Redalyc author ID|Redalyc author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage glossary ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage glossary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Natural Heritage taxon ID|Brussels Inventory of Natural Heritage taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Movable Heritage designer ID|Inventory of Movable Heritage designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage object type ID|Brussels Inventory of Movable Heritage object type ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage material ID|Brussels Inventory of Movable Heritage material ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage technique ID|Brussels Inventory of Movable Heritage technique ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lunarstorm person ID|Lunarstorm person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/World Athletics competition ID|World Athletics competition ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archive in Baden-Württemberg ID|Archive in Baden-Württemberg ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Arcinsys Niedersachsen/Bremen ID|Arcinsys Niedersachsen/Bremen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Arcinsys Hessen ID|Arcinsys Hessen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sharjah Dictionary word ID|Sharjah Dictionary word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GenWiki|GenWiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stereo Ve Mono release ID|Stereo Ve Mono release ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kudos author ID|Kudos author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stiftungsarchive ID|Stiftungsarchive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archivportal Thüringen ID|Archivportal Thüringen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/findbuch.net subdomain|findbuch.net subdomain]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Onderwijstermen Taalunie ID|Onderwijstermen Taalunie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology function ID|Allotrope Foundation Ontology function ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology process ID|Allotrope Foundation Ontology process ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology quality ID|Allotrope Foundation Ontology quality ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology role ID|Allotrope Foundation Ontology role ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology result ID|Allotrope Foundation Ontology result ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant de l'annuaire Drag France|Identifiant de l'annuaire Drag France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Statistics Finland Concept Database ID|Statistics Finland Concept Database ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: ** [https://w.wiki/T$Ys Items with a P275 value (''copyright licence'')] - [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_K%C3%BChn-20260825102100-Janhrach-20260825093200|(source)]] ** [https://w.wiki/TfC$ English adverbs missing a P5238 (''combines lexemes'') value] - [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Piecesofuk-20260820075100-English_adverbs_missing_P5238|(source)]] * Schema examples: [[d:EntitySchema:E311|English adverb (E311)]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Organized_Labour|Project Organized Labour]], a companion Project to [[w:Wikipedia:WikiProject_Organized_Labour|Wikipedia's WikiProject]], it is established to expand articles and items, properties and ontologies for collective bargaining/organised labour and trade union practices. ** [[d:Wikidata:WikiProject_chublets-software|Project Chublets Software]] * WikiProject Highlights: Project Ontology added subpages for [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/CCO|CC0]], [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/DOLCE|DOLCE]] and [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/BFO/Class_Order|BFO Class order]]. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Deaths_at_Wikipedia|Deaths at Wikipedia]] - This report collects items missing a [[d:Property:P570|P570 ''(date of death)'']] but they do feature in a Wikipedia 'Recent Deaths' article. ''' Development ''' * Query Service: We have continued adapting the Constraints system for the migration from Blazegraph to QLever. * Wikidata integration in the Wikimedia projects: ** We are investigating how to treat watchlist and recent changes entries from Wikidata that are about adding, changing or removing a sitelink. These seem to be category of Wikidata changes not everyone is interested in and a candidate for filtering. ** We looked into how to make the process of adding Wikidata support for a newly created Wikimedia projects less manual for the team and did a proof of concept for automating some of the database operations. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Tunisia|Tunisia]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:22, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #748 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-09-07. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#747]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/HsfBot|HsfBot]] - '''Task/s:''' Mostly add missing Indonesian Wikipedia sitelinks to Wikidata items for taxonomy templates created by HsfBot on idwiki. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/CrossrefIDsBot|CrossrefIDsBot]] - '''Task/s:''' Adding Crossref ID, DOI, Print ISSN, and Online ISSN from Crossref dataset where they are missing in Wikidata. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/CatmapperBot|CatmapperBot]] - '''Task/s:''' Add [[Property:P14249|SocioMap ID]] statements for reviewed SocioMap category mappings, and provisionally add [[Property:P2888|exact match]] URLs for reviewed ArchaMap category mappings until Wikidata approves an ArchaMap-specific identifier property. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/BenchfolkBot|BenchfolkBot]] - '''Task/s:''' Add or correct sourced statements on existing items after explicit human approval. * New request for comments: ** [[d:Wikidata:Requests for comment/Request for comments: in country of citizenship (P27), to remove class political territorial entity (Q1048835) as a valid value-type constraint (Q21510865)|Class Q1048835 as a not valid value-type constraint]] - To remove an incorrect value for {{Q|Q21510865}} for [[d:Property:P27|P27 <small>''(country of citizenship)''</small>]] ** [[d:Wikidata:Project_chat#c-Qbli2mHd-20260906142300-Anything_goes_for_P18?|Project chat: What images are appropriate for P18?]] - a lengthy discussion about quality control and what is acceptable for a [[d:Property:P18|P18 <small>''(image)''</small>]] value. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: [https://www.sanchoelsabio.eus/en/actividades/taller-abierto-documentando-las-biografias-del-patrimonio-cultural-vasco-en-wikipedia-y-wikidata-22092026/ac-57/ Open Workshop: Connecting Basque heritage authors (Persons and entities) in Wikipedia and Wikidata] - 22 September - 09:00 - 11:30 CEST. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: What Does a Wikidata-Powered Abstract Wikipedia Article Look Like? (Links: [https://jsamwrites.substack.com/p/what-does-a-wikidata-powered-abstract Substack] and [https://jsamwrites.medium.com/what-does-a-wikidata-powered-abstract-wikipedia-article-look-like-91c071859780 Medium]) * Papers: Bemme, J., & Winkler, A. (2026). Mehr Edits wagen? Virtuelle Ausstellungen erschließen mit Wikidata und Commons. LIBREAS. Library Ideas, (48). https://doi.org/10.18452/37905 / https://libreas.eu/ausgabe48/bemme/ ''' Tool of the week ''' * [https://tabernacle.toolforge.org/#/tab Tabernacle] is a tool by [[User: Magnus Manske]] it generates a table of Wikidata items and statements. Allows for quick addition of some types via WiDaR. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * The 10th issue of the [[Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|Wikidata Platform Newsletter]] is out. Also remember to join the [[Event:Blazegraph Migration Office Hours - Sept 2026|next Blazegraph Migration Office Hour]], that will take place [https://zonestamp.toolforge.org/1788883200 Tuesday, 8th September 2026 at 16:00 UTC] * [https://thecastlemap.com/ The Castle Map] - every Castle, Fortress and Palace recorded on Wikidata, on a map. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: none ** External identifiers: [[:d:Property:P14840|CREDDO author ID]], [[:d:Property:P14841|‎World Athletics competition ID]], [[:d:Property:P14842|Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier]], [[:d:Property:P14843|T&F NCAAdb athlete ID]], [[:d:Property:P14844|COMDT author ID]], [[:d:Property:P14845|Clergy Memorial (1914-1918) ID]], [[:d:Property:P14846|‎Texas Legislators: Past & Present ID]], [[:d:Property:P14847|Stiftungsarchive ID]], [[:d:Property:P14848|Redalyc author ID]], [[:d:Property:P14849|Kudos author ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Pokémon Ability|Pokémon Ability]] (<nowiki>Pokémon Ability assigned to this Pokémon species or form in games of the Pokémon series</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Collective bargaining coverage|Collective bargaining coverage]] (<nowiki>Percentage of workers covered by collective agreement coverage. This is distinct from union membership rate, because non-union members can also be covered, for example France has 7% union density but 98% collective bargaining coverage.</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/encompasses|encompasses]] (<nowiki>specific entity this placeholder item may represent when the exact one is unknown</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/marionetteist|marionetteist]] (<nowiki>Person who manipulates a marionette in real time to create the illusion of life.</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/has expression of concern|has expression of concern]] (<nowiki>(article) has an expression of concern (expression of concern notice)</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Common Core Ontologies concept ID|Common Core Ontologies concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AbeBooks author ID|AbeBooks author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DEHIO digital Deutschland Bauwerk ID|DEHIO digital Deutschland Bauwerk ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VocaDB tag ID|VocaDB tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CCLI song ID|CCLI song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LIDO concept ID|LIDO concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Telegraph topic ID|The Telegraph topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BLL-Ontology concept ID|BLL-Ontology concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GOLD linguistic concept ID|GOLD linguistic concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISBNdb author ID|ISBNdb author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookWyrm author ID|BookWyrm author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookWyrm book ID|BookWyrm book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/China Railway station telegraph code|China Railway station telegraph code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Darija.io ID|Darija.io ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Vietnamese Administrative Unit Codes|Vietnamese Administrative Unit Codes]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Officials of Nazi Reich Ministries ID|Officials of Nazi Reich Ministries ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fandom.com universe page|Fandom.com universe page]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KennisWest ID|KennisWest ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du Centre Delavouët|identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du Centre Delavouët]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Phenotype and Trait Ontology ID|Phenotype and Trait Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Governors’ Association ID|National Governors’ Association ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Numista engraver or designer ID|Numista engraver or designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of Alabama ID (new schema)|Encyclopedia of Alabama ID (new schema)]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/UGCJ UNESCO Heritage sites 100km or less from the centre of the Meditrranean Sea] [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_K%C3%BChn-20260907113600-Ecritures-20260906215500|(source)]] * Schema examples: [[d:EntitySchema:E213|spaceport]] (E213): schema for [[d:Q194188|spaceport ''<small>(Q194188)</small>'']] locations, used to launch and receive spacecraft. * WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Medicine/Knee_Arthroplasty|Project Medicine / Knee Arthroplasty]] - a comprehensive subpage to model the techniques and procedures for knee-related surgery. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Same_humans/Occupations_(1–50)|Same Humans/List by Occupations]] - this report presents possible human duplicates by comparing name and birth/death dates. They can be reviewed and flagged for merging and/or deletion. ''' Development ''' * Sustainability: ** We are looking into improvements to caching for Property labels ([[phab:T434204]]) ** We are continuing to prepare the move of the entity_usage table to the extension database cluster. Moving the tables is tentatively scheduled to begin after 24. September. ([[phab:T427472]]) * Newcomer homepage: We are working on making the [[d:Special:Homepage|Newcomer Homepage]] show labels for Items instead of just the ID ([[phab:T429345]]) * Wikidata changes in Watchlist and Recent changes of Wikipedia and co: We are deciding how filtering will look for hiding language link changes on wikis where the sitelink has not changed ([[phab:T435904]]) * REST API: We are continuing to expand the support for Lexemes in the API, specifically creating a Lexeme, adding a statement to a Lexeme and adding a Form to a Lexeme [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Tunisia|Tunisia]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:03, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #749 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-09-14. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#748]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Open request for adminship: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Chrisahn|Chrisahn]] **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Amitie 10g|Amitie 10g]] :<small>Both RfPs are scheduled to end after 17 September 2026 21:56 (UTC)</small> * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/William Avery Bot 15|William Avery Bot 15]] - '''Task/s:''' Automatically update [[Wikidata:Administrators by language]], as requested at [[Wikidata:Bot requests#Request to automatically update Wikidata:Administrators by language (2026-08-04)]] * Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/CrossrefIDsBot|CrossrefIDsBot]] - Closed as Approved * New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Request_for_comments:_in_country_of_citizenship_(P27),_to_remove_class_political_territorial_entity_(Q1048835)_as_a_valid_value-type_constraint_(Q21510865)|Should class ''political territorial entity <small>(Q1048835)</small>'' as a valid ''value-type constraint <small>(Q21510865)</small>'' be removed from ''country of citizenship <small>(P27)</small>'' ?]] ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #93 Oct. 5 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]]. ** Next Linked Data for Libraries [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group LD4 Wikidata Affinity Group] session: Tuesday, September 15, 2026 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST ([https://zonestamp.toolforge.org/1789488000 Time zone converter]). Adélie Ranville demonstrates useful tools around bibliographic data and citations in Wikidata, Wikipedia and Wikiversity, including Zotero, Cita, and Tabernacle.::Event page: [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/Wikidata_for_literature_review|WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/'''Wikidata for literature review''']] * '''[[d:Wikidata:Fourteenth_Birthday|Wikidata's 14th Birthday]] is approaching!''' Join us October 29 for a Birthday call. ** [[d:Special:RegisterForEvent/3536|Register]] to receive updates and news ** [[d:Wikidata:Fourteenth_Birthday/Run_an_event|Run a local event]] or [[d:Wikidata:Fourteenth_Birthday/Calendar|find events]] to join near you. ** Join the [[d:Event:Wikidata_Fourteenth_Birthday/Presents_%26_messages_call|Birthday Call]] and see what Presents and Messages will be shared. * WikiCon (Regensburg) 2026 - the conference dedicated to the German-speaking Wikipedia and sister projects communities, is taking place from 18 - 20 September. The sessions involving Wikidata: [[:de:Wikipedia:WikiCon_2026/Programm/Wikidata_–_9_Jahre_danach|Wikidata - 9 Years later]], [[:de:Wikipedia:WikiCon_2026/Programm/Quellen_in_Wikidata_eingeben|Enter sources in Wikidata]], [[:de:Wikipedia:WikiCon_2026/Programm/Unkompliziert_Wikidata_erkunden_(usefulQueries)|Easily explore Wikidata (UsefulQueries)]], and [[:de:Wikipedia:WikiCon_2026/Programm/WikiProjekt_Stolpersteine_goes_Wikidata|WikiProject Stolpersteine goes Wikidata]]. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://medium.com/@javierzomeo/how-i-inferred-the-family-relationships-of-nearly-one-million-people-from-wikidata-99724fd966fb Medium: How I inferred the family relationships of nearly 1 million people, from Wikidata] ** (Deutsch) [https://www.wikimedia.de/wp-content/uploads/2026/09/Wikidata_in_Museen_Archiven_und_Bibliotheken.pdf Wikidata in Museen, Archiven und Bibliotheken (PDF)] * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=in3M5o_CMKM Live Wikidata Editing #126] ** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=i4eS1tcQzYE Workshop: Digital Humanities Methodologies Applied to Research] ** [https://www.youtube.com/watch?v=B9-MDvkO2Ow Sep 2026 Community Call: International Image Interoperability Framework (IIIF) & Wikimedia] - can IIIF be integrated with Wikimedia platforms, or as a Wikibase instance? ** [https://m.youtube.com/watch?v=5lxvetWlGqQ&pp=iggCQAE%3D&ra=m 16 Days of Activism Against Gender-Based Violence Campaign Launch 2026 using Wikidata] ''' Tool of the week ''' * [https://lex-olympia.toolforge.org/ Lex-Olympia] is a tool by [[User: Luca.favorido]] it is an open, gamified challenge platform for exploring Wikidata lexemes, born as a successor to the now-unmaintained Lexeme Challenge tool. Players test their language knowledge by matching audio, hyphenations, and concepts to lexemes, competing via scores and a weekly leaderboard. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * WM Turkic languages user group ([https://www.instagram.com/p/Dc__Z8OxISH/ instagram post]): official co-hosts of WikidataCon 2027; Istanbul, Türkiye, in collaboration with Üsküdar University. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14867|phonetic synthesis method]] (<nowiki>phonetic synthesis method used to process the recorded voice from a human source to build a voice bank</nowiki>) ***[[:d:Property:P14869|‎LPF rating]] (<nowiki>film and media rating in Malaysia by the Film Censorship Board</nowiki>) ***[[:d:Property:P14875|‎Collective bargaining coverage]] (<nowiki>Percentage of workers covered by collective agreement coverage. This is distinct from union membership rate, because non-union members can also be covered, for example France has 7% union density but 98% collective bargaining coverage.</nowiki>) ***[[:d:Property:P14881|has Pokémon Ability]] (<nowiki>Pokémon Ability assigned to this Pokémon species or form in games of the Pokémon series</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14850|‎Allotrope Foundation Ontology function ID]], [[:d:Property:P14851|‎Allotrope Foundation Ontology process ID]], [[:d:Property:P14852|‎Allotrope Foundation Ontology quality ID]], [[:d:Property:P14853|‎Allotrope Foundation Ontology result ID]], [[:d:Property:P14854|‎Allotrope Foundation Ontology role ID]], [[:d:Property:P14855|Arcinsys Hessen ID]], [[:d:Property:P14856|Arcinsys Niedersachsen/Bremen ID]], [[:d:Property:P14858|Archivportal Thüringen ID]], [[:d:Property:P14860|Baden-Württemberg archives ID]], [[:d:Property:P14861|BookWyrm author ID]], [[:d:Property:P14862|BookWyrm book ID]], [[:d:Property:P14863|VocaDB tag ID]], [[:d:Property:P14864|Statistics Finland Concept Database ID]], [[:d:Property:P14866|sgpbusiness.com ID]], [[:d:Property:P14868|‎LIDO concept ID]], [[:d:Property:P14870|‎Common Core Ontologies concept ID]], [[:d:Property:P14871|GenWiki article ID]], [[:d:Property:P14872|findbuch ID]], [[:d:Property:P14873|Darija.io ID]], [[:d:Property:P14874|‎China Railway telegraph code]], [[:d:Property:P14876|‎Sharjah Dictionary word ID]], [[:d:Property:P14877|CCLI song ID]], [[:d:Property:P14878|‎DEHIO digital Deutschland Bauwerk ID]], [[:d:Property:P14879|Vietnamese administrative unit code]], [[:d:Property:P14880|UkrBIN ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/stylized representation|stylized representation]] (<nowiki>stylized visual representation of the subject</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Former country|Former country]] (<nowiki>Historical country that was in force at the time of this event/object or in the past</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/North Dakota Legislative Assembly biography ID|North Dakota Legislative Assembly biography ID]] (<nowiki>identifier for a biography at the North Dakota Legislative Assembly</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Wyoming Legislator Database ID|Wyoming Legislator Database ID]] (<nowiki>identifier for a biography in the Wyoming Legislator Database</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/European Legislation Identifier|European Legislation Identifier]] (<nowiki>EU legislation identifier for documents published by the EU, its member states and other (non-EU) countries</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Visa requirement|Visa requirement]] (<nowiki>Requirement for a non-citizen to enter a country</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/FilmBaze people ID|FilmBaze people ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EHRI Institution ID|EHRI Institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Climate Policy Radar Topics|Climate Policy Radar Topics]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SEASLUG.WORLD taxon ID|SEASLUG.WORLD taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Verenigingsloket vCode|Verenigingsloket vCode]], [[:d:Wikidata:Property proposal/StoryGraph book ID|StoryGraph book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/China Railway Pinyin code|China Railway Pinyin code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ZFIN person ID|ZFIN person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BallotReady person ID|BallotReady person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Film Archive of Japan ID|National Film Archive of Japan ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Baza osób polskich ID|Baza osób polskich ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mycelium entity ID|Mycelium entity ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant DDH|identifiant DDH]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Alberta Legislative Assembly member ID|Alberta Legislative Assembly member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Homeostasis imbalance process ontology|Homeostasis imbalance process ontology]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Damen-Basketball-Bundesliga (DBBL) Spieler ID|Damen-Basketball-Bundesliga (DBBL) Spieler ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Digital Momijiyama Bunko ID|Digital Momijiyama Bunko ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kunaicho Shoryobu Shuzo Kanseki Shuran ID|Kunaicho Shoryobu Shuzo Kanseki Shuran ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Union Catalogue Database of Japanese Texts ID|Union Catalogue Database of Japanese Texts ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Siwar entry ID|Siwar entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISDCF studio identifier|ISDCF studio identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISDCF facility identifier|ISDCF facility identifier]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/UGb4 Tram stops per network map] * Schema examples: [[d:EntitySchema:E133|adminstrative district in Turkey (E133)]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject Medicine/Knee Arthroplasty|WikiProject Medicine/Knee Arthroplasty]] maintains structured data for knee replacement on Wikidata, covering the procedure tree and the taxonomy of surgical techniques, with a literature layer of referenced scholarly articles. * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_LGBT/Duga|WikiProject LGBT / Duga]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Victims_of_National_Socialism/Data_Model|Project Victims of National Socialism / Data model]] ''' Development ''' * Query Service migration: We are adapting more of the example queries for QLever * Mobile editing: We are making minor adjustments in preparation for the rollout for everyone * Wikidata integration in Wikipedia and co: ** We are continuing to automate the connection of Wikidata to newly-created wikis, and replace the sites table with a Sitematrix lookup, which is more efficient ([[phab:T431093]]) ** We are continuing the research into how best to handle changes for language link updates in Recent changes and Watchlist, which are mostly considered not relevant for editors [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Tunisia|Tunisia]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:59, 14 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == തിരുത്തലുകൾ == [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%BF&diff=prev&oldid=4667171 വെള്ളൂന്നി], [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AE%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B4%B3%E0%B4%BE%E0%B4%82%E0%B4%AA%E0%B5%81%E0%B4%B1%E0%B4%82&diff=prev&oldid=4667170 മഞ്ഞളാംപുറം], [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%8A%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B5%BD&diff=prev&oldid=4667169 വട്ടപ്പൊയിൽ] തുടങ്ങിയ ലേഖനങ്ങളിൽ വരുത്തിയ ഈ തിരുത്തലുകൾ കണ്ടു. അവയിൽ നിന്നും നീക്കംചെയ്ത ഡാറ്റ എന്തുകൊണ്ടും [[ഗുരേ]], [[മാൻ, പഞ്ചാബ്]], [[കൗൻകെ]] തുടങ്ങിയ ലേഖനങ്ങളിൽ കാണുന്ന ഡാറ്റയേക്കാൾ മികവുറ്റതും ഉപയോഗപ്രദവും ആയിരുന്നു എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടുകൊണ്ട് ഈ വിഷയത്തിൽ കൂടുതൽ പറയാൻ സമയം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് പിൻ‌വാങ്ങുന്നു, നന്ദി, നമസ്കാരം [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 13:50, 16 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) == Wikidata weekly summary #750 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-09-21. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#749]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Kvazimodo|Kvazimodo]] :<small>RfP is scheduled to end after 26 September 2026 08:42 (UTC)</small> * Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator#Chrisahn|Chrisahn]] - voting has been closed. * New requests for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/BenchfolkBot|BenchfolkBot]] - '''Task/s:''' Add or correct sourced statements on existing items after explicit human approval. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/CatmapperBot|CatmapperBot]] - '''Task/s:''' Add [[Property:P14249|SocioMap ID]] statements for reviewed SocioMap category mappings, and provisionally add [[Property:P2888|exact match]] URLs for reviewed ArchaMap category mappings until Wikidata approves an ArchaMap-specific identifier property. * Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/HsfBot|HsfBot]] - Closed as Approved * New request for comments: [[d:Wikidata:Requests for comment/Add properties to the Deletion policy|Add properties to the Deletion policy]] - following a [[d:Wikidata:Project_chat#c-Amitie_10g-20260902214200-Should_identifier_properties_be_deleted_when_the_external_website_goes_offline?|Project Chat]] discussion, suggestions for an amendment to the policy are being discussed and your feedback is welcome. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[m:Open_Knowledge:_Wikimedia_%26_Research_in_the_CEE_Region/Registration_%26_scholarships|Open Knowledge Wikimedia Research in the CEE Region]], online participation to the Conference is still open, [[m:Open_Knowledge:_Wikimedia_%26_Research_in_the_CEE_Region/Registration_%26_scholarships|register here]]: 09 - 10 October. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Papers: ** [https://arxiv.org/abs/2609.20057 WiCleanData: Guaranteeing the Type Consistency of Wikidata by Taxonomy Refinement and Constraint Enforcement] by Peng et al., (2026). ** [https://www.researchgate.net/publication/414343459_The_Wikibase_Ecosystem_in_DH_and_GLAM The Wikibase Ecosystem in Digital Humanities and GLAM] by Lindemann et al., (2026). * Videos: (Swedish) [https://www.youtube.com/watch?v=u8clrj_3MG4 The SAT trail in OSM and Wikidata] by Magnus Sälgö. ''' Tool of the week ''' * [https://wikidata-todo.toolforge.org/cloudy_concept.php Concept cloud] - Shows language labels for Wikipedia links from a Wikidata item, and allows label editing. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Job vacancy: [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060261?gh_src=4n8hpqkx1us Software Engineer, Wikidata Platform] ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14885|Wyoming Legislator Database ID]] (<nowiki>identifier for a biography in the Wyoming Legislator Database</nowiki>) ***[[:d:Property:P14891|‎has expression of concern]] (<nowiki>(article) has an expression of concern (expression of concern notice)</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14882|National Governors’ Association ID]], [[:d:Property:P14883|Numista engraver or designer ID]], [[:d:Property:P14884|‎Phenotype and Trait Ontology ID]], [[:d:Property:P14886|‎ZFIN person ID]], [[:d:Property:P14887|Association Service Desk vCode]], [[:d:Property:P14888|Nazi Reich Ministries ID]], [[:d:Property:P14889|‎North Dakota Legislative Assembly biography ID]], [[:d:Property:P14890|KennisWest ID]], [[:d:Property:P14892|‎GOLD linguistic concept ID]], [[:d:Property:P14897|‎Alberta Legislative Assembly member ID]], [[:d:Property:P14900|EHRI Institution ID]], [[:d:Property:P14901|‎Encyclopedia of Alabama ID (new schema)]], [[:d:Property:P14902|National Film Archive of Japan ID]], [[:d:Property:P14903|‎Homeostasis imbalance process ontology]], [[:d:Property:P14904|DDH ID]], [[:d:Property:P14905|Economic Operators Registration and Identification number]], [[:d:Property:P14907|wowKorea work ID]], [[:d:Property:P14908|wowKorea Person ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/illustrator (character)|illustrator (character)]] (<nowiki>artist who illustrated the character</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/contribution URL|contribution URL]] (<nowiki>URL of a page explaining how to participate in or contribute to a project or organization</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Holy See cardinal biography ID|Holy See cardinal biography ID]] (<nowiki>identifier for a cardinal's biography at the website of the Holy See</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Atomic radius, covalent radius and van der Waals radius|Atomic radius, covalent radius and van der Waals radius]] (<nowiki>measured or calculated radius of an atom of a chemical element</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Register of British Slave Traders person ID|Register of British Slave Traders person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Tric Trac|Tric Trac]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PsychonautWiki article ID|PsychonautWiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hitchwiki article ID|Hitchwiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Raras disease ID|Raras disease ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Heritage Overlay Number|Heritage Overlay Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Techniques de l'Ingénieur author ID|Techniques de l'Ingénieur author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/nbsearch|nbsearch]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Indian Film History film ID|Indian Film History film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Indian Film History person ID|Indian Film History person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VideoGamesCritic game ID|VideoGamesCritic game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificador Eldoblatge d'actor original|identificador Eldoblatge d'actor original]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificador Eldoblatge d'actor de doblatge|identificador Eldoblatge d'actor de doblatge]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Schema examples: [[d:EntitySchema:E206|(E206) ''Stolperstein'']]: Stumbling blocks, commemorative plaques set into the ground for victims of Nazism. * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Taiwan/Wikidata_Cross-Domain_Forum|(Traditional Chinese) Project Taiwan: Wikidata Cross-Domain Forum]] * WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_3|Project Ontology: Course Offering 3]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Ivan_A._Krestinin/To_merge/Categories|Categories (to merge)]] - this list generated by User:Ivan A. Krestinin suggests potential duplicate categories. ''' Development ''' * [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Tunisia|Tunisia]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:09, 21 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=31043091 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #751 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-09-28. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#750]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/MamouriBot|MamouriBot]], '''Task/s:''' Add census demographics — population, male population, female population, and no. of households — to existing Iranian settlement items identified by ''[[d:Property:P1010|Iran statistics ID (P1010)]]'', from the Statistical Center of Iran censuses of 1385 (2006) and 1395 (2016). ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** The program for the Wikidata Query Service Days (October 17-23) is now published, covering the migration from Blazegraph to QLever with sessions for editors, reusers, and tool builders; see the event page for details and [[d:Event:Query_Service_Days_2026#Sessions|schedule]]. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [[Diffblog:from-university-research-to-free-knowledge-academics-discover-wikimedia/|From University Research to Free Knowledge: Academics Discover Wikimedia]] by [[m:User:Osps7|User:Osps7]] ** [https://enterprise.wikimedia.com/blog/wikidata-bulk-snapshots-batches/ WM Enterprise: Wikidata Bulk snapshots] ** [https://www.wikiloveswomen.org/2026/08/31/wiki-oto-2026-wiki-loves-women-and-africa-wiki-women-join-forces Wiki OTO 2026: Wiki Loves Women and Africa Wiki Women join forces!] ** [https://freeknowledgeafrica.org/making-african-restitution-efforts-more-visible/ Making African Restitution Efforts More Visible] * Papers: [https://arxiv.org/html/2609.29474v1 CodeGraph: Open-Taxonomy Knowledge Graph for Source Code with Wikidata Grounding] by Pennino et al., (2026). * Videos: **When the Old Constraints Disappear: Work and Creativity in the Age of AI (Wikipedia->Wikidata->Wikifunctions->Abstract Wikipedia), John Samuel, Mindstone AI Meetup, September 22, 2026, Lyon, France ([https://community.mindstone.com/annotate/article_BAlTTMiMLlNJjjRpAn Video], [https://figshare.com/articles/presentation/When_the_Old_Constraints_Disappear_Work_and_Creativity_in_the_Age_of_AI_Mindstone_AI_Meetup_Lyon_-_John_Samuel/33968791 Slides]) ** [https://www.youtube.com/watch?v=BS0BZF5WhRg&pp=ygUIV2lraWRhdGE%3D AI BRIDGES Open Forum meeting - September 2026] ''' Tool of the week ''' * [https://humansmap.com/gallery/gallery.html#power HumansMap Gallery] - The site offers various type of visualizations, and offers the possibility to navigate through connections between people and organizations, based on your interests, powered by Wikidata. * [https://bookitemizer.toolforge.org/ 📚 Wikidata Book Itemizer] It is a simple tool to catalog books on Wikidata! Creating work and edition items manually on Wikidata with proper metadata and multilingual labels can often be tedious and error-prone. Wikidata Book Itemizer automates this entire process with a simple form! ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Wikimedia Deutschland is researching how to improve interoperability between Wikidata, Wikibase Cloud, and Wikibase Suite. If you've worked with data imports or staging, or even if you haven't, your input would be valuable. The [https://wikimedia.sslsurvey.de/LOD-Interoperability-Migration survey] takes 5 to 10 minutes and is anonymous. More information on the background of the questions: [[d:Wikidata:Requests for comment/Mass-editing policy#Context|Wikidata:Requests for comment/Mass-editing policy#Context]] ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: none ** External identifiers: [[:d:Property:P14909|Union Catalogue Database of Japanese Texts ID]], [[:d:Property:P14910|‎Siwar entry ID]], [[:d:Property:P14911|Kunaicho Shoryobu Shuzo Kanseki Shuran ID]], [[:d:Property:P14912|‎Emulation General Wiki article ID]], [[:d:Property:P14913|Digital Momijiyama Bunko ID]], [[:d:Property:P14914|Raras disease ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Writers at Risk database ID|Writers at Risk database ID]] (<nowiki>Identifier in the PEN America Writers at Risk database, cataloging writers threatened, imprisoned, and jailed worldwide</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio Entity Number|Ohio Entity Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NZPCN legacy ID|NZPCN legacy ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Žmonės.lt topic ID|Žmonės.lt topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jersey HER Reference|Jersey HER Reference]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le Maitron|Identifiant d'un(e) auteurice dans le Maitron]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Google Search profile handle|Google Search profile handle]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Leipziger Biographie ID|Leipziger Biographie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LEO-BW person ID|LEO-BW person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biopsa ID|Biopsa ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Isle of Man Registered Building No.|Isle of Man Registered Building No.]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Waymark code|Waymark code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans OrthodoxWiki en français|Identifiant dans OrthodoxWiki en français]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WE League player ID|WE League player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WE League manager ID|WE League manager ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Delfi.lt topic ID|Delfi.lt topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lrytas.lt topic ID|Lrytas.lt topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Baidu Baike article|Baidu Baike article]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [[Wikidata:Request a query#c-YoshiRulz-20260927103700-Paula_(WDU)-20260925145700|Latin American Cinema / Films with an English or Portuguese Wikipedia page, but not Spanish]] * Schema examples: [[d:EntitySchema:E422|(E422) 'Golden age of illustration']] book from the Maastricht University Library collection. * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Schlaraffia|Project Schlaraffia]] - for enriching items about the German-language fraternity [[d:Q1305789|Schlaraffia ''<small>(Q1305789)</small>'']] and its international and local associations. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Tamil_Nadu|Project Tamil Nadu]] dedicated to creating and improving Wikidata content related to [[d:Q1445|Tamil Nadu ''<small>(Q1445)</small>'']] and [[d:Q5885|Tamil ''<small>(Q5885)</small>'']]. * WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_PCC_EMCO_Wikidata_CoP/List_of_corporate_body_properties|Project PCC EMCO Wikidata CoP]] added a subpage for listing Properties normally associated with Corporate bodies. ''' Development ''' * Mobile statement editing: We are continuing with UX fixes. This is primarily visual polish and consistency as well as fixing bugs related to RTL display. * Wikibase REST API: ** We are finishing the support for creating Lexemes and the statements on them. ** We are continuing working on support for adding Forms to a Lexeme. * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: ** We are going to stop sending language link changes to the first few wikis. An initial deployment to group1 wikis is now planned for Monday, 05.10.2026. (Click group1 on [https://versions.toolforge.org this Toolforge page] to see which Wikis are included.) This will help reduce noise in Watchlists and Recent changes and help reduce the size of the database table holding recent changes on these wikis. ** Connecting a newly created Wiki to Wikidata is a manual task, we are automating that and optimising the SitesTable at the same time, making a 'single source of truth' that all wikis point to, rather than a table per Wiki that are all clones of each other. ** We are experimenting with raising the entity usage limit on wikis. If this is feasible, we can reduce the amount of bundled changes. This would reduce the quantity of Wikidata-triggered Recent Changes rows being created. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/The Gambia|The Gambia]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 10:38, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=31072096 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Question from [[User:SANOOp7772|SANOOp7772]] (16:54, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026) == I am improving --[[ഉപയോക്താവ്:SANOOp7772|SANOOp7772]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:SANOOp7772|സംവാദം]]) 16:54, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) m13jgdr676df780a1i0kt0qjkufpd2j 4671753 4671716 2026-09-29T19:55:34Z Aduraan 223545 /* Question from Aduraan (19:55, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026) */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4671753 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; background:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''ഞാനുമായുള്ള പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> |- | [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_1|'''1''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_2|'''2''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_3|'''3''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_4|'''4''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_5|'''5''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_6|'''6''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_7|'''7''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_8|'''8''']] [[ഉപയോക്താവിന്റെ_സംവാദം:Ranjithsiji/നിലവറ_9|'''9''']] |} 0_0 == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) on 18:30, 11 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)'' </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #727 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-04-13. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#726]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/ZI_Jony_2|ZI Jony (2)]] - RfP scheduled to end after 17 April 2026 13:09 (UTC) * New requests for permissions/Bot: ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/NirmosBot_3|Nirmos Bot 3]] - Task(s): Turn one or more consecutive hard (non-breaking) spaces into one regular space in Swedish descriptions. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Alex_NB_OT|Alex NB OT]] - Task(s): Correction of incorrectly specified links to population data sources containing wikitext artifacts with categories, which leads to incorrect categorization of articles. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Alex_NB_OT_2|Alex NB OT 2]] - Task(s): Extract KCI article ID from [[d:Property:P953|P953]] and add it to [[d:Property:P14184|P14184]]. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/ReNeuralAgent|ReNeuralAgent]] - Task(s): (1) add descriptions, (2) Latvian labels/descriptions, (3) 'retrieved from' and 'source URL' to unreferenced Statements, (4) missing aliases from external Identifier sources, (5) Geo coordinates, (6) external identifiers, (7) Population numbers, (8) remove 'dead sitelinks', (9) constraint violations. * Open request for comment: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Mass-editing_policy|Mass-editing policy]] is still open and requires your input. ''' Events ''' * Past: Missed the second quarter Wikidata+Wikibase office hour? You can catch up by reading the session transcript here: [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events/Telegram office hour 2026-04-08|2026-04-08 (Q2 2026)]] * Current: (Spanish) [[d:Event:Dominio_Público_en_América_Latina_2026|Public Domain in Latin America 2026]] - 1st edition of the campaign to improve public domain data for Latin America is running until 15 June. * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** Next Linked Data for Libraries [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session 14 April, 2026: We have our next LD4 Wikidata Affinity Group Session on Tuesday, April 14, 2026 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST (Time zone converter). QuickStatements is one of the most widely used tools in Wikidata, enabling users to upload and edit large volumes of structured data efficiently. Originally developed by Magnus Manske, the tool has become essential for institutions, researchers, and volunteers working with open data. The new QuickStatements 3.0, developed by Wikimedia Brasil with support from Wikimedia Deutschland, introduces a modernized interface, improved performance, and new features shaped by community input, making it easier than ever to contribute high-quality data to the Wikimedia ecosystem. Event page: [[d:Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/QuickStatements3|https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/QuickStatements3]] **[https://artandfeminism.org/panel/community-hours-af-wikidata-modules/ Art+Feminism is hosting a Community Hours session on April 17 to introduce their new Wikidata modules — don’t miss it!] ** [https://www.digis-berlin.de/workshop-wikidata-fuer-die-sammlungserschliessung-am-20-04/ digiS Workshop „Wikidata für die Sammlungserschließung“ am 20.04.] - (German), registration closes 16.04, takes place online (10:00 – 11:30 CEST), room link after registration. ** [https://events.ucf.edu/event/4102698/open-scholarly-profiles-with-wikidata Open Scholarly Profiles with Wikidata] - Wednesday, April 22, 2026 1300 - 1430 EDT (1700 - 1830 UTC). This is an onsite event at University of Central Florida. ** [[w:ig:Event:Visibility_of_Communities_in_Nigeria_2.0|Visibility of Communities in Nigeria 2.0]]: 17.04 - 25.04, (please register on the link). Help enrich Wikidata with cultural preservation, tourism and inclusive development data for items on South Nigerian communities. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: (Spanish) [[wmes:conectando-a-los-autores-y-autoras-del-patrimonio-documental-vasco-en-wikipedia-y-wikidata|Connecting: Basque documentary heritage on Wikipedia and Wikidata]] - a program to make Basque heritage data more visible, with events scheduled through April - June. * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=TiyhYerswVU Live Wikidata Editing #120] with Jan Ainali and Abbe98 ** [https://www.youtube.com/watch?v=gVUDn1E-yJU Can AI Replace Wikipedia? Jonathan Fraine & Raja Amelung Explain Why It Cannot] - Wikimedia Deutschland's Jonathan and Raja discuss why human knowledge and contribution to Wikipedia and Wikidata will always be important. ** [https://www.youtube.com/watch?v=tEzUqaorHtg Interfacing with Wikidata for fun and profit] - Yaron Koren ** [https://drive.google.com/file/d/1qwwpxtdGAG7oYKwlp2ykhyZIgrMYvUgt/view Introduction to Lexicographical data] - By Chinonso Chidi ** [https://m.youtube.com/watch?v=TmMC8L89hOs&pp=iggCQAE%3D WMUK Wikidata Training (1/2) - Why & how to add data to Wikidata] - a beginner-friendly introduction to Wikidata editing hosted by Dr. Martin Poulter. ** [https://m.youtube.com/watch?v=acjchSUjq48&pp=iggCQAE%3D WMUK Wikidata training (2/2) - Make your first Wikidata query using SPARQL] - How to query Wikidata's vast store of knowledge using SPARQL. ** [https://m.youtube.com/watch?v=5WTkl4dXCKA&pp=iggCQAE%3D Wikidata and personal pronouns (P6553) by Clair Kronk and Crystal Yragui] - part of the [[m:Event:Queering_Wikipedia_Conference_2025|Queering Wikipedia Conference (2025)]] ** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=KoSszuyG8tI Queering the public domain using Wikidata and Wikipedia] - with [[m:User:Hiperterminal|User:Hiperterminal]]. ** (Spanish) [https://www.youtube.com/watch?v=jRj3cXRn1uk Taller de OpenRefine por David Ramírez-Ordóñez] ([[m:User:Hiperterminal|User:Hiperterminal]]) - a workshop on OpenRefine with a geder perspective. ** [https://www.youtube.com/watch?v=31VQumm49yM Introducing lgbtDB: A Collaborative Queer Resource and Pilot Data Area] by Clair Kronk. ''' Tool of the week ''' * [https://humansmap.com/ HumansMap] - a connection-visualiser and explorer app for 3 million notable humans, all data sourced from Wikidata. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Call for tool builders: EntitySchemas listening tour: The Wikidata team wants your feedback on EntitySchemas to improve data quality and discoverability. Share your experiences, pain points, and needs via the [[d:Wikidata_talk:Schemas#EntitySchemas_listening_tour_(feedback_round_2)|project talk page]] or this short [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeF1snQbKid7WaurWtEyrYPJ31M9vN8cKl4EocOnwNCvMsZqw/viewform?usp=header Google form] (including option for a 30-min video call). ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14272|ConLang Code Registry code]] (<nowiki>3-letter identifier for language defined in the ConLang Code Registry, using codes reserved for private use in ISO 639-3</nowiki>) **[[:d:Property:P14280|‎official roster page]] (<nowiki>URL of a team's official page about this player</nowiki>) **[[:d:Property:P14299|‎value type of this mathematical property]] (<nowiki>type of the value of this mathematical property when applied to this object or this type of objects</nowiki>) **[[:d:Property:P14300|‎Usenet newsgroup]] (<nowiki>Usenet newsgroup associated with the item</nowiki>) **[[:d:Property:P14317|hardware is incompatible with]] (<nowiki>significant elements with which a computer hardware or electronic device is incompatible and which indicates a significant property of this hardware.</nowiki>) **[[:d:Property:P14319|Peh-oe-ji]] (<nowiki>writing system for Taiwanese Hokkien (Q36778) or other Southern Min (Q36495) language varieties in Fujian and South East Asia.</nowiki>) **[[:d:Property:P14332|‎heir apparent]] (<nowiki>person designated to take on royal position after death of subject</nowiki>) **[[:d:Property:P14341|thumbtime]] (<nowiki>time for video thumbnail in seconds</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14263|Algeria Press Service tag ID (English)]], [[:d:Property:P14264|Algeria Press Service tag ID (French)]], [[:d:Property:P14265|‎BERON lexeme ID]], [[:d:Property:P14266|‎Brussels BeStAddress street ID]], [[:d:Property:P14267|‎Brussels BeStAddress address ID]], [[:d:Property:P14268|‎Atlas of Endangered Alphabets ID]], [[:d:Property:P14269|Anarâš aavis topic ID]], [[:d:Property:P14270|Wikiparfum perfume ingredient ID]], [[:d:Property:P14271|TMDB award ID]], [[:d:Property:P14273|Open Library Collection]], [[:d:Property:P14274|‎Ohio University ArchiveSpace subject ID]], [[:d:Property:P14275|VAi Archiefhub agent ID]], [[:d:Property:P14276|‎PBA.com player ID]], [[:d:Property:P14277|‎IRIS UNIL author ID]], [[:d:Property:P14278|IPRESS ID]], [[:d:Property:P14279|GEMI Number]], [[:d:Property:P14281|‎StandardsMap ID]], [[:d:Property:P14282|‎Japanese Location Database ID]], [[:d:Property:P14283|‎IRDI]], [[:d:Property:P14284|‎Wendingen object ID]], [[:d:Property:P14285|‎Wendingen person ID]], [[:d:Property:P14286|Oricon News ID]], [[:d:Property:P14287|‎JMRC person id (en)]], [[:d:Property:P14288|Rappels person ID]], [[:d:Property:P14289|KCI journal ID]], [[:d:Property:P14290|KCI publisher ID]], [[:d:Property:P14291|BIORAB-Kaiserreich ID]], [[:d:Property:P14292|BIORAB–WEIMAR ID]], [[:d:Property:P14293|‎Mainline Station Heritage Artefacts Collection ID]], [[:d:Property:P14294|Göteborgsalliansen player ID]], [[:d:Property:P14295|‎Fungal Names taxon ID]], [[:d:Property:P14296|‎Dicionário Biográfico de Cientistas, Engenheiros e Médicos em Portugal ID]], [[:d:Property:P14297|‎Brewver beer ID]], [[:d:Property:P14298|Central Registration Number (Indonesian police)]], [[:d:Property:P14301|‎UEA catalogue ID]], [[:d:Property:P14302|‎lit.link ID]], [[:d:Property:P14303|kulturbase.no ID]], [[:d:Property:P14304|KuLaDig-ID]], [[:d:Property:P14310|Topplista artist ID]], [[:d:Property:P14311|TV Drama Database program ID]], [[:d:Property:P14315|‎Thyssen-Bornemisza work ID]], [[:d:Property:P14316|‎Swedish National Archives ID]], [[:d:Property:P14318|Perfumery Glossary ingredient ID]], [[:d:Property:P14320|‎PeeringDB facility ID]], [[:d:Property:P14321|‎Nişanyan Adlar ID]], [[:d:Property:P14322|National Theatre in Prague performance ID]], [[:d:Property:P14323|National Theatre in Prague artist ID]], [[:d:Property:P14324|‎JVID performer ID]], [[:d:Property:P14325|CICAP Encyclopedia ID]], [[:d:Property:P14326|‎MJ character glyph name]], [[:d:Property:P14327|member of the Azorean parliament ID]], [[:d:Property:P14328|Master Ideographs Seeker character ID]], [[:d:Property:P14329|‎London Book Trades ID]], [[:d:Property:P14330|‎Kloekecode]], [[:d:Property:P14331|ID Prix de Lausanne]], [[:d:Property:P14333|‎GDUNO ID]], [[:d:Property:P14334|‎fotbolltransfers.com ID]], [[:d:Property:P14335|Foot Résultats player ID]], [[:d:Property:P14336|‎Dictionary of Unitarian & Universalist Biography ID]], [[:d:Property:P14337|‎DBNL country ID]], [[:d:Property:P14338|‎CROWCASS file number]], [[:d:Property:P14339|‎European Dictionary Portal ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType script tag|OpenType script tag]] (<nowiki>identifier for a script in OpenType</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType language system tag|OpenType language system tag]] (<nowiki>identifier for a language (system) in OpenType</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/tattoos|tattoos]] (<nowiki>anatomical location of a tattoo that this person or character have</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/organization in cooperation with ISO ID|organization in cooperation with ISO ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EDAM Ontology ID|EDAM Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FISH Evidence Thesaurus Identifier|FISH Evidence Thesaurus Identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FISH Thesaurus of Monument Types ID|FISH Thesaurus of Monument Types ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScriptSource script ID|ScriptSource script ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ScriptSource language code|ScriptSource language code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Extended Defence of Britain Database ID|Extended Defence of Britain Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Max username|Max username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BE-monumen ID|BE-monumen ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: ** [https://w.wiki/LAbm List of sitelinked small items to a single Wiki] ([https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Request_a_query&oldid=2480451843 source]) - example wiki: Maori Wikipedia ** [https://w.wiki/FYno People who have herbarium specimens in Herbarium Dresdense (on a timeline)] ([[d:Wikidata:WikiProject_Collectors_affiliated_with_the_Herbarium_Dresdense_(DR)|source]]) * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Collectors_affiliated_with_the_Herbarium_Dresdense_(DR)|Collectors affiliated with the Herbarium Dresdense (DR)]] * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/QuickStatements3|LD4 Wikidata Affinity Group/QuickStatements3]] - don't forget to add yourself to the participants section if you plan to attend the 14.04 Zoom call. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Temples_in_Roman_Britain/Data_Model|Temples in Roman Britain/Data Model]] subpage was added. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science|Library and Information Science]] added subpages: [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science/dashboard_of_librarians|Librarians dashboard]], [[d:Wikidata:WikiProject_Library_and_Information_Science/dashboard_of_indexers|Indexers dashboard]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Special:ShortPages|Short Pages]] - A list of pages (mostly Items) that are very small, often appear completely blank. A review to judge whether they are suitable for deletion, victims of vandalism or require merging or expanding may be appropriate. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q804859|Baldur's gate II: Shadows of Amn]] - an isometric CRPG created with the Infinity engine, adapting the Advanced Dungeons and Dragons 2nd edition ruleset. * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L1250690|spegnere]] (Italian verb) to turn off, switch off, extinguish. ''' Development ''' * The Wikibase Reuse Team is working on ensuring [https://phabricator.wikimedia.org/T413655 language fallback works on the GraphQL] labels of linked entities functionality and [https://phabricator.wikimedia.org/T421994 improving the technical infrastructure behind wbsearchentities]. * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: is working on [https://phabricator.wikimedia.org/T422564 introducing metrics] that help observe the impact of Recent Change related work. Work continues on improving the Diff ([https://phabricator.wikimedia.org/T419244 T419244], [https://phabricator.wikimedia.org/T419823 T419823]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/United Nations|United Nations]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:40, 13 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30379279 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #728 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-04-20. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#727]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Yamato Shiya|Yamato Shiya]] - RfP scheduled to end after 26 April 2026 11:10 (UTC) * Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/ZI Jony 2|ZI Jony 2]] - Closed as successful ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #88 May 11 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]]. ** Wikidata turns 14 this October, and it’s time to start thinking about birthday celebrations🥳. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/O6V5RI7VMZCQGFTJZNNFOYZPJ6OPPK2R/ See the various ways in which you can participate]. ** [https://events.ucf.edu/event/4102698/open-scholarly-profiles-with-wikidata Open Scholarly Profiles with Wikidata] - April 22, 2026 1300 - 1430 EDT (1700 - 1830 UTC). This is an onsite event at University of Central Florida and requires registration (see link). ** [https://www.instagram.com/p/DXNPK8jkl7p University of Central Illinois - How does data power Wikipedia and Wikidata?] Discover how your data skills can make an impact. Join the two onsite sessions (April 21, follow the link for registration details). '''Module 1''' - GLAM Wiki and the Wikimedia Ecosystem: Commons and Structured Data: 0930 - 1130 CDT - An overview of GLAM-Wiki (Galleries, Libraries, Archives and Museums). '''Module 2''' - Wikidata: Editing, Querying, Citations and GIS Applications, 1300 - 1500 CDT ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [[DiffBlog:2026/04/14/women-in-photography-wikidata-workshop-with-lightbox-library|Women in Photography – Wikidata Workshop with LightBox Photo Library]] - to address the underrepresentation of women photographers in the Wikimedia Projects, this workshop brought tech reporters, librarians, researchers and photography enthusiasts to understand how Wikidata can unlock data silos and connect different projects (in the Wikiverse and external) to make data on women photographers more searchable. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/14/her-heritage-wiki-challenge-artfeminism-in-ghana-month/ Her Heritage Wiki Challenge: Art+Feminism in Ghana Month] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/03/18/no-signal-no-problem-building-the-dagbanli-dictionary-for-offline-use/ No Signal? No Problem: Building the Dagbanli Dictionary for Offline Use], by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan * Papers: [https://link.springer.com/article/10.1007/s11192-026-05621-1 Optimising university web visibility: strategies using Wikidata identifiers and statements in Webometrics rankings] By Backory et al., (2026), this study analyses Webometrics rankings of universities, applying clustering algorithms (K-means, hierarchical clustering, fuzzy C-means, GMM, and DBSCAN) to identify which identifiers and statements the top-ranked institutions have in common on their Wikidata entities. * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=Q8qG2QxqsQE OKI Internship 2026 - Wikidata & Screening Test Preparation] - Part of the Open Knowledge Initiative, hosted by Ankit V & Kasyap P. ** [https://www.youtube.com/watch?v=GnOHrG_nVvY Charted Roots - Genealogy and worldbuilding in Obsidian] - includes an example of linking to Wikidata to quickly add location data to your visualised family history. ''' Tool of the week ''' * [https://hay.toolforge.org/depictor/index.php Depictor] by Hay Kranen is a tool that add structured data statements to Wikimedia Commons using a game-like interface ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [https://librarycarpentry.github.io/lc-wikidata/01-introduction.html What is Wikidata? - Library Carpentry] is part of ''The Carpentries'', a registered non-profit teaching foundational coding and data science skills. They recently updated their introductory course to Wikidata and knowledge graph concepts. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14344|‎ocremix.org game ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/especially|especially]] (<nowiki>qualifier for statements to refine a value that applies more generally, but applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than "including" (P1012)</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/independent of theory|independent of theory]] (<nowiki>theory that proves neither this proposition nor its negation</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/EPBC conservation status|EPBC conservation status]] (<nowiki>the conservation status from the Australian Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 assigned by the Australian Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/part of discography|part of discography]] (<nowiki>discography that this musical release is a part of</nowiki>) *New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Thai Government Agency GFMIS Code|Thai Government Agency GFMIS Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Conlang Database ID|Conlang Database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Plataforma Acácia|Plataforma Acácia]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Observatório Terras Quilombolas|Observatório Terras Quilombolas]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LMTA folkloro archyvo ID|LMTA folkloro archyvo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kulturdenkmal-ID Rheinland-Pfalz|Kulturdenkmal-ID Rheinland-Pfalz]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UNDRR-ISC Hazard Information Profile ID|UNDRR-ISC Hazard Information Profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Код Вестра|Код Вестра]], [[:d:Wikidata:Property proposal/19star performer ID|19star performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EM-DAT disaster number|EM-DAT disaster number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ColBase ID|ColBase ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIOSOP ID|BIOSOP ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BIOKAND ID|BIOKAND ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://query-chest.toolforge.org/redirect/0000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000002BJC71J4LUqy0w0MAAygQUkoMc46KQ2QeA28GuQ6saU Depthness of subway stations in meters] (by [[User:Bouzinac|Bouzinac]]) * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/children_of_unborn_parents|Children of unborn parents]], this list shows the child entity's birth date predates the parent entity's birth date: good candidates to check if the birth and relationship statements need correcting. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q41178|Haïlé Sélassié Ier]] - Emperor of Ethiopia from 1930 to 1974 * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L9704|slide (L9704)]] - English noun (slaɪd) meaning "a photographic transparency", "a playground or gym apparatus", or "a mass movement of earth or snow" ''' Development ''' * The Wikibase Reuse team continued their work on ensuring [https://phabricator.wikimedia.org/T413655 language fallback works for labels of linked entities in GraphQL] and on [https://phabricator.wikimedia.org/T421994 refactoring wbsearchentities] * The Wikidata team worked on explored how to reduce load for low data users [https://phabricator.wikimedia.org/T400325 T400325], fixed some bugs on the new mobile editing on Items [https://phabricator.wikimedia.org/T418110 T418110], [https://phabricator.wikimedia.org/T414454 T414454] and improved some error messages [https://phabricator.wikimedia.org/T417797 T417797], [https://phabricator.wikimedia.org/T412145 T412145] * In the WIT team, engineering continued working on the [https://phabricator.wikimedia.org/T419823 LilDiffCheck prototype] [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/South_Korea|South Korea]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:04, 20 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30424079 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == ഞാൻ ഉണ്ടാക്കിയ താൾ മായുന്നു പക്ഷേ മായ്ക്കൽ താളിൽ കാണുന്നില്ല == എന്തുകൊണ്ട് അങ്ങനെ മിണ്ടാപ്രാണി എന്ന നാൾ ഇന്നലെ സൃഷ്ടിച്ചു ഇന്ന് മാഞ്ഞു [[ഉപയോക്താവ്:Sreehari lijinas|Sreehari lijinas]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sreehari lijinas|സംവാദം]]) 08:20, 22 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) :@[[ഉപയോക്താവ്:Sreehari lijinas|Sreehari lijinas]] [[കരട്:മിണ്ടാപ്രാണി]] എന്നാക്കിമാറ്റുകയാണ് ചെയ്തത്. ലേഖനത്തിൽ ആവശ്യത്തിന് വിവിരങ്ങളില്ല, അവലംബമില്ല, ലേഖനം വിക്കിശൈലിയിലല്ല എഴുതിയിരിക്കുന്നത് എന്നിങ്ങനെ ഒന്നിലധികം പ്രശ്നമുണ്ട്. അവയെല്ലാം പരിഹരിച്ച് മതിയായ അവലംബങ്ങളും വിവിരങ്ങളും ചേർത്ത് ലേഖനം നന്നാക്കുക. അതിനുശേഷം പുനസ്ഥാപിക്കുന്നതാണ്. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് [[വിക്കിപീഡിയ:കരട്]] കാണുക [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 09:41, 22 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) ::ശരി [[ഉപയോക്താവ്:Sreehari lijinas|Sreehari lijinas]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sreehari lijinas|സംവാദം]]) 13:05, 27 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) == Wikidata weekly summary #729 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-04-27. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#728]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Closed request for adminship: '''[[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Yamato_Shiya|Yamato Shiya]]''' - Congratulations to our newest Admin! * New requests for permissions/Bot: '''[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Chamiln17@FineWiki|Chamiln17@FineWiki]]''' - '''Task/s:''' Read-only Wikidata entity cache build for an academic temporal language model dataset. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: Next [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group|LD4 Wikidata Affinity Group]] session — 28 April 2026 at 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST. This session covers QuickStatements 3.0, the updated batch-editing tool for Wikidata, redeveloped by Wikimedia Brasil with support from Wikimedia Deutschland, featuring a modern interface and improved performance. Watch the previous session recording: [https://www.youtube.com/watch?v=zkd_W_K2CEQ on youtube]. More details: [[Wikidata:WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/QuickStatements3 | QuickStatements3]] ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/10/the-gballi-browser-designing-for-the-dagbanli-alphabet/ The Gballi Browser: Designing for the Dagbanli Alphabet], by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan ** [[DiffBlog:2026/04/21/building-visibility-for-african-women-on-wikimedia-the-empowerher-fellowship|Building Visibility for African Women on Wikimedia: The EmpowerHer Fellowship]] by Andikan Efiok Eduok. * Papers: ** [https://openhumanitiesdata.metajnl.com/articles/10.5334/johd.430 Call for Edits Nearby: Open Archives Metadata from Saxony] by J. Bemme & M. Munke (2026), latest paper in the Journal of Open Humanities Data series. ** (Deutsch) [PDF] [https://arthist.net/reviews/52225/view=pdf Art History Loves Wiki 2026 | digital/local.collection loves wiki] - report from ArtHist.net on the recent 3rd edition of the conference, held at the Museum Schnütgen, Köln, from 27 – 29 March. * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=7GAI0MXlYBE Live Wikidata Editing, #121] with Jan Ainali and Abbe98. ** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=Ci-TFUyvnAU Build with Wikimedia open data: APIs, SPARQL and visualization] with Carla Toro Fernández, Director Technology WM Chile. ** [https://www.youtube.com/watch?v=1mehivb26qI Every Airport Ever Built (1909-2024)] - an animated map showing where and when airports were built. Powered by Wikidata and OurAirports. ** (Catalan) [https://www.youtube.com/watch?v=1xFbsSRMncs Barcelona Free Software: How to use Wikidata to make public domain digital works visible?], [[d:User:Hiperterminal|User:Hiperterminal]] presents Paulina, discusses the work done in digitising collections and how to make public domain works visible. * Notebooks: [https://observablehq.com/@pac02/does-the-country-of-birth-affect-the-likelihood-of Does the country of birth affect the likelihood of having a Wikipedia biography?] by [[User:PAC2]] ''' Tools of the week ''' * [https://app.wikitime.live/ The Human History Atlas (WikiTime)], a browser-based atlas that uses Wikidata and Wikipedia-sourced data to construct timelines and allows exploration of significant historical events. * [https://olympians.toolforge.org/athletes Wikilympians], a real-time list of all 153,412 known Olympic competitors with Wikidata and Wikipedia coverage statistics ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Wikibase Suite 7.0 and Wikibase Suite Deploy 7.0.0 have been launched! It brings Wikibase closer to feature parity with Wikidata. Here's what's in the latest release: ** [[mw:Extension:Echo|Echo Extension]]: User activity alerts and notifications. ** [[mw:Extension:DiscussionTools|Discussion Tools Extension]]: Set of tools to enhance discussion pages. ** [[mw:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts|Temporary Accounts]]: The support for temporary accounts without IP address exposure has been added. It will, however, remain disabled by default, in line with Wikibase Cloud. ** Grouped External Identifiers (https://phabricator.wikimedia.org/T310898): External identifiers are now grouped on entity pages for better readability. ** “Mul” (multi-language) support: Adds support for multi-language values. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14345|perspective]] (<nowiki>point of view for an image of an object, for example an anatomical structure (ventral, dorsal, frontal)</nowiki>) **[[:d:Property:P14347|Bavarian natural monuments ID]] (<nowiki>identifier for natural monuments in Bavaria (Germany), issued by the Bayerisches Landesamt für Umwelt</nowiki>) **[[:d:Property:P14351|‎audio version of text]] (<nowiki>The audio version of a text (e.g. book). Not the audio version of the Wikipedia article about the text (e.g. book).</nowiki>) **[[:d:Property:P14359|‎motive]] (<nowiki>verified reasoning behind an action</nowiki>) **[[:d:Property:P14360|‎award category or rank]] (<nowiki>(qualifier of P166) specific category or rank of an award received, for awards with more than one category or rank</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14346|‎BE-monumen ID]], [[:d:Property:P14348|Team Norway athlete ID]], [[:d:Property:P14349|‎Kantonsspital St.Gallen author ID]], [[:d:Property:P14350|‎Consumer Rights Wiki article ID]], [[:d:Property:P14353|Central Registration Number (Indonesia Military)]], [[:d:Property:P14354|‎Conlang Database ID]], [[:d:Property:P14355|EM-DAT disaster number]], [[:d:Property:P14356|UNDRR-ISC Hazard Information Profile ID]], [[:d:Property:P14357|‎EDAM Ontology ID]], [[:d:Property:P14358|‎Turkey province ID]], [[:d:Property:P14361|Kvinnehistorie.no topic ID]], [[:d:Property:P14362|CNVD-ID]], [[:d:Property:P14363|GiveSendGo fundraising ID]], [[:d:Property:P14364|radiko person ID]], [[:d:Property:P14365|Wikiparfum brand ID]], [[:d:Property:P14366|‎Turkey district ID]], [[:d:Property:P14367|OSDev article ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/different from property|different from property]] (<nowiki>This property is to be distinguished from the other property</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/SELL rating|SELL rating]] (<nowiki>classification in the Syndicat des éditeurs de logiciels de loisirs rating system</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/time expansion|time expansion]] (<nowiki>factor by which a recording's duration has been extended or compressed relative to the original real-time event, without pitch correction; values greater than 1 indicate time expansion (e.g. 10 = ten times longer than real life, pitch lowered tenfold); values less than 1 indicate time compression (e.g. 0.1 = ten times shorter, pitch raised tenfold); 1 = real-time</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Parental Advisory System rating|Parental Advisory System rating]] (<nowiki>content rating for coin-operated video games</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/CINEFOX film ID (reproposal)|CINEFOX film ID (reproposal)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CINEFOX parson ID (reproposal)|CINEFOX parson ID (reproposal)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VK video ID|VK video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brew TV|Brew TV]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CycleBase cyclist ID (new)|CycleBase cyclist ID (new)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Royal Australian Air Force service number|Royal Australian Air Force service number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Files of the Reich Chancellery ID|Files of the Reich Chancellery ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/MDpD List of treaties/truces in the time] by [[:d:User:Bouzinac | Bouzinac ]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Occupations|WikiProject Occupations]] for enriching items [[d:Property:P106|occupation ''<small>(P106)</small>'']], [[d:Q12737077|occupation ''<small>(Q12737077)</small>'']] with data verified from official national occupation classification systems. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/without_claims_by_site|Without Claims by Site]] - this report will list how many Wikidata Items have 0 Statements, with a linked Wiki Article/page. Click ''reports/all items'' for a per wiki list, and consider expanding. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q845661|Okazaki fragments]] - short DNA sequences synthesized discontinuously during DNA replication * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L29733|transfer (L29733)]] - English noun/verb (ˈtræns.fɜːr) meaning "to move from one place to another", "a sports team member moving to another team", or "a ticket allowing continuation of a journey" ''' Development ''' * Query Service: It is now possible to download query results in Wikidata Query Service that include coordinates as KML & GPX (GeoJSON has been available since last year). Text from the first column in the results is used as the value for naming POIs. Thanks again to Atom.oil.2 for the patch. ([[phab:T414376]]) * The Wikidata team continued working on a prototype to make WikiProjects more visible ([[phab:T420907]]) and made the new Wikidata mobile UI use auto-resizing text areas instead of single-line text inputs, in order to make longer values easier to edit ([[phab:T414420]]) * The Wikidata Integrations team now has a working prototype of LilDiffCheck, injecting wikidata changes into recent changes only if there was a change on the wikipedia html ([[phab:T421390]]) * Language fallback will be available this week on the labels of linked entities functionality in GraphQL ([[phab:T413655]]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Main dashboard|field of work]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:28, 27 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30424079 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Keegan (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Programme submissions open: Language Diversity Conference, Accra 2026 == [[File:Official logo for language diversity conference 03.png|frameless|250px|right]] The '''[[m:Language Diversity Conference|Language Diversity Conference 2026]]''' will take place '''2–4 October 2026 in Accra, Ghana''', under the theme: ''Strengthening Language Communities in the Open Knowledge Movement''. The Programming Team is inviting the following types of session proposals: * '''Lightning talks''' – 10-minute short presentations on any relevant topic * '''Presentations''' – 20–25 minutes (including audience Q&A) * '''Workshops and tutorials''' – 50 or 110-minute interactive sessions (e.g. on Content Translation, Wikidata, or other topics) * '''Panel discussions''' – 50-minute panels; collaborations with others are encouraged Submissions will be evaluated by the Programme Committee based on: * Potential impact and expected outcomes * Relevance to the conference theme or focus areas Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. '''→ [https://wikimedia.eventyay.com/wm/langdiv/cfp Submit your proposal on Eventyay]''' For more information, or questions, contact: languagediversitycon{{@}}gmail.com <!-- Message sent by User:~~~~~ on behalf of the Language Diversity Hub --> (This message was sent to [[:ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/LDH&oldid=30405990 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Oscar .@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #730 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-05-04. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#729]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Chamiln17@FineWiki|Chamiln17@FineWiki]] - Task: This bot performs a read-only cache build for an academic temporal language model dataset. * Other: [[d:Wikidata:WikiProject Ontology/Status of Ontology Classes and Properties|better tools to support constraints implied by properties like disjoint union of]] ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[d:Event:WikiProjects Days 2026|WikiProjects Days 2026]] (online, June 19 to 21). A community gathering focused on making WikiProjects more useful, visible, and alive. [[d:Event talk:WikiProjects Days 2026|Propose a session]] (deadline for proposals: May 26, 2026) or register now. ** [[m:Language_Diversity_Conference/Submissions|Language Diversity Conference]] - Call for Submissions ends 15 May 2026. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/29/wikidata-community-summit-2026-coscup-call-for-proposals/ Wikidata Community Summit 2026 @ COSCUP] - Call for Proposals ends May 9, 2026. ** [https://www.laguardia.edu/event/lic-photo-walking-tourwikipedia-workshop/ LIC Photo Walking Tour + Wikipedia & Wikidata Workshop] - May 16, 12:30 - 16:00 EDT (UTC-4). A historical walking tour of Long Island City, New York, concluding with a Wiki-skills workshop at LaGuardia. Registration on the event link. * Ongoing: [[d:Wikidata:Events/Coordinate_Me_2026|COORDINATE ME 2026]] - a Wikidata competition for geolocatable content has just started and ends 31 May 2026. Visit the link for details on how to participate. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://christianmahnke.de/en/post/blog-visualisation/ Visualised Blog metadata through SPARQL queries] - ChristianMahnke blog. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/04/22/mozilla-common-voice-meets-wikidata-how-the-dagbanli-dictionary-got-audio-usage-examples/ Mozilla Common Voice Meets Wikidata (How the Dagbanli Dictionary Got Audio Usage Examples)] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/03/wiki-loves-mother-tongue-2026-in-the-igbo-community/ Wiki Loves Mother Tongue 2026 in the Igbo Community] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/04/eduwiki-workshop-highlights-practical-uses-of-wikimedia-commons-in-education/ EduWiki Workshop Highlights Practical Uses of Wikimedia Commons in Education] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/02/recap-wiki-for-human-rights-lgbtiq-nigeria-february-and-march-training/ Recap: Wiki for Human Rights, LGBTIQ+ Nigeria, February and March Training] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/01/the-new-artfeminisms-wikidata-modules-are-here/ The new Art+Feminism’s Wikidata Modules are here!] * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=9lEyzX98BFE Panel on Wikidata and public domain in Colombia] (Spanish): on April 24th, the National Library of Colombia, The Cultural Network of the Bank of the Republic of Colombia, Wikimedia Colombia and Fundación Conector discussed about digital heritage and Wikidata, its challenges and opportunities for collaboration. ** [https://www.youtube.com/watch?v=qAnnn-Bk7Tk Wikibase - an introduction by Jason Evans] (Open Data Manager, National Library of Wales). Produced by the Wikimedian in Residence channel, University of Edinburgh. ** [https://www.youtube.com/watch?v=OV4aL2PdjIc A uMap based on Wikidata] - a use-case of Holy Wells located in Ireland, associated with female Saints, powered by Wikidata and OpenStreetMap. ** [https://www.youtube.com/watch?v=ViOkEYQLggM Wikifunctions in practice: Reusable Logic for Wikimedia] - Presentation given by Toby Hudson ([[d:User:99of9|User:99of9]]) at the Wikiconference Australia 2026. ** [https://www.youtube.com/watch?v=-qYi3xPtB8I Mentor Me! Session 3A] - This in-person and hands-on session is provided by the Wikimedia Tyap User Group, and continues in the following sessions: [https://www.youtube.com/watch?v=J4b6Y3w4_ME Mentor Me! Session 3B] and [https://www.youtube.com/watch?v=X2QM5RdJhl0 Mentor Me! Session 3C]. Led by Gwakhap D. Anthony, it will cover how to document languages with Wikidata lexemes. * Africa Wiki Women: ** [https://www.youtube.com/watch?v=1mrF98BA1SM Linking images from Commons to Wikidata and Wikipedia] - how images are used across the Projects with examples documenting African Women. ** [https://www.youtube.com/watch?v=fANX6mDde5A Newbies Monthly Meetup for Africa Wiki Women] - further training and introductory skills for Wikidata and how it interacts with the other Wikimedia Projects. ** [https://www.youtube.com/watch?v=yvatmrH1uhQ EditHer Africa Contest (April)] - a beginner-friendly hands-on Wikidata item creation guide and launch of the monthly contest, with a focus on African Women in Works and Leadership. ''' Tool of the week ''' * [https://openhistory.app OpenHistory] – interactive historical atlas of 21k+ Wikidata-sourced historical events, polities, and territories on a timeline+map. SPARQL-driven pipeline, MIT/CC BY-SA. ([https://github.com/kdhillon/openhistory GitHub]) ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [https://wikitrivia.tomjwatson.com/ WikiTrivia] - the webgame about putting historical events in the correct order recently got a huge update, thanks to creator Tom Watson. * [[mw:Wikimedia_APIs/Rate_limits|Wikimedia API's / Rate limits]] - new rate limits are being added for all Wikimedia projects, to ensure sustainable use to the REST an ACTION API's. If you operate a bot and it has recently started producing an error message for producing too many API requests, please consult the linked MediaWiki page and amend your bot as needed. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: [[:d:Property:P14387|‎meta-category for]] (<nowiki>topic or class of items covered by the lowest categories in this meta-category's hierarchy</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14368|KISTI article ID]], [[:d:Property:P14369|FISH Monument Types Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14370|FISH Evidence Thesaurus ID]], [[:d:Property:P14371|Organization in cooperation with ISO ID]], [[:d:Property:P14372|ScriptSource script code]], [[:d:Property:P14373|‎ScriptSource language code]], [[:d:Property:P14374|Tube8 performer ID]], [[:d:Property:P14375|Bundestag Group Minutes ID]], [[:d:Property:P14376|Westra code]], [[:d:Property:P14377|Myrotvorets ID]], [[:d:Property:P14378|‎Irish State Administration Database Unit ID]], [[:d:Property:P14379|Hessische Parlamentarismusgeschichte Abgeordneten-ID]], [[:d:Property:P14380|YouPorn performer ID]], [[:d:Property:P14381|‎GFMIS Agency Code]], [[:d:Property:P14382|‎Royal Australian Air Force service number]], [[:d:Property:P14383|‎Plataforma Acácia ID]], [[:d:Property:P14384|‎Observatório Terras Quilombolas ID]], [[:d:Property:P14385|BIOSOP ID]], [[:d:Property:P14386|BIOKAND ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/(found) liable of|(found) liable of]] (<nowiki>tort or civil wrong a person or organization was found liable of</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/DMCA takedown policy URL|DMCA takedown policy URL]] (<nowiki>DMCA (Digital Millennium Copyright Act) takedown policy or submitting page of this hosting site or UGC (User Generated Content) distributor</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/18 U.S.C. § 2257 policy URL|18 U.S.C. § 2257 policy URL]] (<nowiki>age requirement documentation URL statement of this website or company</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/monolingual text name properties|monolingual text name properties]] (<nowiki>(with an associated language code) name by which a subject is recorded in a database, mentioned as a contributor of a work, or is referred to in a particular context</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Gidrologicheskaya Izuchennost Code|Gidrologicheskaya Izuchennost Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/QBWiki article ID|QBWiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dijital İstanbul ID|Dijital İstanbul ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NaPTAN stop area code|NaPTAN stop area code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Cairn d'un éditeur|Identifiant Cairn d'un éditeur]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Darwin Correspondence person ID|Darwin Correspondence person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ACM Digital Library institution ID|ACM Digital Library institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SensCritique person ID|SensCritique person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ National Archives of Japan Digital Archive ID| National Archives of Japan Digital Archive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VGs drapsoversikt ID|VGs drapsoversikt ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Semanticscience Integrated Ontology ID|Semanticscience Integrated Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Senkyo.com|Senkyo.com]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Objectif plumes author pages|Objectif plumes author pages]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Maoyan personage ID|Maoyan personage ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/critify.de publication ID|critify.de publication ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookNotification author ID|BookNotification author ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/MR9w Script style of manuscript Qur'ans] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Early_Modern_Silesia|Early Modern Silesia]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Tango|Tango]] * WikiProject Highlights: WikiProject Ontology has gathered a [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2|list of potential projects]] for the second offering of the Wikidata Ontology course, and has published a subpage to discuss the future of [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Status_of_Ontology_Classes_and_Properties|Ontology Classes and Properties]]. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/unmarked_supercentenarians|Unmarked Supercentenarians]] - this list displays humans who do not have a claim ''supercentenarian (Q1200828)'' (or ''alleged supercentenarian (Q106991708)''), but the difference between their Date of Birth and Date of Death is greater than 110 years. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q174284|Raiders of the Lost Ark]] - a 1981 film directed by Steven Spielberg and starring Harrison Ford, Karen Allen, and John Rhys-Davies. * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L2205|gje (L2205)]] - Norwegian verb (jeː) meaning "to give", "to perform/hold", or "to diminish in strength" ''' Development ''' * Mobile statement editing: We continued fixing issues uncovered in testing * WikiProjects: We are working on adding links to the sidebar of Items to lead people to the respective WikiProjects for that Item. This way we hope to help people more easily find data modelling documentation as well as other editors interested in the same topic. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 13:51, 4 മേയ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30424079 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #731 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-05-11. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#730]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AAU_Research_NLP_Bot,_1|AAU Research NLP Bot 1]] - Task(s): Querying Wikidata for entities and relations and paths between them. From 1-hop until 3-hops. * Closed request for permissions/Bot: [[d:User:MarisDreshmanisBot|MarisDreshmanisBot]] (formerly ''ReNeuralAgent Bot'') has been approved after a community intervention, see the discussion [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot#Maris_Dreshmanis_—_ReNeuralAgent|here]]. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** '''[[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026]]''' will take place between '''19 - 21 June'''.<br>WikiProjects are crucial to improving data quality and onboarding newcomers to specific areas of Wikidata. This event is the place for all editors to discover WikiProjects, find ones to join, learn about their modelling practices and how to improve the content and tools of your favourite WikiProjects. '''[[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register here]]''' to get any news or updates about this new Wikidata X Days event. The '''Call for Proposals''' is open! If you have an idea for a session, please '''[[d:Event_talk:WikiProjects_Days_2026|submit it here]]''' by '''26 May'''. ** [[d:Event:Wikidata Live Editing 122|Wikidata Live Editing]], 11 May ** [https://ai-bridges.org/2026/02/13/symposium/ AI Bridges Symposium] is taking place at ''Senate House, University of London'' across 28 and 29 May. (Free) Registration for this on-site event closes 21 May. The event will begin with introductions to Wikidata, Wikibase, connecting AI with Wikidata and follow on day 2 bringing the full ecosystem together for dialogue, debate, and collaborative action. * Ongoing: [[d:Wikidata:Events/Coordinate_Me_2026|Coordinate Me 2026]] - edit items with a [[d:Property:P625|P625 ''(coordinate location)'']] from the focus countries and be in the running for a prize. Ends 31 May 2026. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/08/building-wikimedia-tools-in-northern-nigeria-the-arewa-techcom-hackathon/ Building Wikimedia tools in Northern Nigeria: launch of Arewa TechCom through the Arewa Wikimedia Hackathon 2026] ** [https://addshore.com/tag/wikibase-world/ Editing wikibase.world (a MediaWiki site), with Jules (an AI agent)] by Addshore. ** [https://www.linkedin.com/pulse/libraries-ai-infrastructure-african-edition-stuart-michael-edelenbos-bsage/ Libraries as AI Infrastructure: The African Edition] - reflections on overlooked African contributions to linked data and AI infrastructure, highlighting Wikibase-powered projects African Literary Metadata (ALMEDA) and Nigeria’s Semantic Name Authority Recognition (SNAR). By Stuart Michael Edelenbos ** [https://www.tabakalera.eus/en/tabakalera-has-promoted-open-access-cultural-knowledge-linking-medialab-catalogue-wikidata Tabakalera promotes open access to cultural knowledge by linking their medialab catalogue to Wikidata] ** [https://blog.stoa.org/archives/4398 The Stoa: a Review for Digital Classics - report on Linked Pasts 11 - Epigraphic Data in Wikidata, from Ontology to Practice] ** [[Diffblog:technical-tinkering-for-commonsdb-at-the-wikimedia-hackathon/|Technical tinkering for CommonsDB at the WM Hackathon]] by Ainali. ** [https://www.ezrabrand.com/p/introducing-index-historical-jewish-figures Ezra Brand - Introducing a New Index of Biblical, Talmudic, and Medieval Jewish Figures] - Wikidata helps index and categorise Jewish figures into distinct periods. ** (Deutsch) [https://arthist.net/archive/52383 ArtHist: New Art-Historical Resource on the Web] and [https://blog.tib.eu/2026/05/11/eingepraegte-geschichte-das-meistersiegel-wiki-ist-online/ TIB Blog: Embossed story – the Meistersiegel-Wiki is online] are both articles about the new ''Meistersiegel'' Wikibase instance. * Papers: [https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/dco/issue/view/7602 Volume 12,2] of [[:d:Q130266048|Digital Classics Online]] contains many papers regarding the use Wikidata and Wikibase in the field of Classics: ** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112296 ''Hypotheseis, a Database of Named Entities Surrounding Greek Rhetorical Exercises''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]] ** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112294 ''Altinum: a Wikidata Project for Digital Epigraphy and Prosopography''] by [[:d:User:Anna Clara Maniero Azzolini|Anna Clara Maniero Azzolini]] ** [https://doi.org/10.11588/dco.2026.12.112287 ''The NIKAW Project: An Infrastructure of Texts, Entities and Language Models to Study the Circulation of Knowledge in the Ancient World''] by [[:d:User:Ake1990|Margherita Fantoli]] * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=WGcTriZO6dA OpenDataDEx - Exploring Supreme Court Rulings in Wikidata], for The Knowledge Commons project. Try it out for yourself: [https://opendatadex.com/ Open Data Explorer] ** [https://www.youtube.com/watch?v=hGsdryuQwTI Wikidata: Introduction and Basics] - an introductory session provided by WMUG Uganda. ** (Arabic) [https://www.youtube.com/watch?v=i67lJQfGPFg Introduction to Wikidata] hosted by Michel Bakhni for the channel: ''Wikimedia group for those interested in Islamic civilization'' * Presentations: ** (Deutsch) [[c:File:Wikidata_in_Museen,_Archiven_und_Bibliotheken.pdf|Wikidata in Museums, Archives and Libraries]] ** [[c:File:Wikicite_2025_white_paper_summary.pdf|White Paper (PDF) - Wikidata Days and Wikicite (2025)]] - Open bibliographic metadata in practice, what was learned in Bern and what libraries and the community can do next. ''' Tool of the week ''' * [https://opendatadex.com/ Open Data DEx Explorer] - ''"an interactive graph visualizer of semantic Open Data. Relationships are discovered heuristically and a graph structure created in real time, allowing navigation and insight into raw data without building formal ontologies."''Read more on [https://theknowledgecommons.org/ The Knowledge Commons blog], by Michelle Tomlyn. * [https://gapmap.wiki GapMap.Wiki] - explore knowledge gaps between different language Wikipedia's. GapMap identifies Wikipedia articles that exist in many languages but missing from the target, helping editors prioritize which articles to translate or create. No AI is used, just comparing publicly available databases. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Mobile editors can now edit all datatypes directly in the mobile view. To help improve this new interface, Wikimedia Deutschland is looking for volunteers (especially editors from Right-to-left languages) for UX testing sessions. Participants will be compensated for their time. Sign up [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/bo2e7e2a/apply here] (greatquestion) and learn more on the project page: [[d:Wikidata:Usability and usefulness/Item editing experience/Mobile editing of statements|Mobile editing of statements]] ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14392|‎energy density]] (<nowiki>amount of energy extractable from a substance (e.g. in a combustion engine) per unit of volume or of mass</nowiki>) **[[:d:Property:P14401|‎Parental Advisory System rating]] (<nowiki>content rating for coin-operated video games</nowiki>) * Newest External identifierss: [[:d:Property:P14388|Cyprus company ID]], [[:d:Property:P14389|‎DBNL title ID]], [[:d:Property:P14390|ShotOnWhat film ID]], [[:d:Property:P14391|‎Shinmei database ID]], [[:d:Property:P14394|‎ColBase ID]], [[:d:Property:P14395|Lubimyczytać version/edition ID]], [[:d:Property:P14396|Files of the Reich Chancellery ID]], [[:d:Property:P14397|‎Darwin Correspondence person ID]], [[:d:Property:P14399|‎Gidrologicheskaya Izuchennost Code]], [[:d:Property:P14403|‎Brew TV movie ID]], [[:d:Property:P14404|National Archives of Japan Digital Archive ID]], [[:d:Property:P14405|PlayStation Trophies trophy ID]], [[:d:Property:P14406|Tax Identification Number (Spain)]], [[:d:Property:P14407|‎19star actor ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/concentration camp prisoner number|concentration camp prisoner number]] (<nowiki>registration or prisoner number assigned to a person in camps operated under Nazi persecution between 1933 and 1945</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/ID für Kulturdenkmale in Lübeck|ID für Kulturdenkmale in Lübeck]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Datenbank-ID für Kulturdenkmale in Lübeck|Datenbank-ID für Kulturdenkmale in Lübeck]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Prime Video URL ID|Prime Video URL ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Prime Video GTI|Prime Video GTI]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Portable Antiquities Scheme record ID|Portable Antiquities Scheme record ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) éditeurice dans le DEF19 2.0|Identifiant d'un(e) éditeurice dans le DEF19 2.0]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Apple TV parson ID|Apple TV parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CINEMATODAY film ID|CINEMATODAY film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Verfassungsblog author ID|Verfassungsblog author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Blätter author ID|Blätter author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EGAFD film ID|EGAFD film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Canadian Music artist ID|Museum of Canadian Music artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Canadian Music work ID|Museum of Canadian Music work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BGAFD film ID|BGAFD film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Movielens ID|Movielens ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Instrumentalistinnen-Lexikon ID|Instrumentalistinnen-Lexikon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/parliament.scot member ID|parliament.scot member ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Space/Queries#Astronauts_members_of_space_missions|Astronauts members of Space Missions]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Horse_racing/Queries#All_horses|All Horses in Wikidata]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Horse racing|Project Horse Racing]] : On topics relating to horse racing. ** [[d:Wikidata:WikiProject_William_%26_Mary_Law_School_EMCO|Project William & May Law School EMCO]] - to create and enhance entities for persons and corporate bodies related to the law school, for use in the library's metadata and archival work. * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Part_2:_How_to_use_QuickStatements_3.0_to_upload_data_to_Wikidata_for_Govdirectory|Project GovDirectory: How to use QuickStatements 3.0 to add data to GovDir]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2/Modelling_Dictionary_Usage_Labels_in_Wikidata|Ontology Course: Projects Offering 2]] - Modelling Dictionary Usage Labels in Wikidata, Roots and Rhythms: Modelling music as cultural heritage. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q208108|Catch Me If You Can]] - a 2002 film by Steven Spielberg starring Leonardo DiCaprio and Tom Hanks. A dramatic re-telling of the life and exploits of serial confidence man Frank Abegnale Jr., ironically the events of the film were later found to be mostly fabricated. ''' Development ''' * Mobile statement editing: We are continuing to improve the UX and fix issues uncovered in testing * Making WikiProjects more visible: We are working on adding links to the sidebar menu of Items to make it easier for people to find the WikiProject(s) associated with an Item, find like-minded people and learn about data modelling conventions etc in that particular area * Query Service: The service is being hit quite heavily and the Wikidata Platform team is working on blocking scrapers and misbehaving tools * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: We are continuing our experiment to further reduce the amount of Wikidata changes that show up on Recent changes and Watchlist but don't actually change the article. Specifically we are looking at checking if there is any difference in the rendered article before and after the change coming from Wikidata [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory|public universities]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:21, 11 മേയ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30513889 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #732 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-05-18. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#731]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/PatsaBot 1|PatsaBot 1]] - '''Task/s:''' Add sitelink from [[Special:PrefixIndex/Template:Taxonomy/|Template:Taxonomy/*]] on thwiki to same entry from enwiki and update Thai description from generic template format to "แม่แบบอนุกรมวิธาน" (taxonomy template). **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/MarisDreshmanisBot 2|MarisDreshmanisBot 2]] - '''Task/s:''' Create occupation Q-items and add native-language labels on existing occupation Q-items from 33 state-issued national occupation classifiers (165 national registries, 154 countries, ~30,000 new Q-items, ~120,000 native labels across 53 languages). **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/ias-kbase|ias-kbase]] - '''Task/s:''' Read-only bulk entity lookups for an internal knowledge graph project. Fetches labels, claims, and sitelinks from Wikidata and intro-paragraph extracts from English Wikipedia. No writes. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** Reminder: Propose a session for [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProject Days 2026]]. Your proposal can be just one or two sentences. Suggestions include topics on how to use WikiProjects to connect with others and improve data modelling, how to revive a neglected WikiProject, and what makes a good WikiProject. [[d:Event talk:WikiProjects Days 2026|Propose a session now]]. Deadline Sunday May 24. ** Wikimedia Indonesia is hosting the [[:c:Commons:Kompetisi Penyajian Data|2026 Data Visualization Competition]] from 10th to 31st May 2026. We welcome visualization and essay submissions from Indonesian participants on various topics ranging from Indonesian history to biological diversity. ** [[d:Event:Swedish online editathon 300|The three-hundred online Wikidata meetup in Swedish]], May 24 ** [https://www.gw.uni-hamburg.de/ueber-die-fakultaet/digital-humanities/dh-lab/veranstaltungen/26-05-27-hands-on-wiki.html Wikidata: An Open Knowledge Graph for Research and Beyond], a workshop on-site at the Digital Humanities Lab (C2003), University Hamburg, 27 May, 14:15 – 15:45 CEST. Registration (via link). ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: [https://forum.mapillary.com/t/easy-way-to-add-imagery-to-wikipedia-and-wikidata-items-with-wikishootme-and-mapillary/10375 Easy way to add images to Wikipedia & Wikidata items, with WikiShootMe and Mapillary] * Papers: ** [https://www.jlis.it/index.php/jlis/article/view/698 ''Wikidata and authority files: reconciliation and cooperation procedures''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]]: an overview of the interactions between Wikidata and library authority files and of the usage of Wikibase by library authority files up to July 2025 ** [https://www.jlis.it/index.php/jlis/article/view/675 ''Institutional practices in gender recording: an analysis of National Libraries''] by Novaes de Mendonça, and Ana Carolina Simionato Arakaki: contains references to Wikidata and its interconnection with library authority files ** [https://www.aidainformazioni.it/index.php/aidainformazioni/article/view/350 ''Modellizzazione delle conoscenze: Thesaurus Nuovo soggettario e Wikidata, due strumenti a confronto''] by [[:d:User:Elena Cencetti|Elena Cencetti]], Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo and [[:d:User:Elisabetta Viti2|Elisabetta Viti]] (in Italian): a detailed comparison of Wikidata and the [[:d:Q16583225|Nuovo soggettario Thesaurus]] as knowledge organization systems, with a case study regarding the reconciliation with Wikidata of a group of terms of the Nuovo soggettario Thesaurus regarding photography * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=fubhBJGz6YQ Curating shared knowledge about artifacts on Wikidata] with Till Grallert, it explores how the Jarāʾid project used Wikidata to build a multilingual, open knowledge graph of pre-1930 Arabic periodicals. ** [https://www.youtube.com/watch?v=H_oAlLw5CHs LIVE Wikidata editing #122] with User:Ainali and User:Abbe98 do some live editing on Wikidata (in English), and discuss the thought process of what they are doing and why they do it. ** [https://www.youtube.com/watch?v=rIoQFWGDb90 Every Major Oil and Gas Pipeline in History Mapped] - a visualisation utilising Wikidata, OpenStreetmap, Wikipedia and Global Energy Monitor. *Presentations **[[c:File:Reseau_LGBTQI_2026_-_John_SAMUEL.pdf|La fabrique collective des histoires queer dans les communs numériques]]. Presentation by [[User:Jsamwrites|John Samuel]] and panel, 2e Rencontres du Reseau Jeune Recherche LGBTQI+, Université Lyon 1, 12 May 2026 ''' Tool of the week ''' *[https://prop-explorer.toolforge.org/ Wikidata Property Explorer] is a tool by user Steven Liu. The tool is used for exploring Wikidata properties * [https://securitybaseline.eu securitybaseline] use Wikidata to get the domain names for institutions ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [https://maproulette.org/browse/challenges/55009 MapRoulette Challenge (Chile)]: Improve heritage-related items around Santiago, Chile, linking them to Wikidata and OpenStreetMap. * The Wikidata Platform team has published its [[D:Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/Backend_Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata_Query_Service/WDQS_Architecture_re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[D:Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/High-Impact_Use_Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[D:Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update|Migration talk page]] or during the [[D:Wikidata:Blazegraph_Migration_Office_Hours|next office hour]]. See the [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14408|contains cadastral area]] (<nowiki>cadastral area that is wholly or partly contained by a municipality</nowiki>) **[[:d:Property:P14413|algebraic closure]] (<nowiki>‎algebraic closure of the field</nowiki>) **[[:d:Property:P14414|real closure]] (<nowiki>real closure of the formally real field</nowiki>) **[[:d:Property:P14415|eusocial caste]] (<nowiki>specialized type of an eusocial animal</nowiki>) **[[:d:Property:P14416|Wikimedia Commons content descriptor]] (<nowiki>Wikimedia Commons content descriptor which applies to this media file</nowiki>) **[[:d:Property:P14424|‎time expansion]] (<nowiki>factor by which a recording's duration has been extended or compressed relative to the original real-time event, without pitch correction.</nowiki>) **[[:d:Property:P14425|‎SELL rating]] (<nowiki>French video game content rating (1999–2003)</nowiki>) **[[:d:Property:P14427|age requirement documentation URL]] (<nowiki>URL for a website's statement of compliance with U.S. legal record-keeping requirements related to visual depictions of actual sexually explicit conduct</nowiki>) **[[:d:Property:P14430|maximum vehicle length]] (<nowiki>maximum authorized length for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment</nowiki>) **[[:d:Property:P14431|maximum vehicle width]] (<nowiki>maximum authorized width for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment</nowiki>) **[[:d:Property:P14432|maximum vehicle weight]] (<nowiki>maximum authorized weight (tonnage / gross vehicle weight) for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (load limit)</nowiki>) **[[:d:Property:P14433|maximum vehicle height]] (<nowiki>maximum authorized height for vehicles (especially heavy goods vehicles) on a bridge, tunnel or road segment (regulatory limit from signage)</nowiki>) **[[:d:Property:P14434|‎independent of theory]] (<nowiki>theory that proves neither this proposition nor its negation</nowiki>) **[[:d:Property:P14453|‎gender-neutral form of label]] (<nowiki>form of name or title with no assumption of gender</nowiki>) **[[:d:Property:P14457|subject named as (monolingual text)]] (<nowiki>with an associated language code) name by which a subject is recorded in a database, mentioned as a contributor of a work, or is referred to in a particular context</nowiki>) **[[:d:Property:P14458|alternative name (monolingual text)]] (<nowiki>with an associated language code) qualifier for alternative name(s), given for a subject in a database entry, or preserved in references (even these are no longer the preferred name</nowiki>) **[[:d:Property:P14460|‎CWSAC classification]] (<nowiki>Level of military significance for American Civil War battles as defined by the 1993 Civil War Sites Advisory Commission (CWSAC) report.</nowiki>) **[[:d:Property:P14465|DMCA takedown policy URL]] (<nowiki>DMCA (Digital Millennium Copyright Act) takedown policy or submitting page of this hosting site or UGC (User Generated Content) distributor</nowiki>) **[[:d:Property:P14469|election result map]] (<nowiki>map that displays the result of this election</nowiki>) **[[:d:Property:P14471|‎paid-up capital]] (<nowiki>portion of a company’s issued share capital that has been paid by shareholders</nowiki>) *Newest External identifiers: [[:d:Property:P14407|‎19star actor ID]], [[:d:Property:P14409|ACM Digital Library institution ID]], [[:d:Property:P14410|Stockholm public transport stop ID]], [[:d:Property:P14411|Go2Senkyo.com politician ID]], [[:d:Property:P14412|SensCritique person ID]], [[:d:Property:P14417|Census of Italian Architecture since 1945]], [[:d:Property:P14418|CINEFOX film ID]], [[:d:Property:P14419|‎CINEFOX person ID]], [[:d:Property:P14420|Cultural heritage Database-ID in Lübeck]], [[:d:Property:P14422|Dijital İstanbul cultural property ID]], [[:d:Property:P14423|VG homicide ID]], [[:d:Property:P14426|Portable Antiquities Scheme record ID]], [[:d:Property:P14428|‎EGAFD film ID]], [[:d:Property:P14429|Cairn.info publisher ID]], [[:d:Property:P14435|‎BGAFD film ID]], [[:d:Property:P14436|‎Apple TV person ID]], [[:d:Property:P14437|Blätter author ID]], [[:d:Property:P14438|‎critify.de publication ID]], [[:d:Property:P14439|Semanticscience Integrated Ontology ID]], [[:d:Property:P14440|Prime Video ID]], [[:d:Property:P14442|Objectif plumes author ID]], [[:d:Property:P14443|‎Museum of Canadian Music artist ID]], [[:d:Property:P14444|‎Museum of Canadian Music work ID]], [[:d:Property:P14445|Lübeck Culturul heritage ID]], [[:d:Property:P14446|Rhineland-Palatinate Cultural heritage ID]], [[:d:Property:P14447|DEF19 2.0 publisher ID]], [[:d:Property:P14449|MovieLens movie ID]], [[:d:Property:P14450|Verfassungsblog author ID]], [[:d:Property:P14451|QueenBallers player ID]], [[:d:Property:P14452|NaPTAN stop area code]], [[:d:Property:P14459|CycleBase cyclist ID (new)]], [[:d:Property:P14461|‎Book Notification author ID]], [[:d:Property:P14462|‎Prime Video GTI]], [[:d:Property:P14463|‎parliament.scot member ID]], [[:d:Property:P14464|Instrumentalistinnen-Lexikon ID]], [[:d:Property:P14468|Goodreads genre ID]], [[:d:Property:P14470|‎Giant Bomb Wiki ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to reviews: **[[:d:Wikidata:Property proposal/contributed to narrative universe|contributed to narrative universe]] (<nowiki>''(no English description proposed yet)''</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Grokipedia page title|Grokipedia page title]] (<nowiki>page title used in a Grokipedia article URL</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/especially|especially]] (<nowiki>qualifier for statements to refine a value that applies more generally, but applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than "including" (P1012)</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Common Vulnerability Scoring System score|Common Vulnerability Scoring System score]] (<nowiki>Common Vulnerability Scoring System (CVSS) score</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Depicts taxon|Depicts taxon]] (<nowiki>depicts taxon</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Still taken from the film|Still taken from the film]] (<nowiki>Still taken from the film</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/StaphBase ID|StaphBase ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Geohashing wiki page|Geohashing wiki page]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France|identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Oireachtas bill ID|Oireachtas bill ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Defense Technical Information Center Accession Number|Defense Technical Information Center Accession Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/European System of Accounts ID (Germany)|European System of Accounts ID (Germany)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un éditeur sur OpenEdition|Identifiant d'un éditeur sur OpenEdition]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Natalie ID|Natalie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL actress ID|AV CHANNEL actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mineral Resources Data System deposit ID|Mineral Resources Data System deposit ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikimedia Phabricator project|Wikimedia Phabricator project]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AWA artist ID|AWA artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Music artist|Rakuten Music artist]], [[:d:Wikidata:Property proposal/recochoku artist ID|recochoku artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant AnnuSéries d'une série télévisée|identifiant AnnuSéries d'une série télévisée]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/NadJ Library of Congress occupations by Label and Lccn no.] ([https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Request_a_query&oldid=2492426393#Getting_'Subject_named_as'_qualifier source]) * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Malaysia/Activity/Datathon/Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon|Project Malaysia / Wiki x K-pop 2026 Datathon]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Occupations/Roadmap|Project Occupations / Roadmap]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/SummerCoworking|Project LD4 Wikidata Affinity Group / SummerCoworking]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/children_of_dead_mothers|Children born after Mothers death date]] ''' Development ''' * Tighter connection of the Wikibase Ecosystem: We've been working on making it possible to use Wikidata Items (and later from other Wikibase instances) as values in statements on other Wikibase instances. You can now try it out on a demo system or set up your own test instance to give it a try. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/D4RA5JQAJ5MUUDIVHGELWWE7OSSWXV5B/ More details in the announcement]. * Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are continuing the work on showing less irrelevant changes on recent changes and watchlist on Wikipedia and co by trying to determine if an edit from Wikidata actually changed the rendered article or not * Mobile statement editing: ** We worked on reducing the load for users with limited data ** We are continuing to fix issues uncovered in testing * Making Wikiprojects more visible: We are getting ready for testing of the prototype. We'll be adding links to the respective Wikirojects on Item pages in the tools menu to make it easier for people to find the corresponding Wikiprojects. This is based on statements already on the Item such as specific external IDs. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:03, 18 മേയ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30539411 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == അരിയാന ഗ്രാൻഡെ മലയാളം വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്തൽ == ശുഭദിനം! എന്റെ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകാൻ ശരിയായ അഡ്മിൻ നിങ്ങളാണെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നു. അവർ ലോകമെമ്പാടും വളരെ പ്രശസ്തരാണ്, ഇംഗ്ലീഷിൽ അവരെക്കുറിച്ച് ധാരാളം കാര്യങ്ങളുണ്ട്. ഈ ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, പക്ഷേ ഞാൻ രചയിതാവല്ല. ലേഖനത്തിന്റെ രചയിതാവിന്റെ അനുമതി എനിക്കുണ്ടോ? വളരെ നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:15, 20 മേയ് 2026 (UTC) :താങ്കൾക്ക് മലയാളം അറിയുമെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയയിലെ ശ്രദ്ധേയത മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കുമെങ്കിൽ ധൈര്യമായി ലേഖനം എഴുതാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:16, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::മറുപടിക്ക് നന്ദി. ഈ ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ എനിക്ക് സഹായിക്കാനാകും. ഞാൻ ഇതിനകം അവിടെ ചില വിവരങ്ങൾ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ അത് ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ചതല്ല. ഇത് കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്താൻ എനിക്ക് അനുമതി നൽകാമോ. അതോ രചയിതാവിന്റെ അനുമതി ആവശ്യമുണ്ടോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:21, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::രചയിതാവിന്റെ അനുമതി ആവശ്യമില്ല. താങ്കൾക്ക് ഈ വിഷയം അറിയുമെങ്കിൽ അവലംബങ്ങൾ ചേർക്കാമെങ്കിൽ തീർച്ചയായും മെച്ചപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 11:22, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::മറുപടിക്ക് നന്ദി. ഞാൻ തീർച്ചയായും അത് മെച്ചപ്പെടുത്തും. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:25, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::ഈ ലേഖനം ഞാൻ വികസിപ്പിക്കുകയും മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഡ്രാഫ്റ്റ്: ജനലിൻ കാസ്റ്റെല്ലിനോ ഇപ്പോൾ പൂർത്തിയായി. ഒന്ന് നോക്കാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:29, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] ഈ ലേഖനം ഞാൻ വികസിപ്പിക്കുകയും മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഡ്രാഫ്റ്റ്: ജനലിൻ കാസ്റ്റെല്ലിനോ ഇപ്പോൾ പൂർത്തിയായി. ഒന്ന് നോക്കാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 11:37, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::::https://en.wikipedia.org/wiki/Janalynn_Castelino ഈലേഖനം വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതായിരിക്കും നിലവിലുള്ള ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനേക്കാൾ നല്ലത്. അതുകൊണ്ട് വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുക. പകുതി ചെയ്യാതെ ലേഖനം മുഴുവനും വിവർത്തനം ചെയ്ത് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുക. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:34, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] വിവർത്തനം അനുവദനീയമാണോ എന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പില്ലായിരുന്നു. അറിയിച്ചതിന് നന്ദി. അങ്ങനെയെങ്കിൽ, ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ നിന്ന് അരിയാന ഗ്രാൻഡെ ലേഖനം എനിക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യാമോ? :::::::ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ അരിയാന ഗ്രാൻഡെ ലേഖനം മികച്ചതാണ്, നിലവിലുള്ളത് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനേക്കാൾ അത് വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതാണ് എനിക്ക് എളുപ്പമെന്ന് തോന്നുന്നു. അതൊരു നല്ല ആശയമാണോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 12:49, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::നിലവിൽ https://en.wikipedia.org/wiki/Ariana_Grande വളരെ വലിയ ലേഖനമാണ്. 413,896 bytes ഉണ്ട്. ഇതുമുഴുവനും വിവർത്തനം ചെയ്യാമെങ്കിൽ വളരെ നല്ല ആശയമാണ്. താങ്കൾക്ക് [[വിക്കിപീഡിയ:ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ|ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ]] ടൂൾ ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. ഇതിൽ യാന്ത്രിക വിവർത്തനം ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതിനാൽ ശ്രദ്ധിക്കുക. വാചകങ്ങൾ വിക്കിശാലിയിലാക്കി പ്രസിദ്ധീകരിക്കാവുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:53, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::അതെ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് ശരിയാണ്! വളരെ നീണ്ട ഒരു ലേഖനം. ഉള്ളടക്ക വിവർത്തന ഉപകരണം എവിടെ കണ്ടെത്താമെന്ന് പറയാമോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 12:58, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::[[വിക്കിപീഡിയ:ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ|ഉള്ളടക്ക പരിഭാഷ]] നോക്കുക [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 13:00, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::::നന്ദി. പുതിയ വിവർത്തനങ്ങൾ നടത്തിയ ശേഷം, ഞാൻ നേരത്തെ ഉണ്ടാക്കിയ നിലവിലുള്ള ഡ്രാഫ്റ്റ് ഇല്ലാതാക്കണോ? [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 13:03, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::::അത് നോക്കാം. ശരിയാക്കാവുന്നതാണ് [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 13:04, 20 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::::::പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞതായിരിക്കാം. നിങ്ങൾ എന്നോട് പറഞ്ഞ വിവർത്തനം വളരെ നല്ല ആശയമാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 13:12, 20 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] ശുഭദിനം! അരിയാന ഗ്രാൻഡെയ്ക്ക് വേണ്ടി നിങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചതുപോലെ വിവർത്തന ഉപകരണം ഉപയോഗിക്കാൻ ഞാൻ ശ്രമിച്ചു. പക്ഷേ എങ്ങനെയോ അത് എനിക്ക് ഒരു വിവർത്തനം സൃഷ്ടിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നില്ല, കാരണം ലേഖനം ഇതിനകം നിലവിലുണ്ട്. ::::::::::::::ഗായിക സെലിൻ ഡിയോണിന്റെ പേജിനും ഇത് ബാധകമാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 07:08, 21 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::::::::പുതിയ വിവർത്തനത്തിന് ശ്രമിച്ചാൽ സാധിക്കുന്നതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 08:21, 21 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::::::::സംവാദത്തിൽ പോലും യാന്ത്രികതയാണല്ലോ. മലയാളി അല്ലേ [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]]?. [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 08:23, 21 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] പിന്നെ ഞാൻ വീണ്ടും ശ്രമിക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ ചേർത്ത് നിലവിലുള്ള ലേഖനം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കാം. ഇത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടായിരിക്കും, പക്ഷേ എന്റെ ഒഴിവുസമയത്ത് ഞാൻ ശ്രമിക്കാം. മറുപടിക്കും സഹായത്തിനും നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 14:02, 21 മേയ് 2026 (UTC) :::::::::::::::::അതായത് ലേഖനം നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും പുതിയ വിവർത്തനം തുടങ്ങാവുന്നതാണ്. ആ ടൂളിൽ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ട്. ശ്രമിക്കുക. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 14:29, 21 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::::::::::ഞാൻ വീണ്ടും ശ്രമിക്കാം. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 14:33, 21 മേയ് 2026 (UTC) ::::::::::::::::@[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ഞാൻ അഭിമാനിയായ ഒരു മലയാളിയാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:FluteWarrior|FluteWarrior]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:FluteWarrior|സംവാദം]]) 14:07, 21 മേയ് 2026 (UTC) == Wikidata weekly summary #733 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-05-25. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#732]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Skolkoll-bot 1|Skolkoll-bot 1]] - '''Task(s)''': Adding Skolverket identifiers and source URLs to Swedish school items ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: Wikicafé May Edition: ''De Wikidata à Wikipédia abstraite : promesses et illusions du savoir structuré (From Wikidata to Abstract Wikipedia: Promises and Illusions of Structured Knowledge)'', Presentation by [[User:Jsamwrites|Jsamwrites]], [https://zonestamp.toolforge.org/1779793200 May 26, 2026 at 13:00] [https://fr.wikipedia.org/wiki/Projet:Wikifier_la_science/WikiCaf%C3%A9s video link], organized by [[User:DMontagne en résidence|DMontagne en résidence]]. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Papers: [[:d:User:Anna Clara Maniero Azzolini|Anna Clara Maniero Azzolini]], [[:d:User:Pietro Ortimini|Pietro Ortimini]], and [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]], [https://www.saeg-papers.it/ultimo-fascicolo#h.6zzzvpg7mcw2 ''Wikibase and Wikidata for Greek and Latin Epigraphy: Modelling, Analysing, and Making Reusable Linked Open Data''] * Videos: [[:d:User:Digitalphilologist|Monica Berti]] and Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo, [https://github.com/SunoikisisDC/SunoikisisDC-2025-2026/wiki/Summer-2026-Session-5 ''Wikidata Queries for Greek and Latin Philology''] (SunoikisisDC, Summer 2026); [[:commons:File:SunoikisisDC Summer 2026 - Wikidata Queries for Greek and Latin Philology.pdf|slides on Commons]] + [https://www.youtube.com/live/HuFZNZ7E9pw video on Youtube]; for more information, cf. the WikiProjects [[:d:Wikidata:WikiProject Antiquity/Pauly-Wissowa|Antiquity/Pauly-Wissowa]] and [[:d:Wikidata:WikiProject LAGL|LAGL]] ''' Tool of the week ''' * [https://lexemap.toolforge.org/ LexeMap] - is a lexeme coverage mapper that audits Wikidata lexeme data across languages. It runs live SPARQL queries against Wikidata and cross-references against Wiktionary to identify gaps in lexicographical data. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Starting May 28, 2026, the <code>Special:EntityData</code> page will no longer support the PHP‑serialized format (e.g <code>.php</code> URLs). Affected requests will return HTTP errors. Please switch to a stable format like JSON (example: <code>Q42.json</code>). The change is already active on test and beta wikis. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/W4SBS3PREJYEAVZU2JSV47ZJWOJJ7YM6/ full announcement]) ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14475|‎SIK-ISEA document ID]], [[:d:Property:P14476|identifiant d'un fonds au catalogue collectif de France]], [[:d:Property:P14477|‎StaphBase ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/PCBS Locality code|PCBS Locality code]] (<nowiki>Locality Code of the Palestinian Central Bureau of Statistics</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/nameplate image|nameplate image]] (<nowiki>image of a name-plate or similar identifying plate of the subject</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/photographer|photographer]] (<nowiki>photographer</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant Bibliothèques patrimoniales de Paris|Identifiant Bibliothèques patrimoniales de Paris]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CUEAnexo|CUEAnexo]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Enciclopedia Católica Wikitólica ID|Enciclopedia Católica Wikitólica ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adult Film Database film series ID|Adult Film Database film series ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Adult Film Database studio ID|Adult Film Database studio ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Satker ID|Satker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inaproc Instance ID|Inaproc Instance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/British Libray catalogue ID|British Libray catalogue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Swedish-Danish Dictionary ID|Swedish-Danish Dictionary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Roller-results.com skater ID|Roller-results.com skater ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://query.wikidata.org/#%23%20people%20born%20at%20sea%0ASELECT%20DISTINCT%20%3Fperson%20%3FpersonLabel%20%3FplaceLabel%20%3Fdob%20WHERE%20%7B%0A%20%3Fperson%20wdt%3AP19%20%3Fplace.%0A%20%7B%20%3Fplace%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279*%20wd%3AQ165.%20%7D%20UNION%20%7B%20%3Fplace%20wdt%3AP31%2Fwdt%3AP279*%20wd%3AQ1229765.%20%7D%0A%20OPTIONAL%20%7B%20%3Fperson%20wdt%3AP569%20%3Fdob.%20%7D%0A%20SERVICE%20wikibase%3Alabel%20%7B%20bd%3AserviceParam%20wikibase%3Alanguage%20%22en%22.%20%7D%0A%7D%0AORDER%20BY%20%3Fdob%20%3FplaceLabel People born at the sea] ([https://twitter.com/WikidataFacts/status/832620159118385154 source]) * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Database_reports/Sitelinks_to_Wiktionary List of items with links to Wiktionary main space.] * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Q66 Boeing(Q66)] ''' Development ''' * Mobile statement editing: ** We continued working on reducing the page size to make it easier on mobile data plans ** We are improving how error messages are shown * Making WikiProjects more visible: We are continuing the work on getting it ready for a first rollout. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:30, 25 മേയ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30560068 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == താങ്കൾക്ക് ഒരു താരകം! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[പ്രമാണം:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''അശ്രാന്ത പരിശ്രമീ താരകം.''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ഈ താരകം 2010 മുതൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയക്ക് താങ്കൾ നൽകുന്ന സംഭാവനകൾക്ക്. [[ഉപയോക്താവ്:Pachu Kannan|Pachu Kannan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Pachu Kannan|സംവാദം]]) 20:05, 25 മേയ് 2026 (UTC) |} == Wikidata weekly summary #734 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-06-01. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#733]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/William Avery Bot 13|William Avery Bot 13]] - '''Task/s:''' ** Per [[d:Wikidata:Project_chat#c-Limotecariu-20260524073600-Request_to_replace_Asturian_term_"*estauxunidense"_with_"d'Estaos_Xuníos"|Project Chat]], replace "''estauxunidense''" in Asturian descriptions with "''d'Estaos Xuníos''". Example manual edits [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q60842075&diff=prev&oldid=2496674720 here] and [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q20821183&diff=prev&oldid=2496674345 here]. ** Also adds a default label, per [[d:Help:Default values for labels and aliases#When should I use default values for labels and aliases?]] and remove redundant labels in the simplest cases. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [https://temporaerhaus.de/termine-und-oeffnungszeiten/ Temporaer Haus: OpenDataMonday], today, 1 June, 19:30 - 22:00 CEST, Augsburger Str. 23-25, 89231 Neu-Ulm. ** [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiKult_Netzwerktreffen_2026 WikiKult Netzwerktreffen 2026: “Wikidata in Kulturerbeinstitutionen”], 11-12th June, Wikimedia Deutschland. German-speaking event for people working with Wikidata in the cultural heritage sector. Open to experienced contributors and newcomers alike. ** [https://www.wikimedia.de/veranstaltungen/wikimedia-und-linked-open-data-im-glam-bereich-verankern/ Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey], 11 June 17:00 - 18:00 CEST, online (English with German translation) – Keynote by Jason Evans. ** (Deutsch) [https://www.zikg.eu/aktuelles/veranstaltungen/2026/podiumsdiskussion-wikibases-knowledge-graphs-und-wikidata Workshop // Wikibases, Knowledge Graphs und Wikidata], Tue 14 July, 10:00 - 13:00 CEST. Participation is for project members, Zentral Institut staff, and interested guests, on-site at Zentralinstitut für Kunstgeschichte. See link for registration details. ** [https://mwsmigration.hypotheses.org/1115 Doing Migration History with Digital Methods: Beyond a Database - Wikibase as Research Infrastructure for Migration Prosopography] Summer University at the German Historical Institute Paris, 8, rue du Parc-Royal, 75003 Paris, 23 June 16:00 CEST. ** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026 - preparing the Program]] - watch this space next week for the first edition of the Event Program or [[d:Special:RegisterForEvent/3670|register]] to be notified of updates. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** ''[[d:User:Niryhpr/Behind_the_QIDs|Behind the QIDs]]'' by User:Niryhpr ** [https://cerlblog.wordpress.com/2026/06/01/improving-the-interconnection-between-wikidata-and-the-cerl-thesaurus/ ''Improving the interconnection between Wikidata and the CERL Thesaurus''] by [[:d:User:Epìdosis|Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo]], also presented (in Italian) in Videos. ** [https://technology.inquirer.net/147036/digitally-mapping-the-philippines-historical-markers Digitally mapping the Philippines’ historical markers] by Eugene Alvin Villar. * Papers: ** [https://doi.org/10.6084/m9.figshare.32521446 A data-driven analysis of automotive model evolution and technological lineage using Wikidata and Python network visualization] by P. Trunova (2026). ** (Italiano) [https://journals.openedition.org/jtei/6987 De Catulo a Wikidata] by Nusch et al. (2026). * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=sCoOIan3G9Y Adding lifting stones to Wikidata] - OSM for History Buffs ** (O'zbekcha) [https://www.youtube.com/watch?v=AloZrt8HA2Q Participate in the Interlingual Relations Marathon and win!] - Oʻzbekcha Vikipediyadagi (ukwiki) has over 12,000 articles missing a sitelink...time to change that. ** (Italiano) [https://www.youtube.com/watch?v=Bb_WYaz9eYw&t=12665s Wikidata and Library Catalogs: Building and Enabling a Digital Resources Network] by Camillo Carlo Pellizzari di San Girolamo * Presentations: ** ''[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikicafe-JohnSAMUEL.pdf De Wikidata à Wikipédia abstraite : promesses et illusions du savoir structuré] (From Wikidata to Abstract Wikipedia: Promises and Illusions of Structured Knowledge)'', Presentation by [[User:Jsamwrites|Jsamwrites]], May 26, 2026, [https://fr.wikipedia.org/wiki/Projet:Wikifier_la_science/WikiCaf%C3%A9s Wikicafé May Edition], organized by [[User:DMontagne en résidence|DMontagne en résidence]]. ([https://www.canal-u.tv/chaines/callisto/de-wikidata-a-wikipedia-abstraite-promesses-et-illusions-du-savoir-structure video]) ** [https://zenodo.org/records/20409899 DARIAH-EU WG DHwiki - A first year of activity] by D. Lindemann and G. Candela (2026). ''' Tool of the week ''' * [https://wdrc.toolforge.org/ Wikidata Recent Changes API]: This API lets you query Wikidata edits by either properties, or labels/aliases/descriptions/sitelinks. You can retrieve any changes, or specify added/changed/removed. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * On 31 May, item '''[[Q140000000]]''' ("Maxx", about a cinema in Delmenhorst, Germany) was created. * Feedback wanted: To support improving Wikidata integration on the Programs & Events Dashboard, the EduWiki Hub invites Wikidata organizers, trainers, and contributors to share suggestions on metrics, tracking features, and workflows you would like to see in the dashboard. In addition, try out the new Advanced Search share your thoughts on the Dashboard talk page. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/thread/BK5OBZPHZ7WDGTDPV6LNSLSEJRQLJMKT/ full announcement]) ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: ** [[:d:Property:P14478|found liable for]] (<nowiki>tort or civil wrong a person or organization was found liable of</nowiki>) ** [[:d:Property:P14489|‎PCBS Locality code]] (<nowiki>Locality Code of the Palestinian Central Bureau of Statistics</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14479|AV CHANNEL actress ID]], [[:d:Property:P14480|AWA artist ID]], [[:d:Property:P14481|CUE/Anexo]], [[:d:Property:P14482|‎Defense Technical Information Center Accession Number]], [[:d:Property:P14483|Catholic Encyclopedia Wikitólica ID]], [[:d:Property:P14484|European System of Accounts ID (Germany)]], [[:d:Property:P14485|OpenEdition Publisher ID]], [[:d:Property:P14486|‎Mineral Resources Data System deposit ID]], [[:d:Property:P14487|‎Natalie ID]], [[:d:Property:P14488|‎Oireachtas bill ID]], [[:d:Property:P14490|Rakuten Music artist ID]], [[:d:Property:P14491|recochoku artist ID]], [[:d:Property:P14492|‎Adult Film Database film series ID]], [[:d:Property:P14493|‎Adult Film Database studio ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: ** [[:d:Wikidata:Property proposal/category's topic is member of the class|category's topic is member of the class]] (<nowiki>qualifier for use with {{p|14387}} and {{P|4224}} to describe certain sets of categories</nowiki>) ** [[:d:Wikidata:Property proposal/applicable Structured Data on Wikimedia Commons|applicable Structured Data on Wikimedia Commons]] (<nowiki>the dataset associated with this external id usually contains data applicable to this other wikidata property</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/School ID of the Department of Education, Philippines|School ID of the Department of Education, Philippines]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Beeld en Geluid series identifier|Beeld en Geluid series identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DAM artist ID|DAM artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DAM song ID|DAM song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Joysound artist ID|Joysound artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Joysound song ID|Joysound song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/K-MIB performer ID|K-MIB performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DUGA actress ID|DUGA actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chilean Museums Registry ID|Chilean Museums Registry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil actress ID|Sokmil actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmmakers Person ID|Filmmakers Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Model Mayhem ID|Model Mayhem ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OCHA Place Code|OCHA Place Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number|Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka Company Registration Number|Sri Lanka Company Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL director ID|AV CHANNEL director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DUGA director ID|DUGA director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AllMyLinks ID|AllMyLinks ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AV CHANNEL maker ID|AV CHANNEL maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/thegamerdex.com game ID|thegamerdex.com game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MyDirtyHobby ID|MyDirtyHobby ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fontaines de Belgique ID|Fontaines de Belgique ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wikiparfum fragrance ID|Wikiparfum fragrance ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Canadian Trademark Registration Number|Canadian Trademark Registration Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DMM director ID|DMM director ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pantheon.World ID|Pantheon.World ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/Pra Map of countries receiving the Nobel peace prize] ** * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Sri_Lanka|Project Sri Lanka]] for editors who would like to focus on adding materials for [[d:Q854|Sri Lanka <small>''(Q854)''</small>]]. * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Cape_Verde|Project Govdirectory added Cape Verde subpage]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_P244_maintenance/Progress_tracker|Project P244 maintenance progress]] - a manually-updated progress tracker, is there a way to automate it? * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Identified_duplicates|Identified duplicates]] - this list shows items that most likely need merging but cannot due to conflicting sitelinks. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q140000000|Q140000000: Wikidata's 140 Millionth Item]] ''' Development ''' * Mobile editing of statements: ** We fixed how we handle statements with deleted Properties ([[phab:T402619]]) ** We improved the behaviour when using the browser's back button ([[phab:T414454]]) ** We continued working on improving the way error responses are shown ([[phab:T423613]]) ** We addressed issues found in testing * Improving the visibility of WikiProjects: We added support for finding the associated WikiProject of an Item based on statements on the Item * GraphQL: ** We are working on expanding the data available through search. Specifically we are including all Item data in search result nodes ([[phab:T427389]]) and extending the query by Item and Property value to return all Item data ([[phab:T416885]]) ** We are improving the documentation. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Nigeria|Nigeria]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:45, 1 ജൂൺ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30605449 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> what the hell are you doing.. [[ഉപയോക്താവ്:Manjushpiyush|Manjushpiyush]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manjushpiyush|സംവാദം]]) 19:12, 3 ജൂൺ 2026 (UTC) == Wikidata weekly summary #735 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-06-08. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#734]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Mass-editing_policy|RfC: Mass editing policy]]: The community is currently voting on a proposed policy to regulate mass edits on Wikidata. More input is needed to reach a broad consensus. Please review the proposal and join the discussion/vote on the RFC page. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sessions|'''WikiProjects Days 2026''' - see the first version of the program!]] The online event takes place during the weekend of June 19 - 21. [[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register]] for updates and access links. ** [[d:Wikidata:Mezi bajty/Mezi bajty 0|Mezi bajty 0]] - meetup of the Czech Wikidata community in Prague and online, 10th June 17:00 - 19:00 CEST (in Czech, Slovak, English) ** [[m:Event:GND_(Gemeinsame_Normdatei)_SPARQL_Workshop|GND (Gemeinsame Normdatei) SPARQL Workshop|]], 17th July 17:00 - 19:30 CEST (in German) - workshop from the German National Library on use of their SPARQL-endpoint for the GND (Gemeinsamer Normdatei) national authority file for wikidata users and wikipedians. ** (Deutsch) [https://www.nfdi4objects.net/events/n4o_activity_20260818-CM26-RS_Wikidata/ Workshop: Make Research Software Findable using the Software Marketplace Wikidata] - August 18, 14:00 – 16:00 Uhr (CEST), Zoom-link on registration. ** '''[[D:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_June_2026|Blazegraph Migration Office Hour (June session)]]''' will take place on Tuesday, 9 June 2026 (Tomorrow) at [https://zonestamp.toolforge.org/1781020800 16:00 UTC]. This office hour is focused on supporting the migration away from Blazegraph as the backend of WDQS. Whether you have questions, need clarification, or want to discuss how your use case may be affected. You can register for the session via [[D:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_June_2026|the event page]]. In preparation, add questions, feedback, or migration-related support needs to [https://etherpad.wikimedia.org/p/Blazegraph_Migration_Office_Hours this etherpad]. * Ongoing: [[m:Event:Wiki_Loves_Pride/2026|Wiki Loves Pride 2026 (Meta)]] is ongoing and now has a dedicated Wikidata subpage: [[d:Event:Wiki_Loves_Pride_2026|Event: Wiki Loves Pride 2026]]. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** (日本語/Japanese) [https://note.com/shoku_pan_65/n/nc6a788a55c91 [Practice drill: SPARQL basics to make and learn - Let's master Wikidata Query Service] by Shoku_pan_65. Page offers AI translations. ** [https://rtnf.substack.com/p/behind-the-p812-academic-major-property Behind the &lt;P812: academic major&gt; Property] by rtnf. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/05/27/adding-visual-context-to-the-dagbanli-dictionary-how-the-university-of-ghana-hci-lab-dataset-powered-our-sentence-matching-system/ Adding Visual Context to the Dagbanli Dictionary: How the University of Ghana HCI Lab Dataset Powered our Sentence Matching System]. Diff post by Mohammed Sadat Abdulai and Mohammed Awal Alhassan. * Papers: ** [[m:Research:Newsletter/2026/May|Volume 16, Issue 5 of the Wikimedia Research Newsletter is out!]] - includes 7 papers on Wikidata topics. ** [https://academic.oup.com/database/article/doi/10.1093/database/baag030/8699725 Rosetta Statements: simplifying FAIR knowledge graph construction with a user-centred approach] - Vogt et al., (2026) ** (Русский/Russian) [https://doi.org/10.6084/m9.figshare.32579178 Automated Analysis and Visualization of Geographic Data on Global Volcanoes Based on the Wikidata Semantic Graph] - by Мария Паландер (2026). ** [https://arxiv.org/pdf/2606.02905 Speaker Mining: FAIR Data on Public Broadcasts for Question Answering] by Wittenborg et al., (2026) * Videos: ** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=i9n8FH3dQ6o Wikidata for Climate Change, Wikipedia for Sustainable Futures] by Daniel Canedo, a workshop on using Wikidata to record linked open data from extreme weather events. ** (Svenska) [https://www.youtube.com/watch?v=hMKm7csn7SE Merge Wikidata samma som] by Magnus Sälgö. What to do when you find duplicate Wikidata Items pointing at the same location on OpenStreetMap. ** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=EoKYp0o5ar4 EntreWikis - Hacerwiki: Progress of Free Knowledge Projects in Colombia] - Colombian Art in Open Data: training and infrastructure on Wikidata ** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=yhe3wJ46xo4 Wikidata for research and teaching] by Pascal Martinolli. Introduces Wikidata basics, SPARQL, practical examples of data visualisation, enriching research data and exploring the opportunities and limitations of linked open personal data. ** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=H4NQb0-pb_k Literature review: FAIR data sharing | FAIR Data Spring 2026] - [https://zenodo.org/records/20510911 Presentation slides], given by Adélie Ranville on their experiences organizing and sharing data using Zenodo, DOI, Zotero, Wikidata, and OpenRefine. ** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=OR8_cD-p4ek Building a shared knowledge infrastructure: a federated wikibase for video and podcasts] hosted by Tim @BorgNetzWerk. ''' Tool of the week ''' * [[m:AutosuggestSitelink|AutoSuggestSitelink]]: New features available. See the update post on [[d:Wikidata:Project_chat#c-M2k~dewiki-20260528122200-AutosuggestSitelink:_New_features_available|Project Chat]] ''' Other Noteworthy Stuff ''' * The WMF [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|Wikidata pltaform team monthly newsletter (June edition)]] is out * [https://observablehq.com/@pac02/gender-diversity-in-french-wikipedias-occupation-a Gender diversity in French Wikipedia's occupation articles] * [https://observablehq.com/@pac02/gender-diversity-in-french-wikipedias-articles-abo Gender diversity in French Wikipedia's articles about fields of knowledge] ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes:: **[[:d:Property:P14511|trailer of]] (<nowiki>works that this trailer video represents</nowiki>) **[[:d:Property:P14516|‎EPBC conservation status]] (<nowiki>the conservation status from the Australian Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 assigned by the Australian Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water</nowiki>) *Newest External identifiers: [[:d:Property:P14494|‎Joysound artist ID]], [[:d:Property:P14495|‎Joysound song ID]], [[:d:Property:P14496|DUGA performer ID]], [[:d:Property:P14497|Sri Lanka Company Registration Number]], [[:d:Property:P14498|Wikimedia Phabricator project PHID]], [[:d:Property:P14499|‎Indonesian government work unit ID (satker ID)]], [[:d:Property:P14501|‎DAM artist ID]], [[:d:Property:P14502|‎British Library catalogue ID]], [[:d:Property:P14503|‎OCHA Place Code]], [[:d:Property:P14504|Philippines ‎School ID]], [[:d:Property:P14505|‎Swedish-Danish Dictionary ID]], [[:d:Property:P14506|Filmmakers actor ID]], [[:d:Property:P14507|Chilean Museums Registry ID]], [[:d:Property:P14508|Sri Lanka NGO Secretariat Registration Number]], [[:d:Property:P14509|Beeld & Geluid series ID]], [[:d:Property:P14510|‎INAPROC instance ID (Indonesia)]], [[:d:Property:P14512|DUGA director ID]], [[:d:Property:P14513|AV CHANNEL maker ID]], [[:d:Property:P14514|AV CHANNEL director ID]], [[:d:Property:P14515|AllMyLinks ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/applicable Structured Data on Wikimedia Commons|applicable Structured Data on Wikimedia Commons]] (<nowiki>the dataset associated with this external id usually contains data applicable to this other wikidata property</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/IAU member ID (new)|IAU member ID (new)]] (<nowiki>ID of members in the [https://www.iau.org/IAU/Default.aspx International Astronomical Union (IAU)].</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/height above ground level|height above ground level]] (<nowiki>a property intended to indicate the height of any objects from the ground</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Storm intensity classification|Storm intensity classification]] (<nowiki>category assigned to a meteorological system according to an intensity or classification scale; the scale should be indicated with a qualifier (P1013 and P585)</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/service status|service status]] (<nowiki>the operational status of something like ship or building</nowiki>) *New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/PTS News Network topic ID|PTS News Network topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OTOTOY ID|OTOTOY ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant EU sanctions tracker|identifiant EU sanctions tracker]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParlData ID|OpenParlData ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Catholica.cz ID|Catholica.cz ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW person ID|KSW person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW organization ID|KSW organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KSW place ID|KSW place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Myludo ID|Myludo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans La Basa|Identifiant dans La Basa]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PurplePort ID|PurplePort ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil idol ID|Sokmil idol ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hancinema company ID|Hancinema company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LinkMe ID|LinkMe ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Netmath Glossary ID|Netmath Glossary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sokmil director ID|Sokmil director ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: ** [https://w.wiki/QjCT Table of civic tech organizations with details] ([[d:Wikidata:WikiProject_Civic_Tech/Query|source]]) ** [https://w.wiki/QjCZ Timeline of legalisation of same-sex marriage] ([[d:Wikidata:WikiProject_LGBT/Queries#Timeline_of_legalization_of_same-sex_marriages|source]]) * Schema examples: [[d:Q139959656|Nazareth Padilla Montero <small>''(Q139959656)''</small>]] has been added as a showcase example of [[d:EntitySchema:E10|human (E10)]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Civic_Tech|Project Civic Tech]] - for anyone developing datasets about civic resources in cities, and discuss best practices for Wikidata collaboration in civic tech. ** [[d:Wikidata:WikiProject_AI_Cleanup|Project AI Cleanup]] - for reporting, monitoring and combatting edits and contributions from LLM and AI sources. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Who_is_who_in_marine_taxonomy%3F|Project: Whos who in marine taxonomy?]] - inititated by the World Register of Marine Species ([https://www.marinespecies.org%7C WoRMS]), this project will document and enrich entities of the persons who have described marine species. * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_LGBT/Abstract_Wikipedia|Project LGBT]] added an Abstract Wikipedia subpage. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Roads/Greece/National_roads|Project Roads]] added a subpage for Greece National roads with highly-visual tables. ** [[d:Event:Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon_2.0|Wiki x K-Pop datathon 2.0]] - there is still some work to do to reach the goal on modelling the album: BABYMONSTER. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Deleted_Wikidata_entities_used_in_SDC|Deleted Wikidata entities that are connected to Commons files structured data (SDC)]] * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L652968|kafuni]] - Dagbanli noun that translate to "fan" in English ''' Development ''' * The team was involved in workshops last week so there are no updates. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:54, 8 ജൂൺ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30646984 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #736 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-06-15. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#735]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Request for comments: The discussion about reforming Wikidata's notability policy is ongoing. There is now a [[d:Wikidata:Requests for comment/Notability policy reform|new proposal waiting for your feedback]]. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[:wmau:WikiLoves_Pride_Australia_2026|WikiLoves Pride 2026]] - six fortnightly editing sessions to add, expand and translate LGBTQ+ content on the Wikimedia projects. ** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026|WikiProjects Days 2026]] is taking place this coming weekend, 19-21 June. Check out the daily program...<small>(click UTC for your local timezone)</small> *** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Friday,_June_19th|Day 1]] / Friday, 19.06, 17:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781888400 UTC] - 20:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781899200 UTC] *** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Saturday,_June_20th|Day 2]] / Saturday, 20.06, 10:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781949600 UTC] - 18:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1781978400 UTC] *** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sunday,_June_21st|Day 3]] / Sunday, 21.06, 14:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1782050400 UTC] - 18:00 [https://zonestamp.toolforge.org/1782064800 UTC] ** Click here -> [[d:Special:RegisterForEvent/3670|Register]] <- for access links to the event. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: **[https://jsamwrites.substack.com/p/preserving-pride-across-languages Preserving Pride, Across Languages] : From Wikidata to Abstract Wikipedia: A New Way to Think About Knowledge ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/13/visibility-of-communities-in-nigeria-on-wikidata-2-0-expanding-digital-representation-for-nigerian-communities/ Visibility of Communities in Nigeria on Wikidata 2.0: Expanding Digital Representation for Nigerian Communities] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/14/the-years-first-quarter-with-the-igbo-wikimedians-user-group/ The Year’s First Quarter with the Igbo Wikimedians User Group] - Expanding partnerships and contributions to Wikidata, Wikipedia and other sister projects. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/13/introducing-the-wiki-afrodemics-mentorship-project-cohort-1/ Introducing the Wiki Afrodemics Mentorship Project Cohort 1] - A pan-african and guided multilingual training on Wikipedia editing, Wikidata contribution, and resource mobilisation. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/12/amplifying-womens-stories-and-indigenous-knowledge-feminism-and-folklore-2026-in-the-igbo-community/ Amplifying Women’s Stories and Indigenous Knowledge: Feminism and Folklore 2026 in the Igbo Community] - Improving the representation of women and cultural heritage in Igbo language on Wikidata, Wikipedia and Wikiquote. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/14/a-reflection-on-what-i-learned-at-my-first-international-womens-day-celebration/ A Reflection on What I Learned at My First International Women’s Day Celebration] - Celebrating and documenting women activists and politicians on Wikipedia and Wikidata. ** [https://www.botany.one/three-tools-that-bring-digital-botany-within-reach/ Three Tools that bring digital botany within reach] (spoiler: One of them is Wikidata) - article available in DE, ES, FR, JA, PT and ZH-CN. * Papers: [https://dhq.digitalhumanities.org/vol/20/1/000838/000838.html Open Tool Registries! Resolving the Directory Paradox with Wikidata] by Grallert et al., (2026). As digital humanities tools proliferate, this paper argues that Wikidata can help connect the research landscape by documenting, citing and connecting tool registries. * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=sCoOIan3G9Y OSM / Lifting Stones in Wikidata] - a video tutorial on mapping lifting stones on OpenStreetMap, using two examples from County Kilkenny, Ireland. ** [https://www.youtube.com/watch?v=LANzP0OUoZs Mapping Every Wonder on Earth] - animated visualisation of UNESCO World Heritage Sites recorded in Wikidata. ** [https://www.youtube.com/watch?v=AY_gst9R3I4 2025: Tales of Discovery] - Museums and Heritage channel mentions how Wikidata is being used as a bridge between several sites and projects for 3D modelling ships, wrecks and other artifacts from maritime history. ** [https://www.youtube.com/watch?v=ncPqSIvDm-Q Mentor Me! Session 6] with Jinoy Tom Jacob, who will show us how to use OpenRefine to batch edit Wikidata and the Commons. ''' Tool of the week ''' * [https://bisikbekasi.rf.gd/index.php?page=item&id=L2 BisikBekasi] : Community-curated knowledge base where local data items [https://teletype.in/@hyloxira/qdyLFSX-1Px are integrated] with Wikidata items. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * The [[mw:Growth/Feature_summary#NH|Newcomer Dashboard]] will be deployed to Wikidata pending on-wiki configuration by Admins. The dashboard aims to provide guidance, helpful links, and mentorship opportunities for new editors. * [https://viaacode.github.io/documentation-visualisations-guido-gezelle/ Guido Gezelle on Wikidata: networking in map] - this project created 5 visualisations produced from Wikidata on the poet Guido Gezelle. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14517|print matrix state]] (<nowiki>in printmaking, a stage of development of the relief matrix after a permanent modification</nowiki>) **[[:d:Property:P14519|body modification]] (<nowiki>deliberate altering of the human anatomy for non-medical reasons that this person or fictional character has undergone</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14518|Roller-results.com skater ID]], [[:d:Property:P14520|Wikiparfum fragrance ID]], [[:d:Property:P14521|EU sanctions tracker subject ID]], [[:d:Property:P14522|Maoyan celebrity ID]], [[:d:Property:P14523|CINEMATODAY film ID]], [[:d:Property:P14524|DMM director ID]], [[:d:Property:P14525|Model Mayhem ID]], [[:d:Property:P14526|‎DAM song ID]], [[:d:Property:P14527|OpenParlData ID]], [[:d:Property:P14528|‎IAU member ID]], [[:d:Property:P14529|PurplePort ID]], [[:d:Property:P14530|LinkMe ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/Vistonline|Vistonline]] (<nowiki>Agenzia italiana di visti consolari e legalizzazione documenti, con sede a Roma</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Natural science/Taxon footprint|Natural science/Taxon footprint]] (<nowiki>Taxon footprint</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lanka Ministry of Education school census number|Sri Lanka Ministry of Education school census number]] (<nowiki>Unique identification number assigned to a school by the Ministry of Education of Sri Lanka, used in the annual school census and official examinations (G.C.E. O/L, A/L)</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/sport title|sport title]] (<nowiki>link to sport title (like master of sports or yokodzuna), besides chess and martial arts titles</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/dual notion in category theory|dual notion in category theory]] (<nowiki>dual notion in category theory</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/penalty shootout kicked by|penalty shootout kicked by]] (<nowiki>Indicates the person who took an individual penalty kick during a penalty shoot-out.</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Finnish educational institution ID|Finnish educational institution ID]] (<nowiki>Five-digit identification number for Finnish educational institutes assigned by Statistics Finland.</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur ZicTrad|Identifiant d'une personne sur ZicTrad]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Skeivopedia ID|Skeivopedia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Artistas Visuales Chilenos ID|Artistas Visuales Chilenos ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mathlib declaration ID|Mathlib declaration ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FES digital collections person ID|FES digital collections person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BBC Bitesize topic ID|BBC Bitesize topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)|Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sceneweb artwork ID|Sceneweb artwork ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sceneweb production ID|Sceneweb production ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no government ID|regjeringen.no government ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no ministry ID|regjeringen.no ministry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/regjeringen.no politician ID|regjeringen.no politician ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Maoyan film ID|Maoyan film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant livres-cinema.info d'un auteur|Identifiant livres-cinema.info d'un auteur]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Operator Code (UK)|National Operator Code (UK)]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * WikiProject Highlights: ** [[d:Event:Wiki_x_K-pop_2026:_Datathon_3.0|Wiki x K-pop 2026: Datathon 3.0]] a.k.a the ICONIC BY MISTAKE EDITING party. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_2/GLAM_Authority_Entity_Ontology_in_Wikidata|Ontology Course 2 / GLAM Authority Entity Ontology in Wikidata]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://www.wikidata.org/wiki/Special:Log?type=thanks&user=&page=&excludetempacct=1&wpdate=&tagfilter=&wpfilters%5B%5D=thanks&wpFormIdentifier=logeventslist Thanks Log] - who's thanking who and on what. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q5020214|2026 FIFA World Cup (Q5020214)]] - in the United States, Mexico and Canada in 2026 * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L720932|alikaali (L720932)]] - Dagbanli noun (derived from ha <--ar) which can mean soothsayer, judge or Muslim scholar ''' Development ''' * Ontology federation: The development team is looking for people to give feedback on the new feature that allows editors on other Wikibase instances to use Wikidata's Items as statement values. ([https://wikibase-federation.com more details]) * GraphQL: ** We extended the searchItems field so that developers can now get all Item data immediately from the search results ([[phab:T416885]]) ** We are working on the ability to get only best ranked statements ([[phab:T428138]]) * MCP: The Wikidata MCP has been extended. You can now also use an MCP for other Wikibase instances. ([[d:Wikidata:MCP#Wikibase MCP|more details]]) * Wikibase Cloud: We are looking into making it possible to log into Wikibase Cloud instances with your Wikidata account to make it easier for Wikimedians to contribute on Cloud instances. * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: ** We are planning the migration of the entity usage table to a new database cluster to handle increased usage of Wikidata's data across the Wikimedia projects. ** We are continuing our work to decrease the number of irrelevant changes coming from Wikidata that show up in Wikipedia's recent changes and watchlist. Specifically we are evaluating a prototype that looks at the rendered article before and after the change and determines if anything actually changed in the article before adding an entry to recent changes and watchlist. * Mobile editing of statements: ** We are improving support for RTL languages.([[phab:T360854]], [[phab:T427655]], [[phab:T427658]], [[phab:T427661]], [[phab:T428246]]) ** We started fixing multiple UI layout and spacing issues, including mandatory fields, value fields, snak types, references, and add-statement button usability ([[phab:T428766]], [[phab:T428761]], [[phab:T428759]], [[phab:T428450]]) ** We are improving the server-side rendering ([[phab:T409827]]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:42, 15 ജൂൺ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30669932 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #736 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-06-22. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#736]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/Ziv|Ziv]] - RfP scheduled to end after 24 June 2026 19:26 (UTC) * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Nabbot_1|Nabbot 1]] - Task: Adding Turkish descriptions for scientific articles ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** The [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ Wikimania 2026 program] has been revealed, go bookmark your favourite sessions. ** [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdneBEtREhStI9VLsTJ9xKKt9L4NEU_BSr297jdOjNTkQJ64A/viewform?pli=1 Physical Training; Improving Health Articles in Africa] - 21 June, 10:00, University of Ibadan. ** The [[m:WikiIndaba_conference_2026|WikiIndaba Call for Proposals ends June 30th]] - don't forget to submit your Wikidata-sessions. ** Sessions of the WikiProjects Days 2026 event will shortly be available on Commons: [[c:Category:Wikidata_WikiProjects_Days_2026_presentations|Presentations]] / [[c:Category:Wikidata_WikiProjects_Days_2026_videos|Videos]] ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://talk.tiddlywiki.org/t/wikitiddler-tiddlywiki-as-a-live-wikidata-frontend-zero-hosting-auto-updating/15419 WikiTiddler; Tiddlywiki as a live Wikidata frontend] - if you run a TiddlyWiki instance, you can now run queries to the Wikidata Query Service and convert the results to Tiddlers. ** [https://blog.tib.eu/2026/06/19/what-do-we-mean-when-we-talk-about-ai-and-open-knowledge/ TIB: What do we mean when we talk about AI and open knowledge?] - Lozana Rossenova details their experiences at the AI+Bridges Symposium. * Papers: ** [https://www.elgaronline.com/monobook/book/9781035353750/9781035353750.xml How to use Wikibase for Mixed-Methods Research], a book published by F. Bailo, E. Booth, and J. Williams ** [https://zenodo.org/records/20693572 Wikimedia as a Platform for Evidence Synthesis: Quantifying Bias and Literature Coverage in Crowd-Sourced Knowledge Graphs] by D. Mietchen, and J. Dearborn, (2026). ** [https://www.mdpi.com/2227-7390/14/12/2227 From Wikidata to Smart Tourism: A Reproducible Pipeline Based on AI and Fuzzy Logic for Interpretable Multi-Category Classification of Points of Interest] - This paper develops a reproducible pipeline that converts Wikidata POIs into an interpretable tourism taxonomy, enabling multi-category classification and personalized smart tourism applications. By Kontogianni et al., (2026) * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=EKIVrRgLQ6w Name Suggestion Index Explained: How OpenStreetMap Standardizes Brands] ** [https://www.youtube.com/watch?v=_MbZtO2Q2U0 EMCO Wikidata CoP meeting (2026-06-04)] ** [https://www.youtube.com/watch?v=AsBMBpc05sQ Using the Duplicity and WD Fist Tools to edit Wikidata] ** [https://www.youtube.com/watch?v=CkFuyX605nU Unlocking Data through Semantic Linking], presented at ENDORSE 2025 by Thora Hagen. Experiences using 19th-century German encyclopedias, demonstrating how semantic enrichment via Wikidata can reveal fascinating patterns. ** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=K9M4mIP0mZg From your pocket to the knowledge graph: SquirrelBase] is a Wikibase instance that functions as a semantic metadata and reference platform. Make 3D smartphone captures of cultural assets, artworks, and ephemeral structures FAIR. ''' Tool of the week ''' * [https://multilingualprogramming.github.io/MotusArtium/ MotusArtium] : Wikidata GraphQL showcase application for exploring and understanding art movements (alpha version). [https://github.com/multilingualprogramming/MotusArtium/tree/main/graphql GraphQL queries used] * As seen during WikiProjects Days 2026 - [[d:Wikidata:Tools/Enhance_user_interface#Userscripts_for_improving_data_quality|Classification.js]], visualise parent classes and identify incorrections, detect superclass tree loops. To use, click ''Activate'' and copy the two lines into your Common.js page. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Reminder: Try Ontology Federation to import Items from Wikidata to your Wikibase instance. Share your feedback in the linked survey. ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/LOTFJGPF7V6SQ7KVE6P6RF5MDDBZBV5Q/ full announcement]) * A session at WikiProjects Days 2026 was devoted to general-purpose tools for WikiProjects. A new page under the main Wikidata tools page was created with a list and description of these tools. Take a look at [[d:Wikidata:Tools/WikiProjects|Wikidata:Tools/WikiProjects]] and add any missing tools. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14531|meteorological intensity classification]] (<nowiki>category assigned to a meteorological system according to an intensity or classification scale; the scale should be indicated with a qualifier (P1013 and P585)</nowiki>) **[[:d:Property:P14539|perfumer]] (<nowiki>person who created a perfume</nowiki>) **[[:d:Property:P14540|‎dual notion (category theory)]] (<nowiki>dual of the concept in category theory</nowiki>) * External identifiers: [[:d:Property:P14532|catholica.cz ID]], [[:d:Property:P14533|‎Skeivopedia ID]], [[:d:Property:P14534|Mathlib Declaration ID]], [[:d:Property:P14535|Annuséries series ID]], [[:d:Property:P14536|FES digital collections person ID]], [[:d:Property:P14537|‎BBC Bitesize topic ID]], [[:d:Property:P14538|Sri Lanka Ministry of Education school census number]], [[:d:Property:P14541|Encyclopedia of China (Third Edition) ID (2026)]], [[:d:Property:P14542|OTOTOY artist ID]], [[:d:Property:P14543|livres-cinema.info author ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/Visual style|Visual style]] (<nowiki>the visual style used in a video game (or other creative work)</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/Gmedia rating (video games)|Gmedia rating (video games)]] (<nowiki>Video game ratings of the Saudi Arabian rating system ({{Q|Q28717438}})</nowiki>) * External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/altinget.se person ID|altinget.se person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Il cinema ritrovato film ID|Il cinema ritrovato film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stockholm Archipelago Trail ID|Stockholm Archipelago Trail ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/some properties for category theory|some properties for category theory]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Farzonagon ID|Farzonagon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TV Guide film ID|TV Guide film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Letterboxd Writer ID|Letterboxd Writer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d Hits artist ID|d Hits artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN Person ID|1SCREEN Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN movie ID|1SCREEN movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fantia ID|Fantia ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/17LIVE ID|17LIVE ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CFLapedia player ID|CFLapedia player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Model-Kartei.de ID|Model-Kartei.de ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U-NEXT Parson ID|U-NEXT Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/U-NEXT Video ID|U-NEXT Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/H-NEXT Parson ID|H-NEXT Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ABEMA Video ID|ABEMA Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FOD Parson ID|FOD Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LRT topic ID|LRT topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FOD Video ID|FOD Video ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jiji Press Member of Parliament ID|Jiji Press Member of Parliament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Wildenstein Plattner Institute ID|Wildenstein Plattner Institute ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/belarusenc.by ID|belarusenc.by ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Huellas Digitales de la Memoria ID|Huellas Digitales de la Memoria ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/socrealizm.com.ua person ID|socrealizm.com.ua person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pacelli edition person ID|Pacelli edition person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Los Angeles Historic-Cultural Monument number|Los Angeles Historic-Cultural Monument number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Writing Systems Technical Resources script code|Writing Systems Technical Resources script code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Répertoire des films classés film ID|Répertoire des films classés film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Museum of Fine Arts, Houston person ID|Museum of Fine Arts, Houston person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sri Lankan Parliament member ID|Sri Lankan Parliament member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kanal Architecture entry ID|Kanal Architecture entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Web The Television Parson ID|Web The Television Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Web The Television Work ID|Web The Television Work ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q11446|ship (Q11446)]] - large buoyant watercraft ''' Development ''' * We enabled links to WikiProjects in the sidebar and added links to WikiProjects Music, Medicine, Datasets, sum of all paintings, and elections ([[phab:T422935|T422935]], [[phab:T422935|T422935]]) * We added a floating “add statement” button that makes it easier to add statements without looking through the existing statements ([[phab:T417641|T417641]], [[phab:T428450|T428450]]). * We’re working on making sure that users can tell when statements exist before they add new ones ([[phab:T424009|T424009]]). * We made some layout fixes to wbui2025 / MEX ([[phab:T428766|T428766]], [[phab:T428761|T428761]], [[phab:T428759|T428759]], [[phab:T427658|T427658]], [[phab:T428853|T428853]]). * We refactored error handling ([[phab:T423613|T423613]]). * We’re refactoring the server-side rendering so we don’t need separate .less style files ([[phab:T409827|T409827]]). * We’re working on the interaction between scrollable values and indicator icons ([[phab:T425974|T425974]]). [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:32, 22 ജൂൺ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30669932 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #738 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-06-29. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#737]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/TopDevsBot|TopDevsBot]] - Task/s: Create new items for software-development, design, and consulting companies from source data: topdevs.ai ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/SonalBot|SonalBot]] - Task/s: Reference Gardener (archive dead reference links) + Welcome Bot (welcome new users) * New request for comments: [[c:Commons:Requests_for_comment/Policy_update_for_AI_content|WM Commons: Policy update for AI content]] - this RfC will seek opinions on the use and allowance of AI-generated and modified content. This can have downstream impacts on Wikidata. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[:meta:Wikimedia Taiwan/Wikidata Taiwan/2026年7月嘉義維基媒體街景踏查團暨工作坊|2026 Chiayi Streetview Workshop]] July 13 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at Tâi-uân tôo-su-sik, Chiayi, Taiwan. ** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #90 July 13 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]]. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://blog.lobid.org/2026/06/23/nwbib-wikipedia-bot.html Lobid Blog: NWBibBot – Making a regional bibliography visible in Wikipedia with help from Wikidata] ** [https://tech-news.wikimedia.de/2026/06/24/knowledge-wants-to-be-found/ Tech News (WMDE) Knowledge wants to be found] - We interview Tim Wittenborg about the [https://en.borgnetzwerk.org/ WissKomm Wiki], from the Leibniz Information Center for Science and Technology in TIB Hannover. ** [https://diff.wikimedia.org/2026/06/29/bridging-open-knowledge-and-digital-rights-reflections-from-drif-2026-and-the-wikimedia-community/ Bridging Open Knowledge And Digital Rights: Reflections From DRIF 2026 And The Wikimedia Community] * Papers: [https://arxiv.org/pdf/2606.27933v1 MathModDB: A Database for Mathematical Models] - The Mathematical Models Database (MathModDB), deployed on the MaRDI Portal within Germany’s National Research Data Infrastructure, provides researchers with a curated knowledge graph that organizes scattered mathematical models, formulas, and assumptions, connects to related tools like MathAlgoDB and MaRDMO, and demonstrates practical use through cases such as plasma physics modeling. By Fiedler et al., (2026) * Videos: ** [[d:Event:WikiProjects_Days_2026#Sessions|WikiProjects Days 2026 - recordings now on Commons]], if you missed the event or want to recap what was discussed, individual session recordings are now available from the Event program. ** [[commons:File:Jason Evans, "Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey".webm|Jason Evans: Making Wikimedia and Linked Open Data Mainstream in GLAMs – The National Library of Wales Journey]] ''' Tool of the week ''' * [https://cyllchuesnconii.rf.gd/panoply/?id=8 Altilunium Panoply] : A lightweight Wikibase alternative for creating collaborative knowledge bases, written as [https://github.com/altilunium/panoply a single PHP file] with no dependencies. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [[d:Event:WikidataCon 2027/Call for expressions of interest to host|Call for local partners: WikidataCon 2027]]: Planning is underway for the next hybrid WikidataCon, and Wikimedia Deutschland is seeking a local affiliate to co-organize the on-site event. Expressions of Interest are due by 13 July. A Q&A clinic will be held on 1 July at 15:00 UTC ([https://bbb.wikipedia.de/rooms/plp-qml-xrj-9ib/ join here]). * [[mw:Growth/Feature summary|Growth features]] are now available at Wikidata. This update enables access to Mentorship, Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14544|‎Taiwan Central News Agency news topic ID]], [[:d:Property:P14545|‎Stockholm Archipelago Trail ID]], [[:d:Property:P14546|‎Sceneweb artwork ID]], [[:d:Property:P14547|‎Sceneweb production ID]], [[:d:Property:P14548|Fantia ID]], [[:d:Property:P14549|Finnish educational institution ID]], [[:d:Property:P14550|‎altinget.se person ID]], [[:d:Property:P14551|Il cinema ritrovato film ID]], [[:d:Property:P14552|TV Guide film ID]], [[:d:Property:P14553|FOD person ID]], [[:d:Property:P14554|LRT topic ID]], [[:d:Property:P14555|Jiji Press Member of Parliament ID]], [[:d:Property:P14556|Huellas Digitales de la Memoria ID]], [[:d:Property:P14557|Museum of Fine Arts, Houston person ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review: **[[:d:Wikidata:Property proposal/subdiscipline of|subdiscipline of]] (<nowiki>less specific academic discipline</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/has garden|has garden]] (<nowiki>Object is a {{Q|1107656}} related to this {{Q|16222597}}</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/ranking by|ranking by]] (<nowiki>issuer of a ranking</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/linguistic group|linguistic group]] (<nowiki>group of people who share the same language, regardless of their ancestry or ethnicity</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Pure Adult actress ID|Pure Adult actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Taiwan Central News Agency News tag id|Taiwan Central News Agency News tag id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pure Adult studio ID|Pure Adult studio ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Natural science/GBIF taxon ID|Natural science/GBIF taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Digitaler Portraitindex person ID|Digitaler Portraitindex person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/torial ID|torial ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dicionário da Língua Portuguesa ID|Dicionário da Língua Portuguesa ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Pontifical Urbaniana University ID|Pontifical Urbaniana University ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Samtrafiken-vehicle-id|Samtrafiken-vehicle-id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sundsvall Municipality opendata ID|Sundsvall Municipality opendata ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Nakamura Kikaku ID|Nakamura Kikaku ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KBS News topic ID|KBS News topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GIGA actress ID|GIGA actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Zen Pictures actress ID|Zen Pictures actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'une personne sur Autoroc|Identifiant d'une personne sur Autoroc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/La Grange ID|La Grange ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Books author ID|Rakuten Books author ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/RtYx Roles and contributions of ? in Fictional Universes and Media franchises] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Jheald-20260627104200-Fantastoria-20260627091900|source]]) * Schema examples: it's World Cup time so here's 2 soccer/football-related EntitySchemas. ** [[d:EntitySchema:E404|E404:Swedish Soccer Player]] and [[d:EntitySchema:E183|E183:Chilean Women's Football Players]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Logic|WikiProject Logic]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Roots_and_Rhythms|WikiProject Roots and Rhythms]] * WikiProject Highlights: GovDirectory has opened a [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Madagascar|Madagascar]] page. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q615|Lionel Messi]] - 6 World Cups, scoring in the last 7 consecutive matches. ''' Development ''' * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: ** We are continuing to evaluate the prototype for reducing the number of unnecessary edits from Wikidata that show up in watchlist and recent changes of Wikipedia and co. The approach is to look at the diff of the rendered article before and after the change from Wikidata is made. If there is no difference then the change is probably not relevant for that article. We are collecting a sample to further understand how it performs. ** To continue to address Wikidata's scaling issues, we are planning the migration of entity usage tables to the X1 cluster. * Mobile editing of statements: ** We implemented more feedback from testing of the new mobile front-end. Specifically we worked on making it clearer when a statements already exist that the editor is trying to add to the Item. ** Additionally, we made minor improvements to the look and feel of the mobile front-end. * REST API: ** REST search routes now take apihighlimits right into account ([[phab:T428032]]) ** We are starting to work on Lexeme support ([[phab:T429572]], [[phab:T429332]]) * GraphQL: ** We added support for requesting “best statements” for a given Property ([[phab:T428138]]) ** We are working on adding support for negation in Property value pair filters ([[phab:T429580]]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Poland|Poland]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 14:51, 29 ജൂൺ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30720282 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #739 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-07-06. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#738]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Closed request for adminship: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Interface administrator/1Veertje|1Veertje]] - '''Closed as Successful''' **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Ziv|Ziv]] - '''Closed as Successful''' * New requests for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/gov-wikidata-match 1|gov-wikidata-match 1]] - '''Task/s:''' Link existing GOV (historical gazetteer) building-like objects to existing Wikidata building-like objects. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/AgenticCommonsBot 1|AgenticCommonsBot 1]] - '''Task/s:''' Add [[Property:P648|Open Library ID <small>(P648)</small>]] (OpenLibrary author ID) to Wikidata items about people, only where the OpenLibrary author and the Wikidata person have been confirmed to be the same individual, with a source on every statement. * Closed request for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/JigildikBot|JigildikBot]] - '''Approved''' **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/SonalBot|SonalBot]] - '''Approved''' **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/ias-kbase|ias-kbase]] - '''Approved''' ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** The Wikidata Platform (WDP) [[D:Event:Blazegraph Migration Office Hours - July 2026|monthly office hour]] takes place '''tomorrow''', {{zonestamp|2026-07-07 16:00|7th July at 16:00 UTC}}. These office hours are focus on the Blazegraph migration work, and the team is inviting all community members to join the discussion. ''Register via [[D:Event:Blazegraph Migration Office Hours - July 2026|the event page]]'' ** The next Wikidata+Wikibase office hours will take place on Wednesday, 18:00 CEST (in your [https://zonestamp.toolforge.org/1783526400/1783530000?zdl=fU_LqsJADP2a6SZwqXMf9C66UEHQpSiu4zR2otNMnUkX_r2jG8GFEEjCeXDOlELrVcdsvufGrsro10BlnSOL86jlXNNyG-vz7x772XX7s7s0K819JThQe-ALd6gIxv7B4zliJoinEzsCH6dUdZRd4lE5SrsfXRxY-ifzowyiwIE6odzhzdglNOphM4Ub2LpIjG1mTYlc17CgFFiM_QcWUE8v7x0F6hMOUHqIUKhCdPjM8Y7cAQ timezone]), 08th July 2026 in the Wikidata Telegram group. The Wikidata and Wikibase office hours are online events where the development team presents what they have been working on over the past quarter, and the community is welcome to ask questions and discuss important issues related to the development of Wikidata and Wikibase. ** [[m:Event:WMUK_Sandbox_Sessions/Improving_Wikidata_References:_The_Reference_Validator_Tool|Sandbox sessions: Wikidata Reference Validator Tool - improving Wikidata references]] - Aug 15, 17:00 - 18:00 UTC. ** [https://wikiedu.org/courses/documenting-america-wikidata/ Wiki Education + AASLH: Documenting America with Wikidata], a collaboration between Wiki Education and the American Association for State and Local History is offering six hour-long meetings held weekly to introduce attendees to Wikidata and improve content for Wikidata and Wikipedia on American history. Registration ends: July 17, 23:59 Pacific Time (PT) ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: (fr) [[:w:fr:Wikip%C3%A9dia:RAW/2026-07-05#Le_point_sur_la_diversit%C3%A9_de_genre_dans_les_articles|Le point sur la diversité de genre dans les articles]] in *Regards sur l'actualité du mouvement Wikimedia* * Papers: ** Spatiotemporal-Heuristic A* Search for Pruning - Historical Influence and Succession Paths in Wikidata - [https://informatika.stei.itb.ac.id/~rinaldi.munir/Stmik/2025-2026/Makalah2026/13524106_Michael%20James%20Liman_Makalah%20Stima.pdf Paper], by Michael James Liman (2026). ** Wikontic: Constructing Wikidata-Aligned, Ontology-Aware Knowledge Graphs with Large Language Models - [https://aclanthology.org/2026.eacl-long.388/ Paper] by Chepurova et al., (2026). * Videos: (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=AL_pyY2PIOE Introduction to Wikidata] - Dr. Claudia De Souza and Prof. Dinah Wilson Fraites introduce Wikidata with Spanish-slides. ''' Tool of the week ''' * [https://zelph.org/ Zelph]: Offers powerful analysis capabilities for the complete Wikidata knowledge graph while remaining adaptable for any semantic domain. * [https://viz.luarai.com/worldcup-heights World Cup Heights]: An interactive data‑viz app that shows the heights of FIFA World Cup players, arranged so you can quickly compare teams, positions, and overall height distributions. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [[d:Event:WikidataCon 2027/Call for expressions of interest to host|Call for local partners: WikidataCon 2027]]: Planning is underway for the next hybrid WikidataCon, and Wikimedia Deutschland is seeking a local affiliate to co-organize the on-site event. Expressions of Interest are due by 13 July. * The Wikidata Platform team has published the [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|8th issue of its monthly newsletter]]. This edition includes updates on the migration of WDQS backend away from Blazegraph, including a transition into the next phase '''Initial Implementation (pilot) phase''' following completion of the '''installation phase'''. This update also include some Documentation on Query Rewrites the team will like the Wikidata community and all WDQS users to help review and leave feedbacks. ''see [[D:Wikidata:Wikidata_Platform_team/Newsletter|WDP monthly newsletter]] for more details'' ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest General datatypes: **[[:d:Property:P14559|prisoner number]] (<nowiki>number or identifier assigned to a prisoner, to be used as a qualifier for P2632 (place of detention)</nowiki>) **[[:d:Property:P14574|photographer]] (<nowiki>person who took this photograph</nowiki>) **[[:d:Property:P14595|‎Gmedia rating (video games)]] (<nowiki>video game ratings of the Saudi Arabian rating system</nowiki>) **[[:d:Property:P14603|visual style]] (<nowiki>the visual style used in a video game (or other creative work)</nowiki>) **[[:d:Property:P14610|garden]] (<nowiki>garden of this subject</nowiki>) **[[:d:Property:P14613|objects (category theory)]] (<nowiki>the precise objects of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14614|morphisms]] (<nowiki>the precise morphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14615|terminal object]] (<nowiki>the precise terminal object of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14616|initial object]] (<nowiki>the precise initial object of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14617|products (category theory)]] (<nowiki>the precise products of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14618|coproducts (category theory)]] (<nowiki>the precise coproducts of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14619|isomorphisms]] (<nowiki>the precise isomorphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14620|monomorphisms]] (<nowiki>the precise monomorphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14621|epimorphisms]] (<nowiki>the precise epimorphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14622|regular monomorphisms]] (<nowiki>the precise regular monomorphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14623|regular epimorphisms]] (<nowiki>the precise isomorphisms of the category (category theory)</nowiki>) **[[:d:Property:P14624|left adjoint]] (<nowiki>the left adjoint of the functor</nowiki>) **[[:d:Property:P14625|enriched over]] (<nowiki>the base monoidal category, bicategory, etc. of the enriched category</nowiki>) **[[:d:Property:P14626|monoidal category operation]] (<nowiki>the “tensor product” bifunctor of the monoidal category</nowiki>) **[[:d:Property:P14627|2-morphisms]] (<nowiki>the precise 2-morphisms of the 2-category</nowiki>) **[[:d:Property:P14635|taxon footprint]] (<nowiki>image of a footprint of this taxon</nowiki>) * Newest External identifiers: [[:d:Property:P14558|Sri Lankan Parliament member ID]], [[:d:Property:P14560|‎Taiwan Central News Agency news tag ID]], [[:d:Property:P14561|Model-Kartei.de ID]], [[:d:Property:P14562|Wildenstein Plattner Institute ID]], [[:d:Property:P14564|Web The Television work ID]], [[:d:Property:P14565|Web The Television person ID]], [[:d:Property:P14566|U-NEXT person ID]], [[:d:Property:P14567|U-NEXT video ID]], [[:d:Property:P14568|Sokmil director ID]], [[:d:Property:P14569|Sokmil idol ID]], [[:d:Property:P14570|socrealizm.com.ua person ID]], [[:d:Property:P14571|Répertoire des films classés film ID]], [[:d:Property:P14572|‎regjeringen.no ministry ID]], [[:d:Property:P14573|‎regjeringen.no politician ID]], [[:d:Property:P14575|Objectif plumes work ID]], [[:d:Property:P14576|National Operator Code (UK)]], [[:d:Property:P14577|‎Extended Defence of Britain Database ID]], [[:d:Property:P14578|Pacelli edition person ID]], [[:d:Property:P14579|Myludo game ID]], [[:d:Property:P14580|MyDirtyHobby ID]], [[:d:Property:P14581|Maoyan film ID]], [[:d:Property:P14582|‎Los Angeles Historic-Cultural Monument number]], [[:d:Property:P14583|Letterboxd writer ID]], [[:d:Property:P14584|KSW organization ID]], [[:d:Property:P14585|KSW person ID]], [[:d:Property:P14586|KSW place ID]], [[:d:Property:P14587|1SCREEN movie ID]], [[:d:Property:P14588|1SCREEN Person ID]], [[:d:Property:P14589|‎Artistas Visuales Chilenos propertyvalue ID]], [[:d:Property:P14590|‎Canadian Trademark Registration Number]], [[:d:Property:P14591|occitanica.eu ID]], [[:d:Property:P14592|Hancinema company ID]], [[:d:Property:P14593|ZicTrad person ID]], [[:d:Property:P14594|H-NEXT Person ID]], [[:d:Property:P14596|FOD video ID]], [[:d:Property:P14597|Farzonagon ID]], [[:d:Property:P14598|d Hits artist ID]], [[:d:Property:P14599|ABEMA video ID]], [[:d:Property:P14600|17LIVE ID]], [[:d:Property:P14604|‎regjeringen.no government ID]], [[:d:Property:P14605|Pure Adult actress ID]], [[:d:Property:P14606|Pure Adult studio ID]], [[:d:Property:P14607|‎GBIF taxon ID]], [[:d:Property:P14608|Digital portrait index person (GND) ID]], [[:d:Property:P14609|torial username]], [[:d:Property:P14611|Pontifical Urbaniana University ID]], [[:d:Property:P14628|CatDat category ID]], [[:d:Property:P14629|CatDat functor ID]], [[:d:Property:P14630|CatDat category property ID]], [[:d:Property:P14631|CatDat functor property ID]], [[:d:Property:P14632|‎Samtrafiken-vehicle ID]], [[:d:Property:P14633|GIGA actress ID]], [[:d:Property:P14634|Zen Pictures actress ID]], [[:d:Property:P14636|Olyrix artist ID]], [[:d:Property:P14637|AutorÒc 16-18 author ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New General datatypes property proposals to review:: **[[:d:Wikidata:Property proposal/dielectric strenght|dielectric strenght]] (<nowiki>maximum electric field a material can withstand before electrical breakdown occurs</nowiki>) **[[:d:Wikidata:Property proposal/about page URL|about page URL]] (<nowiki>URL to the official about page</nowiki>) * New External identifier property proposals to review: [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten Books author ID|Rakuten Books author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten TV adult Person ID|Rakuten TV adult Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant sur le Western Orthodox Wiki|Identifiant sur le Western Orthodox Wiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Le GRoG ID|Le GRoG ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NHK On Demand Program ID|NHK On Demand Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Centre for Computing History exhibit reference ID|Centre for Computing History exhibit reference ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GCD character ID|GCD character ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identificador de agente econômico na ANCINE|Identificador de agente econômico na ANCINE]], [[:d:Wikidata:Property proposal/1SCREEN Program ID|1SCREEN Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Architectenregister-id|Architectenregister-id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LUDAP ID|LUDAP ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TakaWiki ID|TakaWiki ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Terceiro Tempo Que Fim Levou ID|Terceiro Tempo Que Fim Levou ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BiDünyaFilm film ID|BiDünyaFilm film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CNUC code|CNUC code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Steady username|Steady username]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NHK ONE Program ID|NHK ONE Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SongLyrics.com song ID|SongLyrics.com song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Braunschweiger ProfKat ID|Braunschweiger ProfKat ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ClayArena shooter profile ID|ClayArena shooter profile ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Collective ID|Open Collective ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Anobii author ID|Anobii author ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Development ''' * The development team are at an offsite retreat this week. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/France|France]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:05, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #740 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-07-13. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#739]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> '''Discussions''' * Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator/GA_Kevin|GA Kevin]] - <small>RfP scheduled to end after 14 July 2026 18:40 (UTC)</small> * New requests for permissions/Bot: ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/Nabbot_2|Nabbot 2]] - '''Task:''' Translating English descriptions to Turkish using a predefined dictionary mapping. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/AgenticCommonsBot_1|AgenticCommonsBot 1]] - '''Task:''' Add [[d:Property:P648|Open Library ID (P648)]] (OpenLibrary author ID) to items about people, where the OpenLibrary author and Wikidata person are the same individual, when every statement is sourced. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/EquipboardBot|EquipboardBot]] - '''Task''': Add [[d:Property:P6912|Equipboard artist ID (P6912)]] to Wikidata items for musicians, sourced from Equipboard's own database of public artist identifiers. * Call for Participation in Improving Constraints ** Just about any aspect of constraints is in scope, from rewriting existing bots to expanding the power of property constraints to adding new kinds of constraint. If you are interested, sign up in [[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints/improving|WikiProject Property Constraints/improving]]. '''Events''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[wmania:2026:Wikimania|Wikimania 2026]] is fast approaching. Taking place 21 - 25 July in Paris, France. Can't attend? Register for a ticket to the [[wmania:2026:Registration|virtual event]] and watch sessions online. ** Interested in [[mw:Wikibase/Ontology-Federation|Wikibase Ontology Federation]]? Join the July 14 call, see the [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Cleaning_Task_Force#Tuesday,_14_July_2026,_11:30_EDT_(UTC-4)|Cleaning Task Force]] page for more details. * Previous events: ** The 3rd Quarter Wikidata + Wikibase office hour was held. The transcript is available to read:<br>[[d:Wikidata:Events/Telegram_office_hour_2026-07-08|Wikidata:Events/Telegram office hour 2026 07 08]] '''Press, articles, blog posts, videos''' * Blogs ** [[Diffblog:2026/07/10/behind-better-data-inside-wikidatas-first-wikiprojects-days|Behind Better Data: Inside Wikidata’s First WikiProjects Days]] ** [[Diffblog:2026/07/12/africa-wiki-challenge-2026-in-the-ghanaian-pidgin-community-documenting-water-for-life-through-wikimedia-projects|Africa Wiki Challenge 2026 in the Ghanaian Pidgin Community: Documenting “Water for Life” Through Wikimedia Projects]] ** [[Diffblog:2026/07/09/reflecting-on-progress-and-planning-ahead-dagbani-wikimedians-user-group-holds-its-last-quarter-team-meeting|Reflecting on progress and planning ahead: Dagbani Wikimedians User Group holds its last quarter team meeting]] ** [[Diffblog:2026/07/08/eduwiki-workshop-combining-petscan-and-generative-ai-for-smarter-wikipedia-editing|EduWiki Workshop: Combining PETScan and Generative AI for Smarter Wikipedia Editing]] ** [https://computationalhistory.substack.com/p/why-computational-historians-need Why Computational Historians need Wikidata] - a substack article by Jim Clifford * Papers ** [https://dl.acm.org/doi/10.1145/3805712.3808389 A Demonstration of WikiRAG: An Evidence-based Link Prediction for Wikidata with Retrieval Augmented Generation] - WikiRAG is an interactive framework that combines automated link prediction with retrieval‑augmented generation and human validation to reliably complete knowledge graphs like Wikidata by generating candidate links, retrieving supporting evidence, and enabling users to confirm and export validated triples. By Sabu, et al., (2026) * Videos ** [https://m.youtube.com/watch?v=GRS-0nMsb1Q&pp=iggCQAE%3D&ra=m Using Open Refine] by Wikimedia Australia, Paul Duchesne presents "Using OpenRefine" during WikiCon Australia 2026, (National Film and Sound Archive, Canberra). ** [https://m.youtube.com/watch?v=oq2fjfAhsgc&pp=iggCQAE%3D&ra=m Let’s Get Mappy - making maps on Wikimedia platforms] by Wikimedia Australia, Alex Lum presents how location (pushpin) maps, locator maps, and interactive "slippy" local maps end up on Wikipedia, and how infoboxes, Wikidata and OpenStreetMap works together to generate them ** (繁體中文/zh-TW) [https://www.youtube.com/watch?v=YaOjh92PPuI Tutorial on Editing Temple Data for Wikidata and Wikimedia Commons] - recording of a workshop (July 5) on Tutorial on Editing Temple Data for Wikidata and Wikimedia Commons, held by Wikimedia Taiwan Community and OSM Taiwan. ** [https://www.youtube.com/watch?v=VxCTNRqnOKw Open data tools for cultural heritage] 2nd session in the workshop series “Open Data to Strengthen Online Cultural Heritage,” held March 24, 2026, and organized by the National Library of Uruguay (BNU), Wikimedians of Uruguay, Datysoc, and Data Uruguay. ** [https://www.youtube.com/watch?v=ZrzycFNeVyI GLAMs and Citizen Science Encouraging and Enabling Participation] - Siobhan Leachman presents "citizen science workflows" (BHL, iNaturalist, Bionomia, Wikidata) to show how GLAM's can empower citizen scientists to reuse their collections. '''Tool of the week''' *[https://rudof-project.github.io/ rudof] can be used as a command line tool or can be embedded as a library using cargo. It can be used to validate RDF data represented with different syntaxes like Turtle, NTriples, to name a few. As well as RDF data available through SPARQL endpoints like Wikidata '''Other Noteworthy Stuff''' * A [[d:Wikidata:Project_chat#c-Ainali-20260623132900-Need_of_a_process_to_become_a_mentor|Project Chat discussion]] on the new [[mw:Help:Growth/Mentorship|Mentorship features]]. Self-enrollment has been enabled with the following requirements - account age: 365 days, edits: 500. * There is also a [[d:Wikidata:Project_chat#c-Bovlb-20260709235700-Discussion|proposal]] to add an advisory message to new accounts that create multiple items. '''Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: none ** External identifiers: [[:d:Property:P14638|Rakuten TV adult person ID]], [[:d:Property:P14639|KBS News topic ID]], [[:d:Property:P14640|Rakuten Books author ID]], [[:d:Property:P14641|PTS News Network topic ID]], [[:d:Property:P14642|Nakamura Kikaku ID]], [[:d:Property:P14643|‎La Grange person ID]], [[:d:Property:P14644|‎Fontaines de Belgique ID]], [[:d:Property:P14645|NHK On Demand program ID]], [[:d:Property:P14646|1SCREEN program ID]], [[:d:Property:P14647|LUDAP ID]], [[:d:Property:P14648|Bianco keyword ID]], [[:d:Property:P14649|Architectenregister ID]], [[:d:Property:P14650|‎ClayArena shooter profile ID]], [[:d:Property:P14651|‎Sundsvall Municipality opendata beach ID]], [[:d:Property:P14652|Terceiro Tempo Que Fim Levou ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/relocated from|relocated from]] (<nowiki>Object is the original or former {{Q|17334923}} of the permanently relocated {{Q|16222597}}</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/OpenType script tag|OpenType script tag]] (<nowiki>identifier for a script in OpenType</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/transforms from|transforms from]] (<nowiki>this fictional or mythical entity transforms from that form</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Korean Classification of Administrative Districts|Korean Classification of Administrative Districts]] (<nowiki>code assigned to an administrative district of South Korea in the Korean Classification of Administrative Districts</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Anobii book ID|Anobii book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Google Maps Place ID|Google Maps Place ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Viberate Artist ID|Viberate Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TuneCore Japan artist ID|TuneCore Japan artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Deltarune Wiki article ID|Deltarune Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/INAPP OA author ID|INAPP OA author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CNR-IRIS ID|CNR-IRIS ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AnimeOshi anime ID|AnimeOshi anime ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Guide Japan Person ID|Guide Japan Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CD Journal Artist ID|CD Journal Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CIDIM Artist ID|CIDIM Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Operabook Artist ID|Operabook Artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mizan al-Arab poet ID|Mizan al-Arab poet ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norton Simon Museum object ID|Norton Simon Museum object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenStreetMap data item ID|OpenStreetMap data item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant sur le Western Orthodox Wiki|Identifiant sur le Western Orthodox Wiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/A World Made by Travel person ID|A World Made by Travel person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base notes ID|Scent Base notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/radio.net IDs|radio.net IDs]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base perfumer ID|Scent Base perfumer ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! '''Did you know?''' * Query examples: [https://w.wiki/SJfA Items only connected to Telugu Wikipedia] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Ainali-20260712084300-Stefan_Kühn-20260712083900|source]]) - change the language code 'te' to make it work with any other Wikipedia * Schema examples: [[d:EntitySchema:E269|French historic monument (E269)]] - With Wikimania taking place in the French Capital, you can use this entity schema if you feel inspired to or expand items on French monuments. * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Pleasant_Goat_and_Big_Big_Wolf|Project Pleasant Goat and Big Big Wolf]] - a Chinese-animated television franchise. ** (Français) [[d:Wikidata:Wikiproject_Orthodox_Christianity|Project Orthodox Christianity]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_SUNY_Libraries_EMCO|Project SUNY Libraries EMCO]] * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Poland|Project Govdirectory Poland]] added several new subpages detailing coverage and progress on State, Local Agencies and Marshall's Offices. **[[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints|Project Property Constraints]] added a subpage: [[d:Wikidata:WikiProject_property_constraints/improving|Improving]] - a call for participation, as a result of discussions during WikiProjects Days 2026. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Most_sitelinked_items/with_statements|Most sitelinked Items (with statements)]] '''Development''' * Blazegraph migration: We are continuing to prepare the Query UI, Query Builder, constraint checks, etc for the migration to QLever ([[phab:T425618]]) * Wikidata integration in the Wikimedia projects: We are investigating some Lua modules to find ones responsible for a lot of unnecessary entries in Watchlist and Recent changes on Wikipedia and co ([[phab:T429366]]) * GraphQL: Added support for negation in property value pair filters ([[phab:T429580]]) * REST API: We are working on the first pieces of support for Lexemes: retrieving a full Lexeme ([[phab:T429332]]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. '''Weekly Tasks''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/2026 07 06|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current| Help translate]] · [[:d:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] [[:d:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]] ·''' [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:01, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC) </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary 741 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-07-20. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#740]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/RupumpedBot|RupumpedBot]] - '''Task/s:''' When an Item on a Kenyan river has a Swahili label but no English version, this bot will derive an English label and description. ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/William_Avery_Bot_14|William Avery Bot 14]] - '''Task/s:''' Change values of url properties in mainspace that link to http://web.archive.org/ to use the https protocol (requested at [[d:Wikidata:Bot_requests#Request_to_make_HTTPS_for_Wayback_Machine_recurrent_(2026-07-17)|Bot requests#Make HTTPS for Wayback Machine recurrent]]) ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** Wikimania is about to begin. Whether you're attending on-site or virtually, plan your sessions so you don't miss any. *** [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ Full program] / [[wmania:2026:Program/Wikidata|Wikidata-only program]] *** Get your [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/ virtual ticket] ** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #91 Aug 10 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]]. ** [https://force11.org/post/webinar-metadata-for-all-with-wikidata Force11 webinar: Metadata for all with Wikidata] will look at three novel applications, WikiCite, the Trans Music Achive and the Pratt Institute. Held online August 26, 13-14:00 UTC. Please register for the access link. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://blog.johl.io/calling-wikifunctions-for-der-die-das/ Calling Wikifunctions for der, die, das] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/07/18/how-to-strengthen-the-public-domain-with-wikidata/ How to strengthen the public domain with Wikidata] ** [https://rtnf.substack.com/p/altilunium-panoply-v26719 Altilunium Panoply v26.7.19] : In this latest release, the external Wikidata connection logic has undergone a major architectural overhaul to improve internal trace mapping. * Videos: ** (Svenska) [https://www.youtube.com/watch?v=eiYEdXCA3z4 Strategic inclusion of library data on Wikidata] - first recorded at Digikult 2019, with Alicia Fagerving. ** (Français) [https://www.youtube.com/watch?v=FA5i80xTXpU I’ll explain how Wikidata works! (Livestream recording)], [[d:User:Lyoko%C3%AF|User:Lyokoï]] will introduce Wikidata and its concepts and the fundamentals of editing. ** (繁體中文/zh-TW) [https://www.youtube.com/watch?v=NCswknRt7wg Wikivoyage Guidelines for editing Temple information] ** [https://www.youtube.com/watch?v=VGtGZhE7e-E How to use Wikibase for Mixed Methods Research], with Francesco Bailo. Recorded at SICSS Melbourne 2026 (Summer Institute in Computational Social Science). * Games: [https://www.webwoven.org/ Webwoven] - a new game has surfaced, powered by Wikidata. Race from start to finish in as few connections as possible. Already includes Leaderboards, daily challenges and multiplayer. Sure to be a hit at future Wikidata events. ''' Tool of the week ''' *[https://wikivibes.toolforge.org/#/ wikivibes] is a tool by [[User:Magnus Manske|Magnus Magnus]] that play public domain music from Commons, tracked by Wikidata ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Jobs: ** [https://wikimedia-deutschland.softgarden.io/job/65367316/Interim-Engineering-Manager-Wikidata-for-Wikimedia-Projects-all-genders-?jobDbPVId=279178738&l=en (Interim) Engineering Manager - Wikidata For Wikimedia Projects] - Hybrid ** [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060307?gh_src=uginyj6n1us Senior Software Engineer, Wikidata Platform] - Remote ** [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060261?gh_src=4n8hpqkx1us Software Engineer, Wikidata Platform] - Remote ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: none ***[[:d:Property:P14659|‎about page URL]] (<nowiki>URL to the official about page</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14653|Western Orthodox Wiki ID]], [[:d:Property:P14654|Steady publication ID]], [[:d:Property:P14655|‎Open Collective ID]], [[:d:Property:P14656|‎Guide du Rôliste Galactique ID]], [[:d:Property:P14657|CNUC code]], [[:d:Property:P14658|Centre for Computing History exhibit reference ID]], [[:d:Property:P14660|Braunschweiger ProfKat ID]], [[:d:Property:P14661|CNR-IRIS author ID]], [[:d:Property:P14662|Anobii Book ID]], [[:d:Property:P14663|Anobii author ID]], [[:d:Property:P14664|TuneCore Japan artist ID]], [[:d:Property:P14665|TakaWiki numeric page ID]], [[:d:Property:P14666|Norton Simon Museum object ID]], [[:d:Property:P14667|Guide Japan Person ID]], [[:d:Property:P14668|CD Journal artist ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/autoptic examination|autoptic examination]] (<nowiki>time of last direct examination of the inscribed object</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Tabular data series|Tabular data series]] (<nowiki>A tabular data series in Commons that models the given concept</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/data series|data series]] (<nowiki>A data series about the given topic.</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/incumbent before dissolution|incumbent before dissolution]] (<nowiki>entity incumbent in a position before its dissolution for an election</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/former operator|former operator]] (<nowiki>entity, company, military service, or organisation which is notable for previously operated the item, aircraft, vehicle, or other equipment</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/número de la plaza|número de la plaza]] (<nowiki>square number</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/PISAI ID|PISAI ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ko-fi page ID|Ko-fi page ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base brand ID|Scent Base brand ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Etsy shop name|Etsy shop name]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Overcast podcast ID|Overcast podcast ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Grillplatser.nu ID|Grillplatser.nu ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Criticker Film ID|Criticker Film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/HAND ID|HAND ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Open Language Archives Community language code|Open Language Archives Community language code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant Ciel d'oc d'une publication|identifiant Ciel d'oc d'une publication]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ODiD ID|ODiD ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Generic/Numero de Registre Tributari|Generic/Numero de Registre Tributari]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UntitledDb People ID|UntitledDb People ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan drama ID|MissEvan drama ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan sound ID|MissEvan sound ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan ID|MissEvan ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MissEvan voice actor ID|MissEvan voice actor ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang FM ID|Fmfenxiang FM ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang sound ID|Fmfenxiang sound ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fmfenxiang seiyuu ID|Fmfenxiang seiyuu ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Development ''' * Wikidata Query Service: We are working on adapting the Query Service UI to get it ready for the move to QLever * Mobile editing of statements: We are continuing to fix small issues found in testing * Lexemes: We are continuing the work on adding support for Lexemes to the REST API * Sustainability: ** We are preparing the migration of some database tables on the client wikis that track the usage of Wikidata's data in articles on Wikipedia and co ** We are further investigating how many changes from Wikidata that currently get sent to Wikipedia and co don't actually lead to a change in the article to be able to reduce these cases further [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:56, 20 ജൂലൈ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30773585 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #742 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-07-27. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#741]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/AuntuBot|AuntuBot]] - '''Task/s:''' Per the approved bot request at commons:Commons:Bots/Requests/AuntuBot, I am in the process of uploading approximately 50,000 issues of the Bangladesh Gazette to Wikimedia Commons. We need to a parent Wikidata item for each specific issue/volume to import and organize these files on Bengali Wikisource. Note that AuntuBot has already been granted a bot flag on Wikimedia Commons for the file uploads. **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 2|Rebot 2]] - '''Task/s:''' We recently created the new property perspective (P14345) (Wikidata:Property proposal/anatomical view). With Rebot, I plan to move: *About 570 statements from depicts (P180) to perspective (P14345) as a property *About 1400 statements from depicts (P180) to perspective (P14345) as a qualifier of image (P18) **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 3|Rebot 3]] - '''Task/s:''' Import 1389 instances of taxon author citation (P6507) from this Catalan Wikipedia list, compiled by bot from the articles. **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Rebot 4|Rebot 4]] - '''Task/s:''' The task consists in changing these 1072 items. It has to change creator (P170) to the new property photographer (P14574). Also there are 1000+ items in which the property should be used as a qualifier. **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/Openpep|Openpep]] - '''Task/s:''' Maintenance of Politically Exposed Person (PEP) data on Wikidata for Thai government officials. Specifically: *Creating new Wikidata items for Thai politicians not yet in the database *Adding P39 (position held) claims with proper qualifiers (P580 start time, P582 end time, P2937 legislative term for legislators, P1365/P1366 replaces/replaced by, P1545 series ordinal) *Adding P102 (member of political party) with date qualifiers *Adding P569 (date of birth), P106 (occupation), P21 (sex or gender), P19 (place of birth), P1559 (name in native language) *Setting and correcting labels, descriptions, and aliases *Removing incorrect claims and deduplicating *Adding social media profiles (P2003 Instagram, P2013 Facebook, P11705 Facebook numeric ID) **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DutchFixer|DutchFixer]] - '''Task/s:''' Reformat Dutch verb forms that are listed as [[Q1994301|past tense <small>(Q1994301)</small>]], [[Q814722|participle <small>(Q814722)</small>]] to simply use [[Q12717679|past participle <small>(Q12717679)</small>]] ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** Vladimir Terentyev used the set of names for [https://vova.today/en/works/plofornot/ every dish from Wikidata] -- labels and aliases in every language -- along with restaurant data from OpenStreetMap to develop a world map of dish names, attempting to answer the research question: "Where does plov end and biryani begin, and who really draws these borders?" ** [https://oshwa.org/announcements/giving-open-source-hardware-a-place-on-wikidata/ Giving Open Source Hardware a Place on Wikidata] ** [https://blog.tib.eu/2026/07/27/simplified-entry-of-complex-data-into-wikibase/ Simplified entry of complex data into Wikibase] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/07/24/grateful-and-growing-reflecting-on-my-wiki-afrodemics-fellowship-pilot-cohort/ Grateful and Growing: Reflecting on My Wiki Afrodemics Fellowship, Pilot Cohort] * Papers: [https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/42790 DivinWD: Exploring the Diversity of Scientific Publications in Wikidata] - DivinWD is a large open-source dataset of over 23 million triples and 1.2 million scholarly articles (2010–2024), integrating Wikidata with five bibliographic sources and gender data to enable transparent diversity analyses in science while documenting biases and infrastructural limitations. By Saletti et. al., (2026) ''' Tool of the week ''' *[https://osm.wikidata.link/ OWL Places], the Wikidata-OpenStreetMap matching tool, can now add OpenStreetMap IDs to Wikidata ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikibaseug@lists.wikimedia.org/thread/4ODLBGNPJVVMLFCRJUMODQ3SQEPPOXCE/ Wikibase Suite Deploy 7.1.0 and other upgrades] ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14669|dielectric strength]] (<nowiki>electric field strength that causes electrical breakdown of an insulating material under specified test conditions</nowiki>) ***[[:d:Property:P14672|still taken from the audiovisual work]] (<nowiki>image comes from the given audiovisual work</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14670|Operabook artist ID]], [[:d:Property:P14671|‎MPA certificate number]], [[:d:Property:P14673|‎Deltarune Wiki article ID]], [[:d:Property:P14674|A World Made by Travel person ID]], [[:d:Property:P14675|UntitledDb person ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse app|Fediverse app]] (<nowiki>Fediverse platform of the instance or address</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse instance URL|Fediverse instance URL]] (<nowiki>Ferdiverse instance of/about the subject</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/reference amount|reference amount]] (<nowiki>Amount of the food that contains a particular quantity of a nutrient.</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Qidian Book ID|Qidian Book ID]] (<nowiki></nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Garance item ID|Garance item ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinorating|Kinorating]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IGN producer|IGN producer]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fediverse address|Fediverse address]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Music & Opera artist ID|Music & Opera artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LFL player ID|LFL player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net tournament ID|Soccer365.net tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/kicker.de coach ID|kicker.de coach ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BeSoccer team ID|BeSoccer team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FootballFakts.ru stadium ID|FootballFakts.ru stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SofaScore tournament ID|SofaScore tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foot Mercato club ID|Foot Mercato club ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lithuanian movie register ID|Lithuanian movie register ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Foot Mercato referee ID|Foot Mercato referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BeSoccer referee ID|BeSoccer referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kicker.de referee ID|Kicker.de referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net referee ID|Soccer365.net referee ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UNESCO Observatory of Killed Journalists ID|UNESCO Observatory of Killed Journalists ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Soccer365.net stadium ID|Soccer365.net stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MFL player ID|MFL player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Okko movie ID|Okko movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RIA Novosti organization ID|RIA Novosti organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV person ID|OpenParliamentTV person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV organization ID|OpenParliamentTV organization ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/OpenParliamentTV term ID|OpenParliamentTV term ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Camping.se ID|Camping.se ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/classicalive artist ID|classicalive artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chess Games tournament ID|Chess Games tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Chess.com tournament ID|Chess.com tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/MusiciansPage artist ID|MusiciansPage artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Flemish educational institution number|Flemish educational institution number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Giovani Artisti italiani ID|Giovani Artisti italiani ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/365chess.com tournament ID|365chess.com tournament ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Norwegian Athletics athlete ID|Norwegian Athletics athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LinkedIn numeric company ID|LinkedIn numeric company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lulu spotlight ID|Lulu spotlight ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RPGnet Index ID|RPGnet Index ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EU Treaties and Agreements database ID|EU Treaties and Agreements database ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Development ''' * The team were at Wikimania this past week so not much development happened. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:32, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30846852 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #743 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-08-04. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#742]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' *[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/INAPerson 1|INAPerson 1]] - Task/s: Create Wikidata pages entries for mostly French journalists, using INA (French National Audiovisual Institute) catalogue as reference. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[Diffblog:wikimedia-research-conference-in-the-cee-region-programme-coming-in-august-registration-open|Wikimedia & Research conference in the CEE region: programme coming in August, registration open]] - follow link for registration instructions, (onsite) open until August 26, (online) open until at least October 5. Event takes place Katowice, Poland, October 9-10, 2026. ** [https://www.dublincore.org/conferences/2026/sessions/workshop-wikidata-open-innovation/ Workshop: Wikidata for Open Innovation] - DCMI 226. Held on August 3 by Kalliopi Mathios, participants will get hands-on experience of Wikidata for use in Libraries, Industry and Communities. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Papers: ** the [[:d:Q140818826|proceedings]] of the conference [[:d:Q131418010|Wikidata and Research]] (cf. [[:meta:Wikidata and research|Meta page]]), held in Florence (Italy) on June 5-6, 2025, have been published on July 2026 and are available in CC-BY 4.0 license: ''[https://books.fupress.com/isbn/9791221510102 Wikidata e la ricerca. Condividere esperienze / Wikidata and Research. Sharing Experiences]''; 32 papers, 25 in English and 7 in Italian, deal with the usage of Wikidata and other Wikibase instances in different fields of academic research ** [https://arxiv.org/html/2607.25959 Detecting Knowledge Inconsistencies Across Text, Tables, and Knowledge Graphs] by Wei et al., (2026). This paper introduces ''Kontrast'': a tool for comparing Wikidata's statements against Wikipedia tables (and text) to find conflicting information or inconsistencies and missing data. * Videos: [https://www.youtube.com/watch?v=PA8pp1Qsh4M LIVE Wikidata Editing #123] with hosts [[d:User:Ainali|User:Ainali]] and [[d:User:Abbe98|User:Abbe98]] ''' Tool of the week ''' * [https://leximap.toolforge.org/ Leximap]: Create a colour-coded map of Lexemes from a Wikisource page's text, roll-over individual words to discover more about the lemma * [https://thefilmmap.com/ Filmmap]: a free interactive map of filming locations built from Wikidata. Search the title to see where it’s shot or a place to see what was made there *[https://www.wikidata.org/wiki/User:Danielyepezgarces/Cradle-gadget Cradle-gadget] – A new user script embeds the Cradle form editor into Wikidata item pages, enabling schema-based editing with ShEx. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Job vacancy: [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060261 (Remote) Software Engineer for the Wikidata Platform team]. * [https://www.wikibase.cloud/hosting-policy/pilot Wikibase Cloud has a new hosting policy (pilot version)] * [https://f-droid.org/en/packages/app.subster/ Subster] - a timeline-based Wikidata-powered game that plays songs from your own music collection and asks you to rank it against other songs in your hand. Like a digital, cardless version of Hitster. Requires a subsonic-compatible music server to connect to. * Uyen developed a tool in which you can visualize and inspect content gaps and shared content between different Wikipedia editions, as well as topic distributions: https://wiki-gap-finder.toolforge.org/ Check it out and give them [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc-ff0w-oUCEQXoQsCRxuiz5aOiOSes6kfWti5-KsKGgOgezg/viewform feedback]. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14687|tabular data series]] (<nowiki>A tabular data series in Commons that models the given concept</nowiki>) ***[[:d:Property:P14701|infobox chronology]] (<nowiki>indicate the place of an item in an Infobox chronology, as seen on the Wikipedias.</nowiki>) ***[[:d:Property:P14726|‎OpenType script tag]] (<nowiki>identifier for a script in OpenType, without trailing spaces</nowiki>) ***[[:d:Property:P14733|‎Fediverse app]] (<nowiki>Fediverse platform of the instance or address</nowiki>) ***[[:d:Property:P14734|‎Fediverse instance URL]] (<nowiki>Ferdiverse instance of/about the subject</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14676|Viberate artist ID]], [[:d:Property:P14677|Brussels Inventory of Architectural Heritage style ID]], [[:d:Property:P14678|Brussels Inventory of Architectural Heritage designer ID]], [[:d:Property:P14679|radio.net station ID]], [[:d:Property:P14680|radio.net podcast ID]], [[:d:Property:P14681|Sokmil AV performer ID]], [[:d:Property:P14682|Scent Base brand ID]], [[:d:Property:P14683|Scent Base notes ID]], [[:d:Property:P14684|Scent Base perfumers ID]], [[:d:Property:P14688|PISAI ID]], [[:d:Property:P14689|CIDIM Artist ID]], [[:d:Property:P14690|Etsy shop name]], [[:d:Property:P14691|‎Open Language Archives Community language code]], [[:d:Property:P14692|‎OpenStreetMap Wiki item ID]], [[:d:Property:P14695|Ko-fi page ID]], [[:d:Property:P14696|KinoRating ID]], [[:d:Property:P14697|‎Korean Classification of Administrative Districts]], [[:d:Property:P14698|UNESCO Observatory of Killed Journalists ID]], [[:d:Property:P14699|SofaScore tournament ID]], [[:d:Property:P14700|RIA Novosti organization ID]], [[:d:Property:P14702|MFL player ID]], [[:d:Property:P14703|‎MissEvan username]], [[:d:Property:P14704|Soccer365.net referee ID]], [[:d:Property:P14705|Soccer365.net stadium ID]], [[:d:Property:P14706|Soccer365.net tournament ID]], [[:d:Property:P14707|‎IGN producer ID]], [[:d:Property:P14708|kicker.de coach ID]], [[:d:Property:P14709|Kicker.de referee ID]], [[:d:Property:P14710|Lithuanian movie register ID]], [[:d:Property:P14712|LFL player ID]], [[:d:Property:P14713|BeSoccer referee ID]], [[:d:Property:P14714|BeSoccer team ID]], [[:d:Property:P14715|OpenParliamentTV organization ID]], [[:d:Property:P14716|OpenParliamentTV person ID]], [[:d:Property:P14717|OpenParliamentTV term ID]], [[:d:Property:P14718|Foot Mercato referee ID]], [[:d:Property:P14719|Foot Mercato club ID]], [[:d:Property:P14720|FootballFakts.ru stadium ID]], [[:d:Property:P14721|Chess Games tournament ID]], [[:d:Property:P14722|Chess.com tournament ID]], [[:d:Property:P14723|‎Camping.se ID]], [[:d:Property:P14724|Garance item ID]], [[:d:Property:P14725|‎OpenType language system tag]], [[:d:Property:P14727|Okko movie ID]], [[:d:Property:P14728|‎Grillplatser.nu ID]], [[:d:Property:P14729|Número de Registre Tributari]], [[:d:Property:P14730|‎MissEvan sound ID]], [[:d:Property:P14731|‎MissEvan drama ID]], [[:d:Property:P14732|‎Flemish educational institution number]], [[:d:Property:P14735|Norwegian Athletics athlete ID]], [[:d:Property:P14736|RPGnet Index ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/ENS name|ENS name]] (<nowiki>Ethereum Name Service (ENS) domain associated with a person or entity</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Inventaire régional du patrimoine en Wallonie ID|Inventaire régional du patrimoine en Wallonie ID]] (<nowiki></nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/member of musical group|member of musical group]] (<nowiki>member of musical group</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/name type|name type]] (<nowiki>type of noun or name the sense is</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/CINE21 Program ID|CINE21 Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Rakuten TV adult maker ID|Rakuten TV adult maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DMM maker ID|DMM maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/sukumizu.tv actress ID|sukumizu.tv actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GAS actress ID|GAS actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Paradise TV Parson ID|Paradise TV Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/syukou-club(X-DIABLO) actress ID|syukou-club(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID|Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CINE21 company ID|CINE21 company ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Book ID|STAPI Book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Comics ID|STAPI Comics ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Episode ID|STAPI Episode ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/STAPI Performer ID|STAPI Performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Qidian Author ID|Qidian Author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Medieval Unicode Font Initiative ID|Medieval Unicode Font Initiative ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Apple Maps place id|Apple Maps place id]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmycast person ID|Filmycast person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EORI|EORI]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GBIF Specimen (occurrence)|GBIF Specimen (occurrence)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d anime store Parson ID|d anime store Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/d anime store work ID|d anime store work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! Parson ID|Crank-in! Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! drama ID|Crank-in! drama ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! animation ID|Crank-in! animation ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Crank-in! movie ID|Crank-in! movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Elite Prospects team ID|Elite Prospects team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/r-hockey.ru team ID|r-hockey.ru team ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Elite Prospects stadium ID|Elite Prospects stadium ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/izohli.uz word ID|izohli.uz word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Dubbinfo ID|Dubbinfo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DBNL chamber of rhetoric ID|DBNL chamber of rhetoric ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BLS Code|BLS Code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/JoJo's Bizarre Encyclopedia article ID|JoJo's Bizarre Encyclopedia article ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/T5E4 Retrieve all Belgian writers without an article on French Wikipedia] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-ScriptaBelgica-20260723083200-ScriptaBelgica-20260719201400|source]]) * Schema examples: [[d:EntitySchema:E408|Swedish barbecue areas (E408)]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Occitan|Project Occitan]] * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Broadcasting|Project Broadcasting]] - after 10 years of inactivity, the project has been revived with a flurry of activity . Of particular interest is the change in broadcasting scope from primarily airwave to internet transmission. ** [[Wikidata:WikiProject_Malaysia/Activity/Datathon/Japan_Week_Datathon/Data_Item_List/UNIS|Wiki x K-pop 2026 • Editing Party - Japan Week Datathon]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [https://wikidata-terminator.toolforge.org/?list&mode=tx#/ Wikidata Terminator] - find items that lack Label, description or sitelink. * [[d:Wikidata:Showcase items|Showcase Items]]: [[d:Q842|Oman (Q842)]] - state in western Asia * [[d:Wikidata:Showcase lexemes|Showcase Lexemes]]: [[d:Lexeme:L648863|cheche (L648863)]] ''' Development ''' * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: ** We reviewed samples of Wikidata-related entries in Recent changes and watchlist on Wikipedia and co in order to see which additional changes we can remove because they don't change the article. ** We are preparing for the migration of the entity usage table to the extension database cluster to address database scalability issues ([[phab:T424133]]) * Wikidata Query Service: We are continuing to adapt the Query Service UI and the Quality Constraints extension for the upcoming move from Blazegraph to QLever. * REST API: We are continuing to add support for Lexemes, specifically retrieving a full Lexeme (GET) ([[phab:T429332]]) [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Seychelles|Seychelles]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] . [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] · [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 06:55, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30872537 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == 06 August 2026 == നമസ്കാരം @[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|Ranjithsiji]], എനിക്ക് ഒരു സംശയം ഉണ്ട്. 2011 മുതൽ [[നിക്കോള ടെസ്‌ല|നികോള ടെസ്‌ല]] (Nikola Tesla) ആണ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ലേഖനം ആയി കിടക്കുന്നത്. ഇത് എപ്പോഴാണ് മാറുക? ഇതുപോലെ തന്നെ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ പുതിയ എഡിറ്റർമാരുടെ കുറവ് പരിഹരിക്കാൻ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയയിലെ 'Teahouse' മാതൃകയിൽ ഒരു പുതിയ ഇടം ആരംഭിച്ചാൽ നന്നായിരിക്കും എന്ന് കരുതുന്നു. നിലവിലെ സഹായമേശ പലർക്കും ഉപയോഗിക്കാൻ അല്പം സങ്കീർണ്ണമാണ് പുതിയ ഉപയോക്താക്കൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ സൗഹൃദപരമായും സംശയങ്ങൾ ചോദിക്കാൻ വേണ്ടി നമുക്ക് 'വിക്കിപീഡിയ:ചായക്കട' എന്ന പേരിൽ ഒരു പേജ് രൂപീകരിക്കാമോ? ആവശ്യമാണെങ്കിൽ ഈ പേജിന്റെ അടിസ്ഥാന രൂപകൽപ്പനയും എഴുത്തുകളും തയ്യാറാക്കാൻ ഞാൻ തയാറാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 10:49, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == Language Diversity Hub evaluation survey: your input needed! == The Wikimedia Foundation is evaluating hub pilots to understand their work, outcomes, and future direction. As part of this, we're gathering feedback on how hub services and activities have contributed to concrete, measurable outcomes. You're receiving this because you're part of the Language Diversity Hub audience group, and we'd value your perspective. Your feedback will help inform the evaluation and strengthen our understanding of the Hub's impact. The survey takes about 10–15 minutes, and we kindly ask that you respond by '''10 August 2026.''' '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_6KXVndZhZvlSoUS Survey Link]''' The Foundation is not collecting personal data through this survey. Responses will be reviewed and consolidated by audience group — analyzed collectively rather than attributed to individuals. Thank you for contributing. Your feedback helps ensure this evaluation reflects the perspectives of communities, affiliates, and others connected to the Hub. Questions? Contact strategy2030@wikimedia.org. Sincerely, Oscar on behalf of the [[Wikimedia Language Diversity Hub]], 21:22, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/LDH&oldid=30514061 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Oscar .@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #744 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-08-10. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#743]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * The order of properties on Wikidata is governed by [[mw:Manual:Interface/Wikibase-SortedProperties|MediaWiki/Wikibase-SortedProperties]]. We propose moving [[d:Property:P2559|(P2559) Wikidata usage instructions]] to the top, so important guidance is more visible and less likely to be overlooked. To comment on this change, please visit [[mw:MediaWiki_talk#prominently displaying Wikidata usage instructions (P2559)|MediaWiki_talk#prominently displaying (P2559)]]. * Closed request for comments: '''19''' RfC's were closed recently, too many to list here. Please see the [[d:Wikidata:Requests_for_comment#Closed_requests|RfC page]] for more information. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** (Deutsch) [https://www.nfdi4objects.net/events/n4o_activity_20260818-CM26-RS_Wikidata/ nfdi4 / Workshop: Make Research Software Findable using the Software Marketplace Wikidata], 18.08.2026, 14:00–16:00 CEST ([https://terminplaner6.dfn.de/b/1439bb751afd1e9fc42ebc30069eb685-1762199 register for Zoom-link]) ** [https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:WMUK_Sandbox_Sessions/Improving_Wikidata_References:_The_Reference_Validator_Tool Improving Wikidata References: The hands-on session will explore how to identify and improve broken references on Wikidata] , 15.08.2026, 17:00–18:00 WAT (UTC+1). * Looking ahead: (Deutsch) [https://www.fu-berlin.de/kalender/2026/10/20261022-tidy-data-versionskontrolle-wikidata-in-der-forschungspraxis.html Freie Universitat / Tidy data version control - Wikidata in research]: 22.10.2026, 09:00 - 16:00 CEST. * Previous events: August 04 - [[d:Event:Blazegraph_Migration_Office_Hours_-_Aug_2026|Blazegraph Migration office hour]] - see the [https://etherpad.wikimedia.org/p/Blazegraph_Migration_Office_Hours Etherpad notes] for questions and answers. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://gdotv.com/blog/the-weekly-edge-fraud-graphs-graphtalk-gfql-wikidata-graphrag/#edge-item-4 gdottv / The Weekly Edge article: demonstrating the Wikidata Query Logs (WDQL) Dataset] talks about a paper released in February this year, ([https://arxiv.org/html/2602.14594v1 Wikidata Query Logs Dataset]) ** [https://www.linkedin.com/posts/brian-hatten-434b7457_orthopedicsurgery-kneereplacement-knowledgegraph-activity-7465395166682583040-v0qH?utm_source=share&utm_medium=member_desktop&rcm=ACoAAAUVbMUB9qSIcEDloiodU_ZoBrIi4-bJtT8 LinkedIn] - [[d:User:Orthodoc10|User:Orthodoc10]] describes their experience mapping and modelling knee replacement surgical practices into Wikidata ** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/wikisignals-org-helping-editors-evaluate-reference-reliability/ Wikisignals.org: Helping Editors Evaluate Reference Reliability] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/zero-budget-programs-you-could-start-tommorrow/ Zero-budget programs you could start tommorrow - Lessons from Wikimania Paris]] ** [https://diff.wikimedia.org/2026/08/07/openspeaks-tools-update-subtitler-tome-and-bento-go-stable-meet-media-dashboard/ OpenSpeaks Tools Update: Subtitler, Tome, and Bento Go Stable — Meet Media Dashboard] ** [[Diffblog:a-look-at-a-2026-wikimania-hackathon-project-wikidata-bias-detector|A look at a 2026 Wikimania Hackathon Project – Wikidata Bias Detector] ** [https://nlnet.nl/project/Inventaire-Split/ nlnet Foundation / Inventaire Split] - a short article on this standalone Wikidata-federated Bibliographic database. ** [https://ktieb.org.mt/news-en/nbc-and-wikimedia-malta-renew-collaboration-on-national-book-prize/ Maltese national Book Council and WM Malta renew partnerhship]: Wikidata to support and feed Maltese Wikipedia. ** [Diffblog:wikisignals-org-helping-editors-evaluate-reference-reliability|Wikisignals.org: Helping Editors Evaluate Reference Reliability] - the project aims to add to news-related organisation entities to help feed Wikipedia infoboxes with structured data. * Videos: ** [https://www.youtube.com/live/saeV6bZ7cIk?t=25105s India's Software Stories: A Hands-on Workshop with Software Heritage, Commons and Wikidata] - a Wikimania Lightning talk with Mathilde Fichen and Pavan Santhosh. ([https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/talk/review/EYFQXB9WHFAR9WATXTEUFSKADEVWMCP9 Session page]) ** [https://www.youtube.com/watch?v=sJq1926Jz5Q The Art of Editing Wikidata (Africa Wiki Women)] - Guest host David Palfrey will share valuable insights and help newcomers uncover the mysteries of editing Wikidata, this session is in collaboration with Art+Feminism. ** (no audio) [https://www.youtube.com/watch?v=JJbPTX18I4Q Tutorial: Add Geoshape to Wikimedia Commons and connect it to its Wikidata Item] - Anne Chen gives a visual demonstration of the steps provided in this [https://docs.google.com/document/d/1A1FNy9NztkmxE2MhBds2caHGcxMNSNvgXnLfeJsAosw/edit?tab=t.0 google doc], found on the [[d:Wikidata:WikiProject_IDEA/Resources_for_Participants#Links_to_useful_tutorials|WikiProject IDEA]] page. ** [https://www.youtube.com/watch?v=9infd-TJ6z8 LIVE Wikidata Editing #124] is streaming today, 20:00 CEST (18:00 UTC)! ** (Bahasa Indonesian) [https://www.youtube.com/@WikimediaIndonesia/videos Wikimedia Indonesia] have released 4 short videos on editing practices, querying, basic structure and data quality of Wikidata. ** (Deutsch) [https://www.youtube.com/watch?v=gLH0W0coIw8 ZB MED LAB | The Carpentries] - aimed at researchers and professionals who work with data, a series of tutorials and workshops to teach you Wikidata, Python, R, OpenRefine and more. ''' Tool of the week ''' *[https://toolhub.wikimedia.org/tools/cradle-gadget Cradle-gadget] is a tool by [[User:Danielyepezgarces]]This is an interactive, schema-based form editor that works directly within Wikidata item pages. It allows users to check, view, add, modify, or delete claims in a modern sidebar drawer or a dedicated special page, aligned with the Wikimedia design guidelines. This is the easiest way to exploit the benefits of Wikidata entity schemas, powered by ShEx. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * The [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScv4BEQqn-sSsJNvIFCRgMDpr_K59Y0UjdXx5rO8MzAs4CRjw/viewform 2026 OpenRefine User Survey] is now open. (Note that a link to a feature-prioritization survey is provided at the end of the Google Form so don't miss that if you want to influence what should get more focus.) ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14755|particularly]] (<nowiki>qualifier for statements to refine a value that applies more generally, when the statement applies especially to a more specific value; a more specific qualifier than "including" (P1012)</nowiki>) ***[[:d:Property:P14766|‎incumbent before dissolution]] (<nowiki>entity incumbent in a position before its dissolution for an election</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14737|CINE21 TV program ID]], [[:d:Property:P14738|GCD character ID]], [[:d:Property:P14739|ODiD ID]], [[:d:Property:P14740|365chess.com tournament ID]], [[:d:Property:P14741|NHK ONE program ID]], [[:d:Property:P14742|CINE21 company ID]], [[:d:Property:P14743|‎Fmfenxiang seiyuu ID]], [[:d:Property:P14744|‎Fmfenxiang sound ID]], [[:d:Property:P14745|Elite Prospects team ID]], [[:d:Property:P14746|Elite Prospects stadium ID]], [[:d:Property:P14747|r-hockey.ru team ID]], [[:d:Property:P14748|Classicalive artist ID]], [[:d:Property:P14749|Apple Maps place id]], [[:d:Property:P14750|‎HAND ID]], [[:d:Property:P14751|Brazilian Fauna Taxonomic Catalogue ID]], [[:d:Property:P14752|‎Dicionário da Língua Portuguesa ID]], [[:d:Property:P14753|Giovani Artisti italiani ID]], [[:d:Property:P14754|MusiciansPage artist ID]], [[:d:Property:P14756|LinkedIn numeric company ID]], [[:d:Property:P14757|‎MissEvan voice actor ID]], [[:d:Property:P14758|Music & Opera artist ID]], [[:d:Property:P14759|Dubbinfo ID]], [[:d:Property:P14760|GAS actress ID]], [[:d:Property:P14761|‎EU Treaties and Agreements database ID]], [[:d:Property:P14762|syukou-club(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Property:P14763|sukumizu.tv model ID]], [[:d:Property:P14764|Paradise TV Person ID]], [[:d:Property:P14765|Regional heritage of Wallonia ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/filing unit code|filing unit code]] ***[[:d:Wikidata:Property proposal/has Member|has Member]] (<nowiki>has member</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/introduced to|introduced to]] (<nowiki>region outside the natural range of a taxon into which it was introduced through direct or indirect human activity</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Lift-World lift ID|Lift-World lift ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Schiffsdatenliste ID|Schiffsdatenliste ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/marketswiki|marketswiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Palace Museum Digital Archive ID|National Palace Museum Digital Archive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Information Commissioner's Office registration reference|Information Commissioner's Office registration reference]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Registry of Type Design ID|Registry of Type Design ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Ariana Museum ID|Ariana Museum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Emulation General Wiki article ID|Emulation General Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sofia monuments register ID|Sofia monuments register ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal museum ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal museum ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal movable object ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal movable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal stone carving ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal stone carving ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal protection zone ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal protection zone ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal wall painting ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal wall painting ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage GIS Portal documentation record ID|Georgian Cultural Heritage GIS Portal documentation record ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian Cultural Heritage Portal movable object ID|Georgian Cultural Heritage Portal movable object ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/RIdIM ID|RIdIM ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo ID|Weibo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo username|Weibo username]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/TGHU Ten longest State of the Union adress in the USA] * Schema examples: [[d:EntitySchema:E519|object with inscription]] - schema for objects with inscriptions [[d:Q1640824|(Q1640824)]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Brigham_Young_University_Library|Project Brigham Young University Library]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Perth_Women_on_Wikipedia|Project Perth Women on Wikipedia]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_UC_Riverside_Library_Jay_Kay_Klein_Photographs|Project UC Riverside Library Jay Kay Klein Photographs]] * WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Metaclasses|Project Ontology]] added a Metaclasses page * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Pasleim/Sitelink_statistics|Sitelink statistics]] by User:Pasleim. ''' Development ''' * Sustainability: We continued the work on migrating usage tracking on Wikipedia and co to the extension database cluster ([[phab:T424185]]) * Watchlist and recent changes on Wikipedia and co: We finished our review of a sample of Wikidata edits sent to Wikidata and co in order to better understand which remaining ones are not useful. It will soon be published on Commons. * Query Service: We continued the work on preparing the Query Service UI for the migration from Blazegraph to QLever and will move to Query Builder and Quality Constraints next [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Seychelles|Seychelles]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:54, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30889662 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #745 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-08-17. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#744]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[wmau:WikiLoves_Pride_Australia_-_15_August_2026|WikiLoves Pride / Australia]], 15 August, drop-in online for a collaborative editing session on LGBT+ representation on Wikidata, Wikipedia and Commons. ** [[wmau:Drop_in_and_Wikidata_-_August_2026|Drop-in and Wikidata]], 27 August, WM Australia also hold a drop-in Wikidata ediitng sesison. ** [[m:Event:Open_Heritage-Wikidata_Contest|Open Heritage - Wikidata Islamic Civilization Contest]] from September 1 - 30, 2026. [[m:Special:RegisterForEvent/4303|Register for news]]. *** A Wikidata training webinar will be held August 25. * Looking ahead: [https://www.gw.uni-hamburg.de/ueber-die-fakultaet/digital-humanities/dh-lab/veranstaltungen/26-11-12-hands-on-wikidata.html Hands-on workshop: Wikidata: An Open Knowledge Graph for Research and Beyond] - Digital Humanities Lab, 12.11.2026, 14:15-15:45 CEST. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://programminghistorian.org/en/lessons/wikidata-for-historical-research Introductory lesson on Wikidata at the Programming Historian] ** [https://www.ibm.com/case-studies/wikimedia-deutschland Making open knowledge Gen-AI-ready] by IBM ** [https://noeflandre.com/posts/describe-place-on-earth-part1-wikidata How to describe a place on Earth using text? Part 1: Wikidata] by Noé Flandre * Papers: [https://www.ebsco.com/articles/arts-and-entertainment/7162dc3c-7d03-51bb-a950-30de681bb95e/cultural-information-bubbles-a-new-approach-for-automatic-ethical-evaluation-of-digital-artwork-collections-based-on-wikidata Cultural information bubbles: A new approach for automatic ethical evaluation of digital artwork collections based on Wikidata] by M. Zhitomirsky-Geffet and S. Minster, (2026). ''' Tool of the week ''' *[https://ranker.toolforge.org This tool lets you edit the rank of multiple statements at once.] ''' Other Noteworthy Stuff ''' * [[wmau:Partner_Projects_2026-2027|WM Australia is funding partner projects for 2026 - 2027]], for Australian organisations or individuals who want to build projects for open and free knowledge, including Wikidata. * Job Vacancies: [https://wikimedia-deutschland.career.softgarden.de/jobs/65367316/Interim-Engineering-Manager-Wikidata-for-Wikimedia-Projects-all-genders- (Interim) Engineering Manager / Wikidata for Wikimedia Projects] * [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnOtvIKyp5fGlAkqz8pYMdFxhtvaH9exlxmrQ8O3HtDIHM3A/viewform Survey: What content would you like to see on the Wikidata Social media channels?] - only want to hear about Wikidata events or news, would like to see more use-cases of Wikidata, or perhaps you'd like more beginner or advanced Wikidata tutorials? Let us know in this short survey. * We are setting up to apply for recognition of a new Wikimedia user group, '''Wikimedians for Data Organization and Quality'''. The group's goal will be to improve the organization and quality of data, particularly structured data, in Wikimedia projects. You can see more details in [https://meta.wikimedia.org/wiki/Data_Organization_and_Quality the group's home page] and, if you wish, you can contribute to the discussion in its talk page. We invite you to be a part of this proposed user group by adding your Wikimedia signature to the Interested Parties section of the group's page. <br />Ege Atacan Doğan and Peter Patel-Schneider ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14788|located at a height]] (<nowiki>a property intended to indicate the height of any objects from the ground</nowiki>) ***[[:d:Property:P14789|contributed to narrative universe]] (<nowiki>narrative universe that a person contributed to</nowiki>) ***[[:d:Property:P14792|‎name type]] (<nowiki>type of noun or name the sense is</nowiki>) ***[[:d:Property:P14796|introduced to]] (<nowiki>region outside the natural range of a taxon into which it was introduced through direct or indirect human activity</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14767|d anime store Work ID]], [[:d:Property:P14768|d anime store Person ID]], [[:d:Property:P14769|Crank-in! drama ID]], [[:d:Property:P14770|Crank-in! animation ID]], [[:d:Property:P14771|Crank-in! person ID]], [[:d:Property:P14772|‎STAPI Book ID]], [[:d:Property:P14773|‎STAPI Episode ID]], [[:d:Property:P14774|‎STAPI Performer ID]], [[:d:Property:P14775|‎Qidian Author ID]], [[:d:Property:P14776|Crank-in! movie ID]], [[:d:Property:P14777|‎DBNL chamber of rhetoric ID]], [[:d:Property:P14778|‎Criticker Film ID]], [[:d:Property:P14779|Lulu spotlight ID]], [[:d:Property:P14780|German Maritime Museum Ship ID]], [[:d:Property:P14781|Rakuten TV adult maker ID]], [[:d:Property:P14782|izohli.uz word ID]], [[:d:Property:P14783|Ciel d'oc publication ID]], [[:d:Property:P14784|Lift-World lift ID]], [[:d:Property:P14785|‎STAPI Comics ID]], [[:d:Property:P14786|Qidian Book ID]], [[:d:Property:P14787|National Palace Museum Digital Archive ID]], [[:d:Property:P14790|DMM maker ID]], [[:d:Property:P14791|Registry of Type Design ID]], [[:d:Property:P14793|‎Fediverse address]], [[:d:Property:P14794|Information Commissioner's Office registration reference]], [[:d:Property:P14795|‎WorldFootball.net ID (new)]], [[:d:Property:P14797|Sofia monuments register ID]], [[:d:Property:P14798|Georgian Cultural Heritage GIS Portal immovable object ID]], [[:d:Property:P14799|Ariana Museum ID]], [[:d:Property:P14800|RIdIM ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/school of martial arts|school of martial arts]] (<nowiki>school or style of martial arts this person studied</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/has official Italian government website|has official Italian government website]] (<nowiki>tems that the item has an official website operated by or belonging to the Government of Italy</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Infraestructuras de Portugal ID|Infraestructuras de Portugal ID]] (<nowiki>station code Infraestruturas de Portugal</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria perfumer ID|Silloria perfumer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria notes ID|Silloria notes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Beer Advocate beer style ID|Beer Advocate beer style ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BBFC release ID|BBFC release ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifier for a person in norwegian polar history|Identifier for a person in norwegian polar history]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Filmová databáze seriál ID|Filmová databáze seriál ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Serbo-Croatian Literary Language entry ID|Serbo-Croatian Literary Language entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/dbv member slug|dbv member slug]], [[:d:Wikidata:Property proposal/idw member ID|idw member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sky programme ID|Sky programme ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/immaterieelerfgoed.be ID|immaterieelerfgoed.be ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Geoshape Repository ID|Geoshape Repository ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/FIBA.basketball event ID|FIBA.basketball event ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SEASLUG.WORLD species ID|SEASLUG.WORLD species ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria brands ID|Silloria brands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du COMDT|Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du COMDT]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Paraulas en òc|Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Paraulas en òc]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Trobasons|Identifiant d'un(e) ou plusieurs musicien(ne)s sur Trobasons]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinolights Parson ID|Kinolights Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kinolights Work ID|Kinolights Work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un ouvrage dans le catalogue du CREDD'O|Identifiant d'un ouvrage dans le catalogue du CREDD'O]], [[:d:Wikidata:Property proposal/parliament.uk constituency ID|parliament.uk constituency ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Europeans In East Africa ID|Europeans In East Africa ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID|Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Judoresults judoka ID|Judoresults judoka ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Silloria perfumes ID|Silloria perfumes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Scent Base perfumes ID|Scent Base perfumes ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/IMCDB work ID|IMCDB work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificador de sardana de somarxiu.cat|identificador de sardana de somarxiu.cat]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Xcity maker ID|Xcity maker ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CrashPad Series performer ID|CrashPad Series performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PinkLabel.TV performer ID|PinkLabel.TV performer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Seiyu Grand Prix Person ID|Seiyu Grand Prix Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack Person ID|animehack Person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack Program ID|animehack Program ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/animehack movie ID|animehack movie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/XBIZ.com topic ID|XBIZ.com topic ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: **[https://w.wiki/TYra roughly ~4.000 massacres reported in Wikidata] **[https://w.wiki/TXBP Passports cover that have at least 4 languages] ** [https://w.wiki/TZjc Landkreis Reutlingen Items missing a picture, displayed on a map] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_Kühn-20260815083000-Windharp-20260812063800|source]]) ** [https://w.wiki/TZjt Radio stations in Virginia, USA, plotted on a map] ([[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_Kühn-20260809204600-Bluerasberry-20260803150500|source]]) * Schema examples: [[d:EntitySchema:E528|(E528) Space Telescope, instrument in outer space for observing distant space objects]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Côte_d'Ivoire/Tabs|Project Côte d'Ivoire]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Indonesia/Kegiatan/Datathon/Arsip/2026|Project Indonesia: Hari Domain Public International Datathon 2026]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Immigration_and_Visas|Project Immigration and Visas]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_University_of_North_Carolina_at_Chapel_Hill_EMCO|Project University of North Carolina at Chapel Hill EMC0]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Recent_deaths|Recent deaths (this report can help for updating Wikipedia articles]] ''' Development ''' * Query Service: We started preparing the constraint checks for the migration from Blazegraph to QLever. * Page load times: We looked into unnecessarily loaded modules related to the Wikidata Bridge to see if we can remove them and speed up page load times. * Wikipedia and co: ** We worked with English Wikipedia to optimize the CiteQ module code to generate less usage tracking for "Anonymous". ** We checked a variety of Mediawiki areas where Parsoid deprecation may lead to breakages.* * Sustainability: We are planning to migrate the usage tracking data to the X1 extension cluster. We are checking which queries involving entity usage will need re-writing or updating. * REST API: We finished adding support for getting a full Lexeme and started work on creating Lexemes. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Seychelles|Seychelles]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:40, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30921730 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #746 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-08-24. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#745]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: [[m:Event:Wikidata Lab XLVIII|Wikidata Lab XLVIII: Outreach Dashboard]], August 27, at 15:30 UTC. Come see and discuss new Wikidata functionalities of the Outreach Dashboard! ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: [https://diff.wikimedia.org/2026/08/20/finishing-outreachy-with-wikidata-support-for-wikiscore/ Finishing Outreachy with Wikidata support for Wikiscore] by ACorrea WMB and AnaMRRuiz * Papers: [https://zenodo.org/records/21032521 Climate Knowledge Graph (ClimateKG)] - A partnership project to make a knowledge graph of the 10,000 page Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) Sixth Assessment Report. ''' Tool of the week ''' *[https://lex-olympia.toolforge.org Lex-Olympia] — A new tool for improving Wikidata Lexemes. Try it out and share your feedback with the developer and community. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Research study: AI tools for content verifiability on Wikidata. Researchers from King's College London are inviting Wikidata editors (especially those working on health or GLAM/cultural heritage content) to participate in a two-stage study (1-hour interview + 2-hour workshop) exploring how AI tools can support content verifiability. Participants receive compensation via Love2Shop vouchers. Sign up [https://qualtrics.kcl.ac.uk/jfe/form/SV_brAn2DKOrDz0fum here] (Qualtrics form). ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: none ** External identifiers: [[:d:Property:P14801|‎BBFC release ID]], [[:d:Property:P14802|Silloria brands ID]], [[:d:Property:P14804|Silloria notes ID]], [[:d:Property:P14805|Silloria perfumer ID]], [[:d:Property:P14806|Kinolights person ID]], [[:d:Property:P14808|Kinolights work ID]], [[:d:Property:P14809|‎BeerAdvocate beer style ID]], [[:d:Property:P14810|‎immaterieelerfgoed.be ID]], [[:d:Property:P14811|idw member ID]], [[:d:Property:P14812|Geoshape Repository municipality ID]], [[:d:Property:P14813|Filmová databáze seriál ID]], [[:d:Property:P14814|FIBA.basketball event ID]], [[:d:Property:P14815|dbv member slug]], [[:d:Property:P14816|Silloria perfumes ID]], [[:d:Property:P14817|SEASLUG.WORLD species ID]], [[:d:Property:P14818|parliament.uk constituency ID]], [[:d:Property:P14819|‎Judoresults judoka ID]], [[:d:Property:P14820|‎Gesamtkatalog der Wiegendrucke ID]], [[:d:Property:P14821|IMCDB work ID]], [[:d:Property:P14822|Norwegian polarhistory ID]], [[:d:Property:P14824|CREDD'O catalog ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/substance control status|substance control status]] (<nowiki>control regime a substance is placed under in a jurisdiction or by an international treaty — schedule, class, or explicitly uncontrolled; qualify with "applies to jurisdiction" (P1001) and start/end time</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Bibcode access status|Bibcode access status]] (<nowiki>Indicator of the access statement for a document on Bibcode</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/wowKorea Parson ID|wowKorea Parson ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/wowKorea Work ID|wowKorea Work ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/TOWER RECORDS ONLINE artist ID|TOWER RECORDS ONLINE artist ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Antarctic Protected Areas database ID|Antarctic Protected Areas database ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WikiPepper pepper ID|WikiPepper pepper ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID|Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NAKED(X-DIABLO) actress ID|NAKED(X-DIABLO) actress ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Weibo ID|Weibo ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Umamusume Wiki article ID|Umamusume Wiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du CREDD'O|Identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du CREDD'O]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Georgian NAPR identification number|Georgian NAPR identification number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Companyinfo.ge corporation ID|Companyinfo.ge corporation ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/T&F NCAAdb athlete ID|T&F NCAAdb athlete ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/UkrBIN ID|UkrBIN ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier|Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples:[https://w.wiki/Tc4r Railway stations map in the two Koreas] ''' Development ''' * REST API: We are continuing the work on making it possible to create a Lexeme and will then move on to adding statements to Lexemes. * GraphQL: We are working on moving the Item search from cirrussearch to mariadb to be able to add more functionality. * Newcomer homepage: We are updating the text to move it away from some Wikipedia-specific phrases (e.g. articles) * Mobile editing: We worked on not showing edit links on old revisions and diffs since those can not be edited. * Page load times: We continued looking into unnecessarily loaded modules related to the Wikidata Bridge to see if we can remove them and speed up page load times. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:32, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #747 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-08-31. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#746]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: **[[Wikidata:Requests for permissions/Bot/INAPerson 1|INAPerson 1]] - '''Task/s:''' Create Wikidata pages entries for mostly French journalists, using INA (French National Audiovisual Institute) catalogue as reference. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DifoolBot 9|DifoolBot 9]] - '''Task/s:''' (1) Fix [[Property:P214|VIAF cluster ID <small>(P214)</small>]] statements deprecated for [[Q14946528|conflation <small>(Q14946528)</small>]] once VIAF has split the cluster. (2) Deprecate VIAF ID values that VIAF has since redirected or abandoned, and add the redirect target if it is not already on another Wikidata item. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Openpep|Openpep]] - '''Task/s:''' Maintenance of Politically Exposed Person (PEP) data on Wikidata for Thai government officials. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DutchFixer|DutchFixer]] - '''Task/s:''' Reformat Dutch verb forms that are listed as [[Q1994301|past tense <small>(Q1994301)</small>]], [[Q814722|participle <small>(Q814722)</small>]] to simply use [[Q12717679|past participle <small>(Q12717679)</small>]] * Closed request for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/DL2204bot 4|DL2204bot 4]] - Closed as ''Approved'' **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/Yirbot|Yirbot]] - Closed as ''Approved'' **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/RupumpedBot|RupumpedBot]] - Closed as ''Approved'' * Survey: The [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScv4BEQqn-sSsJNvIFCRgMDpr_K59Y0UjdXx5rO8MzAs4CRjw/viewform OpenRefine 2026 User Survey] is open. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** WikidataCon 2027 will be hosted in Istanbul, Türkiye from 29 to 31 October 2027, in partnership with the Wikimedians of Turkic Languages User Group. The dates mark Wikidata's 15th birthday. More details to follow. ** Wikidata Query Service Days, October 17-23: The next online event by Wikimedia Deutschland will be about the migration from Blazegraph to QLever. Learn what's changing, try the new system, and get help rewriting your queries. [[Event:Query Service Days 2026|Register now]]! ** Next LD4 Wikidata Affinity Group session – 1 September 2026: Adélie Ranville will present how Wikidata can support literature reviews. [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/Wikidata_for_literature_review|Event page]] — 16:00 UTC / 6pm CEST. ** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #92 Sep. 7 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]]. * Looking ahead: [[w:Event:Wikidata_Day_NYC_2026|Wikidata Day in New York City 2026]] - hosted by the [[w:Pratt_Institute_School_of_Information|Pratt Institute School of Information]] on October 30, 19:00 - 23:00 CEST. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [[Diffblog:beyond-wikipedia-a-technical-workshop-introducing-moroccan-teachers-to-wikidata-and-the-wikimedia-technical-ecosystem|Beyond Wikipedia: A Technical Workshop Introducing Moroccan Teachers to Wikidata and the Wikimedia Technical Ecosystem]] ** [[Diffblog:wiki-oto-2026-a-new-collaboration-to-make-african-women-more-visible|Wiki OTO 2026: A new collaboration to make African women more visible]] ** [[Diffblog:six-months-of-building-leaders-bridging-knowledge-gaps-and-strengthening-community-by-africa-wiki-women|Six Months of Building Leaders, Bridging Knowledge Gaps, and Strengthening Community by Africa Wiki Women]] ** [https://casrai.org/guides/wikidata-qid-pid-hub-research-entities Wikidata as a PID Hub for Research Entities: QIDs Alongside ORCID, ROR, and ISNI] - by CASRAI, a community-maintained open vocabulary for research administration project. * Videos: ** [https://youtube.com/watch?v=a2qV2wHPE_s&pp=iggCQAE%3D&ra=m Wikidata Lab XLVIII: Outreach Dashboard], WM Brasil and EduWiki present Wikidata functionalities on the dashboard, including some new things coming. ** [https://youtube.com/watch?v=D3Gb1079BB4&pp=iggCQAE%3D&ra=m WikiTree How-To: BEE Extension for Wikidata] - WikiTree is a family-tree generator and now includes a Wikidata-powered extension that will help surface notables for inclusion. ** [https://youtube.com/watch?v=Gz2-R-eBedk&pp=iggCQAE%3D&ra=m LIVE Wikidata editing #125] ** [https://www.youtube.com/watch?v=aK2bTdHhV8s Wikidata plug-in for ArchivesSpace] ''' Tool of the week ''' * [https://wikidata-timetrail.toolforge.org/Wikidata Timetrail] is a tool by Nahom Araya it visualizes the movement of Wikidata items over time by mapping their associated events and locations. Enter an Item ID/Name and select a supported property from the dropdown list to fetch a timetrail. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * The Wikimedia Deutschland software [[d:Wikidata:Linked Open Data development plan|development plan]] has been updated to include activity estimates for the third quarter (Q3). * The Wikidata development team is proposing a redesign of [[d:Special:NewItem|Special:NewItem]] with a warning banner and conflict-of-interest checkbox to reduce the increase in promotional editing. We need your feedback on the wording and designs. Head over to [[d:Wikidata:Reducing promotional editing|Wikidata:Reducing promotional editing]] and share your thoughts on the talk page by 15 September. * Due to an increase of non-notable item creation, and their subsequent request for deletion (and undeletion), a new page has been created. [[d:Wikidata:Requests_for_new_items|Requests for new items]] exists for those who are unsure if their item idea is notable enough, or have a conflict of interest. The Wikidata Community can help by reviewing requests and offering advice. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14834|substance control status]] (<nowiki>control regime a substance is placed under in a jurisdiction or by an international treaty — schedule, class, or explicitly uncontrolled; qualify with "applies to jurisdiction" (P1001) and start/end time</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14825|animehack program ID]], [[:d:Property:P14826|animehack movie ID]], [[:d:Property:P14827|animehack person ID]], [[:d:Property:P14828|Xcity maker ID]], [[:d:Property:P14829|XBIZ.com topic ID]], [[:d:Property:P14830|WikiPepper pepper ID]], [[:d:Property:P14831|Seiyu Grand Prix person ID]], [[:d:Property:P14832|PinkLabel.TV performer ID]], [[:d:Property:P14833|‎Antarctic Protected Areas database ID]], [[:d:Property:P14835|Infraestructuras de Portugal ID]], [[:d:Property:P14836|‎Umamusume Wiki article ID]], [[:d:Property:P14837|Tower Records Online artist ID]], [[:d:Property:P14838|‎Inventory Intangible Cultural Heritage in the Netherlands ID]], [[:d:Property:P14839|SOMARXIU.CAT sardana ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Texas Legislators: Past & Present ID|Texas Legislators: Past & Present ID]] (<nowiki>identifier for a legislator on the Legislative Reference Library of Texas website</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/file page start and file page end|file page start and file page end]] (<nowiki>indicate a page number of a pdf file, if multiple pages is involved</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Clubhouse|Clubhouse]] (<nowiki>A proposal to denote the buildings occupied by members clubs. This can be useful when the clubs change clubhouse or merge or cease to exist.</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/LPF rating|LPF rating]] (<nowiki>film and media rating in Malaysia by the Film Censorship Board</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/phonetic synthesis method|phonetic synthesis method]] (<nowiki>phonetic synthesis method used to process the recorded voice from a human source to build a voice bank</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans le Mémorial du clergé (1914-1918)|Identifiant dans le Mémorial du clergé (1914-1918)]], [[:d:Wikidata:Property proposal/sgpbusiness.com ID|sgpbusiness.com ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Redalyc author ID|Redalyc author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Architectural Heritage glossary ID|Brussels Inventory of Architectural Heritage glossary ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Natural Heritage taxon ID|Brussels Inventory of Natural Heritage taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Inventory of Movable Heritage designer ID|Inventory of Movable Heritage designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage object type ID|Brussels Inventory of Movable Heritage object type ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage material ID|Brussels Inventory of Movable Heritage material ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Brussels Inventory of Movable Heritage technique ID|Brussels Inventory of Movable Heritage technique ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lunarstorm person ID|Lunarstorm person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/World Athletics competition ID|World Athletics competition ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archive in Baden-Württemberg ID|Archive in Baden-Württemberg ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Arcinsys Niedersachsen/Bremen ID|Arcinsys Niedersachsen/Bremen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Arcinsys Hessen ID|Arcinsys Hessen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Sharjah Dictionary word ID|Sharjah Dictionary word ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GenWiki|GenWiki]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stereo Ve Mono release ID|Stereo Ve Mono release ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kudos author ID|Kudos author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Stiftungsarchive ID|Stiftungsarchive ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Archivportal Thüringen ID|Archivportal Thüringen ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/findbuch.net subdomain|findbuch.net subdomain]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Onderwijstermen Taalunie ID|Onderwijstermen Taalunie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology function ID|Allotrope Foundation Ontology function ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology process ID|Allotrope Foundation Ontology process ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology quality ID|Allotrope Foundation Ontology quality ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology role ID|Allotrope Foundation Ontology role ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Allotrope Foundation Ontology result ID|Allotrope Foundation Ontology result ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant de l'annuaire Drag France|Identifiant de l'annuaire Drag France]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Statistics Finland Concept Database ID|Statistics Finland Concept Database ID]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: ** [https://w.wiki/T$Ys Items with a P275 value (''copyright licence'')] - [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_K%C3%BChn-20260825102100-Janhrach-20260825093200|(source)]] ** [https://w.wiki/TfC$ English adverbs missing a P5238 (''combines lexemes'') value] - [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Piecesofuk-20260820075100-English_adverbs_missing_P5238|(source)]] * Schema examples: [[d:EntitySchema:E311|English adverb (E311)]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Organized_Labour|Project Organized Labour]], a companion Project to [[w:Wikipedia:WikiProject_Organized_Labour|Wikipedia's WikiProject]], it is established to expand articles and items, properties and ontologies for collective bargaining/organised labour and trade union practices. ** [[d:Wikidata:WikiProject_chublets-software|Project Chublets Software]] * WikiProject Highlights: Project Ontology added subpages for [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/CCO|CC0]], [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/DOLCE|DOLCE]] and [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/BFO/Class_Order|BFO Class order]]. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Deaths_at_Wikipedia|Deaths at Wikipedia]] - This report collects items missing a [[d:Property:P570|P570 ''(date of death)'']] but they do feature in a Wikipedia 'Recent Deaths' article. ''' Development ''' * Query Service: We have continued adapting the Constraints system for the migration from Blazegraph to QLever. * Wikidata integration in the Wikimedia projects: ** We are investigating how to treat watchlist and recent changes entries from Wikidata that are about adding, changing or removing a sitelink. These seem to be category of Wikidata changes not everyone is interested in and a candidate for filtering. ** We looked into how to make the process of adding Wikidata support for a newly created Wikimedia projects less manual for the team and did a proof of concept for automating some of the database operations. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Tunisia|Tunisia]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:22, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #748 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-09-07. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#747]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/HsfBot|HsfBot]] - '''Task/s:''' Mostly add missing Indonesian Wikipedia sitelinks to Wikidata items for taxonomy templates created by HsfBot on idwiki. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/CrossrefIDsBot|CrossrefIDsBot]] - '''Task/s:''' Adding Crossref ID, DOI, Print ISSN, and Online ISSN from Crossref dataset where they are missing in Wikidata. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/CatmapperBot|CatmapperBot]] - '''Task/s:''' Add [[Property:P14249|SocioMap ID]] statements for reviewed SocioMap category mappings, and provisionally add [[Property:P2888|exact match]] URLs for reviewed ArchaMap category mappings until Wikidata approves an ArchaMap-specific identifier property. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/BenchfolkBot|BenchfolkBot]] - '''Task/s:''' Add or correct sourced statements on existing items after explicit human approval. * New request for comments: ** [[d:Wikidata:Requests for comment/Request for comments: in country of citizenship (P27), to remove class political territorial entity (Q1048835) as a valid value-type constraint (Q21510865)|Class Q1048835 as a not valid value-type constraint]] - To remove an incorrect value for {{Q|Q21510865}} for [[d:Property:P27|P27 <small>''(country of citizenship)''</small>]] ** [[d:Wikidata:Project_chat#c-Qbli2mHd-20260906142300-Anything_goes_for_P18?|Project chat: What images are appropriate for P18?]] - a lengthy discussion about quality control and what is acceptable for a [[d:Property:P18|P18 <small>''(image)''</small>]] value. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: [https://www.sanchoelsabio.eus/en/actividades/taller-abierto-documentando-las-biografias-del-patrimonio-cultural-vasco-en-wikipedia-y-wikidata-22092026/ac-57/ Open Workshop: Connecting Basque heritage authors (Persons and entities) in Wikipedia and Wikidata] - 22 September - 09:00 - 11:30 CEST. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: What Does a Wikidata-Powered Abstract Wikipedia Article Look Like? (Links: [https://jsamwrites.substack.com/p/what-does-a-wikidata-powered-abstract Substack] and [https://jsamwrites.medium.com/what-does-a-wikidata-powered-abstract-wikipedia-article-look-like-91c071859780 Medium]) * Papers: Bemme, J., & Winkler, A. (2026). Mehr Edits wagen? Virtuelle Ausstellungen erschließen mit Wikidata und Commons. LIBREAS. Library Ideas, (48). https://doi.org/10.18452/37905 / https://libreas.eu/ausgabe48/bemme/ ''' Tool of the week ''' * [https://tabernacle.toolforge.org/#/tab Tabernacle] is a tool by [[User: Magnus Manske]] it generates a table of Wikidata items and statements. Allows for quick addition of some types via WiDaR. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * The 10th issue of the [[Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|Wikidata Platform Newsletter]] is out. Also remember to join the [[Event:Blazegraph Migration Office Hours - Sept 2026|next Blazegraph Migration Office Hour]], that will take place [https://zonestamp.toolforge.org/1788883200 Tuesday, 8th September 2026 at 16:00 UTC] * [https://thecastlemap.com/ The Castle Map] - every Castle, Fortress and Palace recorded on Wikidata, on a map. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: none ** External identifiers: [[:d:Property:P14840|CREDDO author ID]], [[:d:Property:P14841|‎World Athletics competition ID]], [[:d:Property:P14842|Platform for Taiwan Religion and Folk Culture record identifier]], [[:d:Property:P14843|T&F NCAAdb athlete ID]], [[:d:Property:P14844|COMDT author ID]], [[:d:Property:P14845|Clergy Memorial (1914-1918) ID]], [[:d:Property:P14846|‎Texas Legislators: Past & Present ID]], [[:d:Property:P14847|Stiftungsarchive ID]], [[:d:Property:P14848|Redalyc author ID]], [[:d:Property:P14849|Kudos author ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Pokémon Ability|Pokémon Ability]] (<nowiki>Pokémon Ability assigned to this Pokémon species or form in games of the Pokémon series</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Collective bargaining coverage|Collective bargaining coverage]] (<nowiki>Percentage of workers covered by collective agreement coverage. This is distinct from union membership rate, because non-union members can also be covered, for example France has 7% union density but 98% collective bargaining coverage.</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/encompasses|encompasses]] (<nowiki>specific entity this placeholder item may represent when the exact one is unknown</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/marionetteist|marionetteist]] (<nowiki>Person who manipulates a marionette in real time to create the illusion of life.</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/has expression of concern|has expression of concern]] (<nowiki>(article) has an expression of concern (expression of concern notice)</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Common Core Ontologies concept ID|Common Core Ontologies concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/AbeBooks author ID|AbeBooks author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/DEHIO digital Deutschland Bauwerk ID|DEHIO digital Deutschland Bauwerk ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VocaDB tag ID|VocaDB tag ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/CCLI song ID|CCLI song ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LIDO concept ID|LIDO concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/The Telegraph topic ID|The Telegraph topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BLL-Ontology concept ID|BLL-Ontology concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/GOLD linguistic concept ID|GOLD linguistic concept ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISBNdb author ID|ISBNdb author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookWyrm author ID|BookWyrm author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BookWyrm book ID|BookWyrm book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/China Railway station telegraph code|China Railway station telegraph code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Darija.io ID|Darija.io ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Vietnamese Administrative Unit Codes|Vietnamese Administrative Unit Codes]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Officials of Nazi Reich Ministries ID|Officials of Nazi Reich Ministries ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Fandom.com universe page|Fandom.com universe page]], [[:d:Wikidata:Property proposal/KennisWest ID|KennisWest ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du Centre Delavouët|identifiant d'un(e) auteurice dans le catalogue du Centre Delavouët]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Phenotype and Trait Ontology ID|Phenotype and Trait Ontology ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Governors’ Association ID|National Governors’ Association ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Numista engraver or designer ID|Numista engraver or designer ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Encyclopedia of Alabama ID (new schema)|Encyclopedia of Alabama ID (new schema)]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/UGCJ UNESCO Heritage sites 100km or less from the centre of the Meditrranean Sea] [[d:Wikidata:Request_a_query#c-Stefan_K%C3%BChn-20260907113600-Ecritures-20260906215500|(source)]] * Schema examples: [[d:EntitySchema:E213|spaceport]] (E213): schema for [[d:Q194188|spaceport ''<small>(Q194188)</small>'']] locations, used to launch and receive spacecraft. * WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Medicine/Knee_Arthroplasty|Project Medicine / Knee Arthroplasty]] - a comprehensive subpage to model the techniques and procedures for knee-related surgery. * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:Wikidata:Database_reports/Same_humans/Occupations_(1–50)|Same Humans/List by Occupations]] - this report presents possible human duplicates by comparing name and birth/death dates. They can be reviewed and flagged for merging and/or deletion. ''' Development ''' * Sustainability: ** We are looking into improvements to caching for Property labels ([[phab:T434204]]) ** We are continuing to prepare the move of the entity_usage table to the extension database cluster. Moving the tables is tentatively scheduled to begin after 24. September. ([[phab:T427472]]) * Newcomer homepage: We are working on making the [[d:Special:Homepage|Newcomer Homepage]] show labels for Items instead of just the ID ([[phab:T429345]]) * Wikidata changes in Watchlist and Recent changes of Wikipedia and co: We are deciding how filtering will look for hiding language link changes on wikis where the sitelink has not changed ([[phab:T435904]]) * REST API: We are continuing to expand the support for Lexemes in the API, specifically creating a Lexeme, adding a statement to a Lexeme and adding a Form to a Lexeme [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/Tunisia|Tunisia]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 15:03, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #749 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-09-14. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#748]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Open request for adminship: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Chrisahn|Chrisahn]] **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Amitie 10g|Amitie 10g]] :<small>Both RfPs are scheduled to end after 17 September 2026 21:56 (UTC)</small> * New requests for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/William Avery Bot 15|William Avery Bot 15]] - '''Task/s:''' Automatically update [[Wikidata:Administrators by language]], as requested at [[Wikidata:Bot requests#Request to automatically update Wikidata:Administrators by language (2026-08-04)]] * Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/CrossrefIDsBot|CrossrefIDsBot]] - Closed as Approved * New request for comments: [[d:Wikidata:Requests_for_comment/Request_for_comments:_in_country_of_citizenship_(P27),_to_remove_class_political_territorial_entity_(Q1048835)_as_a_valid_value-type_constraint_(Q21510865)|Should class ''political territorial entity <small>(Q1048835)</small>'' as a valid ''value-type constraint <small>(Q21510865)</small>'' be removed from ''country of citizenship <small>(P27)</small>'' ?]] ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** OpenStreetMap X Wikidata Meetup #93 Oct. 5 Time: 19:30-21:00 UTC+8 at [[d:Q61752245| Mozilla Community Space Taipei (Q61752245)]]. ** Next Linked Data for Libraries [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group LD4 Wikidata Affinity Group] session: Tuesday, September 15, 2026 9am PT / 12pm ET / 16:00 UTC / 6pm CEST ([https://zonestamp.toolforge.org/1789488000 Time zone converter]). Adélie Ranville demonstrates useful tools around bibliographic data and citations in Wikidata, Wikipedia and Wikiversity, including Zotero, Cita, and Tabernacle.::Event page: [[d:Wikidata:WikiProject_LD4_Wikidata_Affinity_Group/Project_Series/Wikidata_for_literature_review|WikiProject LD4 Wikidata Affinity Group/Project Series/'''Wikidata for literature review''']] * '''[[d:Wikidata:Fourteenth_Birthday|Wikidata's 14th Birthday]] is approaching!''' Join us October 29 for a Birthday call. ** [[d:Special:RegisterForEvent/3536|Register]] to receive updates and news ** [[d:Wikidata:Fourteenth_Birthday/Run_an_event|Run a local event]] or [[d:Wikidata:Fourteenth_Birthday/Calendar|find events]] to join near you. ** Join the [[d:Event:Wikidata_Fourteenth_Birthday/Presents_%26_messages_call|Birthday Call]] and see what Presents and Messages will be shared. * WikiCon (Regensburg) 2026 - the conference dedicated to the German-speaking Wikipedia and sister projects communities, is taking place from 18 - 20 September. The sessions involving Wikidata: [[:de:Wikipedia:WikiCon_2026/Programm/Wikidata_–_9_Jahre_danach|Wikidata - 9 Years later]], [[:de:Wikipedia:WikiCon_2026/Programm/Quellen_in_Wikidata_eingeben|Enter sources in Wikidata]], [[:de:Wikipedia:WikiCon_2026/Programm/Unkompliziert_Wikidata_erkunden_(usefulQueries)|Easily explore Wikidata (UsefulQueries)]], and [[:de:Wikipedia:WikiCon_2026/Programm/WikiProjekt_Stolpersteine_goes_Wikidata|WikiProject Stolpersteine goes Wikidata]]. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [https://medium.com/@javierzomeo/how-i-inferred-the-family-relationships-of-nearly-one-million-people-from-wikidata-99724fd966fb Medium: How I inferred the family relationships of nearly 1 million people, from Wikidata] ** (Deutsch) [https://www.wikimedia.de/wp-content/uploads/2026/09/Wikidata_in_Museen_Archiven_und_Bibliotheken.pdf Wikidata in Museen, Archiven und Bibliotheken (PDF)] * Videos: ** [https://www.youtube.com/watch?v=in3M5o_CMKM Live Wikidata Editing #126] ** (Español) [https://www.youtube.com/watch?v=i4eS1tcQzYE Workshop: Digital Humanities Methodologies Applied to Research] ** [https://www.youtube.com/watch?v=B9-MDvkO2Ow Sep 2026 Community Call: International Image Interoperability Framework (IIIF) & Wikimedia] - can IIIF be integrated with Wikimedia platforms, or as a Wikibase instance? ** [https://m.youtube.com/watch?v=5lxvetWlGqQ&pp=iggCQAE%3D&ra=m 16 Days of Activism Against Gender-Based Violence Campaign Launch 2026 using Wikidata] ''' Tool of the week ''' * [https://lex-olympia.toolforge.org/ Lex-Olympia] is a tool by [[User: Luca.favorido]] it is an open, gamified challenge platform for exploring Wikidata lexemes, born as a successor to the now-unmaintained Lexeme Challenge tool. Players test their language knowledge by matching audio, hyphenations, and concepts to lexemes, competing via scores and a weekly leaderboard. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * WM Turkic languages user group ([https://www.instagram.com/p/Dc__Z8OxISH/ instagram post]): official co-hosts of WikidataCon 2027; Istanbul, Türkiye, in collaboration with Üsküdar University. ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14867|phonetic synthesis method]] (<nowiki>phonetic synthesis method used to process the recorded voice from a human source to build a voice bank</nowiki>) ***[[:d:Property:P14869|‎LPF rating]] (<nowiki>film and media rating in Malaysia by the Film Censorship Board</nowiki>) ***[[:d:Property:P14875|‎Collective bargaining coverage]] (<nowiki>Percentage of workers covered by collective agreement coverage. This is distinct from union membership rate, because non-union members can also be covered, for example France has 7% union density but 98% collective bargaining coverage.</nowiki>) ***[[:d:Property:P14881|has Pokémon Ability]] (<nowiki>Pokémon Ability assigned to this Pokémon species or form in games of the Pokémon series</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14850|‎Allotrope Foundation Ontology function ID]], [[:d:Property:P14851|‎Allotrope Foundation Ontology process ID]], [[:d:Property:P14852|‎Allotrope Foundation Ontology quality ID]], [[:d:Property:P14853|‎Allotrope Foundation Ontology result ID]], [[:d:Property:P14854|‎Allotrope Foundation Ontology role ID]], [[:d:Property:P14855|Arcinsys Hessen ID]], [[:d:Property:P14856|Arcinsys Niedersachsen/Bremen ID]], [[:d:Property:P14858|Archivportal Thüringen ID]], [[:d:Property:P14860|Baden-Württemberg archives ID]], [[:d:Property:P14861|BookWyrm author ID]], [[:d:Property:P14862|BookWyrm book ID]], [[:d:Property:P14863|VocaDB tag ID]], [[:d:Property:P14864|Statistics Finland Concept Database ID]], [[:d:Property:P14866|sgpbusiness.com ID]], [[:d:Property:P14868|‎LIDO concept ID]], [[:d:Property:P14870|‎Common Core Ontologies concept ID]], [[:d:Property:P14871|GenWiki article ID]], [[:d:Property:P14872|findbuch ID]], [[:d:Property:P14873|Darija.io ID]], [[:d:Property:P14874|‎China Railway telegraph code]], [[:d:Property:P14876|‎Sharjah Dictionary word ID]], [[:d:Property:P14877|CCLI song ID]], [[:d:Property:P14878|‎DEHIO digital Deutschland Bauwerk ID]], [[:d:Property:P14879|Vietnamese administrative unit code]], [[:d:Property:P14880|UkrBIN ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/stylized representation|stylized representation]] (<nowiki>stylized visual representation of the subject</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Former country|Former country]] (<nowiki>Historical country that was in force at the time of this event/object or in the past</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/North Dakota Legislative Assembly biography ID|North Dakota Legislative Assembly biography ID]] (<nowiki>identifier for a biography at the North Dakota Legislative Assembly</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Wyoming Legislator Database ID|Wyoming Legislator Database ID]] (<nowiki>identifier for a biography in the Wyoming Legislator Database</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/European Legislation Identifier|European Legislation Identifier]] (<nowiki>EU legislation identifier for documents published by the EU, its member states and other (non-EU) countries</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Visa requirement|Visa requirement]] (<nowiki>Requirement for a non-citizen to enter a country</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/FilmBaze people ID|FilmBaze people ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/EHRI Institution ID|EHRI Institution ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Climate Policy Radar Topics|Climate Policy Radar Topics]], [[:d:Wikidata:Property proposal/SEASLUG.WORLD taxon ID|SEASLUG.WORLD taxon ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Verenigingsloket vCode|Verenigingsloket vCode]], [[:d:Wikidata:Property proposal/StoryGraph book ID|StoryGraph book ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/China Railway Pinyin code|China Railway Pinyin code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ZFIN person ID|ZFIN person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/BallotReady person ID|BallotReady person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/National Film Archive of Japan ID|National Film Archive of Japan ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Baza osób polskich ID|Baza osób polskich ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Mycelium entity ID|Mycelium entity ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identifiant DDH|identifiant DDH]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Alberta Legislative Assembly member ID|Alberta Legislative Assembly member ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Homeostasis imbalance process ontology|Homeostasis imbalance process ontology]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Damen-Basketball-Bundesliga (DBBL) Spieler ID|Damen-Basketball-Bundesliga (DBBL) Spieler ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Digital Momijiyama Bunko ID|Digital Momijiyama Bunko ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Kunaicho Shoryobu Shuzo Kanseki Shuran ID|Kunaicho Shoryobu Shuzo Kanseki Shuran ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Union Catalogue Database of Japanese Texts ID|Union Catalogue Database of Japanese Texts ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Siwar entry ID|Siwar entry ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISDCF studio identifier|ISDCF studio identifier]], [[:d:Wikidata:Property proposal/ISDCF facility identifier|ISDCF facility identifier]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [https://w.wiki/UGb4 Tram stops per network map] * Schema examples: [[d:EntitySchema:E133|adminstrative district in Turkey (E133)]] * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject Medicine/Knee Arthroplasty|WikiProject Medicine/Knee Arthroplasty]] maintains structured data for knee replacement on Wikidata, covering the procedure tree and the taxonomy of surgical techniques, with a literature layer of referenced scholarly articles. * WikiProject Highlights: ** [[d:Wikidata:WikiProject_LGBT/Duga|WikiProject LGBT / Duga]] ** [[d:Wikidata:WikiProject_Victims_of_National_Socialism/Data_Model|Project Victims of National Socialism / Data model]] ''' Development ''' * Query Service migration: We are adapting more of the example queries for QLever * Mobile editing: We are making minor adjustments in preparation for the rollout for everyone * Wikidata integration in Wikipedia and co: ** We are continuing to automate the connection of Wikidata to newly-created wikis, and replace the sites table with a Sitematrix lookup, which is more efficient ([[phab:T431093]]) ** We are continuing the research into how best to handle changes for language link updates in Recent changes and Watchlist, which are mostly considered not relevant for editors [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Tunisia|Tunisia]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 18:59, 14 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=30932448 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == തിരുത്തലുകൾ == [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B5%86%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%BF&diff=prev&oldid=4667171 വെള്ളൂന്നി], [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AE%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B4%B3%E0%B4%BE%E0%B4%82%E0%B4%AA%E0%B5%81%E0%B4%B1%E0%B4%82&diff=prev&oldid=4667170 മഞ്ഞളാംപുറം], [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%B5%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%8A%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B5%BD&diff=prev&oldid=4667169 വട്ടപ്പൊയിൽ] തുടങ്ങിയ ലേഖനങ്ങളിൽ വരുത്തിയ ഈ തിരുത്തലുകൾ കണ്ടു. അവയിൽ നിന്നും നീക്കംചെയ്ത ഡാറ്റ എന്തുകൊണ്ടും [[ഗുരേ]], [[മാൻ, പഞ്ചാബ്]], [[കൗൻകെ]] തുടങ്ങിയ ലേഖനങ്ങളിൽ കാണുന്ന ഡാറ്റയേക്കാൾ മികവുറ്റതും ഉപയോഗപ്രദവും ആയിരുന്നു എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടുകൊണ്ട് ഈ വിഷയത്തിൽ കൂടുതൽ പറയാൻ സമയം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് പിൻ‌വാങ്ങുന്നു, നന്ദി, നമസ്കാരം [[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 13:50, 16 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) == Wikidata weekly summary #750 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-09-21. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#749]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * Open request for adminship: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Administrator/Kvazimodo|Kvazimodo]] :<small>RfP is scheduled to end after 26 September 2026 08:42 (UTC)</small> * Closed request for adminship: [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Administrator#Chrisahn|Chrisahn]] - voting has been closed. * New requests for permissions/Bot: **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/BenchfolkBot|BenchfolkBot]] - '''Task/s:''' Add or correct sourced statements on existing items after explicit human approval. **[[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/CatmapperBot|CatmapperBot]] - '''Task/s:''' Add [[Property:P14249|SocioMap ID]] statements for reviewed SocioMap category mappings, and provisionally add [[Property:P2888|exact match]] URLs for reviewed ArchaMap category mappings until Wikidata approves an ArchaMap-specific identifier property. * Closed request for permissions/Bot: [[d:Wikidata:Requests for permissions/Bot/HsfBot|HsfBot]] - Closed as Approved * New request for comments: [[d:Wikidata:Requests for comment/Add properties to the Deletion policy|Add properties to the Deletion policy]] - following a [[d:Wikidata:Project_chat#c-Amitie_10g-20260902214200-Should_identifier_properties_be_deleted_when_the_external_website_goes_offline?|Project Chat]] discussion, suggestions for an amendment to the policy are being discussed and your feedback is welcome. ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** [[m:Open_Knowledge:_Wikimedia_%26_Research_in_the_CEE_Region/Registration_%26_scholarships|Open Knowledge Wikimedia Research in the CEE Region]], online participation to the Conference is still open, [[m:Open_Knowledge:_Wikimedia_%26_Research_in_the_CEE_Region/Registration_%26_scholarships|register here]]: 09 - 10 October. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Papers: ** [https://arxiv.org/abs/2609.20057 WiCleanData: Guaranteeing the Type Consistency of Wikidata by Taxonomy Refinement and Constraint Enforcement] by Peng et al., (2026). ** [https://www.researchgate.net/publication/414343459_The_Wikibase_Ecosystem_in_DH_and_GLAM The Wikibase Ecosystem in Digital Humanities and GLAM] by Lindemann et al., (2026). * Videos: (Swedish) [https://www.youtube.com/watch?v=u8clrj_3MG4 The SAT trail in OSM and Wikidata] by Magnus Sälgö. ''' Tool of the week ''' * [https://wikidata-todo.toolforge.org/cloudy_concept.php Concept cloud] - Shows language labels for Wikipedia links from a Wikidata item, and allows label editing. ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Job vacancy: [https://job-boards.greenhouse.io/wikimedia/jobs/8060261?gh_src=4n8hpqkx1us Software Engineer, Wikidata Platform] ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: ***[[:d:Property:P14885|Wyoming Legislator Database ID]] (<nowiki>identifier for a biography in the Wyoming Legislator Database</nowiki>) ***[[:d:Property:P14891|‎has expression of concern]] (<nowiki>(article) has an expression of concern (expression of concern notice)</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Property:P14882|National Governors’ Association ID]], [[:d:Property:P14883|Numista engraver or designer ID]], [[:d:Property:P14884|‎Phenotype and Trait Ontology ID]], [[:d:Property:P14886|‎ZFIN person ID]], [[:d:Property:P14887|Association Service Desk vCode]], [[:d:Property:P14888|Nazi Reich Ministries ID]], [[:d:Property:P14889|‎North Dakota Legislative Assembly biography ID]], [[:d:Property:P14890|KennisWest ID]], [[:d:Property:P14892|‎GOLD linguistic concept ID]], [[:d:Property:P14897|‎Alberta Legislative Assembly member ID]], [[:d:Property:P14900|EHRI Institution ID]], [[:d:Property:P14901|‎Encyclopedia of Alabama ID (new schema)]], [[:d:Property:P14902|National Film Archive of Japan ID]], [[:d:Property:P14903|‎Homeostasis imbalance process ontology]], [[:d:Property:P14904|DDH ID]], [[:d:Property:P14905|Economic Operators Registration and Identification number]], [[:d:Property:P14907|wowKorea work ID]], [[:d:Property:P14908|wowKorea Person ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/illustrator (character)|illustrator (character)]] (<nowiki>artist who illustrated the character</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/contribution URL|contribution URL]] (<nowiki>URL of a page explaining how to participate in or contribute to a project or organization</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Holy See cardinal biography ID|Holy See cardinal biography ID]] (<nowiki>identifier for a cardinal's biography at the website of the Holy See</nowiki>) ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Atomic radius, covalent radius and van der Waals radius|Atomic radius, covalent radius and van der Waals radius]] (<nowiki>measured or calculated radius of an atom of a chemical element</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Register of British Slave Traders person ID|Register of British Slave Traders person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Tric Trac|Tric Trac]], [[:d:Wikidata:Property proposal/PsychonautWiki article ID|PsychonautWiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Hitchwiki article ID|Hitchwiki article ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Raras disease ID|Raras disease ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Heritage Overlay Number|Heritage Overlay Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Techniques de l'Ingénieur author ID|Techniques de l'Ingénieur author ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/nbsearch|nbsearch]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Indian Film History film ID|Indian Film History film ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Indian Film History person ID|Indian Film History person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/VideoGamesCritic game ID|VideoGamesCritic game ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificador Eldoblatge d'actor original|identificador Eldoblatge d'actor original]], [[:d:Wikidata:Property proposal/identificador Eldoblatge d'actor de doblatge|identificador Eldoblatge d'actor de doblatge]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Schema examples: [[d:EntitySchema:E206|(E206) ''Stolperstein'']]: Stumbling blocks, commemorative plaques set into the ground for victims of Nazism. * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: [[d:Wikidata:WikiProject_Taiwan/Wikidata_Cross-Domain_Forum|(Traditional Chinese) Project Taiwan: Wikidata Cross-Domain Forum]] * WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_Ontology/Ontology_Course/Projects_Offering_3|Project Ontology: Course Offering 3]] * Newest [[d:Wikidata:Database reports|database reports]]: [[d:User:Ivan_A._Krestinin/To_merge/Categories|Categories (to merge)]] - this list generated by User:Ivan A. Krestinin suggests potential duplicate categories. ''' Development ''' * [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject_Govdirectory/Tunisia|Tunisia]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 16:09, 21 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=31043091 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Wikidata weekly summary #751 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Wikidata-logo-en.svg|150px|right]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here's your quick overview of what has been happening around Wikidata in the<br>week leading up to 2026-09-28. Missed the previous one? See issue [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|#750]].<br>''</div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ''' Discussions ''' * New requests for permissions/Bot: ** [[d:Wikidata:Requests_for_permissions/Bot/MamouriBot|MamouriBot]], '''Task/s:''' Add census demographics — population, male population, female population, and no. of households — to existing Iranian settlement items identified by ''[[d:Property:P1010|Iran statistics ID (P1010)]]'', from the Statistical Center of Iran censuses of 1385 (2006) and 1395 (2016). ''' Events ''' * [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Events|Upcoming events]]: ** The program for the Wikidata Query Service Days (October 17-23) is now published, covering the migration from Blazegraph to QLever with sessions for editors, reusers, and tool builders; see the event page for details and [[d:Event:Query_Service_Days_2026#Sessions|schedule]]. ''' Press, articles, blog posts, videos ''' * Blogs: ** [[Diffblog:from-university-research-to-free-knowledge-academics-discover-wikimedia/|From University Research to Free Knowledge: Academics Discover Wikimedia]] by [[m:User:Osps7|User:Osps7]] ** [https://enterprise.wikimedia.com/blog/wikidata-bulk-snapshots-batches/ WM Enterprise: Wikidata Bulk snapshots] ** [https://www.wikiloveswomen.org/2026/08/31/wiki-oto-2026-wiki-loves-women-and-africa-wiki-women-join-forces Wiki OTO 2026: Wiki Loves Women and Africa Wiki Women join forces!] ** [https://freeknowledgeafrica.org/making-african-restitution-efforts-more-visible/ Making African Restitution Efforts More Visible] * Papers: [https://arxiv.org/html/2609.29474v1 CodeGraph: Open-Taxonomy Knowledge Graph for Source Code with Wikidata Grounding] by Pennino et al., (2026). * Videos: **When the Old Constraints Disappear: Work and Creativity in the Age of AI (Wikipedia->Wikidata->Wikifunctions->Abstract Wikipedia), John Samuel, Mindstone AI Meetup, September 22, 2026, Lyon, France ([https://community.mindstone.com/annotate/article_BAlTTMiMLlNJjjRpAn Video], [https://figshare.com/articles/presentation/When_the_Old_Constraints_Disappear_Work_and_Creativity_in_the_Age_of_AI_Mindstone_AI_Meetup_Lyon_-_John_Samuel/33968791 Slides]) ** [https://www.youtube.com/watch?v=BS0BZF5WhRg&pp=ygUIV2lraWRhdGE%3D AI BRIDGES Open Forum meeting - September 2026] ''' Tool of the week ''' * [https://humansmap.com/gallery/gallery.html#power HumansMap Gallery] - The site offers various type of visualizations, and offers the possibility to navigate through connections between people and organizations, based on your interests, powered by Wikidata. * [https://bookitemizer.toolforge.org/ 📚 Wikidata Book Itemizer] It is a simple tool to catalog books on Wikidata! Creating work and edition items manually on Wikidata with proper metadata and multilingual labels can often be tedious and error-prone. Wikidata Book Itemizer automates this entire process with a simple form! ''' Other Noteworthy Stuff ''' * Wikimedia Deutschland is researching how to improve interoperability between Wikidata, Wikibase Cloud, and Wikibase Suite. If you've worked with data imports or staging, or even if you haven't, your input would be valuable. The [https://wikimedia.sslsurvey.de/LOD-Interoperability-Migration survey] takes 5 to 10 minutes and is anonymous. More information on the background of the questions: [[d:Wikidata:Requests for comment/Mass-editing policy#Context|Wikidata:Requests for comment/Mass-editing policy#Context]] ''' Newest [[d:Special:ListProperties|properties]] and [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review ''' <!-- NEW PROPERTIES DO NOT REMOVE --> * Newest [[d:Special:ListProperties|properties]]: ** General datatypes: none ** External identifiers: [[:d:Property:P14909|Union Catalogue Database of Japanese Texts ID]], [[:d:Property:P14910|‎Siwar entry ID]], [[:d:Property:P14911|Kunaicho Shoryobu Shuzo Kanseki Shuran ID]], [[:d:Property:P14912|‎Emulation General Wiki article ID]], [[:d:Property:P14913|Digital Momijiyama Bunko ID]], [[:d:Property:P14914|Raras disease ID]] <!-- END NEW PROPERTIES --> <!-- NEW PROPOSALS DO NOT REMOVE --> * New [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Property proposal|property proposals]] to review: ** General datatypes: ***[[:d:Wikidata:Property proposal/Writers at Risk database ID|Writers at Risk database ID]] (<nowiki>Identifier in the PEN America Writers at Risk database, cataloging writers threatened, imprisoned, and jailed worldwide</nowiki>) ** External identifiers: [[:d:Wikidata:Property proposal/Ohio Entity Number|Ohio Entity Number]], [[:d:Wikidata:Property proposal/NZPCN legacy ID|NZPCN legacy ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Žmonės.lt topic ID|Žmonės.lt topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Jersey HER Reference|Jersey HER Reference]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant d'un(e) auteurice dans le Maitron|Identifiant d'un(e) auteurice dans le Maitron]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Google Search profile handle|Google Search profile handle]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Leipziger Biographie ID|Leipziger Biographie ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/LEO-BW person ID|LEO-BW person ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Biopsa ID|Biopsa ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Isle of Man Registered Building No.|Isle of Man Registered Building No.]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Waymark code|Waymark code]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Identifiant dans OrthodoxWiki en français|Identifiant dans OrthodoxWiki en français]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WE League player ID|WE League player ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/WE League manager ID|WE League manager ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Delfi.lt topic ID|Delfi.lt topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Lrytas.lt topic ID|Lrytas.lt topic ID]], [[:d:Wikidata:Property proposal/Baidu Baike article|Baidu Baike article]] <!-- END NEW PROPOSALS --> You can comment on [[d:Wikidata:Property proposal/Overview|all open property proposals]]! ''' Did you know? ''' * Query examples: [[Wikidata:Request a query#c-YoshiRulz-20260927103700-Paula_(WDU)-20260925145700|Latin American Cinema / Films with an English or Portuguese Wikipedia page, but not Spanish]] * Schema examples: [[d:EntitySchema:E422|(E422) 'Golden age of illustration']] book from the Maastricht University Library collection. * Newest [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:WikiProjects|WikiProjects]]: ** [[d:Wikidata:WikiProject_Schlaraffia|Project Schlaraffia]] - for enriching items about the German-language fraternity [[d:Q1305789|Schlaraffia ''<small>(Q1305789)</small>'']] and its international and local associations. ** [[d:Wikidata:WikiProject_Tamil_Nadu|Project Tamil Nadu]] dedicated to creating and improving Wikidata content related to [[d:Q1445|Tamil Nadu ''<small>(Q1445)</small>'']] and [[d:Q5885|Tamil ''<small>(Q5885)</small>'']]. * WikiProject Highlights: [[d:Wikidata:WikiProject_PCC_EMCO_Wikidata_CoP/List_of_corporate_body_properties|Project PCC EMCO Wikidata CoP]] added a subpage for listing Properties normally associated with Corporate bodies. ''' Development ''' * Mobile statement editing: We are continuing with UX fixes. This is primarily visual polish and consistency as well as fixing bugs related to RTL display. * Wikibase REST API: ** We are finishing the support for creating Lexemes and the statements on them. ** We are continuing working on support for adding Forms to a Lexeme. * Wikidata integration in the other Wikimedia projects: ** We are going to stop sending language link changes to the first few wikis. An initial deployment to group1 wikis is now planned for Monday, 05.10.2026. (Click group1 on [https://versions.toolforge.org this Toolforge page] to see which Wikis are included.) This will help reduce noise in Watchlists and Recent changes and help reduce the size of the database table holding recent changes on these wikis. ** Connecting a newly created Wiki to Wikidata is a manual task, we are automating that and optimising the SitesTable at the same time, making a 'single source of truth' that all wikis point to, rather than a table per Wiki that are all clones of each other. ** We are experimenting with raising the entity usage limit on wikis. If this is feasible, we can reduce the amount of bundled changes. This would reduce the quantity of Wikidata-triggered Recent Changes rows being created. [[phab:maniphest/query/4RotIcw5oINo/#R|You can see all open tickets related to Wikidata here]]. If you want to help, you can also have a look at [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/71/query/zfiRgTnZF7zu/?filter=zfiRgTnZF7zu&order=priority the tasks needing a volunteer]. ''' Weekly Tasks ''' * Add labels, in your own language(s), for the new properties listed [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Newest_properties_and_property_proposals_to_review|above]]. * Contribute to the showcase Item and Lexeme [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|above]]. * Govdirectory weekly focus country: [[d:Wikidata:WikiProject Govdirectory/The Gambia|The Gambia]] * Summarize your [[d:Wikidata:Status_updates/Next#Did_you_know?|WikiProject's ongoing activities]] in one or two sentences. * Help [[d:Special:LanguageStats|translate]] or proofread the interface and documentation pages, in your own language! * [[d:User:Pasleim/projectmerge|Help merge identical items]] across Wikimedia projects. * Help [[d:Wikidata:Status updates/Next|write the next summary!]] <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Previous|Previous issue]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates/Current|Full report]] · [[m:Global message delivery/Targets/Wikidata|Unsubscribe]] . [[:d:User:JosefAnthony |JosefAnthony]] [[:d:User talk:JosefAnthony|talk]] ·[[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) 10:38, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC)''' </div> </div> </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikidata&oldid=31072096 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:JosefAnthony@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == Question from [[User:SANOOp7772|SANOOp7772]] (16:54, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026) == I am improving --[[ഉപയോക്താവ്:SANOOp7772|SANOOp7772]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:SANOOp7772|സംവാദം]]) 16:54, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) == Question from [[User:Aduraan|Aduraan]] (19:55, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026) == How to add articles? --[[ഉപയോക്താവ്:Aduraan|Aduraan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Aduraan|സംവാദം]]) 19:55, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) brkdxqfqkhsai4d5lb1f9yrn5tsmch0 0 141795 4671800 3104663 2026-09-30T02:31:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671800 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|My Stamp}} സ്വന്തം മുഖചിത്രം പോസ്റ്റൽ സ്റ്റാംപിൽ പതിപ്പിച്ച് പുറത്തിറക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ [[തപാൽ]] വകുപ്പിന്റെ പദ്ധതിയാണ് '''മൈ സ്റ്റാമ്പ്'''. 2011 ഫെബ്രുവരി 12-നാണ് ഈ പദ്ധതിക്കു തുടക്കം കുറിച്ചത്. പോസ്റ്റൽ സേവനത്തെ കൂടുതൽ ജനകീയമാക്കി മാറ്റുകയാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. കൂടാതെ ഇതു മൂലം കൂടുതൽ വ്യക്തിഗത സേവനവും ലഭ്യമാകും. ജമ്മുകാശ്മീരിലാണ് ആദ്യമായി ഈ സംവിധാനമുപയോഗിച്ചത്.<ref>{{cite news |first = |last = |authorlink = |author = Shujaat Bukhari |coauthors = |title = ജമ്മുകാശ്മീർ മൈ സ്റ്റാമ്പിറക്കുന്ന ആദ്യ സംസ്ഥാനമാകും. |url = http://www.thehindu.com/news/national/article2477070.ece |format = |work = |publisher = [[ദ ഹിന്ദു]] |pages = |page = |date = 2011-09-23 |accessdate = 2012-02-23 |language = ഇംഗ്ലീഷ് |archive-date = 2011-09-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110924012958/http://www.thehindu.com/news/national/article2477070.ece |url-status = dead }}</ref> മുന്നൂറ് രൂപക്ക് 12 സെറ്റ് സ്റ്റാമ്പ് ലഭിക്കും.<ref>{{cite news |first = |last = |authorlink = |author = Staff Reporter |coauthors = |title = 300 രൂപക്ക ഫോട്ടോ പതിച്ച സ്റ്റാമ്പ്. |url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2899046.ece |format = |work = |publisher = [[ദ ഹിന്ദു]] |pages = |page = |date = 2012-02-16 |accessdate = 2012-02-23 |language = ഇംഗ്ലീഷ് }} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ഇതും കാണുക== * [[തപാൽ മുദ്ര]] == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ തപാൽ സമ്പ്രദായം]] iay84pjhk0amhu0wqw0f7wbfgwg1fgk 0 148278 4671778 4573166 2026-09-29T23:04:05Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671778 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mr. Marumakan}} {{Infobox film | name = മിസ്റ്റർ മരുമകൻ | image = Mr.marumakan.jpg | caption = | director = സന്ധ്യാമോഹൻ | producer = മഹാസുബൈർ <br/> നെൽസൻ ഈപ്പൻ | writer = [[ഉദയകൃഷ്ണ-സിബി കെ. തോമസ്]] | starring = {{Plainlist| * [[ദിലീപ്]] * [[സനൂഷ]] * [[ഭാഗ്യരാജ്]] * [[ഖുശ്‌ബു]] }} | music = [[സുരേഷ് പീറ്റേഴ്സ്]] | lyrics = [[സന്തോഷ് വർമ്മ]] <br /> പി.ടി. ബിനു | cinematography = [[പി. സുകുമാർ]] | editing = [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] | studio = വർണ്ണചിത്ര ബിഗ് സ്ക്രീൻ | distributor = വർണ്ണചിത്ര റിലീസ് | released = 2012 ഓഗസ്റ്റ് 18 | runtime = | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[മലയാളം]] | budget = | gross = }} [[ദിലീപ്]], [[സനൂഷ]] എന്നിവർ പ്രധാനകഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ച് [[സന്ധ്യാമോഹൻ]] സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രമാണ് '''''മിസ്റ്റർ മരുമകൻ'''''.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1507837.ece|title=Scripting blockbusters|date=March 4, 2011|work=[[The Hindu]]|accessdate=March 5, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629134500/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1507837.ece|archive-date=2011-06-29|url-status=dead}}</ref> [[ഉദയകൃഷ്ണ-സിബി കെ. തോമസ്]] എന്നിവരാണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ രചന നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്. 2012 ഓഗസ്റ്റ് 18-നാണ് ചിത്രം പ്രദർശനത്തിനെത്തിയത്. 1989-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ തെലുങ്ക് ചിത്രമായ ''അട്ടക്കു യമുദു അമ്മായിക്കി മൊഗുഡുവിൻ്റെ'' റീമേക്കാണ് ഈ ചിത്രം. ചിത്രത്തിൻ്റെ ചില രംഗങ്ങൾ 1971 ലെ മറ്റൊരു മലയാളം ചിത്രമായ [[ഒരു പെണ്ണിന്റെ കഥ]] യിൽ നിന്ന് കടമെടുത്തതാണ് . ==കഥ== ഒരു സ്ത്രീ തന്റെ ജീവിതത്തിൽ പുരുഷനില്ലാതെ നിലനിൽക്കുമെന്ന വിശ്വാസമുള്ള മൂന്ന് സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന ഒരു അഡ്വക്കേറ്റ് അശോക് ചക്രവർത്തിയിയുടെ ([[ദിലീപ്]]) കഥയാണ് സിനിമ. മൂന്നുപേരിൽ ഒരാളായ രാജ ലക്ഷ്മിയെ ([[സനുഷ]]) അശോക് ചക്രവർത്തി വിവാഹം കഴിക്കുമ്പോൾ അവരുടെ ചിന്തകൾ മാറുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവായ രാജഗോപാലൻ തമ്പിയുടെ ([[നെടുമുടി വേണു]]) ബാല്യകാല സുഹൃത്തായ ഒരു ബാങ്കിംഗ് ഓംബുഡ്സ്മാൻ ബാലസുബ്രഹ്മണ്യത്തിലും (ഭാഗ്യരാജ്) പ്രവേശിക്കുന്നു. രാജയുടെ കമ്പനി ഗ്രൂപ്പുകളുടെ ചെയർപേഴ്‌സൺ, രാജ മല്ലിക ([[ഖുശ്ബു]]), രാജ ലക്ഷ്മി എന്നിവരുടെ ചെയർപേഴ്‌സൺ ആയ രാജ കോകില ([[ഷീല]]) ആയതിനാൽ മൂന്ന് വനിതാ ബിസിനസ്സ് സ്ഥാപനം രാജയുടെ ഗ്രൂപ്പുകൾ ഓഫ് കമ്പനി എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അവരുടെ കുടുംബത്തിലേക്കുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവേശനം പിന്നീട് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു, രാജ കോകില പ്രായപൂർത്തിയാകാത്തപ്പോൾ ദത്തെടുത്ത രാജ മല്ലികയുടെ രണ്ടാനമ്മയാണ്. കൂടാതെ, രാജ കോകിലയുടെ ഭർത്താവിന്റെ മരണശേഷം, അവൾ ഭർത്താവിന്റെ സ്വത്തിന്റെ ഏക ഉടമയായി, അവളുടെ പേര് കോകിലയിൽ നിന്ന് രാജ കോകില എന്നാക്കി മാറ്റി. രാജ മല്ലികയുടെ അമ്മ അവരുടെ വേലക്കാരി ഭവാനിയമ്മയാണെന്നും വെളിപ്പെടുന്നു ([[കവിയൂർ പൊന്നമ്മ]]). രാജ മല്ലിക ഭർത്താവും അമ്മയും ഒന്നിക്കുന്നതോടെ സിനിമ അവസാനിക്കുന്നു. == അഭിനേതാക്കൾ == * [[ദിലീപ്]] - അശോക ചക്രവർത്തി / അശോക് രാജ് * ഭാഗ്യരാജ് - ബാലസുബ്രഹ്മണ്യം, മല്ലികയുടെ ഭർത്താവ് / ലക്ഷ്മിയുടെ പിതാവ് * [[ഖുശ്ബു|ഖുശ്ബു സുന്ദർ]] - രാജ മല്ലിക, ബാലസുബ്രഹ്മണ്യത്തിന്റെ ഭാര്യ / ലക്ഷ്മിയുടെ അമ്മ * [[ഷീല]] - രാജ കോകില, രാജാ ഗ്രൂപ്പ് ചെയർപേഴ്‌സൺ. * [[സനൂഷ]] - രാജ ലക്ഷ്മി, അശോക് രാജിന്റെ ബാല്യകാല സുഹൃത്ത് / മല്ലികയുടെ മകൾ / അശോക് രാജിന്റെ ഭാര്യ * [[കവിയൂർ പൊന്നമ്മ]] - ഭവാനി അമ്മ * [[ബിജു മേനോൻ]] - ബാബു രാജ്, അശോക് രാജിന്റെ ജ്യേഷ്ഠൻ/ രാജ ഗോപാലൻ തമ്പിയുടെ മൂത്ത മകൻ * [[സലീം കുമാർ]] - ശങ്കരനുണ്ണി, അശോകന്റെ സുഹൃത്ത് * [[സുരാജ് വെഞ്ഞാറമൂട്]] - ചന്ത ഹംസ * [[ഹരിശ്രീ അശോകൻ]] - കേശു, മല്ലികയുടെ സഹായി * [[നെടുമുടി വേണു]] - രാജഗോപാലൻ തമ്പി * [[ബാബുരാജ്]] - അഡ്വ. കെ.വി. പണിക്കർ, രാജ മല്ലികയുടെ നിയമ ഉപദേഷ്ടാവ് * [[മല്ലിക (നടി) | മല്ലിക]] -അശോകിന്റെ സഹോദരി * സജിത ബേട്ടി -അഡ്വ. കെ.വി. പാണിക്കരുടെ സഹോദരി * ലക്ഷ്മിപ്രിയ - അഡ്വ. കെ.വി. പാണിക്കറുടെ ഭാര്യ * [[റിയാസ് ഖാൻ]]- A.C.P. മധുരം രാമചന്ദ്രൻ ഐ.പി.എസ് * [[സായ് കുമാർ]]- രാമചന്ദ്രൻ, അശോക് ചക്രവർത്തിയുടെ ഇൻസ്ട്രക്ടർ * [[തെസ്നി ഖാൻ]]- രാജ മല്ലികയുടെ സഹായി * [[അംബിക മോഹൻ]]- അംബിക, രാജ ഗോപാലൻ തമ്പിയുടെ ഭാര്യ / അശോക് രാജിന്റെയും ബാബുരാജിന്റെയും അമ്മ * മേഘ്‌ന നായർ - മിൻ‌മിനി, മല്ലികയുടെ പേഴ്‌സണൽ അസിസ്റ്റന്റ് == സംഗീതം == [[സന്തോഷ് വർമ്മ]], പി.ടി. ബിനു എന്നിവർ എഴുതിയ ഗാനങ്ങൾക്ക് [[സുരേഷ് പീറ്റേഴ്സ്]] ആണ് സംഗീതം പകർന്നിരിക്കുന്നത്. {{Track listing | headline = ഗാനങ്ങൾ | extra_column = ഗായകർ | lyrics_credits = yes | title1 = അംഗനമാരേ ആടിവാ | lyrics1 = [[സന്തോഷ് വർമ്മ]] | extra1 = [[രാഹുൽ നമ്പ്യാർ]] | length1 = | title2 = ബലേ ബലേ (നീ പേടമാനിൻ തോലിടും) | lyrics2 = [[സന്തോഷ് വർമ്മ]] | extra2 = [[മനോ (ഗായകൻ)|മനോ]] | length2 = | title3 = മായോ മായോ ചക്കരക്കുടം | lyrics3 = പി.ടി. ബിനു | extra3 = [[രാഹുൽ നമ്പ്യാർ]], റീത്ത നവീൻ | length3 = | title4 = സമുറായ് | lyrics4 = പി.ടി. ബിനു | extra4 = [[രാഹുൽ നമ്പ്യാർ]] | length4 = | title5 = സ്വർണ്ണമുകിലൊരു | lyrics5 = പി.ടി. ബിനു | extra5 = [[ബെന്നി ദയാൻ]], തുളസി യതീന്ദ്രൻ | length5 = }} ==അവലംബം== {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://msidb.org/m.php?7013 ''മിസ്റ്റർ മരുമകൻ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728053812/http://msidb.org/m.php?7013 |date=2014-07-28 }} – മലയാളസംഗീതം.ഇൻഫോ [[വർഗ്ഗം:2012-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബിജുമേനോൻ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ദിലീപ് അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] hj7g1o14iimai02biutyypf75f44seg 0 150065 4671702 4572738 2026-09-29T15:50:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671702 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Makaramanju}} {{Infobox film | name = മകരമഞ്ഞ് | image = Makaramanju.jpg | image size = | alt = | caption = | director = [[ലെനിൻ രാജേന്ദ്രൻ]] | producer = ഗ്രീൻ സിനിമ | writer = ലെനിൻ രാജേന്ദ്രൻ | starring = [[സന്തോഷ് ശിവൻ]]<br/>[[കാർത്തിക നായർ]]<br/>[[നിത്യ മേനോൻ]]<br/>ലക്ഷ്മി ശർമ<br/>[[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]]<br/>[[ബാല]]<br/>ചിത്ര അയ്യർ<br/>[[സൈജു കുറുപ്പ്]] | music = [[രമേശ് നാരായൺ]] | cinematography = മധു അമ്പാട്ട് | editing = മഹേഷ് നാരായണൻ | studio = | distributor = [[ശ്രീ ഗോകുലം ഫിലിംസ്]] | released = ഒക്ടോബർ 2010<br/>([[ഐ.എഫ്.എഫ്.ഐ.]]) | runtime = | country = {{IND}} | language = മലയാളം | budget = | gross = }} [[ലെനിൻ രാജേന്ദ്രൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത് 2010-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ജീവചരിത്രാംശമുള്ള ഒരു പ്രണയ ചലച്ചിത്രമാണ് '''മകരമഞ്ഞ്'''. [[രാജാ രവിവർമ്മ]] എന്ന ചിത്രകാരന്റെ ജീവിതത്തിലെ ചില കാലഘട്ടമാണ് ഈ ചിത്രത്തിലുടെ ലെനിൻ രാജേന്ദ്രൻ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. പൂരുരുവർ എന്ന ഇതിഹാസ കഥാപത്രത്തിന്റെ കൂടി ചലച്ചിത്രമാണിത്. ഛായാഗ്രാഹകനും സംവിധായകനുമായ [[സന്തോഷ് ശിവൻ|സന്തോഷ് ശിവനും]] [[കാർത്തിക നായർ|കാർത്തിക നായരുമാണ്]] ഈ ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. മികച്ച രണ്ടാമത്തെ ചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം 2010|2010 - ലെ കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാർ പുരസ്കാരം]] ഈ ചിത്രം നേടി<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/kerala_state_film_awards_2010/188288/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-05-25 |archive-date=2011-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526192445/http://www.mathrubhumi.com/movies/kerala_state_film_awards_2010/188288 |url-status=dead }}</ref>. ഈ ചിത്രത്തിന്റെയും അതോടൊപ്പം [[യുഗപുരുഷൻ|യുഗപുരുഷന്റെയും]] വസ്ത്രാലങ്കാരം നിർവഹിച്ചതിന് [[എസ്.ബി. സതീഷ്|എസ്.ബി. സതീശനും]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. നിരൂപകശ്രദ്ധ നേടിയ ഒരു ചലച്ചിത്രമാണ് മകരമഞ്ഞ്. ഇന്ത്യയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവത്തിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ച അഞ്ചു മലയാളചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article837968.ece|title=Malayalam film makers plan alternative screening outside IFFI venues|author=Soyesh H. Rawther|date=2010 October 19|publisher=''[[The Hindu]]''|accessdate=2011 February 17|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021095654/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article837968.ece|archive-date=2012-10-21|url-status=dead}}</ref>. [[കേരളത്തിന്റെ അന്തർദ്ദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവം|കേരളത്തിന്റെ അന്തർദ്ദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവത്തിൽ]] മികച്ച മലയാളചിത്രത്തിനുള്ള ഫിപ്രെസി പുരസ്കാരം ഈ ചിത്രം നേടിയിട്ടുണ്ട്<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2010/12/18/stories/2010121862590400.htm|title=Top prize for Colombian film|author=|date=2010 December 18|publisher=''[[The Hindu]]''|accessdate=2011 February 17|archive-date=2011-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110320021838/http://www.hindu.com/2010/12/18/stories/2010121862590400.htm|url-status=dead}}</ref>. നിരവധി ചലച്ചിത്ര മേളകളിൽ ഈ ചിത്രം പ്രദർശിപ്പിച്ചു. 2010-ലെ ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാര മത്സരത്തിൽ ഈ ചിത്രം പരിഗണിച്ചിരുന്നു<ref>{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?Section=Movies&ID=ENTEN20110175298&subcatg=MOVIESINDIA&keyword=regional&nid=104721 |title=Seven Malayalam Films To Compete For National Award |author=Press Trust of India |date=2011 May 10 |publisher=''[[NDTV]] Movies'' |accessdate=2011 May 10 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524042037/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?Section=Movies&ID=ENTEN20110175298&subcatg=MOVIESINDIA&keyword=regional&nid=104721 |url-status=dead }}</ref>. == അഭിനേതാക്കൾ == *[[സന്തോഷ് ശിവൻ]] *[[കാർത്തിക നായർ]] *[[നിത്യ മേനോൻ]] *[[ലക്ഷ്മി ശർമ്മ]] *[[ജഗതി ശ്രീകുമാർ]] *[[ബാല]] *ചിത്ര അയ്യർ *[[സൈജു കുറുപ്പ്]] ==ഇതും കൂടി കാണുക== *[[രംഗ് രസിയാ]] *[[അനന്തഭദ്രം]] ==അവലംബം== <references/> ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{Official|http://makaramanju.com/}} * {{IMDB title|id=1830704}} * [http://malayalasangeetham.info/php/createSongIndex.php?txt=Makaramanju&stype=movie ''Makaramanju''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721222614/http://malayalasangeetham.info/php/createSongIndex.php?txt=Makaramanju&stype=movie |date=2011-07-21 }} at the Malayalam Movie Database * [http://www.nowrunning.com/movie/7143/malayalam/makaramanju/index.htm ''Makaramanju''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110702194317/http://www.nowrunning.com/movie/7143/malayalam/makaramanju/index.htm |date=2011-07-02 }} at Nowrunning.com * [https://archive.today/20130822124913/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/localContentView.do?tabId=16&contentId=14815030&district=Cochin&programId=1079897613&BV_ID=@@@ കഥ] {{Lenin Rajendran}} [[വർഗ്ഗം:2010-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ലെനിൻ രാജേന്ദ്രൻ സം‌വിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ ചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന സർക്കാർ പുരസ്കാരം നേടിയ ചിത്രങ്ങൾ]] 486boiiu96r00kkzvti3bhnu9n5nak8 0 154753 4671723 3828692 2026-09-29T17:25:11Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671723 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Madhu Ambat}} {{Infobox person | name = മധു അമ്പാട്ട് | image = File:MadhuAmbat.jpg | caption = Madhu Ambat, I.S.C. | birth_name = | birth_place = [[എറണാകുളം]], [[കേരളം]], {{IND}} | death_date = | death_place = | children = | relatives = [[വിധുബാല]] (സഹോദരി) | occupation = [[ഛായാഗ്രാഹകൻ|ഛായാഗ്രാഹകൻ]], ഡോക്യുമെന്ററി നിർമ്മാതാവ്, [[film director|ചലച്ചിത്രസംവിധായകൻ]] | title = [[ISC]] | website = http://www.madhuambat.com/ | footnotes = }} ഒരു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] [[ചലച്ചിത്രം|ചലച്ചിത്ര]] [[ഛായാഗ്രാഹകൻ|ഛായാഗ്രാഹകനാണ്]] '''മധു അമ്പാട്ട്'''. വൈവിധ്യമാർന്ന പല ചിത്രങ്ങൾക്കും [[Camera|ക്യാമറ]] ചലിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള മധു ഏറ്റവും നല്ല ചലച്ചിത്രഛായാഗ്രാഹകനുള്ള [[മികച്ച ഛായാഗ്രാഹകനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|പുരസ്കാരം]] മൂന്നുവട്ടം നേടി. [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|ദേശീയ-]][[കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|സംസ്ഥാന]] അവാർഡുകൾ കരസ്ഥമാക്കിയ പല ചിത്രങ്ങളുടേയും ഛായാഗ്രാഹകനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. [[അമരം (ചലച്ചിത്രം)|അമരം]], അഞ്ജലി, [[മകരമഞ്ഞ്]], [[ആദാമിന്റെ മകൻ അബു]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ മധു കൂടുതൽ പ്രശസ്തനായി. ഇപ്പോൾ [[ചെന്നൈ]]യിൽ താമസം.<ref>Video interview with Madhu Ambat, only on webindia123.com, http://video.webindia123.com/new/interviews/cinematographers/madhuambat/part1/index.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001201811/http://video.webindia123.com/new/interviews/cinematographers/madhuambat/part1/index.htm |date=2011-10-01 }}</ref> മലയാളചലച്ചിത്രനടി [[വിധുബാല]] സഹോദരിയാണ്. പ്രശസ്ത ചിത്രസംയോജകൻ [[കെ. ശങ്കുണ്ണി|കെ.ശങ്കുണ്ണിയുടെ]] മകൾ ലത അമ്പാട്ട് ആണ് ഭാര്യ. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== ;[[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] * 1984: [[National Film Award for Best Cinematography|മികച്ച ഛായാഗ്രാഹകൻ]] - ''[[ആദി ശങ്കരാചാര്യ (ചലച്ചിത്രം)|ആദി ശങ്കരാചാര്യ]]'' ([[സംസ്കൃതം]]) * 2006: [[National Film Award for Best Cinematography|മികച്ച ഛായാഗ്രാഹകൻ]] - ''[[ശൃംഗാരം]]'' ([[തമിഴ്]]) * 2010: [[National Film Award for Best Cinematography|മികച്ച ഛായാഗ്രാഹകൻ]] - ''[[ആദാമിന്റെ മകൻ അബു]]'' ([[മലയാളം]])<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/article2032096.ece?homepage=true "Southern cinema sweeps National Awards"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140505172349/http://www.thehindu.com/news/national/article2032096.ece?homepage=true |date=2014-05-05 }}. ''[[The Hindu]]''. 19 May 2011. Retrieved 19 May 2011</ref> ;[[കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] * ''അശ്വത്ഥാമാവ്'' (സംവിധാനം [[കെ.ആർ. മോഹനൻ]]) * ''[[സൂര്യന്റെ മരണം]]'' (സംവിധാനം: രാജീവ്നാഥ്) * ''[[യാരോ ഒരാൾ]]'' (സംവിധാനം: [[പവിത്രൻ]]) * ''[[പുരുഷാർഥം]]'' (സംവിധാനം:കെ.ആർ. മോഹനൻ) * ''[[സ്വാതിതിരുനാൾ (1987ചലച്ചിത്രം)|സ്വാതി തിരുനാൾ]]'' (സംവിധാനം: [[ലെനിൻ രാജേന്ദ്രൻ]]) * ''[[അമരം]]'' (സംവിധാനം [[ഭരതൻ]]) ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഛായാഗ്രാഹകനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച ഛായാഗ്രാഹകനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് ചലച്ചിത്ര ഛായാഗ്രാഹകർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്ര ഛായാഗ്രാഹകർ]] [[വർഗ്ഗം:1949-ൽ ജനിച്ചവർ]] cafy9t8qxs8v7dqtv2gj0tgsssdl437 0 168150 4671777 3929692 2026-09-29T23:01:37Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671777 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Miss Kumari}} {{Infobox person | name = മിസ് കുമാരി | image = മിസ് കുമാരി.jpg | caption = | birth_name = ത്രേസ്യാമ്മ തോമസ് | birth_date = {{Birth date|1932|6|1|mf=y}} | birth_place = [[ഭരണങ്ങാനം]], [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]] | death_date = {{Death date and age|1969|6|9|1932|6|1|mf=y}} | death_place = | occupation = അഭിനേത്രി | yearsactive = 1949 - 1969 | spouse = ഹോർമിസ് തളിയത്ത് | children = ജോണി തളിയത്ത്, തോമസ് തളിയത്ത്, ബാബു തളിയത്ത് | othername = | website = }} ഒരു ആദ്യകാല മലയാളചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രിയായിരുന്നു '''മിസ് കുമാരി'''.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/mp/2010/08/30/stories/2010083050520400.htm |title=NALLA THANKA 1950 |access-date=2011-11-20 |archive-date=2010-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100905072459/http://www.hindu.com/mp/2010/08/30/stories/2010083050520400.htm |url-status=dead }}</ref> 1940 മുതൽ 1960 വരെയായിരുന്നു മലയാളചലച്ചിത്രവേദിയിൽ ഇവർ സജീവമായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്.<ref>{{cite web |title=എല്ലാരും ചൊല്ലണ്... മിസ് യു കുമാരി |url=https://www.manoramaonline.com/news/sunday/2019/05/18/miss-kumary-memmory.html |website=മനോരമ |accessdate=28 ജൂലൈ 2019 |archiveurl=https://archive.today/20190728103549/https://www.manoramaonline.com/news/sunday/2019/05/18/miss-kumary-memmory.html |archivedate=2019-07-28 |url-status=live }}</ref> ==ജീവചരിത്രം== [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിലെ]] [[ഭരണങ്ങാനം|ഭരണങ്ങാനത്ത്]] 1932 ജൂൺ 1-ന് കൊല്ലംപറമ്പിൽ തോമസ് - ഏലിക്കുട്ടി ദമ്പതികളുടെ മകളായി പിറന്നു. മിസ് കുമാരിയുടെ യഥാർത്ഥനാമം ത്രേസ്യാമ്മ തോമസ് എന്നായിരുന്നു. ഭരണങ്ങാനം ഫ്രാൻസിസ്കൻ ക്ലാരിസ്റ്റ് സിസ്റ്റേഴ്സ് നടത്തുന്ന പെൺകുട്ടികൾക്കുള്ള സ്കൂളായ ഭരണങ്ങാനം സേക്രഡ് ഹാർട്ട്സ് ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്നാണ് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയത്. പഠനത്തിന് ശേഷം അതേ സ്കൂളിൽ തന്നെ അദ്ധ്യാപികയായി ജോലി ചെയ്തു. [[ഉദയാ സ്റ്റുഡിയോ]] ആദ്യമായി നിർമ്മിച്ച് 1949-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[വെള്ളിനക്ഷത്രം (മലയാളചലച്ചിത്രം)|വെള്ളിനക്ഷത്രം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മിസ് കുമാരി മലയാളചലച്ചിത്രരംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത്. ഈ ചിത്രം പരാജയപ്പെട്ടു. ഉദയായുടെ രണ്ടാം ചിത്രമായ [[നല്ല തങ്ക|നല്ലതങ്കയിൽ]] ത്രേസ്യാമ്മയായിരുന്നു നായിക. അതിന്റെ നിർമാതാക്കളിലൊരാളായ [[കെ.വി. കോശി]]യാണ് മിസ് കുമാരി എന്ന പേരു നൽകിയത്. ''[[നല്ല തങ്ക (മലയാളചലച്ചിത്രം)|നല്ല തങ്ക]]''യിലൂടെ ഇവർ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. പിതാവ് തോമസിന്റെ കലാരംഗത്തെ സൗഹൃദങ്ങളാണ് ഇവരെ ചലച്ചിത്രമേഖലയിലേക്ക് എത്തിച്ചത്. 1963 ഫെബ്രുവരി 7-ന് എറണാകുളം സ്വദേശിയായ [[ഫാക്ട്]] കെമിക്കൽ എഞ്ചിനീയർ ഹോർമിസ് തളിയത്തുമായുള്ള വിവാഹശേഷം കുറച്ചു കാലം സിനിമയിൽ നിന്നു വിട്ടു നിന്നു. 1954-ൽ [[സത്യൻ]] നായകനായി പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[നീലക്കുയിൽ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ മിസ് കുമാരി ശ്രദ്ധേയ താരമായി മാറി. 50-ലധികം ചിത്രങ്ങളിൽ ഇവർ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1969 ജൂൺ 9-ന് 37-ആം വയസ്സിൽ രോഗബാധയാൽ അന്തരിച്ചു.<ref>{{cite web |title=ആദ്യകാല നടി മിസ് കുമാരിയുടെ ഓർമകൾക്ക് അമ്പതാണ്ട് |url=https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/pala-1.2673 |website=മാതൃഭൂമി |accessdate=28 ജൂലൈ 2019 |archiveurl=https://archive.today/20190728095946/https://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/pala-1.2673 |archivedate=2019-07-28 |url-status=live }}</ref> 1984 ൽ ഭരണങ്ങാനത്തെ തറവാട്ടു വീടിനോടു ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ച മിസ് കുമാരി മിനി സ്റ്റേഡിയം [[പ്രേംനസീർ]] ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. നടിയുടെ ഓർമ്മക്കായി അൽഫോൻസാമ്മയുടെ പള്ളിക്കു മുന്നിലെ റോഡിന‌് 2019-ൽ മിസ‌് കുമാരി റോഡ‌് എന്നു പേരു നൽകി. ===മരണം=== ആത്മഹത്യചെയ്തുവെന്നും കാപ്പിയിൽ വിഷം ചേർത്ത് കൊന്നതാണെന്നും തുടങ്ങി പല ദുരൂഹകാരണങ്ങളും അക്കാലത്ത് സംശയിക്കപ്പെട്ടു. അവരുടെ ഭർത്താവിനെതിരെ പോലും സംശയം ഉയർന്നിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=മിസ് കുമാരി: നീലക്കുയിലിൻറെ ഓർമ്മ |url=http://malayalam.webdunia.com/article/celebrity-profile-in-malayalam/%E0%B4%AE%E0%B4%BF%E0%B4%B8%E0%B5%8D-%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%BF-%E0%B4%A8%E0%B5%80%E0%B4%B2%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%B1%E0%B5%86-%E0%B4%93%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AE-108060900038_1.htm |website=മലയാളം വെബ്ദുനിയ |accessdate=28 ജൂലൈ 2019 |archiveurl=https://archive.today/20190728104559/http://malayalam.webdunia.com/article/celebrity-profile-in-malayalam/%E0%B4%AE%E0%B4%BF%E0%B4%B8%E0%B5%8D-%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%BF-%E0%B4%A8%E0%B5%80%E0%B4%B2%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%B1%E0%B5%86-%E0%B4%93%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AE-108060900038_1.htm |archivedate=2019-07-28 |url-status=bot: unknown }}</ref> വയറുവേദനയെ തുടർന്നാണ് മിസ്‌കുമാരിയുടെ മരണമെന്ന് അക്കാലത്തു പുറത്തു വന്ന മാധ്യമങ്ങളിൽ എഴുതിയിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=ആരാധകരെ ഞെട്ടിച്ച സിനിമയിലെ ദുരൂഹമരണങ്ങൾ |url=http://www.eastcoastdaily.com/movie/unnatural-death-in-indian-cinema/ |website=ഈസ്റ്റ് കോസ്റ്റ് ഡെയിലി |accessdate=28 ജൂലൈ 2019 |archiveurl=https://archive.today/20190728103245/http://www.eastcoastdaily.com/movie/unnatural-death-in-indian-cinema/ |archivedate=2019-07-28 |url-status=live }}</ref> മിസ് കുമാരിയുടെ മൃതദേഹം മരണശേഷം ഒരു വർഷത്തിനു കഴിഞ്ഞ് പുറത്തെടുത്ത് പരിശോധിച്ചിരുന്നു. മൃതദേഹം അഴുകിയിരുന്നില്ലെന്നും അതിനുള്ള കാരണമെന്തെന്നും ബി. ഉമാദത്തൻ എന്ന പോലീസ് സർജന്റെ ‘ഒരു പോലീസ് സർജന്റെ ഓർമക്കുറിപ്പുകൾ’ എന്ന പുസ്തകത്തിലുണ്ട്. മിസ് കുമാരിയുടെ മരണം കൊലപാതകമാണെന്ന ആരോപണം പോലീസിന്റെ അന്വേഷണത്തിൽ തെളിയിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല.<ref>{{cite web |title=മിസ് കുമാരി മുതൽ ചാക്കോ വധം വരെ...ഡോ. ബി. ഉമാദത്തൻ കുറ്റാന്വേഷകരുടെ വഴികാട്ടി |url=https://www.mathrubhumi.com/crime-beat/crime-special/umadathan-forensic-offcier-1.3925999 |website=മാതൃഭൂമി |accessdate=28 ജൂലൈ 2019 |archiveurl=https://archive.today/20190728101303/https://www.mathrubhumi.com/crime-beat/crime-special/umadathan-forensic-offcier-1.3925999 |archivedate=2019-07-28 |url-status=live }}</ref> ==ചലച്ചിത്രങ്ങൾ== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! വർഷം!! ചലച്ചിത്രം!! കഥാപാത്രം!! കുറിപ്പുകൾ |- |1963 || ''[[Snapaka Yohannan|സ്നാപകയോഹന്നാൻ]]'' ||മിറിയം|| |- |1962||''[[Snehadeepam|സ്നേഹദീപം]]''||ലക്ഷ്മി|| |- | 1962 || ''[[Dakshayagnam (1962 film)|ദക്ഷയാഗ്നം]]'' || || |- |1961 || ''[[Bhakta Kuchela (1961 film)|ഭക്തകുചേല]]'' || സുശീല|| |- |1961 || ''[[Mudiyanaya Puthran|മുടിയനായ പുത്രൻ]]'' || ചെല്ലമ്മ|| |- |1961 ||"[[Christmas Rathri|ക്രിസ്മസ് രാത്രി]]" || ആനി|| |- |1958||''[[Mariakutty|മറിയക്കുട്ടി]]'' ||മറിയക്കുട്ടി|| |- |1957||''[[ജയിൽപ്പുള്ളി]]''||ശാന്ത|| |- | 1957 || ''[[Padatha Paingili|പാടാത്ത പൈങ്കിളി]]'' || ചിന്നമ്മ|| |- |1956 ||മന്ത്രവാദി | || |- |- |1954 || ''[[അനിയത്തി]]'' || അമ്മിണി|| |- | 1955 || ''[[Harishchandra (1955 film)|ഹരിശ്ചന്ദ്ര]]''<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2009/01/03/stories/2009010353731300.htm|title=HARISHCHANDRA 1955|date=3 January 2009|newspaper=The Hindu|accessdate=2009-02-04|location=Chennai, India|archive-date=2011-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191937/http://www.hindu.com/mp/2009/01/03/stories/2009010353731300.htm|url-status=dead}}</ref> || ചന്ദ്രമതി|| |- | 1954 || ''[[Neelakuyil (film)|നീലക്കുയിൽ]]'' || നീലി|| |- |1954 || ''ബാല്യസഖി'' || ലക്ഷ്മി|| |- |1954 || ''[[Avakashi|അവകാശി]]'' || കുമാരി|| |- | 1954 || ''[[Sri Kalahastiswara Mahatyam|ശ്രീ കലഹസ്തിശ്വര മഹാത്യം]]'' || ഗൗരി|| |- | 1951 || ''[[Navalokam|നവലോകം]]'' || ദേവകി|| |- | 1950 || ''[[Nalla Thanka|നല്ല തങ്ക]]'' || നല്ലതങ്ക || |- | 1941 || ''[[Devatha (film)|ദേവത]]'' || ലക്ഷ്മി|| |- | 1940 || ''[[Sumangali (1940 film)|സുമംഗലി]]'' || സരസ്വതി|| |} ==കുടുംബം== മിസ്കുമാരി മൂന്നു് ആണ്മക്കൾക്കു് ജന്മം നൽകി: ജോണി തളിയത്ത്, തോമസ് തളിയത്ത്, ബാബു തളിയത്ത്. [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല|കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലയിൽ]] മൗലികതത്വശാസ്ത്രത്തിലും പൂർവ്വാധുനിക ശാസ്ത്രചരിത്രത്തിലും പോസ്റ്റ് ഡോക്ടൊറൽ വിസിറ്റിംഗ് സ്കോളർ ആയിരുന്നു ബാബു തളിയത്തു്. തിരുവനന്തപുരം എഞ്ചിനീയറിങ്ങ് കോളേജിൽ നിന്നും സിവിൽ എഞ്ചിനീയറിങ്ങിൽ ബിരുദമെടുത്തതിനുശേഷം അദ്ദേഹം ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവ്വകലാശാലയിൽനിന്നും ജെർമ്മൻ സാഹിത്യത്തിലും തുടർന്നു് ജെർമ്മനിയിലെ ഫ്രെയ്‌ബുർഗ് സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും ഫിലോസഫിയിലും യൂറോപ്യൻ നവോത്ഥാന കലാചരിത്രത്തിലും ഡോക്ടറേറ്റ് കരസ്ഥമാക്കി. അടിസ്ഥാനശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രം, തത്ത്വശാസ്ത്രം എന്നീ രംഗങ്ങളിൽ ലോകത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രതിഭയാണു് ബാബു. കൂടാതെ, ഭാഷാശാസ്ത്രം, ചലച്ചിത്രം എന്നീ രംഗങ്ങളിലും അദ്ദേഹത്തിന്റേതായി ഗണ്യമായ സംഭാവനകളുണ്ടു്.<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/living-a-legacy-on-screen/article2803139.ece {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.babu-thaliath.com/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-06-02 |archive-date=2013-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521000152/http://babu-thaliath.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://hu-berlin.academia.edu/babuthaliath</ref> മക്കൾ മൂവരും ചേർന്ന് ചില പ്രമുഖ വ്യക്തികളുടെ സഹകരണത്തോടെ പാലായിൽ മിസ് കുമാരി ഫൗണ്ടേഷൻ രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=kerakau/> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== നീലക്കുയിലിലെ അഭിനയത്തിന് ചിത്രത്തിനു രാഷ്ട്രപതിയുടെ വെള്ളി മെഡൽ ലഭിച്ചു.<ref name=kerakau>{{cite news |title='മിസ് കുമാരി' വിട പറഞ്ഞിട്ട് ഇന്ന് അരനൂറ്റാണ്ട്, നീലക്കുയിലിന്റെ ഓർമ്മ |url=https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=88960 |accessdate=28 ജൂലൈ 2019 |archiveurl=https://archive.today/20190728094924/https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=88960 |archivedate=2019-07-28 |url-status=live }}</ref> മദ്രാസ‌് ഫിലിം ഫെയർ അസോസിയേഷൻ മികച്ച നടിക്കുള്ള വെള്ളിയിലും പിച്ചളയിലും തീർത്ത ശിൽപങ്ങൾ നൽകി ആദരിച്ചു. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== [[വർഗ്ഗം:1932-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1969-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 1-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 9-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ആദ്യകാല മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ‎]] [[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] 4ruthmu2zr2c4cpt0kjrixuhgflo641 0 179381 4671851 4460218 2026-09-30T06:43:59Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671851 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rajeev Govinda Pillai}} {{Infobox person | name = രാജീവ് പിള്ള | image = | caption = | other_names = Ani | birth_name = രാജീവ് ഗോവിന്ദ പിള്ള | birth_date = 18 February 1982 | birth_place = [[Nannoor|നന്നൂർ]], [[Pathanamthitta|പത്തനംതിട്ട]], [[India|ഇന്ത്യ]] | occupation = ദന്തഡോക്ടർ, മോഡൽ, നടൻ, ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരൻ | yearsactive = | spouse = | relatives = cousin [[sreesanth|ശ്രീശാന്ത്]]<ref>{{cite web|title=RAJEEV GOVINDA PILLAI PROFILE|url=http://filmiparadise.com/rajeev-govinda-pillai_proflile.html|work=Filmiparadise.com|publisher=Filmiparadise.com|accessdate=2012 February 9}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | awards = |website = }} ഒരു [[india|ഇന്ത്യൻ]] ചലച്ചിത്രനടനും മോഡലും ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരനുമാണ് '''രാജീവ് ഗോവിന്ദ പിള്ള'''. [[kerala|കേരളത്തിലെ]] [[പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലയിൽ ജനിച്ച രാജീവ്; [[mumbai|മുംബൈയിലാണ്]] താമസിക്കുന്നത്. സെലബ്രറ്റി ക്രക്കറ്റ് ലീഗ് 2012ൽ കേരളത്തെ പ്രധിനിതീകരിച്ച് കേരള സ്ട്രൈക്കേഴ്സ് എന്ന ടീമിൽ കളിച്ചിരുന്നു. ==അഭിനയവും ഫാഷനും ക്രിക്കറ്റും== 2011-ൽ [[Lijo Jose Pellissery|ലിജോ ജോസ് പെല്ലിശ്ശേരി]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[City of God (2011 film)|സിറ്റി ഓഫ് ഗോഡ്]]'' എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലാണ് ഇദ്ദേഹം ആദ്യമായി പ്രധാനവേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ചത്. ലാക്‌മേ ഫാഷൻ വീക്ക്, വിൽസ് ലൈഫ് സ്റ്റൈൽ ഫാഷൻ വീക്ക്, കോട്യൂർ വീക്ക് എന്നിവയിൽ ഇദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്.<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-06/news-interviews/30118029_1_model-malayalam-movie-industry-mollywood | work=The Times Of India | title=Mollywood reluctant to cast me: Rajeev Pillai | date=2011 September 6 | access-date=2013-05-04 | archive-date=2012-04-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120419071000/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-06/news-interviews/30118029_1_model-malayalam-movie-industry-mollywood | url-status=dead }}</ref> [[Tommy Hilfiger|ടോമി ഹിൽഫിയർക്കു]] വേണ്ടിയും <ref>http://samsbloginess.blogspot.com/2011/12/csb-xclusive-rajeev-govinda-pillai.html</ref> അഭിഷേക് ദത്ത, ചൈതന്യ റാവു, ദി‌ഗ്‌വിജയ് സിങ്ങ്, വരുൺ ബാൽ, അർജുൻ ഖന്ന, കരൺ ജോഹർ എന്നിവർക്കു വേണ്ടി ഇദ്ദേഹം മോഡൽ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ദന്തഡോക്ടറായ ഇദ്ദേഹം ലണ്ടനിൽ ഉപരിപഠനം നടത്തുമ്പോഴാണ് ഫാഷൻ ഭ്രമം ബാധിച്ചത്.<ref>{{cite news | url=http://thehindu.com/life-and-style/metroplus/article855230.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=‘Clinical' catwalk | date=2010 October 28 | access-date=2013-05-04 | archive-date=2012-07-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120719040317/http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article855230.ece | url-status=dead }}</ref> [[Celebrity Cricket League|സെലബ്രറ്റി ക്രക്കറ്റ് ലീഗ്]] മത്സരങ്ങളിൽ 2012-ലും 2013-ലും ഇദ്ദേഹം കേരളത്തെ പ്രധിനിതീകരിച്ച് [[കേരള സ്ട്രൈക്കേഴ്സ്]] എന്ന ടീമിൽ കളിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://keralastrikers.in/the-team |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-05-04 |archive-date=2012-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114063340/http://keralastrikers.in/the-team |url-status=dead }}</ref> ==അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! വർഷം !! ചലച്ചിത്രം !! വേഷം !! ഭാഷ !! കുറിപ്പുകൾ |- ||2009|| ''[[The Tiger (2005 film)|ടൈഗർ]]'' || || [[Malayalam|മലയാളം]]|| ജൂനിയർ നടൻ |- ||2010||''[[Anwar (Malayalam film)|അൻവർ]]'' || തീവ്രവാദി || മലയാളം|| ജൂനിയർ നടൻ |- ||2011|| ''[[City of God (2011 film)|സിറ്റി ഓഫ് ഗോഡ്]]'' || സോണി വഡയാട്ടല്ല് ||മലയാളം|| നായകനടനായി ആദ്യം അഭിനയിച്ചു |- ||2011|| ''[[Bombay March 12|ബോംബെ മാർച്ച് 12]]'' ||മുഷ്രഫ്||മലയാളം|| |- ||2011|| ''[[Teja Bhai & Family|തെജ ഭായ് ആൻഡ് ഫാമിലി]]'' || സഞ്ജയ് || മലയാളം|| |- ||2012|| ''[[Veendum Kannur|വീണ്ടും കണ്ണൂർ]]'' ||മോഹിത് നമ്പ്യാർ || മലയാളം || |- ||2012|| ''[[Kaashh|കാഷ്]]'' ||ശരത്ത് || മലയാളം || <ref>{{cite web|title=Rajeev Pillai Getting Busy …|url=http://theaterbalcony.com/2012/07/05/rajeev-pillai-getting-busy/|work=Theater Balcony|publisher=theaterbalcony.com|accessdate=2012 July 5|archive-date=2012-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719071617/http://theaterbalcony.com/2012/07/05/rajeev-pillai-getting-busy/|url-status=dead}}</ref> |- ||2012|| ''[[Kamaal Dhamaal Malamaal|കമാൽ ധമാൽ മാലാമാൽ]]'' || ||[[Hindi|ഹിന്ദി]] || |- ||2012|| ''[[Karma Yodha|കർമ യോദ്ധ]]'' ||എ.സി.പി. ടോണി ||Malayalam || |- ||2013|| ''[[My Fan Ramu|മൈ ഫാൻ രാമു]]'' ||അഭിരാം ||മലയാളം || |- ||2013|| ''[[Oru Yathrayil|ഒരു യാത്രയിൽ]]'' || ||മലയാളം|| |- ||2013|| ''[[Left Right Left (film)|ലെഫ്റ്റ് റൈറ്റ് ലെഫ്റ്റ്]]'' || ||മലയാളം ||ചിത്രീകരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു |- ||2013|| ''[[Thalaivaa|തലൈവാ]]'' || ||[[Tamil language|തമിഴ്]]||ചിത്രീകരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു |- ||2013|| ''[[Second Innings|സെക്കന്റ് ഇന്നിംഗ്സ്]]'' || മനു മാധവ് ||മലയാളം || ചിത്രീകരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/turning-a-new-leaf/article4605811.ece |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222033953/https://www.thehindu.com/features/cinema/turning-a-new-leaf/article4605811.ece |archive-date=2025-02-22 |url-status=dead}}</ref> |- ||2013|| ''ലണ്ടൻ ഡ്രീംസ്'' || ||മലയാളം ||പ്രീ പ്രൊഡക്ഷൻ<ref>{{cite web|title=Rajeev Pillai The Super Star … |url=http://theaterbalcony.wordpress.com/2012/04/10/rajeev-pillai-the-super-star/|work=Theater Balcony|publisher=theaterbalcony.wordpress.com|accessdate=2012 April 11}}</ref> |} ==അവലംബം== {{reflist}} * http://migpeg.com/kerala-strikers-beat-mumbai-heroes-in-kochi/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://stats.cclt20.in/Players/1199/1199133/1199133.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126062834/http://stats.cclt20.in/Players/1199/1199133/1199133.html |date=2012-01-26 }} * http://www.metromatinee.com/artist/Rajeev%20Govinda%20Pillai-2516 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120143903/http://www.metromatinee.com/artist/Rajeev%20Govinda%20Pillai-2516 |date=2012-01-20 }} * http://indianterminal.com/forum/chillujalakam/91729-hottie-on-the-ramp-interview-with-model-and-upcoming-actor-rajeev-govinda-pillai.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125005627/http://indianterminal.com/forum/chillujalakam/91729-hottie-on-the-ramp-interview-with-model-and-upcoming-actor-rajeev-govinda-pillai.html |date=2012-01-25 }} * http://www.kochukeralam.in/sports/rajeev-govinda-pillai [[വർഗ്ഗം:1982-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 18-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] dikreu9doyfea6fmuoij57nwrjzg4le 0 182322 4671920 4658273 2026-09-30T11:28:35Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671920 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Lathika}} {{Infobox musical artist | name = ലതിക ടീച്ചർ | image = LatikaDSC 0235.jpg | caption = ലതിക ടീച്ചർ | image_size = | background = പിന്നണി ഗായിക | birth_name = ലതിക N കുമാരി |birth_date ={{birth date and age|1959|11|12|df=yes}}[കൊല്ലം] | death_date = | instrument = | music_genre = [[പിന്നണിഗായക]], [[കർണാടക സംഗീതം]] | occupation = ഗായിക | years_active = 1976–present | Spouse = | label = | website = | associated_acts = സംഗീത സംവിധായിക }}ലതിക (ഗായിക){{വിക്കിനിഘണ്ടു}} തെന്നിന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും പ്രീയപ്പെട്ട ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായികയാണ് ശ്രീമതി '''ലതിക''' ടീച്ചർ. 12-11-1959- തിൽ തെക്കൻ കേരളമായ കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചു.അച്ഛൻ ശ്രീ സദാശിവൻ ഭാഗവതർ.അമ്മ ശ്രീമതി നളിനി.സഹോദരങ്ങൾ - S. രാജേന്ദ്ര ബാബു(ഹാർമോണിയം വായനയിൽ അഗ്രഗണ്യൻ, കാഥികൻ,ഗായകൻ, ഇന്ത്യ ടുഡേ ജേർണലിസ്റ് [റിട്ടയേർഡ്],ഫ്രീലാൻസ് ജേർണലിസ്റ്)അംബിക, ജയചന്ദ്ര ബാബു(തബലിസ്റ്),മല്ലിക.സ്വന്തമായി പ്രവീണ മ്യൂസിക്  ക്ലബ് എന്നൊരുഗാനമേള ട്രൂപ് ഉണ്ടായിരുന്നു അതിൽ സഹോദരങ്ങൾ എല്ലാവരും ഒരുപോലെ തങ്ങളുടെ കലാപരമായ വിരുതുകൾ കേരളത്തിന്റെ അങ്ങോളമിങ്ങോളമുള്ള വേദികളിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Citation|last=Edwards|first=Deanna|title=Family members’ experiences|date=2018-06-27|url=http://dx.doi.org/10.1332/policypress/9781447335801.003.0006|work=Family Group Conferences in Social Work|pages=81–98|publisher=Policy Press|isbn=978-1-4473-3580-1|access-date=2024-07-15}}</ref>1990 സെപ്റ്റംബർ 6 ന് ജി.രാജേന്ദ്രനുമായി വിവാഹം കഴിഞ്ഞു.ഏക മകൻ രാഹുൽ രാജ് കുടുംബമായി ദുബായിൽ താമസിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://dx.doi.org/10.3998/mpub.12629286.cmp.13|title=Family Trees of the Guise Family and Montmorency Family (in French)|access-date=2024-07-15}}</ref>1976 ൽ ആണ് ചലച്ചിത്രപിന്നണിരംഗത്തേക്ക് കടന്നു വന്നത്. മലയാളം,തമിഴ്,കന്നഡ,തെലുങ്ക് തുടങ്ങി മുന്നൂറിലധികം ചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ പിന്നണി പാടിയ ടീച്ചർ പതിന്നാറാം വയസ്സിൽ കണ്ണൂർ രാജൻ സംഗീത സംവിധാനം ചെയ്ത അഭിനന്ദനം എന്ന ചിത്രത്തിലെ 'പുഷ്പതല്പത്തിൻ' എന്ന ഗാനത്തിലൂടെയാണ് രംഗത്തെത്തിയത്. കാതോട് കാതോരം.. ദേവദൂതർ പാടി.. (കാതോട് കാതോരം), മെല്ലെ.. മെല്ലെ.. (ഒരു മിന്നാമിനുങ്ങിന്റെ നുറുങ്ങ്‌വെട്ടം), താരും തളിരും.. (ചിലമ്പ്) എന്നിവ ഇവരുടെ ചില ഗാനങ്ങളാണ്.<ref>http://www.thehindu.com/arts/cinema/article304237.ece {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>''ചിത്രം'', ''താളവട്ടം'', ''വന്ദനം'' തുടങ്ങിയ സിനിമകളിലെ ഹമ്മിങ്ങുകളിലൂടെയും അവർ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.2025-ലെ അഭിമുഖത്തിൽ '''400-ലധികം ഗാനങ്ങൾ പാടിയതായി''' രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്; == ആദ്യകാല ജീവിതവും സംഗീതപഠനവും == ലതിക കൊല്ലം സ്വദേശിയാണ്. സംഗീതപാരമ്പര്യമുള്ള കുടുംബത്തിലാണ് അവർ വളർന്നത്. പിതാവ് സംഗീതജ്ഞനായിരുന്നുവെന്നും കുട്ടിക്കാലം മുതൽ സംഗീതപഠനം ആരംഭിച്ചുവെന്നും ലതിക വിവിധ അഭിമുഖങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. [3] ചെന്നൈ സംഗീത കോളജിൽ പഠനം നടത്തിയ ശേഷം പാലക്കാട് സംഗീത കോളജിലും തിരുവനന്തപുരം സ്വാതി തിരുനാൾ സംഗീത കോളജിലും അധ്യാപികയായി പ്രവർത്തിച്ചു. [3] == പിന്നണിഗാനരംഗം == പതിനാറാം വയസ്സിൽ കണ്ണൂർ രാജൻ സംഗീതസംവിധാനം നിർവഹിച്ച ''അഭിനന്ദനം'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ '''“പുഷ്പതൽപ്പത്തിൻ”''' എന്ന ഗാനത്തിലൂടെയാണ് ലതിക മലയാള ചലച്ചിത്ര പിന്നണിഗാനരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചതെന്ന് അഭിമുഖങ്ങളിൽ അവർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [4] 1980-കളിൽ നിരവധി മലയാള സിനിമകളിൽ ഗാനങ്ങളും ഹമ്മിങ്ങുകളും ആലപിച്ചു. ''കാതോട് കാതോരം'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ '''“ദേവദൂതർ പാടി”''', '''“നീയെൻ സർഗസൗന്ദര്യമേ”''', ''ചിലമ്പ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ '''“താരും തളിരും”''' എന്നിവ അവരുടെ ശ്രദ്ധേയ ഗാനങ്ങളിൽപ്പെടുന്നു. ''ഒരു മിന്നാമിനുങ്ങിന്റെ നുറുങ്ങുവെട്ടം'', ''വൈശാലി'', ''അമരം'', ''വെങ്കലം'', ''ചമ്പക്കുളം തച്ചൻ'' തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലും അവർ ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചു. [2][4] ഗാനങ്ങൾക്കു പുറമെ നിരവധി സിനിമകളിലെ ഹമ്മിങ്ങുകൾക്കും ലതിക ശബ്ദം നൽകി. ''ചിത്രം'', ''താളവട്ടം'', ''വന്ദനം'', ''കാണാമറയത്ത്'' തുടങ്ങിയ സിനിമകളിലെ ഹമ്മിങ്ങുകൾ ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. [2][5] == സംഗീത അധ്യാപിക == ചലച്ചിത്ര പിന്നണിഗാനരംഗത്ത് സജീവമായിരുന്ന കാലത്തിനു ശേഷം ലതിക സംഗീത അധ്യാപനരംഗത്തേക്ക് മാറി. പാലക്കാട് സംഗീത കോളജിലും തിരുവനന്തപുരം സ്വാതി തിരുനാൾ സംഗീത കോളജിലും അധ്യാപികയായി പ്രവർത്തിച്ചു. [3][4] സംഗീതപഠനവും അധ്യാപനവും തന്റെ സംഗീതജീവിതത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമായിരുന്നുവെന്ന് ലതിക അഭിമുഖങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. [4] == സിനിമയിലേക്കുള്ള തിരിച്ചുവരവ് == നീണ്ട ഇടവേളയ്ക്കു ശേഷം ലതിക വീണ്ടും ചലച്ചിത്രസംഗീതരംഗത്ത് സജീവമായി. ''ഗപ്പി'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ '''“അതിരലിയും കരകവിയും പ്രവാഹമായ്...”''' എന്ന ഗാനത്തിലൂടെയും ''ഇ വലയം'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഗാനത്തിലൂടെയും അവർ സിനിമാഗാനരംഗത്ത് തിരിച്ചെത്തി. [4][6] 2025-ൽ ''വൺസ് അപ്പോൺ എ ഡ്രീം'' എന്ന ചിത്രത്തിനുവേണ്ടിയും അവർ ഗാനം ആലപിച്ചതായി ''മാതൃഭൂമി'' റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. == ഗാനങ്ങളുടെ ക്രെഡിറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദം == താൻ ആലപിച്ച ചില ഗാനങ്ങൾക്ക് പിന്നീട് മറ്റ് ഗായികമാരുടെ പേരിൽ ക്രെഡിറ്റ് നൽകിയ സംഭവങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്ന് ലതിക വിവിധ അഭിമുഖങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് 1980-കളിലെ ചില ഗാനങ്ങളുടെയും ഹമ്മിങ്ങുകളുടെയും യഥാർത്ഥ ഗായികയെക്കുറിച്ച് പിന്നീട് ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടായതായി അവർ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [4][5] == 50 വർഷത്തെ സംഗീതജീവിതം == 2025-ൽ ലതിക പിന്നണിഗാനരംഗത്ത് 50 വർഷം പൂർത്തിയാക്കി. ആ കാലയളവിൽ മലയാളം ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ഭാഷകളിലായി നൂറുകണക്കിന് ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചതായി വിവിധ മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. == പ്രധാന ഗാനങ്ങൾ == * പുഷ്പതൽപ്പത്തിൻ — ''അഭിനന്ദനം'' * ദേവദൂതർ പാടി — ''കാതോട് കാതോരം'' * നീയെൻ സർഗസൗന്ദര്യമേ — ''കാതോട് കാതോരം'' * താരും തളിരും — ''ചിലമ്പ്'' * പൂ വേണം പൂപ്പട വേണം — ''ഒരു മിന്നാമിനുങ്ങിന്റെ നുറുങ്ങുവെട്ടം'' * ദും ദും ദും ദുന്ദുഭിനാദം — ''വൈശാലി'' * പുലരേ പൂങ്കോടിയിൽ — ''അമരം'' * ഒത്തിരി ഒത്തിരി മോഹങ്ങൾ — ''വെങ്കലം'' * മകളേ പാതിമലരേ — ''ചമ്പക്കുളം തച്ചൻ'' == ''ഹമ്മിങ്ങുകൾ'' == ''ലതികയുടെ ശബ്ദത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി സിനിമാ ഹമ്മിങ്ങുകൾ മലയാള സിനിമാഗാനരംഗത്ത് പ്രസിദ്ധമാണ്. വന്ദനം, ചിത്രം, താളവട്ടം, കാണാമറയത്ത് തുടങ്ങിയ സിനിമകളിലെ ഹമ്മിങ്ങുകൾ അവയിൽപ്പെടുന്നു. [2][5]''Manorama News, “പിന്നണിഗാനരംഗത്ത് 50 വർഷം; [2] Truecopy Think, “കാതോട് കാതോരം... മലയാളി മൂളുന്ന ലതിക ഗാനങ്ങൾ”, 8 January 2025. [3] Manorama Online, “ഇന്നും കാതോടു കാതോരം; യൂസഫലി കേച്ചേരി പ്രഥമ പുരസ്കാര ജേതാവ് എൻ.ലതിക മനസ്സ് തുറക്കുന്നു..”, 18 May 2025. [4] Indian Express Malayalam, “പാടിയ പാട്ടെല്ലാം ഹിറ്റ്; എൻ്റെ പല പാട്ടിന്റെയും ക്രെഡിറ്റ് ചിത്രയ്ക്ക് പോയി: ലതിക ടീച്ചർ പറയുന്നു”. [5] Manorama Online, “എന്റെ പേരിനു പകരം മറ്റു ഗായകരുടെ പേര് നൽകിയത് ബിസിനസ്സിനു വേണ്ടി: ലതിക അഭിമുഖം”, 31 December 2024. [6] Mathrubhumi, “ഒരുകോടി രൂപ തരാമെന്നുപറഞ്ഞാലും റീമിക്സ് ഗാനങ്ങൾ ഞാനാലപിക്കില്ല”, 15 March 2025. ==പുറംകണ്ണികൾ== <!--NO COMMERCIAL LINKS PLEASE--> *{{IMDb name|id=1810340}} *[http://www.malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=singers&artist=Lathika Lathika at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240203041955/https://www.malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=singers&artist=Lathika |date=2024-02-03 }} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]] [[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] pr0at3gsk1fqa97n0iv5du3wvot0fdv 0 191985 4671916 4666301 2026-09-30T11:17:08Z Vicharam 9387 /* ജനനം കുടുംബം */ 4671916 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Hussain Madavoor}} {{ToDisambig|വാക്ക്=മടവൂർ}}{{Infobox_Muslim scholars | image_name = | image_caption = ഹുസൈൻ മടവൂർ | notability = [[മുസ്‌ലിം പണ്ഡിതൻ]] | name = ഹുസൈൻ മടവൂർ | birth = {{birth date and age|1956|01|1}} | birth_place = [[മടവൂർ]],[[കോഴിക്കോട് ജില്ല]] | Ethnicity = [[മലയാളി]] | Region = [[മലബാർ]] | main_interests = | works = ‌ . | influences = | influenced = |}} ഓൾ ഇന്ത്യ ഇസ്ലാഹി മൂവ്മെന്റ് ജനറൽ സെക്രട്ടറിയും [[കേന്ദ്ര ന്യൂനപക്ഷ മന്ത്രാലയം]] കേരള കോ - ഓഡിനേറ്ററും ആണ് പി.കെ ഹുസൈൻ മടവൂർ. കാലിക്കറ്റ് സർവകലാശാലയിൽ അഫ്സലുൽ ഉലമാ പരീക്ഷയിലെ ആദ്യ റാങ്ക് ജേതാവാണ് ഹുസൈൻ മടവൂർ<ref name="മാതൃഭൂമിബുക്സ്"/>. == ജീവിത രേഖ == === ജനനം കുടുംബം === കേരളം പിറന്ന 1956 ജനുവരി ഒന്നിന് കോഴിക്കോട് ജില്ലയിൽ നരിക്കുനിക്കു സമീപം മടവൂർ പുനത്തുംകുഴിയിൽ പരേതനായ റിട്ട. അധ്യാപകൻ അബൂബക്കർ കോയയുടെയും ഹലീമയുടെയും മകനായി ജനനം. മോങ്ങം അൻവാറുൽ ഇസ്ലാം വനിതാ അറബിക് കോളജ് ലക്ചറർ സൽമയാണു ഭാര്യ. ജിഹാദ് (ബിസിനസ്), ജലാലുദ്ദീൻ (റൌളത്തൂൽ ഉലൂം അറബിക് കോളജ്), മുഹമ്മദ് (എൻജിനീയറിങ് വിദ്യാർഥി), അബ്ദുല്ല (ഹാഫിസ്), അബൂബക്കർ എന്നിവർ മക്കൾ. കോഴിക്കോട് ഫറോക്കിലാണ് ഇപ്പോൾ സ്ഥിരതാമസം. കോളേജ് അധ്യാപികയും സൂഫി ഗ്രന്ഥകാരിയുമായ ഷബ്നം നൂർജഹാൻ മരുമളാണ്. === പഠനം === മടവൂർ എയുപി സ്കൂൾ, കൊടുവള്ളി ഹൈസ്കൂൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രാഥമിക പഠനം. ഫാറൂഖ് റൌളത്തുൽ ഉലൂം അറബിക് കോളജിൽ നിന്ന് 1977ൽ ഒന്നാം റാങ്കോടെ അഫ്സലുൽ ഉലമാ ബിരുദം<ref name="മാതൃഭൂമിബുക്സ്">{{cite web |title=മാതൃഭൂമി ബുക്സ് |url=https://www.mathrubhumi.com/books/special/mbifl2019/speakers/hussain-madavoor-mbifl2019-1.3474908 |accessdate=31 ഓഗസ്റ്റ് 2019 |archive-date=2019-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831100414/https://www.mathrubhumi.com/books/special/mbifl2019/speakers/hussain-madavoor-mbifl2019-1.3474908 |url-status=dead }}</ref>. 1980 - 85ൽ മക്ക<ref name="Osella"/> ഉമ്മുൽഖുറാ സർവകലാശാലയിൽനിന്ന് ഇസ്ലാമിക പഠനത്തിൽ ഉന്നതബിരുദം. 1988ൽ അലിഗഢ് മുസ്ലിം സർവകലാശാലയിൽനിന്ന് അറബിക് ഭാഷയിലും സാഹിത്യത്തിലും ബിരുദാനന്തര ബിരുദം. 2004ൽ കാലിക്കറ്റ് സർവകലാശാലയിൽനിന്ന് പിഎച്ച്ഡി<ref name="Osella">{{cite journal |last1=Filippo Osella & Caroline Osella |title=Islamism and Social Reform in Kerala, South India |journal=Modern Asian Studies |volume=42 |issue=2/3 |page=325 |url=https://www-jstor-org.wikipedialibrary.idm.oclc.org/stable/pdf/20488022.pdf||jstor=20488022}}</ref>. മക്ക, മദീന വിശുദ്ധ നഗരങ്ങളിലെ ഇന്ത്യൻ പണ്ഡിത സാന്നിധ്യവും സേവനവും സംബന്ധിച്ച ഗവേഷണത്തിനാണ് കാലിക്കറ്റ് സർവകലാശാലയിൽനിന്ന് പിഎച്ച്ഡി നേടിയത്. മക്കയിലും മദീനയിലും സേവനം ചെയ്യുന്ന 31 ഇന്ത്യൻ പണ്ഡിതരുടെ ചരിത്രമാണ് ഈ ഗവേഷണത്തിൽ അനാവരണം ചെയ്യുന്നത്. 1972ൽ മുജാഹിദ് വിദ്യാർഥി സംഘടനാ (എം.എസ്.എം.) പ്രവർത്തകനായ ഇദ്ദേഹം പതിനെട്ടാം വയസ്സിൽ എം.എസ്.എം. കോഴിക്കോട് ജില്ലാ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി. 1977ൽ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയുമായി. മുജാഹിദ് യുവജന സംഘടനയായ ഐഎസ്എം<ref name="MB206">{{cite book |last1=Mumtas Begum A.L. |title=Muslim women in Malabar Study in social and cultural change |page=206 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/19904/10/10_chapter%204.pdf#page=23 |accessdate=29 ഒക്ടോബർ 2019 |archive-date=2020-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200719104501/https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/19904/10/10_chapter%204.pdf#page=23 |url-status=dead }}</ref> സംസ്ഥാന പ്രസിഡന്റായി 1985ൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു; ഒരു വ്യാഴവട്ടക്കാലം ഈ സ്ഥാനത്തു തുടർന്നു. മുജാഹിദ് ഉന്നത സംഘടനയായ കേരള നദ്വത്തുൽ മുജാഹിദീൻ കോഴിക്കോട് ജില്ലാ പ്രസിഡന്റായത് മുപ്പത്തിരണ്ടാം വയസ്സിൽ (1988). 1997ൽ കെ.എൻ.എം. സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി. ഇതേവർഷം തന്നെ മുജാഹിദ് പണ്ഡിത സംഘടനയായ കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമാ സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി. 2002ൽ മുജാഹിദ് സംഘടനയിലുണ്ടായ പിളർപ്പിനെത്തുടർന്ന് നദ്വത്തുൽ മുജാഹിദീൻ (മടവൂർ വിഭാഗം) ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി. കേരളത്തിലെ ഒരു ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും ഉറുദു ഭാഷാ പണ്ഡിതനുമാണ് '''ഹുസൈൻ മടവൂർ.''' നാഷണൽ കൗൺസിൽ ഫോർ പ്രൊമോഷൻ ഓഫ് ഉറുദു ലാംഗ്വേജ് എക്‌സിക്യുട്ടീവ് കമ്മിറ്റി അംഗമായി<ref>http://www.urducouncil.nic.in/council/member_of_executive.html</ref> കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഇദ്ദേഹത്തെ നിയമിച്ചു<ref name="islahinews">{{Cite web |url=http://www.islahinews.com/2012/01/blog-post_21.html |title=ഇസ്ലാഹിന്യൂസ്.കോം |access-date=2012-05-16 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124849/http://www.islahinews.com/2012/01/blog-post_21.html |url-status=dead }}</ref>. ഇന്ത്യൻ ഇസ്ലാഹി മൂവ്‌മെന്റ് സെക്രട്ടറി ആണിദ്ദേഹം. <ref>[http://www.mathrubhumi.com/kozhikode/news/1600501-local_news-kozhikode-%E0%B4%A8%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B4%BF.html മാതൃഭൂമി]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == മക്കയിലെ ഉമ്മുൽ ഖുറാ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ നിന്ന് [[അറബി]] ഭാഷയിൽ ബിരുദവും അലിഗർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ നിന്ന് എം എ യും കാലിക്കറ്റ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ഡോക്ടറേറ്റും നേടിയിട്ടുണ്ട് ഇദ്ദേഹം.<ref name="islahinews"/> == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{bio-stub}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സലഫി നേതാക്കൾ]] te3po9kyjpepydhp43i3l11sey850cf 0 192059 4671879 4648620 2026-09-30T09:01:17Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671879 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|RISAT-1}} {{Infobox Spacecraft | Name = റിസാറ്റ്-1 | Image = Render of Radar Imaging Satellite RISAT-1 in deployed configuration.png | Caption = റിസാറ്റ്-1 ന്റെ രേഖാചിത്രം | Organisation = ഐ.എസ്.ആർ.ഓ. | Major_Contractors = | Bus = | Mission_Type = [[Radar imaging]] | Flyby_Of = | Orbital_Insertion_Date = | Orbits = | Decay = | Launch = 26 ഏപ്രിൽ 2012 | Carrier_Rocket = പി.എസ്.എൽ.വി-സി19(എക്സ്.എൽ) | Launch_Site = സതീഷ് ധവാൻ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ കേന്ദ്രം | Mission_Duration = 5 വർഷം | COSPAR_ID = 2012-017A |nolink = yes | Webpage = | Mass = 1858 കി.ഗ്രാം<ref name=hindu-grandsuccess>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3355368.ece|title=RISAT-1 satellite launch a “grand success”: ISRO|publisher=The Hindu|date=2012-04-26|access-date=2012-04-26|archive-date=2012-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430174203/http://www.thehindu.com/news/national/article3355368.ece|url-status=dead}}</ref> | Power = സൗരോർജ്ജം | Batteries = | Orbit_regime = [[Polar orbit|Polar]] [[Sun-synchronous orbit]] | orbit_altitude = 536കി.മീ | Longitude = | Semimajor_Axis = | Eccentricity = | Inclination = 97.552° | Orbital_Period = 95'49 മിനിട്ട് | Apoapsis = | Periapsis = | Orbits Daily = 14 | Repetitivity = 25 ദിവസം | Main_Instruments =സിന്തെറ്റിക് അപ്പെർച്ചർ റഡാർ | Transponders = | Coverage = | Resolution = | Swath = | Spectral_Band = സി-ബാന്റ് | Data_rate = | SSR = | IMG_Resolution = 1m - 50m<ref name=hindu-risat1radar>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/technology/article3350204.ece|title=RISAT-1's radar can see through clouds and work in darkness|publisher=The Hindu|date=2012-04-25|access-date=2012-04-26|archive-date=2012-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120427214029/http://www.thehindu.com/sci-tech/technology/article3350204.ece|url-status=dead}}</ref> | Refs = }} ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ തദ്ദേശനിർമിത റഡാർ ഇമേജിങ് ഉപഗ്രഹമാണ്‌ '''റിസാറ്റ്-1'''.റിസാറ്റ്-1 എന്നത് '''റഡാർ ഇമേജിങ്ങ് സാറ്റലൈറ്റ്-1''' എന്നതിന്റെ ചുരുക്കപ്പേരാണ്. ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സംഘടന നിർമ്മിക്കുന്ന റിസാറ്റ് ശ്രേണിയിൽ പെട്ട ഒന്നാമത്തേതും എന്നാൽ രണ്ടാമതായി വിക്ഷേപിക്കുന്നതുമായ ഉപഗ്രഹമാണിത്. 1850 കിലോ ഭാരമുള്ള ഉപഗ്രഹം തദ്ദേശീയമായി നിർമിച്ചതിൽ ഏറ്റവും ഭാരമേറിയതുമാണ്.ഇന്ത്യ ഇതു വരെ വിക്ഷേപിച്ചിട്ടുള്ളതിൽ ഏറ്റവും ചിലവേറിയ ഉപഗ്രഹമാണിത്. ശ്രീഹരിക്കോട്ട ദ്വീപിലെ സതീഷ് ദവാൻ ലോഞ്ചിങ്ങ് പാഡിൽ നിന്നു 2012 ഏപ്രിൽ 26 ൻ ഇന്ത്യൻ സമയം കാലത്ത് 5.47 നു വിക്ഷേപിച്ചു. ഏതു കാലാവസ്ഥയിലും, മേഘങ്ങൾ മൂടിയാലും, രാവും പകലും ഭൂമിയെ നിരീക്ഷിക്കുന്നതിന് സി-ബാന്റ് സിന്തറ്റിക് അപ്പെർച്ചർ റഡാർ (SAR) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ തൂക്കം 1858 കി.ഗ്രാമാണ്. പ്രയോജന കാലം 5 വർഷമാണ്.ഏകദേശം 10 വർഷമെടുത്താണ് റിസാറ്റ്-1 നിർമിച്ചത്. 536 കി.മീറ്റര് ഉയരത്തിലുള്ള ഭ്രമണപഥത്തിലാണ് റിസാറ്റ്-1സഞ്ചരിക്കുക. ഒരു ദിവസത്തിൽ 14 പ്രാവശ്യം ഭൂമിയെ ചുറ്റും. ഈ ദൗത്യത്തിന്റെ മൊത്തം ചെലവ് 498 കോടി രൂപയാണ്. അതിൽ 120 കോടി രൂപ റോക്കറ്റിന്റേതാണ്. <ref>http://www.expressindia.com/latest-news/India-launches-allweather-satellite-RISAT1/941767/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == റോക്കറ്റ് == പോളാർ സാറ്റലൈറ്റ് ലോഞ്ചിങ്ങ് വെഹിക്കിൾ സി-19 (XL) ഉപയോഗിച്ചാണു് വിക്ഷേപിച്ചത്. XL എന്നത് extra-large എന്നുദ്ദേശിച്ചാണ്. 4 ഘട്ടമായുള്ള ഖര-ദ്രാവക ഇന്ധനങ്ങളാണ് റോക്കറ്റിൽ ഉപയോഗിച്ചത് . ഒന്നും മൂന്നും ഘട്ടങ്ങളിൽ ഖര ഇന്ധനവും രണ്ടും നാലും ഘട്ടങ്ങളിൽ ദ്രാവക ഇന്ധനവും . വിക്ഷേപണ സമയത്ത്. റോക്കറ്റിന്റെ തൂക്കം 321 ടൺ ആണ്.പ്രസ്തുത റോക്കറ്റിന്റെ മൂന്നാമത്തെ ദൌത്യമാണ് ഇത്. ഇതിനു മുൻപ് ചന്ദ്രയാൻ, ജി സാറ്റ് 12 എന്നിവയും വിക്ഷേപിച്ചത് ഈ റോക്കറ്റ് ആയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.isro.org/pslv-c19/PSLV-C19.aspx |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-04-26 |archive-date=2012-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503054842/http://www.isro.org/pslv-c19/PSLV-C19.aspx |url-status=dead }}</ref> എം.അണ്ണാദുരൈ ആണ് പ്രോഗ്രാം ഡയരക്റ്റർ. എൻ. വളർമതിയാണ് പ്രോജക്റ്റ് ഡയരക്റ്റർ. == ഇതും കാണുക == *[[റിസാറ്റ്]] *[[റിസാറ്റ്-2]] == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Sat-stub}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ കൃത്രിമോപഗ്രഹങ്ങൾ]] by70bbeuhb4zwo3lhn20s46zv3dgomx 0 192586 4671750 3942281 2026-09-29T19:23:32Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671750 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Mallika (actress)}} {{Infobox person | name = മല്ലിക | image = Press_conference_by_the_Director,_Madhupa,_Actress_Mallika_Film_“Ozhimuri”_and_Nirmal_Chander,_Director_of_the_Film_“Dreaming_Taj_Mahal”,_at_the_43rd_International_Film_Festival_of_India_(IFFI-2012),_in_Panaji,_Goa.jpg | caption = | birth_name = റീജ വേണുഗോപാൽ | birth_date = | birth_place = [[തൃശൂർ ജില്ല|തൃശൂർ]], [[കേരളം]] | occupation = ചലച്ചിത്രനടി | yearsactive = 2002– }} ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടിയാണ് '''മല്ലിക''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''റീജ വേണുഗോപാൽ'''. [[തമിഴ്]], [[മലയാളം]], [[തെലുങ്ക്]], [[ബ്യാരി]] എന്നീ ഭാഷകളിലായി പത്തിലധികം ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ചലച്ചിത്ര ജീവിതം == [[അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[നിഴൽക്കുത്ത് (ചലച്ചിത്രം)|നിഴൽക്കുത്ത്]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ ബാലതാരമായി അഭിനയരംഗത്ത് കടന്നുവന്ന മല്ലിക<ref>http://www.rediff.com/movies/2002/jan/11adoor.htm</ref>, [[ചേരൻ (സംവിധായകൻ)|ചേരൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[ഓട്ടോഗ്രാഫ് (ചലച്ചിത്രം)|ഓട്ടോഗ്രാഫ്]]'' എന്ന തമിഴ് ചലച്ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം മല്ലികയ്ക്ക് ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2005/07/14/stories/2005071405020700.htm |title=Simple narrative style gets "Autograph" a National Award, The Hindu |access-date=2012-05-07 |archive-date=2012-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106051047/http://www.hindu.com/2005/07/14/stories/2005071405020700.htm |url-status=dead }}</ref> അതിന് ശേഷം നിരവധി തമിഴ് ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ സഹനടിയായി വേഷമിട്ട മല്ലിക, പിന്നീട് ''[[ഇന്ത്യൻ റുപ്പി (ചലച്ചിത്രം)|ഇന്ത്യൻ റുപ്പി]]'', ''[[സ്നേഹവീട്]]'' എന്നീ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധേയമായ വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. 2011-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[ബ്യാരി]] എന്ന ഭാഷയിലെ ആദ്യ ചലച്ചിത്രമായ [[ബ്യാരി (ചലച്ചിത്രം)|''ബ്യാരി''യിലെ]] അഭിനയത്തിന് ആ വർഷത്തെ [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം 2011|ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരങ്ങളിൽ]] പ്രത്യേക പരാമർശം ലഭിച്ചു.<ref>http://www.rediff.com/movies/report/heres-why-byari-won-the-national-award-for-best-film/20120307.htm</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2969914.ece |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307180954/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2969914.ece |archive-date=2012-03-07 |url-status=dead}}</ref> == അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! വർഷം !! ചിത്രം !! കഥാപാത്രം !! ഭാഷ !! കുറിപ്പ് |- | 2003 || ''[[നിഴൽക്കുത്ത് (ചലച്ചിത്രം)|നിഴൽക്കുത്ത്]]'' || മല്ലിക || മലയാളം || ആദ്യ ചിത്രം |- | 2004 || ''[[ഓട്ടോഗ്രാഫ് (ചലച്ചിത്രം)|ഓട്ടോഗ്രാഫ്]]'' || കമല || തമിഴ് || മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം |- | 2004 || ''[[മഹാനടികൻ]]'' || || തമിഴ് || |- | 2004 || ''[[നാ ഓട്ടോഗ്രാഫ്]]'' || വിമല || തെലുഗു || |- | 2005 || ''[[തിരുപാച്ചി]]'' || കറുപയി || തമിഴ് || |- | 2005 || ''[[കുണ്ടക്ക മണ്ടക്ക]]'' || കവിത || തമിഴ് || |- | 2006 || ''[[തിരുപതി]]'' || || തമിഴ് || |- | 2006 || ''[[സംത്തിംഗ് സംത്തിംഗ് ഉനക്കും എനക്കും]]'' || വല്ലി || തമിഴ് || |- | 2008 || ''[[തോട്ട]]'' || ഗൗരി || തമിഴ് || |- | 2010 || ''[[അമ്മനിലാവ്]]'' || || മലയാളം || |- | 2011 || ''[[ഇന്ത്യൻ റുപ്പി (ചലച്ചിത്രം)|ഇന്ത്യൻ റുപ്പി]]'' || സജി || മലയാളം || |- | 2011 || ''[[സ്നേഹവീട്]]'' || ശാന്തി || മലയാളം || |- | 2011 || ''[[ബ്യാരി (ചലച്ചിത്രം)|ബ്യാരി]]'' || നാദിറ || [[ബ്യാരി]] || ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം - പ്രത്യേക പരാമർശം |- | 2012 || ''[[മിസ്റ്റർ മരുമകൻ]]'' || || മലയാളം || |} == അവലംബം == {{Reflist}} {{National Film Award Special Mention feature film}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ]] 25bievljiub1721n8ii8jefhli2ti2i 0 194685 4671790 4666732 2026-09-30T00:53:21Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671790 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mohamed Morsi}} {{Infobox officeholder | name = മുഹമ്മദ് മുർസി<br /><small>{{lang|arz|محمد مرسى}}</small> | birthname = മുഹമ്മദ് മുർസി ഈസ അൽ ഇയാഥ് | image = Mohamed Morsi-05-2013.jpg | office = മുൻ ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് | primeminister = [[Kamal Ganzouri]] | term_start = 2012 ജൂൺ 30 | term_end = | succeeding = [[Mohamed Hussein Tantawi]] <small>(Chairman of the [[Supreme Council of the Armed Forces]])</small> | predecessor = [[Mohamed Hussein Tantawi]] <small>(Chairman of the [[Supreme Council of the Armed Forces]])</small> | successor = | office1 = Secretary General of the [[Non-Aligned Movement]]<br /><small>Designate</small> | term_start1 = 30 June 2012 | term_end1 = | succeeding1 = [[Mohamed Hussein Tantawi]] <small>(Acting)</small> | predecessor1 = [[Mohamed Hussein Tantawi]] <small>(Acting)</small> | successor1 = | office2 = Chairman of the [[Freedom and Justice Party (Egypt)|Freedom and Justice Party]] | leader2 = [[Mohammed Badie]] | term_start2 = 2011 ഏപ്രിൽ 30 | term_end2 = 2012 ജൂൺ 24 | predecessor2 = Position established | successor2 = [[ഇസ്സാം ഉർയാൻ]] | office3 = Member of the [[People's Assembly of Egypt]] | term_start3 = 2000 ഡിസംബർ 01 | term_end3 = 2005 ഡിസംബർ 12 | birth_date = {{birth date and age|1951|8|20|df=y}} | birth_place = [[അൽ ശർഖിയ്യ പ്രവിശ്യ]], [[ഈജിപ്റ്റ്]] | death_date = {{death date and age|2019|6|17|1951|8|8|df=yes}} | death_place = [[കൈരോ]], ഈജിപ്ത് | spouse = [[നജ്‌ല മഹ്‌മൂദ്]] <small>(1979–present)</small> | party = [[Freedom and Justice Party (Egypt)|Freedom and Justice Party]] <small>(2011–present)</small> | otherparty = [[മുസ്‌ലിം ബ്രദർഹുഡ്]] <small>(1991–2012)</small> | alma_mater = [[കയ്റോ സർവ്വകലാശാല]]<br />[[കാലിഫോർണിയ സർവ്വകലാശാല]] | religion = [[ഇസ്‌ലാം]] | width = 100 }} [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്തിലെ]] പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയ നേതാവും [[മുസ്‌ലിം ബ്രദർഹുഡ്|ഇഖ്‌വാനുൽ മുസ്‌ലിമൂന്]] കീഴിൽ രൂപീകരിച്ച രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയായ ഫ്രീഡം ആന്റ് ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടിയുടെ ചെയർമാനും ഈജിപ്റ്റിന്റെ മുൻ രാഷ്ട്രപതിയുമാണ് '''മുഹമ്മദ് മുർസി''' ({{lang-ar| محمد مرسى عيسى العياط}}) മുഴുവൻ പേര്: അൽഹാജ് മാലിക് അൽ ഷഹബാസ് മുഹമ്മദ് മുർസി. ഈജിപ്തിൽ അറബ് വിപ്ലവാനന്തരം നടക്കുന്ന ആദ്യ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടിയെ പ്രതിനിധീകരിച്ച സ്ഥാനാർഥി മുഹമ്മദ് മുർസിയാണ്. 2012 ജൂൺ 24 ന് മുഹമ്മദ് മുർസി പ്രസിഡന്റ് തെരഞ്ഞെടുപ്പിലെ വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു<ref>{{cite news|title = ശബ്ദമില്ലാത്ത ശബ്ദം|url = http://malayalamvaarika.com/2012/december/21/COLUMN2.pdf|publisher = [[മലയാളം വാരിക]]|date = 2012 ഡിസംബർ 21|accessdate = 2013 മാർച്ച് 04|language = മലയാളം|archive-date = 2016-03-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20160306050314/http://malayalamvaarika.com/2012/december/21/column2.pdf|url-status = dead}}</ref>. 2013 ജൂലൈ 4 ന് മുർസിയെ, പട്ടാള അട്ടിമറിയിലൂടെ പുറത്താക്കി, തടവിലാക്കി. == ജീവിതരേഖ == 1951 ആഗസ്ററ് 20ന് ഈജിപ്തിലെ ശറഖിയ്യയിലാണ് മുഹമ്മദ് മുർസി ഈസാ അൽ ഇയ്യാഥിന്റെ ജനനം. കൈറോ സർവകലാശാലയിൽനിന്ന് എൻജിനീയറിങ്ങിൽ ബിരുദവും ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും കരസ്ഥമാക്കിയ മുർസി 1982ൽ കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിൽനിന്ന് ഡോക്ടറേറ്റും നേടി. അവിടെ മൂന്നുവർഷം പ്രഫസറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1985ൽ ജന്മനാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയശേഷമാണ് മുർസി ബ്രദർഹുഡ് നേതൃത്വവുമായി അടുക്കുന്നതും പ്രസ്ഥാനത്തിൽ സജീവമാകുന്നതും. 2000- 05 കാലത്ത് ബ്രദർഹുഡിന്റെ പിന്തുണയോടെ പാർലമെന്റിലേക്ക് മത്സരിച്ച് വിജയിച്ച മുർസി ഇക്കാലയളവിനുള്ളിൽ നടത്തിയ ഇടപെടലുകൾ ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു<ref>{{cite news|title = സൈകതരേഖകൾ|url = http://malayalamvaarika.com/2012/july/13/COLUMN3.pdf|publisher = [[മലയാളം വാരിക]]|date = 2012 ജൂലൈ 13|accessdate = 2013 മാർച്ച് 01|language = മലയാളം|archive-date = 2016-03-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20160308152515/http://malayalamvaarika.com/2012/july/13/column3.pdf|url-status = dead}}</ref>. 2011ൽ ഫ്രീഡം ആൻഡ്് ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടി രൂപവത്കരിക്കുന്നതുവരെ ബ്രദർഹുഡിന്റെ നേതൃസഥാനത്തായിരുന്നു മുർസി. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന് അന്ത്യംകുറിച്ച ജനമുന്നേറ്റത്തിന്റെ മുന്നിൽനിന്ന ഫ്രീഡം ആൻഡ് ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടിയുടെ ആദ്യ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.madhyamam.com/news/174956/120625 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-06-25 |archive-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626181411/http://www.madhyamam.com/news/174956/120625 |url-status=dead }}</ref>. 2019 ജൂൺ 17 ന് മുർസി (67) കോടതിയിൽ കുഴഞ്ഞു വീണു മരിച്ചു. പട്ടാള ഭരണകൂടത്തിന്റെ തടവിലായ മുർസിയെ കോടതിയിൽ ഹാജരാക്കുന്നതിനിടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം സംഭവിച്ചത് == 2012 ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് == അപ്രതീക്ഷിതമായാണ് മുർസി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനാർഥി പട്ടികയുടെ മുഖ്യധാരയിലെത്തുന്നത്. മുസ്‌ലിം ബ്രദർഹുഡിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനമായ ഫ്രീഡം ആൻഡ് ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടിയുടെ ഔദ്യോഗിക സ്ഥാനാർഥിയും പാർട്ടിയുടെ ഉപ-കാര്യദർശിയുമായ ഖൈറാത്ത് ശാത്വിറിന് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമീഷൻ അയോഗ്യത കൽപിച്ചതോടെയാണ് ഡമ്മി സ്ഥാനാർഥിയായിരുന്ന മുർസി മത്സരത്തിന്റെ ഒന്നാംനിരയിലെത്തുന്നത്. മുബാറക് ഭരണകാലത്ത് ജയിൽ ശിക്ഷ അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്നകാരണത്താലായിരുന്നു ശാത്വിറിന് കമീഷൻ വിലക്കേർപ്പെടുത്തിയത്. പ്രചാരണത്തിന്റെ ആദ്യ ഘട്ടത്തിൽ മുർസിക്ക് രാജ്യത്തെ വോട്ടർമാരെ കാര്യമായി സ്വാധീനിക്കാനാകുമോ എന്ന ആശങ്കയുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ, ഈജിപ്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി നടന്ന പൂർണ സ്വതന്ത്ര തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജനങ്ങൾ മുർസിക്ക് അനുകൂലമായി വിധിയെഴുതുകയായിരുന്നു. == വിദേശപര്യടനങ്ങൾ == [[ഹുസ്നി മുബാറക്|ഹുസ്നി മുബാറക്കിന്റെ]] ഭരണകാലത്ത് രാജ്യം വിട്ടുപോകാൻ അനുവാദം ഇല്ലാതിരുന്ന മുർസി, പ്രസിഡന്റായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ശേഷം നിരവധി രാജ്യങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. === ഇന്ത്യയിൽ === 2013 മാർച്ച് 18-20 ദിവസങ്ങളിൽ മുഹമ്മദ് മുർസി ആദ്യമായി [[ഇന്ത്യ]] സന്ദർശിച്ചു. മൂന്ന് ദിവസത്തെ സൗഹൃദ സന്ദർശത്തിനിടിയിൽ രാഷ്ട്രപതി [[പ്രണബ് മുഖർജി]], ഉപരാഷ്ട്രപതി [[ഹാമിദ് അൻസാരി]], പ്രധാനമന്ത്രി [[മൻമോഹൻ സിങ്]], വിദേശകാര്യ മന്ത്രി [[സൽമാൻ ഖുർശിദ്]], [[ഇ. അഹ്മദ്]] എന്നിവരുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. സാമ്പത്തികബന്ധവും സഖ്യവും ശക്‌തിപ്പെടുത്തുന്നതു ലക്ഷ്യമാക്കി ഇന്ത്യയും ഈജിപ്‌തും ഏഴു കരാറുകളിൽ ഒപ്പിട്ടു. പ്രതിരോധരംഗത്തും യു.എൻ. അടക്കമുള്ള രാജ്യാന്തരവേദികളും സഹകരണം വർധിപ്പിക്കാനും ഇന്ത്യ സന്ദർശിക്കുന്ന ഈജിപ്‌ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ്‌ മുഹമ്മദ്‌ മുർസിയും പ്രധാനമന്ത്രി മൻമോഹൻ സിംഗും തമ്മിൽ നടന്ന ചർച്ചയിൽ ധാരണയായി. വ്യാപാരം, വ്യവസായം, സാങ്കേതികം എന്നീ രംഗങ്ങളിലെ സഹകരണത്തെക്കുറിച്ചും ധാരണയിലെത്തി<ref>http://www.mangalam.com/print-edition/keralam/43396{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.madhyamam.com/news/218236/130320 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-20 |archive-date=2013-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130323004752/http://www.madhyamam.com/news/218236/130320 |url-status=dead }}</ref>. ==പട്ടാള അട്ടിമറി 2013== 2013 ജൂലൈ 4 ന് മുർസി, പട്ടാള അട്ടിമറിയിലൂടെ പുറത്തായി. സൈന്യം, ന്യായാധിപൻമാർ, മറ്റ് രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾ, ഉദ്യോഗസ്ഥർ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങൾ മുർസിയുടെ ഭരണത്തിൽ അപ്രീതിയുള്ളവരായിരുന്നു. അധികാരത്തിലേറിയതിന്റെ ഒന്നാം വാർഷികത്തിൽ തഹ്‌രീർ ചത്വരത്തിൽ നടന്ന പ്രക്ഷോഭം അഞ്ച് ദിവസം നീണ്ടു നിന്നു. ഈ സമരമാണ് പട്ടാള അട്ടിമറിയിൽ കലാശിച്ചത്<ref>{{cite news|title=വിപ്ലവത്തിലൂടെ അധികാരത്തിൽ; അട്ടിമറിയിലൂടെ പുറത്ത്|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2373802/2013-07-05/world|accessdate=2013 ജൂലൈ 5|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=2013 ജൂലൈ 5|archive-date=2013-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130707130648/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2373802/2013-07-05/world|url-status=dead}}</ref>. [[ആഫ്രിക്കൻ യൂണിയൻ]] ഈജിപ്തിന്റെ അംഗത്വം അട്ടിമറിയെ തുടർന്ന് റദ്ദാക്കുകയുണ്ടായി. ജനാധിപത്യരീതിയിൽ തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രസിഡന്റിനെ സൈന്യം ഇടപെട്ട് പുറത്താകിയതിനെതിരെ ഈജിപ്തിൽ സമരം തുടർന്നുവരുകയാണ്. ==അധികവായനക്ക്== * {{cite web | url=http://www.guardian.co.uk/world/2012/jun/18/mohamed-morsi-muslim-brotherhood-egypt | title=Mohamed Morsi claims victory for Muslim Brotherhood in Egypt election |work=The Guardian | date=18 June 2012 | accessdate=24 June 2012 | author=Hussein, Abdel-Rahman}} * {{cite web | url=http://www.thehindu.com/news/international/article3473860.ece | title=Egypt's Islamists seek ‘grand coalition' with liberals, minorities | work=The Hindu | date=30 May 2012 | accessdate=24 June 2012 | author=Aneja, Atul | archive-url=https://web.archive.org/web/20120602122147/http://www.thehindu.com/news/international/article3473860.ece | archive-date=2012-06-02 | url-status=dead}} * {{cite web | url=http://www.egyptindependent.com/news/morsy-demands-okasha-be-banned-tv | title=Morsy demands Okasha be banned from TV | work=Egypt Independent | date=Ma 30, 2012 | accessdate=24 June 2012 | archive-date=2012-05-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120531205218/http://www.egyptindependent.com/news/morsy-demands-okasha-be-banned-tv | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://www.thomaswhite.com/explore-the-world/emerging-leaders/mohamed-morsi.aspx | title=Emerging Leaders: Mohamed Morsi | work=Thomaswhite.com | date=2012-07-03 | accessdate=2012-07-03 | archive-date=2012-07-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120706010341/http://www.thomaswhite.com/explore-the-world/emerging-leaders/mohamed-morsi.aspx | url-status=dead }} == അവലംബം == <references/> == പുറം കണ്ണികൾ == [[വർഗ്ഗം:ഈജിപ്തിന്റെ പ്രസിഡന്റുമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ആഫ്രിക്കയിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:അട്ടിമറിയിൽ പുറത്താക്കപ്പെട്ട രാഷ്ട്രത്തലവന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:1951-ൽ ജനിച്ചവർ]] cvp8gsvem30saldffihbic24dz6ow46 0 196367 4671731 4655176 2026-09-29T18:00:13Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671731 wikitext text/x-wiki {{coord|11|49|34.02|N|75|30|20.4|E|region:IN_dim:140|display=title}} [[File:Mambaram hss.jpg|thumb|മമ്പറം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂൾ]] [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] കൂത്തുപറമ്പിനടുത്ത്‌ [[മമ്പറം]] എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന വിദ്യാലയമാണ് മമ്പറം ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂൾ. കേരളത്തിലെ തന്നെ വലിപ്പമേറിയതും കൂടുതൽ കുട്ടികൾ പഠിക്കുന്നതുമായ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് മമ്പറം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂൾ. ശ്രീ. മമ്പറം പി. മാധവന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ [[1983|1983ൽ]] 5 ക്ലാസ്സ്‌ മുറികളിലായി ആരംഭിച്ച ഈ വിദ്യാലയത്തിൽ ഇന്ന് 70 ഡിവിഷനുകളിലായി 3000ൽ അധികം വിദ്യാർത്ഥികൾ അദ്ധ്യയനം നടത്തുന്നു. [[1998]] ആരംഭിച്ച ഹയർസെക്കണ്ടറി വിഭാഗത്തിൽ 7 ബാച്ചുകളിലായി 1000ത്തോളം വിദ്യാർത്ഥികൾ പഠിക്കുന്നു.കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ എസ് എസ് എൽ സി പരീഷയ്ക്കായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിദ്യാർത്ഥികളെ ഒരുക്കുന്ന വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് മമ്പറം സ്കൂൾ<ref>{{cite web|title=Vengad - Ente Gramam|url=http://vengad.entegramam.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=154&Itemid=41|accessdate=17-06-2012}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == നേട്ടങ്ങൾ == മമ്പറം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂളിന്റെ പ്രധാന അദ്ധ്യാപകരായിരുന്ന ശ്രീ എ.സി രവീന്ദ്രനും ശ്രീ സി വി തിലകരാജിനും വിശിഷ്ട സേവനത്തിനുള്ള ദേശിയ അധ്യാപക അവാർഡ്‌ ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. [[1987]] മുതൽ ശാസ്ത്രമേളകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഈ വിദ്യാലയം രണ്ട് വർഷം ഒഴികെ മറ്റെല്ലാവർഷങ്ങളിലും സംസ്ഥാന ശാസ്ത്രമേളയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിന് അർഹത നേടി.സംസ്ഥാന ശാസ്ത്ര മേളയിൽ കഴിഞ്ഞ നാലു വർഷമായി ബെസ്റ്റ്‌ സ്കൂൾ ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട് റെക്കോർഡ്‌ നേട്ടം കൈവരിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലാതലത്തിൽ നടന്നിരുന്ന ശാസ്ത്രമേളയിൽ തലശ്ശേരി വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിൽ 12 വർഷം ഒന്നാംസ്ഥാനക്കാരായി. പിന്നിട് ശാസ്ത്രമേളകൾ റെവന്യൂജില്ലാ തലത്തിൽ നടത്താൻ ആരംഭിച്ച കഴിഞ്ഞ രണ്ട് വർഷങ്ങളിലും കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ മികച്ച സ്കൂൾആയിമാറി. ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ശാസ്ത്രമേളയിൽ 8 തവണ പങ്കെടുത്ത്‌ 7 തവണയും സമ്മാനങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദേശീയ ശാസ്ത്രമേളയിൽ 6 തവണയും, INTEL ദേശീയ ശാസ്ത്രമേളയിൽ ഒരു പ്രാവശ്യവും പങ്കെടുത്തു. 2006 - 2007 അധ്യയന വർഷത്തിലെ ഗവേഷണ പ്രൊജക്റ്റിൽ വിശ്വേശ്വരയ്യ പ്രൈസും നേടി.‌ ജില്ലാതല ഗണിതശാസ്ത്ര മേളയിൽ 13 തവണ ചാമ്പ്യൻമാരാകാൻ ഈ വിദ്യാലയത്തിന് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂന്നു തവണ സംസ്ഥാന ഗണിത ശാസ്ത്ര മേളയിൽ ബെസ്റ്റ്‌ സ്കൂൾആകാൻ കഴിഞ്ഞു.2011 ൽ ബംഗളൂരുവിൽ വച്ച് നടന്ന ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ശാസ്ത്ര നാടകോത്സവത്തിൽ മമ്പറം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂൾ വിദ്യാർഥികൾ അവതരിപ്പിച്ച "ഭൂമിയുടെ അവകാശികൾ "എന്ന നാടകം മൂന്നാം സ്ഥാനവും പാലക്കാട് വച്ച് നടന്ന സംസ്ഥാന ശാസ്ത്ര നാടകോത്സവത്തിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനവും നേടുകയുണ്ടായി. [[File:Mhss,mambaram.jpg|thumb|മമ്പറം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂൾ]] == ഇതും കാണുക == #[http://www.deshabhimani.com/newscontent.php?id=106008 ട്രെയിൻ യാത്ര സുഖപ്രദം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304220831/http://www.deshabhimani.com/newscontent.php?id=106008 |date=2016-03-04 }} #[http://vengad.entegramam.gov.in/index.php?option=com_content&task=view&id=154&Itemid=40 മമ്പറം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂൾ ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #[http://www.schoolwiki.in/index.php/%E0%B4%AE%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B1%E0%B4%82_%E0%B4%8E%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%8D_.%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D.%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D മമ്പറം എച്ച് .എസ്.എസ് ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214092011/https://schoolwiki.in/index.php/%E0%B4%AE%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B1%E0%B4%82_%E0%B4%8E%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%8D_.%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D.%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D |date=2024-12-14 }} #[http://www.thehindu.com/life-and-style/kids/article2844610.ece?viewImage=2 Success in science ] #[http://www.hindu.com/2007/11/02/stories/2007110250880200.htm Governor to open school jubilee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103222120/http://www.hindu.com/2007/11/02/stories/2007110250880200.htm |date=2007-11-03 }} #[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1174438.ece A milestone] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} #[http://www.hindu.com/2008/01/09/stories/2008010951210300.htm Face emerging challenges, students told] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080113034209/http://www.hindu.com/2008/01/09/stories/2008010951210300.htm |date=2008-01-13 }} #[http://schoolsasthrolsavam.in/index.php/welcome/schoolpoints/1/3 സ്കൂൾ ശാസ്ത്രോൽസവം 2012 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307064756/http://www.schoolsasthrolsavam.in/index.php/welcome/schoolpoints/1/3 |date=2012-03-07 }} #[http://www.mathrubhumi.com/palakkad/news/1384160-local_news-Palakkadu-%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%B2%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%8D.html ബേബിമെഷീനുണ്ടോ, എവിടെയിരുന്നും ഇനി വോട്ടുചെയ്യാം.. മമ്പറം സ്കൂളിലെ അദ്ധ്യാപകൻ രാജേഷ്‌ മോഹൻ ആവിഷ്കരിച്ച പുതിയതരം വോട്ടിങ്‌യന്ത്രത്തിന്റെ മാതൃക ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110183939/http://www.mathrubhumi.com/palakkad/news/1384160-local_news-Palakkadu-%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%B2%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%8D.html |date=2012-01-10 }} #[http://www.mathrubhumi.com/kannur/news/1335373-local_news-kannur.html 'ഭൂമിയുടെ അവകാശികൾ' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111214231917/http://www.mathrubhumi.com/kannur/news/1335373-local_news-kannur.html |date=2011-12-14 }} #[http://www.mathrubhumi.com/nri/pravasibharatham/article_242528/ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ശാസ്ത്ര നാടകോത്സവത്തിൽ ഒന്നും മൂന്നും സ്ഥാനങ്ങൾ കേരളം കരസ്ഥമാക്കി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106182617/http://www.mathrubhumi.com/nri/pravasibharatham/article_242528/ |date=2012-01-06 }} == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] 1dyaj8nlcugq14g5pg5dr36l27jqs0x 0 197243 4671760 4661280 2026-09-29T20:33:16Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671760 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|matha amrithanandamayi math}} {{Infobox Organization |name = മാതാ അമൃതാനന്ദമയീ മഠം |image = MAM_Logo.jpg |size = 162px |caption = മുദ്ര |motto = '''ത്യാഗേനൈകേ അമൃതത്വമാനശുഃ'' — "ത്യാഗം കൊണ്ട് മാത്രമേ അമരത്വത്തെ പ്രാപിക്കാൻ കഴിയൂ" |formation = 1981 |purpose = ആത്മീയം, ജീവകാരുണ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം |headquarters = അമൃതപുരി, [[കൊല്ലം]], [[കേരളം]] |region_served= ലോകവ്യാപകം |website = http://www.amritapuri.org }} [[File:Mata Amritanandamayi.jpg|thumb|അമൃതാനന്ദമയി. അമൃതാനന്ദമയീ മഠത്തിന്റെ സ്ഥാപകയും അദ്ധ്യക്ഷയും]] മനുഷ്യസമൂഹത്തെ ആത്മീയമായും ഭൗതികമായും ഉദ്ധരിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ{{അവലംബം}} പ്രമുഖ ആത്മീയ നേതാവും സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകയുമായ മാതാ [[അമൃതാനന്ദമയി]]യാൽ സ്ഥാപിതമായ അന്താരാഷ്ട്ര സന്നദ്ധ സംഘടനയാണ് '''മാതാ അമൃതാനന്ദമയീ മഠം'''(ദേവനാഗരി: माता अमृतानन्दमयी मठ्) (ഇംഗ്ലീഷ്: Mata Amritanandamayi Math). 1981 മെയ് 6 ആം തീയതി മുതൽ [[കൊല്ലം]] ജില്ലയിലെ പറയകടവ്- അമൃതപുരി ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു.<ref>''Amma: Mata Amritanandamayi Devi, a Biography'', Amrita Books, 2011</ref>സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം, വിദ്യാഭാസം, ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തനം, ഭവന നിർമ്മാണം, ചേരി നിർമ്മാർജ്ജനം, ബാല - വൃദ്ധ സദനങ്ങൾ, ഭക്ഷണ വിതരണം, ആരോഗ്യ പരിപാലനം, പ്രകൃതി സംരക്ഷണം, ഗവേഷണം, ശുചീകരണം മുതലായ മേഖലകളിൽ മാതാ അമൃതാനന്ദമയീ മഠം പ്രവർത്തിച്ചുവരുന്നു. ==ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുമായുള്ള സഹകരണം == അമൃതാനന്ദമയീമഠത്തിന്റെ വിപുലമായ ദുരിതാശ്വാസ- ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളോടുള്ള ആദര സൂചകമായി 2005 [[ജൂലൈ]] 24 ന് [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ]] അതിന്റെ എക്കണോമിക്കൽ ആൻഡ്‌ സോഷ്യൽ കൌൺസിലിൽ മഠത്തിന്‌ പ്രത്യേക ഉപദേശക പദവി നൽകുകയുണ്ടായി <ref>http://www.un.org/esa/coordination/ngo/pdf/INF_List.pdf</ref> 2008 [[ഡിസംബർ|ഡിസംബറിൽ]] ഐക്യരാഷ്ട്രസംഘടനയുടെ പബ്ലിക് ഇൻഫർമേഷൻ വകുപ്പ് അമൃതാനന്ദമയീമഠത്തിനെ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുമായ് സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്ന സർക്കാരിതര സംഘടനയായ് പ്രഖ്യാപിച്ചു. <ref>{{Cite web |url=http://esango.un.org/irene/?page=viewProfile&type=ngo&nr=2766&section=9 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-06-21 |archive-date=2012-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320044109/http://esango.un.org/irene/?page=viewProfile&type=ngo&nr=2766&section=9 |url-status=dead }}</ref> ==അന്താരാഷ്ട്ര ആസ്ഥാനം== കൊല്ലം ജില്ലയിലെ അമൃതപുരി എന്ന കടലോര ഗ്രാമത്തിലാണ് മാതാ അമൃതാനന്ദമയീ മഠത്തിന്റെ അന്താരാഷ്ട്ര ആസ്ഥാനം പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നത്. കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ തീർഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ അമൃതാനന്ദമയീ മഠത്തിൽ<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-06-22 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref>വിവിധ രാജ്യക്കാരായ ഗ്രഹസ്ഥരും ബ്രഹ്മചാരികളും സന്യാസിമാരും അടങ്ങുന്ന നൂറുകണക്കിനാളുകൾ താമസിച്ചു സന്നദ്ധസേവനം നടത്തി വരുന്നു.<ref>http://www.amritapuri.org/ashram</ref> ==ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ== === ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ === 2004-ൽ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിൽ സംഭവിച്ച ഭൂകമ്പത്തിലും തുടർന്നുണ്ടായ സുനാമിയിലും തകർന്ന തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ മഠം നടത്തിയ ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. ദുരിതാശ്വാസ ക്യാമ്പുകൾ, ഭക്ഷണം, പുതിയ വീടുകളും, സാമഗികളും, മനശാസ്ത്ര കൗൻസിലിങ്ങുകൾ, തൊഴിൽ പരിശീലനം, പുതിയ ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു നൽകുക, വൈദ്യസഹായം, ഇന്ത്യയിലും [[ശ്രീലങ്ക]]യിലുമായി മത്സ്യതൊഴിലാളികൾക്ക് 700 പുതിയ മത്സ്യബന്ധന വള്ളങ്ങൾ നൽകുക എന്നിങ്ങനെ വിവിധ സേവനങ്ങൾ മഠം [[സുനാമി]] ബാധിത പ്രദേശങ്ങളിൽ ചേയ്തു.<ref>{{cite web|url=http://www.embracingtheworld.org/what-we-do/disaster-relief/tsunami/ |title=2004 Indian Ocean Tsunami |publisher=Embracing the World |date= |accessdate=2013-08-01}}</ref> കൂടാതെ ഇനി ഒരു ദുരന്തം അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ടി വന്നാൽ എത്രയും വേഗം ജനങ്ങൾക്ക് രക്ഷപ്പെടാൻ പാകത്തിന് സുനാമി സാധ്യതാ പ്രദേശമായ [[ആലപ്പാട്]] പഞ്ചായത്തിൽ കായംകുളം കായലിനു കുറുകേ '''അമൃതസേതു''' എന്ന പേരിൽ ഒരു പാലവും മഠം നിർമ്മിച്ചു. <ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2006/12/21/stories/2006122112510300.htm |title=Kerala / Kollam News : President Kalam opens Amrita Sethu bridge |publisher=The Hindu |date= |accessdate=2013-08-01 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110114650/http://www.hindu.com/2006/12/21/stories/2006122112510300.htm |url-status=dead }}</ref>. 2009ൽ കർണാടകയിലും, 2009ൽ ആന്ധ്രപ്രദേശിലും, 2008ൽ ബീഹാറിലും, 2005ൽ ഗുജറാത്തിലും, മുംബൈയിലും ഉണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലും, 2005-ൽ കാശ്മീരിലും-പാകിസ്താനിലും ഉണ്ടായ ഭൂകമ്പത്തിലും അമൃതാനന്ദമയീ മഠം വൈദ്യസഹായം, വാസസ്ഥലം, ഭക്ഷണം, സാമ്പത്തികം മുതലായ സഹായങ്ങളുമായ് എത്തി.<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2010/08/05/stories/2010080561730100.htm |title=Front Page : 242 flood-affected families in Raichur district get new houses |publisher=The Hindu |date=2010-08-05 |accessdate=2013-08-01 |archive-date=2010-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100914204831/http://www.hindu.com/2010/08/05/stories/2010080561730100.htm |url-status=dead }}</ref> 2001ലെ ഭൂകമ്പത്തിൽ തകർന്ന ഗുജറാത്തിലെ 1,200 വീടുകൾ മഠം പുനർനിർമ്മിക്കുകയുണ്ടായി. 2005ൽ കുംഭകോണത്ത് വിദ്യാലയത്തിൽ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ ഇരയായവർക്കും<ref>{{Cite web |url=http://archives.amritapuri.org/amma/2005/501kumbhakonam.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-09-04 |archive-date=2012-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109151648/http://archives.amritapuri.org/amma/2005/501kumbhakonam.php |url-status=dead }}</ref>, ചാല ടാങ്കർ ലോറി ദുരന്തത്തിലും ശിവകാശി പടക്കശാല സ്‌ഫോടനത്തിലും ഇരയായവർക്കും <ref>http://malayalam.yahoo.com/%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%83%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B4%AE%E0%B4%AF%E0%B4%BF-%E0%B4%9C%E0%B4%A8%E0%B5%8D-%E0%B4%AE%E0%B4%A6%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%82-25-%E0%B4%95%E0%B5%8B%E0%B4%9F%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86-211253105.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>,2013 ഉത്തരാഖണ്ഡ് വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലും <ref>http://e.amritapuri.org/blogs/2013/5298/</ref>, 2013ലെ ഇടുക്കി ഉരുൾപൊട്ടലിലും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലും<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2439165/2013-08-08/kerala |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-09-04 |archive-date=2013-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809160135/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2439165/2013-08-08/kerala |url-status=dead }}</ref> ഒക്കെ മഠം അതിൻറെ സഹായഹസ്തം എത്തിച്ചു. 2010ലെ ഹൈത്തി ഭൂകമ്പത്തിൽ വൈദ്യസഹായം അടക്കമുള്ള സഹായങ്ങളും എത്തിക്കുകയും, [[കത്രീന ചുഴലിക്കാറ്റ്|കത്രീന ചുഴലിക്കാറ്റിന്റെ]] ബുഷ്-ക്ലിന്റൻ ദുരിതാശ്വാസ നിധിയിലെക്ക് ഒരു മില്ലിയൺ യു എസ് ഡോളർ സംഭാവന ചെയ്യുകയും, <ref>{{cite web |url=http://www.thesundayindian.com/en/story/mata-amritanandamayi/7/3129/ |title=Mata Amritanandamayi - TSI |publisher=The Sunday Indian |date= |accessdate=2013-08-01 |archive-date=2013-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612210645/http://www.thesundayindian.com/en/story/mata-amritanandamayi/7/3129/ |url-status=dead }}</ref> [[2011-ലെ ജപ്പാൻ ഭൂകമ്പവും സുനാമിയും|2011ലെ ജപ്പാൻ ഭൂമി കുലുക്കത്തിലും, സുനാമിയിലും]] ദുരിതമനുഭവിക്കുന്നവരെ സഹായിക്കാനും, ദുരിതം മൂലം അനാഥരായ കുഞ്ഞുങ്ങളെ സഹായിക്കാനുമായി ഒരു മില്യൺ യു എസ് ഡോളർ നൽകുകയും<ref>{{cite news |author=TNN |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-27/india/29820549_1_tsunami-victims-amma-sri-mata-amritanandamayi-devi |title=Mata Amritanandamayi donates $1 million for tsunami victims of Japan |work=[[Times Of India]] |publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com |date=2011-07-27 |accessdate=2013-08-01 |archive-date=2012-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919214153/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-27/india/29820549_1_tsunami-victims-amma-sri-mata-amritanandamayi-devi |url-status=dead }}</ref> ചെയ്തതടക്കം ഭാരതത്തിനു വെളിയിലും മഠം വിപുലമായ ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ===സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം=== സ്ത്രീ അനാഥത്വത്തിനും തൊഴിലില്ലായ്മയ്ക്കും പരിഹാരം എന്ന സങ്കൽപ്പത്തോടെ അമൃതാനന്ദമയി രൂപം നൽകി മഠം നടത്തി വരുന്ന പദ്ധതിയാണ് '''അമൃത ശ്രീ'''. അയ്യായിരം തൊഴിൽ സംഘങ്ങളിലൂടെ ഒരുലക്ഷം വനിതകളെ സ്വയംപര്യാപ്തരാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ 2007-ൽ ആണ് പദ്ധതി ആരംഭിച്ചത്.<ref>http://www.amrita.in/malayalam/83</ref> ചെറുവായ്പകൾ നൽകിയും, തൊഴിലധിഷ്ടിത വിദ്യാഭ്യാസം നൽകിയും സ്ത്രീകളെ സ്വാശ്രയത്തിലേക്കുയർത്തുന്ന പദ്ധതി, നെയ്ത്ത്, ഫാബ്രിക് പെയിന്റിംഗ്, കൂൺ കൃഷി, പലഹാര നിർമ്മാണം എന്നിവയിൽ സ്ത്രീകൾക്കു പരിശീലനം നൽകുന്നു. അവരുടെ ഉല്പ്പന്നങ്ങൾക്ക് മികച്ച വിപണി കണ്ടെത്താനും അവരെ സഹായിക്കുന്നു. കൂടാതെ സ്ത്രീകൾ സാധാരണയായ് കടന്നു ചെല്ലാത്ത പ്ലംബിംഗ് പൊലുള്ള ജോലികൾ വഴിയും മഠം ആവിഷ്കരിച്ച പദ്ധതികൾ മുഖേന സ്ത്രീകൾക്കു വിദഗ്ദ്ധ പരിശീലനം നൽകി അവരെ മുഖ്യധാരയിലെക്കു കൊണ്ട് വരുന്നു.<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2776577.ece?textsize=small&test=2 {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>കൂടാതെ '''അമൃത ശ്രീ സുരക്ഷ പദ്ധതി''' ഇത്തരം സ്വാശ്രയസംഘങ്ങളിലെ അംഗങ്ങൾക്കു ഇൻഷുറൻസ് പരിരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കപ്പെടുന്നു .<ref>''.http://amma.org/global-charities/empowering-women'', Amrita Books, 2011</ref> 10,000 ഹോം നഴ്സുമാർക്ക് പരിശീലനം നൽകുന്ന '''അമൃത സാന്ത്വനം''' പദ്ധതിയും മഠം ആവിഷ്കരിച്ച് നടപ്പാക്കി വരുന്നു. <ref>http://www.madhyamam.com/news/121911/110927{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ഭവന നിർമ്മാണം, ചേരി നിർമ്മാർജ്ജനം=== ഭവന നിർമ്മാണം - ചേരി നിർമ്മാർജ്ജനം എന്നിവ ലക്ഷ്യമാക്കി 1997-ൽ മഠം, അമൃതകുടീരം എന്ന പദ്ധതിക്കു രൂപം നൽകി. 1998മുതൽ 45,000ൽ അധികം ഭവനങ്ങൾ ഭാരതത്തിലാകമാനം ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ നിർമ്മിച്ചു നൽകി.<ref>Embracing the World for Peace and Harmony:MAM activities Book 2013- page 39</ref> 1999ൽ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ ഭവന രഹിതരായ ചേരി നിവാസികളെ പുനരധിവസിക്കുന്നതിനായ് 20 ബ്ലൊക്ക് ഫ്ലാറ്റ് നിർമ്മിക്കുവാൻ ഹൈദ്രാബാദ് ഗവണ്മെന്റ് മഠത്തിന്റെ സഹായം അഭ്യർത്ഥിച്ചു. തുടർന്ന് മാതാ അമൃതാനന്ദമയി ഇവിടം സന്ദർശിക്കുകയും സഹായം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും2002ൽ അവർക്കുള്ള ഭവനങ്ങൾ നിർമിച്ചു നൽകുകയും ചെയ്തു. 2002ൽ തന്നെ മഠം [[പൂന]]യിലെ ചേരി നിവാസികളായ 700 കുടുംബങ്ങളെ പുനരധിവസിപ്പിക്കുന്നതിനായ് ഫ്ലാറ്റുകൾ നിർമിച്ചു നൽകുകയും,പൂനെ അമൃതാനന്ദമയീ മഠത്തിനു നേതൃത്വത്തിൽ അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾക്കായി വൈദ്യസഹായം അടക്കമുള്ള സഹായങ്ങളും ചെയ്തു വരുന്നു.<ref>Embracing the World for Peace and Harmony:MAM activities Book 2013- page 43</ref> ===ബാല പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ=== ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളിൽപെട്ടവരും മറ്റു ദരിദ്ര്യ വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമായി 500-ൽ അധികം കുട്ടികളെ അധിവസിപ്പിച്ച് വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്ന '''അമൃതനികേതൻ''' കൊല്ലം ജില്ലയിലെ പാരിപ്പള്ളിയിൽ 1989 അമൃതാനന്ദമയീ മഠത്തിന്റെ കീഴിൽ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു <ref>{{Cite web |url=http://www.schoolwiki.in/index.php/%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%83%E0%B4%A4_%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%8E%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%8D_%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%BF |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-09-04 |archive-date=2017-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170719140233/https://schoolwiki.in/index.php/%E0%B4%85%E0%B4%AE%E0%B5%83%E0%B4%A4_%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%8E%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%8D_%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%8E%E0%B4%B8%E0%B5%8D_%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3%E0%B4%BF |url-status=dead }}</ref>. 2009ൽ 108 കുട്ടികളെ പുനരധിവസിപ്പിക്കാൻ[[കെനിയ]]യിലെ നൈരോപിയിലും<ref>http://www.amritapuri.org/3004/09kenya.aum</ref>, 2010ൽ [[ഹെയ്ത്തി]]യിലും ബാല പുനരധിവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ മഠം ആരംഭിച്ചു.<ref>http://www.amritapuri.org/8467/orph-haiti.aum</ref> ===വിദ്യാഭ്യാസം=== അമൃതാനന്ദമയീ മഠം വളരെ അധികം വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുകയും, നടത്തി വരുകയും ചെയ്യുന്നു. ശ്രവണ-സംസാര വൈകല്യങ്ങൾ ഉള്ളവർക്കായുള്ള അമൃത സ്പീച്ച് ആന്റ് ഹിയറിങ്ങ് ഇമ്പ്രൂവ്മെന്റ് സ്കൂൾ (ആഷിഷ്) തൃശ്ശൂരിരിലും<ref>http://www.amritapuri.org/activity/educational/institutions/</ref> . മാനസിക വൈകല്യങ്ങൾ ഉള്ളവർക്കായുള്ള അമൃത ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫൊർ ഡിഫറന്റ്ലി ഏബിൾഡ് കോഴിക്കൊടും<ref>http://www.amritapuri.org/7369/aida.aum</ref>,മുതിർന്നവർക്കായുള്ള സാക്ഷരതാ ക്ലാസുകൾ ഇടുക്കിയിലും, തമിഴ്നാട്ടിലെ ശിവകാശിയിലും പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. അട്ടപ്പാടി ആദിവാസികൾക്കായ് എകാധ്യാപക വിദ്യാലയങ്ങളും മഠം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്<ref>{{Cite web |url=http://www.amritapuri.org/activity/milestones/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-09-04 |archive-date=2013-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817151013/http://www.amritapuri.org/activity/milestones/ |url-status=dead }}</ref>. കൂടാതെ ഭാരതത്തിൽ ആകമാനം 50-ൽ അധികം വിദ്യാലയങ്ങൾ മഠത്തിന്റെ കീഴിൽ അമൃത വിദ്യാലയങ്ങൾ എന്ന പേരിൽ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു<ref>http://vidyalayam.amrita.edu/</ref>.എഞ്ചിനീയറിംഗ്, വൈദ്യശാസ്ത്രം, ബയൊടെക്നോളജി, നാനോ ടെക്നോളജി, മാനേജ്മെന്റ് മുതലായ വിഷയങ്ങളിൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം ലഭ്യമാക്കുന്ന [[അമൃത വിശ്വവിദ്യാപീഠം]] എന്ന സർവ്വകലാശാലയും പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.amrita.edu/about/overview.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-09-04 |archive-date=2013-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922045758/http://www.amrita.edu/about/overview.php |url-status=dead }}</ref> ===ഗവേഷണം=== കമ്പ്യൂട്ടർ, ഹാപ്ടിക്സ് ടെക്നോളജി, ഇ-ലേണിംഗ് മുതലായ നൂതന സംവിധാനങ്ങളിലും, വൈദ്യ ശാസ്ത്രം, നാനോ ടെക്നോളജി, ബയോടെക്നോളജി തുടങ്ങിയവയിലും നിരവധി ഗവേഷണങ്ങൾക്ക് അമൃതാനന്ദമായി മഠത്തിനു കീഴിലുള്ള സർവ്വകലാശാല നേതൃത്വം നല്കുന്നു. പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി അറിയുവാനായി വയർലെസ്സ് സാങ്കേതിക വിദ്യ, ഹൃദയസ്പന്ദനം തുടർച്ചയായ് നിരീക്ഷിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങൾ, തുടങ്ങി നിരവധി ഗവേഷണഫലങ്ങൾ മഠത്തിന്റെ സർവകലാശാല വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2508293/2013-09-15/kerala |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-11-27 |archive-date=2013-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916040215/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2508293/2013-09-15/kerala |url-status=dead }}</ref>.[[നാനോ സാങ്കേതികവിദ്യ]]യുടെ സഹായത്തോടെ ‘അമൃത സ്മാർട്ട്’ എന്ന പേരിൽ ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ നാനോ സോളാർ സെൽ വികസിപ്പി അമൃത സർവകലാശാല വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.indiavisiontv.com/2012/02/25/36004.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-11-27 |archive-date=2012-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611063958/http://www.indiavisiontv.com/2012/02/25/36004.html |url-status=dead }}</ref>. കൂടാതെ അർബ്ബുദ ചികിത്സയിൽ ഉപകാരപ്പെടുന്ന നാനോ ഔഷദ്ധവും ഇവർ വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>http://malayalam.yahoo.com/%E0%B4%85%E0%B4%B0%E0%B5%8D-%E0%B4%AC%E0%B5%81%E0%B4%A6-%E0%B4%9A%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B8-%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B5%8B-%E0%B4%92%E0%B5%97%E0%B4%B7%E0%B4%A7%E0%B4%B5%E0%B5%81%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BF-152803850.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!-- ===ആരോഗ്യ പരിപാലനം=== ===ഭക്ഷണ വിതരണം=== --> ===പ്രകൃതി സംരക്ഷണം=== ====അമലഭാരതം==== ഭാരതത്തെ മാലിന്യ മുക്തമാക്കാനും ശുചിത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആരോഗ്യസുരക്ഷ ഉറപ്പുവരുത്താനും മാലിന്യസംസ്‌കരണം, മലിനീകരണനിവാരണം എന്നിവയ്ക്കായി നടപടികൾ കൈക്കൊള്ളുന്നതിനും ശുചിത്വപാലനത്തെ സംബന്ധിച്ച ബോധം ജനങ്ങളിൽ എത്തിക്കുന്നതിനുമായി ലക്ഷ്യമിട്ട് മഠം നടപ്പിലാക്കുന്ന പദ്ധിതിയാണ് '''അമലഭാരതം'''. <ref>http://www.mathrubhumi.com/kollam/news/587296-local_news-Kollam-%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%82.htmlമാതൃഭൂമി{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} വാർത്ത</ref> കേരളത്തിൽ 14 ജില്ലകളിലുമായ് ശുചീകരണ യജ്ഞങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് അമലഭാരതം ആരംഭിച്ചത് <ref>http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/592727/2010-10-30/keralaമാതൃഭൂമി{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} വാർത്ത</ref> ====ഹരിതാമൃതം==== 'ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ ആരോഗ്യസുരക്ഷ' എന്ന ദർശനത്തിൽ മഠം ആരംഭിച്ച പദ്ധതിയാണ് '''ഹരിതാമൃതം'''. ജൈവവിത്തുകളും ജൈവവളങ്ങളും ജൈവകീടനാശിനികളും ഉപയോഗിച്ചുള്ള കൃഷിയിലൂടെ ഭക്ഷ്യസ്വയംപര്യാപ്തതയും സ്വയംതൊഴിൽമാർഗവും കണ്ടെത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഹരിതാമൃതം പദ്ധതി ആവിഷ്‌കരിച്ചിട്ടുള്ളത്. ജൈവകൃഷിസമ്പ്രദായം ഫലപ്രദമായി നടപ്പാക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ പരിശീലനപരിപാടികൾ പ്രാദേശികാടിസ്ഥാനത്തിൽ വിദഗ്ദ്ധരും സേവനസന്നദ്ധരുമായ കൃഷിശാസ്ത്രജ്ഞരുടേയും അനുഭവസമ്പന്നരുമായ കർഷകരുരുടേയും നേതൃത്ത്വത്തിൽ സംഘടിപ്പിക്കുകയും പരിശീലനം നൽകുകയും ജൈവവളവും വിത്തും ആവശ്യാനുസരണം വിതരണം ചെയ്യാനുള്ള സംവിധാനം ഒരുക്കുകയും ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് ഈ സംരംഭം ആരംഭിച്ചത്.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2134236/2013-02-23/kerala |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-02-23 |archive-date=2013-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130223205253/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2134236/2013-02-23/kerala |url-status=dead }}</ref> ===മറ്റ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ=== വിധവകൾക്കും, മാനസിക ശാരീരിക വൈകല്യമുള്ളവർക്ക് എർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന പെൻഷൻ പദ്ധതിയാണ് '''അമൃതനിധി''', ഇതിനോടാകം തന്നെ 58,000 ആളുകൾ ഈ പദ്ധതിയുടെ ഗുണഭോക്താക്കളാണ്<ref>മാതൃഭൂമി-21-സെപ്റ്റംബർ http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1837586/2012-09-21/kerala {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922085334/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1837586/2012-09-21/kerala |date=2012-09-22 }}</ref> == അവലംബം == {{Reflist|3}} [[Category:ഇന്ത്യയിലെ സന്നദ്ധ സംഘടനകൾ‎]] [[Category:സന്നദ്ധ സംഘടനകൾ]] [[Category:ആശ്രമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു സംഘടനകൾ]] jkcfbcvsrf901e8mipr1dpg4yjpu5dv 0 200467 4671791 3674111 2026-09-30T00:56:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671791 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Murdannia satheeshiana}} {{taxobox |name = ''മുർഡാനിയ സതീഷിയാന'' |image = |image_caption = |regnum = [[സസ്യം]] |unranked_divisio = [[പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]] |unranked_classis = [[Monocots|മോണോകോട്സ്]] |unranked_ordo = [[Commelinids]] |ordo = [[Commelinales]] |familia = [[Commelinaceae]] |subfamilia = [[Commelinoideae]] |tribus = [[Commelineae]] |genus = '''''മുർഡാനിയ''''' |species = '''''M. satheeshiana''''' |binomial = ''Murdannia satheeshiana'' |binomial_authority = |synonyms= |}} [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ]] [[മതികെട്ടാൻ ചോല|മതികെട്ടാൻ ചോലയിൽ]] നിന്നും കണ്ടെത്തിയ പുതിയ ഒരിനം സസ്യമാണ് '''മുർഡിയാന സതീഷിയാന''' (ശാസ്ത്രനാമം: ''Murdannia satheeshiana'')<ref>Phytotaxa (Vol. 22:41- 46 (2011)</ref>. [[മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല|മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാലയുടെ]] പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രവിഭാഗമാണ് ഈ സസ്യത്തെ കണ്ടെത്തിയത്. എം.ജി.സർവ്വകലാശാല പരിസ്ഥിതി ശാസ്ത്രപഠന വിഭാഗം ഗവേഷകർ ജോബിപോൾ, രമേശൻ എം, ടോംസ് അഗസ്റ്റിൻ, ഡോ.ശങ്കരനുണ്ണി, റോജിമോൻ പി. തോമസ്, നിഷ. പി. എന്നിവരുൾപ്പെടുന്ന ഗവേഷകസംഘമാണ് ഈ സസ്യം കണ്ടെത്തിയത്. പരിസ്ഥിതി പഠനവിഭാഗം റീഡറായിരുന്ന അന്തരിച്ച ഡോ. ആർ.സതീഷിന്റെ സമഗ്രസംഭാവനകളെ മാനിച്ചാണ് ചെടിക്ക് ഈ പേര് നൽകിയത്<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article1987134.ece Teacher immortalised in plant] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ഇതിന്റെ സസ്യ ജനുസ്സിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന 26 ഇനങ്ങൾ ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ മുർഡാനിയ സതീഷിയാന ഉൾപ്പെടെ 19 ഇനങ്ങൾ പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്നാണ് കണ്ടെത്തിയത്. ==വിവരണം== [[കൊമലിനേസിയേ]] എന്ന സസ്യകുടുംബത്തിലെ [[മുർഡാനിയ]] എന്ന ജനുസ്സിലാണ് ഈ ഔഷധസസ്യം ഉൾപ്പെടുന്നത്<ref>[http://www.hindu.com/2011/05/03/stories/2011050360642200.htm Teacher immortalised in plant ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 10 സെന്റീമീറ്റർ മാത്രമാണ് ചെടിയുടെ ഉയരം. സ്വർണ്ണനിറത്തിലുള്ള പൂക്കളാണ് ഇതിൽ ഉണ്ടാകുന്നത്<ref>[http://indiasendangered.com/researchers-discover-a-new-plant-species-in-kerala/ Researchers Discover a New Plant Species in Kerala]</ref>. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://indiasendangered.com/wp-content/uploads/2011/05/mudannia.jpg മുർഡാനിയ സതീഷിയാനയുടെ ചിത്രം] [[വർഗ്ഗം:ഔഷധസസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മുർഡാനിയ ജനുസ്സിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന സസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിയ സസ്യങ്ങൾ]] p2wuktmncqdgal9sewmvdi7fuu6tgs6 0 203628 4671692 4670245 2026-09-29T15:05:43Z Sreeeraaj 91205 4671692 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vizhinjam International Seaport}} {{Infobox Port | name = വിഴിഞ്ഞം ഇൻ്റർനാഷണൽ സീപോർട്ട് ലിമിറ്റഡ് (വിസിൽ) തിരുവനന്തപുരം <br /> | image = Vizhinjam International Seaport Logo.png | imagesize = 275px | caption = തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര തുറമുഖകമ്പനി ലോഗോ | country = {{flag|ഇന്ത്യ}} | location = [[പോർട്ട് വാർഡ് (പഴയ വിഴിഞ്ഞം പഞ്ചായത്ത്)]], [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കേരളം]] |coordinates= {{Coord|08|22|45|N|76|59|29|E|region:IN|display=inline}} {{Location map|India Kerala|label=തിരുവനന്തപുരം|marksize=8|pos=right|bg=yellow|lat_deg=08|lat_min=22|lon_deg=76|lon_min=59|width=230|float=center}} | locator_position = right | opened = | operated = വിഴിഞ്ഞം ഇന്റർനാഷണൽ സീപോർട്ട് ലിമിറ്റഡ് തിരുവനന്തപുരം<ref name="vizhinjamport">{{Cite web |url=http://www.vizhinjamport.co.in/ |title=Vizhinjam International Seaport Ltd |access-date=2014-06-24 |archive-date=2015-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150613005432/http://www.vizhinjamport.co.in/ |url-status=dead }}</ref> | owner = [[കേരള സർക്കാർ]] | type = | Max Draft = | sizeland = | size = | berths = | wharfs = | piers = | employees = | leadershiptitle = | leader = | Draft (Max) = 22m | blankdetails1 = | blankdetailstitle2 = | blankdetails2 = | blankdetailstitle3 = | blankdetails3 = | arrivals = | cargotonnage = | containervolume = | cargovalue = | passengertraffic = | revenue = | profit = | blankstatstitle1 = | blankstats1 = | blankstatstitle2 = | blankstats2 = | blankstatstitle3 = | blankstats3 = | website = http://www.vizhinjamport.in/ |English Wiki=https://en.wikipedia.org/wiki/Vizhinjam_International_Seaport}} കേരളത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ [[തിരുവനന്തപുരം]] നഗരത്തിന്റെ പോർട്ട് വാർഡിൽ (പഴയ [[വിഴിഞ്ഞം]]) [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിൽ]] അന്താരാഷ്ട്ര ആഴക്കടൽ ട്രാൻസ്ഷിപ്പ്മെൻ്റ് തുറമുഖം നിർമ്മിച്ചു കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി കേരളസർക്കാർ രൂപീകരിച്ച തുറമുഖ കമ്പനിയാണ് '''വിഴിഞ്ഞം ഇൻ്റർനാഷണൽ സീപോർട്ട് ലിമിറ്റഡ് (VISL).''' ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും ആഴമുളളതും ഏറ്റവും ആദ്യത്തേതുമായ മെഗാ ട്രാൻഷിപ്പ്മെന്റ് പോർട്ട് ആണ് വിസിൽ ഉടമസ്ഥതയിലുളള '''തിരുവനന്തപുരത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര ആഴക്കടൽ ട്രാൻസ്ഷിപ്പ്മെൻ്റ് തുറമുഖം (Trivandrum Port)'''. അന്താരാഷ്ട്ര തുറമുഖത്തിനു വേണ്ട മാനദണ്ഡങ്ങളായ അന്താരാഷ്ട്ര കപ്പൽ പാതയുടെ സാമീപ്യം തീരത്തുനിന്നും ഒരു നോട്ടിക്കൽ മൈൽ അകലം വരെ 24 മീറ്റർ സ്വാഭാവിക ആഴം തുടങ്ങിയവയെല്ലാം നിർദ്ദിഷ്ട തുറമുഖത്തിന്റെ സവിശേഷതകളാണ്. കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക രംഗത്ത് വൻ കുതിച്ചുചാട്ടം ഉണ്ടാക്കാനിടയുള്ള പദ്ധതിയാണ് തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര തുറമുഖ പദ്ധതിയെന്ന് പദ്ധതിയെ അനുകൂലിക്കുന്നവർ അവകാശപ്പെടുന്നു. പദ്ധതി നടപ്പിലായാൽ ഭാരതത്തിലെ മറ്റു വൻ തുറമുഖങ്ങളിലെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന തിരക്ക് ഗണ്യമായ രീതിയിൽ കുറക്കാനാകുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തുറമുഖത്തുനിന്നും 10 [[നോട്ടിക്കൽ മൈൽ]] അകലെ അന്താരാഷ്ട്ര കപ്പൽപ്പാത കടന്നുപോകുന്നു. രാജ്യത്തെ ആഴമേറിയ ട്രാൻസ്ഷിപ്മെന്റ് പോർട്ടാണ് വിഴിഞ്ഞം. മദർഷിപ്പുകളെ അടുപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നതിനാൽ ഇത്തരം പോർട്ടുകൾ മദർപോർട്ട് എന്നും അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. 20000 മുതൽ 25000 വരെ കണ്ടെയ്നറുകൾ വഹിക്കാവുന്ന കൂറ്റൻ കപ്പലുകളാണ് മദർഷിപ്പുകൾ. ഇവയ്ക്ക് 350–450 മീറ്റർ നീളം ഉണ്ടാവും. ബഹുനില കെട്ടിടങ്ങളുടെ ഉയരമുള്ള ഇത്തരം കപ്പലുകളുടെ അടിഭാഗം കടലിനടിയിൽ 16–20 മീറ്റർ താഴ്ചയിലാവും കാണപ്പെടുക. കൂടുതൽ ആഴമുള്ള പോർട്ടുകളിലാണ് ഇത്തരം കപ്പലുകൾ അടുക്കുന്നത്. വിഴിഞ്ഞത്ത് പ്രകൃതിദത്തമായി തന്നെ 20–24 മീറ്റർ ആഴമുള്ളതിനാൽ ഇത്തരം കപ്പലുകൾ സുരക്ഷിതമായി തന്നെ അടുപ്പിക്കാനാവും. ഈ കപ്പലുകളെ അടുപ്പിക്കാവുന്ന പോർട്ട് ആയതിനാൽ തന്നെ മദർപോർട്ട് അഥവാ ആഴക്കടൽ ട്രാൻസ്ഷിപ്മെന്റ് പോർട്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ടൂറിസം രംഗത്തും വൻതോതിലുള്ള വികസനം കൊണ്ടുവരാൻ വിഴിഞ്ഞത്തിനാവുമെന്നു സർക്കാർ കണക്കാക്കുന്നു. നിലവിൽ കൊളംബോയിൽ ഒട്ടേറെ പോർട്ടുകളിൽ നിന്നു കപ്പലുകൾ എത്തുന്നതിനാൽ കൊച്ചി ഉൾപ്പെടെയുള്ള പോർട്ടുകളിൽ നിന്നെത്തുന്ന കപ്പലുകൾക്ക് ചരക്കുമാറ്റത്തിനായി ദിവസങ്ങൾ കാത്തു കിടക്കേണ്ട സ്ഥിതിയുണ്ട്. ഇവ ഒഴിവാക്കാനും വിഴിഞ്ഞത്തിന്റെ വരവിലൂടെ സാധിക്കും. == ചരിത്രം == 8 മുതൽ 14-ആം നൂറ്റാണ്ട് വരെ ആയ് രാജവംശത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധികൾക്കു കാരണമായതും ലോകത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നതുമായ തുറമുഖങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു വിഴിഞ്ഞം തുറമുഖം.{{തെളിവ്}}. ആയ് രാജവംശത്തിന്റെ അഭിവൃദ്ധിയിൽ അസൂയ മുത്ത ചോള രാജവംശം കലാകാലങ്ങൾ അക്രമങ്ങൾ കൊണ്ട് വിഴിഞ്ഞം തുറമുഖം നശിപ്പിച്ചു.{{തെളിവ്}} അതിനുശേഷം വിഴിഞ്ഞത്തിനു അതിന്റെ പഴയ പ്രതാപം തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ‌ കഴിഞ്ഞില്ല. ഈ തുറമുഖം നിലനിന്നിരുന്നിടത്താണ് വിഴിഞ്ഞം ഹാർബറും മാരിടൈംബോർഡിൻ്റെ തുറമുഖവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പുതിയ അന്താരാഷ്ട്ര ആഴക്കടൽ ട്രാൻസ്ഷിപ്പ്മെൻ്റ് തുറമുഖം ഇതിനടുത്ത് മുല്ലൂരിൽ ആണ് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുളളത്. ഇപ്പോൾ ഈ ഭാഗം തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷനിലെ പോർട്ട് വാർഡിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ==പദ്ധതി== 1991-ൽ കേരളത്തിലെ കെ. കരുണാകരൻ സർക്കാരാണ് വിഴിഞ്ഞത്ത് ഒരു തുറമുഖം ആരംഭിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രാരംഭ തയ്യാറെടുപ്പുകൾ നടത്തിയത്.<ref>{{Cite news|date=2017-05-23|title=Vizhinjam port deal not in favour of Kerala: CAG|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/shipping-/-transport/vizhinjam-port-deal-not-in-favour-of-kerala-cag/articleshow/58804553.cms?from=mdr|access-date=2024-07-17|work=The Economic Times|issn=0013-0389|quote=Vizhinjam port development was a dream project of the state for a long period as it was first proposed in 1991 when late Congress leader K Karunakaran was the Chief Minister.}}</ref> അന്നത്തെ തുറമുഖ മന്ത്രിയായിരുന്ന എം. വി. രാഘവൻ തുറമുഖ പദ്ധതിക്ക് തുടക്കം കുറിച്ചത്.<ref>{{Cite news|date=2014-11-10|title=Vizhinjam as Major Port Fascinated MVR|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/Nov/10/vizhinjam-as-major-port-fascinated-mvr-680785.html|access-date=2024-07-11|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> തുടന്ന് 1996-ൽ കേരളത്തിൽ അധികാരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന [[ഇ.കെ. നായനാർ]] സർക്കാർ . അദ്ദേഹത്തിന്റെ മന്ത്രിസഭയുടെ തീരുമാനപ്രകാരം തുറമുഖത്തിന്റെ സാധ്യതകളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നതിനായി ഒരു സമിതിയെ നിയോഗിച്ചു. അതിനു് ശേഷം കേരളത്തിൽ അധികാരത്തിൽ വന്ന എ.കെ. ആന്റണി സർക്കാർ പ്രസ്തുത പഠനം പൂർത്തിയാക്കാതെ തന്നെ നേരിട്ട് ദർഘാസ് നടപടികളിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിച്ചു. വിശദമായ പരിശോധന നടത്താതെയുള്ള ആന്റണി സർക്കാറിന്റെ റെന്റർ നടപടി പ്രകാരം കരാർ നേടിയ കൺസോർഷ്യത്തിന് സുപ്രധാനമായ സുരക്ഷാ അനുമതി കേന്ദ്രം നിഷേധിക്കുകയാണുണ്ടായത്. 2006-ൽ അധികാരത്തിൽ വന്ന [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ]] സർക്കാർ തുറമുഖത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിച്ച് അനുമതി നൽകണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് വീണ്ടും കേന്ദ്രസർക്കാറിൽ അനുമതിയ്ക്കായി സമർപ്പിച്ചു. എന്നാൽ, സുരക്ഷാകാരണങ്ങളാൽ അനുമതി നൽകാതെ കേന്ദ്രം അപേക്ഷ കേന്ദ്രം നിരാകരിച്ചു. അതിനെ തുടർന്ന് സർവകക്ഷി യോഗം ചേർന്ന്‌ ചർച്ച നടത്തി പുതിയ റ്റെന്റർ നടപടികൾ ആരംഭിച്ചു. അതിന്റെ ഭാഗമായി തുറമുഖ നിർമ്മാണത്തിനായി നിക്ഷേപകരെ കണ്ടെത്തുന്നതിന് ഇൻവെസ്റ്റേഴ്സ് മീറ്റ് സംഘടിപ്പിച്ചു. പരിപാടിയിൽ വിവിധ രാജ്യങ്ങൾ ഔദ്യോഗികമായി പ്രതിനിധികളായി മീറ്റിൽ പങ്കെടുത്തു. [[ആന്ധ്രപ്രദേശ്]] ആസ്ഥാനമായ [[ലാൻകോ കൊണ്ടപ്പള്ളി]] എന്ന കമ്പനി സർക്കാർ നിശ്ചയിച്ച തുകയിലും കുറഞ്ഞ തുകയിൽ ([[നെഗറ്റീവ് റ്റെന്റർ]]) സംസ്ഥാനത്തിന് നിരന്തരലാഭം ലഭിക്കുന്ന തരത്തിൽ നൽകിയ ദർഘാസ് ആണ് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടത്. റ്റെന്ററിൽ പങ്കെടുത്ത ചില കമ്പനികൾ ലാൻകോ കൊണ്ടപ്പള്ളി എന്ന കമ്പനിയ്ക്ക് ചൈനീസ് കമ്പനിയ്ക്ക് ബന്ധം ഉണ്ടെന്ന് ആരോപിച്ചുകൊണ്ട് കോടതിയെ സമീപിച്ചതോടെ ലാൻകോ കമ്പനി റ്റെന്ററിൽ നിന്നും പിൻമാറുകയാണുണ്ടായത്. തുടർന്നുവന്ന [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]] സർക്കാറിൻ്റെ കാലത്ത് കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി മന്ത്രാലയത്തിന്റെ വിദഗ്ദ്ധ സമിതി 2013 ഡിസംബർ 3 ന് പദ്ധതിക്ക് അനുമതി നൽകാൻ ശുപാർശ ചെയ്തു. ആഗസ്റ്റ് 2015-ൽ വിഴിഞ്ഞം അന്താരാഷ്ട്ര തുറമുഖത്തിന്റെ വികസനപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കുവേണ്ടി അദാനി വിഴിഞ്ഞം പോർട്ട് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡുമായി 40 വർഷത്തേക്കുള്ള കിഴിവ് കരാർ ​ഒപ്പിട്ടു.<ref>{{Cite news|date=17 August 2015|title=Kerala in pact with Adani for Rs 7,525-crore Vizhinjam port project|work=The Economic Times|agency=PTI|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/shipping-/-transport/kerala-in-pact-with-adani-for-rs-7525-crore-vizhinjam-port-project/articleshow/48516296.cms?from=mdr|access-date=2022-02-07}}</ref><ref>{{cite news |date=15 February 2019 |title=Adani Vizhiňňam Port: Phase 1 to come up by 2020 |url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/phase-1-of-adani-vizhinjam-port-to-come-up-by-2020/1488005/ |access-date=28 September 2020 |work=The Financial Express}}</ref> കരാറിന്റെ നടപ്പിലാക്കലിനു വേണ്ടി കേരള സർക്കാർ [[വിഴിഞ്ഞം ഇന്റർനാഷണൽ സീപോർട്ട് ലിമിറ്റഡ്]] (VISL) എന്ന പേരിൽ നൂറു ശതമാനം സർക്കാർ അധീനതയിലുള്ള സ്പെഷൽ പർപ്പസ് വെഹിക്കിൾ രൂപീകരിച്ചു. പദ്ധതിയുടെ മേൽനോട്ടത്തിനും അവസരോചിതമായ ഇടപെടലുകൾക്കും [[കേരള സർക്കാർ]] ഒരു പ്രൊജക്റ്റ് ഇംപ്ലിമെന്റേഷൻ കമ്മിറ്റിയും ചീഫ് സെക്രട്ടറി നേതൃത്വം നൽകുന്ന ഒരു എംപവേർഡ് കമ്മിറ്റിയും രൂപീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2014 ഡിസംബറിൽ ധനകാര്യമന്ത്രാലയം ഈ പദ്ധതിക്ക് തത്ത്വാധിഷ്ടിത അനുമതി നല്കി. ഉമ്മൻചാണ്ടി സർക്കാരാണ് ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചത്. 2015 ഡിസംബർ 5-ന് നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2023-06-17 |title=Only 55% of Vizhinjam port work completed; commissioning in May unlikely |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/only-55-of-vizhinjam-port-work-completed-commissioning-in-may-unlikely/article66980310.ece |access-date=2023-10-12 |issn=0971-751X}}</ref> കേരള സർക്കാർ 2019 ജൂലൈയിൽ അന്തിമ അനുമതിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള രേഖകൾ സമർപ്പിച്ചു. <ref>http://164.100.24.220/loksabhaquestions/annex/172/AU1684.pdf</ref> == വിമർശനങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Vizhinjam Port dredging.jpg|ലഘുചിത്രം|തുറമുഖം നിർമ്മാണവേളയിൽ]] ഈ തുറമുഖപദ്ധതിക്കെതിരെ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരും പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവരും വിവിധങ്ങളായ വിമർശനം ഉന്നയിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിന്റെ ഏറ്റവും ജൈവസമ്പന്നമായ കടൽ മേഖലകളിൽ ഒന്നാണ് വിഴിഞ്ഞം. കടൽ ആവാസവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പദ്ധതിയുണ്ടാക്കുന്ന ആഘാതം ഏറെ വലുതായിരിക്കുമെന്ന് ഇക്കൂട്ടർ വാദിക്കുന്നു. വിഴിഞ്ഞം പദ്ധതി സംബന്ധിച്ച് തയ്യാറാക്കിയ പരിസരാഘാത പത്രികയിലിൽ വിഴിഞ്ഞം തീരത്തെ ജൈവവ്യവസ്ഥക്കുണ്ടാകുന്ന അപരിഹാര്യമായ ആഘാതങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഗൗരവമായ അന്വേഷണമൊന്നും ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്ന് ഇക്കൂട്ടർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. വിഴിഞ്ഞം പദ്ധതിക്കായി കടലിൽ ഏതാണ്ട് 3200 മീറ്റർ നീളത്തിൽ [[പുലിമുട്ട്]] നിർമ്മിക്കേണ്ടിവരും. ഇതിനായി ടൺകണക്കിന് പാറ കണ്ടെത്തേണ്ടിവരും എന്നുമാത്രമല്ല, വിവിധ പദ്ധതിക്കായി ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ കടൽത്തീരങ്ങളിൽ വിവിധ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട പുലിമുട്ടുകൾ കടൽത്തീരത്തുണ്ടാക്കിയിട്ടുള്ള വളരെ അപകടകരവും പ്രത്യക്ഷവുമായ മാറ്റങ്ങൾ വിഴിഞ്ഞത്തും ബാധിക്കും. പുലിമുട്ടിന്റെ ആഘാതവും [[പരിസ്ഥിതി ആഘാത പഠനം|പരിസ്ഥിതി ആഘാതപത്രികയിൽ]] പരിഗണിച്ചിട്ടില്ല. <ref name=":0">https://web.archive.org/web/20160103094658/http://kssp.in/content/vizhinjam </ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20160103102041/http://www.thejasnews.com/%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B4%82-%E0%B4%85%E0%B4%A6%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%BF-%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%B4%E0%B5%81%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%81%E0%B4%AE.html/ വിഴിഞ്ഞം അദാനി വിഴുങ്ങുമ്പോൾ]</ref> എന്നാൽ മേൽവാദഗതികളെല്ലാം തന്നെ 30 വ൪ഷക്കാലമായി ഈ പദ്ധതിയെ തടസ്സപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചുവരുന്ന മറ്റു തുറമുഖലോബികളുടെ തന്ത്രമാണെന്ന് തിരുവനന്തപുരം വാസികളും ആരോപിക്കുന്നു. വിഴിഞ്ഞം പദ്ധതി അവകാശപ്പെടുന്നപോലെ ലാഭകരമല്ലെന്ന‌് സാമ്പത്തികവിമർശകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. [[ഗൗതം അദാനി|അദാനിയുമായി]] കേരള സർക്കാർ നടത്തിയ ഒത്തുതീർപ്പു വ്യവസ്ഥകളിലൂടെ പദ്ധതിച്ചെലവിന്റെ മൂന്നിൽ രണ്ടുഭാഗം തുകയും കേരളത്തിന്റെ പൊതുഖജനാവിൽ നിന്ന് ചെലവഴിക്കണം. വയബിലിറ്റി ഗ്യാപ് ഫണ്ടായി കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്നും ലഭിക്കുമെന്ന് പറയുന്ന തുക നിശ്ചിത കാലയളവിനകം കേരളം തിരിച്ചുനൽകണം. മൊത്തം പദ്ധതി പ്രദേശത്തിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് സ്ഥലം അദാനിയുടെ സ്വകാര്യ കമ്പനിക്ക് റിയൽ എസ്റ്റേറ്റിനായി വിട്ടുനൽകണം. ഇത് ഈടുവച്ച് വായ്പയെടുക്കാൻ അദാനിക്ക് അവകാശം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. അവിടെ നടക്കുന്ന സ്വകാര്യ നിർമ്മാണങ്ങൾ പോർട്ടിന്റെ പേരിലായതിനാൽ നിലവിലുള്ള തീരദേശ നിയന്ത്രണ നിയമങ്ങൾ ബാധകമല്ലതാനും. <ref>[http://www.marunadanmalayali.com/news/exclusive/adani-group-eying-big-rocks-in-western-ghats-for-vizhinjam-port-project-24997+മറുനാടൻ+മലയാളി]</ref> വിഴിഞ്ഞം തീരത്തുനിന്നും കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവരുടെ പുനരധിവാസത്തിന് പദ്ധതിയില്ലാത്തത് ഇതിലെ വലിയ പരിമിതിയാണെന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി 475 കോടി രൂപ പ്രത്യേകമായി ചെലവിട്ട് 3000 കുടുംബങ്ങളെ പുനരധിവസിപ്പിക്കൽ കേരളം നേരിടാൻ പോകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പുനരധിവാസ പദ്ധതിയായിരിക്കും. <ref name=":0" /> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} {{കേരളത്തിലെ_തുറമുഖങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ_തുറമുഖങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ തുറമുഖങ്ങൾ]] a1mkc18dlnkm4g2fjkt1iqx06x9oau9 0 204036 4671747 4630740 2026-09-29T19:02:10Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671747 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Malayathu Appunni}} {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | image = | image_size = | alt = | caption = മലയത്ത് അപ്പുണ്ണി | pseudonym = | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} -->1943 ആഗസ്റ്റ് 15 | birth_place = [[മലപ്പുറം ജില്ല]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = സാഹിത്യകാരൻ | ഭാഷ = മലയാളം | nationality = {{flagcountry|India}} | ethnicity = | citizenship = ഇന്ത്യൻ | education = | alma_mater = | period = | genre = കവിത, ബാലസാഹിത്യം | subject = | movement = | notableworks = | spouse = സി. അംബുജാക്ഷി | partner = | children = അപർണ, അനിൽ | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} മലയാള ബാലസാഹിത്യകാരനായ '''മലയത്ത് അപ്പുണ്ണി''' [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] തെക്കൻകുറ്റുരിൽ 1943 ആഗസ്റ്റ് 15-ന് ജനിച്ചു. തെക്കൻകുറ്റൂർ എൽ.പി.സ്‌കൂൾ, വെട്ടത്തു പുതിയങ്ങാടി യു.പി.സ്‌കൂൾ, തിരൂർ ഗവ. ഹൈസ്‌കൂൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. എൻ.സി.സി. ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിൽ മാനേജർ ആയി വിരമിച്ചു. ==കൃതികൾ== ===കവിതാസമാഹാരങ്ങൾ=== * അറവുമാടുകൾ * കാർത്തികനക്ഷത്രം * തെക്കോട്ടുളള തീവണ്ടി * ഞാവൽപ്പഴങ്ങൾ * പുഴക്കരയിൽ * ഓണത്തുമ്പികൾ ===ബാലസാഹിത്യം=== * കാഴ്‌ചബംഗ്ലാവ്‌ * നിറങ്ങൾ * തേൻതുളളികൾ * വെളിച്ചം * പഞ്ചാരമിഠായി * പഞ്ചവർണ്ണക്കിളികൾ * കാക്കകൾ * കുഞ്ഞിക്കുട്ടനും കൂട്ടുകാരും * കുഞ്ഞൻകുറുക്കൻ * കുഞ്ഞൻകുറുക്കനും കുട്ടൻകരടിയും * കിട്ടുപ്പണിക്കർ * [[കമ്പിളിക്കുപ്പായം]] * വാസുവിന്റെ കഥ ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== ബാലസാഹിത്യത്തിന് നൽകിയ സമഗ്രസംഭാവനകൾ പരിഗണിച്ച് [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി|കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ]] ബാല സാഹിത്യ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=http://www.chandrikadaily.com/anuja-akathoot-and-malayath-appunni-get-central-award.html|title=അനുജ അകത്തൂട്ടിന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം; ബാലസാഹിത്യത്തിൽ മലയത്ത് അപ്പുണ്ണി|access-date=31 ജൂലൈ 2020|last=|first=|date=June 14, 2019|website=http://www.chandrikadaily.com|publisher=ചന്ദ്രിക|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813120640/http://www.chandrikadaily.com/anuja-akathoot-and-malayath-appunni-get-central-award.html|archive-date=2020-08-13|url-status=dead}}</ref>സംസ്‌ഥാന ബാലസാഹിത്യ ഇൻസ്‌റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ 1997-ലെ കവിതയ്‌ക്കുളള അവാർഡ്‌ (തേൻതുളളികൾ), [[കേരളം|കേരള]] സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ 1998-ലെ ബാലസാഹിത്യ കൃതിയ്‌ക്കുളള അവാർഡ്‌ (കമ്പിളിക്കുപ്പായം) എന്നീ പുരസ്‌കാരങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്‌. പച്ചിലയുടെ ചിരി എന്ന കവിതാസമാഹാരത്തിന് 2010-ലെ കൃഷ്ണഗീതി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട് <ref name="test1">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article840386.ece ദി ഹിന്ദു ഓൺലൈൻ എഡിഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023125717/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article840386.ece |date=2010-10-23 }} 2010 ഒക്ടോബർ 21.</ref> 2010-ൽ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി ഇദ്ദേഹത്തിന് സമഗ്രസംഭാവനയ്ക്കായുള്ള പുരസ്കാരം നൽകുകയുണ്ടായി.<ref>http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/Award-Announcement-%2710.pdf</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=239 പുഴ.കോം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009104436/http://www.puzha.com/malayalam/bookstore/cgi-bin/author-detail.cgi?code=239 |date=2012-10-09 }} * [http://www.calicutcity.com/persons/malayathappunni.htm കാലിക്കട്ട് സിറ്റി.കോം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000929083124/http://www.calicutcity.com/persons/malayathappunni.htm |date=2000-09-29 }} [[വർഗ്ഗം:കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളസാഹിത്യകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളകവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള ബാലസാഹിത്യകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:സമഗ്രസംഭാവനക്കുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1943-ൽ ജനിച്ചവർ]] djst7iray4e9637faap1bkti753me7v 0 207321 4671761 3640820 2026-09-29T20:39:35Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671761 wikitext text/x-wiki {{PU|Mathoor Govindhankutty}} {{Needs Image}} കേരളീയനായ ഒരു [[കഥകളി]] കലാകാരനാണ് '''മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി'''. 2011-ലെ കേരളസംസ്ഥാന കഥകളി പുരസ്കാരം ഇദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[http://www.janmabhumidaily.com/jnb/%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%97%E0%B5%8B%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%9F/ മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടിക്കും പള്ളം മാധവനും കഥകളിപുരസ്കാരം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> സ്ത്രീവേഷങ്ങളിലാണ് ഇദ്ദേഹം വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചത് == ജീവിത രേഖ == [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ [[കുട്ടനാട്]] [[നെടുമുടി]]യിലെ മാത്തൂർ തറവാട്ടിൽ ദാമോദരൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും കാർത്ത്യായനി കുഞ്ഞമ്മയുടെയും മകനായി 1940 ഒക്ടോബർ അഞ്ചിന് ജനനം.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.samakalikamalayalam.com/keralam/2021/feb/04/kathakali-teacher-mathur-govindan-kutty-passes-away-112522.html|title=കഥകളി ആചാര്യൻ മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻ കുട്ടി അന്തരിച്ചു|access-date=2021-02-05|language=ml}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2021/02/04/kathakali-maestro-mathoor-govindan-kutty-dies.html|title=കഥകളി ആചാര്യൻ മാത്തൂർ ഗോവിന്ദൻകുട്ടി അന്തരിച്ചു|access-date=2021-02-05|language=ml}}</ref> കഥകളിയിലെ കുലീന നായികയായിരുന്ന കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായരുടെ ശിഷ്യനാണ്‌ അദ്ദേഹം.ഗുരു കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായരുടെ മകൾ രാജേശ്വരിയുമായുള്ള വിവാഹശേഷം നെടുമുടിയിൽ നിന്നു കുടമാളൂരിലെ അമ്പാടി വീട്ടിലേക്കു താമസം മാറി.<ref name=":0" /> 2021 ഫെബ്രുവരി 4 ന് കോവിഡാനന്തര ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ മൂലം അന്തരിച്ചു.<ref name=":0" /> അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകനായ കുടമാളൂർ മുരളീകൃഷ്ണനും കഥകളി നടനാണ്.<ref name=Mathoor /> മറ്റൊരു മകൻ ഗോപീകൃഷ്ണൻ ചെണ്ട വിദ്വാനാണ്.<ref name=":0" /> ==കലാജീവിതം== ജ്യേഷ്ഠനായ മോഹനകുഞ്ഞു പണിക്കരുടെ പ്രേരണമൂലം പതിനാലാം വയസ്സിലാണ് അദ്ദേഹം കഥകളി അഭ്യസിക്കാൻ ആരംഭിച്ചത്. നെടുമുടി കുട്ടപ്പപണിക്കർ ആയിരുന്നു ആദ്യ ഗുരു.<ref name=Mathoor>{{cite news|title=Icon of Mathoor Kalari|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article913690.ece|accessdate=12 ഒക്ടോബർ 2012|newspaper=ദി ഹിന്ദു|date=November 26, 2010|archive-date=2012-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120816051251/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article913690.ece|url-status=dead}}</ref> അതിനു ശേഷം കുറിശ്ശി കുഞ്ഞൻ പണിക്കർ, അമ്പലപ്പുഴ ശേഖരൻ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ അഭ്യസനം തുടർന്നു.<ref name=Mathoor /> തകഴി ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗോവിന്ദൻ കുട്ടിയുടെ കാലകേയവധം [[ആട്ടക്കഥ|ആട്ടക്കഥയിലെ]] ഇന്ദ്രാണി വേഷം [[കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ]] കാണുകയും അദ്ദേഹത്തെ ഹഠാദാകർഷിക്കുകയും ചെയ്തു. കൃഷ്ണൻ നായർ തന്റെ കീഴിൽ ഗോവിന്ദൻ കുട്ടിക്ക് കഥകളിയിലെ [[കല്ലുവഴി ചിട്ട|കല്ലുവഴി ചിട്ടയിൽ]] പരിശീലനം നൽകി.<ref name=Mathoor /> കഥകളിയിലെ സ്ത്രീവേഷങ്ങളിൽ സ്വന്തമായ ഒരിടം സ്വായത്തമാക്കിയ കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായരുമായി കണ്ടുമുട്ടുന്നതു വരെ ഗോവിന്ദൻ കുട്ടിക്ക് കഥകളി സ്ത്രീവേഷങ്ങളോട് പ്രത്യേക ആഭിമുഖ്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. കുടമാളൂരിന്റെ നളചരിതം ഒന്നാം ദിവസത്തിലെ ദമയന്തി വേഷം തന്നിൽ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയെന്നു ഗോവിന്ദൻ കുട്ടി തന്നെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.<ref name=Mathoor /> കഥകളിയിലെ പ്രധാന നടന്മാരായ [[മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി]], [[കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]] എന്നിവരോടൊപ്പം കഥകളിയിലെ ഒട്ടുമിക്ക നായികാ വേഷങ്ങളും ഗോവിന്ദൻ കുട്ടി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി അവാർഡ്<ref name=":0" /> * സംസ്ഥാന സംഗീത നാടക അക്കാദമി അവാർഡ്<ref name=":0" /> * കേന്ദ്ര സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന്റെ സീനിയർ ഫെലോഷിപ്പ്<ref name=":0" /> * കേരള കലാമണ്ഡലം ഫെലോഷിപ്പ്<ref name=":0" /> * കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ അവാർഡ്<ref name=":0" /> *പത്മഭൂഷൺ മടവൂർ വാസുദേവൻ നായർ പുരസ്കാരം<ref name=":1" /> ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== [[വർഗ്ഗം:കഥകളിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി നടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2021-ൽ മരിച്ചവർ]] 396hbxv9wbnsfxzo325szl0t8fc1n7u 0 208054 4671834 4669317 2026-09-30T04:35:25Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671834 wikitext text/x-wiki {{prettyurl| United States Agency for International Development}} {{Infobox Government agency |agency_name = United States Agency for International Development |logo = USAID-Identity.svg |logo_width = 200px |formed = November 3, 1961 |preceding1 = International Cooperation Administration |headquarters = [[Ronald Reagan Building and International Trade Center|Ronald Reagan Building]]<br>[[Washington, D.C.]] |employees = 3,909 (2012) |budget = |chief1_name = [[Rajiv Shah]] |chief1_position = Administrator |chief2_name = Donald Steinberg |chief2_position = Deputy Administrator |chief3_name = Sean Carroll |chief3_position = Chief Operating Officer |child1_agency = |website = [http://usaid.gov/ usaid.gov] |footnotes =<ref>{{Cite web |url=http://www.bestplacestowork.org/BPTW/rankings/agency.php?code=AM00&q=scores_small |title=Best Places to Work in the Federal Government<!--Bot-generated title--> |access-date=2012-09-20 |archive-date=2009-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090413063306/http://bestplacestowork.org/BPTW/rankings/agency.php?code=AM00&q=scores_small |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.usaid.gov/about_usaid/usaidhist.html |title=USAID: USAID History<!--Bot-generated title--> |access-date=2012-09-20 |archive-date=2012-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515232854/http://www.usaid.gov/about_usaid/usaidhist.html |url-status=dead }}</ref> }} മറ്റു രാജ്യങ്ങളുടെ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കു ധനസഹായം നൽകുന്ന പ്രധാന [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കൻ]] ഏജൻസിയാണ് '''യൂനൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്‌സ് ഏജൻസി ഫോർ ഇന്റർനാഷണൽ ഡെവലപ്‌മെന്റ്''' എന്ന യു.എസ്. എയ്ഡ്. [[ജോൺ എഫ്. കെന്നഡി]] പ്രസിഡന്റായരിക്കേ 1961ൽ നിലവിൽ വന്ന യു.എസ്. എയ്ഡിന് രാഷ്ട്രീയ താത്പര്യങ്ങളോടയാണ് ധനസഹായം അനുവദിക്കുന്നതെന്ന ആരോപണം ഉണ്ട്. ഇന്ത്യൻ വംശജനായ [[രാജീവ് ജെ. ഷാ|രാജീവ് ജെ. ഷായാണ്]] യു.എസ്.എയ്ഡിന്റെ മേധാവി.<ref>http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=76229{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==പ്രവർത്തനങ്ങൾ== ==ഇന്ത്യയിൽ== യു.എസ് എയ്ഡ് പ്രോഗ്രാമിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി വർഷങ്ങളായി മോൺസാന്റോയും അവരുടെ ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിനിധികളായ മഹികോയും ഇന്ത്യയിൽ ജനിതക വഴുതനയുടെ പരീക്ഷണകൃഷി നടത്തിവരുന്നതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ പദ്ധതിയിൽ രാജ്യത്തെ മൂന്ന് പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളും പങ്കുചേർന്നിരുന്നു. വാരണാസിയിലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റിയൂട്ട് ഓഫ് വെജിറ്റബിൾ റിസേർച്ച്, ധാർവാറിലെ കാർഷിക സർവകലാശാല, കോയമ്പത്തൂരിലെ തമിഴ്‌നാട് കാർഷിക സർവകലാശാല എന്നിവയാണവ.<ref>http://www.madhyamam.com/weekly/205</ref> ==റഷ്യയിൽ== രണ്ടു പതിറ്റാണ്ടു കാലമായി ഇവർ [[റഷ്യ|റഷ്യയിൽ]] പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. 300കോടിയോളം ഡോളർ അവർ റഷ്യയിൽ ചെലവിട്ടിട്ടുമുണ്ട്. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഇടപെടുന്നുവെന്നു കുറ്റപ്പെടുത്തി ഇവരോട് നാടുവിടാൻ റഷ്യൻ അധികൃതർ ആവശ്യപ്പെട്ടു. വികസനത്തിനു സഹായമെത്തിക്കുന്നതിലും ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നതിനുമപ്പുറം മറ്റു പല പ്രവർത്തനങ്ങളിലും ഇടപെടുന്നു എന്നു വ്യക്തമായതിനെത്തുടർന്നാണ് യു.എസ്. എയ്ഡിനോട് ദൗത്യം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. രാഷ്ട്രീയ പ്രക്രിയയിൽ ഇടപെടുന്ന രീതിയിലാണിവർ ധനസഹായം അനുവദിക്കുന്നതെന്ന് റഷ്യ ആരോപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1835330/2012-09-20/world |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-09-20 |archive-date=2012-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920072509/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1835330/2012-09-20/world |url-status=dead }}</ref> ==പാകിസ്താനിൽ == പാകിസ്താനിൽ തീവ്രവാദസംഘടന നടത്തുന്ന ദുരിതാശ്വാസ ക്യാമ്പിൽ ഇന്ത്യൻ വംശജനായ യു.എസ്.എയ്ഡ് മേധാവി രാജീവ് ഷാസന്ദർശനം നടത്തിയത് വിവാദമായിരുന്നു. മുംബൈ ഭീകരാക്രമണത്തിൽ പങ്കുണ്ടെന്ന് കരുതുന്ന ജമാഅത്തുദ്ദവയുടെ നിഴൽ സംഘടനയായ ഫലാ-ഇ-ഇൻസാനിയത്ത് നടത്തുന്ന ക്യാമ്പാണ് ഷാ സന്ദർശിച്ചത്.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/486985/2010-08-26/world |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-09-27 |archive-date=2011-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110121145412/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/486985/2010-08-26/world |url-status=dead }}</ref>എന്നാൽ അമേരിക്ക ഇക്കാര്യം നിഷേധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിൽ== ==ഗാസാ മുനമ്പിൽ== ==വിമർശനങ്ങൾ== ഇടതു ഭരണമുള്ള നാടുകളിൽ വലതുപക്ഷത്തെ സഹായിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഇവർ പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്ന് പല [[ലാറ്റിനമേരിക്ക|ലാറ്റിനമേരിക്കൻ]] രാജ്യങ്ങളും കുറ്റപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. സ്വതന്ത്ര ഏജൻസിയെന്നാണ് പറയുന്നതെങ്കിലും സി.ഐ.എയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തുന്നു എന്നത് വിമർശനത്തിന്റെ മൂർച്ച കൂടാൻ വഴിയൊരുക്കി. എന്നാൽ റഷ്യൻ ഭരണകൂടം ജനാധിപത്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിന്റെ ഭാഗമായാണ് യു.എസ്. എയ്ഡിനെ പുറത്താക്കിയതെന്നാണ് പാശ്ചാത്യ സംഘടനകൾ പറയുന്നത്. അമേരിക്കയെ മുഖ്യശത്രുവായാണ് സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ കണ്ടിരുന്നത്. ==വിവിധ രാജ്യങ്ങൾക്കനുവദിച്ച ധനസഹായം== {| class="wikitable" style="text-align:center;margin-left:1em;float:right" |+ '''Top 20 Benefiting Countries (Obligated Program Funds) for FY 2010'''<ref>[http://www.usaid.gov/policy/budget/money/ USAID.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515033653/http://www.usaid.gov/policy/budget/money/ |date=2012-05-15 }}, Where does USAID's money go?</ref> ! style="width:145px;"| രാഷ്ട്രം ! style="text-align:center; width:55px;"|ഡോളർ(ബില്യണിൽ) |- | [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]] || 2.75 |- | [[പാകിസ്താൻ]] || 1.35 |- | [[ഹെയ്തി]] || 0.70 |- | [[ഇസ്രായേൽ]] || 0.59 |- | [[കെനിയ]] || 0.50 |- | [[സുഡാൻ]] || 0.46 |- | [[ഗാസാ]] || 0.38 |- | [[ജോർദാൻ]] || 0.36 |- | [[എത്യോപ്യ]] || 0.35 |- | [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക]] || 0.34 |- | [[ജോർജ്ജിയ]] || 0.33 |- | [[ഈജിപ്ത്]] || 0.32 |- | [[ടാൻസാനിയ]] || 0.31 |- | [[നൈജീരിയ]] || 0.29 |- | [[ഉഗാണ്ട]] || 0.26 |- | [[ഇന്തോനേഷ്യ]] || 0.26 |- | [[മൊസാംബിക്]] || 0.23 |- | [[ലൈബീരിയ]] || 0.22 |- | [[കൊളംബിയ]] || 0.22 |- | [[ഇറാക്ക്]] || 0.22 |} ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Commons category|United States Agency for International Development}} * [http://usaid.gov/ USAID website] * [http://www.archives.gov/research/guide-fed-records/groups/286.html Records of the Agency for International Development (AID)] in the National Archives * [http://www.youtube.com/watch?v=uA65UJIqMKI USAID Overview video short] * [http://www.usaid.gov/div USAID Development Innovation Ventures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922092154/http://www.usaid.gov/DIV |date=2012-09-22 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=624Tcc21OmI USAID-produced Lebanon television short for 2007 public affairs campaign] * [http://www.youtube.com/watch?v=-xHfBAKMcCc USAID-sponsored and financed anti-human trafficking music video] * [http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PCAAB618.pdf ''Highlights of President Kennedy's Act for International Development'', Bureau of Public Affairs, U.S. Dept. of State, June 1961]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNABU368.pdf ''Historical bibliography of the United States Agency for International Development'', USAID Center for Development Information and Evaluation (CDIE), April 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222202000/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNABU368.PDF |date=2017-02-22 }} * [http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACG100.pdf ''USAID primer : what we do and how we do it'', USAID, rev. January 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517023346/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PDACG100.pdf |date=2017-05-17 }} * [https://web.archive.org/web/20060217115222/http://dec.usaid.gov/ Access over 167,000 USAID documents, reports and publications through USAID's Development Experience Clearinghouse (DEC)] * [http://dec.usaid.gov/index.cfm?p=projects.projectSearch Access over 9,100 USAID project descriptions, 1946–1996, through USAID's Development Experience Clearinghouse (DEC)]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://gbk.eads.usaidallnet.gov/ ''U.S. Overseas Loans and Grants, Obligations and Loan Authorizations''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407013625/http://gbk.eads.usaidallnet.gov/ |date=2014-04-07 }}, USAID annual report to U.S. Congress * [https://web.archive.org/web/20241130221124/https://dec.usaid.gov/dec/search/SearchResults.aspx?q=KERvY3VtZW50cy5Eb2N1bWVudF9UaXRsZTooZnJvbnRsaW5lcykp&qcf=ODVhZjk4NWQtM2YyMi00YjRmLTkxNjktZTcxMjM2NDBmY2Uy FrontLines--the employee news publication of USAID] * [http://www.globalissues.org/TradeRelated/Debt/USAid.asp The US and Foreign Aid Assistance], article by Anup Shah * [http://www.emdat.be EM-DAT: The OFDA/CRED International Disaster Database] * [http://www.cedat.be CE-DAT: The Complex Emergency Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815130034/http://www.cedat.be/ |date=2020-08-15 }} * [http://www.eurodad.org/ Eurodad: Aid Effectiveness, Conditionality, Aid Accounting] *[http://www.eisenhower.archives.gov/Research/Finding_Aids/H.html Albert H. Huntington Jr. (AID Staff Member), Collection of Documents Related to Foreign Aid, Dwight D. Eisenhower Presidential Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120920035033/http://eisenhower.archives.gov/Research/Finding_Aids/H.html |date=2012-09-20 }} *[http://www.americanprogress.org/issues/2008/08/pakistan_aid_numbers.html US Aid to Pakistan by the Numbers - Center for American Progress] *[http://www.americanprogress.org/issues/2008/08/left_behind.html US Aid to Afghanistan by the Numbers - Center for American Progress] *[http://www.globalissues.org/article/11/myth-more-us-aid-will-help-the-hungry Myth: More US aid will help the hungry] *[http://armenia.usaid.gov/ USAID Armenia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120901201200/http://armenia.usaid.gov/ |date=2012-09-01 }} *[[GVEP International]] *[http://www.nytimes.com/2006/08/08/opinion/08iht-edmoseley.2420617.html Moseley, W.G. 2006. “America’s Lost Vision: The Demise of Development.” International Herald Tribune. Pg. 7, August 9.] {{org-stub}} 1x7kpx1sf5v0ak5pcbiipg4ge1dqphw 0 215680 4671909 4141851 2026-09-30T10:21:34Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671909 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=Romulus Whitaker<br/>റോമുലസ് വിറ്റേക്കർ | image = Mr._Romulus_Whitaker.JPG |birth_date={{birth date and age|mf=yes|1943|5|23}} |nationality=Indian |education=BSc (wildlife management) |alma_mater=[[Pacific Western University]] |occupation=[[Herpetologist]], [[wildlife conservation|Conservationist]] |employer= |known_for=Wildlife film-making, Herpetology, [[Rolex Awards for Enterprise|Rolex Award]] }} പ്രമുഖനായ ഉരഗ ഗവേഷകനാണ് '''റോമുലസ് ഏൾ വിറ്റേക്കർ.'''(born May 23, 1943) ചെന്നൈയിലെ സ്നേയ്ക്ക് പാർക്ക്, ക്രൊക്കഡൈൽ ബാങ്ക്, കർണ്ണാടകയിലെ അഗുംബയിലെ റെയിൻ ഫോറസ്റ്റ് റിസർച്ച് സെന്റർ, ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ പരിസ്ഥിതി ട്രസ്റ്റ് എന്നിവ സ്ഥാപിച്ചു. ==ഇന്ത്യയിലെ പ്രവർത്തനം== വിറ്റേക്കർ പാമ്പുകളെപ്പറ്റി പഠിക്കുന്നതിനും അവയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുമായി ചെന്നൈ പാമ്പു വളർത്തു കേന്ദ്രവും മുതലകളെയും ചീങ്കണ്ണികളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനു മദ്രാസ് ക്രൊക്കൊഡൈൽ ബാങ്ക് ട്രസ്റ്റും സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പാർക്കിൽ പാമ്പിനെ പിടിക്കാൻ വിദഗ്ദ്ധരായ [[ആദിവാസികൾ|ആദിവാസികളായ]] [[ഇരുളർ|ഇരുളരെ]] പുനരധിവസിപ്പിച്ചു. പാമ്പുപിടിത്തം നിരോധിച്ചപ്പോൾ ഈ ആദിവാസികൾ പട്ടിണിയിലായി. വിറ്റാക്കർ, ഈ ആദിവാസികളെ [[പാമ്പിന്റെ വിഷം]], [[പ്രതിവിഷം]] നിർമ്മിക്കാനായി എടുക്കാൻ പരിശീലിപ്പിച്ചു. റോം (റോമുലസ്) മദ്രാസ് ൿരോക്കഡൈൽ ബാങ്ക് ട്രസ്റ്റിന്റെ സ്ഥാപക ഡിറക്റ്റർ ആയിരുന്നു.<ref name="COL">{{cite news |url=http://archives.chennaionline.com/science/Environment/romulus.asp |title=Romulus Whitaker - His Story |last=Raghavan |first=T. L. |year=2009 |work=Environment |publisher=Chennai Online |accessdate=2009-01-29 |archive-date=2008-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081214182945/http://archives.chennaionline.com/science/Environment/romulus.asp |url-status=dead }}</ref> ഇവിടെ അദ്ദേഹം മുതലകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കി. അവയുടെ പ്രത്യുല്പാദനവും സംരക്ഷണവും കാര്യക്ഷമമാക്കി. [[ഗാരിയൽ]] എന്ന ഇനത്തിൽപ്പെട്ട, വംശനാശം വന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന മുതലകളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന പ്രവർത്തനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. 250 എണ്ണമേ ഇത്തരം മുതലകൾ ഇന്നു ഇന്ത്യയിൽ അവശേഷിക്കുന്നുള്ളു.<ref name="BBC"> {{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7755393.stm |title=Mystery of crocs' mass die-off |date=2008-12-02 |work=Science and Environment |publisher=[[BBC]] News |accessdate=2009-01-29}} </ref> [[File:King Cobra agumbe.jpg|left|thumb|250px|King Cobra at Agumbe Rainforest Research Station]] 2010 ഡിസംബർ 27നു ഇന്ത്യയുടെ അന്നത്തെ പരിസ്ഥിതികാര്യ മന്ത്രിയായിരുന്ന [[ജയ്റാം രമേഷ് ]], മദ്രാസ് ക്രൊക്കഡൈൽ ബാങ്ക് സന്ദർശിക്കാൻ ഇടയായി. അവിടെ വച്ച്, ഗരിയൽ സംരക്ഷണത്തിനായി, ദേശീയ ത്രിസംസ്ഥാന ദേശീയ ചമ്പൽ സങ്കേത മാനേജ്മെന്റ് കോ ഓർഡിനേഷൻ കമ്മറ്റി സ്ഥാപിക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 1600 ച. കി. മീ. വിസ്തൃതിയുള്ള ദേശീയ ചമ്പൽ സങ്കേതം [[മദ്ധ്യപ്രദേശ്]], [[രാജസ്ഥാൻ]], [[ഉത്തർ പ്രദേശ്]] എന്നി സംസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ചമ്പൽ നദിചേർന്നതാണ്. ഈ മൂന്നു സംസ്ഥാനത്തെയും സംസ്ഥാന ജലവകുപ്പിന്റെ പ്രതിനിധികൾ, ജലസേചനത്തിന്റെയും ഊർജ്ജത്തിന്റെയും വകുപ്പുകൾ, ഇന്ത്യയുടെ വന്യജീവി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടു്, മദ്രാസ് ക്രൊക്കൊഡൈൽ ബാങ്ക് ട്രസ്റ്റ്, ഗരിയൽ കൺസർവേഷൻ അലയൻസ്, ബദൽ വികസന സംഘടനകൾ, പരിസ്ഥിതിക്കും ഇക്കോളജിക്കുമായുള്ള ഗവേഷണത്തിനുള്ള അശോക ട്രസ്റ്റ്, വേൾഡ് വൈഡ് ഫണ്ട് ഫോർ നേച്ചർ (ഡബ്ലിയു ഡബ്ലിയു എഫ്.), മൂന്നു സംസ്ഥാനത്തെയും ഡിവിഷണൽ ഫോറസ്റ്റ് ഓഫീസർമാർ തുടങ്ങിയവർ ചെർന്നാണ് ഈ പ്രവർത്തനം നടത്തുക. ഈ കമ്മറ്റി ഗരിയലിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി വേണ്ട രൂപരേഖ തയ്യാറാക്കുകയും പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യും.<ref name ="Lenin"> {{cite news|url=https://www.facebook.com/note.php?note_id=152136454836182 |title=New Government of India initiative for gharial conservation |last=Lenin |first=Janaki |date=1010-12-27 |work=Janaki Lenin's Facebook Notes |publisher=Madras Crocodile Bank, Chennai, India }}</ref> <ref name=sanctuary>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/article995890.ece|title=A sanctuary Coming Up for Ghariyals|last=Oppilli|first=P.|date=2010-12-27|work=S & T, ENERGY & ENVIRONMENT|publisher=The Hindu, Chennai|accessdate=2010-12-27|archive-date=2010-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231160641/http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/article995890.ece|url-status=dead}}</ref> പാമ്പുകളെക്കുറിച്ചും മുതലകളെക്കുറിച്ചും വിശദമായ പഠനങ്ങൾക്ക് ഇദ്ദേഹം നേതൃത്വം നൽകുകയുണ്ടായി. കർണാടകത്തിലെ [[ഷിമോഗ]] ജില്ലയിൽ ആഗുംബേയിലുള്ള "മഴക്കാടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠന ഗവേഷണ കേന്ദ്രത്തിൽ" (AGUMBE RAIN FOREST RESEARCH STATION - ARRS) ഇവിടെ രാജവെമ്പാലയെ അതിന്റെ സ്വാഭാവിക ജീവിത പരിസ്ഥിതിയിൽ പഠനം നടത്തുകയുണ്ടായി. പ്രസ്തുത പഠനത്തിലെ വിവരങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളിച്ച് നാഷണൽ ജിയോഗ്രഫിക് ചാനൽ തയ്യാറാക്കിയ "ദി കിംഗ് ആൻറ് ഐ" എന്ന ഡോക്യുമെൻററി 1998ലെ എമ്മി അവാർഡ്, 1997ൽ ടൂറിൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ മികച്ച ഛായാഗ്രഹണത്തിനുള്ള അവാർഡ് എന്നിവ നേടി ഇപ്പോൾ ലോകത്തിൻറെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലുള്ള മുതലകളെയും ചീങ്കണ്ണികളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കു നേതൃത്വം നൽകി വരുന്നു. ഐയുസിഎൻ സ്പീഷീസ് സർവൈവൽ കമ്മീഷൻ ഉപദേശകനായും റോമുലസ് വിറ്റേക്കർ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. വിറ്റേക്കർ രചിച്ച "ഇന്ത്യയിലെ പാമ്പുകൾ" എന്ന പുസ്തകം പ്രസിദ്ധമാണ്. ==വ്യക്തിപരമായ ജിവിതം== അമേരിക്കക്കാരനായ ഇദ്ദേഹം1943 മേയ് 23നു ന്യൂയോർക്കിൽ ജനിച്ചു. ന്യൂയോർക്ക് പട്ടണത്തിലാണ് വിറ്റേക്കറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരിയായ ഗെയിലും വളർന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റൊരു സഹോദരിയായിരുന്ന നിനയുടെ ജനനശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മയായ ഡോറിസ് നോർഡനും പിതാവായ റാമ ചതോപാധ്യായയും റോമിനു ഏഴു വയസ്സുള്ളപ്പോൾ കുട്ടികളേയും കൊണ്ട് ഇന്ത്യയിലേയ്ക്കു വന്നു. മുംബൈയിലെ ബോളിവുഡിലെ കളർ ഫിലിം പ്രോസസിങ്ങിലെ അഗ്രഗണ്യനായിരുന്നു അവരുടെ പിതാവായ റാമ ചതോപാധ്യായ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരൻ നീലകണ്ഠ് മുംബൈയിൽ1953ൽ ആണ് ജനിച്ചത്. ന്യൂയോർക്കിൽ തുടങ്ങിയ വിദ്യാഭ്യാസം റോം തുടർന്നത് കൊടൈക്കനാൽ ഇന്റർനാഷനൽ സ്കൂളിലാണ്. വയോമിങ്ങ് യൂണിവെർസിറ്റിയിൽ കുറച്ചു കാലം പഠിച്ചിരുന്നു. വിയറ്റ്നാം യുദ്ധകാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു വൈദ്യസഹായിയായി യു.എസ്. ആർമിയിൽ ചേർന്നു. ജപ്പാനിലെ മിലിട്ടറി ബേസ് ആശുപത്രിയിൽ മെഡിക് ആയി ജോലിചെയ്തു. മർച്ചന്റ് നേവിയിൽ ഒരു ചെറിയ കാലയളവ് ജോലി ചെയ്യാനായി വീണ്ടും ഇന്ത്യയിൽ വന്നു. 1974ൽ സായി വിറ്റാകറിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. തന്റെ ഈ ആദ്യ വിവാഹത്തിലുണ്ടായ മക്കളാണ് നിഖിലും സമീറും. 1986ൽ പാസിഫിക് വെസ്റ്റേൺ സർവ്വകലാശാലയിൽനിന്നും അദ്ദേഹം വന്യജിവി മാനേജ്മെന്റിൽ അദ്ദേഹം ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി. വിറ്റേക്കർ ഇന്ന് ഇന്ത്യയുടെ സ്വാഭാവിക പൗരനായിമാറിക്കഴിഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹം തമിഴ്നാട്ടിലെ ചെങ്കൽപ്പേട്ടിലാണു താമസിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹം മുൻ ഭാര്യയുമായി വിവാഹബന്ധം വേർപെടുത്തിയശേഷം ജാനകി ലെനിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref name="Janaki">{{cite web |url=http://www.draco-india.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2&Itemid=5 |title=Accord India |work=Janaki Lenin |publisher=PopUp Productions |accessdate=2010-12-27 |author=Janaki Lenin |author2=Romulus Whitaker |archive-date=2010-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100407015604/http://www.draco-india.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2&Itemid=5 |url-status=dead }}</ref> അദ്ദേഹം ലൈസൻസുള്ള അമേച്വർ റേഡിയൊ ഓപ്പറേറ്റർ കൂടിയാണ്. (callsign, VU2WIT)<ref>http://www.qrz.com/db/VU2WIT</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== റോമുലസ് വിറ്റേക്കർ 2008ലെ റോലക്സ് അവാർഡ് നേടി. 2005ൽ വ്റ്റ്ലി അവാർഡും നേടി.<ref name="Dickie">{{cite web |url=http://rolexawards.com/en/the-laureates/romuluswhitaker-the-project.jsp |title=Romulas Whitaker, Unconventional conservationist |last=Dickie |first=Phil |year=2008 |work=The Rolex Awards for Enterprise |publisher=The Rolex Institute |accessdate=2009-01-29 |archive-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213232031/http://rolexawards.com/en/the-laureates/romuluswhitaker-the-project.jsp |url-status=dead }}</ref> ഒരിനം ഇന്ത്യൻ മണ്ണൂലിക്ക്, ''[[Eryx whitakeri]]'', വിറ്റേക്കറുടെ ബഹുമാനാർഥമാണ് പേരിട്ടിരിക്കുന്നത്.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Whitaker, R.", p. 284).</ref> ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റ് 2018ൽ വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിൽ ചെയ്തിട്ടുള്ള സംഭാവനകളെ മാനിച്ച് പദ്മശ്രീ നൽകി ആദരിച്ചു. ==അവലംബം== *മാതൃഭൂമി വാരാന്തപ്പതിപ്പ് 2016 മാർച്ച് 6 ഞായർ {{realist|30em}} [[വർഗ്ഗം:ജീവശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്വാഭാവിക പൗരത്വം നേടിയ ഇന്ത്യക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:1943-ൽ ജനിച്ചവർ]] fp0k7myb6uckq8cz02e6mp0z2dnzbpl 0 219157 4671810 4668672 2026-09-30T03:34:21Z ~2026-52414-63 223543 4671810 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപത്താൽ ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം|കൃഷ്ണനാട്ടത്തെക്കുറിച്ച്]] പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ, തന്റെ ഭക്തന് ദർശനത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു മയിൽപ്പീലി സമ്മാനിച്ചാണ് ഭഗവാൻ സ്ഥലം വിട്ടത്! അങ്ങനെ കിട്ടിയ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞിമരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിന്റെ അഭിസംബോധന ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങളും ആ ഇലഞ്ഞിമരം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] m77s35h7d6co7kdr0za3t2bwihdwwod 4671811 4671810 2026-09-30T03:35:49Z ~2026-52414-63 223543 4671811 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം|കൃഷ്ണനാട്ടത്തെക്കുറിച്ച്]] പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ, തന്റെ ഭക്തന് ദർശനത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു മയിൽപ്പീലി സമ്മാനിച്ചാണ് ഭഗവാൻ സ്ഥലം വിട്ടത്! അങ്ങനെ കിട്ടിയ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞിമരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിന്റെ അഭിസംബോധന ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങളും ആ ഇലഞ്ഞിമരം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] lijkz39ilpx2a3xadnu3a7mkcwjog9g 4671814 4671811 2026-09-30T03:52:09Z ~2026-52414-63 223543 /* കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം */ 4671814 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതു കലാരൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം|കൃഷ്ണനാട്ടത്തെ]]ക്കുറിച്ച് പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. എന്നാൽ, തന്റെ ഭക്തന് ദർശനത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു മയിൽപ്പീലി സമ്മാനിച്ചാണ് ഭഗവാൻ സ്ഥലം വിട്ടത്! അങ്ങനെ കിട്ടിയ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞിമരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിന്റെ അഭിസംബോധന ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങളും ആ ഇലഞ്ഞിമരം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] ghr1kl3hammavpp61j22ibjxxqiec10 4671819 4671814 2026-09-30T03:59:18Z ~2026-52414-63 223543 4671819 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതു കലാരൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം|കൃഷ്ണനാട്ടത്തെ]]ക്കുറിച്ച് പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭഗവാൻ നിന്നിടത്ത് ഒരു മയിൽപ്പീലി കിടന്നിരുന്നു, ആ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞിമരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിന്റെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങളും ആ ഇലഞ്ഞിമരം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനു മുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] 32260pigmne1bj481ahqkiw55sxyj60 4671820 4671819 2026-09-30T04:04:34Z ~2026-52414-63 223543 /* കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം */ 4671820 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതു കലാരൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം|കൃഷ്ണനാട്ടത്തെ]]ക്കുറിച്ച് പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭഗവാൻ നിന്നിടത്ത് ഒരു മയിൽപ്പീലി കിടന്നിരുന്നു, ആ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അലങ്കരിച്ചത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞിമരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിന്റെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം ആ ഇലഞ്ഞിമരം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനു മുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] 4zw10zti9pkjazjj46iclra7e2ezxb5 4671821 4671820 2026-09-30T04:05:06Z ~2026-52414-63 223543 4671821 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതു കലാരൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം| ( കൃഷ്ണനാട്ടത്തെ]]ക്കുറിച്ച് പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം|കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭഗവാൻ നിന്നിടത്ത് ഒരു മയിൽപ്പീലി കിടന്നിരുന്നു, ആ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അലങ്കരിച്ചത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞിമരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിന്റെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം ആ ഇലഞ്ഞിമരം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനു മുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] 0el5prpr2o83szsij4gra152bz7qpkh 4671822 4671821 2026-09-30T04:05:36Z ~2026-52414-63 223543 4671822 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതു കലാരൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം| ( കൃഷ്ണനാട്ടത്തെ]]ക്കുറിച്ച് പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം| കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭഗവാൻ നിന്നിടത്ത് ഒരു മയിൽപ്പീലി കിടന്നിരുന്നു, ആ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അലങ്കരിച്ചത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞിമരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിന്റെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം ആ ഇലഞ്ഞിമരം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനു മുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] 0f39itrs5we6tgyelalp5fyovrurck8 4671823 4671822 2026-09-30T04:06:10Z ~2026-52414-63 223543 4671823 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതു കലാരൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം| ( കൃഷ്ണനാട്ടത്തെ]]ക്കുറിച്ച് പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം| കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭഗവാൻ നിന്നിടത്ത് ഒരു മയിൽപ്പീലി കിടന്നിരുന്നു, ആ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അലങ്കരിച്ചത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞിമരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിന്റെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം ആ ഇലഞ്ഞിമരം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനു മുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] bwrtqtm66iamuv8eu2t8wahe2ftomkr 4671824 4671823 2026-09-30T04:06:56Z ~2026-52414-63 223543 /* കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം */ 4671824 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതു കലാരൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം| കൃഷ്ണനാട്ടത്തെ]]ക്കുറിച്ച് പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം| കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭഗവാൻ നിന്നിടത്ത് ഒരു മയിൽപ്പീലി കിടന്നിരുന്നു, ആ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അലങ്കരിച്ചത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞിമരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിന്റെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം ആ ഇലഞ്ഞിമരം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനു മുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] id7ap0jzff16ho2arehmzrlxsjn0x91 4671825 4671824 2026-09-30T04:08:29Z ~2026-52414-63 223543 /* കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം */ 4671825 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതു കലാരൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം| കൃഷ്ണനാട്ടത്തെ]]ക്കുറിച്ച് പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം| കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭഗവാൻ നിന്നിടത്ത് ഒരു മയിൽപ്പീലി കിടന്നിരുന്നു, ആ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അലങ്കരിച്ചത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞിമരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിന്റെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം ആ ഇലഞ്ഞിമരം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനു മുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] jd0bqr9jcitaay583ux1m31gptl74vw 4671828 4671825 2026-09-30T04:18:40Z ~2026-52414-63 223543 4671828 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതു കലാരൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം| കൃഷ്ണനാട്ടത്തെ]]ക്കുറിച്ച് പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം| കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭഗവാൻ നിന്നിടത്ത് ഒരു മയിൽപ്പീലി കിടന്നിരുന്നു, ആ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അലങ്കരിച്ചത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞി മരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിന്റെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. ആ ഇലഞ്ഞിമരത്തിൻ്റെ തടികൊണ്ടുതന്നെയാണ് കൃഷ്‌ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനു മുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] g0sky26f5xdha0nido18q52obe52w5f 4671830 4671828 2026-09-30T04:20:38Z ~2026-52414-63 223543 /* കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം */ 4671830 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതു കലാരൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം| കൃഷ്ണനാട്ടത്തെ]]ക്കുറിച്ച് പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം| കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദന് കാണാനിടയായി. തന്റെ ജന്മം സഫലമായതായി മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭഗവാൻ നിന്നിടത്ത് ഒരു മയിൽപ്പീലി കിടന്നിരുന്നു, ആ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അലങ്കരിച്ചത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞി മരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. ആ ഇലഞ്ഞിമരത്തിൻ്റെ തടികൊണ്ടുതന്നെയാണ് കൃഷ്‌ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനു മുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] l70sgk4q94x71sp0ui5y9uf9fnow4j3 4671833 4671830 2026-09-30T04:25:19Z ~2026-52414-63 223543 4671833 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}}{{Infobox deity<!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | type = Hindu | image = Guruvayurappan.jpg | name = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | Sanskrit_transliteration = Guruvāyūrappan | script_name = [[മലയാളം]] | script = ഗുരുവായൂരപ്പൻ | affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]](മഹാവിഷ്‌ണു)/[[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]] | god_of = [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്ണു]] | abode = [[വൈകുണ്ഠം]], [[ഗുരുവായൂർ]] | mantra = ഓം നമോ നാരായണായ <br/> ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ <br/> ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരമാത്മനേ നമഃ | weapon= [[സുദർശന ചക്രം]], [[പാഞ്ചജന്യം]], [[കൗമോദകി]] ([[ഗദ]]), [[താമര]] | consort = [[ലക്ഷ്മി]] | mount = [[ഗരുഡൻ]] | planet = [[ഭൂമി]] }} [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രധാനമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ആരാധിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ഒരു രൂപഭേദമാണ് '''ഗുരുവായൂരപ്പൻ'''. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠാമൂർത്തി എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ രൂപത്തെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ എന്ന് വിളിച്ചുപോരുന്നത്. രൂപഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂജാരീതികൾ കൊണ്ടും മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും, ഭക്തജനവിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഗുരുവായൂരപ്പൻ [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനാണ്]]. ഐതിഹ്യപരമായും ചരിത്രപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യം നേടിയ ഈ ദൈവത്തിന്, ഇപ്പോൾ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും]] പുറത്തുമായി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിലധികവും മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റത്തെത്തുടർന്നാണ് രൂപം കൊള്ളുന്നത്. == പ്രതിഷ്ഠ == ശിശുരൂപിയായ ചതുർഭുജമൂർത്തിയാണ് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രതിഷ്ഠ. ''''പാതാളാഞ്ജനം'''' എന്ന അപൂർവ്വയിനം ശിലയിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ വിഗ്രഹത്തിന് ഏകദേശം നാലടി ഉയരമുണ്ട്. നാലു കൈകൾ ഉള്ള വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[സുദർശനചക്രം|സുദർശനചക്രവും]] പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[പാഞ്ചജന്യം|പാഞ്ചജന്യം]] എന്ന [[ശംഖ്|ശംഖും]] മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]]യും മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ തലകീഴായി [[കൗമോദകി]] എന്ന [[ഗദ]]യും പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. സാധാരണ വിഷ്ണുവിഗ്രഹങ്ങളെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന രൂപത്തിലുള്ളതാണ് ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹവും. കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പൻ്റെ വിഗ്രഹത്തിന് പന്ത്രണ്ട് ഭാവങ്ങളുണ്ട്. ഓരോന്നിനും പ്രത്യേകം ദർശന ഫലങ്ങളുമുണ്ട്. തന്ത്രശാസ്ത്രപ്രകാരം, വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിന് 24 രൂപഭേദങ്ങളുണ്ട്. കാഴ്ചയിൽ ഈ 24 പേരും ഒരേപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും രൂപഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശംഖചക്രഗദാപത്മങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന കൈകൾക്ക് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകും. പുറകിലെ വലതുകയ്യിൽ [[ചക്രം]], പുറകിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ശംഖ്]], മുന്നിലെ ഇടതുകയ്യിൽ [[ഗദ]], മുന്നിലെ വലതുകയ്യിൽ [[താമര]] എന്നിങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്ന വിഷ്ണു വിഗ്രഹരൂപത്തിന് '''ജനാർദ്ദനൻ''' എന്നാണ് പേര്. ഗുരുവായൂരടക്കം കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം വൈഷ്ണവ ദേവാലയങ്ങളിലും ഈ രൂപത്തിലാണ് വിഗ്രഹമുള്ളത്. പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത മൂലവിഗ്രഹം കൂടാതെ വേറെയും രണ്ട് വിഗ്രഹങ്ങൾ ഗുരുവായൂർ ശ്രീലകത്തുണ്ട്. അവയിൽ വലതുവശത്തുള്ളത് പഞ്ചലോഹത്തിൽ തീർത്ത ആറാട്ടുതിടമ്പും ഇടതുവശത്തുള്ളത് സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ശീവേലിത്തിടമ്പുമാണ്. ആദ്യത്തെ വിഗ്രഹം, ഇന്നത്തെ [[ആലപ്പുഴ ജില്ല]]യിൽ പെട്ട [[മാന്നാർ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട, അല്പം രൗദ്രഭാവ ത്തോടുകൂടിയ മഹാവിഷ്ണു രൂപമാണ്. ഇതിന് ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമേ ഇത് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാറുള്ളൂ. രണ്ടാമത്തെ വിഗ്രഹം, മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന തിടമ്പിന് കേടുവന്നതിനെത്തുടർന്ന് 1975-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] സ്വദേശിയായിരുന്ന വേലപ്പൻ ആചാരിയും പുത്രനായ കുട്ടൻ ആചാരിയും ചേർന്നാണ് ഈ തിടമ്പ് പണികഴിപ്പിച്ചത്. നിത്യശീവേലിയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് ഈ വിഗ്രഹമാണ്. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ഹൈന്ദവ ഭവനങ്ങളിലും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അവയിലധികവും ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെയാണ് നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതെങ്കിലും അപൂർവ്വം ചിലതിൽ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപത്തിലും വരച്ചുകാട്ടാറുണ്ട്. ഈ രൂപത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ, ചുവന്ന പട്ടുകോണകം ചാർത്തി വലതുകയ്യിൽ [[വെണ്ണ]]യും ഇടതുകയ്യിൽ ഓടക്കുഴലും പിടിച്ച രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉഷഃപൂജ സമയത്തെ ദർശനരൂപമാണിത്. ഭഗവാന് ചാർത്തിയ കോണകം, ഭക്തർക്ക് പ്രസാദമായി നൽകാറുണ്ട്. ഉഷഃപൂജയ്ക്കുള്ള ഈ രൂപം കൂടാതെ പന്തീരടിപൂജയ്ക്കും ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമായി വേറെയും രണ്ട് അലങ്കാരങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ, ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം ഓരോ ദിവസവും ഓരോ രൂപത്തിലാണ്. സാധാരണയായി ശ്രീകൃഷ്ണരൂപങ്ങളിൽ, അവയിൽത്തന്നെ ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റെ രൂപങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് അലങ്കാരമുണ്ടാകാറുള്ളതെങ്കിലും ചില പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങളായും അത്യപൂർവ്വമായി മറ്റുള്ള വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങളിലെ മൂർത്തികളായും ഗുരുവായൂരപ്പനെ അലങ്കരിയ്ക്കാറുണ്ട്. കൂടാതെ, യഥാരൂപത്തിൽ തന്നെ ഭഗവാനെ അലങ്കരിച്ചുവരാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുള്ള അലങ്കാരം അതിവിശേഷമാണ്. === ഉച്ചപ്പൂജ അലങ്കാരവർണ്ണന === 2020 സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന ഉച്ചപ്പൂജ കഴിഞ്ഞുള്ള കളഭച്ചാർത്തിന്റെ വിശദമായ ഒരു വർണ്ണന ആരംഭിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിയും ദീർഘകാലമായി ഉച്ചപ്പൂജ തൊഴുതുവരുന്ന വ്യക്തിയുമായ തിരുവാലൂർ ശ്രീകുമാരൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഇത് തുടങ്ങിയത്. [[അർബുദം]] ബാധിച്ച് ചികിത്സയിലായിരുന്ന സുധ എന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് കേൾക്കാനായി തുടങ്ങിയ ഈ ശ്രമം, പിന്നീട് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വൻ ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റുകയായിരുന്നു. [[കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലം ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിയ്ക്കാതിരുന്ന ഭക്തർ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച ഒരു അനുഗ്രഹമായി ഇതിനെ കാണുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് വിവിധ യൂട്യൂബ് ചാനലുകളിൽ ലഭ്യമായിരുന്ന അലങ്കാരവർണ്ണന, 2021 ഒക്ടോബർ 28-ന് പൂർണ്ണമായും ദേവസ്വത്തിന് കീഴിലായി. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഐതിഹ്യകഥകൾ == ഗുരുവായൂരപ്പനുമായും ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായും ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ഐതിഹ്യകഥകളുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്. അത്തരത്തിലുള്ള ചില കഥകളാണ് ഇവിടെ ചേർക്കുന്നത്. === ക്ഷേത്രോല്പത്തിയും ജനമേജയന്റെ കുഷ്ഠരോഗവും === [[നാരദപുരാണം|ശ്രീ നാരദപുരാണത്തിലേതെന്ന്]] ചിലർ പറയുന്നതും, എന്നാൽ അതിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ '''ഗുരുപവനപുര മാഹാത്മ്യത്തിലാണ്''' ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകഥ വിവരിക്കുന്നത്. [[കുരുവംശം|കുരുവംശത്തിലെ]] പിന്മുറക്കാരനും, [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനന്റെ]] പൗത്രനും [[അഭിമന്യു]]വിന്റെ പുത്രനുമായ [[പരീക്ഷിത്ത്]], ശമീകമഹർഷിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗിയുടെ ശാപം മൂലം ഉഗ്രസർപ്പമായ [[തക്ഷകൻ|തക്ഷകന്റെ]] കടിയേറ്റ് അപമൃത്യു വരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ [[ജനമേജയൻ]], തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണത്തിന് കാരണക്കാരനായ തക്ഷകനെയും അവന്റെ വംശത്തെയും ഒന്നാകെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ '''[[സർപ്പസത്രയാഗം|സർപ്പസത്രം]]''' എന്ന മഹായാഗം നടത്തി. നിരപരാധികളായ അസംഖ്യം സർപ്പങ്ങൾ യാഗാഗ്നിയിൽ ചത്തൊടുങ്ങി. എന്നാൽ, [[അമൃത്]] കുടിച്ചവനായതിനാൽ, തക്ഷകൻ മാത്രം ചത്തില്ല. ഇതെത്തുടർന്ന്, ജനമേജയനെ ഉഗ്രമായ സർപ്പശാപം പിടികൂടുകയും അദ്ദേഹം [[കുഷ്ഠം|കുഷ്ഠരോഗ ബാധിതനാകുകയും]] ചെയ്തു. രോഗ വിമുക്തിയ്ക്കായി ഒരുപാട് വഴികൾ നോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഇതോടെ ജീവിതാശ നശിച്ചുപോയ ജനമേജയനെ കാണാൻ ഒരു ദിവസം [[ആത്രേയൻ|ആത്രേയമഹർഷി]] വരികയും രോഗവിമുക്തിയ്ക്കായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ ഭജിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ആ പ്രതിഷ്ഠയുടെ മാഹാത്മ്യം ജനമേജയന് പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആ കഥ ഇങ്ങനെ: പദ്മകല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ [[ബ്രഹ്മാവ്]] സൃഷ്ടികർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരി ക്കുമ്പോൾ മഹാവിഷ്ണു അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി. തനിക്കും തന്റെ സൃഷ്ടികൾക്കും കർമ്മബന്ധം കൂടാതെ മുക്തി നേടാനുള്ള മാർഗ്ഗം കാട്ടണമെന്ന് [[ബ്രഹ്മാവ്]] അഭ്യർത്ഥിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ, [[ബിസ്മത്ത്|പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ]] തൻ്റെ ഒരു വിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിച്ചു. വരാഹകല്പം വരെ വിഗ്രഹം ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നീട് സന്താന ഭാഗ്യത്തിനായി മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഭജിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന സുതപസ്സ് എന്ന പ്രജാപതിയ്ക്കും, പത്നിയായ പ്രശ്നിയ്ക്കും വിഗ്രഹം കൈമാറി. വിഗ്രഹം കിട്ടിയശേഷം പൂർവ്വാധികം ഭക്തിയോടെ ഭജനം തുടർന്ന അവർക്ക് മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഭഗവാൻ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ താൻ തന്നെ പുത്രനായി അവതരിയ്ക്കാമെന്ന് വാക്കുനൽകുകയും, ആ മൂന്നു ജന്മങ്ങളിലും ഈ വിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാകുമെന്ന് അരുൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zy4-AAAAIAAJ&pg=PA30&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CDkQuwUwAg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=Krsna | publisher=Taylor & Francis | author=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda | pages=30 |accessdate=24 June 2013}}</ref> അതനുസരിച്ച് [[സത്യയുഗം|സത്യയുഗത്തിലെ]] ആദ്യജന്മത്തിൽ ഭഗവാൻ, സുതപസ്സിന്റെയും പൃശ്നിയുടെയും പുത്രനായി '''പൃശ്നിഗർഭൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പൃശ്നിഗർഭൻ [[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മചര്യത്തിന്റെ]] പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിയ്ക്കുകയും ഭക്തനായ [[ധ്രുവൻ|ധ്രുവനുവേണ്ടി]] പുതിയൊരു ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. [[ത്രേതായുഗം|ത്രേതായുഗത്തിലെ]] അടുത്ത ജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ്, [[കശ്യപൻ|കശ്യപനായും]] പൃശ്നി [[അദിതി]]യായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ അവരുടെ പുത്രനായി '''[[വാമനൻ]]''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. പിന്നീട്, [[ദ്വാപരയുഗം|ദ്വാപരയുഗത്തിലെ]] അവസാനജന്മത്തിൽ സുതപസ്സ് വസുദേവരായും പൃശ്നി ദേവകിയായും പുനർജനിച്ചപ്പോൾ ഭഗവാൻ വീണ്ടും അവരുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ''' കൃഷ്‌ണൻ''' എന്ന പേരിൽ അവതരിച്ചു. ഈ മൂന്നുജന്മങ്ങളിലും അവർക്ക് ഭഗവദ്നിർമ്മിതമായ ദിവ്യവിഗ്രഹം പൂജിയ്ക്കാനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടായി.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com.sg/books?id=zLkrkjn1Yv0C&pg=PA238&dq=Prsnigarbha&hl=en&sa=X&ei=te7HUazmGsbyrQex_oGwBA&ved=0CEwQuwUwBg#v=onepage&q=Prsnigarbha&f=false | title=The Concise Śrīmad Bhāgavataṁ | publisher=SUNY Press | author=Swami Venkatesananda | year=1989 | pages=238 | isbn=1438422830 |accessdate=24 June 2013}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ നിത്യപൂജ നടത്തിവന്നിരുന്ന ഈ വിഗ്രഹം, അവരുടെ കാലശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ കയ്യിൽ തന്നെയെത്തി. തന്റെ വാസസ്ഥാനമായ [[ദ്വാരക|ദ്വാരകയിൽ]] ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയുകയും വിഗ്രഹം അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ, എന്നും രാവിലെ പത്നിമാരായ [[രുക്മിണി]]-[[സത്യഭാമ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി പൂജ നടത്തുമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ഭഗവാന് [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക്]] മടങ്ങാൻ സമയമായി. സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ്, തന്റെ സുഹൃത്തും ശിഷ്യനും ഭക്തനുമായ [[ഉദ്ധവൻ|ഉദ്ധവരോട്]] ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഉദ്ധവരേ, ഇന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടാകും. ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ച ദ്വാരക അതിൽ പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു പോകും. എന്നാൽ, മൂന്ന് ജന്മങ്ങളിൽ ഞാനും എന്റെ മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച ദിവ്യവിഗ്രഹം നശിക്കാൻ ഉള്ളതല്ല. ആ പുണ്യവിഗ്രഹം എടുത്ത് ഉചിതമായ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ദേവഗുരുവായ [[ബൃഹസ്പതി|ബൃഹസ്പതിയോട്]] പറയുക. ആ പുണ്യകർമ്മത്തിന് ശേഷം [[ബദരിനാഥ്|ബദരീകാശ്രമത്തിലേയ്ക്ക്]] പോയി തപസ്സനുഷ്ഠിച്ച് എന്നെ പ്രാപിക്കൂ. അധർമ്മം നിറയുന്ന [[കലിയുഗം|കലിയുഗത്തിൽ]], ഭക്തജനങ്ങളെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഞാൻ ആ വിഗ്രഹത്തിൽ കുടികൊള്ളും.}} ഭഗവാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ അന്നേയ്ക്ക് ഏഴാം നാൾ മഹാപ്രളയമുണ്ടായി. ദേവശില്പിയായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] നിർമ്മിച്ച ദ്വാരക, അതിൽ പൂർണ്ണമായും മുങ്ങി. തപസ്സിനായി പോകുന്നതിനുമുമ്പ് ഉദ്ധവർ ബൃഹസ്പതിയെ കണ്ട് കാര്യം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിനടിയിലായി. മൂന്നു ജന്മങ്ങളിൽ ഭഗവാനും മാതാപിതാക്കളും പൂജിച്ച പരമപവിത്രമായ വിഷ്ണുവിഗ്രഹം, മഹാപ്രളയത്തെ അതിജീവിച്ച് കടലിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്നത് അദ്ദേഹം കണ്ടു! പക്ഷേ, പ്രളയജലം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന് വിഗ്രഹത്തിനടുത്തു വരെ പോകാനായില്ല. ബൃഹസ്പതി, തന്റെ ശിഷ്യനായ [[വായു|വായുദേവനെ]] വിളിച്ചുവരുത്തുകയും, വായുദേവൻ, സമുദ്രദേവനായ [[വരുണൻ|വരുണന്റെ]] സഹായത്തോടെ വിഗ്രഹം തന്റെ ഗുരുവിൻ്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. വിഗ്രഹവുമായി പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോഴാണ് അടുത്ത പ്രശ്നം വന്നത്: എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കണം? ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ആകാശ മാർഗ്ഗം സഞ്ചരിക്കവെ ഭാർഗ്ഗവ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, കടലിൽ നിന്ന് വളരെ അടുത്തായി അതിവിശാലമായ ഒരു തടാകം അവർ കണ്ടു. നിർമ്മലമായ ജലത്തോടുകൂടിയ ആ തടാകത്തിൽ, ആയിരക്കണക്കിന് താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷികൾ കളകൂജനം പൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മൃഗങ്ങൾ അങ്ങിങ്ങായി സ്വൈരവിഹാരം നടത്തുന്നു. ആ പ്രദേശത്തിനാകെ ഒരു ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ലോകത്തിൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ [[ശിവൻ|ശിവഭഗവാനും]] [[പാർവ്വതി|പാർവ്വതീദേവിയും]] അവിടെ ആനന്ദ താണ്ഡവമാടുന്നത് കണ്ട ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും താഴെയിറങ്ങി ശിവപാർവ്വതിമാരെ വന്ദിച്ചു. താൻ ദേവഗുരുവിൻ്റെ ആഗമനം പ്രതീക്ഷിച്ച് ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്ന് ശിവഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം അദ്ദേഹം ബൃഹസ്പതിയ്ക്ക് വിവരിച്ചു കൊടുത്തു: {{cquote|ബൃഹസ്പതേ, വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഈ ദിവ്യവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കാൻ ഏറ്റവും ഉചിതമായ സ്ഥലം ഈ ഭാർഗ്ഗവക്ഷേത്രം തന്നെയാണ്. [[പ്രാചീനബർഹിസ്സ്]] എന്ന രാജാവിന്റെ പുത്രന്മാരായ '''പ്രചേതസ്സുകൾ''' എന്ന യോഗിവര്യന്മാർ പ്രജാപതി സ്ഥാനം നേടാൻ കഠിന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചതും അവർക്ക് ഞാൻ '''[[രുദ്രഗീതം]]''' ഉപദേശിച്ചു കൊടുത്തതും ഇവിടെവച്ചാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-09 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125035449/http://www.guruvayurdevaswom.org/mlocation.shtml |url-status=dead }}</ref>{{better source|date=April 2017}}ബൃഹസ്പതേ, ഗുരുവായ അങ്ങും വായുദേവനും ചേർന്ന് വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്തുന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം, ഇനി '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നറിയപ്പെടും. കലിയുഗത്തിലെ ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷ നേടാൻ ഭക്തർ ഇവിടെ വന്ന് ഭജിയ്ക്കും.}} ഇത്രയും കേട്ടതോടെ ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവനും സന്തോഷമായി. ബൃഹസ്പതി, ഉടനെ ദേവശില്പിയായ വിശ്വകർമ്മാവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി. സ്ഥലമാകെ നോക്കിക്കണ്ട വിശ്വകർമ്മാവ്, അവിടെ എല്ലാ വാസ്തുശാസ്ത്ര നിബന്ധനകളുമനുസരിച്ച് മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. വിഷ്ണുഭഗവാനാൽ നിർമ്മിച്ചതും അവതാരമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പൂജിച്ചതുമായ ആ പുണ്യവിഗ്രഹം, ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും ചേർന്ന് എല്ലാ ആചാരവിധികളോടുകൂടി അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. ശിവഭഗവാൻ വിഗ്രഹത്തിന് ആദ്യപൂജ നടത്തി. പാർവ്വതീദേവി നിവേദ്യമുണ്ടാക്കി സമർപ്പിച്ചു. [[ഇന്ദ്രൻ|ഇന്ദ്രാദിദേവകൾ]] പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. [[തുംബുരു]]-[[നാരദൻ|നാരദമഹർഷിമാരും]] [[യക്ഷന്മാർ|യക്ഷ]]-[[കിന്നരർ|കിന്നര]]-[[ഗന്ധർവ്വൻ|ഗന്ധർവ്വാദികളും]] സ്തുതിഗീതങ്ങൾ പാടി. ഗുരുവും വായുവും ഒരുമിച്ച് ഭഗവദ്വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച പുണ്യഭൂമിയ്ക്ക് '''ഗുരുവായൂർ''' എന്നും അവർ പ്രതിഷ്ഠിച്ച ഭഗവാന് 'ഗുരുവായൂരപ്പൻ' എന്നും പേരുകൾ വന്നു. ഈ മംഗളമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ, ''രുദ്രതീർത്ഥം'' എന്നുപേരുള്ള വലിയ തടാകത്തിന്റെ മറുകരയിലുള്ള മമ്മിയൂരിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനഭാവത്തിൽ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. അവിടെയും തൊഴുതാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ. വൈകുണ്ഠത്തിലെ പോലെ ഇവിടെയും ഭഗവാൻ പൂർണ്ണ ചൈതന്യത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടം ''ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത്രയും കേട്ടപ്പോൾ [[ജനമേജയൻ]] കുടുംബസമേതം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വർഷക്കാലം അദ്ദേഹം അവിടെ ഭജനമിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|മമ്മിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്തിലും]] ദർശനം നടത്തി. ഓരോ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടു വരികയും ഒരു വർഷം തികയുന്നതിന്റെ തലേന്ന് രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവദ് ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ രോഗം പൂർണ്ണമായും ഭേദമാകുകയും ചെയ്തു. നാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അദ്ദേഹം, പിന്നീട് അരോഗദൃഢഗാത്രനായി ഒരുപാടുകാലം ജീവിച്ചു. === പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റെ കഥ === ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥയാണ് ഒരു [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജാവിന്റേത്]]. ഈ രാജാവ്, ഒരു ദിവസം തന്റെ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധനായ ജ്യോത്സ്യരെ വരുത്തുകയും അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ജാതകം കാണിച്ചു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ ജാതകം പരിശോധിച്ച ജ്യോത്സ്യർ അദ്ദേഹം ഏഴ് ദിവസങ്ങൾക്കകം പാമ്പുകടിയേറ്റ് മരിയ്ക്കും എന്ന് വിധിയെഴുതി. ഇതറിഞ്ഞ് കുപിതനായ രാജാവ് ജ്യോത്സ്യരെ ജയിലിലടയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും മന്ത്രിമാർ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. തുടർന്ന്, അപമൃത്യുവടയാനാണോ തന്റെ വിധി എന്നാലോചിച്ച് രാജാവ് ചിന്താധീനനായി ഇരിയ്ക്കേ സദസ്സിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു [[നമ്പൂതിരി]] പാപപരിഹാരത്തിന് ഗുരുവായൂരിൽ പോകണമെന്നും അവിടെ വച്ച് മരിച്ചാൽത്തന്നെയും മോക്ഷം കിട്ടുമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചു. അതനുസരിച്ച് രാജാവും കുടുംബാംഗങ്ങളും നമ്പൂതിരിയും ജ്യോത്സ്യരും ഒരുമിച്ച് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ രാജാവ്, തന്റെ മരണം പ്രവചിച്ച ദിവസം വരെയും ഭജനമിരിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതനുസരിച്ചുള്ള എല്ലാ ചിട്ടകളും അദ്ദേഹം പാലിച്ചുപോന്നു. ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. നാളെയാണ്, തൻ്റെ മരണമെത്തുന്ന ദിവസം! മനസ്സിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഉണർന്നുനോക്കിയ രാജാവ്, താൻ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നതായി കണ്ട് അമ്പരന്നു. ഒരേസമയം സന്തോഷവും കോപവും തോന്നിയ രാജാവ്, ജ്യോത്സ്യരുടെ അടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തെ ശാസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തലേന്നുരാത്രി താൻ ഒരു പാമ്പിനെ കണ്ടതുപോലുമില്ല എന്നായിരുന്നു രാജാവിന്റെ വാദം. അപ്പോൾ ജ്യോത്സ്യർ രാജാവിന്റെ കാലിലേയ്ക്ക് നോക്കുകയും അവിടെയുള്ള ഒരു പാട് കാണിച്ചുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. അത് പാമ്പുകടിച്ച പാടായിരുന്നു! ഭഗവദ്കാരുണ്യം കൊണ്ടുമാത്രമാണ് താൻ രക്ഷപ്പെട്ടതെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീർണ്ണാവസ്ഥയിലായിരുന്ന ക്ഷേത്രം പുനരുദ്ധരിയ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശം നൽകി. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ക്ഷേത്രം, സ്വർണ്ണം കൊണ്ടും വെള്ളി കൊണ്ടും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടും പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ശ്രീകോവിലിന്റെ ചുമരുകളിൽ മനോഹര ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചുചേർക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് ദാനം ചെയ്ത അദ്ദേഹം, ശിഷ്ടകാലം തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായി ജീവിച്ചുപോന്നു.<ref name='G3'>{{Cite web |url=http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-06-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628214507/http://www.guruvayurdevaswom.org/htemple2.shtml |url-status=dead }}</ref> === ശങ്കരാചാര്യരുടെ വീഴ്ച === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ സവിശേഷ പ്രാധാന്യത്തോടെ പറഞ്ഞു കേൾക്കാറുള്ളതാണ് [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|അദ്വൈത സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ]] മുഖ്യപ്രയോക്താവായ [[ശങ്കരാചാര്യർ]]ക്ക് സംഭവിച്ച വീഴ്ച. ഒരു [[ഏകാദശി]]നാളിലാണ് ആ സംഭവം നടന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ആ കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരുപാട് യോഗസിദ്ധികൾ സ്വന്തമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ആകാശമാർഗ്ഗം സഞ്ചരിയ്ക്കാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം അത്തരത്തിൽ [[കാലടി]]യിൽ നിന്ന് [[ശൃംഗേരി]]യിലേയ്ക്ക് പോയിക്കൊണ്ടിരുന്ന സമയത്താണ് അത് സംഭവിച്ചത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് മുകളിലൂടെയായിരുന്നു യാത്ര. ആകാശത്തുനിന്ന് ശങ്കരാചാര്യർ ക്ഷേത്രം കണ്ടെങ്കിലും അവിടെയിറങ്ങാനോ ഭഗവാനെ തൊഴാനോ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചില്ല. ശ്രീകോവിലിന്റെ മുകളിലുള്ള ഭാഗം പിന്നിട്ട ഉടനെ ശങ്കരാചാര്യർ ഒറ്റ വീഴ്ച! അദ്ദേഹം നേരെ ചെന്നുവീണത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ അപ്പോൾ ശീവേലി നടക്കുകയായിരുന്നു. ശീവേലി വടക്കേ നടയിലെത്തിയപ്പോൾ എഴുന്നള്ളിപ്പിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വച്ചാണ് ശങ്കരാചാര്യർ ചെന്നുവീണത്. ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടിക്കൂടി. ശങ്കരാചാര്യർക്ക് ബോധമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, ശരീരത്തിലെവിടെയും പരുക്കുകളും കണ്ടില്ല. ശാന്തിക്കാർ വന്ന് പുണ്യതീർത്ഥം മുഖത്ത് തെളിച്ചതും ബോധം വീണ്ടെടുത്ത ശങ്കരാചാര്യർ, ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നടയിൽ പോയി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിയ്ക്കുകയും സമസ്താപരാധം ഏറ്റുപറയുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുദിവസം കൂടി ക്ഷേത്രത്തിൽ തങ്ങിയ അദ്ദേഹം, ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകളും ചടങ്ങുകളും പുനഃക്രമീകരിയ്ക്കുകയും, ഗുരുവായൂരപ്പനെ സ്തുതിച്ച് ''ഗോവിന്ദാഷ്ടകം'' എന്ന കൃതി രചിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള [[ഗുരുവായൂർ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയതും അദ്ദേഹമാണ്. === നെന്മിനി ഉണ്ണി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് നെന്മിനി മന. ഈ കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവർ ഇന്നും ഗുരുവായൂരിലുണ്ട്. ഈ കുടുംബത്തിന്റെ വകയായി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ ഒരു ലോഡ്ജും ഹോട്ടലുമടക്കമുള്ള സൗകര്യങ്ങളുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിലെ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി]]യോടനുബന്ധിച്ചുള്ള [[സപ്തമി]] വിളക്ക് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്നത് ഈ കുടുംബമാണ്. ഇവിടത്തെ പൂർവ്വികനായിരുന്ന ഒരു ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ കാണിയ്ക്കുന്നത്. നെന്മിനി മനയിലെ അച്ഛൻ നമ്പൂതിരി ആയിരുന്നു ഒരിയ്ക്കൽ ഗുരുവായൂരിലെ മേൽശാന്തി. ഒരു ദിവസം, അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ഒരു സ്ഥലം വരെ പോകേണ്ടിവന്നു. സഹായിയായ കീഴ്ശാന്തിയും അന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഭഗവാന്റെ പൂജ മുടങ്ങുമല്ലോ എന്നാലോചിച്ച് വിഷമിച്ച മേൽശാന്തി, ഒടുവിൽ തന്റെ മകനായ ഉണ്ണിയെ പൂജയേല്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. പോകും മുമ്പ് മേൽശാന്തി, ഉണ്ണിയ്ക്ക് പൂജാവിധികളെല്ലാം പറഞ്ഞു കൊടുത്തു. ശ്രീകോവിലിനകത്ത് കയറിയ ഉണ്ണി, മലരുനിവേദ്യവും ഉഷഃപൂജയുമെല്ലാം വിധിപോലെ ചെയ്തു. അപ്പോഴാണ് ഉണ്ണി അത് ശ്രദ്ധിച്ചത്: നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ അതുപോലെത്തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! ഉണ്ണി ആശങ്കാകുലനായി. തന്റെ പൂജ പിഴച്ചോ? ഭഗവാൻ നിവേദ്യം നേരിട്ടുണ്ണും എന്നായിരുന്നു അവന്റെ വിചാരം. പിന്നീട് അടുത്തുള്ള ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് ഉപ്പുമാങ്ങയും തൈരും കൊണ്ടുവരികയും അവ ചോറിന്റെ കൂടെ കൂട്ടിക്കുഴച്ചു വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പക്ഷേ, യാതൊരു ഫലവും കണ്ടില്ല. ഉണ്ണി പൊട്ടിക്കരയാൻ തുടങ്ങി. {{cquote|ഉപ്പുമാങ്ങയുമുറതൈരുമുണ്ടിനി കൈപ്പയ്ക്കാക്കൊണ്ടാട്ടം വേണോ-കൃഷ്‌ണാ പപ്പടവും മറ്റും വല്ലതും വേണെങ്കിൽ കൽപിച്ചുകൊൾക ഞാൻ കേട്ടു-കൊള്ളാം ഊണുകഴിക്കാഞ്ഞാലയ്യോ വിശന്നുപോം ക്ഷീണിച്ചുപോയിടും ദേഹമേറ്റം അച്ഛൻ വന്നാലെന്നെത്തല്ലു മറിഞ്ഞാലും അച്യുതനൂണുകഴിച്ചില്ലെങ്കിൽ.}} ആ കണ്ണീരുകണ്ട് ഉണ്ണിക്കണ്ണൻ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ഉണ്ണിയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചോറ് മുഴുവൻ വാങ്ങിക്കഴിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷത്താൽ മതിമറന്ന ഉണ്ണി, സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. സമയം കഴിഞ്ഞിട്ടും നടതുറക്കാത്തതിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരായ [[വാര്യർ|വാര്യരും]] [[മാരാർ|മാരാരും]] ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഉണ്ണിയ്ക്ക് വല്ലതും സംഭവിച്ചോ എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ചിന്ത. എന്നാൽ, തൊട്ടുപിന്നാലെ ഒഴിഞ്ഞ പൂജാപാത്രങ്ങളുമായി ഉണ്ണി പുറത്തെത്തി. പാത്രങ്ങൾ ഒഴിഞ്ഞിരിയ്ക്കുന്നത് കണ്ട വാര്യർ തനിയ്ക്ക് അവകാശപ്പെട്ട നിവേദ്യച്ചോറ് മുഴുവൻ ഉണ്ണി ഉണ്ടുതീർത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു. അയാൾ അവനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടു പോകുകയും കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. താനല്ല, ഭഗവാനാണ് എല്ലാം കഴിച്ചതെന്ന് ഉണ്ണി ഒരുപാടു തവണ പറഞ്ഞെങ്കിലും വാര്യർ അത് അംഗീകരിച്ചില്ല. ഒരുപാട് തവണ അയാൾ ഉണ്ണിയെ തല്ലി. ഇതിനിടയിൽ മേൽശാന്തി മടങ്ങിയെത്തി. വാര്യരിൽ നിന്ന് വിവരമറിഞ്ഞ അദ്ദേഹവും ഉണ്ണിയെ ഒരുപാട് തല്ലി. അപ്പോഴാണ് ശ്രീകോവിലിൽ നിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങിയത്. ഉണ്ണി പറഞ്ഞതെല്ലാം ശരിയാണെന്നും അതിനാൽ തല്ലേണ്ടത് തന്നെയാണെന്നുമായിരുന്നു ആ അശരീരി. കുറ്റബോധം താങ്ങാനാകാതെ മേൽശാന്തിയും വാര്യരും ശ്രീകോവിലിനു മുന്നിൽ സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. ഇതിൻ്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന് ദിവസേന തൈര് നിവേദ്യവും നിറപുത്തരി ദിവസം ഉപ്പുമാങ്ങയും നിവേദിക്കുന്നത്. === നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === [[ശ്രീമദ്ഭാഗവതം|ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തെ]] ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച പ്രസിദ്ധമായൊരു [[സംസ്കൃതസാഹിത്യം|സംസ്കൃതകാവ്യമാണ്]] '''[[നാരായണീയം]]'''. പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനായ [[മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരി|മേല്പുത്തൂർ നാരായണ ഭട്ടതിരിയാണ്]] ഈ മഹാകാവ്യം രചിച്ചത്. പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളും പതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുമടങ്ങിയ ഭാഗവതകാവ്യത്തെ, വെറും നൂറു ദശകങ്ങളിലും ആയിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും ഒതുക്കിയ നാരായണീയം, ഭാഗവതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കവി ഭഗവാനോട് സംവദിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധമുള്ള ഈ കാവ്യം ഉദ്ഭവിയ്ക്കാൻ കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: 1560-ൽ ഇന്നത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുനാവായ|തിരുനാവായയ്ക്കടുത്തുള്ള]] [[ചന്ദനക്കാവ് (മലപ്പുറം ജില്ല)|ചന്ദനക്കാവിലെ]] പണ്ഡിതകുടുംബമായ മേല്പുത്തൂർ ഇല്ലത്ത് ജനിച്ച നാരായണഭട്ടതിരി, മഹാപണ്ഡിതനായിരുന്ന അച്ഛൻ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[മീമാംസ|മീമാംസയും]] മാധവൻ എന്ന ഗുരുവിൽ നിന്ന് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദവും]] ജ്യേഷ്ഠൻ ദാമോദരഭട്ടതിരിയിൽ നിന്ന് [[തർക്കശാസ്ത്രം|തർക്കശാസ്ത്രവും]] പഠിച്ചെടുത്തശേഷം, [[തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടി|തൃക്കണ്ടിയൂർ അച്യുതപ്പിഷാരടിയുടെ]] കീഴിൽ ഉപരിപഠനം നടക്കുന്ന കാലത്താണ് നാരായണീയത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ച സംഭവങ്ങൾ നടന്നത്. ഗുരുതരമായ [[വാതരോഗം]] ബാധിച്ച അച്യുതപ്പിഷാരടിയെ മേല്പുത്തൂർ നല്ല രീതിയിൽ ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു. ഒടുവിൽ ഗുരുനാഥന്റെ അസുഖം മാറുകയും, അതേസമയം മേല്പുത്തൂരിന് അസുഖസൂചനകൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവിൽ നിന്ന് മേല്പുത്തൂർ അസുഖം ഇരന്നുവാങ്ങി എന്നാണ് കഥ. വാതരോഗം മാറാൻ നിരവധി ചികിത്സാരീതികൾ ചെയ്തുനോക്കിയെങ്കിലും ഒന്നും ഫലം കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, സാക്ഷാൽ [[ധന്വന്തരി|ധന്വന്തരിമൂർത്തിയായ]] ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെ ശരണം എന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, 1587 ഓഗസ്റ്റ് 27-ന് (കൊല്ലവർഷം 763 ചിങ്ങം 16), [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിൽ, മാതാപിതാക്കൾക്കും അനുജനും കവിയുമായ ചെറിയ മാതൃദത്തഭട്ടതിരിയ്ക്കും ചില സഹായികൾക്കുമൊപ്പം ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. അമ്മാത്തായ പയ്യൂരില്ലമടക്കം പല സ്ഥലങ്ങളിലും തങ്ങിയ ശേഷം മൂന്നാം നാൾ അവർ ഗുരുവായൂരിലെത്തി. ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് ഒരു കവിതയെഴുതണമെന്ന് മേല്പുത്തൂരിന് തോന്നി. പക്ഷേ, എവിടെനിന്ന് തുടങ്ങണം, എങ്ങനെ തുടങ്ങണം എന്നൊന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടിയില്ല. ഉറ്റ സുഹൃത്തും, [[മലയാളം|മലയാളഭാഷയുടെ]] പിതാവുമായ [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ|തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛനെത്തന്നെ]] സമീപിയ്ക്കാമെന്ന് വിചാരിച്ച മേല്പുത്തൂർ, തന്റെ സഹായികളെ [[തൃക്കണ്ടിയൂർ|തൃക്കണ്ടിയൂരിലേയ്ക്ക്]] വിട്ടു. സഹായികൾ തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ എഴുത്തച്ഛന്റെ വീട്ടിലെത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം തന്റെ [[അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ട്|അദ്ധ്യാത്മരാമായണം കിളിപ്പാട്ടിലെ]] വരികൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ചാരുകസേരയിൽ ഇരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. സഹായികൾ എഴുത്തച്ഛനോട് ആഗമനോദ്ദേശ്യം പറഞ്ഞപ്പോൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് 'മത്സ്യം തൊട്ടുകൂട്ടാൻ പറയൂ' എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. ഗുരുവായൂർ മടങ്ങിയെത്തിയ സഹായികൾ മേല്പുത്തൂരിനോട് വിവരം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം സന്തോഷിച്ചു. ഇത് കണ്ട് സഹായികൾ സ്തബ്ധരായിപ്പോയി. [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യം]] തൊട്ടുള്ള വൈഷ്ണവാവതാരങ്ങളെ സ്തുതിച്ച് കീർത്തനമെഴുതുക എന്നാണ് എഴുത്തച്ഛൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അന്തരാർത്ഥം എന്ന് മേല്പുത്തൂർ അവരോട് പറഞ്ഞു. ''സാന്ദ്രാനന്ദാവബോധാത്മകമനുപമിതം...'' എന്ന് തുടങ്ങുന്ന നാരായണീയത്തിന്റെ ആദ്യദശകം പിറന്നത് അങ്ങനെയാണ്. തുടർന്ന്, ഓരോ ദിവസവും ഓരോ ദശകം എന്ന കണക്കിൽ നൂറുദിവസം കൊണ്ട് നൂറുദശകം പൂർത്തിയാക്കി. ഓരോ ദിവസം കഴിയുംതോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില മെച്ചപ്പെട്ടുവന്നു. ഒടുവിൽ, നൂറാം ദിവസം അദ്ദേഹം നാരായണീയരചന പൂർത്തിയാക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന് വേണുഗോപാലരൂപത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ദർശനമുണ്ടാകുകയും അതോടെ അദ്ദേഹം രോഗവിമുക്തനാകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കേ വാതിൽമാടത്തിലെ കിഴക്കേ അറ്റത്തെ തൂണിലിരുന്നാണ് മേല്പുത്തൂർ നാരായണീയം രചിച്ചത്. വാതരോഗം വന്ന് ശരീരം മുഴുവൻ തളർന്നുപോയ മേല്പുത്തൂർ ചൊല്ലുന്ന ശ്ലോകങ്ങളെല്ലാം അനുജൻ പകർത്തി എടുക്കുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നരസിംഹാവതാരത്തെ വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയാതെ വിഷമിച്ച മേൽപ്പത്തൂരിന് മുമ്പിൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ നരസിംഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുവത്രെ. നാരായണീയം രചിച്ചതോടുകൂടി ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത അദ്ദേഹം, പിന്നീട് കുറഞ്ഞത് 86 വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും ജീവിച്ചിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിനിടയിൽ അദ്ദേഹം [[കൊച്ചി]], [[അമ്പലപ്പുഴ]], [[കോഴിക്കോട്]], [[മൂക്കുതല]] തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലായി ജീവിച്ചുപോരുകയും, അവിടങ്ങളിലെല്ലാം പ്രശസ്തനാകുകയും ചെയ്തു. [[പ്രക്രിയാ സർവ്വസ്വം]], [[ശ്രീപാദ സപ്തതി]], ഒരുപാട് [[ചമ്പു|ചമ്പുക്കൾ]], [[പ്രശസ്തി (ചരിത്രം)|പ്രശസ്തികൾ]] തുടങ്ങി വേറെയും ചില കൃതികൾ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂക്കുതലയിൽ വച്ചാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്. അനായാസ മരണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. === ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവം === മേല്പുത്തൂരിന്റെ സമകാലികനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മറ്റൊരു കവിയായിരുന്നു [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]]. ഇന്നത്തെ മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[പെരിന്തൽമണ്ണ]]യ്ക്കടുത്ത് [[കിഴാറ്റൂർ|കീഴാറ്റൂരിലായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇല്ലം. മേല്പുത്തൂരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നുമില്ലായിരുന്ന പൂന്താനം, മലയാളത്തിലാണ് കവിതകൾ രചിച്ചിരുന്നത്. തന്മൂലം സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരുപാട് പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''മലയാളത്തിലെ [[ഭഗവദ്ഗീത]]'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ' ''[[ജ്ഞാനപ്പാന]]''യാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ കൃതി. ഈ കൃതി എഴുതാൻ കാരണമായ ഒരു സംഭവമുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെക്കാലം സന്താനഭാഗ്യമില്ലാതെ വിഷമിച്ചിരുന്ന പൂന്താനം, അതിനായി 'സന്താനഗോപാലം പാന' എന്ന കൃതി രചിച്ചു. അതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മകനുണ്ടായി. എന്നാൽ, [[ചോറൂണ്|ചോറൂണിന്റെ]] ദിവസം അവൻ അഴിച്ചിട്ട വസ്ത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ശ്വാസം മുട്ടി മരിച്ചു. ഇതിലുണ്ടായ വിഷമമാണ് ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ ഉദ്ഭവത്തിലേയ്ക്ക് നയിച്ചത്. നാമജപത്തിന്റെയും ഭക്തിയുടെയും പ്രാധാന്യം അറിയിയ്ക്കുന്നതിനോടൊപ്പം കടുത്ത സാമൂഹ്യവിമർശനവും ഉൾക്കൊണ്ട ഈ കൃതിയ്ക്ക്, കേരളീയസമൂഹത്തിൽ ലഭിച്ച സ്വാധീനം വലുതാണ്. {{cquote|കണ്ടുകണ്ടെന്നിരിയ്ക്കും ജനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് വരുത്തുന്നതും ഭവാൻ<br>രണ്ടുനാലുദിനം കൊണ്ടൊരുത്തനെ തണ്ടിലേറ്റി നടത്തുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|മാളികമുകളേറിയ മന്നന്റെ തോളിൽ മാറാപ്പ് കേറ്റുന്നതും ഭവാൻ.}} {{cquote|ഉണ്ണിയുണ്ടായി വേൾപ്പിപ്പതിലൊരു ഉണ്ണിയുണ്ടായിക്കണ്ടാവൂ ഞാനെന്നും<br>ഇത്ഥമോരോന്ന് ചിന്തിച്ചിരിയ്ക്കുമ്പോൾ ചത്തുപോകുന്നു പാവം ശിവ!ശിവ!}} {{cquote|അമ്മയ്ക്കും പുനരച്ഛന്നും ഭാര്യയ്ക്കും ഉണ്മാൻ പോലും കൊടുക്കുന്നില്ല ചിലർ.}} തുടങ്ങിയ വരികൾ വേദാന്തചിന്തയുടെയും സാമൂഹ്യവിമർശനത്തിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങളാകുമ്പോൾ ആദ്യഭാഗവും അവസാനഭാഗവും തികഞ്ഞ ഭക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറുകയാണ്. കലികാലത്ത് ഭക്തർക്ക് മോക്ഷത്തിനുള്ള ഏക ഉപാധി നാമപജമാണെന്ന് പൂന്താനം ഇതിലൂടെ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നു. {{cquote|ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ കളിയ്ക്കുമ്പോൾ<br>ഉണ്ണികൾ പിന്നെ വേണമോ മക്കളായ്?}} എന്ന വാക്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗവദ്ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite news|title=Rendered with devotion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article657658.ece|date=March 13, 2009}}</ref> വാർദ്ധക്യത്തിൽ [[വസൂരി]]രോഗം വന്ന് തളർന്നുപോയ പൂന്താനം അത് ഭേദമാകാൻ തന്റെ നാട്ടിലുള്ള [[അങ്ങാടിപ്പുറം തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്നിലമ്മ]]യെ സ്തുതിച്ച് രചിച്ച ''ഘനസംഘം'' എന്ന സ്തോത്രവും വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഓമനക്കുട്ടൻ (ചലച്ചിത്രം|ഓമനക്കുട്ടൻ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലുപയോഗിച്ച ''കണികാണും നേരം'' രചിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. [[നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ|''നരനായിങ്ങനെ ജനിച്ചു ഭൂമിയിൽ'']] എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ശിവസ്തുതിയും അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. ഇവ കൂടാതെ വേറെയും കൃതികൾ രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യകഥകളിലെ സ്ഥിരം സാന്നിദ്ധ്യമാണ്. 93-ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. === ഭക്തിയും വിഭക്തിയും === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഐതിഹ്യകഥയാണ് ''ഭക്തിയും വിഭക്തിയും''. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവുമാണ് ഈ കഥയിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ. സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാർക്ക് അക്കാലത്ത് മലയാളകവികളോടും മലയാളകൃതികളോടുണ്ടായിരുന്ന പുച്ഛവും അവയിലെ ഭഗവാന്റെ നിലപാടുമാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രമേയം. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: വാതരോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുവായൂരിൽ മേല്പുത്തൂർ ഭജനമിരിയ്ക്കുന്ന കാലത്തുതന്നെ പൂന്താനവും ഭജനമിരിയ്ക്കാനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം, പൂന്താനം താൻ രചിച്ച സന്താനഗോപാലം പാന മേല്പുത്തൂരിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാൻ ചെന്നു. എന്നാൽ, സംസ്കൃതപണ്ഡിതനായിരുന്ന മേല്പുത്തൂർ, ആ ആവശ്യം നിരസിച്ചു. ഇത് പൂന്താനത്തെ അത്യധികം ദുഃഖിതനാക്കി. അന്നുരാത്രി, മേല്പുത്തൂരിന് വാതരോഗം വീണ്ടും മൂർച്ഛിച്ചു. അല്പസമയം അദ്ദേഹത്തിന് ബോധക്ഷയമുണ്ടായി. ബോധം വന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭഗവാന്റെ ഒരു ദർശനമുണ്ടായി. ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: {{cquote|ഹേ മേല്പത്തൂരേ! പണ്ഡിത ശ്രേഷ്ഠനായ അങ്ങയുടെ വിഭക്തിയെക്കാൾ എനിയ്ക്ക് ഇഷ്ടം പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്ത പൂന്താനത്തിന്റെ ഭക്തിയാണ്. അങ്ങ് നാളെത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ട് മാപ്പ് പറയുകയും ജ്ഞാനപ്പാന പരിശോധിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും വേണം.}} ഇതനുസരിച്ച് പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മേല്പുത്തൂർ, ക്ഷേത്രദർശനം കഴിഞ്ഞ് തെക്കേ നാലമ്പലത്തിലിരുന്ന് അന്നത്തെ ദശകവും പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പൂന്താനത്തിനടുത്ത് പോകുകയും അദ്ദേഹത്തോട് മാപ്പുപറഞ്ഞ് ജ്ഞാനപ്പാന വായിച്ച് വിലയിരുത്തുകയും പൂന്താനത്തെ മുഗ്ദകണ്ഠം പ്രശംസിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="thehindu">{{cite news|title=To lovers of Krishna, in Tamil|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|newspaper=The Hindu|date=July 19, 2012|access-date=2019-12-06|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723041304/http://www.thehindu.com/arts/books/article3657486.ece|url-status=dead}}</ref> === 'പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു' === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ പൂന്താനത്തിനുണ്ടായിരുന്ന പ്രാവീണ്യക്കുറവും അതുമൂലം അദ്ദേഹം നേരിട്ട അപമാനങ്ങളും അവയിലുള്ള ഭഗവാന്റെ പ്രതികരണവും അടങ്ങിയതാണ് ഈ കഥ. അതിങ്ങനെ: സംസ്കൃതത്തിൽ വലിയ പാണ്ഡിത്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പൂന്താനം നിത്യേന ക്ഷേത്രനടയിൽ വന്ന് [[വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം]] വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അപ്പപ്പോൾ വായയിൽ വരുന്ന രീതിയിലാണ് അദ്ദേഹം വ്യാഖ്യാനം കൊടുത്തിരുന്നത്. ഒരിയ്ക്കൽ, അത്തരത്തിൽ അദ്ദേഹം വിഷ്ണു സഹസ്രനാമത്തിലെ '''പദ്മനാഭോऽമരപ്രഭു''' എന്ന ഭാഗം '''പദ്മനാഭോ മരപ്രഭു''' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ച് അതിന് വ്യാഖ്യാനം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന [[വേദം|വേദപണ്ഡിതന്മാരായ]] ചില ബ്രാഹ്മണർ പൂന്താനത്തെ അപഹസിച്ചു. ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം മരപ്രഭു ആരാണെന്ന് വിചാരിച്ച് ചിന്താധീനനായി. അപ്പോൾ, മരപ്രഭുവും താൻ തന്നെയാണെന്ന് അറിയിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീലകത്തുനിന്ന് ഒരു അശരീരി മുഴങ്ങി. ഇത് കേട്ടതും പണ്ഡിതസമൂഹം ലജ്ജിച്ച് തലതാഴ്ത്തി. <ref>{{cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81_%E0%B4%A8%E0%B4%AE%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%B0%E0%B4%BF |title=ഐതിഹ്യമാല/പൂന്താനത്തു നമ്പൂരി - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല |language=ml|publisher=Ml.wikisource.org |date=2016-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഈ സംഭവത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഗുരുവായൂർ തെക്കേ നടയിലെ ശ്രീവത്സം വി.ഐ.പി. റസ്റ്റ് ഹൗസ് വളപ്പിൽ മരപ്രഭുവിന്റെ അതിഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കളിമണ്ണിൽ തീർത്ത ഇത്, അത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ശില്പമാണ്. 1995-ലാണ് ഈ ശില്പം സ്ഥാപിച്ചത്. പ്രശസ്ത ശില്പി [[ആലുവ]] പി.വി. രാമചന്ദ്രന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 1200 പേർ ചേർന്ന് മൂന്നുമാസം കഠിനവ്രതം എടുത്താണ് ഈ ശില്പം നിർമ്മിച്ചെടുത്തത്.<ref>{{cite web|author=Ramachandran P.V. |url=http://guruvayoormaraprabhu.blogspot.in/ |title=Guruvayoor Maraprabhu |publisher=Guruvayoormaraprabhu.blogspot.in |date=2009-12-06 |accessdate=2016-12-20}}</ref> ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനും മുൻ [[മുഖ്യമന്ത്രി (ഇന്ത്യ)|കേരള മുഖ്യമന്ത്രിയും]] അന്നത്തെ കേന്ദ്ര വ്യവസായ മന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ. കരുണാകരനാണ്]] ഇത് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. കളിമണ്ണിനോടൊപ്പം പല ഔഷധകൂട്ടുകളും ഇതിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. വൃക്ഷസങ്കല്പത്തിൽ ശരീരവും ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ഭഗവാന്റെ ശിരസ്സും ഒത്തുച്ചേർന്ന ഈ ശില്പത്തിന് ജാപ്പനീസ് നിർമ്മാണശൈലിയാണ് അവലംബിച്ചത്. 2008-ൽ ഇതിനോട് ചേർന്ന് ഏതാനും ദിവ്യാത്മാക്കളുടെ രൂപങ്ങളും, 2011-ൽ പ്രഭാമണ്ഡലവും ചാർത്തുകയുണ്ടായി. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടാണ് മരപ്രഭു ശില്പം ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്. ഇതിന്റെ ചെറുപതിപ്പുകളും ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണത്തിലുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |title=ഗുരുവായൂർ മരപ്രഭു ചെറുപതിപ്പുകളുടെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു &#124; mangalam.com |publisher=Origin.mangalam.com |date=2015-04-17 |accessdate=2016-12-20 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161718/http://origin.mangalam.com/print-edition/keralam/305547 |url-status=dead }}</ref> ഇവയുടെ ശില്പിയും പി.വി. രാമചന്ദ്രനാണ്. === ഭാഗവതപ്രിയനായ കൊട്ടിയൂരപ്പൻ === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. ഗുരുവായൂരുമായി നേരിട്ട് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ ധാരാളമായി അനുഗ്രഹിച്ചതായി കഥകളുള്ളതിനാൽ ഇതും ആ ഗണത്തിൽ പെടുത്താം. [[ഉത്തരകേരളം|ഉത്തരകേരളത്തിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[കൊട്ടിയൂർ ശിവക്ഷേത്രം|കൊട്ടിയൂർ ക്ഷേത്രവുമായും]] അവിടത്തെ ദേവനായ പരമശിവനുമായാണ് ഈ കഥയ്ക്ക് നേരിട്ട് ബന്ധമുള്ളത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവത പാരായണം എങ്ങനെ കൊട്ടിയൂരപ്പനെ പ്രസന്നനാക്കി എന്ന് ഈ കഥയിൽ കാണാം. ഒരിക്കൽ, ഒരു [[വൈശാഖം|വൈശാഖകാലത്ത്]] പൂന്താനം കൊട്ടിയൂരിൽ ദർശനത്തിനെത്തി. [[ബാവലിപ്പുഴ]]യിൽ കുളിച്ച് അക്കരെയും ഇക്കരെയുമുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദർശനം നടത്തിയ ശേഷം അദ്ദേഹം, വലിയൊരു സദസ്സിനെ സാക്ഷിയാക്കി തന്റെ ഭാഗവതപാരായണം തുടങ്ങി. ഭാഗവതത്തിലെ അതിപ്രധാനമായ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ അറുപതാം അദ്ധ്യായമായ 'കർഹിചിദദ്ധ്യായ'മാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അന്ന് വായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നത്. പ്രസ്തുത അദ്ധ്യായത്തിലെ 'കർഹി ചിത് സുഖമാസീനം' എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം കാരണമാണ് അദ്ധ്യായത്തിന് ഇങ്ങനെയൊരു പേരുതന്നെ വന്നത്. പൂന്താനത്തിന്റെ ഭാഗവതപാരായണം കേട്ട സദസ്യർ, അദ്ദേഹത്തെ വാനോളം പുകഴ്ത്തി. തുടർന്ന്, താൻ വായിച്ചുതീർന്ന ഭാഗം അദ്ദേഹം മയിൽപ്പീലി വച്ച് അടച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എണീറ്റ് ദിനകൃത്യങ്ങളെല്ലാം കഴിച്ച് പൂന്താനം ഗ്രന്ഥം തുറന്നുനോക്കുമ്പോൾ മയിൽപ്പീലി കർഹിചിദദ്ധ്യായത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഇരിയ്ക്കുന്നു! തന്റെ ഓർമ്മക്കുറവായിരിയ്ക്കാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച അദ്ദേഹം, അന്നും അതേ അദ്ധ്യായം തന്നെ വായിച്ചു. രണ്ടു മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് ആവർത്തിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഭഗവാന്റെ ലീലയാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. അന്നും ഭാഗവതം വായിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അദ്ദേഹം കൊട്ടിയൂർ വിട്ടു. അപ്പോഴാണ് തന്റെ ഭാഗവതഗ്രന്ഥം എടുക്കാൻ മറന്നുപോയ കാര്യം അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞത്. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ച് കൊട്ടിയൂരിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹം വാതിൽപ്പഴുതിലൂടെ നോക്കിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അതിശയകരമായിരുന്നു: ശിവഭഗവാൻ പാർവ്വതീദേവിയ്ക്ക് ഭാഗവതത്തിലെ കർഹിചിദദ്ധ്യായം വായിച്ചുകൊടുക്കുന്നു! അത് സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ദേവി, ഭഗവാന്റെ വായന നന്നായെങ്കിലും പൂന്താനം വായിച്ചുകേൾക്കാനാണ് കൂടുതൽ രസകരമെന്ന് പറയുകയുണ്ടായി! പൂന്താനം പുറത്തുണ്ടെന്ന വിവരമറിഞ്ഞ ഭഗവാനും ദേവിയും, അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനം നൽകുകയും, ഭാഗവതഗ്രന്ഥം തങ്ങളുടെ മറ്റൊരു വാസകേന്ദ്രമായ [[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥക്ഷേത്രത്തിലെ]] മണ്ഡപത്തിന്റെ ഉത്തരത്തിലുണ്ടെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അതനുസരിച്ച് പൂന്താനം, ഒരുപാട് ദൂരം സഞ്ചരിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെത്തുകയും]] വടക്കുന്നാഥനെയും ഉപദേവതകളെയും തൊഴുതശേഷം മണ്ഡപത്തിലെത്തി അതിന്റെ ഉത്തരത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രന്ഥം തിരികെ എടുക്കുകയും ചെയ്തു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ മങ്ങാട്ടച്ചനായി === ഇതും പൂന്താനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥയാണ്. [[സാമൂതിരി]]യുടെ സൈന്യാധിപനായ [[മങ്ങാട്ടച്ചൻ|മങ്ങാട്ടച്ചന്റെ]] രൂപത്തിൽ വന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ പൂന്താനത്തെ രക്ഷിച്ചതാണ് ഈ കഥയിലെ ഉള്ളടക്കം. തന്റെ ഭക്തരെ രക്ഷിയ്ക്കാൻ ഭഗവാൻ ഏതു രൂപത്തിലും വരും എന്ന വിശ്വാസത്തിന്റെ തെളിവായി ഭക്തർ ഇതിന്റെ കണ്ടുവരുന്നു. കഥ ഇങ്ങനെയാണ്: ഒരിയ്ക്കൽ പൂന്താനം, കീഴാറ്റൂരിലുള്ള ഇല്ലത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്യുകയായിരുന്നു. നേരം അർദ്ധരാത്രിയായിരുന്നു. ചുറ്റും കൂരിരുട്ട്. എങ്ങും കനത്ത നിശ്ശബ്ദത. തീർത്തും വിജനമായ പ്രദേശത്തുകൂടിയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നത്. പെട്ടെന്ന് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സംഘം അക്രമികൾ തടഞ്ഞുനിർത്തി ആക്രമിച്ചു. അവർ പൂന്താനത്തോട് വൻ തുക ആവശ്യപ്പെട്ടു. തന്റെ കയ്യിൽ ഒരു ഭാഗവതഗ്രന്ഥം മാത്രമാണുള്ളതെന്നും അത് തരാൻ തനിയ്ക്കാകില്ലെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അക്രമികളിലൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തോളിലെ ഭാണ്ഡം പിടിച്ചുവലിയ്ക്കുകയും, മറ്റൊരുത്തൻ അദ്ദേഹത്തെ വടിയെടുത്ത് അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വേദന താങ്ങാനാകത്തെ പൂന്താനം, ഇഷ്ടദേവനെ ഉറക്കെ വിളിച്ചു. അപ്പോൾ ദൂരെനിന്ന് ഒരു [[കുതിര]]യുടെ കുളമ്പടിശബ്ദം കേൾക്കാൻ തുടങ്ങി. ഓരോ നിമിഷം കഴിയുംതോറും അത് അടുത്തെത്താൻ തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ സൈന്യാധിപനായ മങ്ങാട്ടച്ചനായിരുന്നു കുതിരപ്പുറത്ത്. മങ്ങാട്ടച്ചൻ, തന്റെ കയ്യിലെ വാളെടുത്ത് അക്രമികൾക്കുനേരെ ആഞ്ഞുവീശുകയും അവർ പേടിച്ചോടുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചന് പൂന്താനം തന്റെ കയ്യിലെ മോതിരം ഊരി സമ്മാനിയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല. ഒടുവിൽ പൂന്താനത്തിന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി അദ്ദേഹം അത് വാങ്ങുകയായിരുന്നു. മോതിരവും വാങ്ങിച്ച മങ്ങാട്ടച്ചൻ, ഉടനെ സ്ഥലം വിട്ടു. മനസ്സുനിറയെ സന്തോഷത്തോടെ പൂന്താനം യാത്ര തുടർന്നു. നേരം ഏഴരവെളുപ്പായി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറക്കാനുള്ള സമയമായി. മേല്പുത്തൂരടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ, ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം കണ്ടുതൊഴാൻ പുറത്ത് വരിയായി നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മേൽശാന്തി എഴുന്നേറ്റ് കുളികഴിഞ്ഞുവന്ന് ശ്രീകോവിലിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാൻ കഠിനപ്രയത്നം തുടങ്ങി. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും വാതിൽ തുറക്കുന്നില്ല! അപ്പോഴാണ്, '''കൃഷ്ണാ! ഗുരുവായൂരപ്പാ! ഭഗവാനേ!''' എന്ന വിളിയോടെ പൂന്താനം ക്ഷേത്രനടയിലെത്തിയത്. തൊട്ടുപിന്നാലെ, മേൽശാന്തിയ്ക്ക് നടതുറക്കാൻ സാധിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു! ക്ഷേത്രക്കുളത്തിൽ കുളിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിർമ്മാല്യം തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണം വച്ച് ശ്രീകോവിലിനടുത്തെത്തിയ പൂന്താനത്തെ മേൽശാന്തി വിളിയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു മോതിരം സമ്മാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പൂന്താനം മോതിരം പരിശോധിച്ചു നോക്കിയപ്പോൾ ഞെട്ടിപ്പോയി. അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ മോതിരമായിരുന്നു! ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂന്താനം മേൽശാന്തിയോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തനിയ്ക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വപ്നദർശനമുണ്ടായെന്നും, ഭക്തനായ പൂന്താനത്തിന് മോതിരം തിരിച്ചു കൊടുക്കണമെന്ന് അതിൽ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞുവെന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിച്ചു. തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പൂന്താനം, ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. === വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും കുറൂരമ്മയും === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത സാന്നിദ്ധ്യങ്ങളാണ് ഭക്തസന്ന്യാസിയായിരുന്ന [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും]] [[കുറൂരമ്മ]]യും. മേല്പുത്തൂരിന്റെയും പൂന്താനത്തിന്റെയും സമകാലികരായിരുന്നു ഇവരെന്നാണ് കേൾവി. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനായിരുന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, പക്ഷേ എല്ലാ ദേവതകളെയും ഭജിച്ചിരുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരുപാട് മഹാക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പിറവിയുടെ കാരണക്കാരനും അദ്ദേഹമാണ്. ഏത് ക്ഷേത്രത്തിൽ പോയാലും അവിടത്തെ മൂർത്തിയെ നേരിട്ടുകാണാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. കുറൂരമ്മയാകട്ടെ, അക്ഷരാഭ്യാസം പോലുമില്ലാത്ത ഒരു അന്തർജനമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ തന്നെയുള്ള [[അടാട്ട്]] എന്ന സ്ഥലത്തെ കുറൂരില്ലത്തെ അമ്മയായിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന് വിളിച്ചുപോയിരുന്നത്. അവരുടെ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും പറയാനുള്ളത്. പുറയന്നൂർ ഇല്ലത്തെ ഗൗരി അന്തർജനമാണ് പിൽക്കാലത്ത് ''കുറൂരമ്മ'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധയായത്. അക്കാലത്ത് നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആചാരമനുസരിച്ച് വളരെ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഇവരെ വേളി കഴിപ്പിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. കുറൂരില്ലത്തെ വലിയ നമ്പൂതിരിയാണ് അന്തർജനത്തെ വേളി കഴിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് ഇല്ലത്ത് കുടിയിരുത്തിയത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ അധികകാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. തികഞ്ഞ കൃഷ്ണഭക്തയായിരുന്ന അന്തർജനം, തന്റെ ദുഃഖങ്ങളെല്ലാം കൃഷ്ണപാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ച് ദിനങ്ങൾ കഴിച്ചുകൂട്ടി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ, ഒരു ദിവസം ഇല്ലത്ത് പണിക്കാരനായി ഒരു ഉണ്ണി കടന്നുവന്നു. കുറൂരമ്മ അവനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിയ്ക്കുകയും തന്റെ കൂടെത്തന്നെ താമസിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഉണ്ണി തന്നെ ചെയ്തുവച്ചു. എന്നാൽ, ചില സമയങ്ങളിൽ അവൻ വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയും കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ദിവസം, ഇല്ലത്ത് കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുന്നതിനിടയിൽ ഉണ്ണി ചില വികൃതികൾ കാണിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. അപ്പോൾ കുറൂരമ്മ അവനെ അടിയ്ക്കുകയും കരി നിറച്ച ഒരു കലത്തിൽ വച്ച് അടയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതേ സമയം, തന്റെ മഠത്തിൽ സ്വാമിയാരും കൃഷ്ണപൂജ നടത്തുകയായിരുന്നു. ഭഗവാൻ വരാൻ വൈകുന്നതായി ശ്രദ്ധിച്ച സ്വാമിയാർ ഇതെന്ത് മറിമായമെന്നറിയാതെ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. ഒടുവിൽ, ദേഹമാസകലം കരിയുമായി ഭഗവാൻ സ്വാമിയാർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വികൃതി കാണിച്ചതിന് കുറൂരമ്മ തന്നെ കലത്തിലടച്ചതാണ് താൻ വരാൻ വൈകിയതിന് കാരണമെന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു. കുറൂരമ്മ നിസ്സാരക്കാരിയല്ലെന്ന് സ്വാമിയാർക്ക് തോന്നി. താൻ ഉടനെ കുറൂരില്ലത്ത് പൂജയ്ക്ക് വരുന്നുണ്ടെന്ന് കുറൂരമ്മയോട് പറയാൻ അദ്ദേഹം ഭഗവാനോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ, അടുത്തുതന്നെയുള്ള മറ്റൊരു ഇല്ലമായ ചെമ്മങ്ങാട്ട് ഇല്ലത്തെ നമ്പൂതിരിയും ഇക്കാര്യമറിയുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹവും സ്വാമിയാരെ തന്റെ ഇല്ലത്തെ പൂജയ്ക്ക് വിളിച്ചു. ഇത് കുറൂരമ്മയോടുണ്ടായിരുന്ന അസൂയ കൊണ്ടാണെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ ഒരു ഇല്ലത്ത് പൂജ നടത്താൻ വരുന്നത് അക്കാലത്ത് വലിയൊരു അംഗീകാരമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ രണ്ട് പൂജകളും പറഞ്ഞുവച്ചിരുന്നത് ഒരേ ദിവസമാണ്. എന്തു ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ സ്വാമിയാർ വിഷമിച്ചു. അവസാനം, ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്കുതന്നെ പോകാം എന്നായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. അതനുസരിച്ച് അന്നേദിവസം പ്രഭാതകൃത്യങ്ങളെല്ലാം വേഗം കഴിച്ച് സ്വാമിയാർ ചെമ്മങ്ങാട്ടേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, ശങ്കരാചാര്യ പരമ്പരയിൽ പെട്ട സന്ന്യാസിയായതിനാൽ യാത്ര പുറപ്പെടും മുമ്പ് ശംഖനാദം മുഴക്കണമെന്ന് ചിട്ടയുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് മഠത്തിലെ പരിചാരകർ ശംഖൂതാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ, എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും ശംഖിൽ നിന്ന് ശബ്ദം വന്നില്ല. ഇതെന്ത് മറിമായം എന്നറിയാതെ പരിചാരകർ അമ്പരന്നുനിന്നപ്പോൾ താൻ കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് പോകണമെന്നാണ് ഭഗവാന്റെ ആഗ്രഹമെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. അതനുസരിച്ച് യാത്ര കുറൂരില്ലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റാൻ സ്വാമിയാർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ സമയം, കുറൂരമ്മ സ്വാമിയാരുടെ പൂജയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഉണ്ണിയും ഇല്ലത്തെ പരിചാരികയും അവരെ സഹായിച്ചു. പൂജാപുഷ്പങ്ങളും നിവേദ്യങ്ങളും [[ആവണപ്പലക]]യുമെല്ലാം തയ്യാറാക്കിവച്ചു. സ്വാമിയാർ ഇല്ലത്തെത്തിയതും കുറൂരമ്മ അദ്ദേഹത്തെ കാലുകഴുകി സ്വീകരിയ്ക്കുകയും പൂജാമുറിയിലേയ്ക്ക് ആനയിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഇഷ്ടദേവന്റെ വിഗ്രഹം കണ്ട സ്വാമിയാർ ധ്യാനനിമഗ്നനായി. അദ്ദേഹം അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന പൂക്കളിലോരോന്നായി ഭഗവദ്പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, അവ വിഗ്രഹത്തിനുപകരം ചെന്നുവീണത് ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങളിലാണ്! സ്തബ്ധനായ സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ചു. താൻ പൂജയും ധ്യാനവും കൊണ്ട് നേടിയ ഭാഗ്യം കുറൂരമ്മ വെറും നിഷ്കളങ്കഭക്തി കൊണ്ട് നേടി എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഉണ്ണിയായി തന്റെ കൂടെക്കൂടിയത് തന്റെ ഇഷ്ടദേവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കുറൂരമ്മ, ഉണ്ണിയുടെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് നമസ്കരിച്ചു. പിന്നീടും തികഞ്ഞ ഭക്തയായിത്തന്നെ ജീവിച്ച അവർ, 93-ആം വയസ്സിൽ ഉടലോടെ വൈകുണ്ഠലോകം പൂകി എന്നാണ് വിശ്വാസം. === മഞ്ജുള === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരിയായിരുന്ന ഒരു വാരസ്യാരായിരുന്നു മഞ്ജുള. നിത്യവും അവൾ ഭഗവാന് ചാർത്താൻ മാലകൾ കെട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം, പതിവിലധികം പണിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ വളരെ വൈകി മാത്രമാണ് അവൾക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനായത്. അപ്പോഴേയ്ക്കും നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. നിരാശയായ മഞ്ജുള, കിഴക്കേ നടയിലുള്ള തന്റെ വാര്യത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുനടന്നു. പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു [[ആൽമരം|ആൽമരത്തിന്റെ]] തറയിൽ അവൾ വിശ്രമിയ്ക്കാനിരുന്നു. അപ്പോൾ, ഭക്തോത്തമനായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരി, ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങിവരികയായിരുന്നു. മഞ്ജുളയെ മുൻപരിചയമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം, ദുഃഖിതയായി ഇരിയ്ക്കുന്ന അവളോട് കാര്യം തിരക്കിയപ്പോൾ അവൾ നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം പറഞ്ഞു. മഞ്ജുളയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച പൂന്താനം, ആൽച്ചുവട്ടിലുള്ള കല്ലിൽ ഭഗവാനെ സങ്കല്പിച്ച് മാലചാർത്താൻ അവളോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. ആദ്യം മഞ്ജുള ഒന്ന് ഞെട്ടിയെങ്കിലും അവൾ പൂന്താനത്തെ അനുസരിയ്ക്കുക തന്നെ ചെയ്തു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ നടതുറന്ന് നിർമ്മാല്യദർശനം നടത്തിയശേഷം മേൽശാന്തി, പതിവുപോലെ വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദനമുഴുക്കാപ്പും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും നീക്കം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ, എത്ര മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരു മാല മാത്രം വിഗ്രഹത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതായി അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കി. മേല്പുത്തൂരും പൂന്താനവും വില്വമംഗലവുമടക്കമുള്ള ഭക്തോത്തമന്മാർ പുറത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പരിഭ്രാന്തനായ മേൽശാന്തി പുറത്തുവന്ന് ഭഗവാന്റെ വാകച്ചാർത്തും അഭിഷേകവും മുടങ്ങിയതായി അറിയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് പൂന്താനം, തലേദിവസം രാത്രി നടന്ന സംഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ഈ സമയം, വിഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് മാല ഊരിപ്പോകുകയും ചെയ്തു! തന്റെ ഭക്തയുടെ ഭക്തിയിൽ ഭഗവാൻ പ്രസാദിച്ചു എന്നായിരുന്നു പൂന്താനത്തിന്റെ വിശദീകരണം. പോകുന്ന വഴിയിൽ മഞ്ജുള വിശ്രമിച്ചതും, അവൾ മാലചാർത്തിയ കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നതുമായ ആൽമരം, ഇപ്പോൾ 'മഞ്ജുളാൽ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് അര കിലോമീറ്റർ നേരെ കിഴക്കുമാറി, സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡിന്റെയും [[ഗുരുവായൂർ നഗരസഭ|നഗരസഭാ കാര്യാലയത്തിന്റെയും]] ഇടയിലാണ് ഈ ആൽമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ ചുവട്ടിൽ, ഭഗവദ്വാഹനമായ [[ഗരുഡൻ|ഗരുഡന്റെ]] ഭീമാകാരമായ ഒരു ശില്പമുണ്ട്. 1975-ൽ ഒരു ഭക്തൻ സമർപ്പിച്ച ഈ ശില്പം, ഇന്ന് ഗുരുവായൂർ പട്ടണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളിലൊന്നാണ്. കിഴക്കുഭാഗത്തുനിന്ന് ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വരുന്ന ഭക്തരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നത് ഈ ശില്പമാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കൊടിമരങ്ങളിലും മണ്ഡപങ്ങളിലും കാണുന്ന രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ശരിയ്ക്കും ഒരു [[പരുന്ത്|പരുന്തിന്റെ]] രൂപം തന്നെയാണ് ഈ ശില്പത്തിന്. സർപ്പപീഠത്തിൽ, അതീവരൗദ്രഭാവത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ഈ ഗരുഡനെ വാഹനത്തിലിരിയ്ക്കുന്നവരടക്കം എല്ലാ ഭക്തരും കൈകൂപ്പിത്തൊഴുന്നു. ഇതിന്റെ മറുവശത്ത് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പൂന്താനത്തിന്റെ പളുങ്കുശില്പവുമുണ്ട്. === കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം === കേരളത്തിന്റെ തനതു കലാരൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[കൃഷ്ണനാട്ടം| കൃഷ്ണനാട്ടത്തെ]]ക്കുറിച്ച് പരാമർശിയ്ക്കാതെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കഥകൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ സാധിയ്ക്കില്ല. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന [[മാനവേദൻ|മാനവേദൻ രാജ]], ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി രചിച്ച '''[[കൃഷ്ണഗീതി]]''' എന്ന സംസ്കൃതകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം ഉദ്ഭവിച്ചത്. കേരളത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായ [[കഥകളി]]യുടെ ആദ്യരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം. ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടായ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണമായ ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: കോഴിക്കോട് സ്വദേശിയായിരുന്നെങ്കിലും മാനവേദൻ രാജ കൂടുതൽ കാലവും ചെലവഴിച്ചത് ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയാണ്. അക്കാലത്തൊരിയ്ക്കൽ അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരെ കാണുകയുണ്ടായി. ദിവ്യദൃഷ്ടി കൊണ്ട് ഭഗവാനെ നിത്യവും കാണാൻ കഴിവുണ്ടായിരുന്ന സ്വാമിയാരോട്, തനിയ്ക്കും അതിനുള്ള ഭാഗ്യമുണ്ടാക്കണമെന്ന് മാനവേദൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ അനുവാദമില്ലാതെ അത് സാധിയ്ക്കില്ലെന്നായിരുന്നു സ്വാമിയാരുടെ മറുപടി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ വീണ്ടും മാനവേദനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ അതിനുള്ള അനുവാദം നൽകിയെന്നും, എന്നാൽ ഒരിയ്ക്കലേ സാധിയ്ക്കൂ എന്നും സ്വാമിയാർ പറഞ്ഞു. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ [[കൂത്തമ്പലം| കൂത്തമ്പലമുണ്ടായിരുന്നില്ല]]. തദ്സ്ഥാനത്ത് ഒരു [[ഇലഞ്ഞി]]മരമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വാമിയാർ ഒന്ന് കാണിച്ചുകൊടുത്തതും അവിടെ ഓടക്കുഴലൂതിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ മാനവേദൻ കണ്ടു. തന്റെ ജന്മം സഫലമായെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ഓടിച്ചെന്ന് ഭഗവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഭഗവാൻ അപ്പോഴേയ്ക്കും അപ്രത്യക്ഷനായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഭഗവാൻ നിന്നിടത്ത് ഒരു മയിൽപ്പീലി കിടന്നിരുന്നു, ആ മയിൽപ്പീലി ഉപയോഗിച്ചാണ് മാനവേദൻ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അലങ്കരിച്ചത്. തനിയ്ക്ക് ദർശനം കിട്ടിയ ഇലഞ്ഞി മരത്തിന്റെ തടികൊണ്ട് ഒരു കൃഷ്ണവിഗ്രഹം സൃഷ്ടിച്ച അദ്ദേഹം, അതിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു കൊണ്ടാണ് കൃഷ്ണഗീതി രചിച്ചത്. ആ ഇലഞ്ഞിമരത്തിൻ്റെ തടികൊണ്ടുതന്നെയാണ് കൃഷ്‌ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടം അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തത്. [[ജയദേവർ|ജയദേവരുടെ]] [[ഗീതഗോവിന്ദം|ഗീതഗോവിന്ദത്തെ]]യാണ് കൃഷ്ണഗീതിയ്ക്ക് അദ്ദേഹം മാതൃകയാക്കിയത്. തുടർന്ന്, ഒരു തുലാം 30-ന് അദ്ദേഹം തന്റെ കൃതി ഗുരുവായൂരപ്പനു മുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവസം ഇന്ന് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. === ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ കഥ === ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു കഥയാണ് അജാമിളമോക്ഷം. ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും എല്ലാവിധ ദുഷ്ടതകളോടും ജീവിച്ച [[അജാമിളൻ]] എന്നയാൾ, ജീവിതാവസാനത്തിലെ ഒരു നിമിഷം തന്റെ പുത്രനായ നാരായണനെ വിളിച്ചപ്പോൾ സാക്ഷാൽ നാരായണൻ തന്നെ വിളികേട്ടതും അയാളെ വൈകുണ്ഠത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതുമാണ് ഈ കഥയിലെ സാരം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും സമാനമായ ഒരു കഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. ചേലേപ്പറമ്പ് എന്ന് ഇല്ലപ്പേരുണ്ടായിരുന്ന ഒരു നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ കഥയിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രം. ഒരു കവിയും, പ്രാസംഗികനുമൊക്കെയായിരുന്നിട്ടും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും പലതരം ഹീനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെട്ട ചേലേപ്പറമ്പ്, വാർദ്ധക്യത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയതും തുടർന്നുള്ള സംഭവവികാസങ്ങളുമാണ് ഈ കഥയുടെ ആകെത്തുക. കഥ ഇങ്ങനെ: ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചെങ്കിലും, ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ വേദപുരാണാദികളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയെങ്കിലും, വളരെ കുത്തഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവിതമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് നയിച്ചിരുന്നത്. സ്ത്രീസേവയിലും മദ്യപാനത്തിലും താത്പര്യം കിട്ടിയ അദ്ദേഹം സകലമാന തിന്മകളിലും വ്യാപരിച്ചു. ഒരുപാട് സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു, അവയിലെല്ലാം സന്തതികളുണ്ടായി. പലരും അച്ഛനെ അറിയാതെ കാലം കഴിച്ചുകൂട്ടി. കാലം അങ്ങനെ കുറേ കടന്നുപോയി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ചേലേപ്പറമ്പ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരിൽ താമസമാക്കിയ ശേഷവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. പരസ്ത്രീഗമനവും മോഷണവും മദ്യപാനവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിത്യവൃത്തിയായിരുന്നു. ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന ഭാഗത്തേയ്ക്ക് അദ്ദേഹം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയതുപോലുമില്ല. പരദൂഷണം മാത്രമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിരുന്നത്. അങ്ങനെ നാട്ടുകാരുടെ മൊത്തം സ്വൈരം കെടുത്തുന്ന ഒരാളായി അദ്ദേഹം മാറി. കാലം പിന്നെയും കടന്നുപോയി. ചേലേപ്പറമ്പിന് തൊണ്ണൂറു വയസ്സ് കഴിഞ്ഞു. എങ്കിലും സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസമാണ് ആ സംഭവം നടക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് കഴിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൈ കഴുകുന്ന തിരക്കിലിരിയ്ക്കേ ചേലേപ്പറമ്പ് സമൃദ്ധമായി എണ്ണയും ഇഞ്ചയും തേച്ച് കുളത്തിൽ കുളിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ കണ്ട് കുപിതനായ ബ്രാഹ്മണരിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞ കാര്യം ഇങ്ങനെയായിരുന്നു: {{quote|ഹേ ചേലേപ്പറമ്പേ, ഇതെന്താണ് അങ്ങ് കാണിയ്ക്കുന്നത്? എത്രയോ കോടി ജന്മങ്ങളിൽ അങ്ങു ചെയ്ത മഹാപുണ്യത്തിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ബ്രാഹ്മണജന്മം. അതും പോരാതെ ഇപ്പോൾ ഭൂലോകവൈകുണ്ഠത്തിലും എത്തിച്ചേർന്നിരിയ്ക്കുന്നു. എന്നിട്ടും എന്തേ മനസ്സുമാറുന്നില്ല? ദുഷ്ചിന്തകൾ പോകുന്നില്ല? കലികാലത്ത് മോക്ഷത്തിന് നാമജപം മാത്രമേ ഫലം ചെയ്യൂ എന്ന കാര്യം അങ്ങ് മറന്നുപോയോ? ഇനിയെങ്കിലും ഈ ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ മതിയാക്കൂ. ഭഗവദ്പാദങ്ങളെ ആശ്രയിയ്ക്കൂ. അങ്ങേയ്ക്ക് മോക്ഷം ലഭിയ്ക്കും.}} ഈ വാക്കുകൾ ചേലേപ്പറമ്പിനെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിച്ചു. അതുവരെയുള്ള തന്റെ ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. താൻ എത്രമാത്രം അധഃപതിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് മനസ്സിലായി. കുളി കഴിഞ്ഞ് ഈറനോടെത്തന്നെ ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് നടന്നു. ചേലേപ്പറമ്പ് ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് കയറുന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഭക്തർ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിനിന്നു. നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കയറി ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ മണ്ഡപത്തിൽ കയറി ഈ ശ്ലോകം ജപിച്ചു: {{quote|അബ്ദാർധേന ഹരിം പ്രസന്നമകരോദൗത്താനപാദിശ്ശിശുഃ സപ്താഹേന നൃപഃ പരീക്ഷിദബലാ യാമാർദ്ധതഃ പിംഗലാ ഖട്വാംഗോ ഘടികാദ്വയേന നവതിപ്രായോഽപി തന്ന വ്യഥേ, തം കാരുണ്യനിധിം പ്രപദ്യ ശരണം ശേഷായുഷാ തോഷയേ. <br> അർത്ഥം: ഉത്താനപാദപുത്രനായ [[ധ്രുവൻ]] അരവർഷം കൊണ്ട് (ആറുമാസംകൊണ്ട്) അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. [[പരീക്ഷിത്ത്]] മഹാരാജാവ് സപ്താഹം (ഒരാഴ്ച) കൊണ്ടും [[പിംഗള]] അരയാമം കൊണ്ടും [[ഖട്വാംഗൻ]] രണ്ടുമണിക്കൂർകൊണ്ടും അങ്ങയെ പ്രസന്നനാക്കി. എന്നാൽ തൊണ്ണൂറുവയസ്സായിട്ടും എനിയ്ക്ക് അങ്ങയെ പ്രസാദിപ്പിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അല്ലയോ ഗുരുവായൂരപ്പാ, അര നാഴിക (24 മിനിറ്റ്) മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ഈ ആയുസ്സിനാലിതാ ഞാൻ അങ്ങയെ സന്തോഷിപ്പിയ്ക്കുന്നു.}} ഇത്രയും ചൊല്ലിയ ശേഷം ചേലേപ്പറമ്പ് മണ്ഡപത്തിൽ സാഷ്ടാംഗം നമസ്കരിച്ചു. ഏറെ നേരം കഴിഞ്ഞിട്ടും ചേലേപ്പറമ്പ് അങ്ങനെത്തന്നെ കിടക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച ഭക്തർ അദ്ദേഹത്തിനടുത്തേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തി. ചേലേപ്പറമ്പിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം നോക്കിയ അവർ, അദ്ദേഹം മരിച്ചുകഴിഞ്ഞെന്ന് മനസ്സിലാക്കി. അവസാനനിമിഷം സദ്ബുദ്ധി തോന്നിയ ചേലേപ്പറമ്പ്, ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. . . === കിട്ടയുടെ ഇളനീർ === കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് ഉത്സവവിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീരഭിഷേകം നടത്തുന്നത് ഒരു ആചാരമാണ്. ആറാട്ടുകടവിൽ വിഗ്രഹമെത്തിച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തീർത്ഥാവാഹനം നടത്തിയശേഷം വിഗ്രഹത്തിൽ ഇളനീർ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തുന്നു. അതിനുശേഷമാണ് ആറാട്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ ആറാട്ടിനോടനുബന്ധിച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഇളനീർ കൊണ്ടുവരുന്നത് ഗുരുവായൂരിനടുത്ത് [[ഇരിങ്ങപ്പുറം|ഇരിങ്ങപ്പുറത്തുള്ള]] തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാരാണ്. [[ഈഴവർ|ഈഴവ]]സമുദായത്തിൽ പെട്ട ഇവർക്ക് ഈ അവകാശം ലഭിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു കഥയുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഏറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് നടന്ന കഥയാണിത്. അന്ന് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഈഴവരടക്കമുള്ള 'താഴ്ന്ന' ജാതിക്കാർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രപരിസരത്തുകൂടെ നടക്കാൻ പോലും അവർക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽ വരെയേ അവർക്ക് പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തിന് 'തീയരമ്പലം' എന്ന പേരിട്ടുവന്നിരുന്നു. എല്ലാ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ചശേഷം അത് പൊളിച്ചുമാറ്റി. എങ്കിലും ഇന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി ഒരു കൽവിളക്ക് അവിടെ കാണാം. 2022-ൽ ഈ വിളക്ക് പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണം പൂശുകയുണ്ടായി. [[ചാവക്കാട് താലൂക്ക്]] [[എസ്.എൻ.ഡി.പി.|എസ്.എൻ.ഡി.പി.]] യൂണിയൻ വകയാണ് ഇത് നവീകരിച്ചത്. ഈ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് മേല്പറഞ്ഞ കുടുംബത്തിലെ കാരണവർ കിട്ടയെന്ന് പേരുള്ള ഒരു കള്ളുചെത്തുകാരനായിരുന്നു. ഭാര്യയും മക്കളുമടക്കമുള്ള വലിയൊരു കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്ന കിട്ട, കള്ളുചെത്തിക്കിട്ടുന്ന വരുമാനം കൊണ്ടാണ് കുടുംബം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്നത്. ദിവസവും ഒരു നൂറു തെങ്ങിൽ കയറി അയാൾ ചെത്തുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന കിട്ട, തനിയ്ക്ക് ഗുരുവായൂർ ദർശനത്തിന് അർഹതയില്ലാത്തതിൽ അഗാധമായി ദുഃഖിച്ചിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഒരു ദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക്, ആറടിയിലധികം ഉയരത്തോടും കറുത്ത് സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുംകൂടി ഒരു യുവാവ് കിട്ടയുടെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് കടന്നുവന്നു. ദാഹിച്ചവശനായ ആ യുവാവ് കിട്ടയെ കാണുകയും തനിയ്ക്ക് ഇളനീർ വേണമെന്നും താൻ അല്പം ധൃതിയിലാണെന്നും ഉടനെ ആറാട്ടുകടവിൽ എത്തിയ്ക്കണമെന്നും താൻ അവിടെയുണ്ടാകുമെന്നും അറിയിച്ചു. ആ യുവാവ് സാക്ഷാൽ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയായിരുന്നു! തുടർന്ന് കിട്ട, അടുത്തുള്ള തെങ്ങിൽ കയറി അല്പം ഇളനീർ വെട്ടിക്കൊണ്ടുവരികയും, വിവരങ്ങളെല്ലാം തന്റെ ജന്മിയോട് പറഞ്ഞശേഷം അദ്ദേഹത്തെ ഏല്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ആറാട്ടുദിവസമായിരുന്നു അന്ന്. കിട്ടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ജന്മി, ഉടനെത്തന്നെ ഇളനീരുമായി രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെ ആറാട്ടുകടവിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചു. കിട്ട മഞ്ജുളാൽത്തറ വരെ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗമിച്ചു. ഈ സമയത്ത് തന്ത്രിയ്ക്കും മേൽശാന്തിയ്ക്കും ഒരു അരുളപ്പാടുണ്ടായി. കിട്ട ഇളനീരുമായി മഞ്ജുളാൽത്തറയിലുണ്ടെന്നും ഉടനെ അവിടെ വന്ന് സ്വീകരിയ്ക്കണമെന്നുമായിരുന്നു അത്. തുടർന്ന് ഇരുവരും മഞ്ജുളാൽത്തറയിലെത്തുകയും കിട്ടയിൽ നിന്ന് ഇളനീർ വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആ ഇളനീർ കൊണ്ടാണ് ഭഗവാന് അഭിഷേകം നടത്തിയത്. തുടർന്ന് എല്ലാ വർഷവും കിട്ടയുടെ കുടുംബത്തിനായിരിയ്ക്കും ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാൻ അവകാശമെന്ന് തന്ത്രി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് തമ്പ്രാൻപടി കുടുംബക്കാർക്ക് ഇളനീർ കൊണ്ടുവരാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചത്. ഇപ്പോൾ കുടുംബം അതിസമ്പന്നമാണ്. എങ്കിലും പരമ്പരാഗതമായ അവകാശം കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റിപ്പോരുന്നു. === ഗുരുവായൂരപ്പൻ ചോദിച്ചുവാങ്ങിയ ഓണക്കോടി === ഗുരുവായൂരിൽ തന്നെയുള്ള പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണകുടുംബമാണ് മല്ലിശ്ശേരി മന. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഊരാളന്മാരാണ് ഈ കുടുംബത്തിലുള്ളവർ. ഒരുകാലത്ത് നാടുവാഴിസ്ഥാനം അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ഈ കുടുംബത്തിന് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പിതൃസ്ഥാനമാണ് കല്പിച്ചുപോരുന്നത്. തന്മൂലം, ഇവർ ശ്രീലകത്ത് കയറി പൂജകൾ നടത്താറില്ല. ഈ കുടുംബത്തിലെ ഒരു കാരണവർക്ക് ഭഗവാൻ ദർശനം നൽകിയ കഥയാണ് ഇവിടെ പ്രതിപാദിയ്ക്കുന്നത്. അതിങ്ങനെ: മല്ലിശ്ശേരി മനയിലെ കാരണവരായിരുന്ന കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയ്ക്ക് പ്രായമേറെച്ചെന്നിട്ടും സന്താനസൗഭാഗ്യമുണ്ടായില്ല. ഇതിൽ ഏറെ ദുഃഖിച്ച അദ്ദേഹം സുഹൃത്തായ ഒരു ജ്യോത്സ്യരെ കാണാനിടയായി. അതിസമ്പന്നാണെങ്കിലും നമ്പൂതിരി ദാനധർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താത്തതാണ് സന്താനങ്ങളില്ലാത്തതിന് കാരണമെന്ന് ജ്യോത്സ്യർ കണ്ടെത്തി. ഇതെത്തുടർന്ന് നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുനടക്കുന്ന കുട്ടികൾക്കും മറ്റും ധാരാളം ദാനധർമ്മങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. അധികം കാലം കഴിയും മുമ്പ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹധർമ്മിണിയായ അന്തർജനം ഗർഭിണിയായി. ഈ വിവരമറിഞ്ഞ് സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, ഗുരുവായൂരപ്പന് വിശേഷാൽ വഴിപാടുകൾ കഴിച്ചു. തന്റെ വംശം നിലനിൽക്കുന്നതിനായി ഒരു പുത്രൻ തന്നെ ജനിയ്ക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച നമ്പൂതിരി, അവന് തന്റെയും ഭഗവാന്റെയും പേര് (കൃഷ്ണൻ) തന്നെ ഇടാമെന്നും ഇനിയുള്ള ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യത്തെ പുരുഷസന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിടണമെന്നും തീരുമാനിച്ചു. മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നാളിൽ അന്തർജനം ഒരു ആൺകുട്ടിയ്ക്ക് ജന്മം നൽകി. സന്തോഷവാനായ നമ്പൂതിരി, അവന് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടു. ചെറിയ കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയുടെ കളിചിരികളും തമാശകളും മല്ലിശ്ശേരി മനയെ സന്തോഷത്തിലാറാടിച്ചു. മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സന്തതിയായിത്തന്നെ അവൻ വളർന്നുവന്നു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ അവന് ബ്രാഹ്മണാചാരപ്രകാരം [[ഉപനയനം|ഉപനയനത്തിനുള്ള]] സമയമായി. ചിങ്ങമാസത്തിൽ അവന്റെ പിറന്നാളിനോടടുത്താണ് ഉപനയനത്തിനുള്ള സമയം നിശ്ചയിച്ചത്. ആ സമയത്ത് നമ്പൂതിരി, അവിടെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കുമായി ഓണക്കോടി വാങ്ങിച്ചുകൂട്ടിയതിനൊപ്പം തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കും ഒരെണ്ണം വാങ്ങിയ്ക്കുകയും മറ്റുള്ള മുണ്ടുകൾ അതാത് കുട്ടികൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഇല്ലത്തേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിനിടയിൽ കാഴ്ചയിൽ അതീവസുന്ദരനായ ഒരു ബാലനെ അദ്ദേഹം കാണാനിടയായി. ഏകദേശം ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയുടെ അതേ പ്രായം തന്നെ തോന്നിയ്ക്കുന്ന അവൻ തനിയ്ക്കും ഒരു മുണ്ടുവേണമെന്ന് നമ്പൂതിരിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. മുണ്ടെല്ലാം താൻ കൊടുത്തുകഴിഞ്ഞെന്നും ഇനിയുള്ളത് തന്റെ ഉണ്ണിയ്ക്കാണെന്നും നമ്പൂതിരി മറുപടി പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ മുണ്ട് തനിയ്ക്കുതന്നെ വേണമെന്ന ബാലന്റെ ആവശ്യം സഹിയ്ക്കാൻ കഴിയാതായപ്പോൾ അവന് മുണ്ടു കൊടുക്കാൻ തന്നെ നമ്പൂതിരി തീരുമാനിച്ചു. പിറ്റേദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രനട തുറന്നപ്പോൾ നമ്പൂതിരി അടക്കമുള്ള നിരവധി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തി. മേൽശാന്തി നടതുറന്ന് പൂജ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ കയ്യിലൊരു മുണ്ട്! ഈ സംഭവം കണ്ടെത്തിയ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി സ്തബ്ധനായി. തന്റെ മുന്നിൽ വന്ന് ഓണക്കോടി ചോദിച്ചത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം ആ നടയിൽ വീണ് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ചു. പിന്നീട് അധികകാലം അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നില്ല. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുവച്ചതുപ്രകാരം ഇന്നും മല്ലിശ്ശേരിയിലെ ഓരോ തലമുറയിലും ആദ്യ സന്തതിയ്ക്ക് കൃഷ്ണൻ എന്നുതന്നെ പേരിട്ടുവരുന്നു. === തേങ്ങയ്ക്ക് മുളച്ച കൊമ്പ് === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ അത്ഭുതകഥകളിലെ മറ്റൊരു സാന്നിദ്ധ്യമാണ് കൊമ്പുമുളച്ച ഒരു തേങ്ങ. തന്റെ ഭക്തനും നാളികേരകർഷകനുമായ ഒരു ഗൃഹനാഥന്റെ വാക്കുകൾ ഭഗവാൻ സഫലമാക്കിയതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്നതും ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശനത്തിന് വച്ചിരിയ്ക്കുന്നതുമായ ഈ തേങ്ങയുടെ വരവിന് പിന്നിലും രസകരമായ ഒരു ഐതിഹ്യകഥ പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നുണ്ട്. അതിങ്ങനെ: ഒരിയ്ക്കൽ, മമ്മിയൂർ ദേശത്തെ ഒരു ഗൃഹനാഥൻ തന്റെ വീട്ടിൽ ഒരുപാട് തെങ്ങിൻതൈകൾ നട്ടു. കാലപ്രവാഹത്തിൽ അവ വളർന്ന് വലിയ തെങ്ങുകളാകുകയും അവയിൽ തേങ്ങകളുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായുണ്ടായ തേങ്ങാക്കുല ഗൃഹനാഥൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേ ഈ തേങ്ങാക്കുല സ്ഥലത്തെ ഒരു ജന്മിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ പെട്ടുപോയി. ആ കുലയിലെ തേങ്ങ മുഴുവൻ തനിയ്ക്ക് വേണമെന്ന് അയാൾ ഗൃഹനാഥനോട് പറഞ്ഞു. അത് സാദ്ധ്യമല്ലെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ തിരിച്ചും. അപ്പോൾ തേങ്ങയ്ക്കെന്താ കൊമ്പുണ്ടോ എന്ന് ജന്മി ചോദിയ്ക്കുകയും അതിന് മറുപടിയായി ഭഗവാൻ വിചാരിച്ചാൽ അതും അതിനപ്പുറവും സംഭവിയ്ക്കുമെന്ന് ഗൃഹനാഥൻ പറയുകയും ചെയ്തു. അത്യദ്ഭുതം! ആ കുലയിലെ ഓരോ തേങ്ങയ്ക്കും കൊമ്പുമുളച്ചുതുടങ്ങി! തുടർന്ന് ജന്മിയും ഗൃഹനാഥനും ചേർന്ന് ആ തേങ്ങാക്കുല ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിച്ചു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിന് വരുന്ന ഭക്തരുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണമായിരുനു ഈ തേങ്ങ. ഒരുപാടുകാലം കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിരുന്ന ഈ തേങ്ങ ഐശ്വര്യചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത്, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന നവീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി അത് അവിടെനിന്ന് മാറ്റുകയായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം മ്യൂസിയത്തിലാണ് ഈ തേങ്ങയുള്ളത്. നിരവധി ആളുകളാണ് ഇത് കേട്ടറിഞ്ഞ് ഇവിടേയ്ക്ക് വരുന്നത്. === ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണനും === [[മൈസൂരു കടുവ|''മൈസൂരു കടുവ'']] എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]] മലബാറിൽ നടത്തിയ പടയോട്ടത്തിന്റെ സമയത്ത് ഗുരുവായൂരിന് വടക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം]], [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[കോഴിക്കോട് തളി മഹാദേവക്ഷേത്രം|കോഴിക്കോട് തളി മഹാക്ഷേത്രം]]) തകർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും പിൽക്കാലത്ത് പുനർനിർമ്മിയ്ക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ചിലതിൽ ഇന്നും പടയോട്ടത്തിന്റെ പാടുകൾ കാണാം. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവും ടിപ്പുവിന്റെ പടയാളികൾ തകർത്തുകളയുമോ എന്ന ആശങ്ക നാട്ടുകാരായ ഭക്തരിൽ ഉണർന്നുവന്നു. ക്ഷേത്രം തകർക്കപ്പെട്ടാലും കുഴപ്പമില്ല, പാതാളാഞ്ജനശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹം തകർക്കപ്പെട്ടാൽ അതുപോലൊരു വിഗ്രഹം പിന്നീടുണ്ടാക്കിയെടുക്കാൻ പാടാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഭക്തർ, ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിപ്പാടിനെയും തന്ത്രി, ഓതിയ്ക്കന്മാർ, ശാന്തിക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവരെയും വിവരമറിയിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ അവർ സുരക്ഷിതമായ ഒരു സ്ഥാനം അന്വേഷിച്ചുനടന്നപ്പോൾ കണ്ടെത്തിയത്, കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രമായ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രമാണ്]]. [[അമ്പലപ്പുഴ]] അന്ന് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ഭാഗമായിരുന്നു. അതിനാൽ, അങ്ങോട്ട് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ അനുമതി വേണമായിരുന്നു. ''[[ധർമ്മരാജ]]'' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]യായിരുന്നു അപ്പോഴത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ്. അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവരുന്നതിന് അദ്ദേഹം തന്ത്രിയ്ക്കും ഊരാളന്മാർക്കും പൂർണ്ണ അനുമതി നൽകി. തുടർന്ന് ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴയിലെത്തിച്ചു. അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തുള്ള പഴയ [[ചെമ്പകശ്ശേരി രാജ്യം|ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ]] കൊട്ടാരമായിരുന്ന തെക്കേ മഠത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറും പണിത് ഗുരുവായൂരപ്പനെ അവിടെ താത്കാലികമായി കുടിയിരുത്തി. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാമുണ്ട്. പിന്നീട് കുറച്ചുകാലം മാവേലിക്കരയിലെ എണ്ണയ്ക്കാട്ട് കൊട്ടാരത്തിലും ഗുരുവായൂരപ്പനെ കുടിയിരുത്തി. അതിനുശേഷമാണ് വീണ്ടും ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് വിഗ്രഹം കൊണ്ടുവന്നത്. ഇതിനിടയിൽ സമീപത്തുള്ള പല ക്ഷേത്രങ്ങളും തകർത്തശേഷം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം ആക്രമിയ്ക്കാൻ വന്ന ടിപ്പുവിന്, ചില ദുർനിമിത്തങ്ങൾ മൂലം ആ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിയ്ക്കേണ്ടി വരികയും, പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഗുരുവായൂരപ്പന് ചില സമർപ്പണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ടിരുന്ന കാലത്തുണ്ടായ രസകരമായ ചില സംഭവങ്ങൾ [[കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണി]] തന്റെ പ്രസിദ്ധകൃതിയായ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] കുറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''ചില ഈശ്വരന്മാരുടെ പിണക്കം'' എന്ന പേരിലുള്ള ലേഖനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ഒരേ ഈശ്വരന്റെ രൂപഭാവങ്ങളായ ഗുരുവായൂരപ്പനും അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന വഴക്കിന്റെ കഥ വിവരിയ്ക്കുന്നത്. ആ കഥ ഇങ്ങനെ പോകുന്നു: ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ നമസ്കാരസദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്ന വിഭവങ്ങൾ മറ്റുള്ള പാത്രങ്ങളിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്ന പതിവില്ല. എന്നാലും സാധാരണയായി അവയ്ക്ക് ക്ലാവുചുവ പിടിയ്ക്കാറുമില്ല. എന്നാൽ, അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഭഗവാൻ കുടികൊണ്ട സമയത്ത് സദ്യയ്ക്കുണ്ടാക്കുന്ന [[കാളൻ]] മുതലായ കറികളിൽ ക്ലാവുചുവ ഉണ്ടാകുക പതിവായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പനോടുള്ള സ്പർദ്ധ നിമിത്തം അമ്പലപ്പുഴ കൃഷ്ണൻ ചെയ്തതാണെന്ന് ഭക്തർ പറഞ്ഞുപരത്തി. കുറച്ചുദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|പാൽപ്പായസനിവേദ്യത്തിൽ]] അട്ടയും പാറ്റയും കൊതുകും മറ്റും ചത്തുവീഴുന്ന സ്ഥിതിയും കാണാനിടയായി. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതികാരമായും വ്യഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഗുരുവായൂരപ്പനെ മാവേലിക്കരയിലേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നതുവരെ ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പൻ അമ്പലപ്പുഴയിൽ കുടികൊണ്ട കാലം ഇരുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രശസ്തിയുണ്ടാക്കി. പുതിയ ചില സങ്കല്പങ്ങൾ ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിറവിയെടുക്കുന്നതിന് ഇത് വഴിതെളിച്ചു. അമ്പലപ്പുഴയിൽ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കേ നടയ്ക്കുമുകളിൽ ഒരു [[കൃഷ്ണപ്പരുന്ത്]] വട്ടമിട്ട് പറക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. തന്മൂലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉച്ചപ്പൂജ അമ്പലപ്പുഴയിലെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്ക് മുമ്പ് അവസാനിപ്പിയ്ക്കുകയും അതുകഴിഞ്ഞ ഉടനെ നടയടയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുരുവായൂരിലെ ഉച്ചശീവേലി വൈകീട്ട് നടതുറന്ന ശേഷമാണ് നടത്തുന്നത്. മറ്റൊരു ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ പ്രത്യേകതയില്ല. === ചെമ്പൈയുടെ കഥ === [[കർണ്ണാടകസംഗീതം|കർണ്ണാടകസംഗീതചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] [[ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ|ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരുമായും]] ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, സംഗീതലോകത്ത് തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംഭാവനകളെല്ലാം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമർപ്പിയ്ക്കുകയും തനിയ്ക്ക് ലഭിച്ച പൈസ കൊണ്ട് ഭഗവാന് നിരവധി തവണ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് എല്ലാ വർഷവും [[വൃശ്ചികം|വൃശ്ചികമാസത്തിൽ]] [[ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിക്കാലത്ത്]] [[ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം]] നടത്തിവരുന്നത്. അദ്ദേഹവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകളുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോഴുള്ള കഥയാണ് കൂടുതൽ പ്രസിദ്ധം. അതിങ്ങനെ: 1952-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ പതിവിനുവിപരീതമായി കോഴിക്കോട്ടെ സാമൂതിരി കോവിലകത്തായിരുന്നു ചെമ്പൈയ്ക്ക് കച്ചേരി. പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം കച്ചേരിയ്ക്കായി കോവിലകത്തെത്തിയെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ നിന്ന് ശബ്ദം പുറത്തുവന്നില്ല. ഇതിൽ ദുഃഖിതനായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഗുരുവായൂരിലെത്തുകയും ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത്, വൈദ്യകുലപതി [[വൈദ്യമഠം വലിയ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] ക്ഷേത്രദർശനം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെമ്പൈയുടെ വിഷമാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം, ചെമ്പൈയെ പൂമുള്ളി മനയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അവിടെ വച്ച് പത്തുദിവസം വിശദമായി ചികിത്സിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു പ്രത്യേകതരം പൊടി പാലിൽ കലക്കി നൽകിയാണ് വൈദ്യമഠം ചെമ്പൈയെ ചികിത്സിച്ചത്. തദ്ഫലമായി ചെമ്പൈയ്ക്ക് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടുകയും, അദ്ദേഹം വൈദ്യമഠത്തിൽ ഒരു കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് മരണം വരെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിയ്ക്കലും ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടായില്ല. 1896 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കോട്ടായി]]യ്ക്കടുത്ത് ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ, സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന അനന്തരാമഭാഗവതരുടെയും പാർവ്വതിയമ്മാളുടെയും മൂത്ത മകനായി ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[ഭരണി]] നക്ഷത്രത്തിൽ ജനിച്ച വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതർ, ചെറുപ്പത്തിലേ പിതാവിൽ നിന്ന് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു. എട്ടാമത്തെ വയസ്സിൽ, [[വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|വെള്ളിനേഴി കാന്തള്ളൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] വച്ച് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അദ്ദേഹം, ചെറുപ്പത്തിലേ [[വൈക്കം]], ഗുരുവായൂർ, [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[കൊല്ലൂർ]] തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം [[വയലിൻ]] വായിയ്ക്കാനും പഠിച്ചു. ഇക്കാലത്തുതന്നെ അദ്ദേഹം നാട്ടിൽ വച്ച് കുട്ടികളെ സംഗീതം അഭ്യസിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ആദ്യകാലത്ത് അനുജനായിരുന്ന സുബ്രഹ്മണ്യഭാഗവതർക്കൊപ്പമാണ് ചെമ്പൈ കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുവന്നത്. വയലിൻ വിദ്വാൻ കൂടിയായിരുന്ന അച്ഛൻ അനന്തരാമഭാഗവതർ വയലിനിലും തദ്ദേശീയരായ സംഗീതജ്ഞർ [[മൃദംഗം|മൃദംഗത്തിലും]] അകമ്പടി സേവിച്ചാണ് ഈ കച്ചേരികൾ നടന്നുപോയിരുന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹം [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്ക് കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കർണാടകസംഗീതത്തിലെ അതികായനാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അധികകാലം വേണ്ടിവന്നില്ല. [[അരിയക്കുടി രാമാനുജ അയ്യങ്കാർ]], [[മഹാരാജപുരം വിശ്വനാഥ അയ്യർ]] തുടങ്ങിയ അക്കാലത്തെ മഹാരഥന്മാരുടെ നിരയിലേയ്ക്ക് പതുക്കെ ചെമ്പൈയും ഉയർന്നുവന്നു. നിരവധി പ്രശസ്ത വാദ്യകലാകാരന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി സേവിച്ചുതുടങ്ങി. വയലിനിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയ അദ്ദേഹം, ചില സംഗീതജ്ഞർക്ക് വയലിനിലും അകമ്പടി സേവിച്ചു. 1913 മുതൽ 1927 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ കേരളത്തിലും തമിഴ്നാട്ടിലുമായി നിരവധി സ്ഥലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരി അവതരിപ്പിച്ചു. 1913-ൽ തമിഴ്നാട്ടിലെ [[കരൂർ|കരൂരിൽ]] പെത്താച്ചി ചെട്ടിയാർ എന്ന പ്രമാണി നടത്തിയ സംഗീതോത്സവത്തിലെ കച്ചേരി, 1915-ൽ [[പുതുച്ചേരി]]യിൽ ഒരു വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി, 1916-ൽ [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടു വച്ച്]] നടത്തിയ [[രാമനവമി]] സംഗീതോത്സവം, 1927-ൽ [[മദ്രാസ് സംഗീത അക്കാദമി]]യുടെ ഉദ്ഘാടനത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തിയ കച്ചേരി തുടങ്ങിയവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്. സ്വന്തമായി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും നിരവധി പ്രശസ്ത വാഗ്ഗേയകാരന്മാരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിയ്ക്കുന്നതിൽ ചെമ്പൈ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ''ലളിതാദാസൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന തൃപ്പൂണിത്തുറ സ്വദേശിയായിരുന്ന ടി.ജി. കൃഷ്ണയ്യർ, ''മീനാക്ഷീസുതൻ'' എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ കൃതികൾ രചിച്ചുവന്നിരുന്ന [[ബെംഗളൂരു]] നാഗരാജൻ എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. ലളിതാദാസൻ [[ഹംസാനന്ദി]] രാഗത്തിലും [[രൂപകതാളം|രൂപകതാളത്തിലും]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''പാവന ഗുരുപവനപുരാധീശമാശ്രയേ'' എന്ന കൃതി, കർണാടകസംഗീതത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കുറിച്ച് രചിയ്ക്കപ്പെട്ട അപൂർവ്വം കൃതികളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം വഹിയ്ക്കുന്നു. ഈ കൃതി ചെമ്പൈ സ്ഥിരമായി കച്ചേരികളിൽ പാടുന്നത് വഴി പ്രസിദ്ധി നേടുകയും, അതുവഴി നിരവധി ഭക്തരെ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് ആകർഷിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. മീനാക്ഷീസുതൻ [[നാട്ട]] രാഗത്തിലും [[ആദിതാളം|ആദിതാളത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ''രക്ഷമാം ശരണാഗതം'' എന്ന കൃതി, അദ്ദേഹത്തിന് ശബ്ദം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം ഗുരുവായൂരപ്പന് സമ്മാനമായി സമർപ്പിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് മലയാളകൃതികൾ പാടുന്നതിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചിരുന്ന ചെമ്പൈ, പിന്നീട് ഒരു സുഹൃത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ച് [[ഇരയിമ്മൻ തമ്പി]]യുടെ ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കീർത്തനം പാടാൻ തുടങ്ങുകയും, പതുക്കെ ആ കൃതിയ്ക്കും പ്രചാരം ലഭിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. [[ശ്രീരാഗം|ശ്രീരാഗത്തിൽ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഈ കൃതി, അദ്ദേഹം [[യദുകുല കാംബോജി]] രാഗത്തിൽ പുതുതായി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇത് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി മാറി. വാതാപി ഗണപതിം ഭജേഹം, ശിവ ശിവ ശിവ എനരാദ, ക്ഷീരസാഗര തുടങ്ങിയ കൃതികളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനശൈലിയിൽ ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ തികഞ്ഞ ഗുരുവായൂരപ്പഭക്തനായിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കും കാരണക്കാരൻ ഗുരുവായൂരപ്പനാണെന്ന് അന്ത്യം വരെ വിശ്വസിച്ചുവന്നു. 1907-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അന്ന് അനുജന്നും അച്ഛന്നുമൊപ്പം നടത്തിയ കച്ചേരിയ്ക്കുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാനൊരുങ്ങുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് ഏതാനും പോലീസുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് മുന്നിലെത്തി. ഒരുനിമിഷം സ്തബ്ധരായിപ്പോയ ചെമ്പൈയോട് അവർ അടുത്ത കച്ചേരിയ്ക്ക് ക്ഷണിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ സംഭവത്തിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ വന്ന് കച്ചേരി നടത്തിപ്പോകുന്നത് അദ്ദേഹം പതിവാക്കി. ഒരിയ്ക്കലും പണം കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന ചെമ്പൈ, തന്റെ സമ്പാദ്യത്തിന്റെ നല്ലൊരു ഭാഗവും ഗുരുവായൂരപ്പന് ഉദയാസ്തമനപൂജ നടത്താൻ ഉപയോഗിച്ചു. ബാക്കി വന്ന പണം കൊണ്ട് നിരവധി ജനക്ഷേമപ്രവർത്തനങ്ങളും അദ്ദേഹം നടത്തി. ജാതീയവും മതപരവുമായ പല വിലക്കുകളെയും മറികടന്ന് പ്രശസ്തരും അപ്രശസ്തരുമായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യത്വം സ്വീകരിച്ചു. [[കെ. ജെ. യേശുദാസ്]], [[ടി. വി. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]], [[പി. ലീല]], [[ജയവിജയന്മാർ (സംഗീതജ്ഞർ)|ജയവിജയന്മാർ]], [[മണ്ണൂർ രാജകുമാരനുണ്ണി]], [[ഒളപ്പമണ്ണ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]], [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തുടങ്ങിയവർ അവരിൽ പ്രമുഖരാണ്. നിരവധി പ്രശസ്തർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികൾക്ക് അകമ്പടി വായിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും വയലിനിൽ [[മൈസൂർ ചൗഡയ്യ]]യും മൃദംഗത്തിൽ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുമാണ്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അകമ്പടി സേവിച്ചത്. മൂവരുമൊന്നിച്ചുള്ള കച്ചേരികൾ വളരെയധികം ജനപ്രീതി പിടിച്ചുപറ്റി. നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ചെമ്പൈയെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് മ്യൂസിക്ക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീത കലാനിധി'' (1951), [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം (1958), മദ്രാസ് ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ''സംഗീതകലാ ശിഖാമണി'' (1964), [[കേരള കലാമണ്ഡലം]] വക സുവർണമുദ്ര (1965), [[ഭാരത സർക്കാർ]] വക [[പദ്മഭൂഷൺ]] (1973) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവ കൂടാതെ, 1935-ൽ അക്കാലത്തെ പ്രസിദ്ധ ആത്മീയാചാര്യനായിരുന്ന [[സ്വാമി ശിവാനന്ദ]]യിൽ നിന്ന് ''സംഗീത സമ്രാട്ട്'', 1937-ൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ മഹാരാജാവിൽ]] നിന്ന് വിശേഷാൽ അംഗീകാരം, 1940-ൽ പ്രസിദ്ധ സംഗീതജ്ഞനും വാഗ്ഗേയകാരനുമായിരുന്ന [[ഹരികേശനല്ലൂർ മുത്തയ്യാ ഭാഗവതർ|മുത്തയ്യാ ഭാഗവതരിൽ]] നിന്ന് ''ഗായനഗന്ധർവ്വൻ'', [[കൊച്ചി രാജ്യം|കൊച്ചി]], [[ബറോഡ രാജ്യം|ബറോഡ]], [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗരം]], [[ബൊബ്ബിലി രാജ്യം|ബൊബ്ബിലി]], [[ജയ്പൂർ രാജ്യം|ജയ്പൂർ]] എന്നീ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിശേഷാൽ ബഹുമതികൾ തുടങ്ങിയവയും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ കൂടാതെ ജന്മനാട്ടിലെ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം, [[ഒറ്റപ്പാലം|ഒറ്റപ്പാലത്തെ]] [[പൂഴിക്കുന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെമ്പൈ നിത്യേന കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിച്ചുപോന്നിരുന്നു. എത്ര തിരക്കുണ്ടായാലും ചെമ്പൈ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ കുംഭമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശി ആഘോഷം കൂടാൻ അദ്ദേഹം സ്ഥിരമായി വരുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല വേദികളിലൊന്നായിരുന്ന പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ [[നവരാത്രി]]യുടെ ആദ്യദിവസം നടക്കുന്ന കച്ചേരിയും അദ്ദേഹം ആജീവനാന്തം മുടക്കം കൂടാതെ നടത്തിപ്പോന്നു. അത്തരത്തിലൊരു ദിവസം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞതും. 1974 ഒക്ടോബർ 16-ന് നവരാത്രിയുടെ ആദ്യദിവസം പതിവുപോലെ അദ്ദേഹം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരുകയും ഏകദേശം മൂന്ന് മണിക്കൂർ നേരം തുടർച്ചയായി കച്ചേരി അവതരിപ്പിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കൃതികളെല്ലാം അന്ന് അദ്ദേഹം പാടി. അവയിൽ അവസാനം പാടിയത് ''കരുണ ചെയ്വാനെന്തു താമസം കൃഷ്ണാ'' എന്ന കൃതിയാണ്. കച്ചേരി അവസാനിപ്പിച്ചശേഷം പൂഴിക്കുന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ തൊഴുത അദ്ദേഹം, നടയിൽ നിന്ന് പൊട്ടിക്കരയുകയും 78 വയസ്സുള്ള തന്നെ തിരിച്ചെടുത്തുകൂടേ എന്ന് ഭഗവാനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മാരാർ, ചെമ്പൈ 120 വയസ്സുവരെ ജീവിയ്ക്കണമെന്നാണ് തന്റെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ അത്രയൊന്നും തനിയ്ക്ക് വേണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി. തുടർന്ന്, ശിഷ്യനായ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ വീട്ടിലെത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം, അവിടെവച്ച് അല്പസമയം ശിഷ്യനോട് സംസാരിയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ കുഴഞ്ഞുവീഴുകയും ചെയ്തു. വിവരമറിഞ്ഞ് ഓടിയെത്തിയ ശിഷ്യനായ [[പൂമുള്ളി നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഡീസ്പന്ദനം പരിശോധിച്ചുനോക്കി മരണം സ്ഥിരീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ആ മഹാസംഗീതജ്ഞൻ ഗുരുവായൂരപ്പനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു. ജന്മനാടായ ചെമ്പൈ ഗ്രാമത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം സംസ്കരിച്ചു. === [[ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]] === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥകളിൽ ഒരിയ്ക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ പറ്റാത്ത കഥാപാത്രമാണ് ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവന്റേത്. നീണ്ട 55 വർഷം ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വത്തെ സേവിച്ച ഈ ഗജവീരൻ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഭക്തരിൽ തന്നെ പ്രമുഖസ്ഥാനം അലങ്കരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു ആന ചരിഞ്ഞ ശേഷം അതിന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി ഒരു ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത് മറ്റൊരിടത്തും നടന്നതായി അറിയില്ല. ഒരു ആനയുടെ ചരമവാർഷികം എല്ലാ വർഷവും ആചരിച്ചുവരുന്നതും അങ്ങനെത്തന്നെ. ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്തും ചരിഞ്ഞശേഷവും അത്ഭുതകഥാപാത്രമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കേശവൻ ഗുരുവായൂരിൽ എത്തിച്ചേരാനുണ്ടായ കാരണം ഇങ്ങനെയാണ്: [[ഏഷ്യ]]യിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തേക്കുമരക്കാടുകൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിലാണ്]] കേശവൻ പിറന്നുവീണത്. എട്ടാം വയസ്സിൽ വാരിക്കുഴിയിൽ വീണ കേശവനെ സാമൂതിരി കുടുംബത്തിന്റെ ശാഖകളിലൊന്നായ [[നിലമ്പൂർ കോവിലകം]] ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിലമ്പൂർ കോവിലകത്തെ രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിക്കൊമ്പനായിരുന്നു കേശവൻ. കോവിലകത്തെത്തിയ കേശവൻ അവിടെ കൂട്ടാനയ്ക്കൊപ്പം സുഖമായി കളിച്ചുവളർന്നു. അവന്റെ കളിചിരികളും തമാശകളും കോവിലകത്തുള്ളവരെയെല്ലാം സന്തോഷിപ്പിച്ചു. കോവിലകത്തെ കുട്ടികൾ കേശവനോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ പോലും ആരെയും ദ്രോഹിയ്ക്കാതെ നിന്ന അവൻ നാട്ടുകാർക്കും വളരെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. അങ്ങനെയിരിയ്ക്കേയാണ് [[മലബാർ കലാപം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടത്. അതിന്റെ ഭാഗമായി നിരവധി ആപത്തുകൾ കോവിലകത്തുള്ളവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കോവിലകത്തെ വലിയ തമ്പുരാനും തമ്പുരാട്ടിയും കുടുംബവും സ്വത്തുക്കളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മുഴുവൻ കാര്യസ്ഥനായ പണിയ്ക്കരെ ഏല്പിച്ച് [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറി. എന്നാൽ കലാപകാരികൾ പണിയ്ക്കരെ വധിച്ചതോടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ആകെ ഗുരുതരമായി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾ നഷ്ടപ്പെടുമല്ലോ എന്നോർത്ത് ഭയപ്പെട്ട തമ്പുരാൻ, പൂജാമുറിയിൽ കയറി ഗുരുവായൂരപ്പനെ വിളിച്ചുപ്രാർത്ഥിയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റാതെ കാത്താൽ തന്റെ ആനകളിലൊരെണ്ണത്തിന്റെ താൻ നടയ്ക്കുവയ്ക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം നേർച്ച നേർന്നു. അങ്ങനെ കുറച്ചുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വത്തുക്കൾക്ക് യാതൊരു കുഴപ്പവും പറ്റിയില്ലെന്ന വിവരം തമ്പുരാൻ അറിയാനിടവരികയും തുടർന്ന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്താൻ തീരുമാനിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ 1922 ജനുവരി നാലിന് കേശവനെ ഗുരുവായൂരപ്പനുമുന്നിൽ നടയ്ക്കിരുത്തി. കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്ന കാലത്ത് ഗുരുവായൂരിൽ ആനകളുടെ എണ്ണം വളരെക്കുറവായിരുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നത് [[ഗുരുവായൂർ പഴയ പത്മനാഭൻ|പദ്മനാഭൻ]] എന്ന ഗജവീരനാണ്. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഗജവീരന്മാരിൽ തലയെടുപ്പുകൊണ്ടും ആകാരഭംഗി കൊണ്ടുമെല്ലാം മുൻപന്തിയിലുണ്ടായിരുന്നത് പദ്മനാഭനായിരുന്നു. [[തൃശ്ശൂർ പൂരം|തൃശ്ശൂർ പൂരമടക്കം]] കേരളത്തിലെ ഭൂരിപക്ഷം ഉത്സവങ്ങളിലും അവനായിരുന്നു താരം. തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായിരുന്ന [[മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ശ്രീ മൂലം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] അവന് ചാർത്തിയ വീരശൃംഖല ഇന്നും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തിൽ ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. നിത്യവും രണ്ടുശീവേലികൾക്ക്{{efn|അക്കാലത്ത് വൈകീട്ടത്തെ ശീവേലിയ്ക്ക് ആനയെഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടായിരുന്നില്ല.}} ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നതും പദ്മനാഭന്റെ പുറത്താണ്. കേശവൻ ഗുരുവായൂരിലെത്തിയ ശേഷം പലപ്പോഴായി അവന് പദ്മനാഭന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് കാണാനിടവരികയും അതിന്റെ സ്വഭാവസവിശേഷകൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പതുക്കെ അവൻ പദ്മനാഭൻ്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് ഉയരുകയും ഒടുവിൽ പദ്മനാഭനെ കടത്തിവെട്ടുകയും ചെതു. 1934-ൽ [[പാലക്കാട് ജില്ല]]യിലെ [[കണ്ണമ്പ്ര വേല]]യ്ക്കിടയിലുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽ പദ്മനാഭൻ ചരിഞ്ഞതോടെ കേശവയുഗം ആരംഭിച്ചു. കേശവന്റെ പല സ്വഭാവസവിശേഷതകളും അവനെ പതുക്കെ ജനപ്രിയനാക്കി മാറ്റി. കേരളത്തിലെ പലയിടത്തെ ഉത്സവങ്ങളിലും അവൻ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ എവിടെപ്പോയാലും തിടമ്പ് തന്റെ തലയിൽ തന്നെ വേണമെന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിയ്ക്കൽ, [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത്]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[ശിവരാത്രി]] ഉത്സവത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് പറ്റാനയ്ക്ക് കേശവനെക്കാൾ ഒരല്പം ഉയരം കൂടിയ സാഹചര്യം വന്നപ്പോൾ തിടമ്പു വച്ച് അളന്നുനോക്കാൻ അധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. തിടമ്പുവച്ചപ്പോൾ കേശവന്റെ തലയെടുപ്പ് അപാരമായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിനും കേശവൻ പങ്കെടുക്കുന്നത് പതിവായി. [[തൃശ്ശൂർ പാറമേക്കാവ് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|പാറമേക്കാവ്]], [[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി]] എന്നീ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും അവൻ തിടമ്പേറ്റിയിട്ടുണ്ട്. കേശവന് രണ്ട് പാപ്പാന്മാരാണുണ്ടായിരുന്നത് - അച്യുതൻ നായരും മാണി നായരും. മാണിനായർ അസാമാന്യമായ ഉയരവും വണ്ണവുമുള്ള ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ മെലിഞ്ഞ് ശുഷ്കിച്ച ശരീരത്തിനുടമയായിരുന്നു. ഇവരുടെ സ്വഭാവത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. മാണി നായർ കേശവനെ ഭയപ്പെടുത്തി അനുസരിപ്പിയ്ക്കുന്ന പ്രകൃതക്കാരനായിരുന്നെങ്കിൽ അച്യുതൻ നായർ അവനെ ഒരു മകനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടത്. സ്നേഹസമ്പന്നനായിരുന്ന അച്യുതൻ നായർ, ചിലപ്പോൾ കുറുമ്പുകാണിച്ചതിന് അടിച്ചാലും അതൊന്നും സാരമില്ല മകനേ എന്നുപറഞ്ഞ് അവനെ ആശ്വസിപ്പിയ്ക്കുമായിരുന്നു. ജീവിതാന്ത്യം വരെ അദ്ദേഹം കേശവനെ നോക്കിനടന്നു. ആദ്യകാലത്ത് മദപ്പാടുകാലത്ത് കാട്ടുന്ന ചില വിക്രിയകൾ കാരണം കേശവന് ''ഭ്രാന്തൻ കേശവൻ'' എന്നൊരു അപരനാമമുണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ രണ്ടുപാപ്പാന്മാരും ചേർന്ന് കേശവനെ നല്ലപോലെ നോക്കി. കേശവന്റെ ഭ്രാന്ത് മാറുന്നതായി വിധിപ്രകാരം അവനെ 41 ദിവസം ഭജനമിരുത്തുകയും ഭഗവാന് നേദിച്ച വെണ്ണ ജപിച്ചുനൽകുകയും ചെയ്തതോടെ കേശവന്റെ മനസ്സുമാറി. പിന്നീട് അവൻ കേരളീയ ഗജപ്രേമികളുടെ ഇഷ്ടതാരമായി മാറി. ഗജലക്ഷണശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള പല യോഗ്യതകളും കേശവന്നുണ്ടായിരുന്നു. പതിനൊന്നരയടിയായിരുന്നു അവന്റെ ഉയരം. കൊമ്പിന്റെ കടവായിൽ നിന്നു പുറത്തേയ്ക്കുള്ള ദൂരം നാലരയടി. അപൂർവങ്ങളിൽ അപൂർവമായി കാണുന്ന ലക്ഷണമൊത്ത, നിരയൊത്ത 20 വെള്ള നഖങ്ങൾ. ഇതിനെല്ലാം പുറമേ അപൂർവ്വതയുള്ള അനേകം സ്വഭാവസവിശേഷതകളും. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ചടങ്ങുകളെക്കുറിച്ചെല്ലാം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന കേശവൻ, തന്നെ ആവശ്യമുള്ള ചടങ്ങിന് മുമ്പ് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുമായിരുന്നു. മദപ്പാടുകാലത്ത് ചില വേലത്തരങ്ങൾ കാണിയ്ക്കുന്ന കേശവൻ ഇടഞ്ഞോടിയാൽ പിന്നെ എത്ര ദൂരെയുള്ള സ്ഥലത്തായാലും ഗുരുവായൂരിൽ ചെന്നേ നിൽക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. ഒരിയ്ക്കൽ തൃശ്ശൂർ പൂരത്തിന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് മദമിളകി [[തേക്കിൻകാട് മൈതാനം]] ചുറ്റി വടക്കുന്നാഥനെ പ്രദക്ഷിണം വച്ചശേഷമാണ് കേശവൻ സ്ഥലം വിട്ടത്. ജില്ലാ കളക്ടറും ഡി.എമ്മും അടക്കമുള്ള പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടപെട്ടിട്ടും മയക്കുവെടി വയ്ക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി]] സ്വദേശിയായ അമ്പാടിയിൽ കൃഷ്ണൻ നായർ എന്നൊരാൾ ഓടിവന്ന് കേശവനെ തളച്ചുവെന്നാണ് കഥ. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ, തൃശ്ശൂരിന് തെക്കുള്ള [[കൂർക്കഞ്ചേരി ശ്രീ മഹേശ്വര ക്ഷേത്രം|കൂർക്കഞ്ചേരി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] [[തൈപ്പൂയം|തൈപ്പൂയത്തിന്]] എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുന്ന വഴിയിൽ, തൃശ്ശൂരിൽ നിന്ന് ആറുകിലോമീറ്റർ മാത്രം ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുഴയ്ക്കൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തുവച്ച് പെട്ടെന്ന് തിരിഞ്ഞുനടന്നതും രസകരമായ ഒരു സംഭവമാണ്. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് ഒരാളെ പോലും അവൻ കൊന്നിട്ടില്ല. ഒരിയ്ക്കൽ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ സമയത്ത് മദമിളകിയ അവൻ, വഴിയിൽ വച്ച് ഏതാനും സ്കൂൾ കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ അവരെ ഉപദ്രവിയ്ക്കാതെ നടന്നുപോയത് അതിനൊരു ഉദാഹരണമാണ്. മറ്റൊരിയ്ക്കൽ മദമിളകിയപ്പോൾ ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ഓടിയ അവൻ, വഴിയിൽ കണ്ട കാലുകളില്ലാത്ത ഒരു രോഗിയെ ചവിട്ടാതെ കടന്നുപോയത് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം. സമയത്ത് ശീവേലിയ്ക്ക് തിടമ്പെഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനും ഇറക്കാനുമല്ലാതെ ഒരിയ്ക്കലും അവൻ മുൻകാലുകൾ താഴ്ത്തിക്കൊടുത്തിട്ടില്ല. തിടമ്പേറ്റുന്നയാൾ മാത്രമേ തന്റെ മുന്നിലൂടെ കയറാവൂ എന്ന നിർബന്ധവും അവന്നുണ്ടായിരുന്നു. തിടമ്പേറ്റിക്കഴിഞ്ഞാൽ അത് തലയിൽ നിന്ന് മാറ്റുന്നതുവരെ അവൻ തലയുയർത്തിത്തന്നെ നിൽക്കുമായിരുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷ ഉത്സവങ്ങൾക്കും കേശവന്റെ പുറത്ത് കയറ്റിയാണ് എഴുന്നള്ളത്തുകൾ നടന്നുവന്നിരുന്നത്. [[കുംഭം|കുംഭമാസത്തിലെ]] [[പൂയം]] നാൾ തൊട്ട് പത്തുദിവസം നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവം, വൃശ്ചികമാസത്തിലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരദിനമായ ചിങ്ങമാസത്തിലെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]] എന്നീ അവസരങ്ങളിൽ കേശവന്റെ പുറത്താണ് എഴുന്നള്ളിച്ചിരുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ പല സുപ്രധാന സംഭവങ്ങളിലും അവന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. 1952-ൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഇന്നുള്ള സ്വർണ്ണക്കൊടിമരത്തിനുള്ള തടി വെട്ടിക്കൊണ്ടുവന്നത് കേശവനാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ക്ഷേത്രം തെക്കുഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കോവിലകപ്പറമ്പിൽ (ഇപ്പോൾ ദേവസ്വം വക പാഞ്ചജന്യം, ശ്രീവത്സം റെസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്ത്) സ്ഥലക്കുറവ് അനുഭപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പുന്നത്തൂർ കോട്ട]]യിലേയ്ക്ക് 1975 ജൂൺ 25-ന് ആനകളെ മാറ്റുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ ഗജരാജയാത്രയെ നയിച്ചതും കേശവനാണ്. പ്രായാധിക്യം വകവയ്ക്കാതെയുള്ള ആ യാത്ര പലരുടെയും മനസ്സിൽ ഇന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. കേശവൻ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് നൽകിയ സേവനങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫമായി 1972-ൽ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം അവനെ ഗജരാജപട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു. കേശവന്റെ സേവനത്തിന്റെ 50-ആം വാർഷികം പ്രമാണിച്ചാണ് അവന് ഈ വിശേഷാൽ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. അപ്പോൾ തന്നെയായിരുന്നു കേശവന്റെ ഷഷ്ടിപൂർത്തി ആഘോഷവും. ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകൾക്കും വിശേഷാൽ സദ്യ നൽകിയതും ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സംഭവമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് കേശവൻ വിവിധ രോഗങ്ങളുമായി ബുദ്ധിമുട്ടി. 1976 നവംബർ 30-ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള നവമി വിളക്ക് നടക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു. കേശവന്റെ പുറത്താണ് അപ്പോഴും തിടമ്പേറ്റിയിരുന്നത്. രാത്രി ഏകദേശം പതിനൊന്നുമണി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് കേശവന് ഒരു അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെട്ടു. ആനപ്പുറത്തുണ്ടായിരുന്നവർ ആശങ്കാകുലരായി താഴെയിറങ്ങി. തിടമ്പ് പറ്റാനയായിരുന്ന കുട്ടികൃഷ്ണന് നൽകിയശേഷം അവസാനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ തൊഴുതുകൊണ്ട് കേശവൻ ക്ഷേത്രത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തെ പറമ്പിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിമരത്തിലേയ്ക്ക് അഭിമുഖമായി പാപ്പാന്മാർ അവനെ കെട്ടിനിർത്തി. തുടർന്നുവന്ന രണ്ടുദിവസം കടുത്ത ഉപവാസമനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവൻ കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. വിദഗ്ദ്ധരായ ആനഡോക്ടർമാർ മുഴുവൻ കേശവന്റെ രോഗവിവരമറിഞ്ഞ് അവനെ ചികിത്സിയ്ക്കാനെത്തി. എന്നാൽ എല്ലാ ചികിത്സകളും നിഷ്ഫലമാക്കിക്കൊണ്ട് കേശവന്റെ ആരോഗ്യസ്ഥിതി അനുദിനം വഷളായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഡിസംബർ 2 വ്യാഴാഴ്ച. പുണ്യദിനമായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായിരുന്നു അന്ന്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയായപ്പോൾ കൊടിമരത്തിന്റെ ഭാഗത്തേയ്ക്ക് നമസ്കരിച്ചുകിടന്നുകൊണ്ട് കേശവൻ അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ വിവരമറിയിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂട്ടമണി മുഴങ്ങി. കേശവൻ മരിച്ചു എന്നാണ് നാട്ടുകാർ വിവരമറിയിച്ചത്. ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്ന പല പരിപാടികളും കേശവന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെ ചടങ്ങുമാത്രമാക്കി ആ ഏകാദശി കടന്നുപോയി. കേരളം മുഴുവൻ കേശവന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിയ്ക്കാൻ കോവിലകപ്പറമ്പിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. വൈകീട്ട് ആറുമണിയ്ക്ക് [[വടക്കാഞ്ചേരി]]യ്ക്കടുത്തുള്ള [[അകമല]]യിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയ കേശവന്റെ മൃതദേഹം അവിടെ വച്ച് ആചാരവിധികളോടെ സംസ്കരിച്ചു. പതിവിനുവിപരീതമായി അവനെ ദഹിപ്പിയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പത്രങ്ങളിൽ അവന്റെ മരണവാർത്ത അടിച്ചുവന്നു. കേശവൻ ചരിഞ്ഞശേഷം 1977-ൽ അവന്റെ ജീവിതകഥ ആസ്പദമാക്കി ''[[ഗുരുവായൂർ കേശവൻ (ചലച്ചിത്രം)|ഗുരുവായൂർ കേശവൻ]]'' എന്ന പേരിൽ ഒരു ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി. [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേശവനെ അവതരിപ്പിച്ചത് [[നായരമ്പലം ശിവജി]] എന്ന ആനയാണ്. [[എം.ജി. സോമൻ]], [[ജയഭാരതി]], [[അടൂർ ഭാസി]], [[ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]], [[സുകുമാരി]] തുടങ്ങിയവർ മറ്റ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ അധികം ശ്രദ്ധിയ്ക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും [[പി. ഭാസ്കരൻ]]-[[ജി. ദേവരാജൻ]] ടീം ഒരുക്കിയ ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ സൂപ്പർഹിറ്റുകളായി. ''നവകാഭിഷേകം കഴിഞ്ഞു'', ''ഉഷാകിരണങ്ങൾ പുൽകിപ്പുൽകി'', ''ഇന്നെനിയ്ക്ക് പൊട്ടുകുത്താൻ'', ''ധിംതതക്ക കൊടുമല ഗണപതി'', ''മാരിമുകിലിൻ കേളിക്കയ്യിൽ'' തുടങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു. [[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]], [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]], [[പി. ലീല]], [[പി. മാധുരി]] എന്നിവരാണ് ഇവ ആലപിച്ചത്. 2007-ൽ കേശവന്റെ ജീവിതം ഒരു സീരിയലുമാക്കി മാറ്റി. [[സൂര്യ ടി.വി.]]യിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ഈ സീരിയലിൽ കേശവനായി അഭിനയിച്ചത് ഇപ്പോൾ ജീവിച്ചിരിയ്ക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ആനയായ [[തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രൻ|തെച്ചിക്കോട്ടുകാവ് രാമചന്ദ്രനാണ്]]. കേശവൻ ചരിഞ്ഞ സ്ഥാനത്ത് അവന്റെ ഒരു പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പണികഴിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1982-ൽ കേശവന്റെ ആറാം ചരമവാർഷികദിനത്തിലാണ് ഈ പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ ഏകാദശിക്കാലത്തും ചരമദിനമായ ഏകാദശിയുടെ തലേന്ന് ദേവസ്വം വകയായുള്ള ആനകളെ കേശവന്റെ പ്രതിമ വരെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങ് നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്നടുത്തുള്ള [[ഗുരുവായൂർ തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രം|തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നുതുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രവും പിന്നിട്ടാണ് കേശവന്റെ പ്രതിമയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുക. അകമ്പടിയായി [[നാദസ്വരം|നാദസ്വരവുമുണ്ടാകും]]. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കൊമ്പനാണ് കേശവന്റെ ചിത്രം ഏറ്റുന്നതും അവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നതും. മറ്റുള്ള ആനകൾ കൊമ്പുകളുയർത്തി പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കും. അങ്ങനെ ഇന്നും ഓർമ്മകളിൽ മായാതെ കേശവൻ നിൽക്കുന്നു. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ == === ഉദയാസ്തമനപൂജ === ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വഴിപാടുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജ. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഉദയം മുതൽ അസ്തമയം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പൂജയാണിത്. കേരളത്തിലെ മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നിലവിലുള്ള വഴിപാടാണിത്. കേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉദയാസ്തമനപൂജ നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഗുരുവായൂരാണ്. ഇരുപത്തിയൊന്ന് പൂജകളാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയുള്ള ദിവസം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. പൂജയുടെ തലേദിവസം വൈകീട്ട് ഗണപതിപൂജയോടെയാണ് ചടങ്ങുകളുടെ ആരംഭം. ഭഗവാന് നേദിച്ച അപ്പം, പായസം, കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയവയും മുഖത്ത് ചാർത്തിയ ചന്ദനം, കളഭം മുതലായവയും അഭിഷേകം ചെയ്ത തീർത്ഥജലവും എണ്ണയും പാദങ്ങളിലർച്ചിച്ച പൂക്കളുമെല്ലാം പൂജനടത്തുന്നവർക്ക് നൽകുന്നു. ഏറെക്കാലമായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വഴിപാടാണെങ്കിലും കർണാടക സംഗീത സമ്രാട്ടായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥ ഭാഗവതരാണ് ഉദയാസ്തമനപൂജയ്ക്ക് പ്രചാരമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് നൂറ് ഉദയാസ്തമനപൂജകളെങ്കിലും അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിൽ കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാകണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. === കൃഷ്ണനാട്ടം === കേരളത്തിന്റെ തനതുകലാരൂപങ്ങളിലൊന്നായ കൃഷ്ണനാട്ടം, ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ രചിച്ച 'കൃഷ്ണഗീതി' എന്ന കാവ്യത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ചെടുത്ത കലാരൂപമാണിത്. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ ജനനം മുതൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം വരെയുള്ള ജീവിതം എട്ടുകഥകളാക്കിത്തിരിച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം അവതരിപ്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നത്. അവതാരം, കാളിയമർദ്ദനം, രാസക്രീഡ, കംസവധം, സ്വയംവരം, ബാണയുദ്ധം, സ്വർഗ്ഗാരോഹണം എന്നിവയാണ് ആ എട്ടുകഥകൾ. ഇവ അതത് ക്രമത്തിൽ ആടിപ്പോരുന്നു. എന്നാൽ, ദുഃഖപര്യവസായിയായ കഥയായതിനാൽ സ്വർഗ്ഗാരോഹണം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും അവതാരം കളിയ്ക്കുന്നു.<ref>[http://www.chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029034755/http://chintha.com/kerala/krishnanattam-history-origin.html|date=2018-10-29}}.</ref> കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട [[കൊട്ടാരക്കരത്തമ്പുരാൻ]], പിൽക്കാലത്ത് ശ്രീരാമഭഗവാന്റെ ജീവിതം ആസ്പദമാക്കി [[രാമനാട്ടം]] സൃഷ്ടിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് [[കോട്ടയത്തു തമ്പുരാൻ|കോട്ടയം കേരളവർമ്മത്തമ്പുരാൻ]] രാമനാട്ടത്തിൽ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് ഇന്നത്തെ കഥകളി പിറവിയെടുത്തത്. [[കൂടിയാട്ടം|കൂടിയാട്ടത്തിലെ]] വേഷങ്ങൾ മാതൃകയാക്കിയാണ് ഈ മൂന്ന് കലാരൂപങ്ങളിലെയും വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെങ്കിലും അവയിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളും കാണാം. ഗുരുവായൂരിലെ അവതരണരീതിയ്ക്ക് കഥകളിയോടാണ് കൂടുതൽ സാദൃശ്യം. വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വേഷവിധാനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ ചടങ്ങുകൾ പലതും കഥകളിയിലേതുപോലെയാണ്. പുറപ്പാട്, കേളി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ കഥകളിയിലുമുണ്ട്. [[ശുദ്ധമദ്ദളം]], [[തൊപ്പിമദ്ദളം]], [[ചേങ്ങില]], [[ഇലത്താളം]] എന്നിവയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ വാദ്യങ്ങൾ. രണ്ട് പിൻപാട്ടുകാരാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിനുണ്ടാകുക. കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ കിരീടാലങ്കാരവും കഥകളി സ്വീകരിച്ചതാണ്. കഥകളി പോലെ നിലവിളക്കിനെ സാക്ഷിനിർത്തിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടവും കളിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ധാരാളം വ്യത്യാസങ്ങളും ഈ കലാരൂപങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ട്. കഥകളിയിൽ കഥയിലെ ആദ്യരംഗം തന്നെയാണ് പുറപ്പാടെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീവേഷങ്ങളെ വച്ച് നടത്തുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് മാത്രമാണ് പുറപ്പാട്. കഥകളിയിൽ സാധാരണയായി അഭിനേതാക്കൾ നിലവിളക്കിനുമുന്നിൽ പോകാറില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള നൃത്തം പതിവുണ്ട്. കൃഷ്ണനും യവനനും തമ്മിലും കൃഷ്ണനും മല്ലന്മാരും തമ്മിലുമുള്ള യുദ്ധരംഗങ്ങളിൽ വിളക്കിന്റെ മുന്നിൽ വന്നാണ് നൃത്തം. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പദം ആവർത്തിച്ച് പാടാറില്ല. ആവർത്തിച്ചുള്ള അഭിനയം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാലാണിത്. കഥകളിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങൾക്കും ചുട്ടിയുണ്ട്. കഥകളിയിൽ അഭിനേതാക്കളുടെ വശങ്ങളിലാണ് പാട്ടുകാരും വാദ്യക്കാരുമുണ്ടാകുകയെങ്കിൽ കൃഷ്ണനാട്ടത്തിൽ പുറകിലാണ്. ഇത് അഭിനേതാക്കൾക്ക് നൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ സൗകര്യമൊരുക്കാനാണ്. [[സാമവേദം|സാമവേദാലാപനത്തെയും]] [[ചാക്യാർ|ചാക്യാരുടെ]] സ്വരിയ്ക്കലിനെയും ആസ്പദമാക്കിയാണ് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ സംഗീതം ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഗുരുവായൂരിൽ കേൾക്കാൻ കഴിയുന്നത് കഥകളിസംഗീതമാണ്. ഇത് ഒരേ സമയം പ്രശംസയും വിമർശനവും ഏറ്റുവാങ്ങി. രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടച്ചശേഷം വടക്കേ നടപ്പുരയിൽ വച്ചാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ചൊവ്വാഴ്ചയും പരിശീലനകാലവുമൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ദിവസവും ഇതുണ്ടാകാറുണ്ട്. എട്ട് കഥകളിൽ ഏതെങ്കിലുമൊന്നാണ് ഓരോ ദിവസം കളിയ്ക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും സാമൂതിരിയുടെ നാട്ടിലെ സവർണ്ണകുടുംബങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്ന കൃഷ്ണനാട്ടം, ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകളും കടന്ന് കടലിനപ്പുറത്തുപോലും സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2010-ൽ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചുനടന്ന കലാരൂപങ്ങളുടെ ഒരു സെമിനാറിനോടനുബന്ധിച്ച് കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിരുന്നു. രാജ്യത്തെ പലയിടങ്ങളിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃഷ്ണനാട്ടം അരങ്ങേറിയിട്ടുണ്ട്. === തുലാഭാരം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വഴിപാടാണ് തുലാഭാരം. വഴിപാടുകാരന്റെ/കാരിയുടെ ഭാരത്തിന് തുല്യമായി ഏതെങ്കിലും ദ്രവ്യം സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ വഴിപാടിന്റെ രീതി. കേരളത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ വഴിപാടുണ്ട്. ഒരുദിവസം നൂറിനടുത്ത് തുലാഭാരങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. കേരളീയ ഹൈന്ദവർ വിവിധ ആവശ്യങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഗുരുവായൂരിൽ തുലാഭാരം നേരാറുണ്ട്. കദളിപ്പഴം, പഞ്ചസാര, ശർക്കര, അരി, ഗോതമ്പ്, എള്ള്, കയർ തുടങ്ങി സ്വർണവും വെള്ളിയും വരെ നീളുന്നു തുലാഭാരത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളുടെ നിര. കൂടാതെ നോട്ടുകെട്ടുകൾ കൊണ്ടും താമര കൊണ്ടുമെല്ലാം തുലാഭാരം നേർന്നവരുണ്ട്. == ഉപദേവതകളും വഴിപാടുകളും == === ഗണപതി === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ, നാലമ്പലത്തിന്റെ മേൽക്കൂരയോട് മുട്ടിനിൽക്കുന്ന ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് സർവ്വവിഘ്നവിനാശകനായ ഗണപതിഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഒരടി മാത്രം ഉയരമുള്ള ഒരു ചെറുവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വലത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന ഭഗവാൻ, മൂന്നുകൈകളിൽ മഴു, കയർ, മോദകം എന്നിവ ധരിച്ച് നാലാമത്തെ കൈ കൊണ്ട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിലാണ് ഇവിടെയുള്ള വിഗ്രഹം. ആദ്യകാലത്ത് ഇവിടെ പ്രദക്ഷിണം വയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യമില്ലായിരുന്നു. 1970-ലെ തീപ്പിടുത്തത്തിനു ശേഷമാണ് ഇവിടെ അതിനുള്ള സൗകര്യമുണ്ടായത്. ഗണപതിഹോമം, കറുകമാല, ഒറ്റയപ്പം എന്നിവയാണ് ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുള്ള തൂണിലും ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ==== കാര്യാലയ ഗണപതി ==== ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, ദേവസ്വം മ്യൂസിയം വളപ്പിൽ മറ്റൊരു ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. '''കാര്യാലയ ഗണപതി''' എന്നാണ് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു തറയിലാണ് മൂന്നടിയോളം ഉയരമുള്ള ഗണപതിവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ഈ ഗണപതിയുടെയും ദർശനം. ഇടത്തോട്ട് തുമ്പിക്കൈ നീട്ടുന്ന അപൂർവ്വ ഗണപതിപ്രതിഷ്ഠയാണിത്. മുമ്പുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുണ്ടായിരുന്ന [[അഗ്രഹാരം|അഗ്രഹാരത്തിൽ]] താമസിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ബ്രാഹ്മണർ പൂജിച്ചിരുന്ന ഗണപതി, പിൽക്കാലത്ത് പഴയ ദേവസ്വം ഓഫീസും ഇപ്പോഴത്തെ മ്യൂസിയവുമായ നാലുകെട്ടിലെത്തുകയായിരുന്നു. നാലുകെട്ട് പുതുക്കിപ്പണിതപ്പോൾ അതിന്റെ കന്നിമൂലയിൽ ഈ ഗണപതിയ്ക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടാക്കുകയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് കർക്കടകമാസത്തിൽ മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന പൂജ, ഇപ്പോൾ എല്ലാ ദിവസവും നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർ, ഈ ഗണപതിയെ തൊഴുതിട്ടാണ് ഭഗവദ്ദർശനത്തിന് ചെല്ലുന്നത്. പ്രത്യക്ഷ മഹാഗണപതിഹോമമാണ് ഈ ഗണപതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. ഇത് എല്ലാ മുപ്പെട്ട് വെള്ളിയാഴ്ചയും നടത്തിവരുന്ന വഴിപാടാണ്. ഒരു ആനയെ ഗണപതിയായി സങ്കല്പിച്ച് നടത്തുന്ന ഹോമമാണിത്. കൂടാതെ, നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതും അതിവിശേഷമാണ്. [[വിനായക ചതുർത്ഥി|വിനായക ചതുർത്ഥിദിവസം]] ഇവിടെ പ്രത്യേകപൂജകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. === അയ്യപ്പൻ === ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്തും പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്തുമായി തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായാണ് താരകബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ഹരിഹരപുത്രനുമായ അയ്യപ്പസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന ശിലാവിഗ്രഹത്തിന് [[ശബരിമല|ശബരിമലയിലെ]] വിഗ്രഹവുമായി പ്രകടമായ രൂപസാദൃശ്യമുണ്ട്. നാലമ്പലത്തിനുപുറത്തുള്ള ഏക ഉപദേവതാപ്രതിഷ്ഠ അയ്യപ്പനാണ്. നാളികേരമുടയ്ക്കുന്നതാണ് പ്രധാന വഴിപാട്. ഇതിനായി ഒരു കല്ല് ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ചിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ എള്ളുതിരി വഴിപാടുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2007-ലെ ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവന് ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് അത് നിർത്തിവച്ചിരുന്നു. അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനും ഇപ്പോൾ ചുറ്റുവിളക്കുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്ത് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം ഈ അയ്യപ്പന്റെ മുന്നിലാണ്. === ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതി === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമതിലകത്തുതന്നെയാണെങ്കിലും ഗുരുവായൂരപ്പന് തുല്യപ്രാധാന്യം നേടിയ സന്നിധിയാണ് ഇടത്തരികത്തുകാവിൽ ഭഗവതിയുടേത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കാവൽ ദൈവമാണ് ഭഗവതി എന്ന്‌ വിശ്വാസം. ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ, അകത്തോ പുറത്തോ എന്ന് സംശയം തോന്നുന്ന സ്ഥലത്താണ് ആദിപരാശക്തിയായ ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലും മണ്ഡപവും. ഭഗവാന്റെ ഇടതുഭാഗത്തുള്ള പ്രതിഷ്ഠയായതുകൊണ്ടാണ് ''ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതി'' എന്ന് ഈ പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നത്. [[വനദുർഗ്ഗ|വനദുർഗ്ഗാചൈതന്യത്തോടുകൂടിയ]] [[ഭദ്രകാളി|ഭദ്രകാളിയായാണ്]] സങ്കല്പം. അമ്പാടിയിൽ [[യശോദ|യശോദയ്ക്ക്]] പിറന്ന കൃഷ്ണസഹോദരിയായ ഭഗവതിയാണിതെന്ന് സങ്കല്പമുണ്ട്. ഈ പരാശക്തിയാണ് കാളിയുടെ രൂപത്തിൽ [[കംസൻ|കംസനെ]] കൃഷ്ണജനനത്തെ പറ്റി അറിയിച്ചത് എന്ന്‌ ഭാഗവതം പറയുന്നു. വനദുർഗ്ഗാ സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയില്ല. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. സ്വയംഭൂവായ ഒരു കണ്ണാടിവിഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം ഒരടി ഉയരം വരും. ഈ ഭഗവതി ശ്രീകൃഷ്ണനുമുമ്പേ ഇവിടെ സന്നിധാനം ചെയ്തിരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലമാണ് ഭഗവതിയ്ക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിച്ചത്. കാളീഭാവത്തിലാണ് ആരാധനയെങ്കിലും ലക്ഷ്മി, [[സരസ്വതി]], പാർവതി, ദുർഗ്ഗ എന്നീ ഭാവങ്ങളിലും സങ്കല്പമുണ്ട്. ആദ്യമുണ്ടായ പ്രതിഷ്ഠ എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ, ആദ്യം ഭഗവതിയെ വന്ദിയ്ക്കണമെന്നാണ് ആചാരം. എന്നാൽ, ക്യൂവിൽ നിൽക്കുന്നവർക്ക് ഇത് സാധിയ്ക്കില്ല. ഭഗവതിയ്ക്ക് സ്ഥിരം [[വെളിച്ചപ്പാട്|വെളിച്ചപ്പാടുണ്ട്]]. ''അഴൽ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു വിശേഷവഴിപാടാണ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന വഴിപാട്. പച്ചരി, വെള്ളരി, നാളികേരം എന്നിവ വെച്ച്‌ വാഴത്തണ്ടിൽ തുണി ചുറ്റി എണ്ണയിൽ നനച്ച്‌ കത്തിച്ച്‌ ദേവിയ്ക്ക് അഗ്നി നേദിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങാണിത്. പ്രധാനക്ഷേത്രത്തിന്റെ നടയടച്ചശേഷമാണ് ഈ വഴിപാട് നടത്തുന്നത്. മണ്ഡലകാലത്ത് ഭഗവതിയ്ക്ക് [[കളമെഴുത്തും പാട്ടും]] പതിവുണ്ട്. കാളീസങ്കല്പമായതിനാൽ ഇവിടെ [[ദാരികവധം]] പാട്ടാണ് പാടുന്നത്. [[ധനു|ധനുമാസത്തിൽ]] ''പിള്ളേർ താലപ്പൊലി'' എന്ന പേരിൽ നാട്ടുകാരുടെ വകയായും [[മകരം|മകരമാസത്തിൽ]] ദേവസ്വം വകയായും രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ ഭഗവതിയ്ക്ക് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഈയവസരങ്ങളിൽ പ്രധാന ക്ഷേത്രം നേരത്തേ അടയ്ക്കുന്നു. സഹോദരിയുടെ വിശേഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ പുറപ്പെടുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. [[നവരാത്രി|നവരാത്രിയും]] തൃക്കാർത്തികയും ദേവിയ്ക്ക് വിശേഷമാണ്. == മറ്റുള്ള സങ്കല്പങ്ങൾ == മേൽപ്പറഞ്ഞ മൂന്ന് ഉപപ്രതിഷ്ഠകൾ കൂടാതെ ചിലയിടങ്ങിൽ വിശേഷാൽ ആരാധന നടക്കുന്നുമുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് സ്വയമേവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. === സരസ്വതി അറ === ഗണപതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് നേരെമുന്നിലുള്ള ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം സങ്കല്പിച്ച് ആരാധിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. തന്മൂലം ഈ മുറി ''സരസ്വതി അറ'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നവരാത്രിക്കാലത്ത് പൂജവയ്പ്പ് നടത്തിയിരുന്നത് ഈ മുറിയിലാണ്. ഇപ്പോൾ അസൗകര്യം നിമിത്തം ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റി. ഗണപതിശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ സ്ഥലം വളരെക്കുറവാണ് എന്നതിനാൽ ഭക്തർ തിക്കിത്തിരക്കുന്നത് പതിവാണ്. എന്നാൽ, 2017-ൽ നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ സരസ്വതി അറയ്ക്ക് ദിവ്യത്വമുണ്ടെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇത് പൊളിയ്ക്കരുതെന്ന് വിധി വന്നു. തന്മൂലം, സരസ്വതീസാന്നിദ്ധ്യം ഇവിടെ സ്ഥിരമായി. സരസ്വതീദേവിയുടെ ഒരു ഛായാചിത്രമാണ് നിലവിൽ ഈ അറയിലുള്ളത്. സരസ്വതി അറയിൽ വന്ദിയ്ക്കുന്നത് വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്കും ബുദ്ധിവർദ്ധനയ്ക്കും ഉത്തമാമാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. === [[അനന്തപദ്മനാഭൻ]] === നാലമ്പലത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത്, ശ്രീകോവിലിന്റെ തൊട്ടുപുറകിലായി ഭീമാകാരമായ ഒരു കരിങ്കൽശില്പം കാണാം. അനന്തശയനരൂപത്തിലുള്ള മഹാവിഷ്ണുവിന്റേതാണ് ഈ ശില്പം. [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീപത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രതിഷ്ഠയാണ് പരിവാരസമേതം ആവിഷ്കരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്. അനന്തനുമേൽ ശയിയ്ക്കുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ, ഭഗവദ്പാദങ്ങൾ തഴുകുന്ന ലക്ഷ്മീദേവി, നാഭീകമലത്തിലെ ബ്രഹ്മാവ്, വലതുകൈയ്ക്ക് താഴെയുള്ള [[ശിവലിംഗം]], ഭഗവാനെ തൊഴുന്ന ഭക്തോത്തമന്മാരും മഹർഷിമാരും - ഇങ്ങനെ പലരും ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ ശില്പം. നിത്യവും ഈ ശില്പത്തിന് വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. മുമ്പ് ഇവിടെ ഒരു ചിത്രമാണുണ്ടായിരുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പുലാക്കാട്ട് രാമൻ നായർ എന്ന ചുവർച്ചിത്രകാരൻ വരച്ചതായിരുന്നു ചിത്രം. '''ഗുരുവായൂർ ശ്രീവൈകുണ്ഠം''' എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ചിത്രം, 1970-ൽ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടായ തീപ്പിടുത്തത്തിൽ പൂർണ്ണമായും കത്തിനശിച്ചുപോയി. തുടർന്നുണ്ടായ പുനരുദ്ധാരണത്തെത്തുടർന്നാണ് ഇന്നത്തെ ശില്പം പണിതത്. [[കന്യാകുമാരി]]യിലെ [[വിവേകാനന്ദ സ്മാരകം]] നിർമ്മിച്ച് ശ്രദ്ധേയനായിരുന്ന സ്വാമിനാഥൻ കറുപ്പയ്യ ആചാരിയാണ് അനന്തശയനവിഗ്രഹം നിർമ്മിയ്ക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇന്ന് ഇതിന് നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന് നൽകുന്ന അതേ പ്രാധാന്യമാണ് ഭക്തർ ഈ രൂപത്തിനും നൽകുന്നത്. === [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനും]] [[ഹനുമാൻ|ഹനുമാനും]] === നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിലെ കരിങ്കൽത്തൂണിൽ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. ചതുർബാഹുവായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. വിഗ്രഹം ഭസ്മം വിതറിയ നിലയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നതെങ്കിലും മുഖവും കൈകളും വ്യക്തമാണ്. വലതുചുമലിൽ ഭഗവാന്റെ ആയുധമായ [[വേൽ]] കാണാം. പൂജയില്ലെങ്കിലും ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തെത്തുന്ന ഭക്തർ ഈ സുബ്രഹ്മണ്യനെയും വന്ദിയ്ക്കാറുണ്ട്. വടക്കുഭാഗത്തെ വാതിലിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി [[ഹനുമാൻ]] സ്വാമിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. വീരഹനുമാന്റെ രൂപത്തിലാണ് ഈ വിഗ്രഹം. വലതുകയ്യിൽ [[മൃതസഞ്ജീവനി|മരുത്വാമലയും]] ഇടതുകയ്യിൽ ഗദയും ധരിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഹനുമാന്റെ വിഗ്രഹം സിന്ദൂരം വിതറിയ രൂപത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വിഗ്രഹത്തിൽ വെറ്റിലമാലയും രാമനാമം രചിച്ച കടലാസുകൾ കൊണ്ടുള്ള മാലയും ചാർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഹനുമാനെ വന്ദിച്ച് അഭീഷ്ടസിദ്ധി നേടിയ അനുഭവങ്ങൾ നിരവധിയാണ്. ഇതുകൂടാതെ ദശാവതാരരൂപങ്ങളും ശ്രീകൃഷ്ണലീലകളും ശിവനും ദേവിമാരുമടക്കമുള്ള മൂർത്തികളുമെല്ലാം തൂണുകളിൽ നിറയുന്നു. === ശിവസാന്നിദ്ധ്യം === ക്ഷേത്രത്തിൽ ശിവന് പ്രതിഷ്ഠയില്ലെങ്കിലും ഭഗവാൻ അദൃശ്യസാന്നിദ്ധ്യമായി കുടികൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ബൃഹസ്പതിയും വായുദേവനും കൊണ്ടുവന്ന വിഷ്ണുവിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയ ശിവൻ പാർവ്വതീഗണപതിസുബ്രഹ്മണ്യസമേതനായി സ്വയംഭൂവായി മമ്മിയൂരിൽ അവതരിച്ചു എന്ന വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭഗവതിയെ തൊഴുത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലെത്തുമ്പോൾ ഭക്തർ മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിശയിലേയ്ക്ക് (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) നോക്കി ശിവനെ വന്ദിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രക്കുളമായ രുദ്രതീർത്ഥവും ക്ഷേത്രത്തിലെ മണിക്കിണറും ശിവനുമായി ഐതിഹ്യപരമായിത്തന്നെ ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. രുദ്രതീർത്ഥം പണ്ട് വലിയൊരു തടാകമായിരുന്നെന്നും ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ വടക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന താമരയൂർ വരെ അത് നീണ്ടുകിടന്നിരുന്നെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തടാകത്തിൽ നിറയെ താമരകൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നെന്നും അവയിലെ ഒരു താമരയിലിരുന്നാണ് ശ്രീരുദ്രനായ ശിവൻ, പ്രചേതസ്സുകൾക്ക് രുദ്രഗീതം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തതെന്നും ഐതിഹ്യകഥ പറയുന്നു. അങ്ങനെ രുദ്രൻ വസിച്ച തീർത്ഥം, രുദ്രതീർത്ഥം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഇന്നും ഈ കുളത്തിൽ ശിവസാന്നിധ്യമുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ സ്നാനം സർവ്വപാപഹരമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ഈ കുളത്തിൽ കുളിച്ചാണ് ദർശനത്തിനെത്തുന്നത്. ഈ കുളത്തിലാണ് ഉത്സവാവസാനം ഭഗവാൻ ആറാടുന്നതും. ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള മണിക്കിണറിന്, രുദ്രകൂപം എന്നും പേരുണ്ട്. ഇതിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ചാണത്രേ പ്രതിഷ്ഠാസമയത്ത് ശിവഭഗവാൻ ഗുരുവായൂരപ്പന് കലശമാടിയത്! അതാണ് ''രുദ്രകൂപം'' എന്ന പേരിനുപിന്നിലെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂർ പരിസരത്തെവിടെയും ഇത്രയും ശുദ്ധമായ ജലമില്ലെന്നും ഇത് കുടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ അസുഖങ്ങളും മാറുമെന്നും വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. സാളഗ്രാമം അടക്കമുള്ള നിരവധി വിശേഷവസ്തുക്കൾ ഈ കിണറ്റിലുണ്ടെന്ന് കാലാകാലമായി വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 1985-ൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടന്ന മോഷണത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആഭരണങ്ങൾ 2014 ഏപ്രിൽ 25-ന് തിരിച്ചുകിട്ടിയത് ഈ കിണറ്റിൽ നിന്നാണ്. കൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ഒരു പറമ്പിൽ ഒരു [[കൂവളം|കൂവളവൃക്ഷം]] കാണാം. ഇതും ശൈവസാന്നിദ്ധ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ഓതിയ്ക്കൻ കുടുംബമായ മുന്നൂലത്ത് മനയുടെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന ഈ കൂവളവൃക്ഷം, 2007-ലാണ് ഇങ്ങോട്ട് പറിച്ചുനട്ടത്. ഇവിടെ നിത്യവും വിളക്കുവയ്പുണ്ട്. === നാഗദൈവങ്ങളും [[കൊടുംകാളി]]യും [[രക്ഷസ്സ്|രക്ഷസ്സും]] === ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിൽ മുമ്പ് ദേവസ്വം വക സത്രം സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്ന പറമ്പിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. നാഗരാജാവായി [[അനന്തൻ]] കുടികൊള്ളുന്ന ഈ കാവിൽ, കൂടെ നാഗയക്ഷിയും ചിത്രകൂടവുമുണ്ട്. നിരവധി വൃക്ഷങ്ങൾ തഴച്ചുവളരുന്ന കാവ് വൃത്തിയായി സൂക്ഷിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. നൂറും പാലും, മഞ്ഞൾപ്പൊടി അഭിഷേകം, സർപ്പം പാട്ട് തുടങ്ങിയവയാണ് നാഗദൈവങ്ങൾക്കുള്ള പ്രധാന വഴിപാടുകൾ. എല്ലാ മാസവും [[ആയില്യം]] നാളിൽ ആയില്യപൂജയും കന്നിമാസത്തിലെ ആയില്യം നാളിൽ [[സർപ്പബലി|സർപ്പബലിയും]] പതിവുണ്ട്. സർപ്പപ്രീതിയ്ക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[ചെർപ്പുളശ്ശേരി|ചെർപ്പുളശ്ശേരിയിലെ]] പാതിരിക്കുന്നത്ത് മനയിലെ നമ്പൂതിരിയാണ് സർപ്പബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ധാരാളം കലാപരിപാടികളുമുണ്ടാകും. നാഗപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കടുത്തുതന്നെ [[രക്ഷസ്സ്]], [[കൊടുംകാളി]] സങ്കല്പങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവർക്കും വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകും. == ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിശേഷദിവസങ്ങൾ == === കൊടിയേറ്റുത്സവവും സഹസ്രകലശവും === {{main|ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം}} കുംഭമാസത്തിലെ പൂയം നക്ഷത്രദിവസം കൊടിയേറി പത്താം നാളിൽ ആറാട്ടോടുകൂടി സമാപിയ്ക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. പൂയം നക്ഷത്രം രാത്രി വരുന്ന ദിവസമാണ് കൊടിയേറ്റം. അങ്കുരാദി, ധ്വജാദി, പടഹാദി എന്നിങ്ങനെ മൂന്നുതരത്തിൽ ഉത്സവങ്ങൾ കേരളീയക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പതിവാണ്. ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് മുളയിടലോടെയും രണ്ടാമത്തേത് കൊടിയേറ്റത്തോടെയും മൂന്നാമത്തേത് വാദ്യമേളങ്ങളോടെയും തുടങ്ങുന്നു. ഗുരുവായൂരിലേത് അങ്കുരാദി ഉത്സവമാണ്. ഉത്സവത്തിൽ കൊടിയേറ്റത്തിന് മുന്നോടിയായി മുളയിടലും ശുദ്ധിക്രിയകളും നടക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഗുരുവായൂരിലെ ഉത്സവം അങ്കുരാദിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എങ്കിലും ഉത്സവത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ ആരംഭം കൊടിയേറ്റത്തോടെയാണ്. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളും പ്രഭാഷണങ്ങളുമെല്ലാമുണ്ടാകും. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിൽ തന്നെ ഉത്സവപ്രതീതിയുണ്ടാകുന്ന ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ, വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കാണ് ഈ ദിവസങ്ങളിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ==== സഹസ്രകലശം ==== കൊടിയേറ്റത്തിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പാണ് ഉത്സവത്തിന് ആരംഭം കുറിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നത്. ആദ്യദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിനകത്തുള്ള വടക്കേ വാതിൽമാടത്തിൽ വച്ച് ആചാര്യവരണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി, തന്ത്രി പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന് ഉത്സവത്തിനുള്ള കൊടിക്കൂറയും പവിത്രവും കൈമാറുന്ന ചടങ്ങാണ് ആചാര്യവരണം.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ശുദ്ധമായ പട്ടിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന, ഏഴുനിറങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്ത കൊടിക്കൂറയുടെ നീളം പത്തേമുക്കാൽ അടിയും വീതി പതിനഞ്ച് ഇഞ്ചുമാണ്; ഇത് കെട്ടാനുള്ള കയറിന്റെ നീളം 165 അടിയും. [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[വൈപ്പിൻ|വൈപ്പിൻ കരയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|വെളിയത്താംപറമ്പ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ഇതിന്റെ ഒരുഭാഗത്ത് ഭഗവദ്വാഹനായ ഗരുഡന്റെയും മറുവശത്ത് ആയുധമായ സുദർശനചക്രത്തിന്റെയും രൂപങ്ങൾ തുന്നിച്ചേർത്തിട്ടുണ്ടാകും. തുടർന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള മുളയറ എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുറിയിൽ വച്ച് മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. മുളയിടൽ ചടങ്ങ് നടത്തുന്ന മുറിയായതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന് മുളയറ എന്ന പേരുവന്നതുതന്നെ. മുറി ശുദ്ധിയാക്കി അലങ്കരിച്ചശേഷം അവിടെ പത്മമിട്ട് നവരനെല്ല്, യവം, തിന, വൻപയർ, ഉഴുന്ന്, എള്ള്, തുവര, കടുക്, ചാമ, മുതിര, ചെറുപയർ, അമര എന്നിവയുടെ വിത്തുകൾ നനച്ച് 16 പാലികകളിളാക്കി പൂജിച്ചശേഷം സോമനെ ആവാഹിച്ച് മുളയറയിൽ വയ്ക്കുന്നതാണ് മുളയിടൽ. തുടർന്നുള്ള എല്ലാദിവസവും മുളപൂജയുണ്ടാകും. ആറാട്ടുസമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും മേല്പറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുകഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും.<ref name="vns1">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> കലശത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം പ്രാസാദശുദ്ധി നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ എല്ലാ അശുദ്ധികളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന സങ്കല്പത്തിലുള്ള ചടങ്ങാണിത്.<ref name=" vns21">ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ, കുഞ്ഞുകുട്ടൻ ഇളയത് – എച്ച് ആന്റ് സി സ്റ്റോഴ്സ്</ref> ഇതുകൂടാതെ അസ്ത്രകലശപൂജ, വാസ്തുഹോമം, വാസ്തുകലശപൂജ, രക്ഷോഘ്നഹോമം, വാസ്തുബലി, വാസ്തുകലശാഭിഷേകം എന്നിവയും നടത്തപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം ദിവസം ബിംബശുദ്ധിയും ചതുഃശുദ്ധിയും ധാരയും പഞ്ചഗവ്യ - പഞ്ചക കലശാഭിഷേകങ്ങളും മഹാകുംഭകലശാധിവാസവും നാലാം ദിവസം മഹാകുംഭകലശാഭിഷേകവും പ്രായശ്ചിത്തഹോമവും അതിനോട് അനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകവും അഞ്ചാം ദിവസം ശാന്തിഹോമവും അത്ഭുതശാന്തിഹോമവും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും ആറാം ദിവസം ന്യായശാന്തി - ചോരശാന്തി ഹോമങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലശാഭിഷേകങ്ങളും നടത്തുന്നു. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ വച്ച് തന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മേല്പറഞ്ഞ ഹോമങ്ങളും പൂജകളുമെല്ലാം നടക്കുന്നത്. ഓതിയ്ക്കന്മാർ സഹകാർമ്മികരാകും. ഏഴാം ദിവസം നടത്തുന്ന തത്ത്വകലശാഭിഷേകവും എട്ടാം ദിവസം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മകലശത്തോടുകൂടിയ സഹസ്രകലശാഭിഷേകവും അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രചൈതന്യവർദ്ധനവിന് നടത്തപ്പെടുന്ന അതിബൃഹത്തായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് രണ്ടും. സാധാരണ മഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പോലും പന്ത്രണ്ടുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ നടത്തപ്പെടുന്ന സഹസ്രകലശം 1971 മുതൽ എല്ലാ വർഷവും ഗുരുവായൂർ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ 25 തത്ത്വങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിയ്ക്കുന്ന 25 കലശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തുന്ന അഭിഷേകച്ചടങ്ങാണ് '''തത്ത്വകലശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. തത്ത്വകലശാഭിഷേകത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് തത്ത്വഹോമം നടത്തുന്നു. ഇതും ഈ സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്നതാണ്. അതിനുശേഷം മരപ്പാണി കൊട്ടി എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന കലശങ്ങൾ തന്ത്രി ഓരോന്നായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം സഹസ്രകലശപൂജ. തലേദിവസം കൂത്തമ്പലത്തിൽ പത്മമിട്ട് നിരത്തിവച്ച 975 വെള്ളിക്കുടങ്ങളും 26 സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളും വാദ്യമേളങ്ങളോടെ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നശേഷമാണ് പൂജ നടത്തുന്നത്. 1001 കുടങ്ങളും പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിരത്തിവച്ചശേഷം ഇവയിൽ ഓരോന്നിലും സ്വർണ്ണക്കുടം നടുക്കുവരുന്ന രീതിയിലാണ് പൂജ. തുടർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിലെയും രുദ്രകൂപത്തിലെയും വിശുദ്ധജലം കൊണ്ട് ഇവ നിറച്ചുവയ്ക്കും. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ സഹസ്രകലശച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നിറച്ചുവച്ച ഓരോ കലശവും ക്രമത്തിൽ തന്ത്രി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകളാണ് ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏറ്റവും അവസാനം അതിവിശേഷമായ ബ്രഹ്മകലശം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുശേഷം ഉച്ചപ്പൂജയും കഴിഞ്ഞ് നടയടയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഇതോടെ കലശച്ചടങ്ങുകൾ പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== ഉത്സവച്ചടങ്ങുകൾ ==== കൊടിയേറ്റദിവസമായ പൂയം നാളിൽ രാവിലെ ആനയില്ലാതെ ശീവേലി നടത്തുന്നു. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്വന്തമായി ആനയില്ലാതിരുന്ന കാലത്തിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ആനയില്ലാശീവേലി. അന്ന് ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ് പ്രസിദ്ധമായ '''ആനയോട്ടം'''. ഗുരുവായൂരപ്പന് സ്ഥിരമായി ആനകളെ അയച്ചിരുന്ന [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ]] [[തൃക്കണാമതിലകം ശിവക്ഷേത്രം]] ഒരു വർഷത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് അയയ്ക്കില്ലെന്ന് പറയുകയും അന്നേദിവസം ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് ആനകൾ കൂട്ടമായി ഗുരുവായൂരിലേയ്ക്ക് ഓടിയെത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള മഞ്ജുളാലിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രഗോപുരം വരെയാണ് ആനയോട്ടം നടത്തുന്നത്. ഇതിനായി ചില ആനകളെ പ്രത്യേകമായി തിരഞ്ഞെടുത്തുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിലെ നാഴികമണി മൂന്നടിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ ആനയോട്ടം തുടങ്ങും. ആനകളോടൊപ്പം പാപ്പാന്മാരും ഓടും. ഏറ്റവും ആദ്യം ഓടിയെത്തി കൊടിമരത്തിൽ തൊടുന്ന ആനയെയാണ് വിജയിയായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കുക. ഈ ആന പിന്നീട് ഉത്സവം കഴിയും വരെ ക്ഷേത്രത്തിൽ തന്നെ കഴിയും. ഉത്സവത്തിന് തിടമ്പേറ്റാനുള്ള അർഹതയും ഈ ആനയ്ക്കാണ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ദീപാരാധനയ്ക്കുശേഷം രണ്ടാമത്തെ ആചാര്യവരണം നടക്കും. ക്ഷേത്രത്തിൽ വയ്ക്കാനുള്ള ദിക്കുകൊടികളാണ് ഈയവസരത്തിൽ വാങ്ങുന്നത്. ഇതിനുശേഷം സപ്തവർണ്ണക്കൊടി ഭക്തിപുരസ്സരം എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് പൂജിയ്ക്കുകയും വിശദമായ താന്ത്രികക്രിയകൾക്കൊടുവിൽ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ഭക്തകണ്ഠങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന നാരായണനാമജപത്തിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ കൊടിക്കയറിൽ കെട്ടി കൊടിമരത്തിൽ കൊടിയേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. കൊടിയേറ്റം കഴിഞ്ഞുനടക്കുന്ന വിളക്കിന് '''കൊടിപ്പുറത്ത് വിളക്ക്''' എന്നാണ് പേര്. തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലി, മൂന്നുനേരം കാഴ്ചശീവേലികൾ, സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലുള്ള ദീപാരാധന, തുടങ്ങിയ വിശേഷങ്ങളുണ്ടാകും. ഈ ദിവസങ്ങളിലെ എഴുന്നള്ളത്തുകൾക്ക് കൊടി, തഴ, സൂര്യമറ, മുത്തുക്കുട, പട്ടുക്കുട, കുത്തുവിളക്കുകൾ, വെൺചാമരം, ആലവട്ടം തുടങ്ങിയ വിശേഷാൽ അലങ്കാരങ്ങളുമുണ്ടാകും. അങ്ങനെ ഗുരുവായൂരും കേരളം മുഴുവനും ആഘോഷലഹരിയിലമരും. രണ്ടാം ദിവസം രാവിലെ ശ്രീഭൂതബലിയ്ക്കുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ പത്തുദിക്കുകളിലായി ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കും. ഉത്സവം നടത്തിപ്പിന്റെ ജോലി ഭഗവാൻ പാർഷദന്മാരെ ഏല്പിയ്ക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് ദിക്കുകൊടികൾ സ്ഥാപിയ്ക്കുന്നത്. ഭഗവാന്റെ പാർഷദന്മാരായ കുമുദൻ (കിഴക്ക്), കുമുദാക്ഷൻ (തെക്കുകിഴക്ക്), പുണ്ഡരീകൻ (തെക്ക്), വാമനൻ (തെക്കുപടിഞ്ഞാറ്), ശംഖുകർണ്ണൻ (പടിഞ്ഞാറ്), സർവ്വനേത്രൻ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്), സുമുഖൻ (വടക്ക്), സുപ്രതിഷ്ഠൻ (വടക്കുകിഴക്ക്) എന്നിവരെ അതത് ദിക്കുകളിൽ കുടിയിരുത്തന്നതുകൂടാതെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിനുമുന്നിൽ അയ്യപ്പനെയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഭദ്രകാളിയെയും പ്രതിനിധീകരിച്ചും കൊടികൾ നാട്ടുന്നുണ്ട്. പ്രധാന കൊടിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സാധാരണ തുണിയിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ് ദിക്കുകൊടികൾ. ഇവയ്ക്ക് 65 ഇഞ്ച് നീളവും 13 ഇഞ്ച് വീതിയുമാണുള്ളത്. കറുപ്പ്, വെളുപ്പ്, ചുവപ്പ് എന്നീ നിറങ്ങളാണ് ഇവയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ദിക്കുകൊടികളുടെ സ്ഥാപനവും കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഉത്സവം പൂർണ്ണതോതിലാകും. [[പഞ്ചാരിമേളം|പഞ്ചാരി]]- [[പാണ്ടിമേളം|പാണ്ടി]] മേളങ്ങളും [[തായമ്പക]]യും നാദസ്വരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിലുള്ള കൂത്തമ്പലത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ചാക്യാർകൂത്ത്|ചാക്യാർകൂത്തും]] പ്രദക്ഷിണവഴിയിലെ [[പാഠകം|പാഠകവും]] ക്ഷേത്രത്തിന് പുറത്തുള്ള മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയത്തിലെ സംഗീത-നൃത്ത പരിപാടികളും ഈ ദിവസങ്ങളെ മുഖരിതമാക്കും. പ്രഗദ്ഭരായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും ഈയവസരത്തിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തി പരിപാടികൾ നടത്താറുണ്ട്. ഇവകൂടാതെ, ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഉത്സവക്കഞ്ഞിയും പുഴുക്കും വിതരണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും ഇതിനായി വൻ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. ==== ഉത്സവബലി ==== ഉത്സവത്തിന്റെ എട്ടാം ദിവസമാണ് ഉത്സവത്തിനിടയിലെ പ്രധാന ചടങ്ങുകളിലൊന്നായ ഉത്സവബലി ദർശനം. നിത്യേന ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ശീവേലിയുടെയും ഉത്സവക്കാലത്ത് മറ്റുദിവസങ്ങളിലുള്ള ശ്രീഭൂതബലിയുടെയും വിശദമായ രൂപമാണ് ഉത്സവബലി. ഈയവസരത്തിൽ സാധാരണയായി ബലിതൂകാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലും ബലിതൂകാറുണ്ട്. രാവിലെ പന്തീരടിപൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ബലിതൂകൽ നടക്കാറുള്ളത്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് തന്ത്രി, ശാന്തിക്കാർ, വാദ്യക്കാർ, കഴകക്കാർ തുടങ്ങിയവർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് പതിവാണ്. ഇതിനുശേഷം ബലി തൂകുന്നതിലുള്ള ചോറ്‌ (ഹവിസ്സ്‌) തൂശനിലയിൽ നിരത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് ഇത്‌ മൂന്നായി പകുത്ത്‌, ഓരോന്നിലും ഉണക്കലരി, എള്ള്‌, മഞ്ഞൾ എന്നിവയുടെ പൊടിവിതറും. മൂന്നുനിറത്തിലുള്ള ഹവിസ്സ് സത്വരജസ്തമോഗുണങ്ങളുടെ സൂചകങ്ങളാണ്‌. പിന്നീട്‌ ഹവിസ്സ്‌ പൂജ നടത്തുന്നു, അതിന് മരം എന്ന വാദ്യവും ശംഖ്‌, ചേങ്ങില എന്നിവയും ചേർത്തുള്ള മരപ്പാണികൊട്ടി ബലി ദേവതകളെ ഉണർത്തും. ഇവയ്ക്കെല്ലാം ശേഷമാണ് ബലിതൂകുന്നത്. മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് ബലിതൂകൽ. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ശ്രീകോവിലിലെ ദ്വാരപാലകർ, ദേവവാഹനം (ഇവിടെ ഗരുഡൻ), അഷ്ടദിക്പാലകർ, ബ്രഹ്മാവ്, സപ്തമാതൃക്കൾ, ഗണപതി, വീരഭദ്രൻ, ശാസ്താവ്, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ദുർഗ്ഗാദേവി, അനന്തൻ, നിർമ്മാല്യധാരി (ഇവിടെ വിഷ്വക്സേനൻ) എന്നിവർക്ക് ഓരോരുത്തർക്കായി ബലിതൂകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ സപ്തമാതൃക്കൾക്കും ഗണപതിയ്ക്കും വീരഭദ്രന്നും വിശേഷാൽ ബലിതൂകുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ഭക്തർക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമനുവദിയ്ക്കുന്നത്. അപ്പോഴത്തെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വളരെ സമയമെടുത്താണ് സപ്തമാതൃക്കളുടെ ബലി നടത്തുന്നത്. ഇതിനുശേഷം നാലമ്പലത്തിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ച് അവിടെ ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ സമയം ഭഗവാനെ പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിൽ എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നിരുത്തുന്നു. ഇതിനുശേഷം പുറത്തുള്ള ഓരോ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകാൻ തുടങ്ങുന്നു. എഴുന്നള്ളിപ്പ് വടക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഒരു ബലിക്കല്ലായി വാഴുന്ന ക്ഷേത്രപാലന് പാത്രത്തോടുകൂടി ബലിതൂകുന്ന ചടങ്ങുമുണ്ടാകും. ഇതിനെല്ലാം ശേഷം ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊടിമരത്തിന് മുന്നിലുള്ള വലിയ ബലിക്കല്ലിലും ബലിതൂകുന്നതോടെ ഉത്സവബലി സമാപിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രണ്ടുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ഉത്സവബലി നാളിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഒരു ജീവി പോലും പട്ടിണി കിടക്കരുതെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതിനാൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ വരുന്ന പക്ഷിമൃഗാദികൾക്കുപോലും ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്ന പതിവുണ്ട്. ==== പള്ളിവേട്ട ==== ഒമ്പതാം ദിവസം രാത്രിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ മറ്റൊരു വിശേഷമായ പള്ളിവേട്ട. തന്റെ അതിർത്തിയിലുള്ള സകല തിന്മകളെയും ഭഗവാൻ കീഴടക്കുന്നു എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നടത്തുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ട. പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് മുന്നോടിയായി ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭഗവാൻ ഉത്സവത്തിനിടയ്ക്ക് ആദ്യമായി മതിൽക്കെട്ടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളുന്നത് നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിനാണ്. ഉത്സവക്കാലത്ത് എല്ലാ കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നടന്നുവരുന്ന ചടങ്ങാണ് പള്ളിവേട്ടയെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലെ പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് സവിശേഷതയുണ്ട്. മറ്റുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പുറത്തുള്ള പറമ്പിലോ അതുപോലുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തോ പോയി അവിടെ അലങ്കരിച്ചുവച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തിന്റെ (പ്രധാനമായും [[പന്നി]]യുടെ) രൂപത്തിൽ അമ്പെയ്യുന്നതാണ് ചടങ്ങെങ്കിൽ ഗുരുവായൂരിൽ ഭക്തർ തന്നെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ വേഷം കെട്ടിവരുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. സന്ധ്യയ്ക്ക് പഴുക്കാമണ്ഡപത്തിലെ ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാണ് ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നത്. ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞാൽ ഉത്സവത്തിടമ്പ് സ്വർണ്ണക്കോലത്തോട് കെട്ടിവച്ചശേഷം ആനപ്പുറത്ത് കയറ്റുന്നു. പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും കാണിച്ച് സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് സ്വർണ്ണക്കോലമേന്തി നഗരപ്രദക്ഷിണം തുടങ്ങുന്നു. വാളും പരിചയുമണിഞ്ഞ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ വിശേഷാൽ ചുവടുകളോടെ എഴുന്നള്ളത്തിന് അകമ്പടി സേവിയ്ക്കും. ഈ സമയത്ത് പാണ്ടിമേളമാണ് കൊട്ടുന്നത്. ഒപ്പം നാദസ്വരവും ഭക്തരുടെ ഭജനകളും കൂടിയാകുമ്പോൾ നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർണ്ണമാകും. ഗുരുവായൂർ പരിസരം മുഴുവൻ ചുറ്റി, അടുത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും വീടുകളിലെയും വരവേല്പുകളെല്ലാം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുമ്പോഴേയ്ക്കും രാത്രി ഒമ്പതുമണി കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുകൂടിയുള്ള പ്രദക്ഷിണം കഴിഞ്ഞ് നഗരപ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടുകൂടി പള്ളിവേട്ടയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. ക്ഷേത്രത്തിലെ കഴകക്കാരനായ പുതിയേടത്ത് [[പിഷാരടി]] ''പന്നിമാനുഷങ്ങളുണ്ടോ?......'' എന്ന് മൂന്നുപ്രാവശ്യം ഉറക്കെ ചോദിയ്ക്കും. ഉണ്ടെന്ന് അറിയിപ്പ് കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാലുടനെ മൃഗവേഷധാരികളായ ഭക്തരെല്ലാവരും കൂടി ആർപ്പുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനകത്തേയ്ക്ക് പ്രവേശിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ആനപ്പുറത്ത് ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളി അവരെ പിൻതുടരും. ഒമ്പത് പ്രദക്ഷിണമാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകാറുള്ളത്. വാദ്യമേളങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെയാണ് പള്ളിവേട്ടയ്ക്ക് പുറത്ത്. അവസാന പ്രദക്ഷിണത്തിൽ ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായ കീഴ്ശാന്തി 'പന്നി'യെ അമ്പെയ്ത് വീഴ്ത്തുന്നു. 'ചത്ത' 'പന്നി'യെ കമ്പിൽ കെട്ടി കൊണ്ടുപോകുന്നതോടെ പള്ളിവേട്ട സമാപിയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളോടുകൂടി എഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ശയ്യയിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന് കിടത്തുന്നു. ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണവും പള്ളിവേട്ടയും കഴിഞ്ഞ് അവശനായ ഭഗവാൻ മണ്ഡപത്തിൽ കിടന്നുറങ്ങുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം ക്ഷേത്രപരിസരത്തുള്ള എല്ലാ ബഹളങ്ങളും താത്കാലികമായി അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ ഉറക്കത്തിന് ഒരുതരത്തിലും ഭംഗമുണ്ടാകരുതെന്നാണ് ഭക്തവിശ്വാസം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന അടിയ്ക്കുന്ന നാഴികമണി പോലും ഈ സമയം കെട്ടിവയ്ക്കും. അബദ്ധത്തിൽ പോലും അത് ശബ്ദിയ്ക്കാൻ പാടില്ലത്രേ! ഈ സമയം തന്നെ ക്ഷേത്രം ശാന്തിക്കാർ, പിറ്റേന്ന് ഭഗവാന് കണികാണുന്നതിനുള്ള വസ്തുക്കൾ ഒരുക്കുന്ന തിരക്കിലായിരിയ്ക്കും. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ, ക്ഷേത്രത്തിൽ നടയ്ക്കിരുത്തിയ ഒരു [[പശു]]വുമുണ്ടാകും. ==== ആറാട്ട് ==== പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയ്ക്കാണ് ഭഗവാന്റെ പള്ളിയുണർത്തൽ. നടയ്ക്കിരുത്തിയ പശുവിന്റെ കരച്ചിൽ കേട്ടുകൊണ് ഭഗവാൻ പള്ളിയുണരുന്നത്. തുടർന്ന് കണിക്കോപ്പുകൾ കൂടി കണികണ്ട ശേഷം ക്ഷേത്രച്ചടങ്ങുകൾ തുടങ്ങുന്നു. അന്ന് രാത്രിയാണ് ഉത്സവസമാപനമായ ആറാട്ട് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിൽ തന്നെയാണ് ആറാട്ട്. ഉഷഃപൂജയും എതിരേറ്റുപൂജയുമൊഴികെയുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും അന്നേദിവസമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹമാണ് അന്ന് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ആറാട്ടുദിവസം മാത്രമാണ് പഞ്ചലോഹവിഗ്രഹം പുറത്തേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. ഉച്ചവരെ സാധാരണ പോലുള്ള ചടങ്ങുകൾ നടക്കുന്നു. വൈകീട്ട് ദീപാരാധന കഴിഞ്ഞ് ഭഗവാൻ നഗരപ്രദക്ഷിണത്തിന് ഇറങ്ങുന്നു. തലേന്നത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇത്തവണ ധാരാളം നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളും ഇവയോടൊപ്പം അകമ്പടി സേവിയ്ക്കാറുണ്ട്. പുരാണങ്ങളിലെ വിവിധ സംഭവങ്ങൾ ഇവിടെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങളായി പുനർജനിയ്ക്കുന്നു. [[പഞ്ചവാദ്യം|പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ]] അകമ്പടിയോടെയാണ് ആറാട്ടുനാളിലെ നഗരപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നത്. ഉത്സവക്കാലത്ത് പഞ്ചവാദ്യം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. ക്ഷേത്രങ്ങളും വീടുകളും മുഴുവൻ കയറിയിറങ്ങി സ്വീകരണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങിയശേഷം പ്രദക്ഷിണം രുദ്രതീർത്ഥക്കുളത്തിന്റെ വടക്കേക്കരയിലെ അത്താണിക്കല്ലിനടുത്തെത്തുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വാദ്യമേളങ്ങൾ നിർത്തും. പണ്ടൊരു ആറാട്ടുനാളിൽ അത്താണിക്കല്ല് നിൽക്കുന്ന ഭാഗത്തുവച്ച് അതിക്രൂരമായി കൊലചെയ്യപ്പെട്ട, തന്റെ വിശ്വസ്തഭക്തനും കഴകക്കാരനുമായിരുന്ന കണ്ടിയൂർ പട്ടത്തെ നമ്പീശന്റെ സ്മരണ ഭഗവാൻ പുതുക്കുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ഈ സമയം നമ്പീശന്റെ അനന്തരാവകാശികളിൽ ചിലർ അവിടെയെത്തുകയും തങ്ങൾക്ക് സങ്കടമില്ലെന്ന് അറിയിയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം പാണ്ടിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടരും. തുടർന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്തുള്ള വാതിലിലൂടെ വിഗ്രഹം ആറാട്ടുകടവിലെത്തിയ്ക്കുന്നു. ഈ സമയമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും നിരവധി ഭക്തർ ആറാട്ടുമുങ്ങാനായി കടവുകളിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകും. ആറാട്ടുകടവിൽ പ്രത്യേകം ഒരുക്കിവച്ച പീഠത്തിൽ വിഗ്രഹം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന തന്ത്രി, തുടർന്ന് [[ഗംഗ]], [[യമുന]], [[സരസ്വതി (നദി)|സരസ്വതി]] തുടങ്ങിയ സകല തീർത്ഥങ്ങളെയും രുദ്രതീർത്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ആവാഹിയ്ക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തുന്നു. തുടർന്ന് തമ്പ്രാൻപടിയ്ക്കൽ കിട്ടയുടെ പിന്മുറക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന ഇളനീരും മഞ്ഞൾപ്പൊടിയും കൊണ്ട് വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം വിഗ്രഹവുമായി തന്ത്രിയും ഓതിയ്ക്കന്മാരും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും മൂന്നുവട്ടം മുങ്ങുന്നു. ഭഗവദ്സാന്നിദ്ധ്യം കൊണ്ട് പവിത്രമായ ജലത്തിൽ ഭക്തരും മുങ്ങിനിവർന്ന് പുണ്യം നേടുന്നു. തുടർന്ന് എല്ലാവരും വസ്ത്രം മാറി തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്നു. തിരിച്ചെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവാനെ ഭക്തർ നിറപറയും നിലവിളക്കും നൽകി സ്വീകരിയ്ക്കുന്നു. അതിനുശേഷം ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിലെ മണ്ഡപത്തിൽ ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ. വർഷത്തിലൊരിയ്ക്കൽ തന്റെ സഹോദരിയായ ഇടത്തരികത്തുകാവിലമ്മയെ കാണാമെന്ന് ഗുരുവായൂരപ്പൻ വാക്കുകൊടുത്തിട്ടുണ്ടെന്നും അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിൽ ഭഗവാന് പൂജ നടത്തുന്നതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ശ്രീലകത്തിന് പുറത്ത് ഭഗവാന് ഉച്ചപ്പൂജ നടത്തുന്ന ഏക അവസരം ഇതാണ്. അതിനുശേഷം ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും പതിനൊന്ന് പ്രാവശ്യം ഓട്ടപ്രദക്ഷിണം. അവസാനം കൊടിമരത്തിൽ നിന്ന് കൊടിയിറക്കുന്നതോടെ ഉത്സവം പരിസമാപ്തിയിലെത്തുന്നു. ==== നിയന്ത്രണങ്ങൾ ==== കലശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ആറാട്ട് കഴിയുന്നതുവരെയുള്ള പതിനെട്ടുദിവസം അഞ്ചുവയസ്സിൽ താഴെയുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് പ്രവേശനമില്ല. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ താന്ത്രികച്ചടങ്ങുകളും കലാപരിപാടികളുമെല്ലാമുണ്ടാകാറുണ്ടെങ്കിലും വെടിക്കെട്ടുണ്ടാകാറില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുതയാണ്. ഒരു കതിനവെടി പോലും ക്ഷേത്രപരിസരത്തെങ്ങും കാണാനാകില്ല. കുട്ടികളെ ഏറെ സ്നേഹിയ്ക്കുന്ന, സ്വയം കുട്ടിയായ ഗുരുവായൂരപ്പന് അവരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും ക്ഷേത്രപരിസരത്തുണ്ടാകരുതെന്നാണ് പഴമക്കാരുടെ വിശ്വാസം. എന്നാൽ കൊടിയേറ്റം, കാഴ്ചശീവേലി, ഗ്രാമപ്രദക്ഷിണം, പള്ളിവേട്ട, ആറാട്ട് തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിൽ ചില്ലറ കരിമരുന്നുപ്രയോഗങ്ങളുണ്ടാകാറുമുണ്ട്. ഇവയാണെങ്കിൽ യാതൊരു കുറവും കൂടാതെയാണ് ഉത്സവത്തിന് നടത്തിപ്പോരുന്നതും. ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കലാപരിപാടികളിൽ [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം]], [[ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം]], [[ഗാനമേള]], കഥകളി, [[തുള്ളൽ]] തുടങ്ങിയവയ്ക്കാണ് പ്രാധാന്യം. സിനിമാറ്റിക് ഡാൻസോ അടിപൊളി ഗാനങ്ങളോ ഉത്സവത്തിന് പാടില്ലെന്ന് വിലക്കുണ്ട്. മേല്പുത്തൂർ ഓഡിറ്റോറിയം കൂടാതെ സത്രം വളപ്പിലെ പൂന്താനം ഓഡിറ്റോറിയത്തിലും കലാപരിപാടികൾ നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. === ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി/ഗീതാദിനം === {{main|ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി}} വൃശ്ചികമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ഏകാദശിദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠാദിനമാണ് ഈ ദിവസമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ [[കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം|കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ]] പ്രിയപ്പെട്ടവരെ ശത്രുപക്ഷത്ത് കണ്ടു തളർന്നുപോയ [[അർജ്ജുനൻ|അർജ്ജുനനെ]] സമാധാനിപ്പിയ്ക്കാൻ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ [[ഭഗവദ് ഗീത|ഗീതോപദേശം]] നടത്തിയ ദിവസമാണെന്നും വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ ഈ ദിവസം '''ഗീതാദിനം''' എന്ന പേരിലും ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇതുകൂടാതെ വേറെയും നിരവധി പ്രത്യേകതകൾ ഈ ദിവസത്തിനുള്ളതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഗോകുലത്തിൽ വച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന് ഗോവിന്ദപട്ടാഭിഷേകം നടത്തിയ ദിവസം, ആദിശങ്കരാചാര്യർ, മേല്പുത്തൂർ, പൂന്താനം, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ, കുറൂരമ്മ തുടങ്ങി നിരവധി ഭക്തർക്ക് ഭഗവദ്ദർശനം ലഭിച്ച ദിവസം, ഇവയെല്ലാം കൂടാതെ നാലുമാസത്തെ യോഗനിദ്രയിൽ നിന്ന് വിഷ്ണുഭഗവാൻ ഉണരുന്ന ദിവസം (ഉത്ഥാന ഏകാദശി) തുടങ്ങിയവ അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ ചൈതന്യം പൂർണ്ണമായി അനുഭവപ്പെടുന്ന ദിവസമായി ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിലെ വിഗ്രഹം യഥാരൂപത്തിൽ (മഹാവിഷ്ണുസ്വരൂപത്തിൽ) അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. അപ്പോൾ ദർശനത്തിനെത്തുന്ന ഭക്തരെല്ലാവരും വിഷ്ണുസ്വരൂപങ്ങളായി മാറുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രപ്രവേശനവിളംബരത്തിനുമുമ്പും എല്ലാവർക്കും ജാതിഭേദമെന്യേ ദർശനം അനുവദിച്ചിരുന്ന ദിവസമായിരുന്നു ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി. ==== ചുറ്റുവിളക്ക് ആരംഭം ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരുമാസം മുമ്പ് (തുലാമാസത്തിലെ വെളുത്ത ഏകാദശിനാളിൽ) ക്ഷേത്രത്തിൽ ചുറ്റുവിളക്കുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് നടത്തുന്നത് പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ [[അലനല്ലൂർ|അലനല്ലൂരിലുള്ള]] പറമ്പോട്ട് അമ്മിണിയമ്മയുടെ പേരിലാണ്. ഇവരെക്കൂടാതെ വിവിധ വ്യക്തികളും സംഘടനകളും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിളക്കുകൾ നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. അവയ്ക്ക് ഓരോന്നിന്നും നടത്തിപ്പുക്കാരുടെ പേരനുസരിച്ച് വിശേഷാൽ പേരുകളും പറയപ്പെടുന്നു. [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]യിലെ അഭിഭാഷകർ നടത്തുന്ന കോടതി വിളക്ക്, [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് എസ്.ബി.ഐ. വിളക്ക്{{efn-lr|2017-ലെ ബാങ്ക് ലയനത്തിനുമുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിയിരുന്നത് [[സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂർ|സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ട്രാവൻകൂറിലെ]] ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ്. അന്ന് ഇതിന്റെ പേര് എസ്.ബി.ടി. വിളക്ക് എന്നായിരുന്നു.}}, [[കേരള പോലീസ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥർ നടത്തുന്ന വിളക്കിന് പോലീസ് വിളക്ക്, [[അയ്യപ്പസേവാസംഘം]] നടത്തുന്ന വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര്, ക്ഷേത്രം പാരമ്പര്യാവകാശികളായ പത്തുകാരുടെ വിളക്കിന് അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പേര് - അങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്നു പേരുകളുടെ നിര. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ധാരാളമായി ഭക്തർ ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ഈ സമയം ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായതിനാൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് പതിന്മടങ്ങാകും. ==== പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ ==== ഏകാദശിയ്ക്ക് ഒരാഴ്ച മുമ്പുവരുന്ന [[പഞ്ചമി]] മുതൽ [[നവമി]] വരെയുള്ള വിളക്കുകൾ ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. മറ്റുള്ള വിളക്കുകൾ നടത്തുന്നത് പ്രത്യേകം ദിവസങ്ങളിലാണെങ്കിൽ ഈ വിളക്കുകൾ കൃത്യം ഒരേ ദിവസം തന്നെയാണ് നടത്തുന്നത്. ഇവ നടത്തുന്നത് ഓരോ കുടുംബക്കാരായതുകൊണ്ടാണ് ''പാരമ്പര്യവിളക്കുകൾ'' എന്ന പേര് ഈ വിളക്കുകൾക്ക് വന്നത്. പഞ്ചമിവിളക്ക് നടത്തുന്നത് കാപ്രാട്ട് കുടുംബക്കാരാണ്; [[ഷഷ്ഠി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് മാണിക്കത്ത് കുടുംബക്കാരും. മാണിക്കത്ത് കുടുംബത്തിലെ കാരണവരായിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരമേനോന്റെ പേരിലാണ് ഷഷ്ഠിവിളക്ക് നടത്തുന്നത്. [[സപ്തമി]]നാളിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ഗുരുവായൂരിലെ പ്രസിദ്ധ ബ്രാഹ്മണകുടുംബമായ നെന്മിനി മനക്കാരാണ്. ഈ വിളക്കിന് സവിശേഷപ്രാധാന്യമുണ്ട്. സാധാരണ വിളക്കുകൾക്ക് നെയ്യോ നല്ലെണ്ണയോ ആണ് ഉപയോഗിയ്ക്കാറുള്ളതെങ്കിൽ ഇതിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നത് വെളിച്ചെണ്ണയാണ്. നെന്മിനി മനപ്പറമ്പിലെ തെങ്ങിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെളിച്ചെണ്ണകൊണ്ടാണ് വിളക്കുകൾ തെളിയിയ്ക്കുന്നത്. വെളിച്ചെണ്ണ കൊണ്ട് വിളക്കുകൾ കത്തിയ്ക്കുന്നത് കൂടുതൽ ശോഭയുണ്ടാക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അങ്ങനെ ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ ദീപപ്രഭയിൽ കുളിച്ചുനിൽക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. [[അഷ്ടമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് പുലിക്കീഴ് വാര്യക്കാരും [[നവമി]]വിളക്ക് നടത്തുന്നത് കൊളാടി വീട്ടുകാരുമാണ്. [[ദശമി]]ദിനത്തിലെ വിളക്ക് നടത്തുന്നത് ''ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ സങ്കീർത്തന ട്രസ്റ്റ്'' എന്ന സംഘടനയാണ്. ഭാഗവതാചാര്യനും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന [[ആഞ്ഞം മാധവൻ നമ്പൂതിരി]] തുടങ്ങിവച്ച ഈ സംഘടന 1970-ലാണ് ദശമിവിളക്കിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുത്തത്. മുമ്പ് ഈ വിളക്ക് നടത്തിവന്നിരുന്ന കുടുംബം അന്യം നിന്നുപോയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. അഷ്ടമി മുതലുള്ള വിളക്കുകൾക്ക് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കും. ഈ വിളക്കുകൾക്കെല്ലാം അകമ്പടിയായി പഞ്ചവാദ്യം, പഞ്ചാരിമേളം, നാദസ്വരം എന്നിവയോടുകൂടിയ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുമുണ്ടാകും. ദശമിനാളിൽ രാവിലെ നടതുറന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ഏകാദശി കഴിഞ്ഞുവരുന്ന [[ദ്വാദശി]]നാളിൽ രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പൂജകൾക്കും ദീപാരാധനയ്ക്കുമല്ലാതെ നടയടയ്ക്കില്ല. ==== ഏകാദശിനാളിലെ പരിപാടികൾ ==== ഏകാദശിനാളിലെ നിർമ്മാല്യദർശനം അതിവിശേഷകരമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അന്നേദിവസത്തെ ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും ദേവസ്വം വകയാണ്. മുമ്പ് [[കുന്നംകുളം|കുന്നംകുളത്തിനടുത്തുള്ള]] [[ചിറളയം കോവിലകം]] വകയായിരുന്നു ചുറ്റുവിളക്കും ഉദയാസ്തമനപൂജയും. 1972-ലാണ് ഇവ ദേവസ്വം ഏറ്റെടുത്തത്. രാവിലെ ഏഴുമണിമുതൽ ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ ഗീതാപാരായണമുണ്ടാകും. ഏകാദശീവ്രതം നോൽക്കുന്ന ഭക്തർ ആഹാരമേ കഴിയ്ക്കരുതെന്നാണ് ചിട്ടയെങ്കിലും ശാരീരികസ്ഥിതി അനുകൂലമല്ലാത്തവർ അരിയാഹാരം മാത്രമേ ഒഴിവാക്കാറുള്ളൂ. എന്നാൽ ഗുരുവായൂരപ്പന് അന്നും നിവേദ്യങ്ങൾ സാധാരണപോലെത്തന്നെയാണ്. ഏകാദശിനാളിൽ ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്കായി വിശേഷാൽ പ്രസാദ ഊട്ടുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഗോതമ്പുചോറ്, കാളൻ, ഗോതമ്പുപായസം എന്നിവയാണ് ഏകാദശി ഊട്ടിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലി കഴിഞ്ഞാൽ ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി എഴുന്നള്ളിപ്പുണ്ടാകും. മൂന്ന് ആനകളാണ് ഈ എഴുന്നള്ളിപ്പിന് മുന്നിലുണ്ടാകുന്നത്. വലിയ ആഘോഷത്തോടുകൂടിയ എഴുന്നള്ളിപ്പ് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലെത്താൻ ഒരുപാട് സമയമെടുക്കും. വൈകീട്ട് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലങ്കാന]] തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലുള്ളതുപോലെ ഭീമാകാരമായ രഥമല്ല പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നെഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത്. താരതമ്യേന വളരെ ചെറിയൊരു രഥമാണ്. സ്വർണ്ണത്തിൽ തീർത്ത ഈ രഥം സ്റ്റിയർറിങ് കൊണ്ടാണ് ഓടിയ്ക്കുന്നത്. രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ ചമ്മട്ടിയേന്തിയ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെയും പുറകിൽ തൊഴുതുനിൽക്കുന്ന അർജ്ജുനന്റെയും രൂപങ്ങൾ പണിതുവച്ചിട്ടുണ്ട്. 1977-ൽ നടന്ന പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം പുനഃപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കുശേഷമാണ് ഈ ചടങ്ങ് ആരംഭിച്ചത്. രഥമെഴുന്നള്ളിപ്പിന് അകമ്പടിയായി ഭക്തരുടെ നാമജപമുണ്ടാകും. എഴുന്നള്ളിപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിച്ചേരാൻ ഏറെ സമയമെടുക്കും. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തെ കുളമടക്കം വലംവച്ചാണ് എഴുന്നള്ളിപ്പ് അവസാനിയ്ക്കുന്നത്. ==== ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പണവും ത്രയോദശി ഊട്ടും ==== ഏകാദശിദിവസം അർദ്ധരാത്രി (ദ്വാദശിദിവസം പുലർച്ചെ) '''ദ്വാദശിപ്പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ''' എന്ന വിശേഷാൽ ചടങ്ങ് ആരംഭിയ്ക്കും. ക്ഷേത്രം കൂത്തമ്പലത്തിൽ വച്ചാണ് ഈ ചടങ്ങ് നടത്തപ്പെടുന്നത്. ശുകപുരം, പെരുവനം, [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] ഗ്രാമക്കാരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ നമ്പൂതിരിമാർക്ക് ഭക്തർ ദക്ഷിണ നൽകുന്ന ചടങ്ങാണിത്. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ അഗ്നിഹോത്രിമാർക്ക് ദക്ഷിണ നൽകുന്നത് അതീവപുണ്യകരമായ കാര്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. ആദ്യത്തെ ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത് ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഭഗവദ്പ്രതിനിധിയായി മേൽശാന്തിയാണ് ദക്ഷിണ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തരും സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഒമ്പതുമണി വരെ പണം സമർപ്പിയ്ക്കൽ അനുസ്യൂതം തുടരുന്നു. ദ്വാദശിനാളിൽ രാവിലെ ഏഴുമണിയ്ക്ക് ദ്വാദശി ഊട്ട് നടത്തുന്നു. ഇടിച്ചുപിഴിഞ്ഞ പായസത്തോടെ നടത്തുന്ന സദ്യയാണിത്. അന്നേദിവസം രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് നടയടച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് മൂന്നരയ്ക്കേ തുറക്കൂ. ആ സമയം വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം തുടങ്ങിയ കർമ്മങ്ങളൊന്നും നടത്താറില്ല. ദ്വാദശിയുടെ പിറ്റേ ദിവസം ([[ത്രയോദശി]] നാളിൽ) നടത്തുന്ന ത്രയോദശി ഊട്ട്, തന്റെ ഭക്തനായിരുന്ന ഒരു പരദേശി ബ്രാഹ്മണന്റെ ശ്രാദ്ധം ഭഗവാൻ തന്നെ ഊട്ടുന്ന ചടങ്ങായി വ്യാഖ്യാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. മത്തനും നേന്ത്രപ്പഴവും ചേർന്നുള്ള പച്ചടി, മത്തൻ പൊടിത്തൂവൽ, എളവൻ-ചേന-പയർ കൂട്ടുകറി, രസം, പിണ്ടിപ്പായസം എന്നിവയോടുകൂടിയ ത്രയോദശി ഊട്ടോടെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിച്ചടങ്ങുകൾ അവസാനിയ്ക്കുന്നു. ==== ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം ==== കർണാടക സംഗീതചക്രവർത്തിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന ചെമ്പൈ വൈദ്യനാഥഭാഗവതരുടെ പേരിൽ എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന ഒരു വിശേഷാൽ സംഗീതോത്സവമാണ് ചെമ്പൈ സംഗീതോത്സവം. തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് എല്ലാവർഷവും ഏകാദശിനാളിൽ കച്ചേരി നടത്തിവന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യത്തെത്തുടർന്ന് 1974-ലെ ഏകാദശിയോടനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ പരിപാടി ആരംഭിച്ചത്. ആദ്യം ഒരുദിവസം മാത്രമായിരുന്ന ഈ പരിപാടി, പിന്നീട് മൂന്നും അതിനുശേഷം അഞ്ചും ഏഴും പത്തും പതിമൂന്നും ഒടുവിൽ പതിനഞ്ചും ദിവസങ്ങളായി ഉയർത്തി. പ്രഗല്ഭരും അപ്രഗല്ഭരുമായ നിരവധി കലാകാരന്മാരും കലാകാരികളും ഈയവസരത്തിൽ തങ്ങളുടെ സിദ്ധികൾ പ്രകടിപ്പിയ്ക്കാനായി ഗുരുവായൂരിൽ വരാറുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് മാത്രമേ ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ രാത്രിയാണ് പ്രഗല്ഭരുടെ സംഗീതപരിപാടികൾ നടത്തിവരുന്നതെങ്കിൽ അവസാനമാകുമ്പോഴേയ്ക്കും ദിവസം മുഴുവൻ പ്രഗല്ഭരുടെ പരിപാടികളാകും. ദശമിനാളിൽ നടത്തപ്പെടുന്ന പഞ്ചരത്നകീർത്തനാലാപനമാണ് സംഗീതോത്സവത്തിലെ പ്രധാന പരിപാടി. കർണാടക സംഗീതത്തിലെ ത്രിമൂർത്തികളിലൊരാളായ [[ത്യാഗരാജ സ്വാമികൾ]] ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ പഞ്ചരത്നകീർത്തനങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഗണപതിസ്തുതിയും പ്രശസ്തരായ കർണാടക സംഗീതജ്ഞർ ഒന്നിച്ച് ആലപിയ്ക്കുന്നതാണ് ചടങ്ങ്. അകമ്പടിയായി വയലിൻ, [[വീണ]], പുല്ലാങ്കുഴൽ, മൃദംഗം, [[ഘടം]], [[ഗഞ്ചിറ]], [[മുഖർശംഖ്]] തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുമുണ്ടാകും. ഏകാദശിനാളിൽ രാത്രി ചെമ്പൈയുടെ ശിഷ്യരും ഉപശിഷ്യരുമായ ഗായകർ ഒരുമിച്ച് ചെമ്പൈയുടെ ഇഷ്ടകീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ച് [[മധ്യമാവതി]] രാഗത്തിൽ മംഗളം പാടി അവസാനിപ്പിയ്ക്കുന്നതോടെ സംഗീതോത്സവം സമാപിയ്ക്കുന്നു. ==== ഗജരാജൻ ഗുരുവായൂർ കേശവൻ അനുസ്മരണം ==== കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ഗജവീരന്മാരിലൊരാളായിരുന്ന ഗുരുവായൂർ കേശവൻ ചരിഞ്ഞത് 1976-ലെ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശിനാളിൽ (ഡിസംബർ 2) പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്കാണ്. തുടർന്നുവന്ന എല്ലാ വർഷവും ഏകാദശിയുടെ തലേദിവസമായ ദശമിനാളിൽ, ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വകയായുള്ള എല്ലാ ആനകളും ചേർന്ന് കേശവന് പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരിടത്തും കാണാത്ത ഈ വിശേഷച്ചടങ്ങ് തുടങ്ങുന്നത് ഗുരുവായൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവെങ്കടാചലപതിക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ്. നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ നടത്തുന്ന ഈ യാത്രയിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മുതിർന്ന ആന ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ വഹിയ്ക്കും. റെയിൽവേ ഗേറ്റ് മുറിച്ചുകടന്ന് പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിലെ സ്വീകരണവും പിന്നിട്ടാണ് ആനകൾ തെക്കേ നടയിൽ ശ്രീവത്സം റസ്റ്റ് ഹൗസിനുമുന്നിലുള്ള കേശവന്റെ പൂർണ്ണകായ പ്രതിമയ്ക്കുമുന്നിലെത്തുന്നത്. തുടർന്ന് മുതിർന്ന ആന കേശവന്റെ പ്രതിമയിൽ ഹാരാർപ്പണം നടത്തുന്നു. മറ്റുള്ള ആനകൾ അതിനനുസരിച്ചുള്ള പ്രണാമമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. വളരെ വികാരനിർഭരമായ ഈ ചടങ്ങ് കാണാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. === അഷ്ടമിരോഹിണി === {{main|അഷ്ടമിരോഹിണി}} ചിങ്ങമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ അഷ്ടമിദിവസമാണ് ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരസുദിനമായ അഷ്ടമിരോഹിണിയായി ആഘോഷിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഈ ദിവസം അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. അവതാരകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠയുള്ള ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും അഷ്ടമിരോഹിണി വിശേഷമാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും കാഴ്ചശീവേലിയും അവതാരസമയമായ അർദ്ധരാത്രിയിൽ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിലെ പ്രസാദ ഊട്ട് ഭഗവാന്റെ പിറന്നാൾ സദ്യയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അപ്പം വഴിപാട് വളരെ വിശേഷമാണ്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നതോടെയാണ് ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിയ്ക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദീപക്കാഴ്ച നടത്തുന്നു. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഉണ്ണിക്കണ്ണനായും പിന്നീട് ഇരുകൈകളിലും വെണ്ണ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന വെണ്ണക്കണ്ണനായും ഭഗവാനെ അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. രാവിലെ ഏഴുമണിയോടെ സ്വർണ്ണക്കോലത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി എഴുന്നള്ളിപ്പ് നടത്തുന്നു. ഉത്സവക്കാലവും ഏകാദശിയുമല്ലാതെ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്നത് അഷ്ടമിരോഹിണിയ്ക്ക് മാത്രമാണ്. പഞ്ചാരിമേളത്തോടുകൂടിയ കാഴ്ചശീവേലി അതിവിശേഷാൽ ചടങ്ങാണ്. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയോടെ ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും പുറത്തുള്ള അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലും പിറന്നാൾ സദ്യ തുടങ്ങും. വിഭവസമൃദ്ധമായ പിറന്നാൾ സദ്യ കഴിയ്ക്കാൻ നിരവധി ഭക്തരാണ് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. ഉച്ചതിരിഞ്ഞ് രണ്ടുമണി വരെ സദ്യ തുടരും. മൂന്നുമണിയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ രണ്ടാമത്തെ കാഴ്ചശീവേലി. രാവിലത്തെ കാഴ്ചശീവേലിയ്ക്കുള്ള അതേ ചടങ്ങുകൾ തന്നെയാണ് ഇതിനും. വൈകീട്ട് അടുത്തുള്ള നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് [[ബലരാമൻ|ബലരാമന്റെ]] എഴുന്നള്ളത്തുമുണ്ട്. തന്റെ അനുജനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് ബലരാമന്റെ എഴുന്നള്ളത്ത് എന്നാണ് സങ്കല്പം. അത്താഴപ്പൂജയ്ക്ക് വിശേഷാൽ അപ്പം വഴിപാട് നടത്തും. ഒരു ലക്ഷത്തിനടുത്ത് അപ്പങ്ങളാണ് അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഭഗവാന് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഇവ കൂടാതെ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുലിറ്റർ പാൽപ്പായസവും നേദിയ്ക്കുന്നുണ്ടാകും. രാത്രി പത്തുമണിയോടെ വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങും. ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാന്റെ അവതാരത്തോടനുബന്ധിച്ച് നടത്തുന്നതാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പ്. അഞ്ചു പ്രദക്ഷിണങ്ങളാണ് വിളക്കെഴുന്നള്ളിപ്പിനുണ്ടാകുക. ആദ്യത്തെ രണ്ടിനും സാധാരണ വാദ്യോപകരണങ്ങളും മൂന്നാമത്തെ പ്രദക്ഷിണത്തിന് പഞ്ചവാദ്യവും നാലാമത്തേതിന് ഇടയ്ക്കയും നാദസ്വരവും അഞ്ചാമത്തേതിന് പഞ്ചാരിമേളവുമാണ് അകമ്പടിയുണ്ടാകുക. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാത്രി ക്ഷേത്രനട അടയ്ക്കില്ല. പകരം, ആ സമയത്ത് അവതാരവിളംബര ഘോഷയാത്രയുണ്ടാകും. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതുകാണാൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടുന്നത്. ==== ഭാഗവതസപ്താഹം, അവതാരം കളി, ശോഭായാത്ര ==== അഷ്ടമിരോഹിണിയോടനുബന്ധിച്ച് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം വിശേഷാൽ ഭാഗവതസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നുണ്ട്. ഭാഗവതത്തിലെ കൃഷ്ണാവതരഭാഗം അഷ്ടമിരോഹിണിദിവസം വരുന്ന രീതിയിലാണ് ഇത് നടത്തിവരുന്നത്. സപ്താഹത്തിന്റെ മൂന്നാം ദിവസമാണ് അഷ്ടമിരോഹിണി വരുന്നത്. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ രാവിലെ എട്ടുമണിയോടെയാണ് കൃഷ്ണാവതാരപാരായണം നടത്തുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ എല്ലാ ഭാഗവതാചാര്യന്മാരും ഈ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. രാത്രി പതിനൊന്നുമണിയ്ക്ക് കൃഷ്ണനാട്ടത്തിലെ അവതാരം കളിയുമുണ്ടാകും. പുതിയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരും പരിശീലനത്തിലായതിനാൽ പഴയ കലാകാരന്മാരും കലാകാരിമാരുമാണ് കൃഷ്ണനാട്ടം നടത്തുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിവിധ സംഘടനകളും ഈ ദിവസം പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിയ്ക്കാറുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ നായർ സമാജം നടത്തുന്ന ഉറിയടിയും ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്രയുമാണ് അവയിൽ വിശേഷം. രാവിലെ ഒമ്പതുമണിയ്ക്ക് മമ്മിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നായർ സമാജം നടത്തുന്ന കലാപരിപാടികൾ തുടങ്ങുന്നത്. വിവിധ നൃത്തകലാകാരിമാർ പങ്കെടുക്കുന്ന ഗോപികാനൃത്തവും താലപ്പൊലിയോടെയുള്ള ജീവത എഴുന്നള്ളിപ്പുമെല്ലാം ഇതിന് അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം കിഴക്കേ നടയിൽ വച്ചാണ് ഉറിയടി മത്സരം നടക്കുന്നത്. വൈകീട്ട് ബാലഗോകുലം നടത്തുന്ന ശോഭായാത്ര മമ്മിയൂർ, തിരുവെങ്കടം, പെരുന്തട്ട ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നായി വീതിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണനായും [[രാധ|രാധയായും]] [[കുചേലൻ|കുചേലനായും]] വേഷം കെട്ടിയ നിരവധി കുട്ടികൾ ഒത്തുചേർന്ന് ഗുരുവായൂരിനെ അമ്പാടിയാക്കുന്ന കാഴ്ച മനോഹരമാണ്. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് വിവിധ പുരാണദൃശ്യങ്ങൾ കോർത്തിണക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ഫ്ലോട്ടുകളും ശ്രീകൃഷ്ണരഥവും പഞ്ചവാദ്യവുമെല്ലാമുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കുള്ള മഞ്ജുളാൽത്തറയിൽ വച്ച് ഇവ മൂന്നും കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷമാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. തുടർന്നുനടത്തുന്ന ഘോഷയാത്ര ഏറ്റവും മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. രാത്രി ഏറെ വൈകുവോളം ഇത്തരം പരിപാടികൾ തുടരും. ഇതുകാണാൻ നിരവധി പേർ ഉറക്കമൊഴിച്ച് എത്താറുണ്ട്. === വിഷു === മേടമാസം ഒന്നാം തീയതിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പുതുവർഷദിനമായ വിഷു. പണ്ടുകാലത്ത് മലയാളികളുടെ വിളവിറക്കൽ ഉത്സവമായിരുന്ന വിഷു, ഇപ്പോൾ കാലമേറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും വലിയൊരു ആഘോഷമായിത്തുടരുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മലയാളികൾ കണി കണ്ടും പടക്കം പൊട്ടിച്ചും വിഷുദിനം ആഘോഷമാക്കുന്നു. പകലും രാത്രിയും തുല്യമായി വരുന്ന ദിവസമായ ഈ ദിനത്തിൽ സൂര്യൻ നേരെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഉദിയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉദിച്ചുവരുന്ന സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ പതിയ്ക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതുതന്നെ. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിഷു വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആഘോഷമാണ്. അന്നേ ദിവസം ഭഗവാനെ കണികാണുന്നത് അതിവിശേഷമായ ചടങ്ങായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഇതിനായി ക്ഷേത്രത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയിട്ടുണ്ടാകുക. എല്ലാദിവസവും പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയ്ക്ക് തുറക്കുന്ന നട, ഈ ദിവസം രണ്ടരയ്ക്കുതന്നെ തുറക്കും. അതിനുമുന്നോടിയായി തന്ത്രിയും മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിക്കാരും ഉണർന്ന് രുദ്രതീർത്ഥത്തിൽ കുളിച്ചുവന്ന് കണിയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങും. <ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിൽ ഭദ്രദീപത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തായാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. സ്വർണ്ണസിംഹാസനത്തിൽ ആനത്തലേക്കെട്ടുവച്ച് അതിന്മേൽ ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണത്തിടമ്പ് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നുവയ്ക്കുന്നു. അതിനുമുന്നിലായി ഓട്ടുരുളിയിലാണ് കണിയൊരുക്കുന്നത്. ഉരുളിയിൽ അക്ഷതം (ഉണങ്ങലരിയും നെല്ലും ചേർന്നുള്ള ഒരു മിശ്രിതം) വിതറി, അതിനുമുന്നിൽ അലക്കിയ മുണ്ട് (കോടിവസ്ത്രം), ഗ്രന്ഥം, വാൽക്കണ്ണാടി, കണ്ണിവെള്ളരി, കണിക്കൊന്ന, ചക്ക, മാങ്ങ, നാളികേരം, ഉടച്ച രണ്ടുമുറി നാളികേരത്തിൽ നെയ്യ് ചേർത്തത് എന്നിവ ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുശേഷം മേൽശാന്തിയും കീഴ്ശാന്തിമാരും ശ്രീലകത്ത് പ്രവേശിച്ച് നെയ്വിളക്കുകൾ കൊളുത്തിവയ്ക്കും. തുടർന്ന് രണ്ടര മണിയോടെ നടതുറന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യം ഭഗവാനെ കണികാണിയ്ക്കും. തുടർന്നാണ് ഭക്തർക്ക് കണിദർശനം. കണ്ണടച്ചും കണ്ണുകെട്ടിയുമിരിയ്ക്കുന്ന ഭക്തർ ശ്രീകോവിലിനകത്തേയ്ക്ക് ചെല്ലുകയും ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിൽ വച്ച് കണ്ണുതുറന്ന് കണികാണുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് കുളിച്ചുവന്ന് നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തിരിച്ചുകടന്ന് ഗണപതിയെയും സുബ്രഹ്മണ്യനെയും ഹനുമാനെയും തൊഴുത് ആദ്യം ശ്രീകോവിലിന് മുന്നിലെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വിഷുക്കൈനീട്ടം കിട്ടും. അതിനുശേഷം പുറത്തുകടന്ന് ഭഗവതിയെയും ശിവനെയും അയ്യപ്പനെയും തൊഴുത് പ്രദക്ഷിണമായി പുറത്തുകടക്കുന്നതോടെ കണിദർശനം പൂർത്തിയാകും.<ref name="vns5">ഗുരു, ഗുരുവായൂർ,പേജ്37, ഏപ്രിൽ2013- ഭക്തപ്രിയ മാസിക.</ref> മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഗുരുവായൂരിൽ വിഷുത്തലേന്ന് ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രമതിലകത്ത് വിരിവയ്ക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്. പിറ്റേന്ന് കണികാണേണ്ടതുകൊണ്ടാണ് ഈ സൗകര്യം ഒരുക്കുന്നത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഷുക്കണി ദർശനവും മേൽശാന്തിയിൽ നിന്ന് വാങ്ങുന്ന വിഷുക്കൈനീട്ടവും ഭക്തർ അതിവിശേഷമായി കരുതുന്നു. വിഷുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വിഭവസമൃദ്ധമായ വിഷുസദ്യയുമുണ്ട്. === ഓണം === കേരളത്തിന്റെ ദേശീയോത്സവമാണ് ചിങ്ങമാസത്തിലെ ഓണം. കൃഷി നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന കാലത്ത് കേരളത്തിലെ വിളവെടുപ്പുത്സവമായിരുന്നു ഓണം. ഇന്നും മലയാളിമനസ്സുകളിൽ ഗൃഹാതുരത നിറയുന്ന ഒരു അവസരമാണ് ഓണം. വിവിധ കലാപരിപാടികളോടുകൂടി ഓണം ഇന്നും ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അഞ്ചാം അവതാരമായ വാമനനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഓണത്തിനുള്ള ഐതിഹ്യം അതിപ്രസിദ്ധമാണ്. ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണം നക്ഷത്രവും ദ്വാദശിതിഥിയും കൂടിയ ദിവസമാണ് വാമനാവതാരം നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യപ്രകാരം അസുരചക്രവർത്തിയായ [[മഹാബലി]]യുടെ ദുർമ്മദമടക്കാൻ അവതരിച്ച വാമനൻ, ആദ്യത്തെ അടികൊണ്ട് ആകാശവും രണ്ടാമത്തെ അടികൊണ്ട് ഭൂമിയും അളക്കുകയും മൂന്നാമത്തെ അടി വയ്ക്കാൻ സ്ഥലമില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ മഹാബലി സ്വന്തം ശിരസ്സ് കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും വാമനൻ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ച് സുതലം എന്ന ലോകത്തേയ്ക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തശേഷം എല്ലാ വർഷവും ചിങ്ങമാസത്തിലെ തിരുവോണത്തിന് തന്റെ പ്രജകളെ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അനുവാദം കൊടുക്കുകയായിരുന്നു. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ [[തൃക്കാക്കര]] എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു മഹാബലിയുടെ രാജധാനിയെന്നും വാമനമൂർത്തിയായ ഭഗവാന്റെ കാൽ വന്നുപതിച്ച സ്ഥലം എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ആ പേരു വന്നതെന്നും കഥയുണ്ട്. തൃക്കാക്കരയിലെ പ്രസിദ്ധമായ [[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രത്തിൽ]] ഓണാഘോഷം ഭംഗിയായി നടന്നുവരുന്നു. അത്രയൊന്നുമില്ലെങ്കിലും ഗുരുവായൂരിലും ഓണം പ്രധാനമാണ്. ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ ആരംഭദിനമായ [[അത്തം]] മുതൽ പത്തുദിവസവും ക്ഷേത്രനടയിൽ പൂക്കളങ്ങളിടും. ഓരോ ദിവസവും വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളിലാണ് പൂക്കളം. ഇവയിൽ വിവിധ ദേവതാരൂപങ്ങൾ വരച്ചുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും. ഇതിനുള്ള പൂക്കളെല്ലാം ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പൂക്കടകളിൽ നിന്നാണ് ലഭിയ്ക്കുന്നത്. ഓണത്തിന്റെ അവസാനദിവസങ്ങളായ ഉത്രാടം, തിരുവോണം ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നവർക്ക് വിഭവസമൃദ്ധമായ ഓണസദ്യയുണ്ടാകും. ഇതിനായി നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഉത്രാടദിനത്തിലെ പ്രധാന ചടങ്ങ് കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പണമാണ്. മേൽശാന്തിയും ദേവസ്വം പ്രതിനിധികളും ഭക്തരും മൂത്തുവിളഞ്ഞ പഴക്കുലകൾ ഭഗവാന് സമർപ്പിയ്ക്കുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ആദ്യകാലത്ത് ദേവസ്വം ഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തവർ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഈ ചടങ്ങ് പാട്ടവക നിർത്തിയതോടെയാണ് ഭക്തരുടെ വകയായത്. കൊടിമരച്ചവട്ടിലാണ് കാഴ്ചക്കുലകൾ സമർപ്പിയ്ക്കുന്നത്. സമർപ്പണത്തിനു മുന്നോടിയായി കൊടിമരച്ചുവട്ടിലെ തറയിൽ അരിമാവുകൊണ്ട് കോലം വരച്ചശേഷം അതിനുമുകളിൽ നാക്കില വച്ചശേഷം സമീപത്ത് നിലവിളക്ക് കൊളുത്തി ഗണപതിയ്ക്ക് വയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് മേൽശാന്തി ആദ്യത്തെ കാഴ്ചക്കുല സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. പിന്നീട് ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, അംഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നു. അവസാനമാണ് ഭക്തരുടെ സമർപ്പണം. ഭക്തർ ഓരോരുത്തരായി സമർപ്പിച്ചുവരുമ്പോഴേയ്ക്കും സമയം രാത്രിയാകും. അത്രയധികം കുലകളാണ് സമർപ്പിച്ചുപോരുന്നത്. തിരുവോണം നാളിൽ ഭഗവാനെ വാമനമൂർത്തിയായി അലങ്കരിയ്ക്കുന്നു. മഹാബലിയുടെ ശിരസ്സിൽ പാദം വയ്ക്കുന്ന ത്രിവിക്രമന്റെ രൂപത്തിലാണ് വാമനാലങ്കാരം. അന്നത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണവും നമസ്കാരസദ്യയുമാണ്. പുലർച്ചെ നടതുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാന് ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കാൻ ഭക്തജനങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിരതന്നെ വന്നിട്ടുണ്ടാകും. ക്ഷേത്രം ഊരാളനായ മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരി തന്നെ ആദ്യത്തെ ഓണപ്പുടവ സമർപ്പിയ്ക്കും. തുടർന്ന് ദേവസ്വം അധികാരികളും അവസാനം ഭക്തർ ഓരോരുത്തരുമായി സമർപ്പിയ്ക്കുന്നു. രാത്രിയാകുവോളം ഓണപ്പുടവ സമർപ്പണം നടന്നുവരും. ഉച്ചയ്ക്കാണ് ദേവസ്വം വക ഓണസദ്യ വിളമ്പുന്നത്. ഇതിൽ പങ്കെടുക്കാനും നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നു. ചോറ്, സാമ്പാർ, അവിയൽ, കാളൻ, ഓലൻ, പപ്പടം, നാലുതരം പായസങ്ങൾ തുടങ്ങിവയാണ് സദ്യയ്ക്ക് വിളമ്പുന്നത്. ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിലും തെക്കേ നടയിലെ പ്രത്യേകം പന്തലിലും പടിഞ്ഞാറേ നടയിലെ അന്നലക്ഷ്മി ഹാളിലുമായാണ് സദ്യ നടത്തപ്പെടുന്നത്. അന്ന് മൂന്നുനേരവും ഭഗവാന് പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളുണ്ടാകും. അന്നത്തെ ചുറ്റുവിളക്ക് '''തിരുവോണവിളക്ക്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള എഴുന്നള്ളത്തിന് ഭഗവാന്റെ സ്വർണ്ണക്കോലം ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു. ഇവയെല്ലാം തൊഴാൻ വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കുണ്ടായിരിയ്ക്കും. === [[വൈശാഖം|വൈശാഖമാസം]] === [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[അമാവാസി]] മുതലുള്ള ഒരുമാസക്കാലമാണ് ''വൈശാഖമാസം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. രാജ്യമൊട്ടുക്കും ആചരിച്ചുവരുന്ന ചാന്ദ്രകലണ്ടറിലെ രണ്ടാമത്തെ മാസമാണിത്. മഹാവിഷ്ണുഭജനത്തിനും ഭാഗവതപാരായണത്തിനും ഉത്തമമായി ഈ മാസം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ''മാധവമാസം'' എന്നും ഈ മാസം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഭാഗവതസപ്താഹങ്ങളും മറ്റും നടക്കുന്ന സമയമാണിത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലും ഈ സമയം അതിവിശേഷമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന സമയങ്ങളിലൊന്നാണ് വൈശാഖപുണ്യകാലം. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മുഴുവൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭാഗവതപാരായണമുണ്ടാകും. 29 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വൈശാഖമാസക്കാലത്തെ നാല് സപ്താഹങ്ങളാക്കി തിരിച്ചാണ് ഭാഗവതപാരായണം നടക്കുന്നത്. പ്രഗല്ഭരായ നിരവധി ഭാഗവതാചാര്യന്മാർ ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രം വക അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിലാണ് സപ്താഹം മുഴുവൻ നടക്കുന്നത്. ==== അക്ഷയതൃതീയ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[തൃതീയ]] ദിവസമാണ് [[അക്ഷയതൃതീയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം ഏറ്റവും പുണ്യം നിറഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ഈ ദിലസം ചെയ്യുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ക്ഷയിയ്ക്കില്ലെന്നാണ് വിശ്വാസം.'അക്ഷയതൃതീയ' എന്ന പേരുതന്നെ ഈ വിശ്വാസത്തിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്. ചതുർയുഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായ സത്യയുഗം (കൃതയുഗം) തുടങ്ങിയത് അക്ഷയതൃതീയനാളിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ [[യുധിഷ്ഠിരൻ|യുധിഷ്ഠിരന്ന്]] സൂര്യഭഗവാൻ അക്ഷയപാത്രം നൽകിയ ദിവസമായും [[ഭഗീരഥൻ|ഭഗീരഥന്റെ]] തപസ്സിൽ സംപ്രീതയായി [[ഗംഗാനദി]] ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിവന്ന ദിവസമായും ഉപനയനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഒരു ദരിദ്ര ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ഭിക്ഷ യാചിയ്ക്കാൻ ചെന്ന ശങ്കരാചാര്യർ അവിടത്തെ അന്തർജനത്തിന്റെ നന്മയ്ക്കായി [[കനകധാരാ സ്തോത്രം]] ചൊല്ലിയ ദിവസമായുമെല്ലാം ഈ ദിവസം അറിയപ്പെടുന്നു. സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ജ്യോതിഷപ്രകാരം ഉച്ചത്തിലെത്തുന്ന ഈ ദിവസം തന്നെയാണ് ബലരാമജയന്തിയായും ആചരിച്ചുവരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അക്ഷയതൃതീയ വൻ പ്രാധാന്യത്തോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അക്ഷയതൃതീയയോടനുബന്ധിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിൽ രാവിലെ പഞ്ചാരിമേളത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കാഴ്ചശീവേലിയും രാത്രി കഴക്കാരുടെ വക വിശേഷാൽ ചുറ്റുവിളക്കുമുണ്ടാകും. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ പൂജിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി ലോക്കറ്റുകളുടെ വിതരണമുണ്ടാകും. ഇവ വാങ്ങാൻ ആയിരങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകാറുള്ളത്. ദേവസ്വം കീഴേടമായ നെന്മിനി ബലരാമക്ഷേത്രത്തിലും ഈ ദിവസം വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ബലരാമജയന്തി എന്ന സങ്കല്പത്തിലാണ് അവിടെയും ആഘോഷം. അഷ്ടമിരോഹിണിനാളിൽ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന അതേ ചടങ്ങുകളാണ് അക്ഷയതൃതീയനാളിൽ നെന്മിനി ക്ഷേത്രത്തിലും നടക്കുന്നത്. അന്നത്തെ പ്രസാദ ഊട്ടിന് പിറനാൾ സദ്യയാണ് വിളമ്പുന്നത്. അന്നേദിവസം വൈകീട്ട് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ എഴുന്നള്ളിപ്പുമുണ്ടാകും. ജ്യേഷ്ഠനായ ബലരാമന്റെ പിറന്നാളാഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. അന്ന് രാത്രി വരെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ടാകും. ==== മറ്റുള്ള വിശേഷങ്ങൾ ==== വൈശാഖമാസത്തിലെ വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി നരസിംഹജയന്തിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ അന്ന് വിശേഷാൽ പൂജകളൊന്നുമുണ്ടാകാറില്ലെങ്കിലും ഭാഗവതത്തിലെ നരസിംഹാവതാരഭാഗം വായിയ്ക്കുന്നത് വിശേഷമാണ്. വൈശാഖപുണ്യകാലത്തുതന്നെയാണ് ശങ്കരാചാര്യജയന്തിയും [[ബുദ്ധപൂർണ്ണിമ]]യുമെല്ലാം വരുന്നത്. ഗുരുവായൂർ കിഴക്കേ നടയിലുള്ള പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രത്തിൽ ശങ്കരാചാര്യജയന്തി വിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നു. ഇടവമാസത്തിലെ [[അമാവാസി]]നാളിലാണ് വൈശാഖമാസം സമാപിയ്ക്കുന്നത്. === മണ്ഡലകാലം === വൃശ്ചികമാസം ഒന്നാം തീയതി തുടങ്ങി ധനുമാസം പതിനൊന്നാം തീയതി വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന 41 ദിവസങ്ങളാണ് ''മണ്ഡലകാലം'' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടനകാലം കൂടിയായ ഈ കാലത്ത് കേരളീയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം വൻ ഭക്തജനത്തിരക്കായിരിയ്ക്കും. ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രങ്ങളിൽ കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതും ഈ കാലത്താണ്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലകാലത്ത് വിപുലമായ ചടങ്ങുകളാണ് നടത്തിവരുന്നത്. ശബരിമല തീർത്ഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം. നിരവധി ശബരിമല തീർത്ഥാടകരാണ് മണ്ഡലകാലത്ത് ഗുരുവായൂരിലെത്തുന്നത്. അവർക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനുമെല്ലാം വിപുലമായ സൗകര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കുന്നുണ്ട്. ക്ഷേത്രമതിലകത്തുള്ള അയ്യപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഗുരുവായൂരപ്പസന്നിധിയിലെ കെട്ടുനിറ അതിവിശേഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മണ്ഡലകാലം തുടങ്ങുന്നതിനുമുന്നോടിയായി തുലാം 29, 30 ദിവസങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണ്ഡലശുദ്ധി പതിവുണ്ട്. മണ്ഡലകാലത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ശുദ്ധിക്രിയയാണിത്. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളിലൊന്നായ ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി വരുന്നതും മണ്ഡലകാലത്താണ്. മണ്ഡലകാലത്ത് മൂന്നുനേരവും വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലികളും ചുറ്റുവിളക്കുകളും പതിവാണ്. അഞ്ച് ആനകളാണ് ഇത്തരം അവസരങ്ങളിൽ എഴുന്നള്ളുന്നത്. സാധാരണ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുള്ള വാദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം [[ഇടുതുടി]], [[വീരാണം]] തുടങ്ങിയ വിശേഷവാദ്യങ്ങളും ഈ ദിവസങ്ങളിലെ ശീവേലികൾക്കുണ്ടാകും. ഇവയിൽ ഇടുതുടി കാഴ്ചയിൽ [[തബല|തബലയോടും]] വീരാണം മൃദംഗത്തോടും സാമ്യമുള്ള വാദ്യങ്ങളാണ്. മണ്ഡലകാലം ഗുരുവായൂരപ്പന്നും വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിലാണ് ഭഗവാന് വേദമന്ത്രധാരയും പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകവും നടത്തുന്നത്. ഉഷഃശീവേലിയ്ക്കും പന്തീരടിപൂജയ്ക്കുമിടയിലാണ് ഋഗ്വേദമന്ത്രധാര നടത്തുന്നത്. ക്ഷേത്രക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന ജലം കൊണ്ടാണ് അഭിഷേകം. ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ [[ശിവലിംഗം|ശിവലിംഗത്തിൽ]] ധാര നടത്തുമ്പോൾ ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നതുപോലൊരു വെള്ളിപ്പാത്രത്തിൽ ദർഭപ്പുല്ല് സൂക്ഷിച്ചശേഷം അതിൽ വെള്ളം നിറച്ച് വിഗ്രഹത്തിൽ വെള്ളം തുള്ളിയായി വീഴ്ത്തുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. ഈ സമയത്ത് ക്ഷേത്രം ഓതിയ്ക്കന്മാർ കൂട്ടംകൂടിയിരുന്ന് വേദമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലും. മണ്ഡലകാലത്ത് ഇതിനുശേഷമേ നവകാഭിഷേകം പതിവുള്ളൂ. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. പാൽ, നെയ്യ്, തൈര്, ചാണകം, ഗോമൂത്രം എന്നിവ നിശ്ചിത അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു മിശ്രിതമാണ് പഞ്ചഗവ്യം. ഗോവിൽ (പശു) നിന്നെടുക്കുന്ന അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ എന്നാണ് പഞ്ചഗവ്യം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കുമുമ്പാണ് പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകം നടത്തുന്നത്. ഔഷധവീര്യം കൂടിയ ശിലയിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹത്തിൽ ഔഷധവീര്യമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിലൂടെ ഒഴുകിയെത്തുന്ന തീർത്ഥജലവും പഞ്ചഗവ്യവും സർവ്വരോഗനിവാരകമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. 40 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പഞ്ചഗവ്യാഭിഷേകത്തിനൊടുവിൽ മണ്ഡലകാലാവസാനദിവസമായ ധനു പതിനൊന്നിന് ഉച്ചപ്പൂജയോടനുബന്ധിച്ച് ഭഗവാന് വിശേഷാൽ കളഭാഭിഷേകം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യേന ഭഗവാന് കളഭം ചാർത്താറുണ്ടെങ്കിലും കളഭം അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് ധനു പതിന്നൊന്നിന് മാത്രമാണ്. കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ വകയാണ് കളഭാഭിഷേകം. മറ്റുദിവസങ്ങളിലെ കളഭച്ചാർത്തിന് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്ന കശ്മീർ കുങ്കുമപ്പൂവ്, മൈസൂർ ചന്ദനം, പച്ചക്കർപ്പൂരം എന്നിവ സാധാരണയിലും ഇരട്ടി അളവിൽ ചേർത്താണ് അഭിഷേകത്തിനുള്ള കളഭം തയ്യാറാക്കുന്നത്. കീഴ്ശാന്തിമാർ തയ്യാറാക്കുന്ന കളഭം, തുടർന്ന് ഒരു സ്വർണ്ണക്കലശത്തിലേയ്ക്ക് പകർന്നശേഷം വാദ്യമേളങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളിച്ചുകൊണ്ടുവരികയും തന്ത്രി ഏറ്റുവാങ്ങുകയും അതിൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് തന്ത്രി കലശം ശ്രീകോവിലിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും മന്ത്രപുരഃസരം വിഗ്രഹത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഭഗവാനെ തൊഴുത് ഭക്തർ മുക്തിയടയുന്നു. എന്തെങ്കിലും അശുദ്ധി സംഭവിച്ചില്ലെങ്കിൽ പിറ്റേന്നുള്ള നിർമ്മാല്യദർശനം വരെ ഭഗവാൻ കളഭത്തിൽ മുങ്ങിനിൽക്കും. === ഇടത്തരികത്തുകാവ് താലപ്പൊലികൾ === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷമാണ് ധനു, മകരം എന്നീ മാസങ്ങളിൽ ആഘോഷിയ്ക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് താലപ്പൊലികൾ. അവയിൽ ആദ്യത്തേത് ''പിള്ളേര് താലപ്പൊലി'' എന്നും രണ്ടാമത്തേത് ''ദേവസ്വം താലപ്പൊലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവ യഥാക്രമം ഗുരുവായൂർ ദേശത്തെ ഭക്തരും ദേവസ്വവും നടത്തിപ്പോരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ വന്നുചേർന്നത്. ഗുരുവായൂർ ദേശം സാമൂതിരിയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കാലത്തുതന്നെ ഇവ നടന്നുവന്നിരുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് വെടിക്കെട്ട് നടക്കുന്നത് ഈ ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രമാണ്. ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും ഉച്ചയ്ക്ക് പറയെടുപ്പും നടക്കുന്നു. നിരവധി ഭക്തരാണ് ഈ ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നത്. പറയെടുപ്പുസമയത്ത് വെളിച്ചപ്പാട് പുറത്തുവന്ന് മഞ്ഞളിൽ ആറാടി പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാഴ്ചയാണ്. രാവിലെ വിശേഷാൽ കാഴ്ചശീവേലിയും ഉച്ചയ്ക്ക് പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടിയ പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളിപ്പും ഭഗവതിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്കൊപ്പം ഭഗവാനും പങ്കെടുക്കും. തന്റെ സഹോദരിയായ ഭഗവതിയുടെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഭഗവാനും കൂടെ വരുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. തന്മൂലം ക്ഷേത്രനട പതിവിലും ഒരു മണിക്കൂർ നേരത്തേ (പതിനൊന്നരയ്ക്ക്) അടയ്ക്കുന്നു. പഞ്ചവാദ്യത്തോടുകൂടി പുറത്തേയ്ക്കെഴുന്നള്ളുന്ന ഭഗവതി തിരിച്ചെഴുന്നുള്ളുന്നത് ചെണ്ടമേളത്തോടെയാണ്. പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തെല്ലാം നിർത്താതെ കതിനവെടിയുണ്ടാകും. ഈ ചടങ്ങിനുശേഷമാണ് പറവെപ്പ് തുടങ്ങുന്നത്. നെല്ല്, അരി, അവിൽ, മലർ, ശർക്കര, പഴം, പൂക്കൾ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം തുടങ്ങിയ ദ്രവ്യങ്ങൾ ഭക്തരുടെ വഴിപാടായി 1001 പറകളിലായി നിറച്ചുവച്ചിട്ടുണ്ടാകും. ഈ പറകൾ സ്വീകരിയ്ക്കാനായി വെളിച്ചപ്പാട് വാളും ചിലമ്പുമേന്തി പുറത്തുവരും. തുടർന്ന് അവയിലുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ മുഴുവൻ വാരിവിതറി പൂക്കൾ മുഴുവൻ ദേഹത്തണിഞ്ഞുവന്ന് വെളിച്ചപ്പാട് ഭക്തരെ അനുഗ്രഹിയ്ക്കും. അതിനുശേഷം നാദസ്വരത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കുളപ്രദക്ഷിണവും അർദ്ധരാത്രി കളമെഴുത്തും പാട്ടും നടക്കുന്നതോടെ താലപ്പൊലി പൂർത്തിയാകും. === നവരാത്രി === ഭഗവതിയുടെ തന്നെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് നവരാത്രി. [[കന്നി|കന്നിമാസത്തിലെ]] വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ പ്രഥമ ([[അമാവാസി|അമാവാസിയുടെ]] പിറ്റേദിവസം) മുതലുള്ള ഒമ്പതുദിവസമാണ് നവരാത്രിയായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള എല്ലാ ദേവീസന്നിധികളിലും ഈ ദിവസങ്ങൾ അതിവിശേഷമായി ആചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നവരാത്രിനാളുകളിൽ ഭഗവതിയ്ക്ക് വിശേഷാൽ പൂജകളും വഴിപാടുകളും നടക്കാറുണ്ട്. ഒമ്പതുദിവസങ്ങളിലും വിശേഷാൽ അലങ്കാരം ദേവിയ്ക്കുണ്ടാകും. ഓരോന്നും ഭക്തരുടെ വഴിപാടായാണ് നടത്തിപ്പോരുന്നത്. ദുർഗ്ഗാഷ്ടമിദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് പൂജവെപ്പ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ കൂത്തമ്പലത്തിൽ നെറ്റിപ്പട്ടം, ആലവട്ടം, വെൺചാമരം തുടങ്ങിയവയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും സരസ്വതിയുടെയും ഗണപതിയുടെയും ചിത്രങ്ങളും പീഠത്തിൽ ഒരുക്കിവച്ചശേഷം അവയ്ക്കുമുമ്പിൽ പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും മറ്റും പൂജയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ഗണപതിനടയ്ക്കുമുമ്പിലെ സരസ്വതി അറയിലാണ് പൂജവെപ്പ് നടത്തിയിരുന്നത്. പിന്നീട് സ്ഥലപരിമിതി കാരണം കൂത്തമ്പലത്തിലേയ്ക്ക് മാറ്റുകയായിരുന്നു. മഹാനവമിദിവസം മുഴുവൻ അടച്ചുപൂജ. വിജയദശമിദിവസം രാവിലെ പൂജകഴിഞ്ഞ് പുസ്തകങ്ങളും സംഗീതോപകരണങ്ങളും ആയുധങ്ങളും തിരിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. അന്നേദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് കുരുന്നുകൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആദ്യാക്ഷരം കുറിയ്ക്കുന്നു. ക്ഷേത്രം കീഴ്ശാന്തിമാരാണ് വിദ്യാരംഭത്തിന് കാർമ്മികത്വം വഹിയ്ക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട പരിശീലനത്തിനുശേഷം പുതിയ കൃഷ്ണനാട്ടം കലാകാരന്മാർ അരങ്ങേറ്റം കുറിയ്ക്കുന്നതും അന്നേദിവസം തന്നെയാണ്. === ഉപദേവതകളുടെ കലശം === ക്ഷേത്രത്തിലെ മറ്റൊരു ആണ്ടുവിശേഷമാണ് [[മിഥുനം|മിഥുനമാസത്തിൽ]] നടത്തിവരുന്ന ഉപദേവതകളുടെ കലശം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവതകളായ ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, ഭഗവതി എന്നിവർക്ക് ഉത്സവക്കാലത്ത് കലശം നടത്താറില്ല. അതിനുപകരമാണ് മിഥുനമാസത്തിലെ കലശം. ഉത്സവക്കാലത്ത് സാധാരണയായി നടത്തിവരുന്ന കലശത്തിനുള്ള എല്ലാ ചടങ്ങുകളും ഇതിനും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ആദ്യദിവസങ്ങളിൽ അയ്യപ്പന്നും, പിന്നീട് ഗണപതിയ്ക്കും, അവസാനം ഭഗവതിയ്ക്കുമാണ് കലശം നടത്തിവരുന്നത്. === നാരായണീയദിനം === മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരി നാരായണീയസ്തോത്രം രചിച്ച് ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ചത് കൊല്ലവർഷം 763 വൃശ്ചികം 28-നാണ്. അതിന്റെ സ്മരണയ്ക്കാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം നാരായണീയദിനം ആചരിച്ചുവരുന്നത്. നാരായണീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് ഏഴുദിവസം നാരായണീയസപ്താഹം നടത്തിവരുന്നു. ഭാഗവതസപ്താഹത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിലാണ് ഇതും നടത്തിവരുന്നത്. ക്ഷേത്രം അദ്ധ്യാത്മിക ഹാളിൽ വച്ചാണ് ഈ പരിപാടി നടത്തുന്നത്. ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന നാരായണീയ പണ്ഡിതന്മാർ ഈ ദിവസങ്ങളിൽ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചുവരാറുണ്ട്. === പൂന്താനദിനം === ഭക്തകവിയായിരുന്ന പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ജന്മദിനമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം പൂന്താനദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്. കുംഭമാസത്തിലെ [[അശ്വതി]] നക്ഷത്രത്തിലാണ് പൂന്താനദിനം. '''കുംഭമാസത്തിലാകുന്നു നമ്മുടെ ജന്മനക്ഷത്രം അശ്വതിനാളെന്നും..''' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ വരികളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിന്റെ മൂലഹേതു. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളില്ലെങ്കിലും ധാരാളം കലാപരിപാടികൾ നടത്തിവരാറുണ്ട്. ഈ ദിവസമാണ് ഗുരുവായൂർ ദേവസ്വം ജ്ഞാനപ്പാന പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ആത്മീയരംഗത്തെ പ്രമുഖ വ്യക്തികൾക്കാണ് സാധാരണയായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരാറുള്ളത്. എന്നാൽ, ഇതിന് വിപരീതമായും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലപ്പുറം കീഴാറ്റൂരിലുള്ള പൂന്താനത്തിന്റെ ജന്മഗൃഹത്തിലും ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് പരിപാടികൾ നടക്കാറുണ്ട്. === കൃഷ്ണഗീതിദിനം === കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയും ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ പരമഭക്തനുമായിരുന്ന മാനവേദൻ രാജ, തന്റെ മഹാകാവ്യമായ കൃഷ്ണഗീതി ഭഗവാനുമുന്നിൽ സമർപ്പിച്ച തുലാം 30 ആണ് കൃഷ്ണഗീതിദിനമായി ആചരിച്ചുവരുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|title=ഗുരുവായൂരിൽ കൃഷ്‌ണഗീതി പാരായണം തുടങ്ങി|access-date=2021-01-03|language=en|archive-date=2021-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925180154/https://www.mathrubhumi.com/thrissur/news/08nov2020-1.5191993|url-status=dead}}</ref> ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് ഒരാഴ്ച്ച കൃഷ്ണഗീതി പാരായണം നടത്തിവരുന്നു. == ഗുരുവായൂരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം === ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രവുമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഗുരുവായൂരിനടുത്തുള്ള മമ്മിയൂരിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മമ്മിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം. പുരാതന കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവാലയങ്ങളിലൊന്നായ]] ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒരു കിലോമീറ്റർ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുമാറി കോഴിക്കോട്/[[പൊന്നാനി]] റൂട്ടിലാണ്. പാർവ്വതീസമേതനായ പരമശിവനാണ് ഇവിടത്തെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ. കൂടാതെ, തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവും ക്ഷേത്രത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ പരമശിവനാണ് ഇപ്പോൾ ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രമിരിയ്ക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് കുടികൊണ്ടിരുന്നത്. ബൃഹസ്പതിയ്ക്കും വായുദേവന്നും വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ നടത്താനായി ഭഗവാൻ തന്റെ വാസസ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞുകൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും പ്രതിഷ്ഠാമുഹൂർത്തത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചശേഷം ഇപ്പോഴുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ ശക്തിപഞ്ചാക്ഷരീധ്യാനത്തോടെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിയ്ക്കുകയായിരുന്നുവെന്നുമാണ് ബാക്കി കഥ. അതിനാൽ, ഗുരുവായൂർ ദർശനം നടത്തുന്നവരെല്ലാവരും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലും ദർശനം നടത്തണമെന്നും എന്നാലേ ഗുരുവായൂർ ദർശനം പൂർത്തിയാകൂ എന്നുമാണ് ചിട്ട. എന്നാൽ, അതിന് കഴിയാത്തവർ ഗുരുവായൂരിലെ ഉപദേവതയായ ഇടത്തരികത്തുകാവ് ഭഗവതിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തേയ്ക്ക് നോക്കിത്തൊഴുതാലും മതി എന്നും പറയാറുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശിവൻ, മൂന്നടിയോളം ഉയരം വരുന്ന സ്വയംഭൂലിംഗത്തിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവിയെ തന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലിരുത്തി ദർശനം നൽകുന്ന മഹാദേവനായാണ് സങ്കല്പം. ദേവിയ്ക്ക് ഇവിടെ പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠയില്ല. എന്നാൽ, ഭഗവാന്റെ ശ്രീകോവിലിന് പുറകിൽത്തന്നെ ചുവർച്ചിത്രരൂപത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് സാന്നിദ്ധ്യം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ശ്രീകോവിൽ ശിവന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി, നാഗദൈവങ്ങൾ, ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സ് എന്നിവർക്കും ക്ഷേത്രത്തിൽ സന്നിധികളുണ്ട്. കുംഭമാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശിദിവസം ആഘോഷിയ്ക്കുന്ന [[ശിവരാത്രി|ശിവരാത്രിയാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷം. ഈ ദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷാൽ പൂജകളും എഴുന്നള്ളിപ്പുകളും നടക്കും. ധനുമാസത്തിൽ [[തിരുവാതിര ആഘോഷം|തിരുവാതിരയും]] പ്രാധാന്യത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. വിഷ്ണുസാന്നിദ്ധ്യമുള്ളതിനാൽ അഷ്ടമിരോഹിണിയും ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷമാണ്. നിത്യേന മൂന്നുപൂജകളുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ഇപ്പോൾ [[മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|മലബാർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. === അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം === കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രം, [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ]] [[അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|അമ്പലപ്പുഴ വടക്ക്]], [[അമ്പലപ്പുഴ തെക്ക് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തെക്ക്]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ നടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ''തെക്കൻ കേരളത്തിലെ ഗുരുവായൂർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠയായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാൻ, ഗോശാലകൃഷ്ണനായും പാർത്ഥസാരഥിയായും സങ്കല്പിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം അറുന്നൂറിലധികം വർഷം പഴക്കം പറയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ ഏക ബ്രാഹ്മണ രാജവംശമായിരുന്ന ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശത്തിന്റെ പരദേവതാക്ഷേത്രമായിരുന്ന അമ്പലപ്പുഴ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം, പ്രസ്തുത രാജവംശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് ഒരിയ്ക്കൽ, വില്വമംഗലം സ്വാമിയാരും ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവായിരുന്ന [[പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണൻ|പൂരാടം തിരുനാൾ ദേവനാരായണനും]] കൂടി ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രത്തിന് മുന്നിലൂടെ ഒഴുകുന്ന പുഴയിലൂടെ തോണിയിൽ പോകുമ്പോൾ എവിടെനിന്നോ കർണ്ണാനന്ദകരമായ വേണുനാദം അവർക്ക് കേൾക്കാനിടയാകുകയും, അത് ഭഗവാന്റേതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇരുവരും ശബ്ദം കേട്ട ഭാഗത്തേയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യുകയും ഒരു ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ വച്ച് ഭഗവാനെ കാണാനിടയാകുകയും ചെയ്ത സംഭവത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ് ക്ഷേത്രനിർമ്മാണം നടത്തിയത്. ഈ ആൽമരം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. അതിന് വളരെയധികം മഹത്വം കല്പിച്ചുവരുന്നു. മേല്പുത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയും [[കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ|കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാരുമടക്കം]] നിരവധി മഹാത്മാക്കൾ ഈ ക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നവരാണ്. കേരളത്തിന്റെ ക്ലാസിക് കലകളിലൊന്നായ തുള്ളലിന്റെ ഉദ്ഭവസ്ഥാനം എന്ന നിലയിലും ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമാണ്. ചെമ്പകശ്ശേരി രാജവംശം തിരുവിതാംകൂർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ക്ഷേത്രം തിരുവിതാംകൂറിലായി. ഗുരുവായൂരപ്പന് അഭയം നൽകിയ ക്ഷേത്രം എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ മലബാർ ആക്രമണകാലത്ത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ വിഗ്രഹം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരികയും, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രീകോവിൽ പണിത് അവിടെ കുടിയിരുത്തുകയും ചെയ്തു. ഇന്നും അമ്പലപ്പുഴയിൽ ആ ശ്രീകോവിലും തിടപ്പള്ളിയും കിണറുമെല്ലാം കാണാം. [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പാൽപ്പായസം]] ലോകപ്രസിദ്ധമാണ്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പേരുകേട്ട ക്ഷേത്രനിവേദ്യമായ അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. ഒരു ചെമ്പകശ്ശേരി രാജാവ്, ഇപ്പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ തന്നെയുള്ള [[തലവടി]] സ്വദേശിയായ ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നു കടം വാങ്ങിയ കാശ് തിരിച്ചടയ്ക്കാതെ വന്നതിനെത്തുടർന്ന് അതിനുപകരമായി തുടങ്ങിവച്ചതാണ് ഈ പാൽപ്പായസം എന്നാണ് കഥ. ആറുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന അതിവിദഗ്ധമായ നിർമ്മാണപ്രക്രിയയാണ് ഈ പാൽപ്പായസത്തിന്. ശുദ്ധമായ പശുവിൻപാലും മണിക്കിണറ്റിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വെള്ളവും കുട്ടനാടൻ പുഞ്ചനെല്ലിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന അരിയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇതിന് പൊൻനിറമാണെന്നതും ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. പാൽപ്പായസത്തിനായി പ്രത്യേകം തിടപ്പള്ളി ക്ഷേത്രത്തിൽ പണിതിട്ടുണ്ട്. പാൽപ്പായസം എഴുന്നള്ളിയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വടക്കേ നടയിൽ ഒരു കൃഷ്ണപ്പരുന്ത് വട്ടമിട്ടുപറക്കുന്ന കാഴ്ച കാണാം. ഇത് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ സാന്നിദ്ധ്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചുവരുന്നു. അമ്പലപ്പുഴയിലെ പ്രധാനമൂർത്തിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി കുടികൊള്ളുന്നു. ഏകദേശം മൂന്നടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം ശിലാനിർമ്മിതമാണ്. ഒരുകയ്യിൽ ചാട്ടയും മറുകയ്യിൽ ശംഖും കാണാം. ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ഭദ്രകാളി എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[മീനം|മീനമാസത്തിൽ]] തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൊണ്ടാടുന്നത്. അതിൽ തന്നെ, ഉത്രാടം നാളിൽ നടക്കുന്ന ഒമ്പതാമുത്സവവും അന്നത്തെ നാടകശാലസദ്യയുമാണ് ഏറ്റവും വിശേഷം. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിമാർ പുതുമന, കടിയക്കോൽ നമ്പൂതിരിമാരാണ്. ഇപ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ===[[തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]]=== എറണാകുളം ജില്ലയിൽ [[ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേരാനല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[ചിറ്റൂർ (എറണാകുളം ജില്ല)|ചിറ്റൂർ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് തെക്കൻ ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം. ഐതിഹ്യമാലയിൽ പരാമർശിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുഖ്യപ്രതിഷ്ഠ ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, എല്ലാ മാസവും മുടങ്ങാതെ ഗുരുവായൂരിൽ പോയിവന്നിരുന്ന, പരമഭക്തനായിരുന്ന ചേരാനല്ലൂർ രാമൻ കർത്താവിന് പ്രായാധിക്യം മൂലം ഗുരുവായൂർ ദർശനം അസാധ്യമായപ്പോൾ ഭഗവാൻ തന്നെ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വരികയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവതിക്ഷേത്രത്തിനടുത്ത് കുടികൊള്ളുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു. ''തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ'' എന്ന അപരനാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവാണെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ് സങ്കല്പം. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ അഞ്ജനശിലയിലാണ് ഇവിടെയും വിഗ്രഹം നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഗുരുവായൂരിലെ വിഗ്രഹത്തിന്റെ തനിപ്പകർപ്പായ, ഏകദേശം നാലടി ഉയരം വരുന്ന വിഗ്രഹം, കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. അതേ സമയം, ഗുരുവായൂരപ്പൻ തന്നെയാണെങ്കിലും കംസവധം കഴിഞ്ഞ് രൗദ്രഭാവത്തിൽ നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണഭഗവാനാണ് പ്രതിഷ്ഠ എന്നും സങ്കല്പമുള്ളതിനാൽ ഇവിടെ ഉത്സവത്തിന് ആനകളെ ഉപയോഗിയ്ക്കാറില്ല. ഗരുഡവാഹനത്തിലാണ് എഴുന്നള്ളത്ത്. ഗുരുവായൂരിലേതുപോലെ ഇവിടെയും വടക്കുഭാഗത്ത് അതിവിശാലമായ ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ശിവൻ, ഗണപതി, അയ്യപ്പൻ, കണ്ടങ്കുളങ്ങര ഭഗവതി, ഹനുമാൻ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. മേടമാസത്തിൽ തിരുവോണം നാളിൽ ആറാട്ടായി പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഈ പത്തുദിവസങ്ങളും വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ ആചരിച്ചുവരുന്നു. അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, മണ്ഡലകാലത്തെ കളമെഴുത്തും പാട്ടും എന്നിവയും ക്ഷേത്രത്തിലെ ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. നിത്യേന അഞ്ചുപൂജകളും മൂന്നുശീവേലികളുമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ തന്ത്രിയും പുഴക്കര ചേന്നാസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടാണ്. ചേരാനല്ലൂർ കർത്താക്കന്മാരുടെ കുടുംബക്ഷേത്രമായ ഈ ക്ഷേത്രം, പക്ഷേ ഇപ്പോൾ [[കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡ്|കൊച്ചിൻ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ്. == കേരളത്തിന് പുറത്തുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ == ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പ ക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. ഇവയെല്ലാം പണികഴിപ്പിച്ചത് തദ്ദേശത്തെ മലയാളിസംഘടനകളാണ്. വിദേശങ്ങളിലെ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെല്ലാം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാവിധികൾ തന്നെ പിന്തുടരുന്നവയാണ്. [[ഡെൽഹി]], [[മുംബൈ]], [[ചെന്നൈ]], [[ബെംഗളൂരു]], [[ഹൈദരാബാദ്]], [[കൊൽക്കത്ത]], [[അഹമ്മദാബാദ്]], [[ലണ്ടൻ]], [[ന്യൂയോർക്ക്]] ,ഹൂസ്റ്റൺ ,ഡാലസ്‌ , [[ദുബായ്]] തുടങ്ങി നിരവധി നഗരങ്ങളിൽ ഗുരുവായൂരപ്പക്ഷേത്രങ്ങൾ കാണാം. === [[ഡൽഹി മയൂർ വിഹാർ ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] === ഡൽഹി നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിരായ [[മയൂർ വിഹാർ|മയൂർ വിഹാറിൽ]], [[യമുന|യമുനാനദിയുടെ]] കരയിൽ നിന്ന് അല്പം കിഴക്കുമാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''ഉത്തര ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം'''. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്തരദിക്കിൽ (വടക്കുഭാഗത്ത്) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ക്ഷേത്രം ഈ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1989-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അതേ മാതൃകയിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതും ഗുരുവായൂരിലെ അതേ പൂജാവിധികൾ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ പിൻതുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, അയ്യപ്പൻ, ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ, നാഗദൈവങ്ങൾ എന്നിവർക്കും സന്നിധികളുണ്ട്. [[ഇടവം|ഇടവമാസത്തിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊടിയേറ്റുത്സവം നടക്കുന്നത്. എട്ടുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഉത്സവം, വിശേഷാൽ ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തിപ്പോരുന്നു. കൂടാതെ അഷ്ടമിരോഹിണി, ഗുരുവായൂർ ഏകാദശി, ചോറ്റാനിക്കര മകം, ശിവരാത്രി, വിനായക ചതുർത്ഥി എന്നിവയും പ്രധാന ആണ്ടുവിശേഷങ്ങളാണ്. === ചെന്നൈ മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ തിരക്കേറിയ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നുങ്കമ്പാക്കം|നുങ്കമ്പാക്കത്തിനടുത്ത്]] മഹാലിംഗപുരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''അയ്യപ്പൻ-ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം.''' കേരളത്തിനുപുറത്ത് ആദ്യമായി പണികഴിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ട കേരളീയക്ഷേത്രമാണിത്. ഈ ക്ഷേത്രം 1974-ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ശബരിമല ദർശനം നടത്തിപ്പോന്നിരുന്ന ചില മലയാളികൾക്ക് മാലയിടാനും കെട്ടുനിറയ്ക്കാനും സൗകര്യമൊരുക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തിന് കാരണം. [[കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] തയ്യാറാക്കിയ രൂപകല്പനയനുസരിച്ചാണ് ക്ഷേത്രം പണിതത്. ആദ്യം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം മാത്രമുണ്ടായിരുന്ന ഇവിടെ 1989-ലാണ് ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഇപ്പോൾ ഇരുമൂർത്തികൾക്കും തുല്യപ്രാധാന്യമുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി ഗണപതി, ശിവൻ, സുബ്രഹ്മണ്യൻ, ഹനുമാൻ, [[മാളികപ്പുറത്തമ്മ]], [[നവഗ്രഹങ്ങൾ]], നാഗദൈവങ്ങൾ, ഗരുഡൻ എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ധനുമാസത്തിൽ അയ്യപ്പന്റെയും ഇടവമാസത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പന്റെയും നടകളിൽ നടക്കുന്ന കൊടിയേറ്റുത്സവങ്ങളാണ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. മഹാലിംഗപുരം അയ്യപ്പഭക്തസഭ എന്ന സംഘടനയാണ് ക്ഷേത്രഭരണം നടത്തുന്നത്. === മുംബൈ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം === മുംബൈ നഗരത്തിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[മട്ടുംഗ]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ കൊച്ചുഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഗുരുവായൂരപ്പനെക്കൂടാതെ ശ്രീരാമനെയും തുല്യപ്രാധാന്യത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ് ശൈലിയിൽ തീർത്ത, നിരവധി ദേവതാരൂപങ്ങളോടുകൂടിയ ഗോപുരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, പ്രധാന ശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ഗുരുവായൂരപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist-lr}} {{notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] 4vjgseguncj0al0mtpoj1etnaxdhw3x 0 220752 4671848 4583302 2026-09-30T06:41:52Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671848 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |motto = ''भूतये प्रभवतु सान्केतिक्विद्या '' |name = രാജീവ് ഗാന്ധി ഇൻ‌സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി |native_name = |image_name = Ritktym.jpg |image_size = |image_alt = |caption = |established = 1991 |closed = |type = [[Education]] and [[Research]] [[Institution]] |principal = ഡോ.പത്മിനി എ.കെ |academic staff = 200 |students = |undergrad = 1500 |postgrad = 100 |doctoral = |city = [[കോട്ടയം]] |state = [[കേരളം]] |country = [[ഇന്ത്യ]] |coor = {{Coord|9|33|54|N|76|37|50|E|type:edu_region:IN-KL|display=inline,title}} |campus = 87 acres (35 ha) |sports = [[Basketball]], [[Track and Field]], [[Table Tennis]], [[Badminton]], [[Association football|Football]], [[Cricket]] |colours = |affiliations = [[Mahatma Gandhi University|മഹാത്മഗാന്ധി സർവ്വകലാശാല]], [[All India Council for Technical Education|AICTE]] |free_label = Acronym |free = RIT |website = [http://rit.ac.in/ rit.ac.in] |logo = }} [[File:RIT Kottayam.JPG|thumb|മുൻ വശത്തെ കവാടം]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കോട്ടയം]] ജില്ലയിൽ പൂർണമായും സർക്കാർ നിയന്ത്രണത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജാണ് '''രാജീവ് ഗാന്ധി ഇൻ‌സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി'''. 1991 ലാണ് ഈ സ്ഥാപനം പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചത്. '''ആർ.ഐ.ടി.(R.I.T.)''' എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിലും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു.ഇന്ന് എഞ്ചിനീയറിംഗ് രംഗത്ത് അഖിലേന്ത്യാതലത്തിൽ തന്നെ മികച്ച സ്ഥാപനങ്ങളിലൊന്നായി വളർന്നിട്ടുണ്ട് ഈ സ്ഥാപനം<ref>http://fasalekd.blogspot.in/2009/07/blog-post.html</ref>.കോട്ടയം നഗരത്തിൽ നിന്ന് 12 കിലോമീറ്റർ അകലെ പാമ്പാടിയിലാണ് കോളേജ്‌ ക്യാമ്പസ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്‌. KTU വിൻ്റെ കീഴിലാണ് കോളജ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.B.TECH,B ARCH,M TECH, MCA എന്നീ പഠന ശാഖകൾ ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == '''ചരിത്രം''' == 1991ലാണ് ആർ.ഐ.ടി സ്ഥാപിതമായത്.കോളേജ് ക്യാമ്പസ്‌ തുടക്കത്തിൽ വെള്ളൂർ പീ ടി എം ഹൈസ്കൂളിൽ ആണ് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്.ഇപ്പോൾ പാമ്പാടിക്കടുത്ത് നെടുംകുഴിയിൽ 87 ഏക്കർ വരുന്ന വിശാലമായ കാമ്പസ്സിൽ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു.മനോഹരമായ കെട്ടിട സമുച്ചയങ്ങളും മികച്ച അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും ആർ ഐ ടിയുടെ പ്രത്യേകതയാണ്. == '''ഡിപ്പാർട്ടുമെന്റുകൾ''' == *കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസ് *ഇലക്ട്രോണിക്സ് *മെക്കാനിക്കൽ *ഇലക്ട്രിക്കൽ *സിവിൽ *ആർക്കിടെക്ചർ *കമ്പ്യൂട്ടർ ആപ്ലിക്കേഷൻസ് (എം.സി.എ) *ഊർജ്ജതന്ത്രം(ഫിസിക്സ്) *രസതന്ത്രം(കെമിസ്ട്രി) *ഗണിതശാസ്ത്രം == കോഴ്സുകൾ == === ബിരുദ കോഴ്സുകൾ === ==== റെഗുലർ ബി.ടെക് കോഴ്സുകൾ ==== *സിവിൽ ഇഞ്ചിനീയറിംഗ് *മെക്കാനിക്കൽ എൻ‌ജിനീയറിംഗ് *ഇലക്ട്രിക്കൽ ആന്റ് ഇലക്ട്രോണിക്സ് എൻ‌ജിനീയറിംഗ് *ഇലക്ട്രോണിക്സ് ആന്റ് കമ്യൂണിക്കേഷൻ എൻ‌ജിനീയറിംഗ് *കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസ് ആന്റ് എൻ‌ജിനീയറിംഗ് *ആർക്കിടെക്ചർ (പഞ്ചവത്സര കോഴ്‌സ്) === ബിരുദാനന്തര ബിരുദ കോഴ്സുകൾ === === എം.ടെക് കോഴ്സുകൾ === *'''സിവിൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ്''' *'''മെക്കാനിക്കൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ്''' **ഇൻഡസ്റ്റ്റിയൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ് ആന്റ് മാനേജ്മെന്റ് *'''ഇലക്ട്രിക്കൽ ആൻറ് ഇലക്ട്രോണിക്സ് എൻ‌ജിനീയറിംഗ്''' **ഇൻഡസ്റ്റ്റിയൽ ഡ്രൈവ്സ് ആന്റ് കന്ട്രോൾ *'''ഇലക്ട്രോണിക്സ് ആന്റ് കമ്യൂണിക്കേഷൻ എൻ‌ജിനീയറിംഗ്''' === മറ്റു ബിരുദാനന്തര ബിരുദ കോഴ്സുകൾ === *എം.സി.എ == പ്രവേശനം == കോളേജിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം ഈ പ്രവേശന പരീക്ഷകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്. === ബിരുദ കോഴ്സുകൾ === കേരള സർക്കാർ നടത്തുന്ന പ്രവേശന പരീക്ഷയായ [കെ.ഇ.എ.എം] വഴി പ്രവേശനം. തിരുവനന്തപുരത്തെ പ്രവേശന പരീക്ഷാ കണ്ട്രോളർ ആണിത്‌ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്‌. === ബിരുദാനന്തര ബിരുദ കോഴ്സുകൾ === ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി (ഐ.ഐ.റ്റി) നടത്തുന്ന GATE പരീക്ഷ വഴി പ്രവേശനം == '''ശ്രീനിവാസ രാമാനുജം ഇൻസ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ബേസിക് സയൻസ'''സ് == കേരള ശാസ്‌ത്ര-സാങ്കേതിക പരിസ്‌ഥിതി കൗൺസിലിനു കീഴിൽ ആർ.ഐ.ടി ക്യാമ്പസിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന അടിസ്‌ഥാന ശാസ്‌ത്ര പഠനഗവേണഷകേന്ദ്രമാണ് ശ്രീനിവാസ രാമാനുജം ഇൻസ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ബേസിക് സയൻസസ്. മലയാളി ശാസ്‌ത്രജ്‌ഞൻ ഡോ. ഇ.സി.ജി സുദർശനാണ്‌ കേന്ദ്രത്തിന്റെ അക്കാദമിക്‌ സമിതിയുടെ അധ്യക്ഷൻ.മുംബൈയിലെ ടാറ്റാ ഇൻസ്‌റ്റിറ്റ്യൂട്ട്‌ ഓഫ്‌ ഫണ്ടമെന്റൽ റിസർച്ച്‌, കൊൽക്കത്തയിലെ ഇന്ത്യൻ അസോസിയേഷൻ ഓഫ്‌ സയൻസ്‌ എന്നിവയുടെ മാതൃകയിലാണ്‌ എസ്‌.ആർ.ഐ.ബി.എസ്‌ വിഭാവനം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്‌... ശാസ്‌ത്ര, സാങ്കേതിക അധ്യാപകരുടെ ഗവേഷണത്തിന്‌ സമഗ്രത പകർന്ന്‌ അവർക്ക്‌ ദേശീയ-അന്തർദേശീയ തലങ്ങളിൽ അവസരങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുക, കേരളത്തിലെ ഗവേഷണ വികസന കേന്ദ്രങ്ങളിലെ പ്രശസ്‌ത ശാസ്‌ത്രജ്‌ഞരുടെ മികവ്‌ എൻജിനീയറിംഗ്‌, സയൻസ്‌ കോളേജുകളിലെ ബിരുദാനന്തര അധ്യാപകർക്കും വിദ്യാർഥികൾക്കും നേടിക്കൊടുക്കുന്നതിനുള്ള സ്‌ഥിര സംവിധാനമൊരുക്കുക തുടങ്ങി വിവിധ പദ്ധതികളാണ്‌ കേന്ദ്രത്തിന്റെ ഭാഗമായി ലക്ഷ്യമിടുന്നത്‌.<ref>http://anweshanam.com/index.php/kerala/news/5670#sthash.m23tNHIU.dpbs{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ശ്രീനിവാസ രാമാനുജം ഇൻസ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ബേസിക് സയൻസസ്</ref><ref>http://beta.mangalam.com/kottayam/30809{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2962211.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120720074430/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2962211.ece |date=2012-07-20 }} RIT to house Ramanujan institute</ref> == വിദ്യാർഥികളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ == === കേളി === [[പ്രമാണം:Keli12logo.jpg|ലഘുചിത്രം|കേളി ലോഗോ]] [[പ്രമാണം:Grafti.jpg|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|ആർ.ഐ,ടി കേളി 2013ൻറെ ഭാഗമായി നടന്ന ഗ്രാഫ്റ്റി മത്സരത്തിൽനിന്ന് ]] ആർ.ഐ.ടി യുടെ കലോത്സവം.കോളേജ് യുണിയൻ ആണ് കേളി നടത്തുന്നത്.കോളേജിലെ വിദ്യാർഥികളെ മുഴുവൻ 5 ടീമുകളായി തിരിച്ച് അവർ തഉണ്ടാവുക.അവർക്കൊപ്പം 2 സഹനായകരും ഉണ്ടാകും.3 ദിവസമായി നടക്കുന്ന കേളിയിൽ സാധാരണ കലോൽസവങ്ങളിലെ പോലെ പരിപാടികളും പുതിയ തലമുറ ചുമലിലേറ്റിയ Best Manager,JAM,AdVenture,Mock Press മുതലായ പരിപാടികളും ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.Outburst,Grafittize The Wall മുതലായ പരിപാടികൾ കേളിയുടെ ആകർഷണ ഇനങ്ങൾ ആണ്. === ആരവം === ആർ.ഐ.ടി കോളേജ് യുണിയൻ എല്ലാ വർഷവും നടത്തുന്ന സ്പോർട്സ് മീറ്റ്‌. കോളേജിലെ വിദ്യാർഥികൾക്കായി വിവിധ തരം കായിക മത്സരങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നു.ഇതു കടാതെ സന്ദീപ് മെമ്മോറിയൽ ഫൂട്ബാൾ ടൂർണമെന്റും സൂപ്പർ സിക്സ് എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്രിക്കറ്റ് ടൂർണമെന്റും നടത്തുന്നു.75000 രൂപയ്ക്ക് മുകളിലാണു ഈ രണ്ടു ടൂർണമെന്റുകളുടെയും സമ്മാനത്തുക.വളരെയധികം പങ്കാളിത്തമുള്ള ഈ ടൂർണമെന്റുകൾ ആർ.ഐ.ടി യുടെ കോളേജ് മൈതാനത്താണു നടത്തുന്നത്. === മെക്ക്നോവ === ആർ.ഐ.ടിയുടെ മെക്കാനിക്കൽ ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ സാങ്കേതിക കലോത്സവം ആണ് '''മെക്ക്നോവാ'''. സാങ്കേതിക മികവ് തെളിയിക്കാനുള്ള മത്സരങ്ങളും എക്ഷിബിഷനുകളും അടങ്ങിയതാണ് കലോത്സവം<ref name="test">{{Cite web |url=http://www.jobscochin.com/rit-presents-mechnova-09 |title=Mechnova 09 |access-date=2013-05-03 |archive-date=2009-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117033045/http://jobscochin.com/rit-presents-mechnova-09 |url-status=dead }}</ref>. === ഏക്കോ === ഇലക്ട്രോണിക്സ് ആന്റ് കമ്യൂണിക്കേഷൻ വിഭാഗം നടത്തുന്ന ടെക്ഫെസ്റ്റ് === വാസ്തെയ === സിവിൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വിഭാഗം നടത്തുന്ന ടെക്ഫെസ്റ്റ് === എൻസെംബിൾ === കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസ് വിദ്യാർഥികളുടെ ടെക്ഫെസ്റ്റ് === എനിയാക് === ഇലക്ട്രിക്കൽ വിദ്യാർഥികളുടെ ടെക്ഫെസ്റ്റ്. ==ചിത്രങ്ങൾ== {{Gallery |File:Mechanical Workshop.jpg|മെക്കാനിക്കൽ വർക്ക്‌ഷോപ്പ് |File:Busstopinrit.jpg|ആർ.ഐ.ടി ഗേറ്റ്നു മുൻവശമുള്ള ബസ്‌ സ്റ്റോപ്പ്‌ |File:Physicaleducation.jpg| |File:Mechworkshop.jpg|മെക്കാനിക്കൽ വർക്ക്‌ഷോപ്പ് }} ==അവലംബം== <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commonscat|Rajiv Gandhi Institute of Technology, Kottayam}} *[http://www.rit.ac.in/ രാജീവ്ഗാന്ധി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്] *[http://www.alumni.rit.ac.in/ പൂർ‌വ്വ വിദ്യാർത്ഥി സംഘം ഹോം പേജ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813070025/http://www.alumni.rit.ac.in/ |date=2013-08-13 }} *[http://www.ieeerit.org/ ഐ.ഇ.ഇ.ഇ. ആർ ഐ ടി ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603174538/http://ieeerit.org/ |date=2013-06-03 }} *{{official website|http://www.mechnova.com}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ എഞ്ചിനീയറിങ് കോളേജുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിലെ കലാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സാങ്കേതിക സർവ്വകലാശാലക്കു കീഴിലുള്ള കലാലയങ്ങൾ]] g6fl56jq5kd2clbdecgfq4lfzkfciz7 0 223797 4671774 4023549 2026-09-29T22:20:07Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671774 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|National Film Award for Best Female Playback Singer}} {{Infobox Indian Awards | awardname = <small>മികച്ച പിന്നണിഗായികയ്ക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം</small> | image = | type = ദേശീയപുരസ്കാരം | category = [[Cinema of India|Indian Cinema]] | instituted = 1968 | firstawarded = 1968 | lastawarded = 2014 | total = 45 | awardedby = [[Directorate of Film Festivals]] | cashaward = {{INRConvert|50|k}} | medal = രജത കമലം (Silver Lotus) | description = ഒരു വർഷത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ എല്ലാ ഇന്ത്യൻ ചലചിത്രങ്ങളിലും വെച്ച് എറ്റവും മികച്ച ഗായിക | previousnames = | obverse = | reverse = | ribbon = | firstawardees = [[പി. സുശീല]] | recentawardees = [[രൂപാ ഗാംഗുലി]] }} മികച്ച പിന്നണിഗായികയ്ക്കുള്ള [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|ഭാരത സർക്കാറിന്റെ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം(രജത കമലം)]](National Film Award for Best Female Playback Singer) നേടിയവരുടെ പട്ടിക താഴെകൊടുക്കുന്നു. ഇതുവരെയുള്ളതിൽ വെച്ച് എറ്റവും പ്രായമേറിയ പുരസ്കാരജേതാവ് [[ലതാ മങ്കേഷ്കർ|ലതാ മങ്കേഷ്കറാണ്]], എറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞത് ഉത്തര ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണനും. ഏറ്റവും കൂടുതൽ തവണ മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള ദേശീയ ചലചിത്ര പുരസ്കാരം നേടി എന്ന ബഹുമതി കെ.എസ് ചിത്രയുടെ പേരിലാണുള്ളത്. ആറുതവണ കെ. എസ് ചിത്രയ്ക്ക് ഭാരതത്തിലെ മികച്ച ഗായികയ്ക്കുള്ള പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. {| class="wikitable" style="text-align: center; width:60%" |- ! style="background:#EFE4B0;" |'''[[wikt:superlative|Superlative]]''' !colspan="2" style="background:#EFE4B0;" |'''മികച്ച ഗായിക''' |-style="height:3em;" |ഏറ്റവും കൂടുതൽ തവണ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചത് |[[കെ. എസ്. ചിത്ര]] {{small| (1985, 1986, 1988, 1996, 1997, 2004)}} |6 തവണ |-style="height:3em;" |ഏറ്റവും പ്രായം കൂടിയ വിജയി |[[ലതാ മങ്കേഷ്കർ]] |62-ആം വയസ്സിൽ |-style="height:3em;" |ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വിജയി |[[ഉത്തര ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണൻ]] |10-ആം വയസ്സിൽ |} == പുരസ്കാര ജേതാക്കൾ== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width:100%" |+ ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;width:5%;" | വർഷം ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;width:5%" class="unsortable" | ചിത്രം ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;width:20%;" | ജേതാവ് ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;width:20%;" | ഗാനം ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;width:20%;" | ചലച്ചിത്രം ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;width:10%;" | ഭാഷ ! scope="col" style="background-color:#EFE4B0;width:20%;" class="unsortable" | നേട്ടം/ പ്രത്യേക പരാമർശം |- | style="text-align:center;" | [[16th National Film Awards|'''1968'''<br />{{small|(-മത്)}}]] | [[File:P. Susheela.jpg|100px]] ! scope="row" | [[പി. സുശീല]] <ref name="16thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf|title=16th National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=September 22, 2011|format=PDF}}</ref> | - | ''ഉയർന്ത മനിതൻ'' | [[തമിഴ്]] | - |- | style="text-align:center;" | [[17th National Film Awards|'''1969'''<br />{{small|(17-മത്)}}]] | [[File:K.B.Sundarambal.jpeg|100px]] ! scope="row" | [[കെ.ബി. സുന്ദരാംബാൾ]] <ref name="17thawardPDF">{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm17thNFAAward.aspx|title=17th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=September 26, 2011|format=PDF|archive-date=2012-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020065742/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm17thNFAAward.aspx|url-status=dead}}</ref> | - | ''തുണൈവൻ'' | [[തമിഴ്]] | - |- | style="text-align:center;" | [[18th National Film Awards|'''1970'''<br />{{small|(18-മത്)}}]] | {{dash}}<!-- Add free image from wikicommons only --> ! scope="row" | [[സന്ധ്യ മുഖോപാധ്യായ്]] <ref name="18thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/17th_NFF_1971.pdf|title=18th National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=September 26, 2011|format=PDF}}</ref> | - | {{•}}''ജയ് ജയന്തി''<br />{{•}}''നിഷീ പദ്മാ'' | [[ബംഗാളി]] | - |- | style="text-align:center;" | [[19th National Film Awards|'''1971'''<br />{{small|(19-മത്)}}]] | {{dash}}<!-- Add free image from wikicommons only --> ! scope="row" | [[പി. സുശീല]] <ref name="psusheela">{{cite web|url=http://psusheela.org/awards.html|title=P Susheela Awards|accessdate=July 04, 2012}}</ref> | - | ''സവാലേ സമാലി'' | [[തമിഴ്]] | - |- | style="text-align:center;" | [[20th National Film Awards|'''1972'''<br />{{small|(20-മത്)}}]] | [[File:Lata Mangeshkar - still 29065 crop.jpg|100px]] ! scope="row" | [[ലതാ മങ്കേഷ്കർ]] <ref name="20thaward">{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm20thNFAAward.aspx|title=20th National Film Awards|publisher=[[International Film Festival of India]]|accessdate=September 26, 2011|archive-date=2013-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105220349/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm20thNFAAward.aspx|url-status=dead}}</ref> | - | ''പരിചയ്'' | [[ഹിന്ദി]] | - |- | style="text-align:center;" | [[21st National Film Awards|'''1973'''<br />{{small|(21-മത്)}}]] | colspan="6" bgcolor="#F5A9A9" align="center" | പുരസ്കാരം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല <ref name="21stawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/21st_nff_1973.pdf|title=21st National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=September 29, 2011|format=PDF}}</ref> |- | style="text-align:center;" | [[22nd National Film Awards|'''1974'''<br />{{small|(22-മത്)}}]] | [[File:Lata Mangeshkar - still 29065 crop.jpg|100px]] ! scope="row" | [[ലതാ മങ്കേഷ്കർ]] <ref name="22ndawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/22nd_nff_1974.pdf|title=22nd National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=October 01, 2011|format=PDF}}</ref> | - | ''കോരാ കാഗസ്'' | ഹിന്ദി | - |- | style="text-align:center;" | [[23rd National Film Awards|'''1975'''<br />{{small|(23മത്)}}]] | ! scope="row" | [[വാണി ജയറാം]] <ref name="23rdawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/23rd_nff_1975.pdf|title=23rd National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=October 04, 2011|format=PDF}}</ref> | - | ''അപൂർവ രാഗങ്ഗൾ'' | [[തമിഴ്]] | - |- | style="text-align:center;" | [[24th National Film Awards|'''1976'''<br />{{small|(24മത്)}}]] | -<!-- Add free image from wikicommons only --> ! scope="row" | [[പി. സുശീല]] <ref name="psusheela" /> | - | ''സിരി സിരി മുവ്വ'' | [[തെലുഗു]] | - |- | style="text-align:center;" | [[25th National Film Awards|'''1977'''<br />{{small|(25-മത്)}}]] | [[File:S Janaki in Pune, India 2007.JPG|100px]] ! scope="row" | [[എസ്. ജാനകി]] <ref name="25thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/25th_nff_1977.pdf|title=25th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=October 04, 2011|format=PDF|archive-date=2017-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170119143000/http://dff.nic.in/2011/25th_nff_1977.pdf|url-status=dead}}</ref> | "സെന്തൂര പൂവേ" | ''16 വയതിനിലേ'' | [[തമിഴ്]] | {{hidden||''മികച്ച ഭാഷാശുദ്ധിക്കും ഇമ്പമുള്ള ആലാപനത്തിനും; ഗാനാലാപനത്തിലെ വൈകാരിക സൂചനീയത്വത്തിനും ഭാവ വശ്യതയ്ക്കും; ഗാനാലാപനത്തിലെ മേന്മയുള്ള ഭാവത്തിന്; സെന്തൂപ പൂവേ എന്നുതുടങ്ങുന്ന ഗാനം അതിയായ വികാരത്തോടെയും, യുവത്വത്തിന്റെ പ്രണയസ്വപ്നങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കും വിധത്തിൽ ആലപിച്ചതിന്''}} |- | style="text-align:center;" | [[26th National Film Awards|'''1978'''<br />{{small|(26-മത്)}}]] | {{dash}}<!-- Add free image from wikicommons only --> ! scope="row" | [[ഛായാ ഗാംഗുലി]] <ref name="26thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/26th_NFA.pdf|title=26th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=October 04, 2011|format=PDF|archive-date=2012-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120424114857/http://dff.nic.in/2011/26th_NFA.pdf|url-status=dead}}</ref> | "ആപ് കീ യാദ് ആതീ രഹീ രാത് ഭാർ" | ''ഗമൻ'' | ഹിന്ദി | {{hidden||''ഓർമയിൽ നിലനിൽക്കും വിധത്തിൽ ''ആപ് കീ യാദ് ആതീ രഹീ'' എന്നുതുടങ്ങുന്ന ഗസൽ ആലപിച്ചതിന്. ഗാനാലാപനശൈലിയിലെ പരിശുദ്ധി; പുതുമയുള്ള ശബ്ദം''}} |- | style="text-align:center;" | [[27th National Film Awards|'''1979'''<br />{{small|(27-മത്)}}]] | ! scope="row" | [[വാണി ജയറാം]] <ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/magazine/article82183.ece|title=Much more than the name of a raga|date=December 13th, 2009|accessdate=July 03, 2012|author=Narayanan, Arjun|archive-date=2014-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429214330/http://www.newindianexpress.com/magazine/article82183.ece|url-status=dead}}</ref> | - | ''[[ശങ്കരാഭരണം (ചലച്ചിത്രം)|ശങ്കരാഭരണം]]'' | തെലുഗു | - |- | style="text-align:center;" | [[28th National Film Awards|'''1980'''<br />{{small|(28-മത്)}}]] | [[File:S Janaki in Pune, India 2007.JPG|100px]] ! scope="row" | [[എസ്. ജാനകി]] <ref name="28thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/28th_nff_1981.pdf|title=28th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=October 04, 2011|format=PDF|archive-date=2013-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021181343/http://dff.nic.in/2011/28th_nff_1981.pdf|url-status=dead}}</ref> | "ഏറ്റുമാനൂർ അമ്പലത്തിൽ എഴുന്നള്ളത്ത്..." | ''[[ഓപ്പോൾ]]'' | [[മലയാളം]] | {{hidden||''ചലചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയത്തിന് പുതിയൊരു മാനം നൽകുംവിധം സ്വച്ഛതയോടെയും ആർദ്രഭാവത്തിലും ഗാനം ആലപിച്ചതിന്.''}} |- | style="text-align:center;" | [[29th National Film Awards|'''1981'''<br />{{small|(29-മത്)}}]] | [[File:Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg|100px]] ! scope="row" | [[ആശാ ഭോസ്‌ലേ]] <ref name="29thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/29th_nff_1982.pdf|title=29th National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]] |accessdate=October 04, 2011|format=PDF}}</ref> | - | ''ഉമറാവ് ജാൻ'' | ഹിന്ദി | {{hidden||''ഗസൽ ശൈലിക്ക്''}} |- | style="text-align:center;" | [[30th National Film Awards|'''1982'''<br />{{small|(30th)}}]] | {{dash}}<!-- Add free image from wikicommons only --> ! scope="row" | [[പി. സുശീല]] <ref name="30thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/30th_nff_1983.pdf|title=30th National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=October 04, 2011|format=PDF}}</ref> | - | ''മേഘസന്ദേശം'' | തെലുഗു | {{hidden||''For her immense contribution to the musical excellence of the film.''}} |- | style="text-align:center;" | [[31st National Film Awards|'''1983'''<br />{{small|(31-മത്തെ)}}]] | {{dash}}<!-- Add free image from wikicommons only --> ! scope="row" | [[പി. സുശീല]] <ref name="31stawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/31st_nff_1984.pdf|title=31st National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=December 09, 2011|format=PDF}}</ref> | "യെന്തൊ ബീഡ വാദേ ഗോപാലുഡു" | ''എം. എൽ. എ. യെദുകൊണ്ടാലു'' | തെലുഗു | {{hidden||''For her fine flight of voice in the endearing of Gopal's magical childhood in the song "Gopaludu" from the film.''}} |- | style="text-align:center;" | [[32nd National Film Awards|'''1984'''<br />{{small|(32-മത്)}}]] | [[File:S Janaki in Pune, India 2007.JPG|100px]] ! scope="row" | [[എസ്. ജാനകി]] <ref name="32ndawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/32nd_nff_1985.pdf|title=32nd National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=January 06, 2012|format=PDF}}</ref> | - | ''സിതാര'' | തെലുഗു | - |- | style="text-align:center;" | [[33rd National Film Awards|'''1985'''<br />{{small|(33മത്)}}]] | [[File:Kschithra.jpg|100px]] ! scope="row" | [[കെ. എസ്. ചിത്ര]] <ref name="33rdawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/33nfa.pdf|title=33rd National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=January 7, 2012|format=PDF|archive-date=2013-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921053550/http://dff.nic.in/2011/33nfa.pdf|url-status=dead}}</ref> | "പാടറിയേൻ പടിപ്പറിയേൻ.."<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/malayalam/profile.php?cid=2407 |title="Chithra profile" |access-date=2012-12-27 |archive-date=2012-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021141746/http://www.sify.com/movies/malayalam/profile.php?cid=2407 |url-status=dead }}</ref> | ''[[Sindhu Bhairavi (film)|സിന്ധു ഭൈരവി]]'' | തമിഴ് | {{hidden||''For melifluous rendering of songs, both in the folk and the classical moulds, bringing about a melodious synthesis between the two.''}} |- | style="text-align:center;" | [[34th National Film Awards|'''1986'''<br />{{small|(34-മത്)}}]] |[[File:Kschithra.jpg|100px]] ! scope="row" | [[കെ. എസ്. ചിത്ര]] <ref name="34thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/34th_NFF.pdf|title=34th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=January 7, 2012|format=PDF|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200134/http://dff.nic.in/2011/34th_NFF.pdf|url-status=dead}}</ref> | "മഞ്ഞൾ പ്രസാദവും.." | [[നഖക്ഷതങ്ങൾ]] | മലയാളം | {{hidden||''For her melodious rendering of songs.''}} |- | style="text-align:center;" | [[35th National Film Awards|'''1987'''<br />{{small|(35-മത്)}}]] | [[File:Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg|100px]] ! scope="row" | [[ആശാ ഭോസ്‌ലേ]] <ref name="35thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/35th_nff_1988.pdf|title=35th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=January 9, 2012|format=PDF|archive-date=2012-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322020437/http://dff.nic.in/2011/35th_nff_1988.pdf|url-status=dead}}</ref> | "മേരേ കുഛ് സാമാൻ" | ''ഇജാസ്സത്'' | ഹിന്ദി | {{hidden||''For her rendition with high professional skill and expression, of the many nuances of emotion and meaning of the highly poetic lyrics.''}} |- | style="text-align:center;" | [[36th National Film Awards|'''1988'''<br />{{small|(36-മത്)}}]] | [[File:Kschithra.jpg|100px]] ! scope="row" | [[കെ. എസ്. ചിത്ര]] <ref name="36thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/36nfa.pdf|title=36th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=January 9, 2012|format=PDF}}</ref> | "ഇന്ദുപുഷ്പം ചൂടിനിൽക്കും രാത്രീ.."<ref>[http://www.thehindu.com/arts/cinema/a-melody-maker-par-excellence/article2975265.ece "A melody maker par excellence"] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | ''[[വൈശാലി]]'' | മലയാളം | {{hidden||''For her clear and tuneful rendering of the song.''}} |- | style="text-align:center;" | [[37th National Film Awards|'''1989'''<br />{{small|(37മത്)}}]] | ! scope="row" | [[അനുരാധ പട്വാൾ]] <ref name="37thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/37nfa.pdf|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|title=37th National Film Awards|accessdate=January 29, 2012|format=PDF|archive-date=2013-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002235001/http://dff.nic.in/2011/37nfa.pdf|url-status=dead}}</ref> | "ഹേ ഏക് രഷ്മി.." | ''കലത് നകാലത്'' | [[മറാത്തി]] | {{hidden||''ഇമ്പമാർന്ന വിധത്തിൽ ശ്രുതിമധുരമായ് ഗാനം ആലപിച്ചതിന്.''}} |- | style="text-align:center;" | [[38th National Film Awards|'''1990'''<br />{{small|(38-മത്)}}]] | [[File:Lata Mangeshkar - still 29065 crop.jpg|100px]] ! scope="row" | [[ലതാ മങ്കേഷ്കർ]] <ref name="38thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/38th_nff_1991.pdf|title=38th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=January 9, 2012|format=PDF|archive-date=2017-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215163809/http://dff.nic.in/2011/38th_nff_1991.pdf|url-status=dead}}</ref> | - | ''ലേകിൻ...'' | ഹിന്ദി | {{hidden||''അത്യപൂർവമായ ഗാനാലാപനശൈലിക്കും ഭാവത്തിനും.''}} |- | style="text-align:center;" | [[39th National Film Awards|'''1991'''<br />{{small|(39-മത്)}}]] | ! scope="row" | [[വാണി ജയറാം]] <ref name="39thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/39nd_nff_1985.pdf|title=39th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=February 27, 2012|format=PDF|archive-date=2017-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215070453/http://dff.nic.in/2011/39nd_nff_1985.pdf|url-status=dead}}</ref> | "ആനാതി നീയാറാ" | ''സ്വാതി കിരണം'' | തെലുഗു | {{hidden||''ശബ്ദത്തിലെ സ്പഷ്ടതയ്ക്കും texture , which enlivened the classical song sung for the child prodigy.''}} |- | style="text-align:center;" | [[40th National Film Awards|'''1992'''<br />{{small|(40-മത്)}}]] | [[File:S Janaki in Pune, India 2007.JPG|100px]] ! scope="row" | [[എസ്. ജാനകി]] <ref name="40thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/40th_nff_1993.pdf|title=40th National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 2, 2012|format=PDF}}</ref> | "ഇൻജി ഇടുപ്പഴകി" | ''തേവർ മഗൻ'' | [[തമിഴ്]] | {{hidden||''നിഷ്കളങ്ക പ്രേമത്തെകുറിച്ചുള്ള ഗാനം ശ്രുതിമധുരമായ് ആലപിച്ചതിന്.''}} |- | style="text-align:center;" | [[41st National Film Awards|'''1993'''<br />{{small|(41മത്)}}]] | [[File:Alka Yagnik.jpg|100px]] ! scope="row" | [[അൽക യാഗ്നിക്]] <ref name="41stawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/41st_nff_1994.pdf|title=41st National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 3, 2012|format=PDF}}</ref> | "ഘൂങത് കി ആദ് സേ" | ''ഹം ഹെ രഹീ പ്യാർ കേ'' | ഹിന്ദി | {{hidden||''For her ability to identify herself with the characters and render the delicate nuances of human feelings in complex situations.''}} |- | style="text-align:center;" | [[42nd National Film Awards|'''1994'''<br />{{small|(42-മത്)}}]] | {{dash}}<!-- Add free image from wikicommons only --> ! scope="row" | [[സ്വർണ്ണലത]] <ref name="42ndawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/42nd_nff_1995.pdf|title=42nd National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 05, 2012|format=PDF|page=6-7}}</ref> | "പോരാളേ പൊന്നുതയേ" | ''കറുത്തമ്മ'' | [[തമിഴ്]] | {{hidden||''For her extraordinarily compassionate song upon which much of the crucial dramatic action in the film is enacted.''}} |- | style="text-align:center;" | [[43rd National Film Awards|'''1995'''<br />{{small|(43മത്)}}]] | [[File:Anjalisinging.jpg|100px]] ! scope="row" | [[അഞ്ജലി മറാത്തെ]] <ref name="43rdawardPDF">{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm43thNFAAward.aspx|title=43rd National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 6, 2012|format=PDF|archive-date=2013-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215065528/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm43thNFAAward.aspx|url-status=dead}}</ref> | "ഭുഹി ബേഗലാലി.." | ''ധോഗി'' | മറാത്തി | {{hidden||''For her melodious and heart rendering song expressing the aridness of life.''}} |- | style="text-align:center;" | [[44th National Film Awards|'''1996'''<br />{{small|(44-മത്)}}]] | [[File:Kschithra.jpg|100px]] ! scope="row" | [[കെ. എസ്. ചിത്ര]] <ref name="44thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/44th_nff_1997.pdf|title=44th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=January 9, 2012|format=PDF|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013544/http://dff.nic.in/2011/44th_nff_1997.pdf|url-status=dead}}</ref> | "മാനാ മദുരൈ" | ''[[മിൻസാര കനവ്]]'' | [[തമിഴ്]] | {{hidden||''For her soulful rendering of the song.''}} |- | style="text-align:center;" | [[45th National Film Awards|'''1997'''<br />{{small|(45മത്)}}]] | [[File:Kschithra.jpg|100px]] ! scope="row" | [[കെ. എസ്. ചിത്ര]] <ref name="45thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/45th_NFA.pdf|title=45th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 11, 2012|format=PDF|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107004458/http://dff.nic.in/2011/45th_NFA.pdf|url-status=dead}}</ref> | "പായലേൻ ചുൻ മുൻ" | ''[[Virasat (1997 film)|വിരാസത്]]'' | ഹിന്ദി | {{hidden||''For her effortless and playful rendering of the song.''}} |- | style="text-align:center;" | [[46th National Film Awards|'''1998'''<br />{{small|(46th)}}]] | [[File:Alka Yagnik.jpg|100px]] ! scope="row" | [[അൽക യാഗ്നിക്]] <ref name="46thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/46_nff_1999.pdf|title=46th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 12, 2012|format=PDF|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310180429/http://dff.nic.in/2011/46_nff_1999.pdf|url-status=dead}}</ref> | "കുഛ് കുഛ് ഹോതാ ഹേ" | ''[[കുച്ച് കുച്ച് ഹോതാ ഹേ|കുഛ് കുഛ് ഹോതാ ഹേ]]'' | ഹിന്ദി | {{hidden||''Her rendering of this theme song brings out the different moods and emotion and adds greatly to the impact of the film.''}} |- | style="text-align:center;" | [[47th National Film Awards|'''1999'''<br />{{small|(47മത്)}}]] | {{dash}}<!-- Add free image from wikicommons only --> ! scope="row" | [[ജയശ്രീ ദാസ്ഗുപ്ത]] <ref name="47thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/47th_nff_2000.pdf|title=47th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 13, 2012|format=PDF}}</ref> | "ഹൃദയ് അമാർ പ്രൊകാഷ് ഹൊലോ" | ''പരോമിതർ ഏക് ദിൻ'' | ബംഗാളി | {{hidden||''For soulful rendering by the singer expressing the inner world of a mentally challenged character in this film.''}} |- | style="text-align:center;" | [[48th National Film Awards|'''2000'''<br />{{small|(48th)}}]] | {{dash}}<!-- Add free image from wikicommons only --> ! scope="row" | [[ഭവതരിണി ഇളയരാജ]] <ref name="48thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/48th_nff_2001.pdf|title=48th National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 13, 2012|format=PDF}}</ref> | "മയിൽ പോല പൊണ്ണു ഒന്ന്" | ''ഭാരതി'' | തമിഴ് | {{hidden||''For the song which is outstanding because it depicts the velvet voice of the diva.''}} |- | style="text-align:center;" | [[49th National Film Awards|'''2001'''<br />{{small|(49-മത്)}}]] | [[File:Sadhana Sargam.jpg|100px]] ! scope="row" | [[സാധനാ സർഗ്ഗം]] <ref name="49thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/49th_nff_2002.pdf|title=49th National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 14, 2012|format=PDF}}</ref> | "പാട്ടു ചൊല്ലി" | ''അഴകി'' | തമിഴ് | {{hidden||''For her lilting and touching rendering of the song.''}} |- | style="text-align:center;" | [[50th National Film Awards|'''2002'''<br />{{small|(50-മത്)}}]] | ! scope="row" | [[ശ്രേയ ഘോഷാൽ]] <ref name="50thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/50nfa.pdf|title=50th National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 14, 2012|format=PDF}}</ref> | "ഭൈരി പിയാ" | ''[[Devdas (2002 film)|ദേവ്ദാസ്]]'' | ഹിന്ദി | {{hidden||''For her soulful rendering of the song.''}} |- | style="text-align:center;" | [[51st National Film Awards|'''2003'''<br />{{small|(51-മത്)}}]] | {{dash}}<!-- Add free image from wikicommons only --> ! scope="row" | [[തരലി ശർമ്മ]] <ref name="51stawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/51st_nff_2004.pdf|title=51st National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 15, 2012|format=PDF}}</ref> | "കാകുതി ഗോസാ" | ''Akashitorar Kothare'' | [[ആസാമീസ്]] | {{hidden||''വാദ്യോപകരണങ്ങളുടെ സഹായമില്ലാതെ ഒരു ഭക്തിഗാനം മനോഹരമായ് ആലപിച്ചതിന്''}} |- | style="text-align:center;" | [[52nd National Film Awards|'''2004'''<br />{{small|(52മത്)}}]] | [[File:Kschithra.jpg|100px]] ! scope="row" | കെ. എസ്. ചിത്ര <ref name="52ndawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/52nd_nff_2005.pdf|title=52nd National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=January 28, 2012|format=PDF|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193535/http://dff.nic.in/2011/52nd_nff_2005.pdf|url-status=dead}}</ref> | "[[ഒവ്വൊരു പൂക്കളുമേ]]" | ''[[ഓട്ടോഗ്രാഫ്]]'' | തമിഴ് | {{hidden||''For expressive and soulful rendition of the song with powerful voice throw suitable to the text and the scene.''}} |- | style="text-align:center;" | [[53rd National Film Awards|'''2005'''<br />{{small|(53-മത്)}}]] | ! scope="row" | [[ശ്രേയ ഘോഷാൽ]] <ref name="53rdawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/53rd_nff_2006.pdf|title=53rd National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 19, 2012|format=PDF}}</ref> | "ധീരേ ജൽന" | ''പഹേലി'' | ഹിന്ദി | {{hidden||''For her evocative rendition of a song that treads the fine balance between the classical and popular genre of Hindi film music.''}} |- | style="text-align:center;" | [[54th National Film Awards|'''2006'''<br />{{small|(54th)}}]] | [[File:Arati Ankalikar Tikekarji.jpg|100px]] ! scope="row" | [[ആരതി അംഗലേക്കർ തികേകർ]] <ref name="54thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/54th_nff_2006.pdf|title=54th National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 24, 2012|format=PDF}}</ref> | - | ''അന്തർനാത്]'' | [[കൊങ്കണി]] | {{hidden||''For the sonorous rendering that gives conviction to the central character of a classical vocalist.''}} |- | style="text-align:center;" | [[55th National Film Awards|'''2007'''<br />{{small|(55-മത്)}}]] | ! scope="row" | ശ്രേയ ഘോഷാൽ <ref name="55thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/55th_nff_2007.pdf|title=55th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 26, 2012|format=PDF|page=14-15}}</ref> | "യേ ഇഷ്ക് ഹായേ" <ref>{{cite video|url=http://www.youtube.com/watch?v=HuFDxnqL0b4|title=Percepts Kanchivaram bags highest honour at the 55th National Awards|location=New Delhi}}</ref> | ''ജബ് വി മെറ്റ്'' | ഹിന്ദി | {{hidden||''For her mellifluous voice and rich tonal quality. Her rendition evokes the beauty of nature through its subtle nuances.''}} |- | style="text-align:center;" | [[56th National Film Awards|'''2008'''<br />{{small|(56th)}}]] | ! scope="row" | ശ്രേയ ഘോഷാൽ <ref name="56thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/56th_nff_2008.pdf|title=56th National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 27, 2012|format=PDF}}</ref> | {{•}}"ഫെരാരി മൻ"<br />{{•}}"ജീവ് ദാങ്ല ഗുങ്ല രംഗ്ല അസ" | {{•}}''അന്തഹീൻ''<br />{{•}}''ജോഗ്വ'' | ബംഗാളി<br />മറാത്തി | {{hidden||''For her wide ranging rendition of human emotions.''}} |- | style="text-align:center;" | [[57th National Film Awards|'''2009'''<br />{{small|(57മത്)}}]] | {{dash}}<!-- Add free image from wikicommons only --> ! scope="row" | [[നിലഞ്ജന സർകാർ]] <ref name="57thawardPDF">{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/57thNFA.pdf|title=57th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 28, 2012|format=PDF|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235404/http://dff.nic.in/2011/57thNFA.pdf|url-status=dead}}</ref> | "Boye Jay Sudhu Bish" <ref>{{cite web|url=http://dff.nic.in/2010/video2009.asp|title=57th National Film Awards (Video)}}</ref> | ''ഹൗസ്ഫുൾ'' | ബംഗാളി | {{hidden||''For the haunting texture of a voice that blends the melody, words and rhythm.''}} |- | style="text-align:center;" | [[58th National Film Awards|'''2010'''<br />{{small|(58മത്)}}]] | [[File:Rekha Bhardwaj.jpg|100px]] ! scope="row" | [[രേഖ ഭരദ്വാജ്]] <ref name="58thawarddff">{{cite web|title=58th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/Press%20Release%20-%2058th%20National%20Film%20Awards%20Winners%202010.pdf|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=March 29, 2012|format=PDF}}</ref> | "ബാദി ധീരേ ജാലി" | ''[[ഇഷ്കിയ]]'' | ഹിന്ദി | - |- | style="text-align:center;" | [[59th National Film Awards|'''2011'''<br />{{small|(59മത്)}}]] | ! scope="row" | [[രൂപ ഗാംഗുലി]] <ref name="59thaward">{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=80734|title=59th National Film Awards for the Year 2011 Announced|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|accessdate=March 7, 2012}}</ref> | {{•}}"ദുരേ കൊതാവോ ദുരേ ദുരേ"<br />{{•}}"ആജി ഭിജാൻ ഘാരേ" | ''അബോഷീഷേ'' | ബംഗാളി | {{hidden||''ബലമുള്ളതും മനസ്സിൽ മായാത്ത മുദ്രപതിപ്പിക്കുന്നതുമായ ആലാപനശൈലി.''}} |- | style="text-align:center;" | [[60th National Film Awards|'''2012'''<br />{{small|(60 മത്)}}]] | [[File:Arati Ankalikar Tikekarji.jpg|100px]] ! scope="row" | [[ആരതി അംഗലേക്കർ തികേകർ]] | {{•}}"പലകേൻ നാ മൂണ്ടൂൺ" | 'സംഹിത' എന്ന | മറാത്തി |- | style="text-align:center;" | [[60th National Film Awards|'''2013'''<br />{{small|(61 മത്)}}]] | [[File:Bela Shende.jpg|100px]] ! scope="row" | [[ബേലാ ഷിൻഡേ]]<ref name="61staward">{{cite press_release|title=61st National Film Awards Announced|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=104863|format=|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|accessdate=2014 April 17}}</ref> | "കുർകുര" | ''[[തുഹ്യാ ധർമ് കോൺചാ(तुह्या धर्म कोणचा)]]'' | മറാഠി | {{hidden||''The singer has evoked the requisite emotions of the theme of the film. She has displayed a rare variety in the rendering of this composition.''}} |- | style="text-align:center;" | [[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2014|'''2014'''<br />{{small|(62 മത്)}}]] | ! scope="row" | [[ഉത്തര ഉണ്ണിക്കൃഷ്ണൻ]]<ref>{{cite web|title=62nd National Film Awards for 2014|url=http://www.dff.nic.in/writereaddata/62nd%20National%20Film%20Awards%202014%20-%20Press%20Release.pdf|format=PDF|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=2015 April 3|archive-date=2015-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404002951/http://dff.nic.in/writereaddata/62nd%20National%20Film%20Awards%202014%20-%20Press%20Release.pdf|url-status=dead}}</ref> | "അഴകൈ" | ''[[സൈവം]]'' | തമിഴ് | {{hidden||''For evoking an emotional resonance through the purity and innocence of her voice.''}} |- | style="text-align:center;" | [[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2015|'''2015'''<br />{{small|(63 മത്)}}]] |[[File:Monali Thakur at the '21st Lions Gold Awards 2015'.jpg|100px]] ! scope="row" | [[Monali Thakur]] | "Moh Moh Ke Dhage" | ''Dum Laga Ke Haisha'' | ഹിന്ദി |- | style="text-align:center;" | [[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2016|'''2016'''<br />{{small|(64 മത്)}}]] | ! scope="row" | [[ഇമാൻ ചക്രബർത്തി]]<ref>{{cite web|title=62nd National Film Awards for 2016|url=http://dff.nic.in/writereaddata/NFA64PressNote2016.pdf|format=PDF|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=2018 മാർച്ച് 1|archive-date=2017-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606051143/http://dff.nic.in/writereaddata/NFA64PressNote2016.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> | "Tumi Jaake Bhalo Basho" | '' Praktan'' | ബംഗാളി | |- |'''[[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2017|2017]]''' [[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2017|(65 മത്)]] | ![[Shashaa Tirupati|സാഷ തൃപാഠി]] |വാൻ വരുവാൻ |''[[Kaatru Veliyidai|കാട്രു വെളിയിടൈ]]'' |[[Tamil language|തമിഴ്]] | |- |'''[[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2018|2018]]''' [[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2018|(66 മത്)]] | ![[ബിന്ദു മാലിനി]] |Maayavi Manave |[[നാദിചരമി]] |[[കന്നഡ]] | |- | '''[[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2018|2019]]''' [[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2018|(67 മത്)]] | !Savani Ravindra |Raan Petala |''Bardo'' |Marathi | |- |'''[[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2020|2020]]''' [[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2020|(68 മത്)]] |[[File:Nanjiyamma.jpg|100px]] ![[നഞ്ചിയമ്മ]] <ref>{{cite web|url= https://www.thehindu.com/entertainment/movies/68th-national-film-awards-live-here-are-all-the-winners/article65670011.ece|title=National Film Awards 2020: Full winners list|publisher=The Hindu}}</ref> |കലക്കാത്ത |''[[അയ്യപ്പനും കോശിയും ]]'' |[[Tamil language|മലയാളം ]] | |- |} == അവലംബം== {{reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://dff.nic.in Official Page for Directorate of Film Festivals, India] * [http://dff.nic.in/NFA_archive.asp National Film Awards Archives] {{ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം}} [[വർഗ്ഗം:ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരങ്ങൾ]] 2xv4974udhe0eq1jr5jkv11tnbipphg 0 223937 4671918 3789977 2026-09-30T11:24:25Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671918 wikitext text/x-wiki {{PU|Lancaster, Texas}} {{Infobox Settlement |official_name = ലങ്കാസ്റ്റർ (ടെക്സസ്) |settlement_type = [[City|നഗരം]] |nickname = മരങ്ങളുടെ നഗരം |image_skyline = LancasterTX_TownSq.PNG |imagesize = 250px |image_caption = ലങ്കാസ്റ്റർ പട്ടണചത്വരം |image_flag = |image_map = Dallas County Texas Incorporated Areas Lancaster highighted.svg |mapsize = 250px |map_caption = [[ടെക്സസ്]] സംസ്ഥാനത്തെ [[Dallas County, Texas|ഡാളസ് കൗണ്ടിയിൽ]] സ്ഥാനം |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[List of countries|രാജ്യം]] |subdivision_name = {{Flagicon|USA}}[[United States|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] |subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|സംസ്ഥാനം]] |subdivision_name1 = {{Flagicon|Texas}}[[ടെക്സസ്]] |subdivision_type2 = [[List of counties in Texas|കൗണ്ടി]] |subdivision_name2 = [[Dallas County, Texas|ഡാളസ്]], [[Ellis County, Texas|എല്ലിസ്]] |government_type = [[Council-manager government|കൗൺസിൽ-മാനേജർ]] |leader_title = [[City Council|സിറ്റി കൗൺസിൽ]] |leader_name = [[മേയർ]] മാർക്കസ് നൈറ്റ്<ref>[http://www.lancastertx.org/ Lancaster Chamber of Commerce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207043020/http://www.lancastertx.org/ |date=2012-02-07 }} - [http://www.lancastertx.org/custom2.asp?pageid=250 Our Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912011229/http://www.lancastertx.org/custom2.asp?pageid=250 |date=2008-09-12 }} Retrieved 4 July 2006.</ref> <br />വാൾട്ടർ വീവർ <br/> സ്റ്റാൻലി ജഗ്ലോവിസ്കി <br/>മാർക്കോ മെയിയ <br/>ജെയിംസ് ഡാനിയേൽസ്<br/>ക്ലൈഡ് സി. ഹെയർസ്റ്റൺ<br/>നീന മോറിസ് |leader_title1 = [[City Manager|സിറ്റി മാനേജർ]] |leader_name1 = ഓപ്പൽ മോൾഡിൻ റോബർട്ട്സൺ |established_date = |unit_pref = US |area_magnitude = 1 E9 |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = 0.22 |area_total_km2 = 78.6 |area_land_km2 = 78.4 |area_water_km2 = 0.2 |elevation_m = 159 |elevation_ft = 522 |latd = 32 |latm = 36 |lats = 8 |latNS = N |longd = 96 |longm = 46 |longs = 30 |longEW = W | coordinates_type = type:city_region:US | coordinates_display = inline,title |population_as_of = 2011 |population_note = |population_total = 37,097 |population_density_km2 = auto |timezone = [[North American Central Time Zone|സെൻട്രൽ]] |utc_offset = -6 |timezone_DST = [[North American Central Time Zone|സെൻട്രൽ]] |utc_offset_DST = -5 |latitude = 32°36'8" N |longitude = 96°46'30" W |website = [http://www.lancaster-tx.com/ Lancaster-TX.com] |postal_code_type = [[ZIP code|പിൻകോഡുകൾ]] |postal_code = 75134, 75146 |area_code = [[Area code 972|972]] |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS കോഡ്]] |blank_info = 48-41212{{GR|2}} |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] ഫീച്ചർ ID |blank1_info = 1339599{{GR|3}} |footnotes = }} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[ടെക്സസ്]] സംസ്ഥാനത്ത് [[Dallas County, Texas|ഡാളസ് കൗണ്ടിയിൽപ്പെടുന്ന]] ഒരു നഗരമാണ് '''ലങ്കാസ്റ്റർ'''. 2010ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം ഇവിടെ 36,361 പേർ വസിക്കുന്നു<ref name="Census 2010">{{Cite web| url=http://factfinder2.census.gov| title=Profile of General Population and Housing Characteristics: 2010 Demographic Profile Data (DP-1): Lancaster city, Texas| publisher=U.S. Census Bureau, American Factfinder| accessdate=January 13, 2012}}</ref>. ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== ലങ്കാസ്റ്റർ നഗരത്തിന്റെ അക്ഷരേഖാംശങ്ങൾ {{coord|32|36|8|N|96|46|30|W|type:city}}{{GR|1}} ആണ്. [[United States Census Bureau|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് സെൻസസ് ബ്യൂറോയുടെ]] കണക്കുപ്രകാരം, നഗരത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണം {{convert|78.6|km2|disp=flip}} ആണ്. ഇതിൽ {{convert|78.4|km2|disp=flip}} കരപ്രദേശവും {{convert|0.2|km2|disp=flip|2}} (0.22%) ജലവുമാണ്<ref>{{Cite web| url=http://factfinder2.census.gov| title=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Lancaster city, Texas| publisher=U.S. Census Bureau, American Factfinder| accessdate=January 13, 2012}}</ref>. ==അവലംബം== <references/> ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://www.lancaster-tx.com// ലങ്കാസ്റ്റർ നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] *[https://web.archive.org/web/20120207043020/http://www.lancastertx.org/ ലങ്കാസ്റ്റർ ചേംബർ ഓഫ് കൊമേഴ്സ്] *[http://www.lhsweb.org/ ലങ്കാസ്റ്റർ ഹിസ്റ്റോറിക്കൻ സൊസൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607121959/http://lhsweb.org/ |date=2013-06-07 }} *[http://www.lhsweb.org/oktoberfest.htm ലങ്കാസ്റ്റർ ഒക്ടോബർഫെസ്റ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119024914/http://lhsweb.org/oktoberfest.htm |date=2012-11-19 }} *[http://lancastermunicipalairport.com ലങ്കാസ്റ്റർ പ്രാദേശിക വിമാനത്താവളം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024055114/http://lancastermunicipalairport.com/ |date=2015-10-24 }} *[http://www.contrails.us/caf_dfw_wing/index.htm/ Commemorative Air Force - DFW Wing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019020236/http://www.contrails.us/caf_dfw_wing/index.htm |date=2012-10-19 }} *[http://www.cwam.org/ ശീതയുദ്ധ എയർ മ്യൂസിയം] *[http://www.dallasnews.com/lancaster Headlines about Lancaster from ''The Dallas Morning News'']{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Geographic Location |Centre = ലങ്കാസ്റ്റർ |North = [[ഡാളസ്]] |Northeast = [[Hutchins, Texas|ഹച്ചിൻസ്]] |East = [[Wilmer, Texas|വിൽമെർ]] |Southeast = [[Ferris, Texas|ഫെറിസ്]] |South = [[Red Oak, Texas|റെഡ് ഓക്ക്]] |Southwest = [[Glenn Heights, Texas|ഗ്ലെൻ ഹൈറ്റ്സ്]] |West = [[DeSoto, Texas|ഡെസോട്ടൊ]] |Northwest = [[ഡാളസ്]] }} {{Dallas/Fort Worth Metroplex}} {{Dallas County, Texas}} {{Texas}} [[വർഗ്ഗം:ടെക്സസിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] [[Category:ഡാളസ് - ഫോർട്ട്‌വർത്ത് മെട്രോപ്ലക്സ്]] [[Category:ടെക്സസിലെ ഡാളസ് കൗണ്ടിയിലെ ജനവാസപ്രദേശങ്ങൾ]] [[Category:ടെക്സസിലെ എല്ലിസ് കൗണ്ടിയിലെ ജനവാസപ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ടെക്സസിൽ ആഫ്രിക്കൻ അമേരിക്കൻ വംശജർ ഭൂരിഭാഗമുള്ള ജനവാസപ്രദേശങ്ങൾ]] df3di4e9h4a8un9mnmzka3wg8dngdn1 0 227138 4671763 3546212 2026-09-29T20:56:20Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671763 wikitext text/x-wiki {{PU|Mambalam}} {{Infobox settlement | name = മാമ്പലം | native_name = മഹാ ബില്വം - മാമ്പലം | native_name_lang = തമിഴ്‌ | other_name = വെസ്റ്റ് മാമ്പലം | settlement_type = ചെന്നൈയുടെ പരിസരപ്രദേശം | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Chennai | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 13.0414 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 80.2330 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Tamil Nadu]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = ചെന്നൈ | subdivision_type3 = മെട്രോ | subdivision_name3 = ചെന്നൈ | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Tamil language|Tamil]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 600033 | registration_plate = TN-09 | blank1_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank1_info_sec1 = ചെന്നൈ സൗത്ത്‌ | blank2_name_sec1 = [[Legislative Assembly]] constituency | blank2_info_sec1 = ടി. നഗർ | website = | footnotes = }} '''മാമ്പലം''' ({{lang-ta|மாம்பலம்}}) ചെന്നൈ നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തായുള്ള ഒരു ജനവാസ കേന്ദ്രമാണ്. ഷോപ്പിംഗ് സെന്ററുകൾക്കും, ബസാറുകൾക്കും, ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും പേരു കേട്ട മാമ്പലത്തിന്റെ തെക്കു ഭാഗത്തായി സൈദാപ്പേട്ടയും, കിഴക്കു ഭാഗത്ത് ടി.നഗർ, നന്ദനം എന്നീ പ്രദേശങ്ങളും, പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്ത് [[കെ.കെ. നഗർ| കെ.കെ. നഗറും]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. വെസ്റ്റ് മാമ്പലത്തിലെ പ്രധാന ലാൻഡ് മാർക്ക് അയോധ്യാ മണ്ഡപം ആണ്. ==പദോദ്പത്തി== പണ്ടു കാലത്ത് ധാരാളം [[കൂവളം| കൂവള മരങ്ങൾ]] ഇടതൂർന്നു വളർന്നു നിൽക്കുന്ന വനപ്രദേശമായിരുന്നു മാമ്പലം. കൂവളത്തിന് തമിഴിൽ വില്വം എന്നാണ് പേര്. ധാരാളം വില്വ മരങ്ങൾ ഇടതൂർന്നു വളരുന്ന പ്രദേശമായതിനാൽ അക്കാലത്ത് ഈ പ്രദേശം മഹാ ബില്വം എന്നറിയപ്പെട്ടു. മഹാ വീരൻ - മാവീരൻ, മഹാ നഗരം - മാനഗരം എന്നിങ്ങനെ പദങ്ങൾ ലോപിക്കുന്ന തമിഴിൽ മഹാ ബില്വം - മാബില്വും പിന്നീട് മാമ്പലവും ആയി മാറി എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3224127.ece മാമ്പലം - പദോദ്പത്തി] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ചരിത്രം == 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആർമീനിയയിൽ നിന്നുള്ള ധാരാളം വ്യാപാരികൾ മദ്രാസിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. മാമ്പലത്തെക്കുറിച്ച് ലഭിച്ചിട്ടുള്ള ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ചരിത്ര രേഖയെന്നു പറയാനായിട്ടുള്ളത് 1726-ൽ അഡയാർ നദിക്കു കുറുകേ നിർമ്മിച്ച മാർമലോങ്ങ് പാലത്തിനു മുകളിലുള്ള ശിലാഫലകമാണ്. ഇന്ന് മറൈ മലൈ അടികൾ പാലം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ പാലം 1726-ൽ മദ്രാസിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന കോജാ പെട്രസ് ഉസ്‌കാൻ എന്ന ആർമീനിയൻ വ്യാപാരി പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്. ആന്ധ്രാ സ്വദേശിനിയായ ഒരു ഭൂവുടമയുടെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന മാർമലോങ്ങ് അഥവാ മാർമലൻ ഗ്രാമം മാമ്പലത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. 1911-ൽ മദ്രാസ് - കാഞ്ചീപുരം തീവണ്ടിപ്പാതയിൽ മാമ്പലം റയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ നിലവിൽ വന്നതോടെയാണ് നഗരവൽക്കരണം ആരംഭിച്ചത്. അന്നത്തെ മദ്രാസ് നഗരാതിർത്തിയുടെ പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്തുണ്ടായിരുന്ന വലിയ തടാകം 1923-ൽ വറ്റിപ്പോയി. ടി. നഗർ - ത്യാഗരായ നഗർ - അഥവാ ഈസ്റ്റ് മാമ്പലം പ്രദേശവും വെസ്റ്റ് മാമ്പലം പ്രദേശവും കൂടിച്ചേർന്ന സ്ഥലത്തിന്റെ വിസ്തൃതി ഒരു ചതുരശ്ര മൈൽ ആയിരുന്നു. ==ഗതാഗതം== ചെന്നൈ സെൻട്രൽ റയിൽവേ സ്റ്റേഷനും, താംബരം റയിൽവേ സ്റ്റേഷനും കഴിഞ്ഞാൽ ചെന്നൈയിലെ ഏറ്റവും തിരക്കേറിയ മൂന്നാമത്തെ റയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ മാമ്പലം റയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ്. തൊട്ടടുത്തു തന്നെയുള്ള മാമ്പലം ബസ് ടെർമിനസിൽ നിന്നും കോയമ്പേട്, 9കെ.കെ.നഗർ9, അയ്യപ്പൻതാങ്കൽ, പൂനമല്ലി, ബ്രോഡ് വേ, മൈലാപ്പൂർ, എന്നു തുടങ്ങി നഗരത്തിന്റെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് ബസ് സർവീസുകൾ ഉണ്ട്. ==ക്ഷേത്രങ്ങൾ== ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലധികം പഴക്കമുള്ള നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളും, കർണ്ണാടക സംഗീതജ്ഞരുടെ സംഗമവേദിയായ അയോധ്യ മണ്ഡപവും ഇവിടെയുണ്ട്. സത്യ നാരായണൻ കോവിൽ, കാശി വിശ്വനാഥർ കോവിൽ, കോതണ്ഡരാമർ ക്ഷേത്രം, ആദി കേശവ പെരുമാൾ കോവിൽ എന്നിവയ്ക്കു പുറമേ കൊൽക്കത്തയിലെ ദക്ഷിണേശ്വർ കാളി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാതൃകയിലുള്ള കാളി ബാരി ക്ഷേത്രവുമാണ് ഈ പ്രദേശത്തുള്ള മറ്റു പ്രശസ്ത ക്ഷേത്രങ്ങൾ. ==വിദ്യാലയങ്ങൾ== എസ്.ബി.എസ്.എം. ജെയിൻ സ്‌കൂൾ, അഹോബില മഠം ഓറിയന്റൽ സ്‌കൂൾ, ജെ.ജി.എച്ച്.വി. സ്‌കൂൾ, സീതാറാം വിദ്യാലയ, അഞ്ചുകം, ലിറ്റിൽ ഓക്‌സ്‌ഫോർഡ്, ശ്രീനാരായണ മിഷൻ സ്‌കൂൾ, എസ്.ബി. മോത്താ ഗേൾസ് സ്‌കൂൾ, എസ്.ആർ.എം. നൈറ്റിംഗേൽ, ജി.ആർ.ടി. മഹാലക്ഷ്മി സ്‌കൂൾ എന്നിവയാണ് ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന സ്‌കൂളുകൾ. ==അവലംബം== {{reflist}} {{commons category}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട്ടിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചെന്നൈയുടെ പരിസരപ്രദേശങ്ങൾ]] rzqigp2oudb7xfhmowhadz92honu7c6 0 228012 4671780 3747950 2026-09-29T23:35:25Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671780 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Meerut scissors}} ഉത്തരേന്ത്യയിലെ [[മീററ്റ്]] നഗരത്തിനു ചുറ്റിലുമുള്ള ചെറുകിട വ്യവസായയൂണിറ്റുകൾ നിർമ്മിച്ചുവിൽക്കുന്ന പ്രത്യേകതരം കത്രികകളാണു് '''മീററ്റ് കത്രികകൾ'''. പഴയ ഉരുക്ക് റീസൈക്കിൾ ചെയ്തുകൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കുന്നതും വസ്ത്രനിർമ്മാണത്തിനും മറ്റു ഗാർഹികാവശ്യങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കുന്നതുമായ ഈ ഉപകരണത്തിനു് 2013 ജനുവരിയിൽ ഭൂമിശാസ്ത്രസൂചികയ്ക്കുള്ള അംഗീകാരം ലഭിച്ചു.[https://web.archive.org/web/20210112033328/https://www.thehindu.com/arts/crafts/meerut-scissors-make-the-cut-for-gi-tag/article4291388.ece] ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഒരു തൊഴിലുപകരണത്തിനു് ഇത്തരത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ അംഗീകാരമാണു് ഇതു്<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/meerut-scissors-make-the-cut-for-gi-tag/article4292580.ece Meerut scissors make the cut for GI tag]</ref>. മുന്നൂറിലധികം വർഷമായി മീററ്റിലെ വിദഗ്ദ്ധകൈത്തൊഴിലുകാർ തുടർന്നുവരുന്ന ഈ വ്യവസായത്തിലൂടെ 250-ലധികം യൂണിറ്റുകളിലായി 70,000ത്തിൽ അധികം ആളുകൾക്കു് നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ തൊഴിൽ ലഭിക്കുന്നുണ്ടു്. ==അവലംബം== {{Reflist}} {{അപൂർണ്ണം}} [[വർഗ്ഗം:ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഭൂപ്രദേശസൂചികകൾ]] 0fwq9d01evh014afl6aio5tu1p0modk 0 234570 4671665 3639216 2026-09-29T12:41:06Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671665 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Benny Punnathara}} {{Needs_Image}} {{Infobox person | name = ബെന്നി പുന്നത്തറ | image = | image_size = 150px | alt = | caption = ഷെവലിയർ ബെന്നി പുന്നത്തറ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1960|2|1}} | birth_place = [[ഞാറക്കാട്]], [[എറണാകുളം]] | death_date = | death_place = | resting_place = | nationality = {{ind}} | notable works = നിലവിളി കേൾക്കുന്ന ദൈവം, സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയുടെ സുവിശേഷം, വിജയം നൽകുന്ന കർത്താവ് | occupation = ശാലോം ടെലിവിഷൻ ചെയർമാൻ, ശാലോം പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെ ചീഫ് എഡിറ്റർ }} എഴുത്തുകാരനും വാഗ്മിയും കത്തോലിക്കാ കരിസ്മാറ്റിക് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാക്കളിൽ ഒരാളുമാണ് '''ബെന്നി പുന്നത്തറ'''. ശാലോം പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെ<ref>{{Cite web |url=https://shalomonline.net/shalomtimes/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-02-28 |archive-date=2012-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120625001706/http://shalomonline.net/shalomtimes |url-status=dead }}</ref> ചീഫ് എഡിറ്ററും [[ശാലോം ടി.വി.|ശാലോം ടെലിവിഷൻ]]<ref>{{Cite web |url=http://shalomtv.tv/index.php/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-02-28 |archive-date=2013-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115034550/http://shalomtv.tv/index.php |url-status=dead }}</ref> ചെയർമാനുമായ ഇദ്ദേഹത്തെ 2011ൽ [[കത്തോലിക്കാസഭ]] ''ഷെവലിയർ'' പട്ടം നൽകി ആദരിച്ചു<ref name="keralavoice.net">{{Cite web |url=http://www.keralavoice.net/home/news-in-general-1/bennipunnattaraykksevaliyar%E2%80%8Dpuraskaram/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-02-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305180140/http://www.keralavoice.net/home/news-in-general-1/bennipunnattaraykksevaliyar%E2%80%8Dpuraskaram/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.madhyamam.com/news/139582/111215/</ref><ref>http://malayalam.webdunia.com/spiritual/religion/article/1112/15/1111215017_1.htm /</ref>. == ജീവിത രേഖ == 1960 ഫെബ്രുവരി ഒന്നിന് [[എറണാകുളം]] ജില്ലയിലെ ഞാറക്കാട്, പുന്നത്തറ മർക്കോസ് - സാറാമ്മ ദമ്പതികളുടെ മകനായി ജനിച്ച ബെന്നി പുന്നത്തറ, 17 വർഷത്തോളം ഫെഡറൽ ബാങ്കിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു. 1995ൽ ജോലി രാജിവച്ചു മുഴുവൻ സമയ സുവിശേഷ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. അദ്ധ്യാപികയും എഴുത്തുകാരിയുമായ സ്റ്റെല്ല ബെന്നിയാണ് ഭാര്യ. മക്കൾ മനു, നിർമ്മൽ. [[കോഴിക്കോട്]] ജില്ലയിലെ [[പേരാമ്പ്ര]]യ്ക്കടുത്ത് [[പെരുവണ്ണാമൂഴി]] എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് ഇപ്പോൾ താമസിക്കുന്നത്. == പ്രധാന രചനകൾ == ആത്മാവിന്റെ പ്രതിധ്വനികൾ, ഷീനാർ സമതലത്തിലെ വിലാപങ്ങൾ, കാലത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ, കൃപയുടെ നീർച്ചാലുകൾ, നിലവിളി കേൾക്കുന്ന ദൈവം, സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയുടെ സുവിശേഷം, വിജയം നൽകുന്ന കർത്താവ്, മനുഷ്യ പുത്രന്റെ അടയാളം,<ref>http://sophiabooks.in/shop?page=shop.product_details&product_id=130&flypage=flypage.tpl&pop=1/ {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തുടങ്ങി നിരവധി ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ കർത്താവാണ്. ബെന്നി പുന്നത്തറയുടെ പുസ്തകങ്ങൾ തമിഴ്, ഹിന്ദി, കന്നഡ, ഇംഗ്ളീഷ്, ജെർമ്മൻ, സ്പാനിഷ് എന്നീ ഭാഷകളിലേക്കും വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ, ബഹുമതികൾ== * കെ.സി.ബി.സിയുടെ മാധ്യമ പുരസ്കാരം.(2002) * മികച്ച സാമൂഹിക സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനത്തിനുള്ള ദർശന പുരസ്കാരം.(2006) * ബെറ്റർ ലൈഫ് മൂവ്മെന്റ് നൽകിയ 'കേരളസഭാതാരം' പുരസ്കാരം.(2007) * കത്തോലിക്കാ കോൺഗ്രസിന്റെ 'ഈ നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അത്മായപ്രേഷിതൻ' പുരസ്കാരം.(2010) * 'ഷീനാർ സമതലത്തിലെ വിലാപങ്ങൾ' എന്ന പുസ്തകം ബിഷപ് വള്ളോപ്പിള്ളി അവാർഡിനു അർഹമായി(2010)<ref name="keralavoice.net"/>.<br /> *[[ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പ]] [[ഷെവലിയർ]]<ref>http://www.nrimalayalee.com/bro-benny-punnathara-honoured-with-shevaliyar-position.html/</ref> ബഹുമതി നൽകി (2012 ഫെബ്രുവരി) ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == # [http://ml.radiovaticana.va/articolo.asp?c=567503%20 റേഡിയോ വത്തിക്കാൻ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1960-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 1-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള ഗദ്യസാഹിത്യകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളം എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:ക്രൈസ്തവം]] hbacqs4qeqnbnz5avhzsmhetirz9dok 0 235656 4671785 3641429 2026-09-29T23:59:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671785 wikitext text/x-wiki {{PU|Muthulakshmi Reddi}} {{Infobox person |name = ഡോ. മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി |image = മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി.jpg |birth_date = {{Birth date|1886|7|30}} |birth_place = [[പുതുക്കോട്ട]], [[മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ |death_date = {{death date and age|1968|7|22|1886|7|30}} |death_place = |other_names = |spouse = |children = |known_for = സാമൂഹ്യപരിഷ്കർത്താവ് }} സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ നേടിയെടുക്കുവാൻ പ്രയത്നിച്ച ഒരു സാമൂഹ്യപ്രവർത്തകയായിരുന്നു '''ഡോ. മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി''' ([[ജൂലൈ 30]], 1886 - [[ജൂലൈ 22]], [[1968]]). ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ നിയമസഭാ സാമാജിക എന്ന് ബഹുമതിയും ഇവർക്കുള്ളതാണ്<ref name="frontlineonnet.com">[http://www.frontlineonnet.com/fl2511/stories/20080606251101400.htm മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി, ഫ്രണ്ട്‌ലൈൻ ഓൺ നെറ്റ്]</ref>. ==ആദ്യകാല ജീവിതം== 1886-ൽ പുതുക്കോട്ടയിൽ ജനിച്ച മുത്തുലക്ഷ്മിയുടെ അച്ഛൻ ഒരു കോളേജ് പ്രൊഫസ്സറും അമ്മ ദേവദാസികളുടെ പരമ്പരയിൽ നിന്നുള്ളവരുമായിരുന്നു<ref name="ReferenceA">Reddy, Muthulakshmi, എൻസൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് ഇന്ത്യ, തോംസൺ ഗെയ്‌ൽ</ref>. ഈ കുടുംബ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വളർന്ന മുത്തുലക്ഷ്മി, ജാതിവ്യവസ്ഥയേയും അന്ധവിശ്വാസങ്ങളേയും വെറുത്തു. അക്ഷരാഭ്യാസത്തിനും ഗാർഹികവൃത്തിക്കാവശ്യമായ ഗണിതം പഠിക്കുവാനും സ്കൂളിൽ പോയിത്തുടങ്ങിയ ഇവർ, പിതാവിന്റെ പിന്തുണയോടെ കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസവും ആരംഭിച്ചു. 1912-ൽ മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ<ref>{{Cite web |url=http://www.mmc.tn.gov.in/history.html/ |title=മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ് - ചരിത്രം |access-date=2013-03-07 |archive-date=2013-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621031138/http://www.mmc.tn.gov.in/history.html |url-status=dead }}</ref> നിന്നും ക്ലാസ്സിൽ ഒന്നാമതായി പാസ്സായ മുത്തുലക്ഷ്മി മദ്രാസ് പ്രവിശ്യയിലെ ആദ്യ വനിതാ ഹിന്ദു ഡോക്ടറായിത്തീർന്നു. ==സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനം== ഒരു സർക്കാർ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച ഇവർ 1913-ൽ [[ആർ.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മി അമ്മാൾ]] സ്ഥാപിച്ച ബ്രാഹ്മണവിധവകൾക്കുള്ള ഹോസ്റ്റലിലെ റെസിഡന്റ് ഡോക്ടറായി. 1914-ൽ തന്നെപ്പോലെ ആതുരശുശ്രൂഷയിലും സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനങ്ങളിലും തൽപ്പരനായ ഡോ. സുന്ദര റെഡ്ഡിയെ വിവാഹം ചെയ്തു. 1919-ൽ ഡോ. വരദപ്പ നായിഡു ഹോമിൽ പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ സ്ത്രീകൾ നേരിടുന്ന അവഗണന, നിരക്ഷരത, ശൈശവവിവാഹം, വേശ്യാവൃത്തി തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ അടുത്തറിയുകയും അവർക്കു വേണ്ടി രാഷ്ട്രീയമായി പ്രവർത്തിക്കുവാൻ സന്നദ്ധയാവുകയും ചെയ്തു. വിമൻസ് ഇന്ത്യൻ അസ്സോസിയേഷൻ(1917), മുസ്ലിം വിമൻസ് അസ്സോസിയേഷൻ(1928) എന്നീ സംഘടനകളുടെ രൂപീകരണത്തിൽ സുപ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. 1926-ൽ പാരീസിൽ വച്ചു നടന്ന ഇന്റർനാഷണൽ സഫറേജ് കോൺഫ്രൻസ്, 1933-ൽ ചിക്കാഗോയിൽ നടന്ന കോൺഗ്രസ് ഓഫ് വിമൻ എന്നീ സമ്മേളനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു<ref name="ReferenceA"/>. 1927-ൽ മദ്രാസ് നിയമസഭയിൽ സാമാജികയും ഡെപ്യൂട്ടി പ്രസിഡന്റുമായി. പെൺകുട്ടികളുടെ കുറഞ്ഞ വിവാഹപ്രായം 14 വയസ്സ് ആക്കുവാനുള്ള സർദ ആക്റ്റിനു വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുകയും കാമ്പെയ്നുകൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 1928-ൽ ഹർട്ടോഗ് കമ്മറ്റിയിലെ അംഗം എന്ന നിലക്ക് രാജ്യമൊട്ടാകെ സഞ്ചരിച്ച് സ്ത്രീകൾക്കുള്ള വിദ്യാഭ്യാസ സൗകര്യങ്ങൾ വിലയിരുത്തി. പർദ്ദ സ്ത്രീകളിൽ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും അതു ധരിക്കുന്നവർക്കായി ആശുപത്രികളിൽ പ്രത്യേകവാർഡുകൾ വേണമെന്ന പ്രമേയത്തെ അവർ പ്രായോഗികത മാനിച്ച് പിന്തുണക്കുകയുണ്ടായി<ref name="ReferenceA"/>. 1930-ൽ ദേവദാസി സമ്പ്രദായം നിർത്തലാക്കുവാൻ മദ്രാസ് നിയമസഭയിൽ ഡോ. മുത്തുലക്ഷ്മി അവതരിപ്പിച്ച ബില്ലിന് യാഥാസ്ഥിതികരായ ചില ദേശീയനേതാക്കളിൽ നിന്ന് കടുത്ത എതിർപ്പ് നേരിട്ടു<ref name="frontlineonnet.com"/>. 1968-ൽ നിര്യാതയായി. ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article3732734.ece ഡോ. മുത്തുലക്ഷ്മി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു , ദി ഹിന്ദു ] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article3720533.ece ഡോ. മുത്തുലക്ഷ്മിയുടെ 127-ആമത് ജന്മദിനാഘോഷം , ദി ഹിന്ദു ] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==അവലംബം== {{reflist}} {{വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ പദ്മഭൂഷൻ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 1954–59}} {{Indian Independence Movement}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1886-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1968-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 30-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 22-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ വനിതാ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ വനിതാ ഭിഷഗ്വരർ]] 3t5jlw8rv3w6jgqbe1amkrx59s4t8ij 0 236227 4671847 4071311 2026-09-30T06:38:12Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671847 wikitext text/x-wiki {{PU|Rajaji Mathew Thomas}} {{Infobox Indian politician | name = രാജാജി മാത്യു തോമസ് | image = Rajaji Mathew Thomas closeup.jpg | birth_date = 1954 മേയ് 12<ref name="ns">http://www.niyamasabha.org/codes/members/rajajimathewthomas.pdf</ref> | birth_place = | residence = തെങ്ങുവിളയിൽ ഹൗസ്, കണ്ണറ, [[Thrissur|തൃശൂർ]] | death_date = | death_place = | constituency = [[ഒല്ലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഒല്ലൂർ]] | office = 2006-2011 | term = 5 വർഷം | predecessor = [[P.P. George|പി.പി. ജോർജ്ജ്]] | successor = [[M.P Vincent|എം.പി. വിൻസന്റ്]] | party = [[Communist Party of India|സി.പി.ഐ.]] | religion = [[Christian|ക്രിസ്ത്യാനി]] | spouse = കെ. ശാന്ത | children = ഒരു മകനും ഒരു മകളും | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി പ്രവർത്തകനും മുൻ നിയമസഭാംഗവും പത്രപ്രവർത്തകനും ആണ് '''രാജാജി മാത്യു തോമസ്''' (ജനനം: 1954 മേയ് 12). ഇദ്ദേഹം [[Communist Party of India|സി.പി.ഐ.യിൽ]] അംഗമാണ്. 2006-ൽ ഇദ്ദേഹം [[ഒല്ലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഒല്ലൂർ]] നിയോജകമണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് കേരള നിയമസഭയിലേയ്ക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2011/04/04/stories/2011040450510200.htm |title=LDF hopes rice scheme will work in its favour in Ollur |publisher=Ollur |accessdate=2011-09-17 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110154906/http://www.hindu.com/2011/04/04/stories/2011040450510200.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1555472.ece?css=print |title=CPI election conventions begin |publisher=The Hindu |accessdate=2011-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103022215/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1555472.ece?css=print |archive-date=2012-11-03 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://myneta.info/kerala2011/expense.php?candidate_id=166 |title=RAJAJI MATHEW THOMAS(CPI):Constituency- OLLUR |publisher=National Election Watch |accessdate=2011-09-17}}</ref> ഇദ്ദേഹം സി.പി.ഐ.യുടെ സംസ്ഥാന കൗൺസിൽ അംഗമാണ്.<ref>{{cite news|title=ജനാധിപത്യം നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നിടത്ത് പുതിയ സമരങ്ങൾ ഉയരും: രാജാജി മാത്യു തോമസ്|url=http://www.janayugomonline.com/php/newsDetails.php?nid=1025606&cid=44|accessdate=12 മാർച്ച് 2013|newspaper=ജനയുഗം|date=20 ഡിസംബർ 2012}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ == {| class="wikitable" |+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ <ref>{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-17 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}</ref> ! വർഷം !!മണ്ഡലം|| വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !! പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും |- |2011||[[ഒല്ലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]]||[[എം.പി. വിൻസെന്റ്]]||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]]||[[രാജാജി മാത്യു തോമസ്]]||[[സി.പി.ഐ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]] |- |2006||[[ഒല്ലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]]||[[രാജാജി മാത്യു തോമസ്]]||[[സി.പി.ഐ.]], [[എൽ.ഡി.എഫ്.]]||[[ലീലാമ്മ ടീച്ചർ]]||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]], [[യു.ഡി.എഫ്.]] |- |} ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1954-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മേയ് 12-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ. പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] {{Kerala-politician-stub}} sfwiapxxlsbp88rna86l61ap7z7db9w 0 238130 4671773 4567184 2026-09-29T22:12:13Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671773 wikitext text/x-wiki {{PU|Mars Orbiter Mission}} {{Outdated as of}} {{Infobox spaceflight | name = മാർസ് ഓർബിറ്റർ മിഷൻ | image = Mars Orbiter Mission - India - ArtistsConcept.jpg | image_caption = മംഗൾ‌യാൻ പര്യവേക്ഷിണി ചൊവ്വയ്ക്കുചുറ്റും കറങ്ങുന്നു. ചിത്രകാരന്റെ ഭാവന. | insignia = | mission_type = [[ചൊവ്വ]] ഓർബിറ്റർ | operator = [[ഇന്ത്യൻ സ്പേസ് റിസർച്ച് ഓർഗനൈസേഷൻ | ഐ.എസ്.ആർ.ഒ]] | website = {{url|http://www.isro.org/mars/home.aspx}} | COSPAR_ID = 2013-060A | SATCAT = 39370 | mission_duration = 300&nbsp;ഭൗമദിനം | spacecraft_bus = [[I-1K]]<!--this should be a direct link, even if the article doesn't exist yet--><ref name='specifications'/> | manufacturer = [[Indian Space Research Organisation Satellite Centre|ISAC]] | dry_mass = {{convert|500|kg|lb|abbr=on}}<ref name="AeroIndia2013">[http://3.bp.blogspot.com/-nMHt51PT97U/URgPt_gJdzI/AAAAAAAAD-Y/0BPqJRSDWCo/s1600/ISRO 's+Mars+Orbiter+Mission.jpg Aero India 2013 Expo]</ref> | BOL_mass = | launch_mass = {{convert|1,337|kg|lb|abbr=on}}<ref>{{Cite web |url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/mars-orbiter-mission-spacecraft |title=ISRO: Mars Orbiter Mission - Spacecraft |access-date=2017-02-22 |archive-date=2016-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161225220451/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/mars-orbiter-mission-spacecraft |url-status=dead }}</ref> | payload_mass = {{convert|15|kg|lb|abbr=on}}<ref name='payload'>{{Cite web |url=http://www.isro.org/mars/payload.aspx |title=ISRO-Mars Orbiter Mission(Payloads) |access-date=2013-11-11 |archive-date=2014-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140927204927/http://www.isro.org/mars/payload.aspx |url-status=dead }}</ref> | dimensions = {{convert|1.5|m3|ft3}} | power = 840&nbsp;watts<ref name='specifications'>{{cite web | url = http://www.isro.org/mars/spacecraft.aspx | title = Mars Orbiter Spacecraft | accessdate = 2013-11-06 | date = November 2013 | work = ISRO | archive-date = 2013-11-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131109021224/http://www.isro.org/mars/spacecraft.aspx | url-status = dead }}</ref> | launch_date = {{start-date|5 November 2013, 09:08|timezone=yes}}&nbsp;UTC<ref name=launch> {{cite news | first = | title = India to launch Mars Orbiter Mission on November 5 | date = 22 October 2013 | url = http://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-launch-Mars-Orbiter-Mission-on-November-5/articleshow/24548060.cms | work = NDTV | accessdate = 19 October 2013}}</ref> | launch_rocket = [[Polar Satellite Launch Vehicle|PSLV-XL]] C25<ref>{{Cite web |url=http://www.isro.org/mars/launchvehicle.aspx |title=ISRO: Mars Orbiter Mission - Launch Vehicle |access-date=2013-11-11 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203225824/http://isro.org/mars/launchvehicle.aspx |url-status=dead }}</ref> | launch_site = [[Satish Dhawan Space Centre|സതീഷ് ധവാൻ സ്പേസ് സെന്റർ]] | launch_contractor = [[Indian Space Research Organisation|ഐ.എസ്.ആർ.ഓ]] | disposal_type = | deactivated = | destroyed = | last_contact = <!--{{end-date| }}--> | decay_date = | orbit_epoch = Planned | orbit_reference = [[areocentric orbit|Areocentric]] | orbit_periapsis = {{convert|365.3|km|mi|abbr=on}} | orbit_apoapsis = {{convert|80000|km|mi|abbr=on}} | orbit_inclination = 150.0&nbsp;<ref>{{cite news | title =MOM : Mission Plan | date = ഡിസംബർ 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203235451/http://isro.org/mars/mission-profile.aspx |url=http://www.isro.org/mars/mission-profile.aspx |archivedate=2013-12-03 23:54:51|publisher=ISRO|work = | accessdate = ഡിസംബർ 5, 2013}}</ref> | orbit_semimajor = | orbit_eccentricity = | orbit_period = 76.72&nbsp;hours | apsis = areon |interplanetary = {{Infobox spaceflight/IP |type = orbiter |object = [[ചൊവ്വ]] |orbits = |arrival_date = 24 സെപ്തംബർ 2014 |distance = }} | instruments = }} 2013 നവംബർ 5ൽ ഇന്ത്യ വിക്ഷേപിച്ച [[ചൊവ്വ|ചൊവ്വാ]] ദൗത്യമാണ് '' '''''മാർസ് ഓർബിറ്റർ മിഷൻ''''' ''. അനൗദ്യോഗികമായി ഇത് '''മംഗൾയാൻ''' ({{lang-en|Mangalyaan}}, {{lang-sa|मंगलयान}} (''Mars-craft'')) എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ ഗ്രഹാന്തര യാത്രാദൗത്യമാണ് ഇത്.<ref>ഹരിശ്രീ, ലക്കം പതിനാല്, പുസ്തകം 21,പേജ് നമ്പർ 13, 2013 ഫെബ്രുവരി 2</ref> [[കൊൽക്കത്ത|കൊൽക്കത്തയിൽ]] വെച്ചു നടന്ന നൂറാം ഇന്ത്യൻ സയൻസ് കോൺഗ്രസ്സിലാണ് ഇതിനെക്കുറിച്ച് ആദ്യപ്രഖ്യാപനമുണ്ടായത്.<ref name="Pro">{{cite news | first = Zach Walton · | title = India Announces Mars Mission One Week After Curiosity Landing | date = August 15, 2012 | url = http://www.webpronews.com/india-announces-mars-mission-one-week-after-curiosity-landing-2012-08 | work = Web Pro News | accessdate = 2012-09-10 | archive-date = 2017-06-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170614071520/http://www.webpronews.com/india-announces-mars-mission-one-week-after-curiosity-landing-2012-08/ | url-status = dead }}</ref><ref name="India-20120815">{{cite news |authors=Staff |title=Manmohan formally announces India's Mars mission |url=http://www.thehindu.com/sci-tech/science/article3775271.ece |date=August 15, 2012 |newspaper=[[The Hindu]] |accessdate=August 31, 2012 |archive-date=2012-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120831120009/http://www.thehindu.com/sci-tech/science/article3775271.ece |url-status=dead }}</ref><ref name="NYT-20120830">{{cite news |last=Bal |first=Hartosh Singh |title=BRICS in Space |url=http://latitude.blogs.nytimes.com/2012/08/30/india-and-china-race-to-send-a-mission-to-mars/ |date=August 30, 2012 |newspaper=[[New York Times]] |accessdate=August 31, 2012 }}</ref> 2014 സെപ്റ്റംബർ 24ന് മംഗൾയാൻ ചൊവ്വയുടെ ഭ്രമണപഥത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.<ref name="ISRO">Spacecraft Successfully enters Martian Orbit[http://www.isro.org/mars/updates.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203010404/http://isro.org/mars/updates.aspx|date=2013-12-03}}</ref> ഇതോടെ ചൊവ്വാദൗത്യത്തിലേർപ്പെടുന്ന അഞ്ചാമത്തെ രാജ്യമായി [[ഇന്ത്യ]]. ഈ ഉപഗ്രഹം ചൊവ്വയിലെ ജലസാന്നിദ്ധ്യം, അന്തരീക്ഷ ഘടന, അണു വികിരണ സാന്നിദ്ധ്യം എന്നിവയെക്കുറിച്ചു പഠിക്കുന്നതിനായാണ് വിക്ഷേപിച്ചത്. [[പി.എസ്.എൽ.വി.]]യുടെ പരിഷ്കൃത രൂപമായ പി.എസ്.എൽ.വി.-എക്സ്.എൽ ആണ് നിലവിൽ ഇതിനായി ഉപയോഗിച്ച വിക്ഷേപണ വാഹനം .<ref>{{cite news |title=India Aims for Mars Voyage in 2013 |author=Damon Poeter |url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2408043,00.asp |newspaper=PCMAG.com |date=August 3, 2012 |accessdate=8 September 2012}}</ref><br /> [[ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്|ആന്ധ്രാ പ്രദേശിലെ]] [[ശ്രീഹരിക്കോട്ട|ശ്രീഹരിക്കോട്ടയിൽ]] നിന്നും 2013 നവംബർ 5നു ഉച്ചതിരിഞ്ഞു 2 മണി 38 മിനിട്ടിന് വിക്ഷേപിച്ച ഈ [[ഉപഗ്രഹം]] ആദ്യം ഭൂമിയുടെ പരിക്രമണപഥത്തിൽ എത്തി. അതിനുശേഷം ചൊവ്വയിലേക്കുള്ള ഗ്രഹാന്തര യാത്ര തുടങ്ങി. 300 ഭൗമദിനങ്ങൾ നീണ്ടു നിന്ന ഈ യാത്രയുടെ ഒടുവിൽ 2014 സെപ്റ്റംബർ 24ന് ചൊവ്വയുടെ പരിക്രമണപഥത്തിൽ എത്തി. ഏഴ് നിരീക്ഷണ ഉപകരണങ്ങളാണ് ഇതിലുണ്ടാകുക. [[ഇൻഫ്രാറെഡ് തരംഗം|ഇൻഫ്രാറെഡ് തരംഗങ്ങളുടെ]] സഹായത്താൽ വിവരം ശേഖരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഉപകരണം, [[ഹൈഡ്രജൻ]] സാന്നിദ്ധ്യം പഠിക്കാനുള്ള ആൽഫാ ഫോട്ടോമീറ്റർ,[[മീഥേൻ]] സാന്നിദ്ധ്യം പഠിക്കാനുള്ള മീഥേൻ സെൻസർ എന്നീ ഉപകരണങ്ങൾ നിർണായക വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. 2022-ൽ, ഏകദേശം എട്ട് വർഷത്തോളം ചൊവ്വയെ വലംവെച്ചതിന് ശേഷം, മാർസ് ഓർബിറ്റർ മിഷന്റെ പ്രവർത്തനം ഔദ്യോഗികമായി അവസാനിച്ചതായി ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സംഘടന (ഐ.എസ്.ആർ.ഒ.) പ്രഖ്യാപിച്ചു. പേടകത്തിലെ ഇന്ധനം തീർന്നുപോയതും തുടർച്ചയായ ഗ്രഹണങ്ങൾ കാരണം ബാറ്ററിക്ക് ആവശ്യമായ ചാർജ് ലഭിക്കാതെ വന്നതുമാണ് ആശയവിനിമയം നഷ്ടപ്പെടാനും ദൗത്യം അവസാനിക്കാനും കാരണമായത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/technology/science/2022/10/04/eight-years-after-india-s-marsp-orbiter-floats-into-oblivion.html|title=മംഗൾയാൻ പ്രവർത്തനം നിലച്ചു, ഗവേഷകരെ ഞെട്ടിച്ച ഇന്ത്യയുടെ അഭിമാന പേടകം|access-date=2025-09-24|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/science/story/why-mangalyaan-was-a-pathbreaking-mission-for-india-2008283-2022-10-04|title=Mangalyaan bids goodbye: Why it was a pathbreaking mission for India|access-date=2025-09-24|last=Tripathi|first=Sibu|date=2022-10-04|language=en}}</ref> == ചരിത്രം == 2010ലെ ഒരു സാധ്യതാ പഠനത്തോടെയാണ്‌ മാർസ് ഓർബിറ്റർ മിഷൻ ([[മംഗൾയാൻ]]) ആരംഭിക്കുന്നത്. 2008ൽ [[ചന്ദ്രയാൻ]]<ref>{{cite news | title = India Might Just Get A Spaceship To Mars | date = November 5, 2013 | url = http://www.carbonated.tv/news/india-launches-mangalyaan-spaceship-might-get-it-to-mars | work = CarbonatedTV | accessdate = 2013-11-08 | archive-date = 2013-11-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131109151933/http://www.carbonated.tv/news/india-launches-mangalyaan-spaceship-might-get-it-to-mars | url-status = dead }}</ref> വിജയമായതിനു ശേഷം 2012 ആഗസ്റ്റ്‌ 3ന് <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3723817.ece|title=Cabinet clears Mars mission|publisher=The Hindu|date=4 August 2012|accessdate=10 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130410002047/http://www.thehindu.com/news/national/article3723817.ece|archive-date=2013-04-10|url-status=dead}}</ref> ഭാരത [[സർക്കാർ]] ചൊവ്വാ പദ്ധതിക്ക് അനുമതി നൽകി. മൊത്തം ചെലവായ {{INRConvert|454|c|0}} <ref name='Pro'/><ref name=Dchr>{{cite news|title='We are planning to send our first orbiter to Mars in 2013'|url=http://www.deccanchronicle.com/editorial/op-ed/%E2%80%98we-are-planning-send-our-first-orbiter-mars-2013%E2%80%99-548|accessdate=13 August 2012|newspaper=Deccan chronicle|date=12 August 2012|archive-date=2012-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812200201/http://www.deccanchronicle.com/editorial/op-ed/%E2%80%98we-are-planning-send-our-first-orbiter-mars-2013%E2%80%99-548|url-status=dead}}</ref>യിൽ {{INRConvert|125|c|0}}<ref name=Chennai>[http://www.marsdaily.com/reports/Indias_Mars_mission_gets_Rs_125_crore_999.html India's Mars mission gets Rs.125 crore (19 March 2012)]</ref> ആദ്യ പഠനങ്ങൾക്ക് വേണ്ടിയും {{INRConvert|153|c|0}} ഉപഗ്രഹത്തിനും ആയി നിജപെടുത്തി. ആദ്യം [[ഒക്ടോബർ]] 28നാണ് വിക്ഷേപണം തീരുമാനിച്ചിരുന്നത്. പക്ഷെ അന്നേ ദിവസം ബഹിരാകാശപേടകത്തിന്റെ ഗതി വീക്ഷിക്കാൻ നിയോഗിക്കപെട്ട കപ്പലുകൾക്കു [[ശാന്തസമുദ്രം|പസഫിക് മഹാസമുദ്രത്തിലെ]] മോശം കാലാവസ്ഥ കാരണം യഥാസ്ഥാനത്തു നിലയുറപ്പിക്കാൻ സാധിക്കാഞ്ഞതു കൊണ്ടു നവംബർ 5ലേക്ക് മാറ്റി വച്ചു. ഉപഗ്രഹം വഹിക്കേണ്ട വാഹനത്തിന്റെ ([[PSLV]]) സംയോജനം 5 ആഗസ്റ്റ്‌ 2013നു <ref name="TOIAssly1">[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Isro-kicks-off-Mars-mission-campaign-with-PSLV-assembly/articleshow/21636884.cms Isro kicks off Mars mission campaign with PSLV assembly] Times of India Retrieved 6 August 2013</ref> തുടങ്ങി. ബാംഗ്ലൂരിലെ ഉപഗ്രഹ കേന്ദ്രത്തിൽ സംയോജനം പൂർത്തിയാക്കി 2 ഒക്റ്റോബർ 2013ന് <ref name="TOIAssly1"/> വിക്ഷേപണ കേന്ദ്രമായ [[സതീശ് ധവൻ ബഹിരാകാശ കേന്ദ്രം|ശ്രീഹരികോട്ടയിലേയ്ക്കു]] അയച്ചു. ഉപഗ്രഹ നിർമ്മാണം വളരെ പെട്ടെന്ന് പതിനഞ്ചു മാസം കൊണ്ടാണ് പൂർത്തിയാക്കിയത്. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ]] സർക്കാർ പ്രതിസന്ധി ഉണ്ടായിട്ടും 5 ഒക്ടോബർ 2013ന് <ref>{{cite web|title=NASA Reaffirms Support for Mars Orbiter Mission|url=http://www.isro.org/pressrelease/scripts/pressreleasein.aspx?Oct05_2013|publisher=ISRO|accessdate=13 October 2013|archive-date=2013-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017141915/http://www.isro.org/pressrelease/scripts/pressreleasein.aspx?Oct05_2013|url-status=dead}}</ref> മിഷന് തങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത ആശയ വിനിമയ ഗതാഗത സഹായം തരാം എന്ന് [[നാസ]] ഉറപ്പു നല്കി. === പ്രത്യേകതകൾ === ചരിത്രത്തിൽ ISRO-യുടെ ചൊവ്വാ ദൗത്യത്തിന് വളരെയധികം പ്രത്യേകതകൾ ഉണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് താഴെ കൊടുക്കുന്നവയാണ്. <ref name="mathrubhumi-ക">{{cite news|title=അഭിമാന മുഹൂർത്തം; ഇന്ത്യ ചൊവ്വയിൽ|url=http://www.mathrubhumi.com/technology/science/red-planet-mars-interplanetary-mission-mars-orbiter-mission-mom-isro-mangalyaan-indian-space-research-organisation-486722/|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2014|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=24 സെപ്റ്റംബർ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924065754/http://www.mathrubhumi.com/technology/science/red-planet-mars-interplanetary-mission-mars-orbiter-mission-mom-isro-mangalyaan-indian-space-research-organisation-486722/|archivedate=2014-09-24|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> * ഒന്നാമത്തെ തവണ തന്നെ വിജയിക്കുന്ന ആദ്യ ചൊവ്വാ ദൗത്യം. * യു.എസ്.എ, റഷ്യ, യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ എന്നിവയ്ക്കു ശേഷം നാലാമത് വിജയകരമായി പൂർത്തിയായ ചൊവ്വാ ദൗത്യം. * വിജയകരമായി പൂർത്തിയായ ആദ്യ ഏഷ്യൻ ചൊവ്വാ ദൗത്യം. * ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ചിലവിൽ ചൊവ്വായിലെത്തുന്ന ദൗത്യം. * വളരെ കുറഞ്ഞ സമയത്തിനുള്ളിൽ പൂർത്തിയാക്കിയ ചൊവ്വാദൗത്യം. ==ലക്ഷ്യങ്ങൾ== ചൊവ്വാപര്യവേഷണത്തിനുള്ള ഈ പ്രഥമ ഇന്ത്യൻ ദൗത്യത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം ഗ്രഹാന്തര ദൗത്യങ്ങൾക്കാവശ്യമായ പദ്ധതിയുടെ രൂപരേഖ തയ്യാറാക്കൽ, ആസൂത്രണം, നിർവ്വഹണം മുതലായവയാണ്. ഈ പദ്ധതിയിലെ പ്രമുഖ ചുമതലകൾ ഇവയാണ്: * ഭൗമകേന്ദ്രീകൃത പരിക്രമണപഥത്തിൽ നിന്നും സൗരകേന്ദ്രീകൃത പരിക്രമണപഥത്തിലേക്ക് ഉപഗ്രഹത്തെ എത്തിക്കുക, പിന്നീട് ചൊവ്വയ്ക്കു ചുറ്റുമുള്ള പരിക്രമണപഥത്തിലെത്തിക്കുക, അതിനാവശ്യമായ പരിക്രമണപഥ ചലനങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തുക. * പരിക്രമണപഥത്തിനും ഉയരത്തിനും മറ്റും ആവശ്യമായ ഗണനങ്ങൾക്കും വിശകലനങ്ങൾക്കും ആവശ്യമുള്ള മോഡലുകളും [[അൽഗോരിതം|അൽഗോരിതങ്ങളും]] വികസിപ്പിക്കുക * എല്ലാ ഘട്ടങ്ങളിലെയും ദിശാനിയന്ത്രണം സാധ്യമാക്കുക * ദൗത്യത്തിന്റെ എല്ലാ ഘട്ടങ്ങളിലും ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ ഊർജ്ജ, ആശയവിനിമയ, താപ, ഭാരവാഹക പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൃത്യമായി നടക്കുന്നതിനാവശ്യമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുക * അപായകരമായതും അപ്രതീക്ഷിതവുമായ തകരാറുകൾ മുതലായവയെ മറികടക്കാൻ, സ്വയംനിയന്ത്രണ സംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ച് ഏകോപിപ്പിക്കുക ==ഉപകരണങ്ങൾ== *ലിമാൻ ആൽഫാ ഫോട്ടോമീറ്റർ (LAP) *മാർസ് കളർ കാമറ (MCC) *മീഥേൻ സെൻസർ ഫോർ മാർസ് (MSM) *മാർസ് എക്സോസ്‌ഫെറിക് ന്യൂട്രൽ കമ്പോസിഷൻ അനലൈസർ (MENCA) *തെർമൽ ഇൻഫ്രാറെഡ് ഇമേജിംഗ് സ്പെക്ട്രോമീറ്റർ (TIS) എന്നിവയാണ് പ്രധാന ഉപകരണങ്ങൾ.<ref name="mathrubhumi">മംഗൾയാൻ: ചൊവ്വയിലേക്ക് ബുധനാഴ്ച - ജസ്റ്റിൻ ജോസഫ്[http://www.mathrubhumi.com/technology/science/red-planet-mars-interplanetary-mission-mars-orbiter-mission-mom-isro-mangalyaan-indian-space-research-organisation-484661/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140916154740/http://www.mathrubhumi.com/technology/science/red-planet-mars-interplanetary-mission-mars-orbiter-mission-mom-isro-mangalyaan-indian-space-research-organisation-484661/|date=2014-09-16}}</ref> [[ചൊവ്വ|ചൊവ്വയുടെ]] [[അന്തരീക്ഷം|അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ]] ഉയർന്ന തലങ്ങളിലുള്ള [[ഹൈഡ്രജൻ|ഹൈഡ്രജന്റെയും]] [[ഡ്യൂട്ടീരിയം|ഡ്യൂട്ടീരിയത്തിന്റെയും]] അളവ് കണക്കാക്കുക എന്നതാണ് ലിമാൻ ആൽഫാഫോടോമീറ്ററിന്റെ ദൗത്യം. ഇതിലൂടെ ചൊവ്വയുടെ അന്തരീക്ഷത്തെ കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാകും. ചൊവ്വയുടെ ഉപരിതലത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകളെയും രാസഘടനെയെയും കുറിച്ച് പഠിക്കുക, കാലാവസ്ഥ നിരീക്ഷിക്കുക, ചൊവ്വയുടെ ഉപഗ്രഹങ്ങളെ കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുക, മറ്റു ഉപകരണങ്ങൾക്കു വേണ്ട അടിസ്ഥാനവിവരങ്ങൾ നൽകുക എന്നീ ജോലികളാണ് മാർസ് കളർ കാമറക്കു ചെയ്യാനുള്ളത്. ചൊവ്വയിലെ മീഥേയിനിന്റെ അളവു കണക്കാക്കുകയും അതിന്റെ പ്രഭവകേന്ദ്രങ്ങളുടെ മാപ്പ് തയ്യാറാക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയുള്ളതാണ് മീഥേൻ സെൻസർ. ഇതുലൂടെ ചൊവ്വയിൽ സൂക്ഷ്മജീവികൾ ഉണ്ടായിരുന്നോ എന്നു കണ്ടെത്താനാകും. ചൊവ്വയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ ഉയർന്ന പാളിയായ എക്സോസ്‌ഫിയറിനെ പഠിക്കുന്നതിനുള്ള ഉപകരണമാണ് മാർസ് എക്സോസ്‌ഫെറിക് ന്യൂട്രൽ കമ്പോസിഷൻ അനലൈസർ. ചൊവ്വയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ നിന്നും 372കി.മീറ്റർ ഉയരം മുതലുള്ള അന്തരീക്ഷത്തെയാണ് ഈ ഉപകരണം നിരീക്ഷിക്കുന്നത്. ഉയരവ്യത്യാസത്തിനനുസരിച്ച് കാണപ്പെടുന്ന മാറ്റങ്ങൾ, രാപ്പകലുകൾ, ഋതുഭേദങ്ങൾ എന്നിവക്കനുസരിച്ച് അന്തരീക്ഷത്തിലുണ്ടാവുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിലൂടെ കണ്ടെത്താനാവും. ചൊവ്വയിലെ താപവികിരണം അളക്കുക, ഉപരിതലത്തിലെ ധാതുക്കളുടെ ഘടനയും വ്യാപനവും മനസ്സിലാക്കുക എന്നീ ലക്ഷ്യങ്ങളാണ് തെമൽ ഇൻഫ്രാറെഡ് ഇമേജിംഗ് സ്പെക്ട്രോമീറ്ററിനുള്ളത്.<ref name = mathrubhumi/> == ഘട്ടങ്ങൾ == മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളായിട്ടായിരുന്നു മംഗൾയാന്റെ യാത്ര. [[പ്രമാണം:Mars-orbiter-mission-trajectory.svg|right|ചൊവ്വാപരിക്രമണദൗത്യത്തിന്റെ സഞ്ചാരപാത|322x322px]] === ഭൗമകേന്ദ്രീകൃതപരിക്രമണഘട്ടം=== PSLV C25 (Polar Satelite Launching Vehicle - C25) ആണ് ഉപഗ്രഹത്തെ നാല്പത്തിനാല് മിനിറ്റ് കൊണ്ട് ഒരു താൽക്കാലികപരിക്രമണപഥത്തിൽ എത്തിക്കുന്നത്. ഈ പഥത്തിന്റെ ഭൂമിയിൽ നിന്നും കുറഞ്ഞ ദൂരം ([[Perigee]]) 252 കി.മീ.യും കൂടിയ ദൂരം ([[Apogee]]) 28,825 കി.മീ.യും ആണ്. ഭൂമിയുടെ ആകർഷണവലയത്തിന്റെ പരിധിയിലുള്ള ഈ ഘട്ടത്തിൽ മുഴുവൻ സമയവും ഉപഗ്രഹം ഭൂമിക്കുചുറ്റും കറങ്ങും. 918347 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ ഉപഗ്രഹം നമ്മുടെ ഭൂമിയുടെ ആകർഷണവലയത്തിനു പുറത്തു കടക്കും. ഈ ദൂരത്തിനു് ഭൂമിയുടെ ഗുരുത്വപ്രഭാവപരിധി (Earth's sphere of influence) (SOI) എന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ ഈ അകലത്തേക്കു് ഒരൊറ്റ കറക്കം കൊണ്ടു് ഉപഗ്രഹത്തെ എത്തിക്കാൻ സാധിക്കില്ല. അതുകൊണ്ട് ഇതിനെ ക്രമമായി ആറു ഘട്ടങ്ങളായിട്ടാണ് (ഓർബിറ്റൽ റെയിസിംഗ്) എത്തിക്കുന്നത്. ഇവിടെനിന്നും കുറഞ്ഞ ഇന്ധനം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് ചൊവ്വയുടെ ഗുരുത്വപരിധിയിലുള്ള ഒരു ദീർഘവൃത്താകാരപരിക്രമണപഥത്തിൽ എത്തിച്ചേരുക എന്നതാണ് വിക്ഷേപണത്തിന്റെ ആത്യന്തികലക്ഷ്യം. ഇതിനായി ISRO ഹോമാൻ ട്രാൻസ്ഫർ ഓർബിറ്റ് എന്ന മാർഗ്ഗം ആണ് കൈക്കൊള്ളുന്നത്. === സൗരകേന്ദ്രീകൃതപരിക്രമണഘട്ടം=== ഭൂമിയുടെ പരിക്രമണപഥത്തിന് സ്‌പർശരേഖീയമായി (tangential) ഉപഗ്രഹം ഭൂമിയുടെ ആകർഷണവലയത്തിൽനിന്ന് പുറത്തുകടന്നു് ഹൈപ്പർബോളിക് പാതയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു ഇതേ രീതിയിൽ ചൊവ്വയുടെ പരിക്രമണപഥത്തിൽ പ്രവേശിക്കും. ഈ സഞ്ചാരത്തിനു് മുന്നൂറു ദിവസം ആണ് കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത്. ചൊവ്വയുടെ ആകർഷണവലയത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന സമയത്ത് ഭൂമിയും ചൊവ്വയും സൂര്യനും തമ്മിൽ ഉള്ള കോണളവ്(Angle) 44 ഡിഗ്രി ആയിരിക്കും. ഈ അവസ്ഥയിൽ ആണ് ഏറ്റവും കുറവ് ദൂരത്തിൽ ഉപഗ്രഹത്തിനു ചൊവ്വയിൽ എത്തിച്ചേരാൻ സാധിക്കുക. 780 ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രമാണു് ഈ അതിസാമീപ്യാവസ്ഥ സംഭവിക്കുന്നതു്. 2013 നവംബറിൽ സാദ്ധ്യമായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഇത്തരമൊരു അവസരം പിന്നീട് ലഭിയ്ക്കുക 2016 ജനുവരിയിലും അതുകഴിഞ്ഞ് 2018 മേയിലും മാത്രമാണ്. === ചൊവ്വാ കേന്ദ്രീകൃതപരിക്രമണഘട്ടം=== ചൊവ്വയുടെ ഗുരുത്വാകർഷണപ്രഭാവമുള്ള ദൂരം (Zone of gravitational influence) ഏകദേശം 573473 കി.മീ.ആണ്. ചൊവ്വയുടെ ഏറ്റവും അടുത്ത് നില്ക്കുന്ന ദൂരത്തിൽ ഉപഗ്രഹം എത്തിയാൽ ഒരു ലഘുവായ തള്ളലിലൂടെ ചൊവ്വയുടെ ചുറ്റുമായി കറങ്ങാവുന്ന ഒരു സ്ഥിരപരിക്രമണപഥത്തിലേക്കു് ഉപഗ്രഹത്തെ എത്തിക്കാനാവും. ഈ പഥത്തിനു് ചൊവ്വയിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദൂരം ([[അപഭൂ]]) (Apo-Apsis) 80000 കി.മീ.യും ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ദൂരം ([[ഉപഭൂ]])(Peri-Apsis) 365.3 കി.മീ.യും ആണ്. ഉപഗ്രഹം ചൊവ്വയെ ഒരു തവണ പൂർണ്ണമായി ചുറ്റാൻ എടുക്കുന്ന സമയം 76.72 മണിക്കൂർ ആയിരിക്കും. == മിഷൻ രൂപരേഖ == രണ്ടു വത്യസ്ത വേഗതയിൽ സൂര്യനെ ചുറ്റുന്നതിനാൽ ഭൂമിയുടെയും ചൊവ്വയുടെയും ഇടയിലെ അകലം 5 മുതൽ 40 കോടി കി.മീ. വരെ വത്യാസപ്പെടുന്നുണ്ട്. ചൊവ്വ ഏറ്റവും അടുത്താകുമ്പോഴും 5 കോടി കി.മീ ദൂരം സഞ്ചരിക്കാൻ ആവശ്യമായ ഇന്ധനം പേടകത്തിൽ കരുതേണ്ടി വരും എന്നതാണ് ഗ്രഹാന്തര യാത്രയുടെ ഒരു പ്രധാന വെല്ലുവിളി. ഇതിനെ മറികടക്കാൻ മംഗൾ‌യാനിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന സാങ്കേതിക വിദ്യയാണ് '''ഹോഹ്മാൻ ട്രാൻസ്ഫർ ഓർബിറ്റ്'''. ജർമ്മൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ [[വാൽടെർ ഹോമാൻ|വാൾട്ടർ ഹോഹ്മാൻ]] 1925-ലെ '''ഗോളാന്തര യാത്ര''' എന്ന പുസ്തകത്തിലൂടെ പ്രതിപാദിച്ചിരുന്ന ചാഞ്ചാട്ടയാത്രാ പദ്ധതിയാണിത്. ഇതനുസരിച്ച് ഭൂമിയിൽ നിന്നകന്നു പോകുന്തോറും ഉണ്ടാകുന്ന ഗുരുത്വാകർഷണക്കുറവിനെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി ഘട്ടം ഘട്ടമായി പരിക്രമണപഥം ഉയർത്തി ഗ്രഹത്തിന്റെ ആകർഷണവലയം ഭേദിച്ച് ഗ്രഹാന്തര യാത്ര ചെയ്യാനാകും. അതുകൊണ്ട് തുടർച്ചയായി യന്ത്രം പ്രവർത്തിപ്പിക്കാതെ താരതമ്യേന കുറച്ചു ഊർജ്ജം ഉപയോഗിച്ച് യാത്ര ചെയ്യാം. <ref name="മാതൃഭൂമി-ക">{{cite news|title=ചൊവ്വയിലേക്ക് ഇന്ത്യ: ജർമൻകാരൻ വരഞ്ഞിട്ട മംഗളയാത്ര|url=http://www.mathrubhumi.com/technology/science/mangalyaan-red-planet-mars-orbit-mission-mom-mars-space-mission-science-indian-space-research-organisation-isro-409059/|accessdate=2013 ഡിസംബർ 13|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=14 നവംബർ 2013|author=പി.എസ്. ജയൻ|agency=മാതൃഭൂമി|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131211235800/http://www.mathrubhumi.com/technology/science/mangalyaan-red-planet-mars-orbit-mission-mom-mars-space-mission-science-indian-space-research-organisation-isro-409059/|archivedate=2013-12-11 23:58:00|location=തിരുവനന്തപുരം|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം}}</ref> {| border="1" class="wikitable" |+ പരിക്രമണപഥം ഉയർത്തുന്ന ഘട്ടങ്ങൾ ! ഘട്ടം ! തിയ്യതി ! ജ്വലന സമയം<br /> ! അപഭൂ(കി.മി) |- | rowspan=7 | ഭൗമകേ ! നവംബർ 5<br />തുടക്കം | 15മി 35സെ അഞ്ചു ഘട്ടങ്ങൾ ആയി<ref>{{cite web | url = http://www.isro.org/mars/launchvehicle.aspx | title = ISRO Mars Orbiter mission - Launch Vehicle PSLV-C25 | accessdate = 2013-11-12 | author = ISRO | date = October 2013 | archive-date = 2013-12-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131203225824/http://isro.org/mars/launchvehicle.aspx | url-status = dead }}</ref> | 23,903&nbsp;km |- ! നവംബർ 6 | 416 സെക്കന്റ്‌ | 28,825 |- ! നവംബർ 7 | 570.6 സെക്കന്റ്‌ | 40,186 |- ! നവംബർ 8 | 707 സെക്കന്റ്‌ | 71,636 |- ! നവംബർ 10 | അപൂർണം | 78,276 |- ! നവംബർ 12<br />അനുബന്ധം | 303.8 സെക്കന്റ്‌ | 1,18,642<ref name="MOM_Updates">[http://www.isro.org/mars/updates.aspx Latest Updates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203010404/http://isro.org/mars/updates.aspx |date=2013-12-03 }} ''Indian Space Research Organisation: Mars Orbiter Mission''. 8 November 2013.</ref> |- ! നവംബർ 16 |243.5 സെക്കന്റ്‌ | 1,92,874<ref name="MOM_Updates"/> |- | rowspan=2 |സൗരകേന്ദ്രീകൃതപരിക്രമണഘട്ടം ! ഡിസംബർ 1 |1328.89 സെക്കന്റ്‌<ref name="MOM_Updates"/> | colspan="3" align="center;" | ചൊവ്വയിലെക്കുള്ള യാത്രയിൽ, ഈ ഘട്ടത്തിൽ 4 തവണ സഞ്ചാരപഥത്തിരുത്തൽ നടത്തും. ഡിസംബർ 11, ഏപ്രിൽ, ആഗസ്റ്റ്‌, സെപ്റ്റംബർ എന്നീ സമയങ്ങളിൽ ആയി നാല് തവണ ആണ് ഇത് നടത്തുക |- ! ഡിസംബർ 11 |40.5 സെക്കന്റ്‌<ref name="MOM_Updates"/> | colspan="3" align="center;" | ആദ്യ പരിക്രമണപഥതിരുത്തൽ പൂർത്തിയായി. സൂര്യനാപേക്ഷികമായി ഉപഗ്രഹം 32 കിലോമീറ്റർ/സെക്കന്റ് എന്ന വേഗതയിലാണ് ഇപ്പോൾ സഞ്ചരിക്കുന്നത്. |} == ഊർജ്ജമാധ്യമം == ഭൂമിയിൽ ലഭിക്കുന്ന സൗരോർജ്ജത്തിന്റെ ഏകദേശം നാല്പത്തിരണ്ടു ശതമാനം മാത്രമേ ചൊവ്വയിൽ ലഭിക്കുകയുള്ളൂ. <math>1.8 * 1.4</math> മീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള മൂന്നു സൗരപാനലുകൾ ആണ് ഊർജ്ജാവശ്യങ്ങൾക്കായി മംഗൾ‌യാൻ പര്യവേക്ഷിണിയിൽ ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളതു്. ഇവ ഉപയോഗിച്ച് പരമാവധി 840 വാട്ട് വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിക്കാം. ഈ ഊർജ്ജം ശേഖരിക്കാനായി 36Ah ലിത്തിയം - അയോൺ ബാറ്ററിയും സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. == നാൾവഴി == നിലവിൽ മംഗൾ‌യാൻ ചൊവ്വയുടെ ഭ്രമണപഥത്തിലാണുള്ളത്. സെപ്റ്റംബർ 24 ബുധനാഴ്ച ഇന്ത്യൻ സമയം രാവിലെ 7:17ന് ദൗത്യ പേടകത്തിലെ 440 ന്യൂട്ടൻ ശക്തിയുള്ള എഞ്ചിനായ ലാം (Liquid Apogee Motor (LAM) ജ്വലിപ്പിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ഈ ജ്വലനം 7 :41 വരെ നീണ്ടു നിന്നു. ഈ സമയം മംഗൾയാൻ ചൊവ്വയുടെ നിഴലിലായിരുന്നതിനാൽ സിഗ്നലുകൾ ലഭ്യമായിരുന്നില്ല. ഏതാനും മിനിട്ടുകൾക്ക് ശേഷമാണു 'വിജയകരമായി ഭ്രമണപഥത്തിലെത്തി' എന്നുള്ള സന്ദേശം ഭൂമിയിൽ എത്തിയത്.<ref>On Wednesday, the orbiter’s propulsion system, called 440 Newton engine or the Liquid Apogee Motor (LAM), will erupt into life at 7.17 a.m. after remaining dormant for 300 days during the spacecraft’s journey to the Red Planet. </ref> === 2014 ജൂൺ 11 === മംഗൾയാന്റെ സഞ്ചാരപഥത്തിലെ ക്രമീകരണം ഐ.എസ്.ആർ.ഒ. വിജയകരമായി നടപ്പാക്കി. പേടകത്തിലെ നാല് ചെറുറോക്കറ്റുകൾ 16 സെക്കൻഡ് ജ്വലിപ്പിച്ചാണ് നിശ്ചിത സഞ്ചാരപഥത്തിലേക്ക് മാറ്റിയത്. ആകെ 680 ദശലക്ഷം കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിക്കേണ്ട പേടകം ഭൂമിയിൽനിന്ന് 460 ദശലക്ഷം കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചുകഴിഞ്ഞു. നിലവിൽ മംഗൾയാൻ ഒരു മണിക്കൂറിൽ 1,00,800 കിലോമീറ്റർ വേഗതയിലാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്. <ref>{{cite web|title=മംഗൾയാൻ സഞ്ചാരപഥത്തിന്റെ ക്രമീകരണം വിജയം|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=460899|publisher=www.mathrubhumi.com|accessdate=12 ജൂൺ 2014|archive-date=2014-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612012413/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=460899|url-status=dead}}</ref> === 2014 ജൂലൈ 28 === ചൊവ്വാ ദൗത്യപേടകം മംഗൾയാൻ 555 മില്യൺ കി. മീറ്റർ പിന്നിട്ടു. സപ്തംബർ 24-ന് ചൊവ്വയുടെ ഭ്രമണപഥത്തിൽ പേടകം എത്തിച്ചേരുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ. യാത്രയുടെ തൊണ്ണൂറ് ശതമാനം പിന്നിട്ടതായി ഐ.എസ്.ആർ.ഒ. ചെയർമാൻ കെ. രാധാകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു. <ref>{{cite web|title=മംഗൾയാൻ 555 ദശലക്ഷം കി.മീ. പിന്നിട്ടു|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=472545|publisher=www.mathrubhumi.com|accessdate=29 ജൂലൈ 2014|archive-date=2014-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729141406/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=472545|url-status=dead}}</ref> === 2014 സെപ്റ്റംബർ 22 === ചൊവ്വാ ദൗത്യപേടകം മംഗൾയാൻ ഇന്ത്യൻ സമയം രാവിലെ 9 മണിയോടെ ചൊവ്വയുടെ ഗുരുത്വപ്രഭാവപരിധിയിൽ കടന്നു.<ref name="manoramaonline-ക">{{cite news|title=മംഗൾ‌യാൻ ചൊവ്വയുടെ സ്വാധീന മണ്ഡലത്തിലെത്തി|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=17609655&programId=1073753760&tabId=11&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@|accessdate=22 സെപ്റ്റംബർ 2014|newspaper=മലയാളമനോരമ|date=22 സെപ്റ്റംബർ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140922101849/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=17609655&programId=1073753760&tabId=11&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@|archivedate=2014-09-22|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|url-status=dead}}</ref> യാത്ര പുറപ്പെട്ട് ഭൂമി വിട്ടതിനു ശേഷം പത്തു മാസത്തെ ഇടവേളയ്ക്കു ശേഷം ആദ്യമായി ചൊവ്വാപേടകത്തിന്റെ ലാം എന്ന യന്ത്രം വീണ്ടും പ്രവർത്തിപ്പിച്ച് പരീക്ഷിച്ചു. ഈ യന്ത്രം 4 സെക്കൻഡ് നേരത്തേക്ക് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുകയും അടുത്ത ദിവസത്തെ ചൊവ്വാ പരിക്രമണപഥ പ്രവേശനത്തിന് സജ്ജമാക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ത്യൻ സമയം ഉച്ചക്ക് 2:50-നാണ് ഇതു സംബന്ധിച്ച വിവരം പുറത്തു വന്നത്.<ref name="mathrubhumi-ക"/> ===2014 സെപ്റ്റംബർ 23=== ദൗത്യ പേടകം ചൊവ്വയുടെ പരിക്രമണപഥത്തിലേയ്ക്കു എത്തിയ്ക്കുന്നതിനുള്ള എഞ്ചിൻ ഇന്ത്യൻ സമയം രാവിലെ 9:47: 32 നു പ്രവർത്തിപ്പിയ്ക്കപ്പെട്ടു.<ref>The MOI engine firing is targeted for Sept. 23 at 9:47:32 p.m. EDT and Sept. 24 at 07:17:32 hrs IST</ref> ഇതുവരെ 442 ദശലക്ഷം മൈലുകൾ( 712 ദശലക്ഷം കിലോമീറ്റർ ) പേടകം പിന്നിടുകയുണ്ടായി. <ref>Today, MOM concludes her 10 month interplanetary voyage of some 442 million miles (712 million km) from Earth to the Red Planet.</ref> ===2014 സെപ്റ്റംബർ 24=== ദൗത്യ പേടകത്തിലെ 440 ന്യൂട്ടൻ ശക്തിയുള്ള എഞ്ചിനായ ലാം ('''L'''iquid '''A'''pogee '''M'''otor (LAM) ഇന്ത്യൻ സമയം രാവിലെ 7:17 നു ജ്വലിപ്പിയ്ക്കുകയുണ്ടായി. ഈ ജ്വലനം 7 :41 വരെ നീണ്ടു നിന്നു. ഇതോടെ പേടകത്തിന്റെ പ്രവേഗം സെക്കന്റിൽ 5 കി.മീറ്റർ എന്നതിൽ നിന്നും ഇത് 4 .3 കി.മീ/സെക്കൻഡായി കുറഞ്ഞു. ഏതാനും മിനിട്ടുകൾ നീണ്ട ഗ്രഹണത്തിനു ശേഷം ചൊവ്വയുടെ ഭ്രമണപഥത്തിൽ ദൗത്യപേടകം എത്തിചേർന്നതായി ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിയ്ക്കപ്പെട്ടു.<ref>On Wednesday, the orbiter’s propulsion system, called 440 Newton engine or the Liquid Apogee Motor (LAM), will erupt into life at 7.17 a.m. after remaining dormant for 300 days during the spacecraft’s journey to the Red Planet. </ref><ref>It will approach Mars on Wednesday at a velocity of just over 5 km per second, which will be slowed down to about 4.3 km per second after the LAM fires for 24 minutes starting 7.17 am. Read more at: http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/43184383.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst</ref> ===2014 സെപ്റ്റംബർ 25=== 'മംഗൾയാൻ' പകർത്തിയ ആദ്യ ദൃശ്യമായ , ചൊവ്വാപ്രതലത്തിന്റെ ചിത്രം ഐ.എസ്.ആർ.ഒ. പുറത്തുവിട്ടു. 7300 കിലോമീറ്റർ ഉയരെ നിന്നുള്ള ദൃശ്യമായിരുന്നു ഇത്.<ref>{{cite web|title=മംഗൾയാനിൽനിന്ന് ചൊവ്വായുടെ ആദ്യദൃശ്യമെത്തി|url=http://www.mathrubhumi.com/technology/science/red-planet-mars-interplanetary-mission-mars-orbiter-mission-mom-isro-mangalyaan-indian-space-research-organisation-487089/|publisher=www.mathrubhumi.com|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2014|archive-date=2014-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140925174426/http://www.mathrubhumi.com/technology/science/red-planet-mars-interplanetary-mission-mars-orbiter-mission-mom-isro-mangalyaan-indian-space-research-organisation-487089/|url-status=dead}}</ref> ===2015 ജൂൺ 8 === ചൊവ്വാ ഉപരിതലത്തിൽ എത്തിയ ശേഷം ആദ്യമായി 2015 ജൂൺ 8 മുതൽ 22 വരെ 'മംഗൾയാൻ' ഒരു അഗോചരഘട്ടത്തിലെയ്ക്ക് കടന്നു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ വാഹനത്തിൽ നിന്നുമുള്ള സന്ദേശങ്ങളെ സൂര്യൻ തടയും. ആയതിനാൽ വാഹനം ഒരു സ്വയംപര്യാപ്ത അവസ്ഥയിൽ ആയിരിക്കും.<ref>{{cite web|title=Mangalyaan mission to enter 15-day ‘blackout’ phase tomorrow|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/mangalyaan-mission-to-enter-15-day-blackout-phase-tomorrow/|publisher=www.indianexpress.com|accessdate=29 ജൂലൈ 2015}}</ref> ===2015 ജൂലൈ 14=== അഗോചരഘട്ടത്തിന് ശേഷം വാഹനത്തിൽ നിന്നും ആദ്യ ചിത്രം ലഭിച്ചു. പതിനഞ്ചു ദിവസത്തെ ബ്ലാക്ക്ഔട്ടിനു ശേഷവും വാഹനത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗവും പ്രവർത്തന നിരതം ആണെന്ന് ISRO അറിയിച്ചു. <ref>{{cite web|title=First image taken by MCC after MOM comes out of blackout|url=http://www.isro.gov.in/pslv-c25-mars-orbiter-mission/first-image-taken-mcc-after-mom-comes-out-of-blackout|publisher=www.isro.gov.in|accessdate=29 ജൂലൈ 2015|archive-date=2015-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150728020746/http://www.isro.gov.in/pslv-c25-mars-orbiter-mission/first-image-taken-mcc-after-mom-comes-out-of-blackout|url-status=dead}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist|3}} == കൂടുതൽ == {{commonscat|Mars Orbiter Mission}} * [http://isro.gov.in/pslv-c25/pdf/pslv-c25-brochure.pdf ഐ.എസ്.ആർ.ഓ-യുടെ മാർസ് ഓർബിറ്റർ മിഷൻ ബ്രോഷർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113090123/http://www.isro.gov.in/pslv-c25/pdf/pslv-c25-brochure.pdf |date=2013-11-13 }} * [http://www.polaris.iastate.edu/EveningStar/Unit1/unit1_intro.htm പൊളാരിസ് പ്രൊജക്ട്, ഈവനിങ് സ്റ്റാർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227180229/http://www.polaris.iastate.edu/EveningStar/Unit1/unit1_intro.htm |date=2014-02-27 }} * {{cite web|title=മംഗൾയാൻ: ചൊവ്വയിലേക്ക് ബുധനാഴ്ച|url=http://www.mathrubhumi.com/technology/science/red-planet-mars-interplanetary-mission-mars-orbiter-mission-mom-isro-mangalyaan-indian-space-research-organisation-484661/|work=മാതൃഭൂമി|accessdate=18 സെപ്റ്റംബർ 2014|author=ജസ്റ്റിൻ ജോസഫ്|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140918054336/http://www.mathrubhumi.com/technology/science/red-planet-mars-interplanetary-mission-mars-orbiter-mission-mom-isro-mangalyaan-indian-space-research-organisation-484661/|archivedate=2014-09-18|language=മലയാളം|format=പത്രലേഖനം|date=സെപ്റ്റംബർ 16, 2014|url-status=dead}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശപദ്ധതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചൊവ്വ]] f1emr5slpxydqmgzw9c05vkohtzx3u9 0 241382 4671728 3090884 2026-09-29T17:51:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671728 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Manorama thampuratti}} {{Infobox person | name =മനോരമ തമ്പുരാട്ടി | image = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1760ൽ | birth_place = [[കോട്ടയ്ക്കൽ]], [[മലപ്പുറം]], [[കേരളം]], [[ഭാരതം]] | death_date = 1828 | occupation = സംസ്കൃത പണ്ഡിത | years_active = | spouse = | children = | parents = | relatives = | awards = | signature = }} [[പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ട്|പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ]] കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രശസ്ത [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃത]]പണ്ഡിതയായിരുന്നു '''മനോരമ തമ്പുരാട്ടി''' (1760-1828). [[സാമൂതിരിയുടെ രാജഭരണം|സാമൂതിരി രാജവംശത്തിന്റെ]] താവഴിയിൽ പെട്ട [[കോട്ടക്കൽ]]കിഴക്കേ കോവിലകത്തെ അംഗമായിരുന്നു അവർ. ഒരു രാജകുടുംബാംഗമെന്ന നിലയിൽ, അന്നത്തെ സാമൂഹ്യപരിമിതികളിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, സംസ്കൃതഭാഷ അഭ്യസിക്കാനും അതിൽ വ്യുൽപ്പത്തി നേടാനും മനോരമത്തമ്പുരാട്ടിയ്ക്കു് അവസരം ലഭിച്ചു. ചെറുപ്രായത്തിൽ തന്നെ സംസ്കൃതഭാഷയിലും കൃതികളിലും പാണ്ഡിത്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവായിരുന്ന [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തികത്തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മയുടെ]] (1724-98) സമകാലീനയായിരുന്നു മനോരമ. കൊല്ലവർഷം 964-ൽ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പുവിന്റെ]] മലബാർ ആക്രമണത്തെ തുടർന്നു് അവർ കോട്ടക്കൽ വിട്ട് [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] അഭയം പ്രാപിച്ചു. ഇക്കാലത്താണു് കാർത്തിക തിരുനാളിന്റെ [[ബാലരാമ ഭാരതം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള പല സാഹിത്യകൃതികളും രചിക്കപ്പെട്ടതു്. ഈ കൃതികൾ പൂർത്തിയാക്കുവാൻ മനോരമത്തമ്പുരാട്ടിയുടെ നിർദ്ദേശങ്ങളും അഭിപ്രായങ്ങളും ഏറെ സഹായിച്ചു. ബാലരാമവർമ്മയും മനോരമ തമ്പുരാട്ടിയും തമ്മിലുള്ള സാഹിത്യസംബന്ധമായ സംവാദങ്ങളും എഴുത്തുകുത്തുകളും ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ളതായി കരുതപ്പെടുന്നു. അനുഗൃഹീത കവയിത്രി എന്നു കേരളം മുഴുവൻ അറിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിലും ഏതാനും ശ്ലോകങ്ങൾ ഒഴികെ അവരുടെ ഭൂരിഭാഗം കൃതികളും കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. സംസ്കൃതവ്യാകരണനിയമങ്ങളും സാമാന്യലോകവ്യവഹാരവും ബന്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മനോരമത്തമ്പുരാട്ടി [[ശ്ലേഷം |ശ്ലേഷാർത്ഥത്തിൽ]] എഴുതിയ ചില ശ്ലോകങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണു് <ref>{{cite book|first=പൗലോസ്|last=ഡോ. കെ. ജി.|title=ലഘുസംസ്കൃതം|year=2006}}</ref>. ഉദാ: <poem> "യസ്യ ഷഷ്ഠീ ചതുർത്ഥീ ച വിഹസ്യ ച വിഹായ ച അഹം കഥം ദ്വിതീയാ സ്യാത് ദ്വിതീയാ സ്യാമഹം കഥം?" </poem> "ശുദ്ധ അവ്യയങ്ങളായ 'വിഹസ്യ' എന്നതു് ഷഷ്ഠിയും 'വിഹായ' എന്നതു് ചതുർത്ഥിയും വിഭക്തിരൂപങ്ങളാണെന്നും പ്രഥമാവിഭക്തിയിലുള്ള 'അഹം' എന്നതു് ദ്വിതീയാരൂപമാണെന്നും കരുതുന്ന ഒരാൾക്കു് ഞാനെങ്ങനെ ദ്വിതീയാ (പത്നി) ആകും?" എന്നാണു് ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ പൊരുൾ. ഒട്ടും അഭ്യസ്തവിദ്യനല്ലാത്ത ഒരു ബ്രാഹ്മണനെയായിരുന്നു മനോരമത്തമ്പുരാട്ടിക്കു് ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കേണ്ടി വന്നതത്രേ. അതേ സമയം തിരുവിതാംകൂറിലെ അശ്വതി തിരുനാൾ രാജകുമാരനുമായുള്ള വിനിമയങ്ങൾക്കിടെ അവർ രചിച്ചിരുന്ന കവിതകളിലും ശ്ലോകങ്ങളിലും അതീവകാൽപ്പനികപ്രമേയങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. <ref>{{cite web|title=ദി ഹിന്ദു ദിനപത്രം|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3485718.ece?textsize=large&test=1|work=Role of Sanskrit scholars in enriching city's medieval culture hailed|accessdate=3 ജൂൺ 2012}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{wikify}} {{ഉദ്ധരണി|ഇവർ തമ്മിൽ പദ്യത്തിലെഴുതിയ കത്തുകൾ പ്രസിദ്ധീകൃതമായിട്ടുണ്ട്. തമ്പുരാട്ടിയുടെ രൂപലാവണ്യത്തിലും വൈദുഷ്യത്തിലും താൻ അത്യന്തം ആകൃഷ്ടനായിരിക്കുന്നു, താൻ അനുതാപവിവശനാണ് എന്നിങ്ങനെ നീണ്ടുപോകുന്ന മഹാരാജാവിന്റെ കത്തിന്, തന്നെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു രസിക്കുന്നതിനാണോ, അതോ തന്റെ മറുപടി എന്തായിരിക്കും എന്നറിയുന്നതിനു മാത്രമാണോ അങ്ങയുടെ കത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യമെന്ന് ആർക്കും അറിയാൻ കഴിയുകയില്ല, അത്രയ്ക്കു മഹാനുഭാവനാണല്ലോ അങ്ങ് - എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു തമ്പുരാട്ടിയുടെ മറുപടി. കത്തിനും മറുകത്തിനും ഒരുദാഹരണം- കത്ത് - 'ഹേമാംഭോജിനി രാജഹംസനിവഹൈരാസ്വാദ്യമാനാസവേ ഭൃംഗോഹം നവമഞ്ജരീകൃതപദസ്ത്വാമേവകിഞ്ചിദ് ബ്രുവേ ചേതോമേ ഭവദീയ പുഷ്പമകരന്ദാസ്വാദനേ സസ്പൃഹം വാച്യാവാച്യ വിചാരമാർഗവിമുഖോ ലോകേഷുകാമീ ജനഃ' മറുപടി- 'ധീമൻസദ്ഗുണവാരിധേ തവ മനോവൃത്തിർ മഹാകോവി ദൈർ ദുർജ്ഞേയാ സ്വത ഏവ ലോലഹൃദയൈർ നാരീജനൈഃ കിം പുനഃ ത്വത് സന്ദേശമിദം കിമർഥമിതി നോ നിശ്ചിന്മഹേക്രീഡിതും കിം വാസാമ്പ്രതമസ്മദീയഹൃദയജ്ഞാനായ ഹാസായവാ'. (കത്ത് - സ്വർണത്താമര നിറഞ്ഞ താമരപ്പൊയ്കയിലെ രാജഹംസങ്ങളാൽ ആസ്വദിക്കപ്പെടാൻ യോഗ്യമായ മധുവിനു സമാനയായ അല്ലയോ മഹതീ പുതിയ പൂങ്കുലകളിൽ തത്തിക്കളിക്കുന്ന ഒരു വണ്ടു മാത്രമായ ഞാൻ ഭവതിയോടു പറഞ്ഞുകൊള്ളട്ടയോ- ഭവതിയുടെ സ്വന്തമായ ആ പൂന്തേനാസ്വദിക്കുന്നതിൽ ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതാണ് എന്റെ മനസ്സ്. ലോകത്തിൽ കാമിജനത്തിന് എന്താണു പറയാവുന്നത്, എന്തു പറഞ്ഞുകൂടാ എന്നതിനെപ്പറ്റി നേരായ നിലയിൽ ചിന്തിക്കുവാൻ സാധിക്കുന്നില്ലല്ലോ. മറുപടി - പ്രജ്ഞാനവാനും സദ്ഗുണങ്ങൾക്കു വിളനിലവുമായ അങ്ങയുടെ മനോഗതി ചിത്തവിശകലനത്തിൽ സമർഥരായവർക്കു പോലും അപ്രാപ്യമത്രേ. സ്വതേ ലോലഹൃദയരെന്നു കരുതുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് അതു തീർത്തും അജ്ഞേയമാകുമല്ലോ. അങ്ങയുടെ ഈ സന്ദേശം എന്തുദ്ദേശത്തോടകൂടിയാണ് എന്നു വ്യക്തമല്ല. അങ്ങയുടെ ഒരു നേരമ്പോക്കാകാം, എന്റെ മനോവൃത്തി അറിയാനുദ്ദേശിച്ചാകാം, അഥവാ എന്നെ പരിഹസിക്കാനാകാം. എന്തിനെന്ന് എനിക്ക് ആശങ്കയുണ്ട്.) കേരളീയ സംസ്കൃതപണ്ഡിതന്മാരിൽ പ്രശസ്തരായിരുന്ന ആരൂർ അടിതിരി, തൃക്കണ്ടിയൂർ ഗോവിന്ദപ്പിഷാരടി, ചീരക്കുഴി ഭവദാസൻ ഭട്ടതിരി, ദേശമംഗലം കൃഷ്ണവാരിയർ എന്നിവർ തമ്പുരാട്ടിയുടെ ശിഷ്യരിൽ പ്രമുഖരാണ്. ടിപ്പുവിന്റെ ആക്രമണ ഭയം ഒഴിഞ്ഞതോടെ തിരികെ മലബാറിലേക്കു പോയ തമ്പുരാട്ടി കോട്ടയ്ക്കലാണ് ശിഷ്ടജീവിതം നയിച്ചത്. സ്വസ്ഥമായ ജീവിതം പലപ്പോഴും ഇല്ലാതെ വന്നതിനാലാകാം വിദുഷിയായ തമ്പുരാട്ടിക്ക് ഉത്കൃഷ്ട കൃതികൾ രചിക്കാൻ സന്ദർഭം ഉണ്ടാകാഞ്ഞത്. എന്നാൽ ഓരോരോ സന്ദർഭങ്ങളിൽ തമ്പുരാട്ടി എഴുതിയ മുക്തകങ്ങൾ കാവ്യഭംഗി നിറഞ്ഞതാണ്. 1828 ഇടവമാസം 11-ാം തീയതി തമ്പുരാട്ടി അന്തരിച്ചു. ശാസ്ത്രവിഷയങ്ങളിൽ വൈദുഷ്യം നേടിയിരുന്ന കേരളീയ വനിതകളിൽ അഗ്രഗണ്യയായിരുന്നു തമ്പുരാട്ടി എന്ന് കേരളവർമ വലിയകോയിത്തമ്പുരാന്റെ ഈ പദ്യത്തിൽ പ്രകീർത്തിക്കുന്നു- 'വിദ്യാവിദഗ്ദ്ധ വനിതാജനവല്ലികൾക്കൊ- രുദ്യാനമീ രുചിരകേരളഭൂവിഭാഗം ഹൃദ്യാ മനോരമ നരേശ്വരി തന്റെ സൂക്തി- രദ്യാപി കോവിദമനസ്സുകവർന്നിടുന്നു.' }} ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സംസ്കൃതപണ്ഡിതർ]] {{സർവവിജ്ഞാനകോശം|തമ്പുരാട്ടി,_മനോരമ_(1760_-_1828)| മനോരമ തമ്പുരാട്ടി(1760 - 1828)}} അവർ [[തിരുവിതാംകൂർ]] നാടുവാഴി ആയിരുന്ന [[കാർത്തിക തിരുന്നാൾ ബാലരാമ വർമ്മ]]([[ധർമ രാജ]])യുടേയും സമകാലീനയായിരുന്നു. മൈസൂരിലെ [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ]][[മലബാർ]] കീഴടക്കിയപ്പോൾ അവർ തിരുവിതാം കൂറിലാണ് അഭയം തേടിയത്. അക്കാലത്താണ് രാജാവ് ''ബാലരാമ ഭാരതം'' രചിച്ചത്. അതിന്റെ രചന നല്ല രീതിയിലാക്കാൻ തമ്പുരാട്ടിയുടെ അഭിപ്രായങ്ങളും നിർദ്ദേശങ്ങളും സഹായിച്ചു. <ref>{{cite web | url=http://www.narthaki.com/info/profiles/profil71.html | title=Balarama Bharatam by Maharaja Kartika Thirunal Balarama Varma | accessdate=May 13, 2012 | author=Devika , Methil}}</ref> c7yr2qvf7i35ese7x30a1hhg6b59sn9 0 259064 4671684 3639619 2026-09-29T14:39:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671684 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Food Security Bill}} [[File:Food security.JPG|thumb|ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ ഇന്ത്യയിൽ]] ഇന്ത്യയിലെ ജനസംഖ്യയിൽ 70 ശതമാനത്തിന് നിയമംമൂലം ഭക്ഷ്യധാന്യം ഉറപ്പാക്കുന്നതാണ് '''ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ ബിൽ'''. ബില്ലിലെ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരം ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ പദ്ധതിക്ക് അർഹരായവരും അല്ലാത്തവരും എന്ന രണ്ടുവിഭാഗമാണ് ഉണ്ടാവുക. യു.പി.എ. സർക്കാർ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ പദ്ധതി നടപ്പാക്കിക്കൊണ്ട് ജൂലായ് അഞ്ചിന് വിജ്ഞാപനം പുറപ്പെടുവിച്ചിരുന്നെങ്കിലും വിജ്ഞാപനത്തിന് ബദലായുള്ള ബിൽ 2013 ഓഗസ്റ്റിൽ ലോക്‌സഭ ഏകകണ്ഠേന പാസ്സാക്കി. രാജ്യസഭ ബിൽ 2013 സെപ്റ്റംബർ 2നു അംഗീകാരം നൽകി. ഈ ബില്ലിനു രാഷ്ട്രപതി പ്രണവ് മുഖർജി 12-9-2013 തിയ്യതി ഒപ്പുവച്ചു. ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ പദ്ധതിക്ക് അർഹരായവരും അല്ലാത്തവരും എന്ന രണ്ട് വിഭാഗമാണ് ഇനി ഉണ്ടാവുക. ഭക്ഷ്യ ധാന്യത്തിന് അർഹരായവരെ സംസ്ഥന സർക്കാർ കണ്ടെത്തും. ഒരംഗത്തിനു മാസം അഞ്ചു കിലോ ഭക്ഷ്യ ധാന്യം ലഭിക്കും. അരിക്കു കിലോയ്ക്കു മൂന്നു രൂപ നിരക്കിലും ഗോതമ്പിനു 2 രൂപ, ചാമ, ബാജ്ര തുടങ്ങിയ ധാന്യങ്ങൾക്ക് ഒരു രൂപ നിരക്കിലും നൽകും. ഗർഭിണികൾക്കും മുലയൂട്ടുന്ന അമ്മമാർക്കും പ്രസവ ശേഷം ആറു മാസം വരെ അടുത്തുള്ള അംഗണവാടിയിലൂടെ ഭക്ഷണം ഉറപ്പാക്കും. 14 വയസ്സുവരെയുള്ള എല്ലാ കുട്ടികൾക്കും ഭക്ഷണത്തിന് അവകാശമുണ്ടാവും.<ref>{{cite web|title=Food security bill to come up in Lok Sabha on Monday|url=http://zeenews.india.com/news/nation/food-security-bill-to-come-up-in-lok-sabha-on-mond_868045.html|publisher=zeenews.india|accessdate=09 august 2013. chhattisgarh is the first state of appling f.s.b. }}</ref>. 2009ൽ രണ്ടാം യു.പി.എ. സർക്കാർ തുടക്കത്തിലാണ് ഈ പദ്ധതി ആദ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചത്. ==പ്രതിപക്ഷ നിലപാട്== പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികൾ അപ്പാടെ ബില്ലിനെ എതിർത്തില്ലെങ്കിലും ഒട്ടേറെ ഭേദഗതി നിർദ്ദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവെച്ചു. ബി.ജെ.പി., സി.പി.എം., സി.പി.ഐ., എ.ഐ.എ.ഡി.എം.കെ., ബി.ജെ.ഡി. മുതലായ പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികൾ അവതരിപ്പിച്ച ഒട്ടേറെ ഭേദഗതി നിർദ്ദേശങ്ങൾ സഭ വോട്ടിനിട്ട് തള്ളിയാണ് ബിൽ പാസാക്കിയത്. ==ഭേദഗതികൾ== *അങ്കണവാടികളിലൂടെയും മറ്റും കുട്ടികൾക്ക് പാക്കറ്റിലുള്ള ബിസ്കറ്റ് പോലുള്ള ഭക്ഷണം നൽകാതെ പാചകംചെയ്ത ഭക്ഷണം നൽകുന്നത് ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതാണ് സർക്കാറിന്റെ ഒരു ഭേദഗതി. <ref>{{cite news|last=എം.കെ. അജിത് കുമാർ|title=ബില്ലിന് ലോക്‌സഭയുടെ പച്ചക്കൊടി|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=386495|accessdate=2013 ഓഗസ്റ്റ് 27|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=2013 ഓഗസ്റ്റ് 27|archive-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827063759/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=386495|url-status=dead}}</ref> ==ആശങ്കകൾ== *ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുമ്പോൾ കേരളവും തമിഴ്‌നാടും ഉൾപ്പെടെ 18 സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഭക്ഷ്യവിഹിതം കുറയുമെന്ന ആശങ്കയുണ്ട്. *ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നതിന് പണം കണ്ടെത്താൻ കർഷകർക്കുള്ള താങ്ങുവില മൂന്നുകൊല്ലത്തേക്ക് മരവിപ്പിക്കുമെന്ന ആശങ്കയുണ്ട്. ==വിമർശനങ്ങൾ== *തിരഞ്ഞെടുപ്പു ലക്ഷ്യമാക്കി നടപ്പാക്കുന്ന വോട്ടുസുരക്ഷാ ബില്ലാണെന്ന് പ്രതിപക്ഷം ആക്ഷേപമുയർത്തിയിരുന്നു. ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * [https://web.archive.org/web/20160117214815/http://www.thehindu.com/multimedia/archive/01404/National_Food_Secu_1404268a.pdf ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷാ ബിൽ] ft2suox9fo04ekquyhd35rkov9rgd09 0 264165 4671796 4103250 2026-09-30T02:01:19Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671796 wikitext text/x-wiki {{PU|Methil Devika}}{{Infobox person | name = ഡോ. മേതിൽ ദേവിക | image = Methil Devika Photo.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth-date and age|1976}} | birth_place = [[ദുബായ്]], യു.എ.ഇ. | death_date = | death_place = | nationality = [[India]]n | occupation = {{hlist|Dancer|Academic}} | spouse = {{ubl|{{Marriage|രാജീവ് നായർ|2002|2004|reason=divorce}}|{{Marriage|[[Mukesh (actor)|മുകേഷ്]]|2013}}}} | children = ദെവാംഗ് രാജീവ് }} [[മോഹിനിയാട്ടം]] കലാകാരിയാണു '''മേതിൽ ദേവിക'''. [[കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്‌ക്കാരമടക്കം നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. പാലക്കാട്‌ രാമനാഥപുരം മേതിൽ കുടുംബാംഗമായ ദേവിക [[മദ്രാസ് സർവകലാശാല|മദിരാശി സർവകലാശാലയിൽനിന്ന്]] എം.ബി.എ.യും കൊൽക്കത്തയിലെ [[രബീന്ദ്രഭാരതി സർവകലാശാല| രബീന്ദ്രഭാരതി സർവകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ഫൈൻ ആർട്‌സിൽ എം.എ.യും നേടി. [[ഭാരതിദാസൻ സർവകലാശാല | ഭാരതിദാസൻ സർവകലാശാലയിൽനിന്ന്]] നൃത്തവിഷയത്തിൽ ഗവേഷണവും പൂർത്തിയാക്കി. ഇപ്പോൾ [[കേരള കലാമണ്ഡലം|കേരള കലാമണ്ഡലത്തിൽ]] നൃത്താധ്യാപികയും പാലക്കാട് ശ്രീപാദ നാട്യകളരിയുടെ ഡയറക്ടറുമാണ് ദേവിക. സിനിമാനടൻ [[മുകേഷ്|മുകേഷിനെ]] 2013 ഒക്ടോബർ 24-നു വിവാഹം ചെയ്തു<ref>{{cite web|title=മുകേഷ് വിവാഹിതനായി; വധു മേതിൽ ദേവിക|url=http://www.asianetnews.tv/news-updates/mollywood/19945-mukehs-married-to-methil-devika|publisher=Asianet News|accessdate=2013 ഒക്ടോബർ 24|archive-date=2013-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027114426/http://www.asianetnews.tv/news-updates/mollywood/19945-mukehs-married-to-methil-devika|url-status=dead}}</ref> .മലയാള ചാനലുകളുടെ നൃത്ത റിയാലിറ്റി ഷോകളിൽ വിധികർത്താവായും പ്രത്യക്ഷപ്പെടാറുണ്ട് ദേവിക. കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി ഡയരക്ടർ ബോർഡ് അംഗമായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം (2011) *കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ ഉസ്‌താദ്‌ ബിസ്‌മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്‌ക്കാരം(2007)<ref>{{cite news|title=Bismillah Khan award for Methil Devika|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/bismillah-khan-award-for-methil-devika/article1213810.ece|accessdate=2013 ഒക്ടോബർ 25|newspaper=The Hindu|archive-date=2014-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202234422/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/bismillah-khan-award-for-methil-devika/article1213810.ece|url-status=dead}}</ref> *ദേവദാസി ദേശീയപുരസ്‌കാരം (2010)<ref>{{cite news|title=Methil Devika bags Devdasi National Award|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/methil-devika-bags-devdasi-national-award/article698559.ece|accessdate=2013 ഒക്ടോബർ 25|newspaper=The Hindu|archive-date=2013-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027123538/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/methil-devika-bags-devdasi-national-award/article698559.ece|url-status=dead}}</ref> *പശ്ചിമ ബംഗാളിൽനിന്നുള്ള നിരോധ് ബാരൻ അവാർഡ് (2000) == ചിത്രശാല == <gallery> File:Methil-Devika.jpg|മേതിൽ ദേവിക. File:Methil. Devika.jpg| File:Methil Devika mohiniyattam.jpg </gallery> == അവലംബം == {{commonscat|Methil Devika}} {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:സംഗീത നാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ പുരസ്കാരം നേടിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് വിക്റ്റോറിയ കോളേജിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] [[വർഗ്ഗം:1977-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] 0svdqpd0mb5dskibcjs9krdr3x06dt9 0 264655 4671793 4573400 2026-09-30T01:04:55Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671793 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film | name = മൂലധനം | image = മൂലധനം_(ചലച്ചിത്രം).JPG ‎ | caption = | director = [[പി. ഭാസ്കരൻ]] | producer = മുഹമ്മദ് അസീം | writer = [[തോപ്പിൽ ഭാസി]] | screenplay = തോപ്പിൽ ഭാസി | starring = [[സത്യൻ]]<br>[[പ്രേം നസീർ]]<br>[[കെ.പി. ഉമ്മർ]]<br>[[ശാരദ]]<br>[[ശ്രീലത]] | music = [[ജി. ദേവരാജൻ]] | lyrics = [[പി. ഭാസ്കരൻ]] | editing = [[കെ. നാരായണൻ]], [[കെ. ശങ്കുണ്ണി]] | studio = | distributor = ജിയോ പിക്ചേഴ്സ് | released = 15/08/1969 | runtime = | country = {{IND}} | language = [[മലയാളം]] | budget = | gross = }} അസീം കമ്പനിക്കുവേണ്ടി മുഹമ്മദ് അസീം നിർമിച്ച [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രമാണ്]] '''മൂലധനം'''. ജിയോ പിക്ചേഴ്സ് വിതരണം ചെയ്ത മൂലധനം 1969 [[ഓഗസ്റ്റ്]] 15-ന് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] പ്രദർശനം തുടങ്ങി.<ref name=msidb>[http://www.malayalasangeetham.info/m.php?1730 മലയാളസംഗീതം ഡേറ്റാബേസിൽ നിന്ന്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023061842/http://malayalasangeetham.info/m.php?1730 |date=2013-10-23 }} മൂലധനം</ref> ==അഭിനേതാക്കൾ== <div class="references-small" style="-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3;"> *[[സത്യൻ]] *[[പ്രേം നസീർ]] *[[കെ.പി. ഉമ്മർ]] *[[അടൂർ ഭാസി]] *[[ശങ്കരാടി]] *[[മണവാളൻ ജോസഫ്]] *കോട്ടയം ചെല്ലപ്പൻ *എഡ്ഡി *സി.എ. ബാലൻ *ഭരതൻ *കെടാമംഗലം അലി *നമ്പ്യാർ *മാസ്റ്റർ പ്രമോദ് *[[ശാരദ]] *[[അംബിക (പഴയകാല നടി)|അംബിക]] *[[ജയഭാരതി]] *[[ശ്രീലത]] *സായി *സുശീല.<ref name=msidb/> </div> ==പിന്നണിഗായകർ== *[[സി.ഒ. ആന്റോ]] *[[കെ.ജെ. യേശുദാസ്]] *[[പി. സുശീല]] *വേണു.<ref name=msidb/> ==അണിയറപ്രവർത്തകർ== <div class="references-small" style="-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3;"> *നിർമ്മാണം - മുഹമ്മദ് അസീം *സംവിധാനം - പി ഭാസ്കരൻ *സംഗീതം - ജി ദേവരാജൻ *ഗാനരചന - പി ഭാസ്കരൻ *ബാനർ - അസീം കമ്പനി *വിതരണം - ജിയോ പിക്ചേഴ്സ് *കഥ, തിരക്കഥ, സംഭാഷണം - തോപ്പിൽ ഭാസി *ചിത്രസംയോജനം - കെ നാരായണൻ, കെ ശങ്കുണ്ണി *കലാസംവിധാനം - എസ് കൊന്നനാട്ട് *ഛായാഗ്രഹണം - രാമലിംഗം, എസ് ജെ തോമസ്.<ref name=msidb/> </div> ==ഗാനങ്ങൾ== *സംഗീതം - [[ജി. ദേവരാജൻ]] *ഗാനരചന - [[പി. ഭാസ്കരൻ]] {| class="wikitable" |- ! ക്ര.നം. !! ഗാനം !! ആലാപനം |- | 1 || ഒളിച്ചൂ പിടിച്ചൂ || പി സുശീല |- | 2 || ഓരോ തുള്ളിച്ചോരയിൽ നിന്നും || കെ ജെ യേശുദാസ് |- | 3 || സ്വർഗ്ഗഗായികേ ഇതിലേ ഇതിലേ || കെ ജെ യേശുദാസ് |- | 4 || എന്റെ വീണക്കമ്പിയെല്ലാം || കെ ജെ യേശുദാസ് |- | 5 || പുലരാറായപ്പോൾ പൂങ്കോഴി കൂവിയപ്പോൾ || പി സുശീല.<ref>[http://www.m3db.com/node/2524 മലയാളം മൂവി അൻഡ് മ്യൂസിക് ഡേറ്റാബേസിൽ നിന്ന്] മൂലധനം</ref> |} ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://web.archive.org/web/20201208163116/https://www.thehindu.com/features/cinema/mooladhanam-1969/article4016592.ece ദി ഹിന്ദുവിൽ നിന്ന്] മൂലധനം *[http://www.imdb.com/title/tt0155882/ ഇന്റർനെറ്റ് മൂവി ഡേറ്റാബേസിൽ നിന്ന്] മൂലധനം ==പടം കാണുക== *[http://www.youtube.com/watch?v=c8r7T5t5O_k യൂട്യൂബിൽ നിന്ന്] മൂലധനം {{സത്യൻ അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:1969-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പി. ഭാസ്കരൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പ്രേം നസീർ-ശാരദ ജോഡി]] [[വർഗ്ഗം:കെ. നാരായണൻ ചിത്രസംയോജനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] {{പ്രേംനസീർ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:ജി. ദേവരാജൻ സംഗീതം നൽകിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാസ്കരൻ- ദേവരാജൻ ഗാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പി ഭാസ്കരന്റെ ഗാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തോപ്പിൽ ഭാസി തിരക്കഥയെഴുതിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:അടൂർ ഭാസി അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജയഭാരതി അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ശങ്കരാടി അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] ]] m5jbdcnw9fetvnid2nme57wnvrdqusj 0 264865 4671838 4626459 2026-09-30T05:56:02Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671838 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Second KLA}} [[പ്രമാണം:Kerala Second Niyamasabha Ministry.png|300px|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|രണ്ടാം നിയമസഭയിലെ പട്ടം താണുപിള്ള മന്ത്രിസഭ]] [[കേരളം|കേരള സംസ്ഥാനം]] ഔദ്യോഗികമായി രൂപം കൊണ്ടതിനു ശേഷം നടന്ന രണ്ടാമത്തെ നിയമസഭാ പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ([[1960]]) തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അംഗങ്ങളായിരുന്നു '''രണ്ടാം കേരള നിയമസഭയെ''' പ്രതിനിധീകരിച്ചത്. [[1960]] [[ഫെബ്രുവരി 9|ഫെബ്രുവരി ഒൻപതിനാണ്]] രണ്ടാം കേരള നിയമസഭ ഔദ്യോഗികമായി നിലവിൽ വന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.dutchinkerala.com/democracy.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-11-03 |archive-date=2013-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013181403/http://www.dutchinkerala.com/democracy.php |url-status=dead }}</ref> 1957-ൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട കേരളത്തിലെ ആദ്യ നിയമസഭയ്ക്കെതിരെ [[എൻ.എസ്.എസ്.]] സ്ഥാപകനേതാവ് [[മന്നത്ത് പത്മനാഭൻ|മന്നത്തു പത്മനാഭന്റേയും]] [[കത്തോലിക്കാസഭ|കത്തോലിക്കസഭയുടെയും]] നേതൃത്വത്തിൽ 1958-ൽ ആരംഭിച്ച [[വിമോചനസമരം|വിമോചനസമരത്തെ]] തുടർന്ന് ഒന്നാം നിയമസഭയെ [[രാഷ്ട്രപതി]] [[രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ്|ഡോ.രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ്‌]] പിരിച്ചുവിട്ടു. 1959 ജൂലൈ 31-ആം തീയതിയാണ് [[ഇന്ത്യൻ ഭരണസംവിധാനം|ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ]] 356-ആം വകുപ്പനുസരിച്ച് രാഷ്ട്രപതി [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ്]] [[ഒന്നാം കേരളനിയമസഭ|നിയമസഭ]] പിരിച്ചുവിട്ടത്. <ref> {{cite book|title=കാൽ നൂറ്റാണ്ട്|last=ചെറിയാൻ ഫിലിപ്പ്|publisher=നാഷണൽ ബുക്സ്റ്റാൾ|}}</ref> <ref>http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=3776&Itemid=3022{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==തിരഞ്ഞടുപ്പ്, മന്ത്രിസഭ== രണ്ടാം നിയമസഭയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടന്നത് [[1960]] [[ഫെബ്രുവരി 1|ഫെബ്രുവരി ഒന്നിനാണ്]]. ആദ്യമായി ഒരു ദിവസം തന്നെ പോളിംഗ് നടന്നുവെന്നുള്ളത് രണ്ടാം നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[കോൺഗ്രസ്സ്]], [[പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി|(പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി) പി.എസ്.പിയും]] [[മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിം ലീഗുമായും]] മുൻ ധാരണയോടെ മുഖ്യ വലതുപക്ഷ പാർട്ടിയായും, [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ]] ചില സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥികൾക്ക് പിന്തുണയോടുകൂടി മുഖ്യ ഇടതുപക്ഷ പാർട്ടിയായും തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ നേരിട്ടു. കോൺഗ്രസ്സിനു 63 സീറ്റും പി.എസ്.പിയ്ക്ക് 20 സീറ്റും മുസ്ലിം ലീഗിനു 11 സീറ്റും സി.പി.ഐയ്ക്ക് 29 സീറ്റും സ്വതന്ത്രർക്ക് (ആർ.എസ്.പിയ്ക്ക് ഒന്നും, യു.കെ.എസിനു ഒന്നും ഉൾപ്പെടെ) 3 സീറ്റും ലഭിച്ചു. കോൺഗ്രസ്സ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ അംഗങ്ങളുള്ള് ഒറ്റകക്ഷിയായിരുന്നെങ്കിലും പി.എസ്.പിയിലെ പ്രമുഖനേതാവും തിരു-കൊച്ചി മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയുമായിരുന്ന പട്ടം താണുപിള്ളയെ മുഖ്യമന്ത്രിയാക്കാൻ തത്ത്വത്തിൽ തീരുമാനിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരു കൂട്ടുമന്ത്രിസഭയാണ് രണ്ടാം മന്ത്രിസഭയായി അധികാരത്തിലേറിയത്.<ref>http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=3776&Itemid=3022{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==പട്ടം മന്ത്രിസഭ== [[പ്രജാ സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി]] നേതാവ് [[പട്ടം താണുപിള്ള|പട്ടം താണുപിള്ളയുടേയും]] [[കോൺഗ്രസ്സ്]] പാർട്ടി നേതാവ് [[ആർ. ശങ്കർ|ആർ. ശങ്കറും]] മുസ്ലിം ലീഗും നേതൃത്വം കൊടുത്ത ഭരണകക്ഷി പട്ടത്തിനെ മുഖ്യമന്ത്രിയായും ശങ്കറിനെ ഉപമുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്തോടെ ധനകാര്യവകുപ്പു മന്ത്രിയായും തിരഞ്ഞടുത്ത് പതിനൊന്നുപേർ അടങ്ങുന്ന മന്ത്രിസഭ 1960 സെപ്റ്റംബർ 22-നു അധികാരത്തിലേറി. [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലിംലീഗിലെ]] [[കെ.എം. സീതി സാഹിബ്|കെ.എം. സീതി സാഹിബിനെ]] രണ്ടാം നിയമസഭയുടെ സ്പീക്കറായി (1960 മാർച്ച് 12-മുതൽ 1961 ഏപ്രിൽ 17-വരെ) നിയമിതനായി. 1961 ഏപ്രിൽ 17-നു അദ്ദേഹം അന്തരിക്കുകയും [[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയയെ]] 1961 ജൂൺ 9-നു നിയമസഭ സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തു. 1961 നവംബർ 19-നു അദ്ദേഹം രാജിവച്ചു. സി.എച്ചിന്റെ രാജിയെ തുടർന്ന് 1961 ഡിസംബർ 13-നു [[അലക്സാണ്ടർ പറമ്പിത്തറ]] സ്പീക്കറാവുകയും ചെയ്തു. 1960-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സഖ്യത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റക്കക്ഷി കോൺഗ്രസ്സായിരുന്നെങ്കിലും കൂട്ടുകക്ഷി മന്ത്രിസഭയെ നയിക്കാൻ ഭരണ നൈപുണ്യമുള്ളയാൾ എന്ന നിലയിൽ പട്ടത്തിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു. പിന്നീട് സ്ഥിതിഗതികൾ തിരിഞ്ഞുമറിയുകയും അന്ന് കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തരമന്ത്രിയായിരുന്ന [[ലാൽ ബഹാദൂർ ശാസ്ത്രി|ലാൽ ബഹാദൂർ ശാസ്ത്രിയും]] കേരളാ ഗവർണർ [[വി.വി. ഗിരി|വി.വി. ഗിരിയും]] ആഭ്യന്തരമന്ത്രി [[പി.ടി. ചാക്കോ|പി.ടി. ചാക്കോയും]] ചേർന്നുണ്ടാക്കിയ പദ്ധതിയിൽ പട്ടം താണുപിള്ള പഞ്ചാബ് ഗവർണർ ആവാൻ തയ്യാറാവുകയും ചെയ്തു. <ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/niyamasabha/pattom.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-11-07 |archive-date=2013-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130812203522/http://www.stateofkerala.in/niyamasabha/pattom.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://elabjournal.ijtvm.org/2013/05/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%82-%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B5%81%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-11-07 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215953/http://elabjournal.ijtvm.org/2013/05/%E0%B4%AA%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%82-%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B5%81%E0%B4%AA%E0%B4%BF%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3/ |url-status=dead }}</ref> അതിൻ പ്രകാരം പട്ടം താണുപിള്ള മുഖ്യമന്ത്രിസ്ഥാനം രാജിവെച്ചു. {| class="wikitable" |- ! width="6%" | ക്ര.നം. ! width="15%" | മന്ത്രി ! width="8%" | ചിത്രം ! width="20%" | വകുപ്പ് ! width="2%" style="background:#C2ECBB;" | ! width="6%" | ക്ര.നം. ! width="15%" | മന്ത്രി ! width="8%" | ചിത്രം ! width="20%" | വകുപ്പ് |- !| 1 |[[പട്ടം എ. താണുപിള്ള]] || [[File:PattomThanuPillai.jpg|75px]] || [[മുഖ്യമന്ത്രി]]<br />[[സെപ്റ്റംബർ 26]], [[1962|1962-നു]] രാജിവെച്ചു, പിന്നീട് പഞ്ചാബ് ഗവർണർ ആയി |style="background:#C2ECBB;"| !| 2 | [[ആർ. ശങ്കർ]] ||[[File:R. Sankar (cropped).jpg|75px]]|| ധനകാര്യം, ഉപമുഖ്യമന്ത്രി |- !| 3 | [[പി.ടി. ചാക്കോ]] ||[[File:P-t-chacko.gif|75px]] || അഭ്യന്തരം |style="background:#C2ECBB;"| !| 4 | [[കെ.എ. ദാമോദരമേനോൻ]] ||[[File:K.A.Damodara menon.png|75px]] || വ്യവസായം |- !| 5 | [[പി.പി. ഉമ്മർകോയ]] ||[[File:P.P. Ummer Koya.jpg|75px]] || വിദ്യാഭ്യാസം |style="background:#C2ECBB;"| !| 6 | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ]] || [[File:KT ACHUTHAN.gif|75px]]|| ഗതാഗതം, തൊഴിൽ |- !| 7 | [[ഇ.പി. പൗലോസ്]] ||[[File:E.P. Poulose.jpg|75px]] || ഭക്ഷ്യം, കൃഷി |style="background:#C2ECBB;"| !| 8 | [[വി.കെ. വേലപ്പൻ]] || [[File:V K Velappan.gif|75px]]|| ആരോഗ്യം, ഊർജ്ജം <br/ > 1962 ഓഗസ്റ്റ് 26-നു അന്തരിച്ചു |- !| 9 | [[കെ. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[File:K. Kunhambu.jpg|75px]]|| ഹരിജനോദ്ധാരണം, ജലസേചനം |style="background:#C2ECBB;"| !| 10 | [[ഡി. ദാമോദരൻ പോറ്റി]] ||[[File:D. Damodaran Potti .png|75px]] || പൊതുമരാമത്ത് |- !| 11 | [[കെ. ചന്ദ്രശേഖരൻ]] ||[[File:K. Chandrasekharan.jpg|75px]] || നിയമം, റവന്യു |style="background:#C2ECBB;"| |} ==ശങ്കർ മന്ത്രിസഭ== [[1962|1962-ൽ]] [[പട്ടം താണുപിള്ള]] [[പഞ്ചാബ്]] ഗവർണറായി പോയി; ധനകാര്യമന്ത്രിയായിരുന്ന [[ആർ. ശങ്കർ]] 1962 [[സെപ്റ്റംബർ 26|സെപ്റ്റംബർ 26-നു]] മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു അധികാരത്തിലേറി. രണ്ടു വർഷം അധികാരത്തിലിരുന്നു ശങ്കർ നേതൃത്വം നൽകിയ കോൺഗ്രസ് കൂട്ടുമന്ത്രിസഭ. [[മന്നത്ത് പത്മനാഭൻ|മന്നത്ത് പത്മനാഭന്റേയും]] [[പി.ടി. ചാക്കോ|പി.ടി. ചാക്കോയുടേയും]] അധികാര വടംവലികൾ ഏറെ സ്വാധീനിച്ച സർക്കാറായിരുന്നു ശങ്കർ മന്ത്രിസഭയുടേത്. ഈ അധികാര വടംവലികൾ മന്ത്രിസഭ തകർച്ചയിലേക്ക് വഴിതെളിയിക്കുകയും തുടർന്ന് കോൺഗ്രസ്സ് പാർട്ടിയിലുണ്ടായ ഭിന്നിപ്പ് 1964-ൽ ശങ്കർ മന്ത്രിസഭയെ അവിശ്വാസപ്രമേയത്തിൽ എത്തിചേർക്കുന്നതിലേക്കും നയിച്ചു. മന്ത്രിസഭ അവിശ്വാസപ്രമേയത്തിൽ പരാജയപ്പെടുകയും [[1964]] [[സെപ്റ്റംബർ 10|സെപ്റ്റംബർ 10-ന്]] [[ആർ. ശങ്കർ]] രാജിവെക്കുകയും ചെയ്തു. 1960-കളിലുണ്ടായ രാഷ്ട്രിയപോരുകളും മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ രാജിയിൽ അവസാനിച്ച അവിശ്വാസപ്രമേയവും [[ആർ. ശങ്കർ|ആർ. ശങ്കറിനെ]] ഏറെ സ്വാധീനിക്കുകയും തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ സജീവ രാഷ്ട്രീയം ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/niyamasabha/sankar.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-11-07 |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813050527/http://www.stateofkerala.in/niyamasabha/sankar.php |url-status=dead }}</ref> <!-- 4 Shri.P.P.Ummer Koya Local Administration, Fisheries & Public Works 5 Shri.K.T.Achuthan Transport & Labour 6 Shri.E.P.Poulose Food & Agriclture 7 Shri.K.Kunhabu Harijan Welfare&Registration 8 Shri.D.Damodaran Potti (Resigned w.e.f.8th October1962) Public Works 9 Shri.K.Chandrasekharan (Resigned w.e.f.8th October1962) Law and Revenue 10 Shri.M.P.Govindan Nair (Assumed office on 9th Oct.1962) Public Health 11 Shri.T.A.Thomman (Assumed office on 2nd March, 1964) Land Revenue, Law & Legislation --> {| class="wikitable" |- ! width="6%" | ക്ര.നം. ! width="15%" | മന്ത്രി ! width="8%" | ചിത്രം ! width="20%" | വകുപ്പ് ! width="2%" style="background:#C2ECBB;" | ! width="6%" | ക്ര.നം. ! width="15%" | മന്ത്രി ! width="8%" | ചിത്രം ! width="20%" | വകുപ്പ് |- !| 1 || [[ആർ. ശങ്കർ]] ||[[File:R. Sankar (cropped).jpg|75px]]||മുഖ്യമന്ത്രി <br /> |style="background:#C2ECBB;"| !| 2 || [[പി.ടി. ചാക്കോ]] ||[[File:P-t-chacko.gif|75px]] || ആഭ്യന്തരം, നിയമം, റവന്യു <br />1964, ഫെബ്രുവരി 20-നു രാജിവച്ചു |- !| 3 || [[കെ.എ. ദാമോദര മേനോൻ]] ||[[File:K.A.Damodara menon.png|75px]] || വ്യവസായം, തദ്ദേശസ്വയംഭരണം <br /> |style="background:#C2ECBB;"| !| 4 || [[പി.പി. ഉമ്മർകോയ]] ||[[File:P.P. Ummer Koya.jpg|75px]] || മത്സ്യബന്ധനം, പൊതുമരാമത്ത് <br /> |- !| 5 || [[കെ.ടി. അച്യുതൻ]] || [[File:KT ACHUTHAN.gif|75px]]|| ഗതാഗതം, തൊഴിൽ <br /> |style="background:#C2ECBB;"| !| 6 || [[ഇ.പി. പൗലോസ്]] || [[File:E.P. Poulose.jpg|75px]]|| ഭക്ഷ്യം, കൃഷി <br /> |- !| 7 || [[കെ. കുഞ്ഞമ്പു]] || [[File:K. Kunhambu.jpg|75px]]|| ഹരിജനോദ്ധാരണം, ജലസേചനം <br /> |style="background:#C2ECBB;"| !| 8 || [[ഡി. ദാമോദരൻ പോറ്റി]] || [[File:D. Damodaran Potti .png|75px]]|| പൊതുമരാമത്ത് <br /> 1962, ഒക്ടോബർ 8-നു രാജിവച്ചു |- !| 9 || [[കെ. ചന്ദ്രശേഖരൻ]] || [[File:K. Chandrasekharan.jpg|75px]]|| നിയമം, റവന്യു<br /> 1962, ഒക്ടോബർ 8-നു രാജിവച്ചു |style="background:#C2ECBB;"| !| 10 ||[[എം.പി. ഗോവിന്ദൻ നായർ]] ||[[File:M.P. Govindan Nair.jpg|75px]] || ആരോഗ്യം <br />1962, ഒക്ടോബർ 9-നു ചുമതലയേറ്റു |- !| 11 || [[ടി.എ. തൊമ്മൻ]] || [[File:T.A. Thomman.jpg|75px]]|| നിയമം, റവന്യു <br />1964, മാർച്ച് 2-നു ചുമതലയേറ്റു |style="background:#C2ECBB;"| |- |} == കോൺഗ്രസിലെ രാജി == 1963-ലെ പീച്ചി സംഭവത്തേ തുടർന്ന് പി.ടി ചാക്കോ രാജിവയ്ക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിര്യാണത്തേതുടർന്ന് [[കെ.എം. ജോർജ്ജ്|കെഎം ജോർജ്]], [[തോമസ് ജോൺ|തോമസ് ജോൺ]], [[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ നാരായണക്കുറുപ്പ്]], [[ടി. കൃഷ്ണൻ|ടി കൃഷ്ണൻ]], [[എം.എ. ആന്റണി|എംഎ ആന്റണി]], [[പി. ചാക്കോ|പി ചാക്കോ]], [[ആർ. രാഘവ മേനോൻ|ആർ രാഘവമേനോൻ]], [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]], [[ടി.എ. ധർമ്മരാജ അയ്യർ|ടിഎ ധർമരാജയ്യർ]], [[എം. രവീന്ദ്രനാഥ്|എം രവീന്ദ്രനാഥ്]], [[എൻ. ഭാസ്കരൻ നായർ|എൻ ഭാസ്‌കരൻ നായർ]], [[സി.എ. മാത്യു|സിഎ മാത്യു]], [[വയലാ ഇടിക്കുള]], [[കുസുമം ജോസഫ്]], [[കെ.ആർ. സരസ്വതിയമ്മ|കെആർ സരസ്വതി]] എന്നിവർ കോൺഗ്രസിൽ നിന്ന് രാജിവച്ചു<ref>{{Cite web|url=https://www.chandrikadaily.com/kerala-congress-history-story.html|title=വീണ്ടും പിളർപ്പ്; ഇത്തവണ മാണിയില്ല- കേരള കോൺഗ്രസിന് എന്തു സംഭവിക്കും?|access-date=2020-11-05|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031000413/https://www.chandrikadaily.com/kerala-congress-history-story.html|archive-date=2020-10-31|url-status=dead}}</ref>. == ഇതും കാണുക == * [[കേരളത്തിലെ മന്ത്രിസഭകൾ]] * [[കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങളുടെ പട്ടിക]] ==അവലംബം== <references/> {{കേരളനിയമസഭ}} {{Second KLA}} [[വർഗ്ഗം:കേരള നിയമസഭ കാലവധി പ്രകാരം]] 9ilg9q6opj7n920pzhdbmi0fh64griu 0 265678 4671899 3985878 2026-09-30T09:52:22Z Malikaveedu 16584 4671899 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = നമിത പ്രമോദ് (നടി) | image = Namitha_pramod.JPG | birth_date = {{birth date and age|1996|9|19|df=y}} | birth_place = [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കേരള]], [[ഇൻഡ്യ]] | education = കാർമൽ ഗേൾസ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, [[തിരുവനന്തപുരം]], സെന്റ് തെരേസാസ് കോളജ് എറണാകുളം, [[എറണാകുളം]] Big firm sar . Parents | occupatio n = ചലച്ചിത്രനടി | parents = പ്രമോദ്, ഇന്ദുl | years_active = 2011–തുടരുന്നു }} '''നമിത പ്രമോദ്''', ഒരു മലയാളചലച്ചിത്രനടിയാണു. [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] സംവിധാനം ചെയ്ത പുതിയ തീരങ്ങൾ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണു ഇവർ സിനിമയിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്.<ref name="deccanchronicle.com">{{Cite web |url=http://www.deccanchronicle.com/130818/entertainment-mollywood/article/namitha-pramod-shooting-star |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-11-12 |archive-date=2018-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711051127/https://www.deccanchronicle.com/130818/entertainment-mollywood/article/namitha-pramod-shooting-star |url-status=dead }}</ref> ==അഭിനയ ജീവിതം== നമിത അഭിനയലോകത്തേക്ക് വരുന്നത് ഏഴാം ക്ലാസ്സിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ വേളാങ്കണ്ണി മാതാവ് എന്ന സീരിയലിൽ മാതാവിന്റെ വേഷം ചെയ്താണു. തുടർന്ന് അമ്മേ ദേവി, എന്റെ മാനസ പുത്രി എന്നീ സീരിയലുകളിലും ശ്രദ്ധേയമായ വേഷങ്ങൾ ചെയ്തു. [[രാജേഷ് പിള്ള]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[ട്രാഫിക്]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ റിയ എന്ന കഥാപാത്രമാണൂ സിനിമയിൽ ആദ്യമായി ചെയ്തത്. ആദ്യമായി നായികാ വേഷം ലഭിച്ചത് [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] സംവിധാനം ചെയ്ത പുതിയ തീരങ്ങൾ<ref>{{Cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/84096.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-11-12 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727111734/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/84096.html |url-status=dead }}</ref> എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[നിവിൻ പോളി]]യുടെ കൂടെയാണു. തുടർന്ന് [[ദിലീപ്]]ന്റെ നായികയായി [[സൗണ്ട് തോമ]]യിലും<ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-27/news-and-interviews/38069514_1_namitha-pramod-sound-thoma-dileep |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-11-12 |archive-date=2013-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330122545/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-27/news-and-interviews/38069514_1_namitha-pramod-sound-thoma-dileep |url-status=dead }}</ref> , [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ|കുഞ്ചാക്കോയുടെ]] നായികയായി [[പുള്ളിപ്പുലികളും ആട്ടിൻകുട്ടിയും]]<ref name="deccanchronicle.com"/> എന്ന ചിത്രത്തിലും അഭിനയിച്ചു. നമിതയുടെ അഞ്ചാമത്തെ ചിത്രം [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ|കുഞ്ചാക്കോ ബോബനുമൊന്നിച്ചുള്ള]] ലോ പോയിന്റ് ആണു.നമിതയുടെ പുതിയതായി റിലീസ് ചെയ്ത ചിത്രം ലാൽജോസിന്റെ വിക്രമാദിത്യൻ ആണ് ==ചലച്ചിത്രങ്ങൾ== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" class="wikitable sortable" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! വർഷം !! ചിത്രം !! സംവിധായകൻ !! ഭാഷ !! കഥാപാത്രം !! Notes |- | 2011 || ''[[ട്രാഫിക്]]'' || [[രാജേഷ് പിള്ളൈ]] || [[മലയാളം]] || റിയ || |- | 2012 || ''[[പുതിയ തീരങ്ങൾ]]'' || [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] || മലയാളം || താമര || |- | 2013 || ''[[സൗണ്ട് തോമ]]'' || [[വൈശാഖ്]] || മലയാളം || ശ്രീലക്ഷ്മി || |- | 2013 || ''[[പുള്ളിപ്പുലികളും ആട്ടിൻകുട്ടിയും]]'' || [[ലാൽ ജോസ്]] || മലയാളം || കൈനകരി ജയശ്രീ || |- | 2013 || ''[[ലോ പോയിന്റ്]]'' ||[[ലിജിൻ ജോസ്]] || മലയാളം || മായ || |- |2014 || ''[[വിക്രമാദിത്യൻ]]'' ||[[ലാൽജോസ്]] || മലയാളം || ദീപിക പൈ|| |- |2014 || '' [[വില്ലാളിവീരൻ]]''|| [[സുധീഷ് ശങ്കർ]] || മലയാളം || നർമദ്ദ || |- |2014 || ''[[ഓർമ്മയുണ്ടോ ഈ മുഖം]]'' ||അൻവർ സാദിക്ക് || മലയാളം || നിത്യ || |- |2015 || ''[[ചന്ദ്രേട്ടൻ എവിടെയാ]]'' || [[സിദ്ധാർഥ് ഭരതൻ]] || മലയാളം || ഗീതാഞ്ജലി/ വസന്തമല്ലിക || |- |2015 || ''[[അമർ അക്ബർ അന്തോണി]]'' || [[നാദിർഷ]] || മലയാളം || ജെന്നി || |- |2015|| ''അടി കപ്പ്യാരെ കൂട്ടമണി'' || ജോൺ വർഗ്ഗീസ് || മലയാളം || ലക്ഷ്മി || |- |2017|| ''റോൾ മോഡൽസ്''|| റാഫി || മലയാളം || ശ്രേയ || |- |2018|| ''[[കമ്മാര സംഭവം]]''|| മലയാളം || ഭാനുമതി || |- |2019 ||[[മാർഗംകളി (ചലച്ചിത്രം)]] || ശ്രീജിത്ത് വിജയൻ || മലയാളം || ഊർമിള|| |- |- |2020 ||[[അൽ മല്ലൂ]] || [[ബോബൻ സാമുവൽ]] || മലയാളം || നയന || || |- |} ==സീരിയലുകൾ== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! സീരിയൽ !! ഭാഷ !! കഥാപാത്രം !! ചാനൽ |- |''എന്റെ മാനസപുത്രി'' ||[[മലയാളം]]|| അഞ്ജലി ||[[ഏഷ്യാനെറ്റ്]] |- |''വേളാങ്കണ്ണി മാതാവ് '' ||[[മലയാളം]] || മാതാവ് ||[[സൂര്യ ടീവി]] |- | ''അമ്മേ ദേവി '' || [[മലയാളം]] || ദേവി ||[[സൂര്യ ടീവി]] |} == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Namitha Pramod}} * {{IMDb name|name=Namitha Pramod|id=5166292}}. [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1996-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ടെലിവിഷൻ നടിമാർ]] kpyok6af6n5i6o4tx6fajl47rshyavg 0 267298 4671807 3674449 2026-09-30T03:04:57Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671807 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name = മൊയ്തു കിഴിശ്ശേരി | image = | caption = | birthdate = 1959 | birthplace = [[കിഴിശ്ശേരി]], [[മലപ്പുറം ജില്ല]], {{ind}} | deathdate = | deathplace = | occupation = {{ubl|ഇലക്ട്രീഷ്യൻ,|യാത്രാവിവരണ ഗ്രന്ഥകാരൻ}} | movement = | genre = യാത്രാവിവരണം | notableworks = {{ubl|ദൂർ കെ മുസാഫിർ,|തുർക്കിയിലേക്കൊരു സാഹസികയാത്ര}} | influences = | influenced = | awards = }}[[മലയാളം|മലയാളത്തിലെ]] ഒരു [[സഞ്ചാരസാഹിത്യം|സഞ്ചാര സാഹിത്യകാരനാണ്]] '''മൊയ്തു കിഴിശ്ശേരി'''. <ref>{{Cite web |url=http://buy.mathrubhumi.com/books/Mathrubhumi/author/550/moythu-kizhisseri |title=മാതൃഭൂമി ബുക്ക്സ് |access-date=2013-11-29 |archive-date=2013-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217191058/http://buy.mathrubhumi.com/books/mathrubhumi/author/550/moythu-kizhisseri |url-status=dead }}</ref> ==ജീവിതരേഖ== 1959ൽ ഇല്ല്യൻ അഹമ്മദ്കുട്ടി ഹാജിയുടേയും കദിയക്കുട്ടിയുടേയും പന്ത്രണ്ടു മക്കളിൽ ഏഴാമത്തെ പുത്രനായി [[മലപ്പുറം ജില്ല]]യിലെ [[കിഴിശ്ശേരി]]യിൽ ജനിച്ചു. നാലാം ക്ലാസ്സുവരെ മാത്രമാണു ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസം. 1976 മുതലാണ് അദ്ദേഹം ലോകസഞ്ചാരം തുടങ്ങിയത്. യാത്രകൾക്കിടയിൽ [[ഇറാൻ|ഇറാനിൽ]] സൈനിക സേവനം, [[ഇറാഖ്|ഇറാഖിൽ]] ചാരവൃത്തി, [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ|അഫ്ഗാൻ]] മലനിരകളിൽ ഗറില്ലാ പോരാളികളോപ്പം ഗറില്ലാ പോരാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയിലെല്ലാം മൊയ്തു പങ്കാളിയായി.<ref>{{Cite web |url=http://www.sunnivoice.net/sunni-encyclopedia/638 |title=സുന്നിവോയ്സ്.നെറ്റ് |access-date=2013-11-29 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105224848/http://www.sunnivoice.net/sunni-encyclopedia/638 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/2005/08/25/stories/2005082501550200.htm Living on the edge ] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}Report: The Hindu Thursday, Aug 25, 2005</ref> ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധത്തിൽ ഇറാൻസൈനികനായി സേവമനുഷ്ഠിച്ച മൊയ്തു, 1980-81ൽ ഇറാനിലെ ഔദ്യോഗിക വാർത്താ ഏജൻസിയായ ഇർനയുടെ റിപ്പോർട്ടറുമായിരുന്നു. പിന്നീട് ഇറാഖിന്റെ ചാരസംഘടനയിലും മൊയ്തു പ്രവത്തിച്ചു.<ref>[http://www.janayugomonline.com/php/newsDetails.php?nid=1006182 മ്യൂസിയത്തിൽ ഇനി മൊയ്തുവിന്റെ പുരാവസ്തുശേഖരവും]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ജനയുഗം ദിനപത്രം 2011 ഒക്ടോബർ 22</ref> സഫിയയാണ് ഭാര്യ. മൊയ്തു - സഫിയ ദമ്പതികൾക്ക് നാദിർഷാൻ, സജ്ന എന്നീ രണ്ടുമക്കളാണുള്ളത്.<ref>[http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=410229 ദൂരങ്ങൾ വിളിക്കുന്നെങ്കിലും സഞ്ചാരിക്ക് യാത്രാവിരാമം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131129083824/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=410229 |date=2013-11-29 }} - മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം 2013 നവംബർ 29.</ref> ==പ്രധാനകൃതികൾ== *ദൂർ കെ മുസാഫിർ *തുർക്കിയിലേക്കൊരു സാഹസികയാത്ര *സൂഫികളുടെ നാട്ടിൽ *ലിവിംഗ് ഓൺ ദ എഡ്ജ് *ദർദേ ജൂദാഈ * ==അവലംബം== <references/> ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണി== *[http://www.mathrubhumi.com/books/article/outside/974/ കനലിലൂടെ നടന്നുപോയ ഒരാളുടെ കുറിപ്പ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214074056/http://www.mathrubhumi.com/books/article/outside/974/ |date=2013-12-14 }} *[http://www.verumezhuthu.blogspot.in/2012/05/blog-post.html ഇതൊരു മുസാഫിറിൻറെ ജീവിത കഥ, സാഹസിക യാത്രയുടെയും] *[https://www.youtube.com/watch?v=JgMC7oegiis മൊയുതുവിന്റെ ലോക യാത്ര]. ഏഷ്യാനെറ്റ് കണ്ണാടി പ്രോഗ്രാം ആഗസ്ത് 2013 {{Bio-stub}} [[വർഗ്ഗം:മലയാള സഞ്ചാരസാഹിത്യകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] slmjd52o53rj4dirmg9vjj8jzfctafv 0 268031 4671767 3640958 2026-09-29T21:26:52Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671767 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|malini Chib}} വൈകല്യങ്ങളുമായി ജീവിക്കേണ്ടി വരുന്നതിന്റെ നിരാശയുമായി കഴിയുന്ന അനേകർക്ക് പ്രചോദനമായി മാറിയ 'വൺ ലിറ്റിൽ ഫിംഗർ<ref>[http://disabilityhorizons.com/2011/07/one-little-finger-one-big-review/ One Little Finger – One Big Review!] - Disability Horizons</ref>' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ രചയിതാവാണ് ചലനശേഷിയുള്ള ഒരുവിരൽ മാത്രമുള്ള '''മാലിനി ചിബ്'''<ref>[http://www.ndtv.com/article/india/fight-for-empowering-the-differently-abled-88176 Fight for empowering the differently-abled] - NDTV</ref><ref name='The Hindu'>[http://www.thehindu.com/features/magazine/article2763388.ece Able Crusader] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} -'The Hindu'</ref><ref>[http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=412361 വൈകല്യങ്ങളെ മാലിനി വകഞ്ഞുമാറ്റി, ഒരു ചെറുവിരൽകൊണ്ട്...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207091101/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=412361 |date=2013-12-07 }} -മാതൃഭൂമി</ref> ചലനശേഷിയുള്ള ഏകവിരൽ ഉപയോഗിച്ച് 10 വർഷങ്ങളെടുത്താണ് മാലിനി 'വൺ ലിറ്റിൽ ഫിംഗർ' എഴുതിത്തീർത്തത്.<ref name='The Hindu'/> ==ജീവിതരേഖ== നിഖിൽ ചിബിന്റേയും [[പത്മശ്രീ]] ജേതാവായ ഡോക്ടർ മിഥു ആളൂരിന്റേയും പുത്രിയായി 1966ൽ [[കൊൽക്കത്ത]]യിൽ ആണ് മാലിനി ജനിച്ചത്. ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:മനുഷ്യാവകാശപ്രവർത്തകർ]] lhyje49o257wda1j9iscq49smu9nx0x 0 280554 4671842 4595248 2026-09-30T06:15:28Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671842 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ravi Shankar Prasad}} {{Infobox Officeholder |name = രവിശങ്കർ പ്രസാദ് {{Infobox officeholder |image = Ravi Shankar Prasad At Office.jpg}} |office = [[നിയമ മന്ത്രി]] |primeminister = [[നരേന്ദ്ര മോദി]] |term_start = 26 മേയ് 2014 |term_end = |predecessor = [[കപിൽ സിബൽ]] |successor = |office1 = [[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Minister of Communications and Information Technology]] |primeminister1 = [[നരേന്ദ്ര മോദി]] |term_start1 = 26 മേയ് 2014 |term_end1 = |predecessor1 = [[കപിൽ സിബൽ]] |successor1 = |birth_date = {{birth date and age|1954|8|30|df=y}} |birth_place = [[പട്ന]], [[ഇന്ത്യ]] |death_date = |death_place = |party = [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] |alma_mater = [[പട്ന യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] |spouse = മായ ശങ്കർ |religion = [[ഹിന്ദു]] }} രാജ്യസഭാംഗവും<ref>{{cite news|title=BJP names Ravishankar Prasad deputy leader of opposition in Rajya Sabha|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/BJP-names-Ravishankar-Prasad-deputy-leader-of-opposition-in-Rajya-Sabha/articleshow/15049626.cms?referral=PM|accessdate=28 മെയ് 2014|newspaper=timesofindia|date=ജൂലൈ 20, 2012}}</ref> [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി|ഭാരതീയ ജനതാപാർട്ടി]] നേതാവും [[വക്കീൽ|അഭിഭാഷകനുമാണ്]] '''രവിശങ്കർ പ്രസാദ്''' (ജനനം 30 ഓഗസ്റ്റ് 1954). [[നരേന്ദ്ര മോദി]] മന്ത്രിസഭയിലെ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻസ്, ഐ.ടി, നിയമം, നീതിനിർവഹണം എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലുള്ള ക്യാബിനറ്റ് മന്ത്രിയാണ്.<ref>{{cite news|title=മോദി അധികാരമേറ്റു|url=http://www.mathrubhumi.com/election2014/article.php?id=457127|accessdate=28 മെയ് 2014|newspaper=മാതൃഭൂമി|archive-date=2014-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528135643/http://www.mathrubhumi.com/election2014/article.php?id=457127|url-status=dead}}</ref> [[സുപ്രീം കോടതി]]യിലെ മുതിർന്ന അഭിഭാഷകനാണ്. ബിഹാറിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ചുള്ള രാജ്യസഭാംഗമാണ് അദ്ദേഹം. [[അടൽ ബിഹാരി വാജ്പേയ്|വാജ്പേയ്]] മന്ത്രിസഭയിലെയും മന്ത്രിയായിരുന്നു. മൂന്നാം തവണയാണ് രാജ്യസഭയിലേക്ക് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നത്. ==ജീവിതരേഖ== [[ബിഹാർ|ബീഹാറിലെ]] പ്രധാനപ്പെട്ട കയസ്ത കുടംബത്തിലാണ് രവിശങ്കർ ജനിച്ചത്.<ref>{{Cite web |url=http://www.dailypioneer.com/sunday-edition/foray/backbone/brahmins-in-congress-on-tenterhooks.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-05-28 |archive-date=2019-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010203246/https://www.dailypioneer.com/sunday-edition/foray/backbone/brahmins-in-congress-on-tenterhooks.html |url-status=dead }}</ref> [[പട്ന]] ഹൈക്കോടതിയിലെ അഭിഭാഷകനായിരുന്നു രവിശങ്കറിന്റെ അച്ഛൻ [[ഠാക്കൂർ പ്രസാദ്]]. പൊളിറ്റിക്കൽ സയൻസിൽ എം.എ ബിരുദവും പട്ന യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്നും എൽ.എൽ. ബിയും നേടി. ==കുടുംബം== 1982 ഫെബ്രുവരി 3ന് പട്ന യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ചരിത്ര വിഭാഗം അധ്യാപികയായ മായ ശങ്കറിനെ വിവാഹം ചെയ്തു. [[കോൺഗ്രസ്]] നേതാവും മുൻ കേന്ദ്ര മന്ത്രിയും [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്|ഐ.പി.എൽ]] ചെയർമാനുമായ [[രാജീവ് ശുക്ല|രാജീവ് ശുക്ലയെ]] രവിശങ്കറിന്റെ അനുജത്തി അനുരാധ പ്രസാദ് വിവാഹം ചെയ്തു. [[ആർ.എസ്.എസ്]], [[അഖില ഭാരതീയ വിദ്യാർത്ഥി പരിഷത്ത്]] എന്നീ സംഘടനകളിൽ അംഗമായിരുന്നു. ==നിയമജീവിതം== 1980ൽ [[പട്ന ഹൈക്കോടതി|പട്ന ഹൈക്കോടതിയിൽ]] പ്രാക്ടീസ് ചെയ്തു തുടങ്ങി. 1999ൽ പട്ന ഹൈക്കോടതിയിലെ മുതിർന്ന അഭിഭാഷകനായും 2000ൽ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതിയിലെ]] മുതിർന്ന അഭിഭാഷകനായും നിയമിക്കപ്പെട്ടു. നിരവധി അഴിമതിക്കേസുകളിൽ മുൻ ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രിയായ [[ലാലു പ്രസാദ് യാദവ്|ലാലു പ്രസാദ് യാദവിനെതിരെ]] വാദിച്ചത് രവിശങ്കർ ആയിരുന്നു. മുൻ ഉപപ്രധാനമന്ത്രിയായ [[എൽ.കെ. അദ്വാനി|എൽ.കെ. അദ്വാനിക്കുവേണ്ടി]] വാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[നർമദ നർമദ ബചാവോ ആന്ദോളൻ|നർമദ ബചാവോ ആന്ദോളൻ]] കേസിൽ വാദിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം== ബി.ജെ.പിക്കു വേണ്ടി നിരവിധി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടു​ണ്ട്. 2000ൽ പാർലമെന്റ് അംഗമായി. 2001ൽ എ.ബി. വാജ്പേയ് മന്ത്രിസഭയിൽ ഇൻഫർമേഷൻ വകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=Ravi Shankar Prasad set to become BJP deputy leader in RS|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Ravi-Shankar-Prasad-set-to-become-BJP-deputy-leader-in-RS/articleshow/15043369.cms?referral=PM|accessdate=28 മെയ് 2014|newspaper=timesofindiatimesofindia|date=ജൂലൈ 19, 2012}}</ref> 2002 ജൂലൈയിൽ സംസ്ഥാന നിയമമന്ത്രിയായി. 1995ൽ ബി.ജെ. പി ദേശീയ എക്സിക്യൂട്ടീവ് അംഗമായി. 2006ൽ രണ്ടാം തവണ രാജ്യസഭാംഗമായി. 2010ൽ ബി.ജെ. പി ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി. 2012ൽ മൂന്നാം തവണയും രാജ്യസഭാംഗമായി. ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * [http://www.thehindu.com/2005/10/08/stories/2005100813370100.htm Ravi Shankar Prasad admitted to AIIMS ] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=214] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023529/http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=214 |date=2016-03-04 }} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|rows=2|before=[[കപിൽ സിബൽ]]}} {{s-ttl|title=[[നിയമമന്ത്രി]]|years=2014–ഇപ്പോൾ}} {{s-inc|rows=2}} |- {{s-ttl|title=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Minister of Communications and Information Technology]]|years=2014–present}} {{s-end}} [[വർഗ്ഗം:1954-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 30-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:രാജ്യസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി നേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേന്ദ്രമന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേന്ദ്ര കാബിനറ്റ് മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ നിയമമന്ത്രിമാർ‎]] [[വർഗ്ഗം:ബീഹാറിൽ നിന്നും രാജ്യസഭയിൽ അംഗമായവർ]] [[വർഗ്ഗം:നരേന്ദ്ര മോദി മന്ത്രിസഭ]] {{India-politician-stub}} gb70bpyc1f2a3lcsvaslsl8kehb4yu2 0 285743 4671850 3807912 2026-09-30T06:43:37Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671850 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rajiv Gandhi National Sadbhavana Award}} {{Infobox Indian Awards | awardname = രാജീവ് ഗാന്ധി സദ്ഭാവനാ പുരസ്‌കാരം | image = | type = Civilian | category = | instituted = 1992 | firstawarded = 1992 | lastawarded = | total = | awardedby = [[ആൾ ഇന്ത്യാ കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റി]] | cashaward = Rs. 5 ലക്ഷം | medal = | description = | previousnames = | obverse = | reverse = | ribbon = | firstawardees = | lastawardees = | precededby = | followedby = }} മുൻപ്രധാനമന്ത്രി രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ സ്മരണ നിവ നിറുത്താനായി രാജീവ് ഗാന്ധി സദ്ഭാവനാ പുരസ്‌കാര ഉപദേശകസമിതി നൽകുന്ന പുരസ്കാരമാണ് '''രാജീവ് ഗാന്ധി സദ്ഭാവനാ പുരസ്‌കാരം'''. സാമുദായിക ഐക്യവും സമാധാനവും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാൻ സംഭാവനകൾ നൽകിയവർക്കാണിത് നൽകുന്നത്. സദ് ഭാവനാ ദിവസമായി ആചരിക്കുന്ന രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ ജന്മദിനമായ ആഗസ്ത് 20നാണ് ഇത് വിതരണം ചെയ്യുന്നത്. സദ്ഭാവനാ പുരസ്‌കാരം നൽകാൻ തുടങ്ങിയതുമുതൽ സോണിയാ ഗാന്ധിയാണ് അത് സമ്മാനിക്കുന്നത്. <ref>{{cite news |title=Rajiv Gandhi remembered on his 65th birth anniversary |url=http://www.deccanherald.com/content/20655/rajiv-gandhi-remembered-his-65th.html |publisher=Deccan Herald |date=20 August}}</ref> ==പുരസ്കാര ജേതാക്കൾ== [[മദർ തെരേസ]], [[കെ.ആർ. നാരായണൻ]]. [[ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ|ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ]],<ref>{{cite web|title=Awarded: To shehnai maestro Bismillah Khan|url=http://indiatoday.intoday.in/story/shehnai-maestro-bismillah-khan-gets-the-second-rajiv-gandhi-national-sadbhavna-award/1/295638.html|publisher=ndiatoday.intoday.in|accessdate=3 ഓഗസ്റ്റ് 2014}}</ref> ലതാ മങ്കേഷ്‌കർ, സുനിൽദത്ത്, [[ദിലീപ് കുമാർ]], ഉസ്താദ് അംജദ് അലിഖാൻ, മൗലാന വഹീദുദ്ദീൻ ഖാൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖർ മുൻപ് സദ്ഭാവനാ പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. <ref>{{cite web|title=Muzaffar Ali to get Rajiv Gandhi National Sadbhavana Award|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/noted-filmmaker-and-director-of-umrao-jaan-muzaffar-ali-to-get-rajiv-gandhi-naitonal-sadbhavana-award/article6272553.ece|publisher=www.thehindu.com|accessdate=3 ഓഗസ്റ്റ് 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202161044/http://www.thehindu.com/features/cinema/noted-filmmaker-and-director-of-umrao-jaan-muzaffar-ali-to-get-rajiv-gandhi-naitonal-sadbhavana-award/article6272553.ece|archive-date=2014-12-02|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" border="1" |- bgcolor="#d3d3d3" ! Year ! Recipients ! Notes |- |- |1993 |[[മദർ തെരേസ]] |സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തക<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/sep/05teresa.htm|work=Mother Teresa dead|publisher=www.rediff.com|accessdate=3 ഓഗസ്റ്റ് 2014}}</ref> |- |- |1994 |[[ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ]] <ref>{{cite web|title=Shehnai maestro Bismillah Khan gets the second Rajiv Gandhi National Sadbhavna Award Read more at: http://indiatoday.intoday.in/story/shehnai-maestro-bismillah-khan-gets-the-second-rajiv-gandhi-national-sadbhavna-award/1/295638.html|url=http://indiatoday.intoday.in/story/shehnai-maestro-bismillah-khan-gets-the-second-rajiv-gandhi-national-sadbhavna-award/1/295638.html|publisher=indiatoday.intoday.in|accessdate=3 ഓഗസ്റ്റ് 2014}}</ref> |സംഗീതജ്ഞൻ |- |1995 |[[ദിലീപ് കുമാർ]] |ചലച്ചിത്ര നടൻ |- |1996 |[[ലത മങ്കേഷ്കർ|ലത മങ്കേഷ്‌കർ]] <ref>{{cite news |title=Lata gets Rajiv Gandhi award |url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19970821/23350323.html |publisher=[[Indian Express]] |date = 21 August 1997 }}</ref> |ഗായിക |- |- |1997 |[[X]] |X |- |1998 |[[സുനിൽ ദത്ത്]]<ref>{{cite news |title=Sunil Dutt — film star, peace activist, secularist, politician extraordinary |url=http://www.hindu.com/2005/05/26/stories/2005052604031200.htm |publisher=The Hindu |date=26 May 2005 |access-date=2014-08-02 |archive-date=2005-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050527013112/http://www.hindu.com/2005/05/26/stories/2005052604031200.htm |url-status=dead }}</ref> |ചലച്ചിത്ര നടൻ, രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ |- |- |1999 |[[ജഗൻ നാഥ് കൗൾ]] |[[എസ്.ഒ.എസ് കുട്ടികളുടെ ഗ്രാമം]] |- |2000 |[[കപില വത്സ്യായൻ|കപിലാ വാത്സ്യായൻ]] <ref>{{cite news |title=Secularism under assault, says Sonia |url=http://www.hindu.com/2001/08/21/stories/02210006.htm |publisher=The Hindu |date=21 August 2001 |access-date=2014-08-02 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101119/http://www.hindu.com/2001/08/21/stories/02210006.htm |url-status=dead }}</ref> |പണ്ഡിതൻ |- |- |2001 |[[X]] |X |- |- |2002 |[[തീസ്ത സെതൽവാദ്]], [[ഹർഷ് മന്ദർ]]<ref>{{cite web|title=Setalvad, Mander to get Sadbhavana Award|url=http://www.rediff.com/news/2002/aug/07rajiv.htm|publisher=www.rediff.com|accessdate=3 ഓഗസ്റ്റ് 2014}}</ref> |സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകർ |- |2003 |[[എസ്.എൻ. സുബ്ബറാവു]] <ref>{{cite news |title=Rajiv Gandhi award |url=http://hindu.com/2003/07/24/stories/2003072406510101.htm |publisher=The Hindu |date=24 July 2003 |access-date=2014-08-02 |archive-date=2012-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121004163626/http://hindu.com/2003/07/24/stories/2003072406510101.htm |url-status=dead }}</ref> |സമാധാന പ്രവർത്തകൻ |- | 2004 | [[സ്വാമി അഗ്നിവേശ്]]<ref>[http://www.betterworldheroes.com/pages-a/agnivesh-bio.htm Swami Agnivesh - Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204100118/http://www.betterworldheroes.com/pages-a/agnivesh-bio.htm |date=2008-12-04 }} ''betterworldheroes.com.''.</ref> | സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകൻ |- |- |2005 |[[കെ.ആർ. നാരായണൻ]] <ref>{{cite web|title=PM’s address at the presentation of 13th Rajiv Gandhi National Sadbhavana Award|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=11411|publisher=www.pib.nic.in|accessdate=3 ഓഗസ്റ്റ് 2014}}</ref> |രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ |- |2006 |[[Nirmala Deshpande|നിർമ്മല ദേശ്പാണ്ഡെ]]<ref>{{cite news |title=A votary of peace and harmony |url=http://www.hindu.com/2008/05/02/stories/2008050260431200.htm |publisher=[[The Hindu]] |date=2 May 2008 |access-date=2014-08-02 |archive-date=2008-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080505075334/http://www.hindu.com/2008/05/02/stories/2008050260431200.htm |url-status=dead }}</ref> |സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തക |- |2007 | ഹേം ദത്ത <ref name=dutta>{{cite news |title=Sadbhavana Award for Hem Dutta |url=http://www.hindu.com/2007/08/21/stories/2007082162450300.htm |publisher=[[The Hindu]] |date=21 August 2007 |access-date=2014-08-02 |archive-date=2007-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203131507/http://www.hindu.com/2007/08/21/stories/2007082162450300.htm |url-status=dead }}</ref> |സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകൻ |- |2008 | എൻ. രാധാകൃഷ്ണൻ <ref name=Radha>{{cite news |title=Radhakrishnan gets Rajiv Gandhi Sadbhavana Award |url=http://www.sify.com/news/radhakrishnan-gets-rajiv-gandhi-sadbhavana-award-news-national-jehbpPedcfb.html |publisher=[[Sify.com]] |date=20 August 2008 |access-date=2014-08-02 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022025414/http://www.sify.com/news/radhakrishnan-gets-rajiv-gandhi-sadbhavana-award-news-national-jehbpPedcfb.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=PM warns against divisive forces |url=http://www.indianexpress.com/news/pm-warns-against-divisive-forces/351368/ |publisher=Indian Express |date=21 August 2008 }}</ref> |സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകൻ |- |2009 |ഗൗതം ഭായ് <ref>{{cite news |title=PM presents Sadbhavana award to Gautam Bhai |url=http://zeenews.india.com/news/nation/pm-presents-sadbhavana-award-to-gautam-bhai_556963.html |publisher=Zee News |date=20 August 2009 }}</ref> |സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകൻ |- |2010 |[[വഹീദുദ്ദീൻ ഖാൻ]] |ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതൻ, സമാധാന പ്രവർത്തകൻ <ref>{{cite news |title=Muslim scholar gets Sadhbhavana Award|url=http://www.sify.com/news/muslim-scholar-gets-sadhbhavana-award-news-national-kiuvkdbhgdg.html |publisher=[[Sify.com]] |date=20 August 2010 }}</ref> |- | 2011 | [[സ്പിക് മാകെ]]<ref name=ot>{{cite web|title=SPICMACAY For Rajiv Gandhi Sadbhavana Award|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?730282|date=5 August 2011|publisher=[[Outlook (magazine)]]}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | Promotes Indian classical music and culture among the youth |- | 2012 | [[ഡി.ആർ. മേഹ്ത്ത]]<ref name=ot/> | ഭഗവാൻ മഹാവീർ വികലാംഗ സമിതി പ്രവർത്തനം |- | 2013 | [[അംജദ് അലി ഖാൻ|അംജത് അലിഖാൻ]] | സംഗീതജ്ഞൻ |- | 2014 | [[മുസഫർ അലി]]<ref>{{cite web|title=ചലച്ചിത്രകാരൻ മുസഫർ അലിക്ക് രാജീവ് ഗാന്ധി സദ്ഭാവനാ പുരസ്‌കാരം|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/3059868/2014-08-02/india|publisher=www.mathrubhumi.com|accessdate=2 ഓഗസ്റ്റ് 2014|archive-date=2014-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140802061119/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/3059868/2014-08-02/india|url-status=dead}}</ref> | ചലച്ചിത്രകാരൻ |} ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * [http://www.aicc.org.in Official All India Congress Committee website] * [http://www.congress.org.in/ Official Indian National Congress website] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ പുരസ്കാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] e3s36movdyft1vw8r8519rbujg5gtqn 0 286016 4671779 3746442 2026-09-29T23:26:45Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671779 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | Name = മീന കുമാരി | image = | caption =മീന കുമാരി | birthname = | birth_date = 24 [[സെപ്തംബർ]] [[1981]]<ref>{{cite web|url=http://serialactress.com/meena-kumari-tv-actress|accessdate=6 ജൂൺ 2016}}</ref> | birth_place = [[ഹൈദരാബാദ്]] | death_date = | death_place = | residence = [[ചെന്നൈ]] | othername = | occupation = [[അഭിനേത്രി]] | yearsactive = | parents = | spouse = | children = | homepage = | notable role = }} മലയാളം [[തമിഴ്]] [[തെലുങ്ക്]] ടെലിവിഷൻ സിനിമാ രംഗത്തെ ഒരു പ്രസിദ്ധ നടിയാണ് '''മീന കുമാരി'''. ഇംഗ്ലീഷ്: '''Meena Kumari''' ഹൈദരാബാദ് സ്വദേശിയാണ്. നാാലു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷകളും സംസാരിക്കുന്ന മീന ഈ ഭാഷകളിലെല്ലാം ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/no-time-to-think/article3483250.ece |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615171537/http://www.thehindu.com/features/cinema/no-time-to-think/article3483250.ece |archive-date=2013-06-15 |url-status=dead}}</ref> ==ജീവിതരേഖ== [[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദിൽ]] 1981 സെപ്തംബർ 24 നു ജനിച്ചു. [[അഭിഭാഷകൻ|അഭിഭാഷകയാണ്]] മീന. സഹോദരി വിജയശ്രീ അറിയപ്പെടുന്ന ഛായാഗ്രാഹകയാണ്. <ref>http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/People-love-my-saris-says-Meena-Kumari/articleshow/28583837.cms</ref> ==ചലച്ചിത്ര രേഖ== വിവിധ ഭാഷകളിലായി സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചുവരുന്നു. പത്തിൽ പഠിക്കുന്ന സമയത്താണ് അന്തരാഗങ്ങളു (ഇ.ടി.വി.)എന്ന തെലുങ്കു പരമ്പരയിൽ അഭിനയിച്ചത്. ഏതാണ്ട് ഇതിനു ശേഷം തെലുങ്ക് സിനിമയിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ഹിറ്റ്ലർ എന്ന സിനിമയിൽ ചിരഞ്ജീവിയുടെ സഹോദരിയായിട്ടായിരുന്നു. പ്ലസ് വണിനു പഠിക്കുന്ന സമയത്ത് തമിഴ് സിനിമയിലാണ് ആദ്യമായി അഭിനയിക്കുന്നത്. കറുപ്പു നിലാ എന്ന ചിത്രത്തിൽ വിജയകാന്തിന്റെ സഹോദരിയായിരുന്നു.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/People-love-my-saris-says-Meena-Kumari/articleshow/28583837.cms</ref> അതിനുശേഷം അനുബന്ധങ്ങൾ എന്ന സീരിയലിൽ അഭിനയിച്ചു. ജയം മനദെര, കലിസുന്ദം റാ, ഊ കൊടതര ഉളിക്കിപ്പാഡതാര എന്നീ പടങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകൾ== 2001 മുതൽ മലയാളം പരമ്പരകളിൽ സജീവമാണ് ശ്രീമാൻ ശ്രീദേവി, വാൽത്സല്യം പവത്രബന്ധം എന്നീ പരമ്പരകളിൽ അഭിനയിച്ചു. == TV Serials == Kayal Raktha Sambandham Veettukku Veedu Bharya Gouri Oka Sthree Katha Attarintiki Daredi Swami Ayyappan Janaki Samudram Marmadesam Anubandham Keratalu Vaira Nenjam Vaalsalyam Thendral Swathi Sthreejanmam Sreeraman Sreedevi Pavithra Bandham Pattu Saree Swamiye Saranamayyappa Nimmathi Naanayam Magal Maanada Mayilada Season 10 Antarangalu Bhairavi Aavigalukku Priyamanaval Chandralekha Malleswari Dathuputhri Sthreethvam == Film list == * Karuppu Nila *''Neeku Nenu Naaku Nuvvu'' * Love Birds * Kireedam * Thiruthani * Uu Kodathara? Ulikki Padathara? * Hitler * Shobhanam - Malayalam * Education Loan - Malayalam *Jayam Manadera *Kalisundam Raa *Bhadri * Taka Toka Tanka - Malayalam ==പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ== * അനുബന്ധങ്ങൾ എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിലെ അഭിനയത്റ്റിനു 'നന്ദി' പുരസ്കാരം ==റഫറൻസുകൾ== <References/> ek2adz8wadqqppib4foq2kec782x3nc 0 298373 4671863 4138454 2026-09-30T07:12:14Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671863 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rajan Gurukkal}} {{Infobox person | Name = രാജൻ ഗുരുക്കൾ | name = | image = Rajan_Gurukkal_(cropped).jpg | image caption = രാജൻ ഗുരുക്കൾ | birth_date = {{Birth date and age|1948|5|15|df=y}} | alma mater = [[കോഴിക്കോട് സർവകലാശാല]]<br>[[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു സർവകലാശാല]] | occupation = ചരിത്രജ്ഞൻ<br>വൈസ് ചാൻസലർ<br>സർവകലാശാലാധ്യാപകൻ<br>സാമൂഹിക ശാസ്ത്രജ്ഞൻ<br>എഴുത്തുകാരൻ }} ചരിത്രജ്ഞൻ, സർവകലാശാലാധ്യാപകൻ, സാമൂഹിക ശാസ്ത്രജ്ഞൻ<ref name="test1">[http://eprints.rclis.org/11861/?mode=simple&submit_simple=Show+simple+item+record#.UBupZWHdmCw "History beyond the discipline : Abstracts & bibliographical analysis of the works of Prof. Rajan Gurukkal"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219113159/http://eprints.rclis.org/11861/?mode=simple&submit_simple=Show+simple+item+record#.UBupZWHdmCw |date=2014-12-19 }}. E-Lis.Org. Retrieved 3 August 2012.</ref>, എഴുത്തുകാരൻ<ref name="test2">[http://www.mgu.ac.in/index.php?option=com_content&view=article&id=56&Itemid=527 "Vice-Chancellor"]. Mahatma Gandhi University.ac.in. Retrieved 3 August 2012.</ref> എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തനായ കേരളീയനാണ് '''പുത്തൻ മഠത്തിൽ രാജൻ ഗുരുക്കൾ'''. കോട്ടയത്തെ മഹാത്മാഗാന്ധി സർവകലാശാലയുടെ അക്കാദമികപരമായ ഉയർച്ചയ്ക്ക് അദ്ദേഹം ഒരു വലിയ പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട് . =ജീവചരിത്രം= കേരളത്തിലെ കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ മാഹിക്കടുത്തുള്ള കാര്യാട് ഗ്രാമത്തിൽ 1948 മെയ് 15നു ജനിച്ചു<ref name="test2"></ref>. കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ കുറുവട്ടൂരിലും അതിനെ തുടർന്ന് രാമവിലാസം സെക്കൻഡറി സ്ക്കൂളിലും പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. പിന്നീട് മടപ്പള്ളി ഗവർണ്മെൻ്റ് കോളേജിലും തലശ്ശേരിയിലെ ബ്രണ്ണൻ കോളേജിലും ബിരുദ പഠനം നടത്തി. തുടർന്ന് കാലിക്കറ്റ് സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും 1972-ൽ ഒന്നാം റാങ്കോടുകൂടി ചരിത്രത്തിൽ ബിരിദാനന്തരബിരുദം നേടി .പഠന ശേഷം ആലുവയിലെ യൂണിയൻ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിൽ അധ്യാപകനായി പ്രവർത്തിച്ചു. <ref name="test3">[http://uccollege.edu.in/history/about/ "UC College Department of History"]. uccollege.edu.in. Retrieved 8 December 2013.</ref> ഡൽഹിയിലെ ജവഹർലാൽ നെഹ്റു സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും 1978 ൽ തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിൽ മാസ്റ്റർ ഡിഗ്രിയും 1985ൽ ചരിത്രപരമായ സാമൂഹ്യധനതത്വശാസ്ത്രത്തിൽ ഡോക്ടറേറ്റ് ബിരുദവും കരസ്ഥമാക്കി<ref name="test2"></ref>. =ഔദ്യോഗിക ജീവിതം= ബിരുദ പഠനത്തിനു ശേഷം 1972-ൽ ആലുവയിലെ യുണിയൻ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിൽ അധ്യാപകനായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതം തുടക്കം കുറിച്ചു.<ref name="test3"></ref> ഗുരുക്കൾ പിന്നീട് ഡൽഹിയിലെ ജവഹർലാൽ നെഹ്റു സര്വ്വകലാശാലയിലെ ചരിത്രപഠന വിഭാഗത്തിൽ അധ്യാപകനായി പ്രവർത്തിച്ചു. <ref name="test6">[http://newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article4594.ece"Rajan Gurukkal to take over as MGU VC on Monday"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131218111228/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article4594.ece |date=2013-12-18 }}. The New Indian Express. Retrieved 8 December 2013.</ref> പ്രശസ്ത കന്നഡ എഴുത്തുക്കാരൻ [[യു.ആർ. അനന്തമൂർത്തി|യു .ആർ. അനന്തമൂർത്തിയുടെ]] ക്ഷണത്തോടനുബന്ധിച്ചു മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാലയുടെ വൈസ് ചാൻസലറായി സ്ഥാനമേറ്റു. അധ്യാപനം കൂടാതെ സർവ്വകാലാശാല പ്രധാന വൈജ്ഞാനികൻ, സർവ്വകാലാശാല ഉപദേശകസമിതിയുടെ അംഗം, സർവ്വകാലാശാല സെനെറ്റ് ആലോചനാസഭാംഗം എന്നീ വിവിധ പദവികളിലും സേവനമനുഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. കോട്ടയത്തിലെ മഹാത്മാഗാന്ധി സർവ്വകലാശാലയുടെ വൈസ് ചാൻസലറായും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="test2" /> <ref name="test4">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1374983.ece "Rajan Gurukkal is new VC of MGU"] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Daily Hindu.com. 13 November 2008. Retrieved 3 August 2012.</ref> നിലവിൽ ബാംഗ്ലൂർ [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ്]] സമകാലികശാസ്ത്ര വിഭാഗത്തിൽ സന്ദർശാധ്യാപകനാണ്. <ref name="test5">[http://ces.iisc.ernet.in/hpg/ragh/ccs/ "Centre for Contemporary Studies"]. CCS-IISc. Retrieved 9 December 2013.</ref> =സാഹിത്യം= കേരളത്തിൻറെ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക,സാംസ്കാരിക ചരിത്രം, മനുഷ്യൻറെ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം,മാനവിക പരിസ്ഥിതി വിഞ്ജാനം എന്നീ വിഷയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മലയാളത്തിലും ഇംഗ്ലീഷിലും ഉൾപ്പെടെ ആറ് പുസ്തകങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട് . നിരവധി മാസികകളിലും വാർത്താ പത്രങ്ങളിലും അദ്ദേഹം ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട് .<ref name="test2"></ref> =പുരസ്കാരങ്ങൾ= *അധ്യാപക ഫെല്ലോഷിപ്പ് ; ഇന്ത്യൻ കൌൺസിൽ ഓഫ് ഹിസ്റ്റോറിക്കൽ റിസർച്ച്(1977)<ref name="test2"></ref> *ദേശീയ അധ്യാപക ഫെല്ലോഷിപ്പ്; യൂനിവെർസിറ്റി ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷൻ (1980)<ref name="test2"></ref> *ഒരവക്കൾ മതെൻ മെമ്മോറിയൽ മികച്ച അക്കാദമിക പുരസ്കാരം(1986)<ref name="test2"></ref> =അവലംബങ്ങൾ= {{reflist|2}} [[വർഗ്ഗം:കോഴിക്കോട് സർവ്വകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് അദ്ധ്യാപകർ]] 6ud16qovn9bfi1xq9negtxo5rbz5uek 0 303138 4671882 4550143 2026-09-30T09:03:42Z Star Manatee 223561 4671882 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Anders_Behring_Breivik}}{{Infobox criminal | name = Fjotolf Hansen | image = Anders Behring Breivik - Self-Portrait in Fake Police Uniform.jpeg | image_upright = 0.9 | caption = Breivik in 2011 | birth_name = Anders Behring Breivik | birth_date = {{Birth date and age|1979|2|13|df=y}} | birth_place = [[Oslo]], Norway | other_names = Fjotolf Hansen, Andrew Berwick, Anders Behring | sentence = 21 years' [[Life imprisonment in Norway|preventive detention]] | status = Imprisoned at Skien Prison | party = [[Progress Party (Norway)|Progress Party]] (1999–2006) | date = 22 July 2011 | time = '''Oslo:''' 15:25 [[Central European Summer Time|CEST]]<br />'''Utøya:''' 17:22–18:34 CEST<ref name="NotatNBPD">{{cite web|url=http://www.regjeringen.no/pages/35819707/NBPD_02.pdf |title=Notat – Redgjørelse Stortinget |publisher=Politiet |date=10 November 2011 |access-date=10 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215095819/http://www.regjeringen.no/pages/35819707/NBPD_02.pdf |archive-date=15 December 2013 |url-status=dead }}</ref><ref name="BreiviksBevegelser">{{cite news|url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/22juli/Slik-var-Behring-Breiviks-bevegelser-pa-Utoya-6806375.html|title=Slik var Behring Breiviks bevegelser på Utøya|newspaper=Aftenposten|date=16 April 2012|access-date=16 April 2012}}</ref> | targets = [[Labour Party (Norway)|Norwegian Labour Party]] members and teenagers | locations = [[Oslo]] and [[Utøya]], Norway | fatalities = 77 (8 in Oslo, 69 on Utøya) | injuries = 319<ref name="died-from-wounds">{{cite news |title=En av de sårede døde på sykehuset |url=http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 |newspaper=Østlendingen |language=no |trans-title=One of the wounded died in hospital |date=24 July 2011 |access-date=25 July 2011 }}</ref> | weapons = [[ANFO]] [[car bomb]]<br />[[Ruger Mini-14]] rifle<br />[[Glock|Glock 34]] pistol }} [[2011 Norway attacks|2011 ജുലൈ മാസത്തിൽ ഓസ്ലോയിൽ നടന്ന കാർ ബോംബ്‌ സ്ഫോടനത്തിലും]] ഉടോപ ദ്വീപിൽ വെടിവെപ്പ്‌ നടത്തിയതിനും അറസ്റ്റ്‌ ചെയ്യപ്പെടുകയുണ്ടായ ഒരു [[ക്രിസ്ത്യൻ ഭീകരവാദം|ക്രിസ്ത്യൻ തീവ്രവാദിയാണ്]] '''ആന്ത്രെ ബെഹ്രിങ് ബ്രൈവിക്'''. ഈ അക്രമങ്ങളിൽ 151 പേർക്ക്‌ പരിക്കേൽക്കുകയും 77 പേർ മരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ അക്രമത്തിന്‌ മണിക്കൂറുകൾക്ക്‌ മുൻപ്‌ ഇയാൾ 1500 പേജുള്ള ഒരു പത്രിക പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു. കുടിയേറ്റക്കാർ [[Norway|നോർവ്വേയുടെ]] പരമ്പരാഗത മൂല്യങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുകയാണ്‌ എന്നായിരുന്നു അയാളുടെ അഭിപ്രായം. ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ കുരിശു യുദ്ധക്കാരനായാണ്‌ ഇയാൾ സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്‌. ==References== {{Reflist}} ==Further reading== *[[Aage Storm Borchgrevink|Borchgrevink, Aage Storm]] ["A Norwegian tragedy. Anders Behring Breivik and the roads to Utøya"] ''En norsk tragedie: Anders Behring Breivik og veiene til Utøya'' (2012) * Borchgrevink, Aage Storm; Puzey, Guy ''A Norwegian Tragedy: Anders Behring Breivik and the Massacre on Utøya''. 2013. {{ISBN|9780745672205}} (translated from the Norwegian) *["The Mother"] ''Moren'' (2013), by [[Marit Christensen]]. Christensen claimed that for the last year of Wenche Behring Breivik's life, she had been her confidant, and that the book is based on Christensen's interviews with her. Wenche Behring Breivik hired a lawyer to prevent Christensen from publishing the book. The book was criticized for character assassinations of still living people. *Frydnes, Jørgen Watne ["No man is an island"] Ingen mann er en øy (2021) * [[Åsne Seierstad|Seierstad, Åsne]] ''[[One of Us (book)|One of Us: The Story of a Massacre in Norway – and Its Aftermath]]'' (2013) * Seierstad, Åsne; Death, Sarah. [[One of Us (book)|''One of us: the story of Anders Breivik and the massacre in Norway'']]. New York: Farrar, Straus & Giroux, 2015. {{ISBN|9780374277895}} (translated from the Norwegian) * Turrettini, Unni; Puckett, Kathleen M. ''The Mystery of the Lone Wolf Killer: Anders Behring Breivik and the Threat of Terror in Plain Sight''. New York: Pegasus Crime, 2015. {{ISBN|9781605989105}} ==External links== {{Commons category}} {{Wikiquote}} * [https://sites.google.com/site/knightstemplareurope/2083 Manifesto of Anders Behring Breivik] Original document and video by Breivik. * [http://www.washingtontimes.com/blog/robbins-report/2011/jul/23/oslo-terrorist-his-own-words/ Washington Times: The Oslo Terrorist in His Own Words] – Summary of Breivik's political beliefs * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14276074 BBC: Norway attacks: The victims] – The eight Oslo bomb victims and the 69 youth camp victims * [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/norway/9206336/Anders-Behring-Breivik-trial-indictment-in-full.html Daily Telegraph: Trial indictment] * [http://www.klassekampen.no/article/20160312/ARTICLE/160319987 Influencing from prison] * [http://www.nrk.no/norge/_-staten-bor-ta-til-seg-kritikken-i-dommen-1.12910438 The government should accept the criticism of the verdict] * {{cite news|url=https://www.economist.com/news/special-report/21570842-oil-makes-norway-different-rest-region-only-up-point-rich|title=Norway: The rich cousin|newspaper=The Economist|access-date=13 September 2014}} {{Neo-Nazism}} {{2011 Norway attacks}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1979-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഗൂഢാലോചനാസിദ്ധാന്തക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:നിയോ-നാസികൾ]] [[വർഗ്ഗം:വംശീയത]] 1nbepd01116v7hcl6u77ta66or3mqri 0 307354 4671666 4579703 2026-09-29T13:03:07Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671666 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Belgaum district}} {{Infobox settlement | name = ബെൽഗാം ജില്ല | native_name =ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ | native_name_lang = kn | other_name = | nickname = | settlement_type = district | image_skyline = Gokak Falls.jpg | image_alt = | image_caption = [[Gokak Falls]] in Belagavi district | image_map = Belagavi in Karnataka (India).svg | map_alt = | map_caption = Location in Karnataka, India | latd = 15.85 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 74.55 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Karnataka]] | subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]] | subdivision_name2 = [[North Karnataka]] | subdivision_type3 = Division | subdivision_name3 = [[Belgaum division|Belagavi Division]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = Headquarters | seat = [[ബെൽഗാം]] | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="stats">{{cite web|title=2001 Census|url=http://Belgaum.nic.in/stat.html|publisher=Official Website of Belgaum District|accessdate=4 January 2011|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721163433/http://belgaum.nic.in/stat.html|url-status=dead}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 13415 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 4,778,439 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="stats"/> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Kannada]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KA-22,KA-23,KA-24,KA-49 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1.04 [[male|♂]]/[[female|♀]] | blank2_name_sec1 = Literacy | blank2_info_sec1 = 64.2% | blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank1_info_sec2 = {{convert|823|mm|in}} | website = {{URL|belgaum.nic.in/}} | footnotes = }} [[കർണാടക]] സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ജില്ലയാണ്‌ '''ബെൽഗാം ജില്ല''' ([[Kannada language|കന്നഡ]]: ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ ''ബെളഗാവി ജില്ല'', [[Marathi language|മറാത്തി]]: बेळगांव ''ബെളഗാവ്'' ). 2011-ലെ സെൻസസ് കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഇവിടത്തെ ജനസംഖ്യ 4,778,439 ആണ്,<ref>{{Cite web |url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-04-07 |archive-date=2015-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425105619/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |url-status=dead }}</ref> കർണാടക സംസ്ഥാനത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ജനസംഖ്യയുള്ള ജില്ലകളിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് ബെൽഗാം. 13,415 ച.കി.മീ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഈ ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനം [[ബെൽഗാം]] ആണ്‌. കിഴക്ക് [[ബാഗൽക്കോട്ട് ജില്ല]], വടക്കും പടിഞ്ഞാറും [[മഹാരാഷ്ട്ര]], തെക്ക് പടിഞ്ഞാറ് [[ഗോവ]], തെക്ക് [[ഉത്തര കന്നഡ ജില്ല]], [[ധാർവാഡ് ജില്ല]] എന്നിവയുമാണ് ബെൽഗാം ജില്ലയുടെ അതിർത്തികൾ. ==ചരിത്രം== ബെൽഗാം നഗരത്തിന്റെ ആദ്യനാമം സംസ്കൃതത്തിൽ 'വേണുഗ്രാമ' എന്നായിരുന്നു. [[കാദംബ രാജവംശം|കാദംബ രാജവംശത്തിന്റെ]] ആദ്യകാലതലസ്ഥാനമായിരുന്ന <ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article1909644.ece {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ഹലസി]] പട്ടണത്തിൽ ധാരാളം ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു, . സ്വാതന്ത്ര്യസമരക്കാലത്ത് ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിക്കെതിരെ കലാപം നയിച്ച [[കിത്തൂർ റാണി ചെന്നമ്മ| കിത്തൂരിലെ റാണി ചെന്നമ്മ]] (1778–1829) ബെൽഗാമിലാണ് ജനിച്ചത് == അതിർത്തി തർക്കം == 1956-ലാണ്‌ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾ രൂപവത്കരിച്ചപ്പോൾ ഈ പ്രദേശം മൈസൂർ സംസ്ഥാനത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. ജില്ലയിൽ കർണാടക സംസാരിക്കുന്നവർക്കാണ് ഭൂരിപക്ഷമെങ്കിലും നഗരങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങളും മറാത്തക്കാരാണ്, ഈ പ്രദേശത്തിനു വേണ്ടി [[കർണാടക|കർണാടകവും]] [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയുമായി]] അതിർത്തിത്തർക്കം നിലനിൽക്കുന്നു. . ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Commons category|Belgaum district}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== [[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകത്തിലെ ജില്ലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബെൽഗാം ഡിവിഷൻ]] {{കർണ്ണാടകത്തിലെ ജില്ലകൾ}} i0q1ynj9eomv1d9olol4ob5d9eioamu 0 317863 4671694 3750490 2026-09-29T15:15:21Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671694 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|BharatBenz}} {{Infobox company | name = ഭാരത്ബെൻസ് | logo = [[File:BharatBenz logo.jpg|200px]] | type = | foundation = ഫെബ്രുവര 17, 2011 | location = | key_people = എരിച് നെസ്സെൽഹോഫ് [[Managing Director & Chief executive officer|CEO]] | industry = [[Automotive industry|ഓട്ടോമൊബൈൽ]] | products = [[Commercial vehicles|കൊമേഴ്സൽ വാഹനങ്ങൾ]] <br /> [[Truck|ട്രക്കുകൾ]]s | revenue = | operating_income = | net_income = | num_employees = 3,500 | owner = [[Daimler AG|ഡൈംലർ എ ജി]] | parent = [[Daimler India Commercial Vehicles|ഡൈംലർ ഇന്ത്യ കൊമേഴ്സൽ വെഹിക്കിൾസ്]] | subsid = | website = {{URL|http://www.bharatbenz.com}} }} [[Image:BharatBenz 3143 Mining truck. Spielvogel 1.JPG|thumb|right|210px|ഭാരത്ബെൻസ് [[ഡമ്പ് ട്രക്ക്]] [[International Motor Show Germany|IAA]] 2014 വാഹന പ്രദർശനത്തിൽ നിന്ന്, ഹാനോവർ ജർമ്മനി.]] '''ഭാരത്ബെൻസ്''' '''BharatBenz''' എന്നത് [[Daimler India Commercial Vehicles|ഡൈംലർ ഇന്ത്യ കൊമേഴ്സൽ വെഹിക്കിൾസ്ന്ടെ]] (DICV) ഒരു ട്രക്ക് നിർമ്മാണ വിഭാഗമാണ്. [[Daimler AG|ഡൈംലർ എ ജി]] എന്ന [[ജർമ്മൻ]] കമ്പനിയുടെ പൂർണ്ണ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് ഇത് നടത്തപ്പെടുന്നത്.<ref name="DN1">[http://www.daimler.com/dccom/0-5-7153-1-1369134-1-0-0-0-0-0-92-0-0-0-0-0-0-0-0.html/ Daimler News]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/business/companies/article2775024.ece/ |title=The Hindu-BharatBenz trucks from Daimler by mid-2012 |access-date=2015-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209212429/http://www.thehindu.com/business/companies/article2775024.ece |archive-date=2012-02-09 |url-status=dead}}</ref> ഭാരത് എന്നത് ബ്രാന്റ് പേരാണ്. ഇത് വിവിധ ഭാഷകളിലായി ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.<ref name="DN1"/> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category|BharatBenz}} * [http://www.bharatbenz.com/ ഭാരത്ബെൻസ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] * [http://www.daimler-indiacv.com/ ഡൈംലർ ഇന്ത്യ കൊമേഴ്സൽ വെഹിക്കിൾസ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409173944/http://www.daimler-indiacv.com/ |date=2012-04-09 }} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ട്രക്കുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ വാഹന നിർമ്മാണ കമ്പനികൾ]] 4fxsnn7gmyaaff5gsjk80234zxvstzu 0 321330 4671727 3788617 2026-09-29T17:51:14Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671727 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =ആച്ചി മനോരമ | image = File:Manorama at Cinema Journalist Association Event.jpg | alt = | caption = Manorama at Cinema Journalist Association Event | birth_name = ഗോപിശാന്ത | birth_date = {{Birth date|1937|05|26}} | birth_place = [[മന്നാർഗുടി]], [[മദ്രാസ് സംസ്ഥാനം]] ,[[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]]<ref name="hinduonnet.com">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article652268.ece There’s no stopping her] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113003941/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article652268.ece |date=2016-01-13 }}. Hinduonnet. 2009/02/02</ref> | death_date = {{Death date and age|2015|10|10|1937|05|26}} | death_place = [[ചെന്നൈ]], [[തമിഴ്‌നാട് ]], ഇന്ത്യ | nationality = | other_names = | occupation = | years_active = 1943-2015 | known_for = ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | notable_works = | spouse = എസ്.എം.ആർ രാമനാഥൻ (1964 -1966) (വിവാഹമോചനം) | children = ഭൂപതി }} ഒരു തമിഴ് ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രിയാണ്‌ '''മനോരമ''' (26 മേയ് 1937 - 10 ഒക്ടോബർ 2015) . തമിഴിനു പുറമെ തെലുങ്ക്, ഹിന്ദി, മലയാളം സിനിമകളിലും അഭിനയിച്ചു. == ജീവിതരേഖ == ഇവരുടെ പിതാവ് കാശി ക്ലാക്ക് ഉടൈയാർ. അമ്മ രാമാമൃതം. മനോരമ തമിഴ്‌നാട്ടിലെ [[തഞ്ചാവൂർ]] ജില്ലയിലെ രാജമന്നാർഗുഡിയിൽ നല്ല സാമ്പത്തികശേഷിയുള്ള കുടുംബത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. റോഡ് കോൺട്രാക്ടറായ അച്ഛൻ, മനോരമയുടെ അമ്മയുടെ സഹോദരിയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. അതോടെ തനിച്ചായ മനോരമയും അമ്മയും കാരൈക്കുടിക്കടുത്തുള്ള പള്ളത്തൂർ എല്ല ഗ്രാമത്തിലേക്ക് താമസം മാറ്റി. ദാരിദ്ര്യം കാരണം ആറാം തരത്തിൽ വെച്ച് പഠനമുപേക്ഷിക്കേണ്ടിവന്ന മനോരമ ചെറുപ്രായത്തിലേ പലഹാരമുണ്ടാക്കി വിറ്റാണ് ജീവിതം കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. 12-ാം വയസ്സിൽ അഭിനയജീവിതം ആരംഭിച്ച ഇവരെ നാട്ടുകാർ 'പള്ളത്തൂർ പാപ്പാ' എന്ന് സ്നേഹപൂർവ്വം വിളിച്ചു. സീരീയൽ സംവിധായകൻ തിരുവേങ്കടം, ഹാർമോണിയ വിദ്വാൻ ത്യാഗരാജൻ എന്നിവരാണ് ഇവർക്ക് മനോരമ എന്ന പേരിട്ടത്. 1958ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മാലയിട്ട മങ്കൈയാണ് ആദ്യചിത്രം . കൊഞ്ചം കുമരി (1963) എന്ന ചിത്രത്തിലാണ് ആദ്യമായി നായികയായത്.സിങ്കം രണ്ടാണ്(2014) പുറത്തിറങ്ങിയ അവസാന ചിത്രം. കോമഡി വേഷങ്ങളിൽ കഴിവ് തെളിയിച്ച ഇവർ 1500-ലധികം ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിടുണ്ട് .<ref>{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Actor-Aachi-Manorama-dies-at-78/articleshow/49307013.cms | title=Actor `Aachi' Manorama dies at 78 | publisher=[[The Times of India]] | date=2015 October 10 | accessdate=2015 October 10}}</ref><ref name="hindu2003">{{cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/07/stories/2003070701340300.htm |title=The endearing `aachi' |work=The Hindu |date=2003 July 7 |accessdate=2010-05-26 |archive-date=2003-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031230132332/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/07/stories/2003070701340300.htm |url-status=dead }}</ref> ==ചിത്രങ്ങൾ== ====1950കൾ==== {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- style="text-align:center;" ! style="background:#B0C4DE;" | വർഷം ! style="background:#B0C4DE;" | സിനിമ ! style="background:#B0C4DE;" | ഭാഷ ! style="background:#B0C4DE;" | കുറിപ്പുകൾ |- |rowspan="3"|1958 |  ''മാലയിട്ട മങ്കൈ'' || Tamil language|തമിഴ് ||പുറത്തിറങ്ങിയ ആദ്യ സിനിമ |- |  ''പെരിയകോവിൽ'' || തമിഴ് || |- |  ''മണമുള്ള മരുതാരം'' || തമിഴ് || |} ====1960കൾ==== {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- style="text-align:center;" ! style="background:#B0C4DE;" | വർഷം ! style="background:#B0C4DE;" | സിനിമ ! style="background:#B0C4DE;" | ഭാഷ ! style="background:#B0C4DE;" | കുറിപ്പുകൾ |- |rowspan="2"|1960 |  ''കളത്തൂർ കണ്ണമ്മ'' || [[തമിഴ്]] || |- | ''ആടവന്ത ദൈവം'' || [[തമിഴ്]]|| |- |rowspan="3"|1963 | ''കൊഞ്ചും കുമാരി''<ref name=1her>{{cite web|title=Manorama's first film as heroine|work=Youtube|url=http://www.youtube.com/watch?v=oxkU-_ZXK60#t=10m21s}}</ref> || [[തമിഴ്]] ||മനോരമ നായികയായി അഭിനയിച്ച ആദ്യചിത്രം |- | ''Paar Magale Paar|പാർ മകളേ പാർ'' || [[തമിഴ്]]|| |- | ''Lava Kusha''|ലവ കുശ || [[തമിഴ്]] || |- |  1964 ||''Magale Un Samathu''|മകളേ ഉൻ സമതു || [[തമിഴ്]] || |- | 1965 || ''Thiruvilayadal (1965 film)|തിരുവിളയാടൽ'' || [[തമിഴ്]] || |- |rowspan="5"|1966 | ''Anbe Vaa''|അൻപേ വാ || [[തമിഴ്]] || |- | ''Saraswathi Sabatham''|സരസ്വതി സബതം || [[തമിഴ്]] || |- | ''Kandan Karunai''|കണ്ടാൻ കരുണൈ || [[തമിഴ്]]|| |- |  ''Yaar Nee?''|യാർ നീ? || [[തമിഴ്]]|| ഇരട്ടവേഷത്തിൽ. താമര (വേലക്കാരി) & സി.ഐ.ഡി സുലോചന |- | ''Madras to Pondicherry''|മദ്രാസ് ടു പോണ്ടിച്ചേരി || [[തമിഴ്]] || ബ്രാഹ്മണദമ്പതി |- |rowspan="4"| 1968 |''Ethir Neechal (1968 film)|എതിർ നീച്ചൽ'' || [[തമിഴ്]]|| |- | ''Galatta Kalyanam''|ഗലാട്ട കല്യാണം || [[തമിഴ്]]|| |- | ''Bommalattam (1968 film)|ബൊമ്മലാട്ടം'' || [[തമിഴ്]] || |- | ''Thillana Mohanambal''|തില്ലാന മോഹനാംബാൾ || [[തമിഴ്]] ||മികച്ച സ്വഭാവനടിക്കുള്ള തമിഴ്‍‌നാട് സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം |- | 1969 || ''Ayiram Poi''|ആയിരം പൊയ് || [[തമിഴ്]] || |} ====1970കൾ==== {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- style="text-align:center;" ! style="background:#B0C4DE;" | വർഷം ! style="background:#B0C4DE;" | സിനിമ ! style="background:#B0C4DE;" | ഭാഷ ! style="background:#B0C4DE;" | കുറിപ്പുകൾ |- |rowspan="2"| 1970 |''Thalaivan''|തലൈവൻ || [[തമിഴ്]] || |- |''Aana Valarthiya Vanampadiyude Makan'' |ആനവളർത്തിയ വാനമ്പാടിയുടെ മകൻ ||[[മലയാളം]] || |- |rowspan="1"| 1971 |''Kankatchi''|കൺകാട്ച്ചി || [[തമിഴ്]] || [[സുരുളിരാജൻ|സുരുളിരാജനും]] മനോരമയും ചേർന്ന് ഈ സിനിമയിൽ ഒൻപതു വ്യത്യസ്ത വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. |- |rowspan="4"| 1972 |''Pattikada Pattanama''|പട്ടിക്കാടാ പട്ടണമാ || [[തമിഴ്]] || |- | ''Kasethan Kadavulada'' |കാശേതാൻ കടവുളെടാ|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Needhi'' |നീതി|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Vidharthikale Ithile Ithile'' |വിദ്യാർത്ഥികളേ ഇതിലേ ഇതിലേ||[[മലയാളം]]|| |- |rowspan="2"| 1973 | ''Rajaraja Cholan'' |രാജരാജ ചോളൻ|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Suryakanthi'' |സൂര്യകാന്തി|| [[തമിഴ്]] || |- | 1974 || ''Kunwara Baap (1974 film)|കുൻവാരാ ബാപ്'' || [[ഹിന്ദി]] || |- | 1975 || ''Devara Gudi''|ദേവര ഗു‍ഡി || [[കന്നട]] || |- |rowspan="18"| 1976 | ''Akka (film)|അക്ക'' || [[തമിഴ്]] || |- | ''Unakkaga Naan'' |ഉനക്കാക നാൻ|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Unmaye Un Vilai Enna''|ഉൺമയേ ഉൻ വിലൈ എന്ന || [[തമിഴ്]] || |- | ''Rojavin Raja''|റോജാവിൻ രാജ || [[തമിഴ്]] || |- | ''Nee Oru Maharani''|നീ ഒരു മഹാറാണി || [[തമിഴ്]] || |- | ''Mogam Muppadhu Varusham''|മോഗം മുപ്പതു വരുഷം || [[തമിഴ്]] || |- | ''Grahapravesam''|ഗൃഹപ്രവേശം || [[തമിഴ്]] || |- | ''Bhadrakali'' |ഭദ്രകാളി|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Vazhvu En Pakkam''|വാഴ്‌വ് എൻ പക്കം || [[തമിഴ്]] || |- | ''Ungalil Oruthi''|ഉങ്കളിൽ ഒരുത്തി || [[തമിഴ്]] || |- | ''Perum Pugazhum''|പേരും പുകഴും || [[തമിഴ്]] || |- | ''Paaloothi Valartha Kili'' |പാലൂട്ടി വളർത്ത കിളി|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Oru Kodiyil Iru Malargal''|ഒരു കൊടിയിൽ ഇരു മലർകൾ || [[തമിഴ്]] || |- | ''Nalla Penmani'' |നല്ല പൊൻമണി|| [[തമിഴ്]] || |- |''Muthaana Muthullavaa''|മുത്താന മുത്തുള്ളവാ || [[തമിഴ്]] || |- |''Mayor Meenakshi''|മായോർ മീനാക്ഷി || [[തമിഴ്]] || |- | ''Kula Gowravam'' |കുല ഗൗരവം|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Janaki Sabatham''|ജാനകി സപതം || [[തമിഴ്]] || |- |rowspan="6"| 1977 | ''Aalukkoru Aasai''|ആളുക്കൊരു ആശൈ || [[തമിഴ്]] || |- | ''Aaru Pushpangal''|ആറു പുഷ്പങ്ങൾ || [[തമിഴ്]] || |- | ''Aasai Manaivi''|ആശൈ മനൈവി || [[തമിഴ്]] || |- | ''Durga Devi''|ദുർഗാ ദേവി || [[തമിഴ്]] || |- | ''Devara Duddu''|ദേവര ദുഡ്ഡു || [[കന്നട]] || |- | ''Geddvalu Naane'' |ഗഡ്ഡ്‌വാളു നാനേ|| [[കന്നട]] || |- |rowspan="18"| 1978 | ''Kuppathu Raja'' |കുപ്പത്തു രാജ|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Annalakshmi''|അന്നലക്ഷ്മി || [[തമിഴ്]] || |- | ''Maariyamman Thiruvizha''|മാരിയമ്മൻ തിരുവിഴാ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Kamakshiyin Karunai''|കാമാക്ഷിയിൻ കരുണൈ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Chittukuruvi''|ചിട്ടുക്കുരുവി ||[[തമിഴ്]] || |- |''En Kelvikkenna Bathil''|എൻ കേൾവിക്കെന്ന ബതിൽ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''General Chakravarthy''|ജനറൽ ചക്രവർത്തി ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Pilot Premnath'' |പൈലറ്റ് പ്രേംനാഥ്||[[തമിഴ്]] || |- | ''Punniya Boomi''|പുണ്യഭൂമി || [[തമിഴ്]]|| |- | ''Vandikkaaran Magal''|വണ്ടിക്കാരൻ മകൾ || [[തമിഴ്]]|| |- | ''Varuvaan Vadivelan''|വരുവാൻ വടിവേലൻ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Vaazha Ninaithal Vazhaalam''|വാഴ നിനൈത്താൽ വാഴലാം || [[തമിഴ്]]|| |- |  ''Rudra Thaandavam''|രുദ്രകാണ്ഡവം ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Seervarisai''|സീർവരിശൈ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Aayiram Jenmangal''|ആയിരം ജന്മങ്കൾ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Bhairavi'' |ഭൈരവി||[[തമിഴ്]] || |- | ''Andaman Kaadhali''|അന്തമാൻ കാതലി ||[[തമിഴ്]] || |- |''Prathyaksha Deivam''|പ്രത്യക്ഷദൈവം ||[[മലയാളം]] || |- |rowspan="4"| 1979 | ''Thyagam''|ത്യാഗം || [[തമിഴ്]] || |- |  ''Alankari''|അലങ്കാരി || [[തമിഴ്]] || |- |  ''Imayam'' |ഇമയം||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Kalyanaraman |കല്യാണരാമൻ'' ||[[തമിഴ്]] || |} ====1980കൾ==== {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- style="text-align:center;" ! style="background:#B0C4DE;" | വർഷം ! style="background:#B0C4DE;" | സിനിമ ! style="background:#B0C4DE;" | ഭാഷ ! style="background:#B0C4DE;" | കുറിപ്പുകൾ |- |rowspan="10"| 1980 | ''Billa (1980 film)|ബില്ല'' || [[തമിഴ്]] || |- |  ''Enippadigal'' |എണിപ്പടികൾ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Ennadi Meenakshi'' |എന്നടി മീനാക്ഷി||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Nadagame Ulagam''|നാടകമേ ഉലകം ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Neechalkulam'' |നീച്ചാൽകുളം||[[തമിഴ്]] || |- | ''Panchabhootham''|പഞ്ചഭൂതം ||[[തമിഴ്]] || |- |''Poonthalir''|പൂന്തളിർ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Sri Ramajayam''|ശ്രീരാമജയം ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Subhodayam''|ശുഭോദയം || [[തെലുങ്ക്]] || |- |''Rishi Moolam''|ഋഷിമൂലം ||[[തമിഴ്]] || |- |rowspan="6"| 1981 | ''Kodeeswaran Magal''|കോടീശ്വരൻ മകൾ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Keezh Vaanam Sivakkum'' |കീഴ് വാനം ശിവക്കും||[[തമിഴ്]] || |- | ''Thee (1981 film)|തീ'' ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Savaal''|ശാവൽ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Mangamma Sabatham''|മങ്കമ്മ ശബതം ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Premanubandha'' |പ്രേമനുബന്ധ|| [[കന്നട]] || |- |rowspan="12"| 1982 | ''Vazhvey Maayam'' |വാഴ്‌വേ മായം|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Simla Special'' |സിംല സ്പെഷൽ|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Thaai Mookaambikai''|തായ് മൂകാംബിക ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Sangili |ശങ്ഗിലി'' ||[[തമിഴ്]] || |- |''Theerpu'' |തീർപ്പ്||[[തമിഴ്]] || |- | ''Manal Kayiru''|മണൽ കയിറു ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Marumagale Vaazhga''|മരുമകളേ വാഴ്ക ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Kannodu Kan''|കണ്ണോടു കൺ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Kaivarisai''|കൈവാരിശൈ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Jodippura'' |ജോഡിപ്പുറാ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Pokkiri Raja (1982 film)|പോക്കിരി രാജ'' || [[തമിഴ്]] || |- | ''Pakkathu Veetu Roja'' |പക്കത്തുവീട്ടു റോജ|| [[തമിഴ്]] || |- |rowspan="10"| 1983 |  ''Sattam''|ശട്ടം || [[തമിഴ്]] || |- |  ''Dowry Kalyanam''|ഡൗറി കല്യാണം || [[തമിഴ്]] || |- |  ''Sivappu Sooriyan'' |ശിവപ്പു സൂര്യൻ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Miruthanga Chakravarthi'' |മൃദംഗ ചക്രവർത്തി||[[തമിഴ്]] || |- | ''Neethibathi''|നീതിബതി ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Nirabarathi'|നിരപരാധി' ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Thanga Magan|തങ്കമകൻ'' || [[തമിഴ്]] || |- |  ''Adutha Varisu''| അടുത്ത വരിശു് || [[തമിഴ്]] || |- |  ''Paayum Puli'' |പായും പുലി|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Snehabandham''|സ്നേഹബന്ധം || [[മലയാളം]] || |- |rowspan="5"| 1984 | ''Enakkul Oruvan |എനക്കുൾ ഒരുവൻ'' || [[തമിഴ്]] || |- | ''Kairaasikkaaran''|കൈരാശിക്കാരൻ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Mansoru''|മൻസോരു ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Oh Maane Maane''|ഓ മാനേ മാനേ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Anbe Odi Vaa'' |അൻപേ ഓടിവാ||[[തമിഴ്]] || |- |rowspan="15"| 1985 | ''Antha Sila naatkal''|അന്ത ശിലാ നാൾകൾ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Iru Methaigal'' |ഇരു മെതൈകൾ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Madras Vaathiyaar''|മദ്രാസ് വാദ്യാർ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Vaazhkai (film)|വാഴ്കൈ'' ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Sri Raghavendrar'' |ശ്രീ രാഘവേന്ദ്രർ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Vidhi'' |വിധി||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Simma Soppanam''|സിമ്മ സൊപ്പനം ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Nyaayam''|ന്യായം || [[തമിഴ്]]|| |- |  ''Ninaivugal''|നിനൈവുകൾ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Chidambara Rahasiyam|ചിദംബര രഹസ്യം'' ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Jhansi''|ഝാൻസി ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Anni |അണ്ണി'' ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Kadivalam'' |കടിവാലം||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Bandham''|ബന്ധം ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Madhuvidhu Theerum Mumbe''|മധുവിധു തീരും മുമ്പേ ||[[മലയാളം]] ||  |- |rowspan="11"| 1986 | ''Vikram |വിക്രം'' || [[തമിഴ്]] || |- | ''Samsaram Adhu Minsaram''|സംസാരം അതു മിൻസാരം || [[തമിഴ്]] || |- | ''Ilamai''|ഇളമൈ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Kaaval'' |കാവൽ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Nermai''|നേർമൈ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Perumai''|പെരുമൈ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Porutham''|പൊരുത്തം ||[[തമിഴ്]] || |- | ''Chandamama'' |ചന്ദാമാമാ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Odangal''|ഓടങ്ങൾ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Kaithiyin Theerppu''|കൈതിയിൻ തീർപ്പ് ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Veeran'' |വീരം||[[തമിഴ്]] || |- |rowspan="4"| 1987 | ''Per Sollum Pillai'' |പേർ സൊല്ലും പിള്ളൈ|| [[തമിഴ്]] || |- | ''Naan Adimai Illai''|നാൻ അടിമൈ ഇല്ലൈ || [[തമിഴ്]] || |- | ''Aankiliyude Tharattu''|അൺകിളിയുടെ താരാട്ട് || [[മലയാളം]]|| |- | ''Veendum Lisa''|വീണ്ടും ലിസ || [[മലയാളം]]|| |- |rowspan="7"| 1988 |''Guru Sishyan (1988 film)|ഗുരുശിഷ്യൻ'' || [[തമിഴ്]] || |- |''Paatti Sollai Thattaadhe''|പാട്ടിസൊല്ലൈ തട്ടാതെ ||[[തമിഴ്]] || |- | ''En Jeevan Paduthu''|എൻ ജീവൻ പാടുത് || [[തമിഴ്]] || |- |  ''Unnal Mudiyum Thambi''|ഉന്നാൽ മുടിയും തമ്പി || [[തമിഴ്]] || |- |  ''Idhu Namma Aalu''|ഇതു നമ്മ ആൾ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Thambi Thangakambi''|തമ്പി തങ്കക്കമ്പി ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Penmani Aval Kanmani''|പെൺമണി അവൾ കൺമണി ||[[തമിഴ്]] || |- |rowspan="7"| 1989 | ''Kutravaali''|കുറ്റവാളി ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Vasanthi''|വാസന്തി || [[തമിഴ്]]|| |- | ''Ulagam Piranthathu Enakkaga''|ഉലകം പിറന്തത് എനക്കാകെ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Aararo Aariraro''|ആരാരേ ആരിരാരോ ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Apoorva Sagodharargal (1989 film)|അപൂർവ സഹോദരങ്ങൾ'' || [[തമിഴ്]] || |- |  ''Puthiya Padhai''|പുതിയ പാതൈ || [[തമിഴ്]] || മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള ദേശീയ അവാർഡ് |- |  ''Meenakshi Thiruvilayadal''|മീനാക്ഷി തിരുവിളയാടൽ || [[തമിഴ്]] || |} ====1990കൾ==== {| class="wikitable" style="font-size:90%" |-style="text-align:center;" ! style="background:#B0C4DE;" | വർഷം ! style="background:#B0C4DE;" | സിനിമ ! style="background:#B0C4DE;" | ഭാഷ ! style="background:#B0C4DE;" | കുറിപ്പുകൾ |- |rowspan="7"| 1990 |  ''Michael Madana Kama Rajan'' |മൈക്ക്ൾ മദൻ കാമ രാജൻ|| [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Engal Swamy Ayyappan'' |എങ്കൾ സ്വാമി അയ്യപ്പൻ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Ethir Kaatru''|എതിർ കാറ്റ് ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Nadigan''|നടികൻ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Enkitta Mothathe''|എങ്കിട്ടമോതാതേ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Kizhakku Vasal'' |കിഴക്കുവാസൽ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Vedikkai En Vadikkai''|വേഡിക്കൈ എൻ വാഡിക്കൈ || [[തമിഴ് ]]|| |- |rowspan="9"| 1991 | ''Aadi Viratham''|ആടി വിരതം || [[തമിഴ് ]]|| |- | ''Aakasha Kottayile Sultan'' |ആകാശക്കോട്ടയിലെ സുൽത്താൻ|| [[മലയാളം]] || |- | ''Chinna Gounder''|ചിന്ന കൗണ്ടർ|| [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Chinna Thambi''|ചിന്ന തമ്പി || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Raakkaayi Kovil''|രാക്കായി കോവിൽ || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Nanbargal''|നൻപർകൾ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Pudhu Manithan''|പുതു മനിതൻ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Idhayam|ഇദയം'' || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Gnana Paravai''|ഗാന പറവൈ || [[തമിഴ് ]]|| |- |rowspan="9"| 1992 |  ''Mannan|മന്നൻ' || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Singaravelan|ശിങ്കാരവേലൻ'' || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Nee Pathi Naan Pathi''|നീ പാതി നാൻ പാതി || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Annamalai |അണ്ണാമലൈ || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Magudam''|മകുടം ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Suriyan''|സൂര്യൻ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Raasukutti''|രാസാക്കുട്ടി ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Onna Irukka Kathukanum''|ഒന്നാ ഇരുക്ക കത്തുകണം || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Pattathu Raani''|പട്ടത്തു റാണി || [[തമിഴ് ]]|| |- |rowspan="9"| 1993 |  ''Yejaman''|യജമാൻ || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Gentleman |ജെന്റൽമാൻ'' || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Ponnumani''|പൊന്നുമണി ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Uthama Raasa''|ഉത്തമരാസ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Dharmaseelan''|ധർമ്മശീലൻ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Sendhoorapandi''|സിന്ധൂരപാണ്ടി || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Pangali''|പങ്കാളി ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Neelakuyil''|നീലക്കുയിൽ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Atha Maga Rathiname''|അത മഗാ രത്തിനമേ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |rowspan="9"| 1994 |  ''Kadhalan''|കാതലൻ || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''May Madham'' |മെയ് മാസം|| [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Deva|ദോവാ'' || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Jai Hind |ജെയ്ഹിന്ദ്'' ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Sa Ri Ga Ma Pa Dha Nee''|സരിഗമപധനീ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Seeman (film)|സീമൻ'' ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Anbumagan''|അൻപുമകൻ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Rasigan''|രസികൻ || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Nattamai''|നാട്ടാമൈ || [[തമിഴ് ]]|| |- |rowspan="12"| 1995 |  ''Murai Maaman''|മുറൈമാമൻ || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Marumagan''|മരുമകൻ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Coolie (1995 film)|കൂലി'' ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Periya Kudumbam''|പെരിയകുടുംബം ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Nandavana Theru''|നന്ദാവനത്തേര് ||[[തമിഴ്]] || |- |  ''Rikshavodu''|റിക്ഷാവോടു || [[തെലുങ്ക്]] || |- |  ''Naan Petra magane''|നാൻ പെറ്റ മകനേ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Mahaprabhu''|മഹാപ്രഭു ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Velusaamy''|വേലുസാമി ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Mr. Madras''|മിസ്റ്റർ മദ്രാസ് ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Muthu Kaalai''|മുത്തുക്കാളൈ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Maaman Magal (1995 film)|മാമൻമകൾ'' ||[[തമിഴ് ]]|| |- |rowspan="5"|1996 |  ''Parambarai''|പരമ്പരൈ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Indian (1996 film)|പരമ്പരൈ'' || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Nattupura Pattu''|നാട്ടുപുറപ്പാട്ട് ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Love Birds (1996 film)|ലവ് ബേർഡ്സ്'' || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Sakthi (film)|ശക്തി'' ||[[തമിഴ് ]]|| |- |rowspan="2"|1997 | ''Arunachalam''|അരുണാചലം || [[തമിഴ്]]|| |- | ''Vallal''|വള്ളൽ || [[തമിഴ് ]]|| |- |rowspan="4"|1998 |  ''Pooveli''|പൂവെളി || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Natpukkaga''|നാട്പുക്കാക || [[തമിഴ് ]]|| |- | ''Veera Thalattu''|വീര താലാട്ട് ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Marumalarchi''|മറുമലർച്ചി ||[[തമിഴ് ]]|| |- |rowspan="5"|1999 |  ''Rojavanam''|റോജാവനം || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Unnai Thedi''|ഉന്നൈത്തേടി || [[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Periyanna''|പെരിയണ്ണ ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Kummi Paattu''|കുമ്മിപ്പാട്ട് ||[[തമിഴ് ]]|| |- |  ''Simmarasi''|സിമ്മരാശി || [[തമിഴ് ]]|| |} ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *'''1989''' - [[ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] (മികച്ച സഹനടി) *'''1995''' - [[ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം|ജീവിതകാലനേട്ടത്തിനുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം – തെക്ക്‌]] <ref name="ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം">{{cite web | http://web.archive.org/web/19970428122419/http://www.filmfare.com/site/nov96/update2.htm| title= | publisher= | date=2015 | accessdate=July 21, 2015}}</ref> *'''2002''' - [[പത്മശ്രീ]] <ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | accessdate=July 21, 2015 | archive-date=2017-10-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിതകാലനേട്ടത്തിനുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1937-ൽ ജനിച്ചവർ]] sym100t3id9l1sxqqryr7jiq2xf8665 0 325524 4671742 4668692 2026-09-29T18:48:53Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671742 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Malabar Migration}} ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തിരുവതാംകൂർ ഭാഗത്തു നിന്ന് മലബാർ മേഖലയിലേക്ക് സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികൾ നടത്തിയ കുടിയേറ്റത്തെയാണ് '''മലബാർ കുടിയേറ്റം''' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.'<ref>{{Cite web |url=http://www.kottayamad.org/malabar_migration.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-12-08 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721075644/http://www.kottayamad.org/malabar_migration.htm |url-status=dead }}</ref> 1920-കളിൽ തുടങ്ങിയ ഈ കുടിയേറ്റം 1980-കൾ വരെയും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ കുടിയേറ്റത്തിന്റെ ഭാഗമായി [[മലബാർ]] മേഖലയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ എണ്ണം 1931 നെ അപേക്ഷിച്ച് 1971-ൽ പതിനഞ്ച് മടങ്ങായി മാറി.<ref>[http://books.google.com/books?id=U_5LaVpuge4C&pg=PA108 Migration and economic development of Kerala] (p.108) Kumbattu Varkey Joseph, Mittal Publications, 1988</ref> സ്വതന്ത്രപൂർവ്വ ഇന്ത്യയിൽ [[മദ്രാസ്]] പ്രവിശ്യയ്ക്കു കീഴിലായിരുന്നു മലബാർ. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മധ്യ തിരുവതാംകൂറിലെ ജനസംഖ്യ അധികരിക്കുകയും, എന്നാൽ കൃഷിഭൂമിയുടെ വിസ്താരം കൂടുതലില്ലാതെ തുടരുകയും ചെയ്തു. മലബാർ മേഖലയിലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലെ കൃഷിസാധ്യത മനസ്സിലാക്കി പലരും ഇവിടങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറിപ്പാർത്തു. പ്രാദേശിക ജന്മികളുടെയും, രാജാക്കന്മാരുടെയും കയ്യിൽ നിന്ന് സ്ഥലം വാങ്ങി തോട്ടങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. ഇത്തരത്തിൽ അഭിവൃദ്ധി നേടിയ കർഷകരുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഊർജ്ജം ഉൾക്കൊണ്ട് കൂടുതൽ ആളുകൾ മലബാറിലേക്കെത്തി. 1950 ആയപ്പോഴേക്കും കുടിയേറ്റം അതിന്റെ പാരമ്യത്തിലെത്തിയിരുന്നു. കുടിയേറ്റക്കാരിൽ ഭൂരിഭാഗവും സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യൻ സമുദായത്തിൽ പെട്ടവരായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ [[പാല]], [[കരുനാഗപ്പള്ളി]], [[ചങ്ങനാശേരി]], [[രാമപുരം]] എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും അനേകമാളുകൾ മലബാറിലേക്ക് കുടിയേറിയിട്ടുണ്ട്. എറണാകുളം, ഇടുക്കി ജില്ലകളിലെ മലമ്പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരും ധാരാളമായി മലബാറിലേക്കെത്തി. കുടിയേറിയവരിൽ ന്യൂനപക്ഷം ഹിന്ദുക്കളും, മുസ്ലീങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഈ കുടിയേറ്റത്തോടെ മലബാറിലെ പല മലനിരകളിലും ചെറു പട്ടണങ്ങളും, ഗ്രാമങ്ങളും ഉണ്ടായി. [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] ജില്ലയിലെ [[ചെറുപുഴ, കണ്ണൂർ|ചെറുപുഴ]], [[പേരാവൂർ]], [[ചെമ്പേരി]], [[ഇരിട്ടി|ഇരട്ടി]], [[കുടിയാൻമല]], [[ആലക്കോട്]] ;[[വായാട്ടുപറമ്പ്]] ;[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്]] ജില്ലയിലെ [[പുൽപ്പള്ളി]], [[മാനന്തവാടി]] ; [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ [[നിലമ്പൂർ]], [[കരുവാരകുണ്ട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരുവാരകുണ്ട്]], [[പെരിന്തൽമണ്ണ|പെരിന്തൽമണ്ണ,]] [[വെറ്റിലപ്പാറ, മലപ്പുറം|വെറ്റിലപ്പാറ]] ; [[പാലക്കാട് ജില്ല|പാലക്കാട്]] ജില്ലയിൽ [[മണ്ണാർക്കാട്]], [[വടക്കഞ്ചേരി]] ; [[കോഴിക്കോട് ജില്ല|കോഴിക്കോട്]] ജില്ലയിലെ [[തൊട്ടിൽപാലം|തൊട്ടിൽപ്പാലം]], [[തിരുവമ്പാടി]], [[കൂരാച്ചുണ്ട്]], [[തോട്ടുമുക്കം]], [[കോടഞ്ചേരി]], [[ചെമ്പനോട]] ; കാസർകോട് ജില്ലയിലെ [[വെള്ളരിക്കുണ്ട്]], [[രാജപുരം]], [[കാഞ്ഞങ്ങാട്]], [[ചിറ്റാരിക്കൽ|ചിറ്റാരിക്കാൽ]] എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിൽ തെക്കൻ ജില്ലകളിൽ നിന്നും കുടിയേറിവന്നവർ അനേകമുണ്ട്.<ref>[https://books.google.com/books?id=U_5LaVpuge4C&pg=PA108 Migration and economic development of Kerala] (p.108) Kumbattu Varkey Joseph, Mittal Publications, 1988</ref><ref>"Kanappuratheku Oru Prayanam", book written and published by Abraham Nedungatt who was a member of one of the 100 families migrated to Alex Nagar Colony in Madampam in 1943. He later became the first Priest from the migrants and served the Kottayam Diocese for 26 years and in 1993 left priesthood and married and settled in Chicago, USA. His book is a first hand description of the Malabar migration published in 2013, the 70th anniversary of the Migration.</ref> ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * https://web.archive.org/web/20140221042404/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/breaking-into-the-big-league/article2843471.ece * https://web.archive.org/web/20110708112119/http://www.calicutdiocese.com/history.doc * https://web.archive.org/web/20110721075644/http://www.kottayamad.org/malabar_migration.htm * https://web.archive.org/web/20100504221920/http://www.iritty.com/articles.html {{Kerala topics}} [[വർഗ്ഗം:മലബാർ]] o10wbp8czljicb7hnl6attsvs35xkly 0 332589 4671858 4632349 2026-09-30T06:54:31Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671858 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = രാജേഷ് പിള്ള | image = Rajesh Pillai.jpg | imagesize = | caption = 2012-ൽ | birth_date = {{birth date|df=yes|1974|10|07}}<ref name=kaumud>[http://news.keralakaumudi.com/beta/news.php?NewsId=TkVLTTAxMTc0MTg=&xP=RExZ&xDT=MjAxNi0wMi0yOCAxMDoxMDowMA==&xD=MQ==&cID=Mw== മരണം വേട്ടയാടി, ഇനി ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിക്കാം...], കേരള കൗമുദി, 2016 ഫെബ്രുവരി 28</ref><ref name=desh>[http://www.deshabhimani.com/special/news-special-28-02-2016/542141 സിനിമയ്ക്ക് കരളുനൽകി മടങ്ങി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045150/http://www.deshabhimani.com/special/news-special-28-02-2016/542141 |date=2016-03-04 }}, ദേശാഭിമാനി, 2016 ഫെബ്രുവരി 28</ref> | birth_place = [[ഡെൽഹി]] | occupation = [[Film director|ചലച്ചിത്രസംവിധായകൻ]] | death_date = {{Death date and age|2016|02|27|1974|10|07}} <ref>{{cite news| url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/rajesh-pillai-malayalam-filmmaker-traffic-director-director-dies-passes-away-41/| location=New Delhi | work=Indian Express |title=Malayalam filmmaker Rajesh Pillai passes away at 41 | date=2016-02-27}}</ref> | death_place = [[കൊച്ചി]] | years_active = 2005–2016 | spouse = മേഘ രാജേഷ് }} മലയാളത്തിലെ ഒരു ചലച്ചിത്രസംവിധായകനായിരുന്നു '''രാജേഷ് പിള്ള''' (7 ഒക്ടോബർ 1974 &ndash; 27 ഫെബ്രുവരി 2016) ==ജീവിതരേഖ== ===ജനനം, വിദ്യാഭ്യാസം=== [[ഓച്ചിറ]] സ്വദേശിയായ ഡോ. കെ. രാമൻപിള്ളയുടെയും [[ഹരിപ്പാട്]] വീയപുരം സ്വദേശിയായ സുഭദ്രാമ്മയുടെയും മകനായി 1974-ൽ ഡൽഹിയിൽ ജനനം. ഡൽഹിയിൽ കോളേജ് അധ്യാപകനായിരുന്ന പിതാവ് പിന്നീട് കുടുംബസമേതം തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് സ്ഥലം മാറി. [[പട്ടം, തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|പട്ടം]] സെന്റ് മേരീസ്, ഹരിപ്പാട് ഗവ. ബോയ്സ് ഹൈസ്കൂൾ, [[തിരുവനന്തപുരം]] [[മാർ ഇവാനിയോസ് കോളേജ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു രാജേഷ് പിള്ളയുടെ വിദ്യാഭ്യാസം. ===ചലച്ചിത്രരംഗത്ത്=== ബിരുദത്തിനുശേഷം രാജീവ് അഞ്ചലിനൊപ്പം സംവിധാന സഹായിയായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. സൂര്യ ടി.വി.യിൽ 2002-ലെ ഓണക്കാലത്ത് പ്രക്ഷേപണം ചെയ്ത ''അരികിൽ ഒരാൾ കൂടി'' എന്ന ടെലിഫിലിം സംവിധാനം ചെയ്തു കൊണ്ട് രാജേഷ് സ്വതന്ത്ര സംവിധായകനായി. പിന്നീടൊരു ടെലിവിഷൻ സീരിയൽ കൂടി സംവിധാനം ചെയ്തു.<ref name=mathru>[http://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/harippadu-malayalam-news-1.894129 രാജേഷ് പിള്ള: പാഠപുസ്തകങ്ങളേക്കാൾ ഫിലിം റോളുകളെ പ്രണയിച്ച വിദ്യാർഥി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304130138/http://www.mathrubhumi.com/print-edition/kerala/harippadu-malayalam-news-1.894129 |date=2016-03-04 }}, മാതൃഭൂമി, 2016 ഫെബ്രുവരി 28</ref> ''[[ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ]]'' എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലൂടെ 2005-ൽ ചലച്ചിത്രലോകത്തെത്തി.<ref><cite class="citation web" contenteditable="false">[http://www.thehindu.com/arts/cinema/article1089894.ece "Traffic Gets the Green Signal"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022190046/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article1089894.ece |date=2012-10-22 }}.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ARajesh+Pillai&rft.btitle=Traffic+Gets+the+Green+Signal&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Farts%2Fcinema%2Farticle1089894.ece&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook" contenteditable="false">&nbsp;</span></ref> [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[ഭാവന]] എന്നിവരെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളാക്കി ചെയ്ത ഈ ചിത്രം സാമ്പത്തികമായി പരാജമായിരുന്നു. പിന്നീട് ''[[ട്രാഫിക് (ചലച്ചിത്രം)|ട്രാഫിക്]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് വിജയകരമായ തിരിച്ചുവരവ് നടത്തിയത്. [[ബോബി-സഞ്ജയ്]] തിരക്കഥ രചിച്ച് 2011-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചലച്ചിത്രം ഏറെ ശ്രദ്ധേയത നേടിയിരുന്നു. ചെന്നൈയിൽ നടന്ന ഒരു യഥാർത്ഥ സംഭവത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു കഥയായിരുന്നു ''ട്രാഫിക്'' എന്ന സിനിമയുടേത്.<ref><cite class="citation web" contenteditable="false">[http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/12067.html "Traffic Movie Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819134719/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/12067.html |date=2010-08-19 }}.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ARajesh+Pillai&rft.btitle=Traffic+Movie+Review&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.indiaglitz.com%2Fchannels%2Fmalayalam%2Freview%2F12067.html&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook" contenteditable="false">&nbsp;</span></ref><ref><cite class="citation news" contenteditable="false">Sathyendran, Nita (2013-07-03).</cite></ref> മലയാളത്തിലെ ന്യൂ ജനറേഷൻ എന്ന തരംഗത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ച ചിത്രമാണിതെന്നു പറയാം. ട്രാഫിക്കിന്റെ ഹിന്ദിപതിപ്പ് സംവിധാനം ചെയ്തെങ്കിലും ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങിയില്ല. നിവിൻ പോളി, അമല പോൾ എന്നിവരെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രങ്ങളാക്കി 2015-ൽ സംവിധാനം ചെയ്ത് പുറത്തിറക്കിയ ''മിലി'' എന്ന ഇൻസ്പിറേഷണൽ ചിത്രവും വിജയമായിരുന്നു.<ref name=math/> 2016 ഫെബ്രുവരിയിൽ റിലീസ് ചെയ്ത [[''വേട്ട (ചലച്ചിത്രം)''|''വേട്ട'']] ആണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന ചിത്രം. ===മരണം=== നോൺ-ആൽക്കഹോളിക് ലിവർ സിൻഡ്രോം (കരൾ രോഗം) മൂർച്ചിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഏറെക്കാലം ചികിത്സയിലായിരുന്ന രാജേഷ് പിള്ള കൊച്ചിയിലെ പി.വി.എസ്. ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് 2016 ഫെബ്രുവരി 27-ന് രാവിലെ ഏകദേശം 11.30-ന് അന്തരിച്ചു.<ref name=math>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/director-rajesh-pillai-passed-away-malayalam-news-1.893513 |title=സംവിധായകൻ രാജേഷ് പിള്ള അന്തരിച്ചു. |access-date=2016-02-27 |archive-date=2016-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160227123545/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/director-rajesh-pillai-passed-away-malayalam-news-1.893513 |url-status=dead }}</ref> വേട്ട എന്ന ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്ത് പിറ്റേ ദിവസമാണ് രാജേഷ് മരണപ്പെട്ടത്. മൃതദേഹം രവിപുരം പൊതുശ്മശാനത്തിൽ സംസ്കരിച്ചു. ==സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രങ്ങൾ== {| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable" border="1" ! വർഷം ! ചലച്ചിത്രം ! അഭിനേതാക്കൾ ! തിരക്കഥ ! കുറിപ്പുകൾ |- | 2005 | ''[[ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ]]'' | [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[ഭാവന (നടി)|ഭാവന]], [[നിത്യ ദാസ്]], [[ഭാനുപ്രിയ]], [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ധിഖ്]] | കലവൂർ രവികുമാർ | |- | 2011 | ''[[ട്രാഫിക് (ചലച്ചിത്രം)|ട്രാഫിക്]]'' | [[ശ്രീനിവാസൻ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[റഹ്‌മാൻ (നടൻ)|റഹ്മാൻ]], [[അനൂപ് മേനോൻ]], [[ആസിഫ് അലി]], [[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]], [[ലെന]], [[കാതൽ സന്ധ്യ]] | [[ബോബി-സഞ്ജയ്]] | മലയാളത്തിലെ ന്യൂജനറേഷൻ വിഭാഗത്തിലെ ആദ്യ ചിത്രമെന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു |- | 2015 | ''[[മിലി]]'' | [[നിവിൻ പോളി]], [[അമല പോൾ]] | മഹേഷ് നാരായണൻ | നായികാ കേന്ദ്രീയ ചിത്രം |- | 2015 | ''ട്രാഫിക്'' | [[മനോജ് ബാജ്‌പേയ്]], പ്രസൻജിത്ത് ചാറ്റർജി, [[Jimmy Shergill|ജിമ്മി ഷെർഗിൽ]], [[Parambrata Chatterjee|പരംബ്രത ചാറ്റർജി]], [[ദിവ്യ ദുട്ട]], സച്ചിൻ ഖെടേക്കർ | [[ബോബി-സഞ്ജയ്]]<br> സുരേഷ് നായർ, പിയൂഷ് മിശ്ര, പ്രശാന്ത് പാണ്ടേ | ''[[ട്രാഫിക് (ചലച്ചിത്രം)|ട്രാഫിക്ക്]]'' എന്ന മലയാളചിത്രത്തിന്റെ [[ഹിന്ദി]] റീമേക്ക് - ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടില്ല.<br> |- | 2016 | ''[[വേട്ട]]'' | [[മഞ്ജു വാര്യർ]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[ഇന്ദ്രജിത്ത് (നടൻ)|ഇന്ദ്രജിത്ത്]], [[കാതൽ സന്ധ്യ]] | അരുൺലാൽ രാമചന്ദ്രൻ | സൈക്കോ ത്രില്ലർ വിഭാഗം |- |} ==അവാർഡുകളും അവാർഡ് നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും== * '''Won''' – 1st South Indian International Movie Awards for Best Direction – ''[[Traffic]]'' * '''Won''' – Jaihind Film Awards 2012 for Best Direction – ''[[Traffic]]'' * '''Won''' – Reporter TV Film Awards 2012 for Best Direction – ''[[Traffic]]'' * '''Won''' – Nana Film Awards for Best Direction – ''[[Traffic]]'' * '''Won''' – Amritha Film Award - Trend Setting Film Director * '''Won''' – Aimfill Inspire Film Award - Best Innovative Film * '''Won''' – National Film Promotion Council 2011 - Pratheeksha Puraskaram * '''Won''' –Mathrubhumi Film Awards 2011 - Path Breaking Movie of the Year * '''Won''' – Minnalai Film TV Awards-Best Director - 2011 * '''Won''' – Audi-Ritz Icon Award 2012 - Iconic Film of the Year Malayalam * '''Won''' – Santhosham South Indian Film Award 2011 * '''Won''' – Southspin Fashion Award-2012 * '''Nominated''' – Asianet Film Awards 2012 for Best Direction – ''[[Traffic]]'' * '''Nominated''' – Surya Film Awards for Best Direction – ''[[Traffic]]'' ==അവലംബം== {{RL}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രസംവിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:2016-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 27-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1974-ൽ ജനിച്ചവർ]] 8gd6pfzkove97kc5i3rdnfrwbw8zhi2 0 333697 4671687 4601846 2026-09-29T14:43:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671687 wikitext text/x-wiki {{വൃത്തിയാക്കുക}} സംസ്കൃതസാഹിത്യങ്ങളിലെ പ്രഹസനം എന്ന വിഭാഗത്തിൽ പെടുത്തുന്ന ഒരു കൃതിയാണ് ഭഗവദജ്ജുകം അഥവാ ഭഗവദജ്ജുകീയം. ഇതിന്റെ രചയിതാവ് ബോധായനകവി ആണെന്നും മഹേന്ദ്രവിക്രമ വർമ്മ ആണെന്നും പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായമുണ്ട്. മഹേന്ദ്രവിക്രമ വർമ്മ രാജാവ് മാമണ്ടൂർ ശാസനത്തിൽ മത്തവിലാസപ്രഹസനത്തേയും ഭഗവദജ്ജുകം പ്രഹസനത്തേയും പരമാർശിച്ചു കാണുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ മത്തവിലാസത്തിൽ രചയിതാവിന്റെ പേരായി മഹേന്ദ്രവിക്രമ വർമ്മനെ സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഭഗവദജ്ജുകത്തിൽ എവിടേയും രചയിതാവിന്റെ പേരില്ല. അതിനാൽ തന്നെ രചയിതാവാരെന്ന കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതലോകത്ത് തർക്കം ഉണ്ട്. ചിലർ മത്തവിലാസവും ഭഗവദജ്ജുകവും മഹേന്ദ്രവിക്രമ വർമ്മൻ എഴുതിയതാണെന്ന് പറയുന്നുണ്ടെങ്കിലും പരക്കെ വിശ്വസിക്കുന്നത് ബോധായനകവിയുടേതാണ് ഭഗവദജ്ജുകം എന്നാണ്. എന്നാൽ ബോധായനന്മാർ അനവധി ഉണ്ടായിരുന്നതിൽ ആരാണെന്ന് കൃത്യമായി അറിയില്ല. മഠത്തിൽ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി എന്ന പണ്ഡിതൻ ഭഗവദജ്ജുകത്തിനു ദിങ്ങ്മാത്രദർശിനി എന്ന പേരിൽ വ്യാഖ്യാനം രചിച്ചിട്ടുള്ളതായി ഉള്ളൂരിന്റെ കേരളസാഹിത്യചരിത്രത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://ml.sayahna.org/index.php/%E0%B4%B8%E0%B4%82%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%83%E0%B4%A4%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%82_2.III |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-03-15 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414150914/http://ml.sayahna.org/index.php/%E0%B4%B8%E0%B4%82%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%83%E0%B4%A4%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%B9%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%82_2.III |url-status=dead }}</ref> നാരായണീയമെഴുതിയ മേൽപ്പത്തൂർ നാരായണഭട്ടതിരിയുടെ പ്രഥമശിഷ്യനായിരുന്നു മഠത്തിൽ നാരായണൻ നമ്പൂതിരി എന്നും ഉള്ളൂർ സമർത്ഥിയ്ക്കുന്നു. ദിങ്ങ്മാത്രദർശിനിയിൽ ʻʻബോധായനകവിരചിതേ വിഖ്യാതേ ഭഗവദജ്ജു കാഭിഹിതേ അഭിനേയേതിഗഭീരേ വിശദാനധുനാ കരോമി ഗുഢാർത്ഥാൻˮ എന്ന് പറയുന്നത് ബോധായനകവിയാണ് ഭഗവദജ്ജുകീയം(ഭഗവദജ്ജുകം എന്നും പറയാറുണ്ട്) കർത്താവ് എന്ന് തന്നെ ആണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ കൃതി നിരവധി അന്തരാർത്ഥമുള്ള രൂപകസ്വഭാവം (അലിഗറി) ഉള്ളതാണെന്നാണ്. അദ്ദേഹം പറയുന്നു: യോഗേന്ദ്രനും ശിഷ്യനം പരമാത്മാവും ജീവാത്മാവും, അജ്ജുക(വസന്തസേന) സുഷുമ്ന നാഡി അവളുടെ രണ്ട് തോഴിമാർ, ഇദ & പിംഗള നാഡികൾ, അവളുടെ അമ്മ അവിദ്യ, അവളുടെ കാമുകൻ രാമിലികൻ മോഹം, രണ്ട് വൈദ്യന്മാർ സങ്കൽപ്പവും വികൽപ്പവും യമഭടൻ സമയത്തിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഏകദേശം ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ആയിരിക്കാം ഇത് രചിയ്ക്കപ്പെട്ടത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. (മഹേന്ദ്രവിക്രമ വർമ്മയുടെ ജീവിത കാലം ക്രിസ്തുവർഷം 600-630 ആണെന്ന് ഓർക്കുക) ബുദ്ധവിശ്വാസികളെ കളിയാക്കിക്കൊണ്ട് എഴുതിയ ഒരു പ്രഹസനമാണിതെന്ന് കരുതുന്നു. മുഖ്യകഥാപാത്രങ്ങൾ പരിവ്രാജകൻ (സംന്യാസി, ഇവിടെ ഭഗവാൻ) അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യൻ ശാണ്ഡില്യൻ പിന്നെ ഒരു ഗണിക (അജ്ജുക) എന്നിവരാണ്. കൂടാതെ ഒരു വൈദ്യൻ, യമകിങ്കരൻ വസന്തസേനയുടെ തോഴിമാരായ പരഭൃതിക, മധുകരിക, വസന്തസേനയുടെ അമ്മ എന്നിവരും ഉണ്ട്. ==കഥയുടെ ചുരുക്കം== പ്രഹസനം തുടങ്ങുന്നത് പരിവ്രാജകനും ശിഷ്യൻ ശാണ്ഡില്യനും തമ്മിൽ ഹിന്ദുധർമ്മത്തെ കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയിലൂടെ ആണ്. ശാണ്ഡില്യൻ ബുദ്ധവിശ്വാസം വെടിഞ്ഞ് ഹിന്ദുവിശ്വാസിയായി തീർന്ന ഒരാളാണ്. ശിഷ്യൻ ശാണ്ഡില്യനു പ്രധാനം മൂന്നുനേരവും ആഹാരം കിട്ടുക, ഉടുക്കുക, ഉറങ്ങുക എന്നത് മാത്രമാണ്. ബുദ്ധവിഹാരത്തിൽ ചെന്നപ്പോഴാണ് അവിടെ ഒരുനേരമേ ആഹാരമുള്ളൂ എന്ന് മനസ്സിലായത്. അതോടെ അവിടം വിട്ടു. ശേഷം പരിവ്രാജകന്റെ ഒപ്പം കൂടി. പരിവ്രാജകൻ പഠിപ്പിക്കുന്നതൊന്നും ശാണ്ഡില്യനു വിശ്വാസമില്ല. ധാരാളം തർക്കിക്കുന്നുമുണ്ട്. ഭക്ഷണമാണ് ശാണ്ഡില്യനു പ്രധാനം എന്ന് തുറന്നടിയ്ക്കുന്നുമുണ്ട്. പരിവ്രാജകനുമായി ഇങ്ങനെ ചർച്ച പുരോഗമിയ്ക്കുന്നതിനിടയിൽ അവർ വിശ്രമിയ്ക്കുന്ന ഉദ്യാനത്തിൽ അജ്ജുക(=ഗണിക)യായ വസന്തസേനയും തോഴിമാരും, വസന്തസേനയുടെ കാമുകനെ കാത്തിരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ആ സമയം തന്നെ യമന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഒരു യമഭടൻ വസന്തസേനയുടെ ആത്മാവിനെ കൊണ്ട് പോകാനായും എത്തിയിരുന്നു. വസന്തസേന ഉദ്യാനത്തിലെ പൂ പറിയ്ക്കുന്നതിനിടയിൽ പാമ്പ് (യമകിങ്കരൻ) കടിച്ച് മരിയ്ക്കുന്നു. പാമ്പ് കടിയേറ്റ് മരിച്ച അജ്ജുകയ്ക്ക് സമീപം വന്ന് ശിഷ്യനായ ശാണ്ഡില്യൻ കരയുന്നു. കരയരുത് എന്ന് വിലക്കുന്ന ഗുരു പരിവ്രാജകനെ ധാരാളം അധിക്ഷേപിക്കുന്നു. ഇതിനിടയിൽ പാമ്പുകടിയേറ്റവളെ എങ്ങനെ ചികിത്സിക്കാമെന്ന് ശാണ്ഡില്യൻ പരിവ്രാജകനോട് ചോദിക്കുന്നു. പരിവ്രാജകൻ ശിഷ്യനെ വിശ്വസിപ്പിക്കാനും പഠിപ്പിക്കാനുമായി യോഗവിദ്യയുടെ സഹായത്താൽ സ്വന്തം ആത്മാവിനെ പാമ്പുകടിയേറ്റ ഗണികയുടെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പരകായപ്രവേശം നടത്തിയ പരിവ്രാജകനും ഗണികയും അന്യോന്യം മാറിയ രീതിയിൽ സംസാരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ശരീരങ്ങൾക്ക് മാറ്റവുമില്ല. അതുകണ്ട് എല്ലാവരും പരിഭ്രമിയ്ക്കുന്നു. അൽപ്പം കഴിഞ്ഞ് ഗണികയുടെ ആത്മാവുമായി പോയ യമകിങ്കരൻ തിരിച്ചെത്തുന്നു. വസന്തസേനയുടെ ആത്മവ് കൊണ്ടുവരാൻ പറഞ്ഞു യമൻ; പക്ഷെ കിങ്കരൻ കൊണ്ടുവന്ന വസന്തസേനയല്ല യമൻ ഉദ്ദേശിച്ച വസന്തസേന. കിങ്കരനു ആളുമാറിപ്പോയി. യമകിങ്കരൻ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോഴേക്കും പരകായപ്രവേശവും നടന്നു. അവിടേയും ആശയക്കുഴപ്പം. അവസാനം യമകിങ്കരൻ പരിവ്രാജകന്റെ ആത്മാവിരിക്കുന്ന ഗണികയുടെ ശരീരം ചെന്ന് ഗണികയുടെ അസ്സൽ ആത്മാവിനെ നിക്ഷേപിക്കാനുള്ള ശരീരം തിരിച്ച് തരാൻ അപേക്ഷിക്കുകയും പരിവ്രാജകന്റെ ആത്മാവ് തിരിച്ച് പരിവ്രാജകന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് തന്നെ പ്രവേശിക്കുകയും ആശയക്കുഴപ്പങ്ങൾ എല്ലാം തീരുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ഭഗവദജ്ജുകം അഥവാ ഭഗവദജ്ജുകീയം എന്ന പ്രഹസനത്തിന്റെ രത്നച്ചുരുക്കം. ==ഭഗവദജ്ജുകം അരങ്ങിൽ== ബോധായനന്റെ ഭഗവദജ്ജുകം എന്ന പ്രഹസനം പണ്ട് മുപ്പത്തിയഞ്ച് ദിവസം കൊണ്ടായിരുന്നുവത്രെ കൂടിയാട്ടത്തിൽ അഭിനയിച്ച് തീർത്തിരുന്നത്. കുലശേഖരനു ശേഷമുള്ള നൂറ്റാണ്ടിൽ പ്രഹസനം മൂന്നുദിവസം ആയി ചുരുക്കി. പക്ഷെ 1976ൽ പൈങ്കുളം രാമ ചാക്യാർ അത് വിദൂഷകന്റെ നിർവഹണം കുറച്ച് പിന്നേയും ചുരുക്കി ഇന്നു കാണുന്ന രീതിയിൽ മൂന്ന് നാലുമണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഒതുക്കി. “അകപ്പൊരുൾ” പറയുന്നത് ഉൾപ്പെടുത്തുമ്പോഴായിരിക്കും മുപ്പത്തിയഞ്ച് ദിവസമൊക്കെ കൂടിയാട്ടം നീളുക. ഇത്തരം അവതരണരീതി ഇന്ന് ആരും കണ്ടിരിക്കാൻ സാദ്ധ്യതയില്ല. അതിനാൽ ആണ് പൈങ്കുളം രാമചാക്യാർ ഭഗവദജ്ജുകത്തിനെ ചുരുക്കി മൂന്നുനാലുമണിക്കൂർ ഉള്ള തികച്ചും പ്രഹസനരീതിയിൽ തന്നെ കൂടിയാട്ടത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചത്. സംന്യാസിയും ശിഷ്യനുമായുള്ള ആദ്യഭാഗത്തിൽ ദീർഘമായ ആശയസംവാദം(അകപ്പൊരുൾ) ഒക്കെ ഒഴിവാക്കിയാണ് ഇത് ചുരുക്കിയത്. ശിഷ്യനായ ശാണ്ഡില്യൻ ഉടനീളം ഈ കൂടിയാട്ടത്തിൽ നിറഞ്ഞ് നിൽക്കുന്നു. ധാരാളം മലയാളഭാഷാശ്ലോകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാഷണം. ഈ ശ്ലോകങ്ങൾ എല്ലാം അന്തരിച്ച ഗുരു പൈങ്കുളം രാമചാക്യാർ എഴുതിയതാണ് എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനും മരുമകനുമായ കലാമണ്ഡലം രാമ ചാക്യാർ പറയുന്നു. അജ്ജുകയും തോഴിയുമായി ഉദ്യാനവർണ്ണന നടത്തുന്ന രംഗവും ഇതിലുണ്ട്. അതുകഴിഞ്ഞ് അവർ അശോകമരത്തണലിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ സംന്യാസിയും ശിഷ്യനും തൊട്ടപ്പുറത്ത് അരങ്ങത്ത് വശത്ത് ഒരുഭാഗത്ത്, ഉദ്യാനത്തിൽ എന്നപോലെ വന്നിരിക്കുന്നു. യമപുരുഷൻ കറുത്ത താടിവേഷമായാണ് കൂടിയാട്ടത്തിൽ. സംന്യാസിയാകട്ടെ ആകെ കാവി വേഷവും. പാമ്പ് കടിയേറ്റ് മരിച്ച് പരകായപ്രവേശം നടത്തിയാൽ പിന്നെ സംന്യാസി പ്രാകൃതത്തിലും അജ്ജുക സംസ്കൃതത്തിലും സംസാരിയ്ക്കുന്നത് വഴി പരകായപ്രവേശം നടന്നു എന്ന് സദസ്സിനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. മത്തവിലാസത്തിൽ എന്ന പോലെ ഇതിൽ നിർവഹണമായിട്ടൊന്നും ഇല്ല. പ്രഹസനസ്വഭാവം തികച്ചും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് തന്നെയാണ് ഇത് കൂടിയാട്ടത്തിലും അവതരിപ്പിച്ച് കാണുന്നത്. ആദ്യത്തെ കൂടിയാട്ടസ്വഭാവമനുസരിച്ചുള്ള ചടങ്ങുകൾക്ക് ശേഷം നേരിട്ട് പ്രഹസനം തുടങ്ങുകയാണ്. വൈദ്യരും ഇതിൽ മലയാളംസംസാരിയ്ക്കുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ രണ്ട് കഥാപാത്രങ്ങൾ ഒരേസമയം മലയാളത്തിൽ സംസാരിയ്ക്കുന്ന അപൂർവരംഗങ്ങൾ ഈ പ്രഹസനത്തിൽ ഉണ്ട്. കൂടാതെ അരങ്ങ് നിറഞ്ഞ് കഥാപാത്രങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ ഇക്കാലത്ത് ഏറ്റവും അധികം അരങ്ങേറിയ ഒരു കൂടിയാട്ടം ആയി മാറി ഭഗവദജ്ജുകം എന്ന് കലാമണ്ഡലം രാമചാക്യാർ അനുസ്മരിയ്ക്കുന്നു. കൂടിയാട്ടത്തിൽ അഭിനേത്രികളുടെ എണ്ണം കുറയ്ക്കാനായി പരഭൃതികയായും മധുകരികയായും ഒരാൾ തന്നെയാണ് വേഷമിടുന്നത്. ഉദ്യാനവർണ്ണന സമയത്ത് ഒരു തോഴിമാത്രമേ വസന്തസേനയുടെ കൂടെ ഉണ്ടാകൂ. കൂടിയാട്ടത്തിൽ പരിവ്രാജകൻ കാഷായവസ്ത്രധാരിയാണ്. സംസ്കൃതത്തിൽ മാത്രം സംഭാഷണം. എന്നാൽ വിദൂഷകനായ ശിഷ്യൻ ശാണ്ഡില്യൻ ഒരു സാദാബ്രാഹ്മണവേഷം. പക്ഷെ നരച്ച താടി മീശയും. വിദൂഷകൻ മലയാളത്തിൽ പറയും. പരിവ്രാജകൻ പറയുന്ന സംസ്കൃതഭാഷണം മലയാളത്തിലാക്കി പറയുകയും അതിനു വേണ്ട മറുപടി മലയാളത്തിൽ പറയുകയും ചെയ്യും. ദേഹോരോഗധിർ… എന്ന് തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം മുൻപ് അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു പൈങ്കുളം രാമച്ചാക്യാർ. പിന്നീട് വീണ്ടും ആ ശ്ലോകം അഭിനയിക്കാതെ വെട്ടിക്കുറച്ച് ശ്ലോകം ഇല്ലാതെ ശാണ്ഡില്യൻ പ്രവേശിച്ച്, ശാണ്ഡില്യനുമായുള്ള സ്വാമിയാരുടെ തുടക്കത്തിലുള്ള സംഭാഷണങ്ങൾ ഒക്കെ വെട്ടിക്കുറച്ച് അവർ ഉദ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന ഭാഗം മുതൽ തുടങ്ങുന്നു. പരിവ്രാജകനും ശാണ്ഡില്യനും ഉദ്യാനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചാൽ, രംഗം മാറി അജ്ജുകയുടേയും തോഴിയുടേയും ഉദ്യാനവർണ്ണന തുടങ്ങും. ശാണ്ഡില്ല്യന് പുറപ്പാടുണ്ട്.ഭോ പ്രഥമമേവാഹം എന്നതുമുതൽക്ക്.<ref>http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article2455836.ece {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2013ൽ ഇരിങ്ങാലക്കുട അമ്മന്നൂർ ഗുരുകുലത്തിലെ കലാകാരന്മാർ ചേർന്ന് ഈ കൂടിയാട്ടം മുൻപ് ചെയ്തുവെച്ചവയിൽ നിന്നും ചില പ്രധാനമാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി പുനരവതരണം ചെയ്യുകയുണ്ടായി. ശാണ്ഡില്യന്റെ ഭാഷാശ്ളോകങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും പുതുതായി ശ്രീമതി ഭദ്ര രജനീഷ് എഴുതിയാണ് രംഗത്തവതരിപ്പിച്ചത്. അജ്ജുകയും പരഭൃതികയും ചേർന്ന ഉദ്യാനവർണ്ണനയിലെ നൃത്തം പുതിയ താളത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. നൃത്തം കുണ്ടനാച്ചി എന്ന താളത്തിനോട് സാമ്യതയുള്ള ഒരു താളം ത്രിപുടയിൽ നിറച്ചാണ് ചെയ്തത്. ഈ താളാവിന്യാസം ഒന്നുകൂടെ സംശോധനം ചെയ്യണമെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരുന്നു. ഭാഷാശ്ളോകങ്ങൾ ഡോ. ഇ. എൻ നാരായണൻ, പൂന്തോട്ടം ചന്ദ്രമോഹൻ മാഷ് എന്നിർ സംശോധനം ചെയ്താണ് ചിട്ടപ്പെടുത്തിയത്. ==അവലംബം== {{reflist}} *Bodhayana’s Bhagavadajjukam, Edited By: Veturi Prabhakara Sastri, Manimanjari Publications, Hyderabad - 1986 Bhagavad-Ajjukam Edited and Translated by Michael Lockwood and A. Vishnu Bhat Fourth, revised edition of Bhagavadajjuka and Mattaviläsa-Prahasana: [[വർഗ്ഗം:സംസ്കൃതസാഹിത്യം]] nd37of9mq4hwvss78auyoreb3x1d4a7 0 335178 4671795 4122110 2026-09-30T01:36:08Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671795 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Merit-Ptah}} {{Infobox person |image = |imagesize = | name = Merit-Ptah | birth_place = [[Second Dynasty of Egypt|Second]] or [[Third Dynasty of Egypt|Third Dynasty Egypt]] | birth_name = Merit | children= Son |spouse = Unknown |occupation = Chief physician<ref>''New Scientist'', 19 Feb 1987. [http://books.google.hr/books?id=J2Q36p345CAC&pg=PA22&lpg=PA22&dq=Merit+Ptah+physician&source=bl&ots=AFgzXlNohz&sig=snBa0D3YGkIpkZm62h9rMmecyik&hl=en&sa=X&ei=EZo0UPKmBMfJsgbNzIDQDw&ved=0CEcQ6AEwBQ#v=onepage&q=Merit%20Ptah%20physician&f=false Page about Merit-Ptah.]</ref> }} '''മെറിറ്റ് തഹ്''' ("Beloved of the god Ptah"; c. 2700 BCE) പ്രാചീന ഈജിപ്തിലെ ആദ്യകാല ശരീരശാസ്ത്രജ്ഞയായിരുന്നു. ഔഷധമേഖലയിലെ ചരിത്രത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആദ്യ വനിത എന്ന നിലയിലാണിവർ പ്രശസ്തയാകുന്നത്. എല്ലാ ശാസ്ത്രമേഖലകളിലേയും അറിയപ്പെടുന്ന ആദ്യ വനിതയും ഇവർ തന്നെയായിരിക്കാം. സക്കാറയുടെ പിരമിഡിനടുത്തുള്ള നെക്രോപോളിസിലെ ശവകുടീരത്തിൽ അവരുടെ ചിത്രം കാണാം. ഉയർന്ന പുരോഹിതനായിരുന്ന അവരുടെ മകൻ അവരെ മുതിർന്ന ശരീരശാസ്ത്രജ്ഞ എന്നാണ് വിളിച്ചത്. ശരീരശാസ്ത്രജ്ഞയായ മെറിറ്റ് തഹ്യെ അഖെനാതെന് കീഴിലുള്ള തെബിസ്, വിസിയർ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഗവർണ്ണറായിരുന്ന റാമൊസിന്റ് ഭാര്യയായ മെറിറ്റ്-തഹ് മായി സംശയിക്കരുത്. അവരുടെ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം Sheikh Abd el-Qurnaലെ TT55 ലാണ് വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്. ==അവലംബം== * [https://web.archive.org/web/20150923175530/http://www.astr.ua.edu/4000WS/MERIT_PTAH.html Merit Ptah] * Kampp, Friederike: ''Die Thebanische Nekropole'' (Mainz: Zabern, 1996), Vol. I, p.&nbsp;262. {{Ancient Egyptian medicine}} [[Category:27th-century BC women]] [[Category:Ancient Egyptian physicians]] [[Category:Ancient Egyptian medicine| <!--SPACE-->]] [[Category:Ancient women physicians]] 4wxdhekjzbiil5u5yo31y032znw5dp2 0 335684 4671701 4658227 2026-09-29T15:49:26Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671701 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Ma'din}} {{Infobox_University |name = മഅ്ദിനു സ്സഖാഫത്തിൽ ഇസ്ലാമിയ്യ |native_name = Ma'din Academy - جامعة معدن الثقافة الإسلامية |image_name = |image_size = |established = 1997 |type = [[Islamic university|ഇസ്‍ലാമിക്]] |provost = |principal = |affiliations = [[ഇൻറർനാഷനൽ ഇസ്‍ലാമിക് യൂനിവേഴ്‍സിറ്റി മലേഷ്യ|ഐ.ഐ.യു.എം]] |rector = |chancellor = [[സയ്യിദ് ഇബ്രാഹീം ഖലീലുൽ ബുഖാരി]] |director = [[ഡോ. കെ.കെ.എൻ. കുറുപ്പ്]] |purpose = |nickname ='''Ma'din''' |students = 25000 |campus = സ്വലാത്ത് നഗർ |city = [[മലപ്പുറം]] |state = [[കേരളം]] |country = [[ഇന്ത്യ]] |website =[http://madin.edu.in ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] }} [[സയ്യിദ് ഇബ്രാഹീം ഖലീലുൽ ബുഖാരി|സയ്യിദ് ഇബ്രാഹീം ഖലീലുൽ ബുഖാരിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ [[മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ സ്വലാത്ത് നഗറിൽ 1997 ലാണ് മഅ്ദിൻ അക്കാദമി ({{en|Ma'din Academy}}) ആരംഭിച്ചത്. മഅ്ദിൻ അക്കാദമിയുടെ പൂർണ്ണനാമം '''മഅ്ദിനു സ്സഖാഫത്തിൽ ഇസ്ലാമിയ്യ''' എന്നാണ്. 1997 ജൂൺ 6 ന് മലപ്പുറം സ്വലാത്ത് നഗറിൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ച സ്ഥാപനം ഇന്ന് നാൽപത്തഞ്ചിലധികം സ്ഥാപനങ്ങളിലായി 25000<ref>http://www.arabnews.com/news/608271</ref> വിദ്യാർത്ഥികൾ പഠിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. == അംഗീകാരം == [[ഇൻറർനാഷനൽ ഇസ്‍ലാമിക് യൂനിവേഴ്‍സിറ്റി മലേഷ്യ]], ദാറുൽ മുസ്തഫ<ref>{{Cite news|url=http://www.sirajlive.com/2013/11/25/69734.html|title=മഅദിനും ദാറുൽ മുസ്തഫ യൂനിവേഴ്‌സിറ്റിയും സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിക്കും|last=|first=|date=|work=|access-date=|via=|archive-date=2014-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140404011925/http://www.sirajlive.com/2013/11/25/69734.html|url-status=dead}}</ref> ഉൾപ്പെടെ ഒട്ടേറെ സർവകലാശാലകളുമായി അക്കാദമിക ധാരണാ പത്രങ്ങൾ മഅ്ദിൻ ഒപ്പു വെച്ചിട്ടുണ്ട്. മലേഷ്യൻ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയുടെ സർട്ടിഫിക്കറ്റോടെയുള്ള ഇസ്ലാമിക്ക് ബാങ്കിങ് പഠിപ്പിക്കാനുള്ള കേന്ദ്രമായും [[ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ|ജാമിഅമില്ലിയ്യയുടെ]] സ്റ്റഡിസെന്ററായും മഅ്ദിന് അംഗീകാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. സാംസ്‌കാരിക-ചരിത്ര പഠന മേഖലയലെ സഹകരണത്തിന് യുഎസ് ആസ്ഥാനമായ ഷെൻഗെ ഇന്റർനാഷണൽ പീസ് ഫൗണ്ടേഷനും മഅ്ദിൻ അക്കാദമിയും ധാരണാപത്രത്തിൽ ഒപ്പ് വെച്ചു.<ref>http://www.vanitha.in/content/mm/ch/malappuram/features/malappuram-ma-din-mou-with-zheng-he.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> സ്പാനിഷ് ഭാഷാ പഠനത്തെ വിപുലപ്പെടുത്തുന്നതിന് വേണ്ടി മഅ്ദിൻ അക്കാദമി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടോ സെർവാൻതസുമായി സഹകരണ കരാറിൽ ഒപ്പുവെച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://madin.edu.in/ml/global-collaborations-3/|title=രാജ്യാന്തര സഹകരണങ്ങളും കരാറുകളും|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221150749/https://madin.edu.in/ml/global-collaborations-3/|url-status=dead}}</ref> == സയ്യിദ് അഹമദുൽ ബുഖാരി അവാർഡ് == അറബി ഭാഷാ രംഗത്തെ സംഭാവനക്കും സേവനത്തിനും മഅ്ദിൻ അക്കാദമി നൽകുന്ന പുരസ്‌കാരമാണ് സയ്യിദ് അഹമദുൽ ബുഖാരി അവാർഡ്. മഅ്ദിൻ ചെയർമാൻ സയ്യിദ് ഇബ്‌റാഹീം ഖലീൽ ബുഖാരിയുടെ പിതാവായ അഹ്മദുൽ ബുഖാരിയുടെ നാമധേയത്തിലാണ് അവാർഡ്. കോട്ടൂർ കുഞ്ഞമ്മു മുസ്‌ലിയാർ, കോടമ്പുഴ ബാവ മുസ്‌ലിയാർ, എ കെ അബ്ദുർറഹ്മാൻ മുസ്‌ലിയാർ, [[ഇ. സുലൈമാൻ മുസ്‌ലിയാർ]], ചിത്താരി ഹംസ മുസ്‌ലിയാർ, പൊന്മള അബ്ദുൽ ഖാദിർ മുസ്‌ലിയാർ, കെ പി മുഹമ്മദ് മുസ്ലിയാർ കൊമ്പം<ref>{{Cite web|url=http://www.sirajlive.com/2019/11/24/396659.html|title=സയ്യിദ് അഹ്മദുൽ ബുഖാരി അവാർഡ് കൊമ്പം കെ പി മുഹമ്മദ് മുസ്‌ലിയാർക്ക്|access-date=|last=|first=|date=Saturday, December 21, 2019|website=|publisher=|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228172210/http://www.sirajlive.com/2019/11/24/396659.html|url-status=dead}}</ref> എന്നീ അറബി ഭാഷാ രംഗത്ത് നിസ്തുല സേവനങ്ങൾ നടത്തിയ പണ്ഡിതന്മാർക്കാണ് കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിൽ അവാർഡുകൾ സമ്മാനിച്ചത്. ഒരുലക്ഷം രൂപയും പ്രശസ്തി പത്രവുമടങ്ങുന്നതാണ് അവാർഡ്.<ref>{{Cite web|url=https://madin.edu.in/ml/ahmadul-bukhari-award/|title=സയ്യിദ് അഹമദുൽ ബുഖാരി അവാർഡ്|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221150646/https://madin.edu.in/ml/ahmadul-bukhari-award/|url-status=dead}}</ref> == അദനി <big>عدني</big> == സ്ഥാപനത്തില് നിന്ന് പഠനം പൂര്ത്തീകരിച്ച വിദ്യാര്ത്ഥികള്ക്ക് നല്കുന്ന ഇസ്ലാമിക് ബിരുദമാണ് അദനി. 2016 ലാണ് ആദ്യ ബാച്ച് പുറത്തിറങ്ങിയത്. ഇതിന്റെ പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയത് സമസ്ത പ്രസിഡന്റ്. ജാമിഅഃ സഅദിയ്യ സ്ഥാപകനും [[നൂറുൽ ഉലമ ma അബ്ദുൽ ഖാദിർ മുസ്‌ലിയാർ ആണ് ]]. == ചില സ്ഥാപനങ്ങൾ == മത, ഭൗതിക സാങ്കേതിക സമന്വയ വിദ്യാഭ്യാസമാണ് മഅ്ദിൻ നടപ്പാക്കുന്നത്. അനാഥാലയങ്ങൾ, കോളേജുകൾ, സ്കൂളുകൾ, അന്താർദേശീയ പാഠശാലകൾ, വനിതാ വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ, തുടങ്ങി നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് മഅ്ദിൻ അക്കാദമി. *ആര്ട്സ് ആൻഡ്‌ സയൻസ് കോളേജ് *റെസിഡെൻഷ്യൽ സ്കൂൾ *ദഅ് വ കോളേജ്/edupark *ശരീഅത്ത് കോളേജ് *ഖുർആൻ പഠന കേന്ദ്രം *മഅ്ദിൻ അറബിക് സ്റ്റഡി സെന്റർ<ref>{{Cite web|url=https://madin.edu.in/ml/institution/arabic-study-centre/|title=മഅ്ദിൻ അറബിക് സ്റ്റഡി സെന്റർ|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221150642/https://madin.edu.in/ml/institution/arabic-study-centre/|url-status=dead}}</ref> *ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടര്കിഷ് സ്റ്റഡീസ് *മീഡിയ സ്കൂൾ *പോളിടെൿനിക് കോളേജ് *പബ്ലിക്‌ സ്കൂൾ *സ്പാനിഷ്‌ അക്കാദമി *സ്കൂൾ ഓഫ് എക്സലൻസ് *ഷീ ക്യാമ്പസ്‌ *ഏബ്ൾ വേൾഡ് *മഅ്ദിൻ ക്യൂ ലാന്റ് *മഅ്ദിൻ ഇൻഡസ് അക്കാദമി *മഅ്ദിൻ ഹോം സയൻസ് സെന്റർ<ref>{{Cite web|url=https://madin.edu.in/ml/institution/islamic-home-science-centre-2/|title=മഅ്ദിൻ ഹോം സയൻസ് സെന്റർ|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221150646/https://madin.edu.in/ml/institution/islamic-home-science-centre-2/|url-status=dead}}</ref> == എജ്യൂ പാർക്ക് == [[പ്രമാണം:Ma'din hi-tech library.jpg|thumb|മഅ്ദിൻ ഹൈടെക് ലൈബ്രറി കാന്തപുരം ഉസ്താദ്‌ ഉദ്‌ഘാടനം ചെയ്യുന്നു.<ref>http://www.muhimmathonline.com/2015/11/mahdin-library.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%8B%E0%B4%A1%E0%B5%87%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%B2%E0%B5%88%E0%B4%AC%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B1%E0%B4%BF-%E0%B4%B8%E0%B5%86%E0%B4%AE%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%B0/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.islamicmediamission.com/%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B5%87%E0%B4%9C%E0%B5%8D%E2%80%8C%E0%B4%AE%E0%B5%86%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%8D-%E0%B4%93%E0%B4%AB%E0%B5%8D-%E0%B4%AE%E0%B5%8B%E0%B4%A1%E0%B5%87%E0%B5%BA/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-06 |archive-date=2016-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701112621/http://www.islamicmediamission.com/%e0%b4%ae%e0%b4%be%e0%b4%a8%e0%b5%87%e0%b4%9c%e0%b5%8d%e2%80%8c%e0%b4%ae%e0%b5%86%e0%b4%a8%e0%b5%8d%e0%b4%b1%e0%b5%8d-%e0%b4%93%e0%b4%ab%e0%b5%8d-%e0%b4%ae%e0%b5%8b%e0%b4%a1%e0%b5%87%e0%b5%ba/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://mahdinonline.com/malayalam-varthakal/inauguration-of-hitech-library/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-06 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325221034/http://mahdinonline.com/malayalam-varthakal/inauguration-of-hitech-library/ |url-status=dead }}</ref>|കണ്ണി=Special:FilePath/Ma'din_hi-tech_library.jpg]] സാങ്കേതിക, തൊഴിലധിഷ്ഠിത വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് ബഹുമുഖ പദ്ധതികളോടെയുള്ള മഅ്ദിൻ അക്കാദമിയുടെ പുതിയ സംരംഭമാണ് മഅ്ദിൻ എജ്യൂ പാർക്ക്.<ref>{{Cite web|url=http://static.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/posting/personalArticleNew.jsp?contentId=11985455&catOID=-1073860485&BV_ID=@@@|title=മനോരമ ഓൺലൈൻ.കോം|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=2012-07-13}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ദഅ്‌വ കോളേജ്== മതവിദ്യാഭ്യാസത്തോടുകൂടെ ഭൗതികവിദ്യയും അഭ്യസിപ്പിക്കുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ സമുച്ഛയമാണ് മഅ്ദിൻ ദഅ്‌വ കോളേജുകൾ. മഅ്ദിൻ സ്ഥാപനത്തിന്റെ കീഴിൽ 5 വലിയ ദഅ്‌വാ കോളേജുകളും 5ൽ അധികം ഓഫ് കാമ്പസുകളും പ്രവർത്തിച്ച് വരുന്നു. == മഅ്ദിൻ ഇൻഡസ് അക്കാദമി == കാശ്മീരിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് വിജ്ഞാനം നേടാനുള്ള സംരംഭമാണ് ഇൻഡക്‌സ് അക്കാദമി. സി ബി എസ് ഇ ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സകൂൾ പഠനം മത വിഷയങ്ങളിൽ പരിശീലനം  എന്നിവ നല്കുന്നു. ==സ്‌കൂൾ ഓഫ് എക്‌സലൻസ്== എസ് എസ് എൽ സി പരീക്ഷയിൽ മുഴുവൻ സയൻസ് വിഷയങ്ങളിലും 85 ശതമാനത്തിൽ കൂടുതൽ മാർക്ക് നേടുന്നവരെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് സയൻസ് ഒപ്ഷനൽ സബ്ജക്ട് തിരെഞ്ഞെടുത്ത് തുടർ പഠനത്തിൻ അവസരം ഒരുക്കുന്ന സ്ഥാപനം. മെഡിക്കൽ എൻജിനീയറിങ് എൻട്രൻസ് പരിശീലനം നൽകുന്നതോടൊപ്പം മതപഠനത്തിനും അവസരം നൽകുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://mahdinonline.com/institution/school-of-excellence/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-11-09 |archive-date=2016-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161030195550/http://mahdinonline.com/institution/school-of-excellence/ |url-status=dead }}</ref> ==ഡെസ്റ്റിറ്റിയൂട്ട് ഹോം== മഅ്ദിൻ ഡെസ്റ്റിറ്റിയൂട്ട് ഹോം 2008ൽ തുടക്കം കുറച്ചു. ഡെസ്റ്റിറ്റിയൂട്ട് ഹോം ഓർഫനേജ് കൺട്രോൾ ബോർഡിന്റെ അംഗീകാരത്തോടെ പ്രവർതിക്കുന്നു. ഇസ്ലാമിക്ക് ദഅ്‌വ കോളേജ്, ഹിഫഌൽ ഖുർആൻ കോളേജ്, മോഡൽ അക്കാദമി എന്നീ വിഭാഗങ്ങളിലെ സാമ്പത്തികമായി പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്ന വിദ്യാർത്ഥികളെ ദത്തെടുത്ത് വളർത്തുന്നു. ==പോളിടെക്‌നിക്ക് കോളേജ്== മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ആദ്യത്തെ സ്വാശ്രയ പോളിടെക്‌നുക്ക് കോളേജാണ് മഅ്ദിൻ സ്ഥാപിച്ചത്. 1. സിവിൽ എഞ്ചിനീയറിങ് 2. മെക്കാനിക്കൽ എഞ്ചിനീയറിങ് 3. ഇലക്ട്രിക്കൽ ആന്റ് ഇലക്‌ട്രോണിക്‌സ് എഞ്ചിനീയറിങ് 4.കമ്പ്യൂടർ എഞ്ചിനീയറിങ് 5. ഓട്ടോമൊബൈൽ എഞ്ചിനീയറിങ് 6. ആർകിടെക്ചർ എന്നീ മേഖലകളിൽ വിദ്യാഭ്യസം നൽകുന്നു. == മഅ്ദിൻ ക്യൂ ലാന്റ് == പെൺകുട്ടികൾക്ക് സുരക്ഷിതമായി ഖുർആൻ മനഃപാഠമാക്കുന്നതോടൊപ്പം ഭൗതിക പഠനവും സാധ്യമാക്കുന്ന സ്ഥാപനമാണ് മഅ്ദിൻ ക്യൂ ലാന്റ്. മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ പുല്പറ്റയിലാണ് സ്ഥാപനം നിലകൊള്ളുന്നത്‌<ref>{{Cite web|url=|title=മഅ്ദിൻ ക്യൂ ലാന്റ്|access-date=|last=|first=|date=|website=https://www.madin.edu.in/ml/qland/|publisher=}}</ref> == എൻകൗമിയം == മഅ്ദിൻ അക്കാദമിയുടെ പന്ത്രണ്ടാം വാർഷികാഘോഷത്തെയാണ്‌ എൻകൗമിയംഎന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. എൻകൗമിയം എന്നത് ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയാണ്‌. പ്രകീര്ത്തനം എന്നാണര്ത്ഥം.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/khaleel-bukhari-urges-sunnis-to-exercise-their-franchise/article305744.ece|title=Khaleel Bukhari urges Sunnis to exercise their franchise|last=|first=|date=|work=|access-date=|via=}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/madin-launches-encomium/article1232534.ece|title=Ma’din launches Encomium|last=|first=|date=|work=|access-date=|via=}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/encomium-finale-from-tomorrow/article300087.ece|title=‘Encomium’ finale from tomorrow|last=|first=|date=|work=|access-date=|via=}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kanthapuram-sunnis-to-play-vital-role/article307053.ece|title=IUML disappointment|last=|first=|date=|work=|access-date=|via=}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == വൈസനിയം == മഅ്ദിൻ അക്കാദമിയുടെ ഇരുപതാം വാർഷികാഘോഷത്തെയാണ്‌ ''വൈസനിയം(''{{IPA-la|vicennium|lang}}'')<ref>http://www.business-standard.com/article/pti-stories/ma-din-academy-to-celebrate-20th-anniversary-115032401042_1.html</ref>'' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. ലാറ്റിൻ ഭാഷയിലെ [[Wikt:vicennium|വൈസനിയം]] എന്ന വാക്കിനർത്ഥം ഇരുപത് വർഷങ്ങൾ എന്നാണ്. 2017 ഡിസംബറിൽ അവസാനിക്കുന്ന വൈസനിയം പരിപാടികൾ ബഹു: മുഖ്യമന്ത്രി ഉമ്മൻ ചാണ്ടിയാണ് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്.ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ, ഫിജി, ആസ്‌ത്രേലിയ, മലേഷ്യ, എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രീ കോൺഫറൻസുകൾ നടന്നു.<ref name="sirajlive.com">{{Cite web |url=http://www.sirajlive.com/2015/03/24/172556.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408044715/http://www.sirajlive.com/2015/03/24/172556.html |url-status=dead }}</ref> മത-ഭൗതിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ഓൺലൈൻ പഠനാവസരങ്ങളുണ്ടാക്കുന്ന ''വെർച്വൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി''<ref>{{Cite news|url=http://epathram.com/gulfnews-2010/05/27/013135-maadin-academy-uae-visaniam-opening.html|title=മഅ്ദിൻ വൈസനിയം: മിഡിൽ ഈസ്റ്റ്തല ഉദ്ഘാടനം അബുദാബിയിൽ|last=|first=|date=|work=|access-date=|via=}}</ref> വിദ്യാഭ്യാസം, മതം, സാംസ്‌കാരികം സാമ്പത്തികം, ചരിത്രം, കുടുംബം, കുടിയേറ്റം എന്നീവിഭാഗങ്ങളിലായി നടക്കുന്ന വിവധ പദ്ധതികളാണ് വൈസനിയം വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത്. 2015 آ ആരംഭിച്ച വൈസനിയം പരിപാടികളുടെ സമാപനം 2018 ഡിസംബہ 27,28,29,30 തി؟തികളിലാണ് നട،ുന്നത്. ===ഹോസ്‌പൈസ്=== ആതുര സേവനത്തിലെ മഅ്ദൻ മുഖമാണ് ഇത്. ഹോസ്‌പൈസ് എന്നാൽ അഭയകേന്ദ്രം എന്നാണ് അർത്ഥം. അത്യാഹിതങ്ങളിൽ ആശുപത്രികളിൽ എത്തിക്കാൻ ആദുനിക സംവിദാനത്തോട്കൂടെയുള്ള ആംബുലൻസ് സേവനവും പാലിയേറ്റീവ് ഹോംകെയറും പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി പ്രവർത്തനസജ്ജമായിട്ടുണ്ട്.<ref name="sirajlive.com"/><ref>http://ucbrowser.dailyhunt.in/news/india/malayalam/deepika-epaper-deepika/mega-medikkal-kyamb-samapichu-newsid-47252280{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://ucbrowser.dailyhunt.in/news/india/malayalam/mangalam-epaper-mang/aayirangalkk-aashvasameki-vaisaniyam-mega-medikkal-kyanp-samapichu-newsid-47253205{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.mangalam.com/malappuram/386772{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://mahdinonline.com/category/malayalam-varthakal/page/3/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-13 |archive-date=2016-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160703170202/http://mahdinonline.com/category/malayalam-varthakal/page/3/ |url-status=dead }}</ref> വൈസനിയത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാന പദ്ധതിയാണ്. ''മഅ്ദിൻ ഹോസ്‌പൈസ്''<ref>{{Cite web|url=http://mahdinonline.com/malayalam-varthakal/%E0%B4%86%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B4%B0%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D-%E0%B4%86%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%AE%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%BF/|title=ആയിരങ്ങൾക്ക് ആശ്വാസമേകി വൈസനിയം മെഗാ മെഡിക്കൽ ക്യാമ്പ് സമാപിച്ചു.|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2016-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617084510/http://mahdinonline.com/malayalam-varthakal/%e0%b4%86%e0%b4%af%e0%b4%bf%e0%b4%b0%e0%b4%99%e0%b5%8d%e0%b4%99%e0%b5%be%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%86%e0%b4%b6%e0%b5%8d%e0%b4%b5%e0%b4%be%e0%b4%b8%e0%b4%ae%e0%b5%87%e0%b4%95%e0%b4%bf/|url-status=dead}}</ref> പാരാപ്ലീജിയ രോഗികൾക്ക് ആശ്വാസം നല്കാൻ പാരാപ്ലീജിയ സ്‌നേഹ മീറ്റ് സംഘടിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://mahdinonline.com/malayalam-varthakal/%E0%B4%85%E0%B4%B5%E0%B4%B6%E0%B4%A4%E0%B4%95%E0%B5%BE-%E0%B4%AE%E0%B4%B1%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B5%8D-%E0%B4%85%E0%B4%B5%E0%B5%BC-%E0%B4%92%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%95/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-10-04 |archive-date=2017-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170503151833/http://mahdinonline.com/malayalam-varthakal/%e0%b4%85%e0%b4%b5%e0%b4%b6%e0%b4%a4%e0%b4%95%e0%b5%be-%e0%b4%ae%e0%b4%b1%e0%b4%a8%e0%b5%8d%e0%b4%a8%e0%b5%8d-%e0%b4%85%e0%b4%b5%e0%b5%bc-%e0%b4%92%e0%b4%a4%e0%b5%8d%e0%b4%a4%e0%b5%81%e0%b4%95/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://mahdinonline.com/event-news/madin-paraplegia-meet-pains-relieved/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-10-04 |archive-date=2016-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026092200/http://mahdinonline.com/event-news/madin-paraplegia-meet-pains-relieved/ |url-status=dead }}</ref> ====മെഡ്ഹിൽഫെ==== പൊതുജനാരോഗ്യ സംരക്ഷണത്തിനുള്ള മെഡിക്കൽ കാമ്പാണ് മെഡ്ഹൽഫെ. കേരളത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള ആശുപത്രികളുടെ സഹായത്തോടെയാണ് പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കിയത്. രണ്ടായിരത്തിലധികം പേർ പങ്കെടുത്തു.രണ്ടാം ഘട്ട മെഡ്ഹിൽഫെ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://mahdinonline.com/malayalam-varthakal/%E0%B4%86%E0%B4%AF%E0%B4%BF%E0%B4%B0%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D-%E0%B4%86%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B8%E0%B4%AE%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%BF/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-13 |archive-date=2016-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617084510/http://mahdinonline.com/malayalam-varthakal/%e0%b4%86%e0%b4%af%e0%b4%bf%e0%b4%b0%e0%b4%99%e0%b5%8d%e0%b4%99%e0%b5%be%e0%b4%95%e0%b5%8d%e0%b4%95%e0%b5%8d-%e0%b4%86%e0%b4%b6%e0%b5%8d%e0%b4%b5%e0%b4%be%e0%b4%b8%e0%b4%ae%e0%b5%87%e0%b4%95%e0%b4%bf/ |url-status=dead }}</ref> ==== ഏബ്ൾ വേൾഡ് ==== ഏബ്ൾ വേൾഡ് എന്നാൽ ശേഷിയുടെ ലോകം. മഅ്ദിൻ വൈസനിയത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഭിന്ന ശേഷിയുള്ളവർക്കും വിവിധ കാരണങ്ങളാൽ പൊതു ധാരയിലേക്ക് വരാൻ കഴിയാത്തവർക്കുമായി 2017 ജൂലൈ 27ന് മഅ്ദിൻ കാമ്പസിൽ വച്ച് ഈ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനം നടന്നു.  വീൽ ചെയർ രോഗികൾ, അപകടങ്ങളിൽ പെട്ട് ശയ്യാവലംബികളായവർ, ഓട്ടിസം ബാധിച്ചവർ , സാധാരണ ശാരീരിക മാനസിക ശേഷിയില്ലാത്തവർ, എന്നീ വിഭാകങ്ങൾകുള്ള പദ്ധതികളാണ് ആവിഷ്‌കരിക്കുന്നത്പുനരധിവാസം, ഡെ കെയർ, തൊഴിൽ പരിശീലനം, ഫാമി എംപവർമെന്റ്, കൗൺസിലിംഗ് എന്നിവയാണ് ഇവർക്ക് തയ്യാറാക്കിയിട്ടുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.madin.edu.in/foundation-stone-laid-for-able-world/|title=Foundation Stone Laid for Able World|access-date=05 August 2017|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> === ആഗ്രോ സ്‌പെയ്‌സ് === കാർഷിക രംഗത്തെ സ്വയം പര്യാപ്തത ഉറപ്പ് വരുത്തുന്നതിനും  വിഷരഹിത കൃഷി രീതികൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുമായി മഅ്ദിൻ അക്കാദമിയുടെ വൈസനിയം ആഘോഷങ്ങളുടെ ഭാഗമായി കൃഷിമന്ത്രി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത പദ്ധതിയാണ് ആഗ്രോ സ്‌പെയ്‌സ്.</[http://www.sirajlive.com/2018/02/01/308522.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205031550/http://www.sirajlive.com/2018/02/01/308522.html |date=2018-02-05 }}[https://www.madin.edu.in/2018/02/] === ഇബ്‌നു ബത്തൂത്ത സമ്മേളനം === കേരളം, തമിഴ്‌നാട് കർണാടകയുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാമുൾപ്പെട്ട ഭൂപ്രദേശമായിരുന്ന മലബാറിലേക്ക് ഇബ്‌നു ബത്തൂത്തയുടെ സഞ്ചാരപഥവും വാണിജ്യ മേഖലയിലെ മലബാറിന്റെ പാരമ്പര്യവും ചർച്ചാവിഷയമാക്കി അഗാദീർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി, മലേഷ്യൻ അന്താരാഷ്ട്ര ഇസ്ലാമിക്ക് സർവകലാശാല, യൂ. എൻ. എ.ഒ.സി, ഹംദർദ് ഫൗണ്ടേഷൻ എന്നിവരുടെ സംഘാടനത്തിൽ മഅ്ദിൻ അക്കാദമി ആദിത്ത്യമരുളുന്ന ചരിത്രപഠനവും സെമിനാർ അവതരണവുമാണ് ഇതിന്റെ ഭാഗമായി നടക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://madin.edu.in/ml/ibics/|title=മലബാർ പഠനങ്ങളുടെ പൊരുൾ തേടാൻ അന്താരാഷ്ട്ര ഇബ്‌നു ബത്തൂത്ത സമ്മേളനം|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221150708/https://madin.edu.in/ml/ibics/|url-status=dead}}</ref> ==വിക്കിപീഡിയ:പഠനശിബിരം/മലപ്പുറം 2== മഅ്ദിൻ അക്കാദമി മലപ്പുറത്തിന്റെ ഭാഗമായി മലയാളം വിക്കിപീഡിയ പ്രവർത്തകരുടെ സഹായത്തോടെ നടത്തുന്ന [[വിക്കിപീഡിയ:പഠനശിബിരം/മലപ്പുറം 2|പഠന ശിബിര]] പരിപാടിയാണിത്. മഅദിൻ ഇരുപതാം വാർഷികമായ വൈസനീയം പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായാണ് ഇത് നടത്തപെട്ടത്. == കണ്ണികൾ == *[http://madin.edu.in ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] *[http://mahdinpublicschool.com/ മഅ്ദിൻ പബ്ലിക്‌ സ്കൂൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408080035/http://mahdinpublicschool.com/ |date=2016-04-08 }} *[http://madinartscollege.in/ മഅ്ദിൻ ആര്ട്സ് ആൻഡ്‌ സയൻസ് കോളേജ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.madinpoly.com/ മഅ്ദിൻ പോളിടെൿനിക് കോളേജ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325023559/http://www.madinpoly.com/ |date=2016-03-25 }} == അവലംബം == {{Reflist}} {{commons category|Ma'din}} {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമികവിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമിക സർ‌വ്വകലാശാലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കലാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സർവ്വകലാശാലകൾ‎]] [[വർഗ്ഗം:സമസ്ത (എപി വിഭാഗം)]] 5d06j26tu5yn01scef4lbm6xgukfdgv 0 337377 4671674 4628762 2026-09-29T13:31:20Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671674 wikitext text/x-wiki {{PU|Bobby Aloysius}} {{Infobox sportsperson|headercolor=|name=ബോബി അലോഷ്യസ്|image=File:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Dhyan Chand Award, 2018 to Ms. Bobby Aloysius for Athletics, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on September 25, 2018.JPG|image_size=|caption=2018 സെപ്റ്റംബർ 25-ന് ന്യൂഡൽഹിയിലെ രാഷ്ട്രപതി ഭവനിൽ നടന്ന ചടങ്ങിൽ രാഷ്ട്രപതി ശ്രീ രാം നാഥ് കോവിന്ദ് അത്ലറ്റിക്സിനുള്ള 2018-ലെ ധ്യാൻ ചന്ദ് അവാർഡ് ശ്രീമതി ബോബി അലോഷ്യസിന് സമ്മാനിച്ചു.|birth_name=|fullname=|nickname=|native_name=|native_name_lang=|nationality=Indian|residence=|alma mater=|birth_date=|birth_place=|death_date=|death_place=|height=|weight=|website=|country={{IND}}|sport=[[Sport of athletics|Athletics]]|event=|collegeteam=|universityteam=|club=|team=|turnedpro=|partner=|former_partner=|coach=|retired=|coaching=|worlds=|regionals=|nationals=|olympics=|paralympics=|highestranking=|pb=|medaltemplates={{Medal|Sport|Women's athletics}} {{Medal|Country|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[Asian Championships in Athletics|Asian Championships]]}} {{MedalGold| [[2000 Asian Athletics Championships| 2000 Jakarta]] |High jump}} {{MedalGold| [[2002 Asian Athletics Championships| 2002 Colombo]] |High jump}} {{Medal|Competition|[[Asian Games]]}} {{Medal|Silver|[[Athletics at the 2002 Asian Games|2002 Busan]]|High jump}}}}[[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു [[ഹൈജമ്പ്]] താരമാണ് '''ബോബി അലോഷ്യസ്'''. ദേശീയതലത്തിൽ നിരവധി റെക്കോർഡുകൾക്ക് ഉടമയാണ് അവർ<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/2002/06/04/stories/2002060402852000.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121214351/http://www.thehindu.com/2002/06/04/stories/2002060402852000.htm |archive-date=2016-01-21 |url-status=dead}}</ref>. [[ഹൈജമ്പ്|ഹൈജമ്പിൽ]] 1995 നും 2012 നും ഇടയിൽ ഇന്ത്യൻ ദക്ഷിണ ഏഷ്യൻ റെക്കോർഡ് ബോബി അലോഷ്യസിന്റെ പേരിലായിരുന്നു. [[കർണാടക|കർണാടകയുടെ]] സഹാനകുമാരി 2012 ൽ 1.91 മീറ്റർ റെക്കോർഡ് മറികടന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[കണ്ണൂർ]] [[ചെമ്പേരി|ചെമ്പേരിയിൽ]] ബോബി അലോഷ്യസ് ജനിച്ചു. ബോബി ലോകമെമ്പാടും നിരവധി തവണ ഇന്ത്യക്ക് വേണ്ടി മത്സരിച്ചു. 2009 വരെ കായിക രംഗത്ത് തുടർന്നു. ഏതൻസ് ഒളിമ്പിക്സിൽ ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബുസാൻ ഏഷ്യൻ ഗെയിംസിൽ വെള്ളിയും ജക്കാർത്ത ഏഷ്യൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ സ്വർണവും നേടുകയുണ്ടായി. ഇപ്പോൾ [[തിരുവനന്തപുരം]] സംസ്ഥാന സ്പോർട്സ് കൗൺസിലിന്റെ അസിസ്റ്റന്റ് സെക്രട്ടറി (ടെക്നിക്കൽ) ആയി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==കുടുംബം== പത്രപ്രവർത്തകനായ [[ഷാജൻ സ്കറിയ|ഷാജൻ സ്കറിയയെ]] വിവാഹം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ഇവർക്ക് മൂന്ന് മക്കൾ, സ്റ്റീഫൻ ഹോൾ സ്കറിയ , ഗംഗോത്രി സ്കറിയ, ഋത്വിക് സ്കറിയ എന്നിവരാണ്. [[യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് കാലിക്കറ്റ്|കാലിക്കറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ]] പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥിനിയാണ്. ==നേട്ടങ്ങൾ== {| {{AchievementTable}} |- !colspan="5"|{{IND}}യെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു |- |2000 |[[2000 Asian Championships in Athletics|ഏഷ്യൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്സ്]] |[[Jakarta, Indonesia|ജക്കാർത്ത, ഇന്തോനേഷ്യ]] |bgcolor="gold" | 1st |[[2000 Asian Athletics Championships – Women's high jump|1.83 m]] |- |rowspan=3|2002 |[[Athletics at the 2002 Commonwealth Games|കോമൺ‌വെൽത്ത് ഗെയിംസ്]] |[[Manchester, United Kingdom|മാഞ്ചസ്റ്റർ, യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം]] |4th |[[Athletics at the 2002 Commonwealth Games – Women's high jump|1.87 m]] |- |[[2002 Asian Championships in Athletics|ഏഷ്യൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്സ്]] |[[Colombo, Sri Lanka|കൊളംബോ, ശ്രീലങ്ക]] |bgcolor="silver" | 2nd |[[2002 Asian Athletics Championships – Women's high jump|1.84 m]] |- |[[Athletics at the 2002 Asian Games|ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ്]] |[[Busan, South Korea|ബുസാൻ, ദക്ഷിണ കൊറിയ]] |bgcolor="silver" | 2nd |[[Athletics at the 2002 Asian Games – Women's high jump|1.88 m]] |- |rowspan=2|2003 |[[2003 Asian Athletics Championships|ഏഷ്യൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്സ്]] |[[Manila, Philippines|മനില, ഫിലിപ്പീൻസ്]] |4th |[[2003 Asian Athletics Championships – Women's high jump|1.80 m]] |- |[[Athletics at the 2003 Afro-Asian Games|ആഫ്രോ-ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ്]] |[[Hyderabad, India|ഹൈദരാബാദ്, ഇന്ത്യ]] |bgcolor="silver" | 2nd |[[Athletics at the 2003 Afro-Asian Games – Results#High jump 2|1.88 m]] |- |rowspan=2|2004 |[[2004 Asian Indoor Athletics Championships|ഏഷ്യൻ ഇൻഡോർ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്സ്]] |[[Tehran, Iran|ടെഹ്‌റാൻ, ഇറാൻ]] |bgcolor="silver" | 2nd |[[2004 Asian Indoor Athletics Championships – Results#High jump 2|1.81 m]] |- |[[Athletics at the 2004 Summer Olympics|ഒളിമ്പിക് മത്സരങ്ങൾ]] |[[Athens, Greece|ഏതൻസ്, ഗ്രീസ്]] |28th (q) |[[Athletics at the 2004 Summer Olympics – Women's high jump|1.85 m]] |} ==പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ == ഇന്ത്യൻ കായികരംഗത്തെ സമഗ്ര സംഭാവന മാനിച്ച് 2018ൽ [[ധ്യാൻചന്ദ് പുരസ്ക്കാരം]] ഇവർക്ക് ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:1974-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ഹൈ ജമ്പ് താരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഒളിമ്പ്യന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:കോഴിക്കോട് സർവ്വകലാശാലയിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ]] q2oygid3gnh5rxnuhnwm5i2hevz529l 0 337792 4671875 4617039 2026-09-30T08:12:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671875 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Ranni_Bridge}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''റാന്നി വലിയ പാലം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Collapsed old bridge and new ranni bridge.jpg|300px]]<br />റാന്നി പാലം |- ! നദി | '''[[പമ്പാനദി]]''' |- ! നിർമ്മിച്ചത്, രാജ്യം | കേരള സർക്കാർ |- ! നിർമ്മാണം നടന്നത് | ആദ്യപാലം: 1960 പൊതു വർഷം; പുതിയ പാലം: 1999 |- ! ഉദ്ഘാടനം | 1999 ജനുവരി 9 |- ! നീളം | മീറ്റർ |- ! എഞ്ചിനിയർ | |- ! പ്രത്യേകതകൾ | 1960ൽ സ്ഥാപിതമായ പാലം 1996 ജൂലൈ 29നു തകർന്നു. തുടർന്ന്, 1999 ജനുവരി 9നു പുതിയ പാലം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. |- ! കടന്നു പോകുന്ന<br />പ്രധാന പാത | [[മൂവാറ്റുപുഴ]] - [[പുനലൂർ]] ദേശീയപാത ([[ദേശീയപാത ]]) |} [[File:Part of old collapsed ranni bridge.jpg|thumb|തകർന്ന റാന്നി പാലത്തിന്റെ അവശിഷ്ടം]] [[File:Pambar river from Ranni new bridge.jpg|thumb|പുതിയ റാന്നി പാലത്തിൽ നിന്നും പമ്പാനദിയുടെ കാഴ്ച്ച]] '''റാന്നി വലിയപാലം''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''റാന്നി പാലം,''' [[മൂവാറ്റുപുഴ]] - [[പുനലൂർ]] സംസ്ഥാനപാതയിൽ [[പമ്പാനദി|പമ്പാനദിക്കു]] കുറുകെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പാലമാണ്. പമ്പാനദിയുടെ ഇരു കരകളിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലയിലെ [[റാന്നി]] പട്ടണത്തിന്റെ വടക്കും തെക്കും ഭാഗങ്ങളായ പ്രധാന പട്ടണഭാഗമായ ഇട്ടിയപ്പാറയേയും ([[റാന്നി അങ്ങാടി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]) പെരുമ്പുഴയേയും ([[റാന്നി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]]) തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന 36 വർഷം മാത്രം പ്രായമുള്ള ഈ [[പാലം]] ഇരുപതുവർഷം മുമ്പ്, 1996 ജൂലൈ 29നു ഉച്ചതിരിഞ്ഞു 3.10നു തകർന്ന് നടുവിലെ ഒരു ഭാഗം നദിയിൽ വീഴുകയും ഉണ്ടായി. ഈ സമയം നിറയെ യാത്രക്കാരുമായി ഈ പാലത്തിൽ കയറിയ പ്രൈവറ്റു ബസ്, ഡ്രൈവറുടെ (മാടോലിൽ വീട്ടിൽ മോഹനൻ) വിപതിധൈര്യം ഒന്നുകൊണ്ടു മാത്രം രക്ഷപ്പെട്ടു. പാലം തകർന്നതോടെ പത്തനംതിട്ടയുടെ മലയോര ഗതാഗതം സ്തംഭിച്ചു. പാലത്തിന്റെ തകർച്ചയോടെ, പ്രധാന പട്ടണഭാഗമായ ഇട്ടിയപ്പാറയും താലൂക്ക് ആസ്ഥാനമായ പെരുമ്പുഴ ഭാഗവും ഒറ്റപ്പെട്ടു. <ref>http://www.mathrubhumi.com/pathanamthitta/malayalam-news/ranni-1.1227805{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>[http://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-pathanamthittakerala-21-04-2016/555005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716231659/http://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-pathanamthittakerala-21-04-2016/555005 |date=2018-07-16 }} [[File:Rannimarket.jpg|thumb|റാന്നി ചന്ത, ഇട്ടിയപ്പാറ ]] പാലം തകർന്ന ഉടനെതന്നെ എംഎൽഎ ആയിരുന്ന [[രാജു ഏബ്രഹാം]] നിയമസഭയിൽ പ്രത്യേക ശ്രദ്ധക്ഷണിക്കലിനു അനുമതിതേടി. അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന [[ഇ. കെ. നായനാർ]]<nowiki/>ക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം ഡെൽഹിയിൽപ്പോയി [[ബെയിലി പാലം|ബെയിലി പാല]]<nowiki/>ത്തിന് അനുമതി വാങ്ങി. കരസേനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അടിയന്തരമായി [[ബെയിലി പാലം|ബെയിലി പാലവും]] സ്ഥാപിച്ച് താത്കാലികമായി ഗതാഗതം ഭാഗികമായി പുനസ്ഥാപിച്ചു. കേരളത്തിൽ മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യയിൽത്തന്നെ ആദ്യമായി സിവിലിയൻ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ബെയിലി പാലം നിർമ്മിച്ചത് പമ്പാ നദിക്കു കുറുകെ റാന്നിയിലാണ്. 1996 നവംബർ 8 നാണ് ബെയിലി പാലം സ്ഥാപിച്ചത്. അടുത്ത 2 മാസം ഭാരം കുറഞ്ഞ വാഹനങ്ങൾ സുഗമമായി കടന്നുപോകാൻ ഇങ്ങനെ കഴിഞ്ഞു. ഈ സമയം, പമ്പയാറിനു കുറുകെ ബോട്ടു, വള്ളം എന്നിവയുപയോഗിച്ച്കടത്തു സേവനം ഏർപ്പെടുത്തി. കൂടാതെ, റിക്കോർഡു സമയം കൊണ്ട് (16 മാസം) തകർന്ന വലിയപാലത്തിനു പകരം അതിനു സമാന്തരമായി പുതിയ പാലം 1999 ജനവരി 9നു അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഇ. കെ. നായനാർ|ഇ. കെ. നായനാരാണ്]] ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. ഏതെങ്കിലും പ്രകൃതിക്ഷോഭം കൂടാതെ തകർന്നുവീണ ആദ്യത്തെ പാലമാണ് റാന്നി പാലമെന്നു കരുതുന്നു.<ref>http://news.keralakaumudi.com/beta/news.php?NewsId=TlBUQTAwNjczMjk=&xP=RExZ&xDT=MjAxNi0wNy0yOCAwNzowMTowMA==&xD=MQ==&cID=Mg==</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mangalam.com/news/district-detail/17155-pathanamthitta.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-07-29 |archive-date=2016-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727151807/http://www.mangalam.com/news/district-detail/17155-pathanamthitta.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.mangalam.com/news/district-detail/17155-pathanamthitta.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.[http://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-pathanamthittakerala-21-04-2016/555005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716231659/http://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-pathanamthittakerala-21-04-2016/555005 |date=2018-07-16 }} <nowiki/><nowiki/>[[File:Pampa river north side.jpeg|thumb|പമ്പാ നദി, വരവൂർ കടവ് ]] ==അവലംബം== {{commons category|Ranni Bridge}} *http://wikimapia.org/13163635/Ranny-Bridge *http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-decade-after-the-collapse-of-ranni-bridge/article3112388.ece# *http://www.thehindu.com/2002/07/08/stories/2002070801490500.htm {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://didyouknow.org/lists/bridges/ Bridge Facts, retrieved February 23, 2006] ll *[http://incredblindia.blogspot.com/2009/03/worlds-highest-battle-field.html incredblindia.blogspot.com] *[http://india.gov.in/myindia/facts.php india.gov.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721162848/http://india.gov.in/myindia/facts.php |date=2011-07-21 }} *http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-decade-after-the-collapse-of-ranni-bridge/article3112388.ece [[വർഗ്ഗം:പമ്പാനദി]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പാലങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ പാലങ്ങൾ]] gi3tnfykr7x2qc6wjtoz93ps3ufdxpj 0 339436 4671912 4656218 2026-09-30T10:36:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671912 wikitext text/x-wiki {{PU|Roshy Augustine}} {{Infobox_politician | name = റോഷി അഗസ്റ്റിൻ | image = Roshy Augustine minister.jpg | caption = | office = [[രണ്ടാം പിണറായി വിജയൻ മന്ത്രിസഭ| കേരള സംസ്ഥാന ജലവിഭവ വകുപ്പ് മന്ത്രി]] | term = 2021 - 2026 | predecessor = [[കെ. കൃഷ്ണൻകുട്ടി]] | successor = [[മോൻസ് ജോസഫ്]] |office2 =കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം |constituency2 =[[ഇടുക്കി നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇടുക്കി]] |term_start2 = [[മേയ് 16]] [[2001]] |term_end2 = [[മെയ്]] [[4]] [[2026]] |predecessor2 = [[പി.പി. സുലൈമാൻ റാവുത്തർ]] |successor2 = റോയ് കെ. പൗലോസ് | salary = | birth_date ={{Birth date and age|1969|1|20|df=y}} | birth_place =[[പാലാ]] | residence =[[വാഴത്തോപ്പ്]] | death_date = | death_place = | party = [[കേരള കോൺഗ്രസ് (എം)]] | religion = |father=അഗസ്റ്റിൻ തോമസ് |mother=ലീലാമ്മ അഗസ്റ്റിൻ | spouse =റാണി തോമസ് | children =രണ്ട് മകൾ, ഒരു മകൻ | website =www.roshyaugustine.com | footnotes = | date = മെയ് 4 | year = 2026 | source =http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/103%20Roshy%20Augustine.pdf നിയമസഭ }} പ്രമുഖ കേരള കോൺഗ്രസ് മാണി ഗ്രൂപ്പ് നേതാവും 2001 മുതൽ 2026 വരെ ഇടുക്കി നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാ സമാജികനും [[:വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ|പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ]] ജ​ല​ സേചന വകുപ്പ് മന്ത്രിയുമായിരുന്നു '''റോഷി അഗസ്റ്റിൻ'''<ref>[http://niyamasabha.org/codes/members.htm Niyamasabha MLA List]</ref><ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3598898.ece News The Hindu 3 July 2012] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3756622.ece News The Hindu 12 August 2012] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3834091.ece News The Hindu 29 August 2012] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|title=രണ്ടാം പിണറായി സർക്കാറിലെ മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ ഇങ്ങനെ...|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാധ്യമം|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124207/https://www.madhyamam.com/kerala/portfolio-of-new-kerala-govt-800491?infinitescroll=1|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|title=മന്ത്രിമാരുടെ വകുപ്പുകൾ തീരുമാനിച്ച്‌ ഉത്തരവായി; ന്യൂനപക്ഷ ക്ഷേമവും പ്രവാസിക്ഷേമവും മുഖ്യമന്ത്രിക്ക്‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=ദേശാഭിമാനി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521124004/https://www.deshabhimani.com/news/kerala/governor-allot-the-business-of-the-government-among-the-ministers/944751|url-status=bot: unknown}}</ref> 2001 മുതൽ തുടർച്ചയായി 25 വർഷം ഇടുക്കിയിൽ നിന്നുള്ള നിയമസഭാംഗമായിരുന്ന റോഷി അഗസ്റ്റിൻ 2026-ലെ നിയമസഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇടുക്കിയിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി മത്സരിച്ച കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിലെ റോയ് കെ പൗലോസിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു. == ജീവിതരേഖ == 1969 ജനുവരി 20 ന് പാലായിൽ ജനിച്ചു, ലീലാമ്മ-അഗസ്റ്റിൻ തോമസാണ് മാതാപിതാക്കൾ. സ്കൂൾ തലം മുതൽ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന റോഷി അഗസ്റ്റിൻ ഇടക്കോളി ഗവൺമെന്റ് ഹൈസ്‌കൂൾ പാർലമെന്റ് നേതാവ്, പാലയിലെ സെന്റ് തോമസ് കോളേജിലെ കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) യൂണിറ്റ് പ്രസിഡന്റ്, കേരള സ്റ്റുഡന്റ്സ് കോൺഗ്രസ് (എം) പ്രസിഡന്റ്, സംസ്ഥാന ജനറൽ സെക്രട്ടറി, കേരള സ്റ്റേറ്റ് ലീഗൽ അംഗവുമായിരുന്നു. രാമപുരം സർവീസ് കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് ബാങ്ക് ഡയറക്ടർ ബോർഡ് അംഗമായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ കേരള കോൺഗ്രസ് (എം) ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാണ്<ref>{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4056&Itemid=2608 |title=MLA official Web portal |access-date=2020-08-23 |archive-date=2013-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123174538/http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4056&Itemid=2608 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.hindustanpages.com/shri-roshy-augustine-mla-idukki-kerala Hindustan Pages]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == തെരഞ്ഞെടുപ്പ് == ഇടുക്കി നിയമ സഭാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നു തുടർച്ചയായ അഞ്ചു തവണ നിയമസഭാംഗമായി. 2021 ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 5573 വോട്ടുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ ഫ്രാൻസിസ് ജോർജിനെ തോൽപ്പിച്ചാണ് നിയമസഭാംഗമായത്. കന്നിയങ്കം 1996-ൽ പേരാമ്പ്രയിൽനിന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ആദ്യമത്സരത്തിൽ സി.പി.എമ്മിന്റെ എൻ.കെ. രാധയോടു പരാജയപ്പെട്ടു. 2752 വോട്ടുകൾക്കായിരുന്നു തോൽവി. പിന്നീട് തട്ടകം മാറി ഇടുക്കിയിലെത്തി. 2001 മുതൽ ഇടുക്കിയിൽ തുടർച്ചയായി വിജയം.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|title=ടീം പിണറായി - 2.0‌|access-date=21 May 2021|date=21 May 2021|publisher=മാതൃഭൂമി|archive-date=2021-05-21|archive-url=https://archive.today/20210521131321/https://www.mathrubhumi.com/stat/data-project/malayalam/cabinet/|url-status=bot: unknown}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} {{Fourteenth KLA}} [[വർഗ്ഗം:1969-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനഞ്ചാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]] e22hdo80hf8js2cef4vop0z9du5nbz9 0 339452 4671853 4588959 2026-09-30T06:48:19Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671853 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Raju Abraham}} {{Infobox officeholder | name = രാജു ഏബ്രഹാം | image = RajuAbraham.jpg |caption = | office =സി.പി.എം, പത്തനംതിട്ട ജില്ലാ സെക്രട്ടറി | term = 2024 - തുടരുന്നു | predecessor = കെ.പി. ഉദയഭാനു | successor = |office2 = [[കേരള നിയമസഭ|കേരളനിയമസഭയിലെ]] അംഗം |constituency2 =[[റാന്നി നിയമസഭാമണ്ഡലം|റാന്നി]] |term_start2 = [[മേയ് 14]] [[1996]] |term_end2 = [[മേയ് 3]] [[2021]] |predecessor2 = [[എം.സി. ചെറിയാൻ]] |successor2 = [[പ്രമോദ് നാരായൺ]] | birth_date ={{birth date and age|1961|6|30|df=y}} | birth_place =[[റാന്നി]] | residence =[[റാന്നി]] | death_date = | death_place = | party = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പി.എം.]] | religion = |father =കെ.എസ്. എബ്രഹാം |mother=അച്ചുമ്മ എബ്രഹാം | spouse =ടീന എബ്രഹാം | children =ഒരു മകൾ രണ്ട് മകൻ | website = www.rajuabraham.in | footnotes = | date = ഏപ്രിൽ 8 | year = 2025 | source = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/92%20Raju%20Abraham.pdf നിയമസഭ }} 2024 മുതൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ പത്തനംതിട്ട ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി തുടരുന്ന<ref>[https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2024/12/30/raju-abraham-cpm-pathanamthitta-district-secretary.html രാജു എബ്രഹാംപത്തനംതിട്ട ജില്ലാസെക്രട്ടറി]</ref> റാന്നിയിൽ നിന്നുള്ള മുൻ നിയമസഭാംഗവും മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗവുമാണ് '''അഡ്വ. രാജു എബ്രഹാം ''' 1996 മുതൽ 2021 വരെ നിയമസഭയിൽ റാന്നിയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു.<ref>http://www.thehindu.com/elections/kerala2016/kerala-assembly-elections-its-45-for-ldf-in-pathanamthitta/article8620480.ece</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/pathanamthitta/malayalam-news/ranni-1.914478 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-05-19 |archive-date=2016-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311165250/http://www.mathrubhumi.com/pathanamthitta/malayalam-news/ranni-1.914478 |url-status=dead }}</ref> ==രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം== വിദ്യാർത്ഥിപ്രസ്ഥാനമായ [[സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡെറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ]] ([[എസ്.എഫ്.ഐ.]])യിലൂടെയാണ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചത്. [[സെന്റ് തോമസ് കോളേജ്, റാന്നി|റാന്നി സെന്റ് തോമസ് കോളജിലെ]] യൂണിയൻ ചെയർമാനായി. [[കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] കൗൺസിലറും ആയി. റാന്നി റബർ മാർക്കറ്റിങ് സൊസൈറ്റി പ്രസിഡന്റ്, [[പത്തനംതിട്ട|പത്തനംതിട്ടയിലെ]] [[ദേശാഭിമാനി]] ബ്യൂറോ ചീഫ്, പത്തനംതിട്ട പ്രസ് ക്ലബ്ബിന്റെ ജൊയിന്റ് സെക്രട്ടറി, വിവിധ തൊഴിലാളി സംഘടനകളുടെ ഭാരവാഹി എന്നീനിലകളിലും പ്രവർത്തിച്ചു. 5 ടെലിഫിലിമുകളിലും അഭിനയിച്ചു. ''' പ്രധാന പദവികളിൽ ''' * 2024-തുടരുന്നു : സിപിഎം,പത്തനംതിട്ട ജില്ലാ സെക്രട്ടറി * 2022 : സിപിഎം സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗം * 2001 : സിപിഎം, പത്തനംതിട്ട ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയേറ്റംഗം * 1996, 2001, 2006, 2011, 2016 : നിയമസഭാംഗം, റാന്നി * 1994 : സിപിഎം പത്തനം തിട്ട ജില്ലാ കമ്മിറ്റി അംഗം * 1994-1996 : സിപിഎം റാന്നി ഏരിയാ സെക്രട്ടറി * 1983 : സിപിഎം റാന്നി താലൂക്ക് കമ്മിറ്റി അംഗം * 1982 : എസ്എഫ്ഐ റാന്നി താലൂക്ക് പ്രസിഡൻ്റ് * 1981 : കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റി യൂണിയൻ കൗൺസിലർ * 1979 : റാന്നി സെൻ്റ് തോമസ് കോളേജ് യൂണിയൻ ചെയർമാൻ ==നിയമസഭാ ഇലക്ഷനുകളിലെ പ്രകടനം== {| class="wikitable" |- ! തിരഞ്ഞെടുപ്പു വർഷം !! കിട്ടിയ വോട്ട് !! ഭൂരിപക്ഷം !! ലഭിച്ച വോട്ടിന്റെ ശതമാനം !!എതിരാളി |- | 1996 || 40932 || 3429 || 47.81 ||[[പീലിപ്പോസ് തോമസ്]] |- | 2001 || 48286 || 4807 || 51.23 ||പീലിപ്പോസ് തോമസ് |- | 2006 || 49367 || 14971 || 55.43 ||പീലിപ്പോസ് തോമസ് |- | 2011 || 58391 || 6614 || 48.51 ||[[ബിജിലി പനവേലി]] |- | 2016 || 58749 || 14596 || ||മറിയാമ്മ ചെറിയാൻ |} <ref>http://www.thehindu.com/2001/05/05/stories/1505211n.htm {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} {{Fourteenth KLA}} [[വർഗ്ഗം:1961-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 30-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ.എം. പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭാ അംഗങ്ങൾ]] dw7wmx7n5bhbuumy4yrn50udpky5z8n 0 340484 4671872 4536294 2026-09-30T07:40:06Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671872 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rekha Ratheesh}} {{Infobox person | name = രേഖ രതീഷ് | image = | birth_date =1982 | birth_place = [[തിരുവനന്തപുരം]],[[കേരളം]] | occupation = [[നടി]], | yearsactive = 1991–ഇന്നുവരെ | nationality = [[ഇന്ത്യക്കാരി]] | parents = രതീഷ്, രാധാമണി | spouse = യൂസഫ് (വി.മോ) [[നിർമൽ പ്രകാശ്]](വിധവ) കമൽറോയ് (വി.മോ) അഭിലാഷ് | children = അയൻ }} മലയാളം സിനിമാ, ടെലിവിഷൻ അഭിനേത്രിയാണ് '''രേഖ രതീഷ്.''' ഇംഗ്ലീഷ്: Rekha Ratheesh. മലയാളം ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ശബ്ദലേഖകരായിരുന്ന രതീഷിന്റേയും രാധാമണിയുടേയും മകളാണ് രേഖ. പരസ്പരം എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിലൂടെ മലയാളത്തിൽ ശ്രദ്ധേയയായി. <ref>{{Cite web |url=http://www.mallumoviereporter.com/2015/02/Rekha-Ratheesh-Actress-Biography-Profile-And-Family-Details.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-06-04 |archive-date=2016-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508221657/http://www.mallumoviereporter.com/2015/02/Rekha-Ratheesh-Actress-Biography-Profile-And-Family-Details.html |url-status=dead }}</ref> മനസ്സ് എന്ന പരമ്പരയിലും നക്ഷത്രദീപങ്ങൾ എന്ന റിയാലിറ്റി പരിപാടിയിലും രേഖയുടെ സാന്നിദ്ധ്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. മാമ്പഴക്കാലം, പല്ലാവൂർ ദേവനാരായണൻ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് സിനിമകളിലും അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ടേസ്റ്റ് ടൈം എന്ന ദേഹണ്ണ പരമ്പരയിലെ അവതാരകയായിരുന്നു. ==ജീവിതരേഖ== തിരുവനന്തപുരത്താണ് ജനനം. എങ്കിലും വളർന്നതു ചെന്നൈയിലാണ്. മാതാപിതാക്കൾ ചലച്ചിത്രരംഗത്തുള്ളവരായിരുന്നു. അച്ഛൻ രതീഷ് അറിയപ്പെടുന്ന ഡബ്ബിങ്ങ് കലാകാരനായിരുന്നു. അമ്മ രാധാമണി ([[പി.കെ. രാധാദേവി]]) നാടക-സിനിമാനടിയും ഡബ്ബിങ്ങ് കലാകാരിയുമായിരുന്നു. ശാരിക സന്തോഷ്, ശശികല എന്നിവരാണ് സഹോദരങ്ങൾ. 18 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ യൂസഫിനെ വിവാഹം ചെയ്തെങ്കിലും ദാമ്പത്യം അധികകാലം നീണ്ടു നിന്നില്ല. രണ്ടാമത് വിവാഹം ചെയ്ത നടൻ നിർമൽ പ്രകാശിനെയായിരുന്നു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം മൂന്നാമത്, കമൽ റോയ് നെ വിവാഹം ചെയ്തുവെങ്കിലും ആ ദാമ്പത്യവും അധികകാലം നീണ്ടുനിന്നില്ല. നാലാമത്തെ വിവാഹം അഭിഷേകുമായിട്ടായിരുന്നു. ഈ ബന്ധത്തിൽ അയൻ എന്ന ആൺകുഞ്ഞുണ്ട്. <ref>http://www.spiderkerala.net/resources/12627-Rekha-Ratheesh-Malayalam-Film-Serial-Actress-Profile-Biography.aspx</ref> ==അഭിനയജീവിതം== 4 വയസുള്ളപ്പോൾ ഉന്നൈ നാൻ സന്തിത്തെൻ എന്ന തമിഴ് ടി.വി. പരമ്പരയിൽ രേവതിയുടെ ബാല്യകാലം അവതരിപ്പിച്ചു. ക്യാപ്റ്റൻ രാജുവാണ് രേഖയെ സീരിയലിലേക്ക് വീണ്ടും കൈപിടിച്ചുകൊണ്ടുവന്നത്. 14 വയസ്സുള്ളപ്പോളാണ് ആദ്യമായി മലയാളത്തിൽ അഭിനയിക്കുന്നത്. ശ്രീവത്സൻ സംവിധാനം ചെയ്ത നിറക്കൂട്ടുകൾ എന്ന പരമ്പരയിലാണ് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/quick-five-column-rekha-ratheesh/article7477081.ece |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210230900/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/quick-five-column-rekha-ratheesh/article7477081.ece |archive-date=2017-02-10 |url-status=dead}}</ref> പിന്നീട് എ. എം. നസീർ സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ച മനസ്സ് എന്ന പരമ്പരയിൽ അഭിനയിച്ചു. പിന്നീട് ദേവി, കാവ്യാഞ്ജലി എന്നീ പരമ്പരകളിൽ അഭിനയിച്ചു. കുറച്ചു കാലത്തെ ഇടവേളക്ക് ശേഷം മഴവിൽ മനോരമയിലെ ആയിരത്തിൽ ഒരുവൾ എന്ന പരമ്പരയിലൂടെ മഠത്തിലമ്മ എന്ന വേഷം ചെയ്ത് തിരിച്ച് ജനശ്രദ്ധപിടിച്ചു പറ്റി. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * മികച്ച നടിക്കുള്ള 2014 ലെ ഏഷ്യാനെറ്റ് ടെലിവിഷൻ പുരസ്കാരം * മികച്ച സ്വഭാവനടിക്കുള്ള 2015 , 2016 , 2017 ലെ ഏഷ്യാനെറ്റ് ടെലിവിഷൻ പുരസ്കാരം * ജൂറി പാരമർശം 2018 ലെ ഏഷ്യാനെറ്റ് ടെലിവിഷൻ പുരസ്കാരം == ടെലിവിഷൻ സീരിയലുകൾ == {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Year !! Show !! Channel !! Notes |- |2003||Swantham||Asianet|| |- |||Manassu|||| |- |||Kavyanjali||Surya TV|| |- |||Devi|||| |- |||Nirakkootukal|||| |- |||Pakalmazha||Amrita TV|| |- |2005||[[Kadamattathu Kathanar]]||Asianet|| |- |2008||Sree Mahabhaghavatham ||Asianet|| |- | rowspan="2" |2009||[[Adiparasakthi]]||Surya TV|| |- |''[[ഓട്ടോഗ്രാഫ്]]'' ||ഏഷ്യാനെറ്റ് || |- |2010||Randamathoral ||Asianet|| |- |2011-2012||Snehakkoodu ||Surya TV||Character-Radha |- |2012-2013||Aayirathil Oruval||Mazhavil Manorama|| |- |2013-2018||[[Parasparam (TV series)]]||Asianet||Character-Padippuraveetil Padmavathy |- |2015-2016||My Marumakan ||Surya TV|| |- |2015||Meghasandesham||Kairali TV|| |- |2017-2018||[[Mamangam (TV series)]]||Flowers TV||Character-Manimangalath NeelambarI |- |2018-2019||[[Neelakkuyil]]||Vijay TV||Tamil serial |- |2019-Present||[[Manjil Virinja Poovu ]]||Mazhavil Manorama||Character-Mallika Prathap |- |2019||[[Sthreepadham]]||Mazhavil Manorama||Character-Mallika Prathap |- |2019-Present||[[Pookkalam Varavayi (TV series)]]||Zee Keralam||Character-Parvathy |- |2020-Present||Aksharathett||Mazhavil Manorama||Character-Vasundhara Devi |} == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == * Shubharathri - 2019 * Mamphazhakkalam - 2004 *Pallavur Devanarayanan - 1999 * Unnai Naan Santhithen (Tamil) - 1984 ==റഫറൻസുകൾ== <References/> [[വർഗ്ഗം:മലയാള ടെലിവിഷൻ നടിമാർ]] jmvcyk105ssb77gkvkkraxv4n8kz444 0 340653 4671843 4618963 2026-09-30T06:21:23Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671843 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Fathimath_rasna}} {{Infobox person | Name = രസ്ന/ Saakshi B Devaraj | name = | image = | caption = രസ്ന / Saakshi B Devaraj | birthname = ഫാത്തിമത്ത് രസ്ന | birth_date = Jan 8 , 1994<ref>{{cite web|url=http://serialactress.com/rasna-malayalam-serial-actress|accessdate=6 ജൂൺ 2016}}</ref> | birth_place = [[പെരിന്തൽമണ്ണ]], [[മലപ്പുറം]] | death_date = | death_place = | residence = [[കഴക്കൂട്ടം]], [[തിരുവനന്തപുരം]] | othername = | occupation = [[അഭിനേത്രി]] | yearsactive = | parents = | spouse = Baiju Devraj (director ) | children = 3 | homepage = | notable role = }} മലയാളം ടി.വി പരമ്പരകളിൽ അഭിനയിക്കുന്ന ഒരു നടിയാണ് '''രസ്ന'''. മുഴുവൻ പേര്, ഫാത്തിമത്ത് രസ്ന. Fell in love and married director Baiju Devraj while acting in the serial called ' paarijatham'. ==ജീവിതരേഖ== മലപ്പുറത്തെ പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ ഒരു ഇടത്തരം മുസ്ലീം കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു. അമ്മ സാജിത വീട്ടമ്മയായിരുന്നു. പിതാവ് അബ്ദുൾ നാസർ<ref>http://malayalam.filmibeat.com/news/05-arrest-warrent-against-actress-rasna-aid0032.html</ref> മസ്കറ്റിൽ എയർ കണ്ടീഷനിങ്ങ് മെക്കാനിക്കായിരുന്നു. എന്നാൽ പിതാവ് തങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് പോയതാണെന്നും അദ്ദേഹത്തെ പറ്റി താൻ തെറ്റായ വിവരം മാധ്യമങ്ങൾക്കും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും മുന്നിൽ നൽകുകയായിരുന്നു എന്നും രസ്ന വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് <ref>http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/I-lied-about-my-father-Rasana/articleshow/36337126.cms</ref> സഹോദരി നീനു രസ്നയോടൊപ്പം അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. അഭിനയവുമായി കുടുംബത്തിലാർക്കും അകന്ന ബന്ധം പോലുമില്ലായിരുന്നു. ബാങ്ക് ലോൺ തിരിച്ചടവിനായി രസ്നയുടെ ശംബളം ചോദിച്ചതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പിതാവ് അബ്ദുൾ നാസറിനെതിരെ അമ്മ സാജിത ഗാർഹിക പീഡനത്തിന് കേസ് നടത്തിയിരുന്നു. ഈ കേസിൽ സാക്ഷിയായ രസ്നക്കെതിരെ കോടതിയിൽ ഹാജരാകാത്തതിൽ ജാമ്യമില്ലാവാറണ്ട് പുറപ്പെടുവിച്ചതായി രേഖകൾ ഉണ്ട്. ==അഭിനയരംഗത്ത്== 6-ആം തരത്തിൽ പഠിക്കുമ്പൊഴാണ് ആദ്യമായി കാമറക്കു മുന്നിലെത്തുന്നത്. ഷാജു ശ്രീധറിന്റെ സംഗീത ആൽബങ്ങളിലാണ് രസ്ന ആദ്യം അഭിനയിക്കുന്നത്. അതിനുശേഷം നിരവധി വേഷങ്ങളണിഞ്ഞു. ടി.വി. പരമ്പര സംവിധായകനായ [[ഷാജി സുരേന്ദ്രൻ|ഷാജി സുരേന്ദ്രന്റെ]] അമ്മക്കായ് എന്ന സിനിമയിൽ അഭിനയിച്ചതോടെ മലയാളം ടി.വി. പരമ്പരകളിലേക്കുള്ള അരങ്ങേറ്റമായി. തുടർന്ന് ഏഷ്യാനെറ്റിലെ മെഗാ പരമ്പരയായ പാരിജാതത്തിലെ പ്രശസ്തമായ വേഷം ലഭിച്ചു. ആ സമയത്ത് 12 ആം ക്ലാസിൽ പഠിക്കുകയായിരുന്നു രസ്ന. പിന്നീട് സിന്ദൂരച്ചെപ്പ് എന്ന അമൃത ടി.വി. പരമ്പരയാണ് ചെയ്തത്. പിന്നീട് വേളാങ്കണ്ണി മാതാവ്, വൃന്ദാവനം, വധു, നന്ദനം തുടങ്ങിയ സീരിയലുകളും. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== 2011 ൽ 2011 പാരിജാതം എന്ന സീരിയലിലെ അഭിനയത്തിനു ഏഷ്യാനെറ്റ് ടെലിവിഷന്റെ മികച്ച നടിക്കുള്ള പുരസ്കാരം നേടി. <ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/and-the-winner-is/article1569254.ece |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202165929/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/and-the-winner-is/article1569254.ece |archive-date=2014-02-02 |url-status=dead}}</ref> == Films == * Madhuchandralekha (2006) * Chocolate (2007) *Kaaryasthan (2010) * Vellarupravinte Changathi (2011) *Padachon Porukkatha Thettu *Pravasiyude Kannuneer *Aa Vazhi Pokaruthu == TV Serials == * Parijatham (Asianet) as Seema & Aruna * Parijatham (<nowiki>'''</nowiki>Tamil<nowiki>''</nowiki>) - (Vijay TV) as Arundathi & Aarthi * Parijatha (<nowiki>''</nowiki>Kannada<nowiki>''</nowiki>) - (Suvarna TV) as Arundhati & Aarti * Ammakkai (Surya TV) as Thushara (Thumbikutty) * Sree Guruvayoorappan (Surya TV) * Velankani Mathavu (Surya TV) * Vadhu (Surya TV) as Gauri * Panchagni (Kairali TV) as Niyathi * Nandanam (Surya TV) as Meera * Vrindavanam (Asianet) as Meera * Ponnu Polouru Pennu (Amrita TV) *Sindooracheppu (Amrita TV) as Priyanka == Albums == * Chembaka Chellula Penne * Ninneyum Thedi * Muhabath * Ishkin Isai * Suruma * Sivanandhini * Pavizhanilavu * Sivapriya * Durgapooja * Mathira Mathira * Oh Sakhi * Ponkinakkal ==റഫറൻസുകൾ== <References/> [[വർഗ്ഗം:മലയാള ടെലിവിഷൻ നടിമാർ]] lp74drkv39t3ku9dxpp1hwxafeopo9w 0 346228 4671679 3639434 2026-09-29T13:49:02Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671679 wikitext text/x-wiki [[File:Ball Badminton.webm|thumb|Ball Badminton, 2012]] ഇന്ത്യയിൽ ഉടലെടുത്ത ഒരു ബാറ്റ്മിന്റൺ കളിയാണ് '''ബോൾ ബാറ്റ്മിന്റൺ'''. 1856-ൽ തഞ്ചാവൂരിൽ രാജ കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഇത് കളിച്ചതിന്റെ രേഖകൾ ഉണ്ട് . ==കളിക്കോപ്പുകൾ == റാക്കറ്റ് ഉപയോഗിച്ച് പന്ത് അടിച്ചുകളിക്കുന്ന കളിയാണ് ഇത്. ഇതിലെ പന്ത് കമ്പിളികൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചതും മഞ്ഞ അല്ലെങ്കിൽ ഓറഞ്ച് നിറത്തിൽ ഉള്ളതും ആണ്. പന്തിന് 22-23 ഗ്രാം ആണ് ഭാരം വ്യാസമാകട്ടെ 5-5.5 സെ. മീറ്ററും. സാധാരണ ആയി റാക്കറ്റ് 200 മുതൽ 250 ഗ്രാം വരെ ഭാരവും 63 മുതൽ 70 സെ മീ വരെ നീളവും ഉണ്ടാകും. കളിക്കളത്തിൽ അളവ് 12 ഗുണം 24 മീറ്റർ ആണ്. <ref>{{Cite web |url=http://ballbadmintonfederationofindia.com/about_game.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-08-07 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707210120/http://ballbadmintonfederationofindia.com/about_game.html |url-status=dead }}</ref> ==കോഴിക്കോട്== ബോൾ ബാറ്റ്മിന്റൺ അസോസിയേഷന്റെ സംസ്ഥാനതല മത്സരങ്ങളും ജില്ലാതല മത്സരങ്ങളും നടന്നിരുന്നു കോഴിക്കോട്. മാനാഞ്ചിറ മൈതാനത്തിന് ചേർന്ന് സ്പോർട്സ് കൌൺസിൽ കെട്ടിടത്തിന്റെ അടുത്തായിരുന്നു ഇതിനുള്ള കോർട്ട്. ഏകദേശം 30 കൊല്ലങ്ങൾക്കു മുൻപ് വളരെ സജീവമായിരുന്നു ഇവിടെ ഈ കളി. കോഴിക്കോട് എം. ഹസൻ കോയ, പി. ചീറോ, കെ. സി. സുകുമാർ എന്നിവർ ആയിരുന്നു കോഴിക്കോട് ഈ കളിയെ വളർത്തിയ പ്രമുഖർ. <ref>http://www.thehindu.com/2000/12/10/stories/07100124.htm {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/892656/Mathrubhumi/1-August-2016#page/25/2 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-08-07 |archive-date=2016-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804013638/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/892656/Mathrubhumi/1-August-2016#page/25/2 |url-status=dead }}</ref> ==അവലംബം == {{reflist}} {{Sportsstub}} [[വർഗ്ഗം:പന്തുപയോഗിച്ചുള്ള കളികൾ]] 9awap6n0cwx07o21mt8k4xjo3l07s90 0 346775 4671675 3777190 2026-09-29T13:31:50Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671675 wikitext text/x-wiki {{PU|Bombayla Devi}} {{Infobox athlete |image=Bombayla Devi.jpg |caption=Laishram in 2012 |name=ബോബെയ്‌ല ദേവി ലൈശ്രാം |nickname=Bom |nationality= [[India]]n |country= [[ഇന്ത്യ]] |sport= [[അമ്പെയ്ത്ത്]] |birth_place= [[Imphal East district|Imphal East]], [[Manipur]] |birth_date= {{birth date and age|df=yes|1985|02|22}} |residence=[[ഇംഫാൽ]], മണിപ്പൂർ |national_team=[[India Olympic archery team|India]]}} ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ഒളിമ്പിക്‌സിൽ പങ്കെടുത്ത പ്രശസ്ത വ്യക്തിയാണ് '''ബോബെയ്‌ല ദേവി ലൈശ്രാം.'''<ref>{{cite web |url=http://www.london2012.com/athlete/laishram-bombayla-devi-1018641/ |title=Bombayla Devi Laishram – Archery – Olympic Athlete |publisher=2012 London Olympic and Paralympic Summer Games. International Olympic Committee |accessdate=4 August 2012 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225032439/https://www.olympic.org/olympic-results |url-status=dead }}</ref> അമ്പെയ്ത്ത് ആണ് ഇവരുടെ പ്രധാന മത്സര ഇനം. 2007 മുതൽ ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തുവരുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web|title=Bombayla Laishram Devi|url=https://worldarchery.org/athlete/6127/bombayla-devi-laishram|website=World Archery Federation|accessdate=7 August 2016}}</ref> ==ചെറുപ്പക്കാലം== മണിപ്പൂരിൽ കിഴക്കേ ഇംഫാലിൽ 1985 ഫെബ്രുവരി 22നാണ് ജനിച്ചത്. ബോം എന്നാണ് വിളിപ്പേര്. ==ഒളിമ്പിക്‌സിലെ പങ്കാളിത്തം== *2008ലെ ബീജിംഗ് ഒളിമ്പിക്‌സിൽ ഇവർ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. ടീം ഇവന്റിൽ ആറാം സ്ഥാനവും നേടാനായി <ref name="bio">{{Cite web |url=http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/Athlete/3/205923.shtml |title=Athlete biography: Laishram Bombayla Devi |access-date=2016-08-16 |archive-date=2008-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813074850/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/Athlete/3/205923.shtml |url-status=dead }}, beijing2008.cn, ret: 23 August 2008</ref> *2012ലെ ലണ്ടൻ ഒളിമ്പിക്‌സിലും പങ്കെടുത്ത ഇവർക്ക് രണ്ടാം സ്ഥാനം നേടാനായി.<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3703365.ece| title=Bombayla bows out in pre-quarters| date=30 July 2012| location=Chennai, India| work=The Hindu| access-date=2016-08-16| archive-date=2018-12-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20181225032454/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/bombayla-bows-out-in-prequarters/article3703365.ece| url-status=dead}}</ref> In the team event, India lost in the first round 211-210 to Denmark.<ref>{{Cite web|title = team (FITA Olympic round - 70m) women results - Archery - London 2012 Olympics|url = http://www.olympic.org/olympic-results/london-2012/archery/team-fita-olympic-round-70m-w|website = www.olympic.org|accessdate = 2015-10-03}}</ref> *2016ലെ റിയോ ഒളിമ്പിക്‌സിലും പങ്കെടുത്തിട്ടുണ്ട് <ref>{{cite news|title=2016 Rio Olympics: Indian men's archery team faces last chance to make cut|url=http://zeenews.india.com/sports/2016-rio-olympics-indian-mens-archery-team-faces-last-chance-to-make-cut_1894321.html|accessdate=8 August 2016|publisher=Zee News|date=11 June 2016}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറംകണ്ണികൾ== * {{World Archery}} {{Padma Shri Award Recipients in Sports}} [[വർഗ്ഗം:റിയോ ഒളിമ്പിക്സിൽ പങ്കെടുത്ത ഇന്ത്യാക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:1985-ൽ ജനിച്ചവർ]] bvu5b2e8mbjkqxaimsskt647ppy0own 0 349145 4671826 4105258 2026-09-30T04:13:07Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671826 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Yamini Krishnamurthy}} {{Infobox artist | name = യാമിനി കൃഷ്‌ണമൂർത്തി | image = Yamini Krishnamurthy.JPG | caption = | birth_date = {{birth date|df=yes|1940|12|20}} | birth_place = [[Madanapalli]], [[Madras Presidency|Madras Province]], [[British India]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2024|8|3|1940|12|20}} | death_place = [[New Delhi]], India | nationality = Indian | field = [[ഭാരതീയ ശാസ്ത്രീയനൃത്തം]] | movement = [[ഭരതനാട്യം]], [[കുച്ചിപുടി]] | awards = [[പദ്മ വിഭൂഷൺ]], [[പദ്മഭൂഷൻ]], [[പദ്മശ്രീ]] | website = }} പ്രശസ്തയായ ഒരു ഇന്ത്യൻ നർത്തകിയാണ് '''യാമിനി കൃഷ്‌ണമൂർത്തി (Yamini Krishnamurthy)''' (20 ഡിസംബർ 1940 – 3 ആഗസ്റ്റ് 2024). [[ഭരതനാട്യം]], [[കുച്ചിപ്പുടി]] എന്നീ നൃത്തരൂപങ്ങളിൽ ഇവർ പ്രഗൽഭയാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2008/12/19/stories/2008121950440300.htm|title=Kuchipudi ambassadors|work=The Hindu|access-date=2016-09-15|archive-date=2009-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304000034/http://www.hindu.com/fr/2008/12/19/stories/2008121950440300.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article801055.ece?homepage=true|title=Pratibha presents Sangeet Natak Akademi fellowships, awards|author=PTI|work=The Hindu|access-date=2016-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020184033/http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article801055.ece?homepage=true|archive-date=2012-10-20|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000408/windows/above.htm|title=The Tribune&nbsp;— Windows&nbsp;— This Above All|work=tribuneindia.com}}</ref> ==ആദ്യകാല ജീവിതം== [[ആന്ധ്രപ്രദേശ്|ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ]] ചിറ്റൂർ ജില്ലയിലെ മടനപ്പള്ളിയിൽ 1940 ഡിസംബർ 20-ന് ജനനം. ഒരു കൃഷ്ണാഷ്ടമി ദിവസം രാത്രിയാണ് ജനിച്ചത്. അതിനാൽ യാമിനി പൂർണതിലക എന്നായിരുന്നു നാമകരണം ചെയ്തത്. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] [[ചിദംബരം|ചിദംബരത്താണ്]] വളർന്നത്. ==ഔദ്യോഗികജീവിതം== 1957ൽ മദ്രാസിലാണ് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. തിരുമല തിരുപ്പതി ദേവസ്ഥാനത്തെ ആസ്ഥാന നർത്തകി എന്ന ബഹുമതി ലഭിച്ചു. ന്യൂഡൽഹിയിലെ ഹോസ്‌കാസിൽ യുവ നർത്തകർക്കായി യാമിനി സ്‌കൂൾ ഓഫ് ഡാൻസ് എന്ന പേരിൽ സ്ഥാപനം നടത്തുന്നു. ==ആത്മകഥ== എ പാഷൻ ഫോർ ഡാൻസ് ("A Passion For Dance") എന്ന പേരിൽ ആത്മകഥ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട് ==പുരസ്‌കാരങ്ങൾ== *1968ൽ പദ്മശ്രി ലഭിച്ചു<ref>[http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=1780 Padma Shri Awardees]</ref> *2001ൽ പദ്മ ഭൂഷൺ *2016ൽ പദ്മ വിഭൂഷൺ<ref>[http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=230 Padma Bhushan Awardees]</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} {{commons category|Yamini Krishnamurthy}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Padma Vibhushan Awards}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 2000–09}} {{SangeetNatakAkademiFellowship}} {{Padma Shri Award Recipients in Art}} {{authority control}} a7kcj03aluvyfrg1q9pkwo65fisfhw6 0 354340 4671725 4141266 2026-09-29T17:42:09Z Malikaveedu 16584 4671725 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pamban Island}} {{Infobox islands | name = പാമ്പൻ ദ്വീപ് | native_name = Pāmpaṉ tīvu | image = ISS006-E-31849 - View of India.jpg | image_size = | image_caption = Pamban Island (right) taken from the [[International Space Station]] | image_map = PambanIsland1955.jpg | map_caption = Map of Pamban Island (1955) | pushpin_map = India#Tamil Nadu | location = | coordinates = {{coord|9.25|N|79.3|E|region:IN_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 96.6 | area_footnotes = | rank = | length_km = | length_footnotes = | width_km = | width_footnotes = | coastline_km = 76.5 | coastline_footnotes = | elevation_m = 10 | elevation_footnotes = | highest_mount = <!--name--> | Country_heading = | country = India | country_admin_divisions_title = [[States and union territories of India|State]] | country_admin_divisions = [[Tamil Nadu]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Tamil Nadu|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Ramanathapuram district|Ramanathapuram]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Taluks of Tamil Nadu|Taluk]] | country_admin_divisions_2 = [[Rameswaram taluk|Rameswaram]] | demonym = | population = 82,682 | population_as_of = 2011 | density_km2 = | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Tamils]] | website = | additional_info = }} ദക്ഷിണേന്ത്യയുടേയും ശ്രീലങ്കയുടെയും ഇടയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ദ്വീപാണ് '''പാമ്പൻ ദ്വീപ് (Pamban Island)''' (തമിഴ്: பாம்பன் தீவு). ഈ ദ്വീപിനെ രാമേശ്വരം ദ്വീപ് എന്നും  വിളിക്കാറുണ്ട്'''. '''ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായ ഈ ദ്വീപ് തമിഴ്നാട്ടിലെ രാമനാഥപുരം ജില്ലയിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.''' ''' [[രാമേശ്വരം|രാമേശ്വരത്തെ]] പ്രധാന തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് പാമ്പൻ ദ്വീപ്. == സ്ഥാനവും വലിപ്പവും == [[പ്രമാണം:The_view_of_Pamban_Island_from_Pamban_Bridge,_Rameswaram.jpg|ലഘുചിത്രം|രാമേശ്വരം, പാംബൻ പാലത്തിൽ നിന്നുമുള്ള കാഴ്ച]] ഭൂമിശാസ്ത്രപ്രകാരം 9°11' N നും 9°19' N അക്ഷാംശരേഖയ്ക്കും  79°12' E- 79°23' E രേഖാംശരേഖയ്ക്കുമിടയിലാണ് പാമ്പൻ ദ്വീപ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ശ്രീലങ്കയിലെ മന്നാർ ദ്വീപിൽ നിന്നും ഏകദേശം അൻപത് കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് പാമ്പൻ ദ്വീപ്. രാമേശ്വരം ദ്വീപ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന പാമ്പൻ ദ്വീപ് ഇന്ത്യയുടെ മറ്റു ഭൂപ്രദേശവുമായി [[പാമ്പൻ പാലം|പാമ്പൻ പാലത്തിനാൽ]] ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മന്നാർ ദ്വീപിൽനിന്നും ഏകദേശം അൻപത് കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് പാമ്പൻ ദ്വീപ്. ഏകദേശം 67 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമാണ് ഈ ദ്വീപിനുള്ളത്. പ്രശസ്തമായ [[രാമസേതു]] (Adam's Bridge) പാമ്പൻ ദ്വീപിനെ ശ്രീലങ്കയിലെ വടക്കു പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്തെ മന്നാർ ദ്വീപുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. പാമ്പൻ ദ്വീപിന്റേയും മന്നാർ ദ്വീപിന്റേയും ഇടയിലുള്ള കടലിടുക്കാണ് പാക് കടലിടുക്ക്. == ജനസംഖ്യാക്കണക്കുകൾ == രാമനാഥപുരം ജില്ലയിലെ നാല് ഭരണപരമായ വിഭജനമുള്ള പ്രത്യേകതാലൂക്കാണ് പാമ്പൻ ദ്വീപ്. [[Okarisalkulam|ഒകാരിസൽകുളം]], [[Mahindi|മഹിന്ദി]], [[Pamban|പാംബൻ]], [[രാമേശ്വരം]] എന്നിവയാണ് നാല് ഭരണപരമായ വിഭജനങ്ങൾ.<ref>{{Cite web |url=http://tnmaps.tn.nic.in/district.php?dcode=27 |title=Detailed map of Rameswaram taluka |access-date=2016-11-04 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402104258/http://tnmaps.tn.nic.in/district.php?dcode=27 |url-status=dead }}</ref> . ഈ ദ്വീപിൽ പാംബൻ, രാമേശ്വരം എന്നീ രണ്ടു വില്ലേജുകളും ഉണ്ട്. ഇവിടത്തെ പ്രധാന പട്ടണങ്ങൾ പാംബൻ, രാമേശ്വരം എന്നിവയാണ് . പാംബൻ, രാമേശ്വരം എന്നിവിടങ്ങളിൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളും ഉണ്ട്. ഇവിടത്തെ താലൂക്ക് ആസ്ഥാനം രാമേശ്വരത്താണ്.  38,035 ആളുകൾ രാമേശ്വരത്ത് താമസിക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ്  2001 ലെ ജനസംഖ്യാ കണക്കെടുപ്പ് രേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഹിന്ദുമതവിശ്വാസികളുടെ പ്രധാന തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമായ പാംബൻ ദ്വീപിലേക്ക് വർഷത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ വരാറുണ്ട്. ഈ ദ്വീപിനുള്ളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ക്ഷേത്രമാണ് [[രാമേശ്വരം രാമനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം|രാമനാഥസ്വാമി ക്ഷേത്രം]]. പാമ്പൻ ദ്വീപ് മദ്ധ്യഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന രാമേശ്വരം പട്ടണംത്തിലേക്ക് [[ധനുഷ്കോടി|ധനുഷ്കോടിയിൽ]] നിന്നും 18 കിലോമീറ്ററും പാമ്പനിൽ നിന്നും 11 കിലോമീറ്ററുമാണ് ദൂരം. പാമ്പൻ ദ്വീപിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തായി പാമ്പൻ എന്ന ഒരു മത്സ്യബന്ധന ഗ്രാമമുണ്ട്. പാമ്പൻ ഗ്രാമത്തിലൂടെയാണ് രാമേശ്വരം എന്ന തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് പ്രധാനമായും പ്രവേശിക്കുന്നത്. ഈ തുറമുഖ ഗ്രാമത്തിൽ 9,000 നിവാസികളാണുള്ളത്. പാമ്പൻ പാലത്തിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്താണ്  സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്നത് ഈ തുറമുഖ ഗ്രാമത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. പാമ്പൻ പ്രദേശത്തിനും രാമേശ്വരത്തലും ഇടയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ചെറിയകേന്ദ്രമാണ് തങ്കച്ചിമടം. ഇവിടെ രണ്ട് അമ്പലങ്ങളും കുറച്ച് ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളികളും ഉള്ള ഈ പ്രദേശത്ത് ജനസേവനത്തിനായി ഒരു പോലാസ് സ്റ്റേഷനും ഉണ്ട്. കാഞ്ചിമടം നിർമിച്ച് പരിപാരിച്ചുപോരുന്ന ഏകാന്തരമാർ എന്ന ക്ഷേത്രമാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണം. ഈ ദ്വീപിന്റെ തെക്കേ അറ്റത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[ധനുഷ്കോടി]] മറ്റൊരു തുറമുഖ തീർത്ഥാടന നഗരമായിരുന്നു. 1964 ‍ഡിസംബറിൽ ഉണ്ടായ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ ധനുഷ്‌കോടി പ്രദേശമാകെ തകർന്നടിഞ്ഞിരുന്നു. ചുഴലികാറ്റ് വീശിയടിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് പാമ്പൻ ദ്വീപിനും [[ധനുഷ്കോടി|ധനുഷ്കോടിക്കും]] ഇടയിൽ റോഡ്, റെയിൽ എന്നീ ഗതാഗതമാർഗ്ഗങ്ങൾ ഇവയ്ക്കിടയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. == കാർഷികം == വെളുത്ത മണലുകളാൽ മൂടപ്പെട്ട പാമ്പൻ ദ്വീപ് കൃഷിക്കനുയോജ്യമല്ല. യൂക്കാലിപ്റ്റസ്, അത്തി എന്നിവ കൂടാതെ തെങ്ങ്, കവുങ്ങ് മുതലായവയും ധാരാളമായി കാണപ്പെടുന്നു. കടൽ തീരങ്ങളോടു ചേർന്ന് കുറ്റിചെടികളും പൊന്തകളും കാണപ്പെടുന്നു. == അവലംബം == <div class="reflist" style="list-style-type: decimal;"> <references /></div> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ ദ്വീപുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:രാമനാഥപുരം ജില്ല]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ദ്വീപുകൾ]] arzgt4koxscyeffzirk27wwb118oqu8 0 358347 4671781 4144475 2026-09-29T23:36:08Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671781 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name = Fishing cat | image = Prionailurus_viverrinus_01.jpg | image_caption = | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |title=''Prionailurus viverrinus'' |author=Mukherjee, S. |author2=Appel, A. |author3=Duckworth, J. W. |author4=Sanderson, J. |author5=Dahal, S. |author6=Willcox, D. H. A. |author7=Herranz Muñoz, V. |author8=Malla, G. |author9=Ratnayaka, A. |author10=Kantimahanti, M.; Thudugala, A.; Thaung, R. & Rahman, H. |date=2016 |page=e.T18150A50662615}}</ref> | genus = Prionailurus | species = viverrinus | authority = ([[Edward Turner Bennett|Bennett]], 1833) | range_map = FishingCat_distribution.jpg | range_map_caption = Distribution of the fishing cat as of 2016<ref name=iucn/> }} [[തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ]] കണ്ടുവരുന്ന ഒരു ഇടത്തരം കാട്ടുപൂച്ചയാണ് '''മീൻപിടിയൻ പൂച്ച''' (ഇംഗ്ലീഷ്:  '''fishing cat)'''. 2016 മുതൽ ഇവ ഐയുസിഎൻ ചുവന്നപട്ടികയിൽ വംശനാശഭീഷണി നേരിടാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പട്ടികയിലുൾപ്പെട്ടവയാണ്.<ref name="iucn">{{IUCN|id=18150|ID=18150|year=2016|taxon=Prionailurus viverrinus|version=2016.2}}</ref> പരിസരങ്ങളിൽനിന്ന് എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാനാവുക ഇവയ്ക്ക്, പുള്ളികളുള്ളതും, മഞ്ഞകലർന്ന തവിട്ടുനിറമുള്ളതുമായ മറ്റു പൂച്ചകളിൽനിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, തവിട്ടു നിറത്തിലുള്ള (Olive-brown) രോമക്കുപ്പായമാണുള്ളത്. ഭാരമേറിയ ശരീരവും നീളം കുറഞ്ഞ കാലുകളുമുള്ളവയാണിവ. മുതുകിൽ സമാന്തരമായി കാണുന്ന നീളമേറിയ കറുത്ത പുള്ളികൾ കഴുത്തിലെത്തുമ്പോൾ നെടുകെയുള്ള വരകളുമായി ചേരുന്നു. വിളറിയ കവിളിൽ രണ്ടു കറുത്ത വരകളും. മറ്റു പല ചെറിയ പൂച്ചകളെയും പോലെ മുൻകാലുകളുടെ ഉൾവശത്തു രണ്ട് വരകളുമുണ്ട്. പുലിപൂച്ച, തുരുമ്പൻപൂച്ച, മരുപൂച്ച എന്നിവയുമായി നല്ല സാമ്യമുള്ള ഇവയ്ക്ക് പക്ഷേ, ഒരടിയെങ്കിലും വലിപ്പക്കൂടുതലുണ്ട്. മരപ്പൊത്തുകളിലും ജല സാമീപ്യമുള്ളിടത്തുമാണ് ഇവ താമസിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite book|title=ഇന്ത്യയിലെ സസ്തനികൾ ഒരു ഫീൽഡ് ഗൈഡ്|last=വിവേക് മേനോൻ|first=|publisher=ഡി സി ബുക്ക്സ്|year=2008|isbn=|location=|pages=139}}</ref> == പെരുമാറ്റം == ഇന്ത്യയിൽ കാണുന്ന പൂച്ചകളിൽ വച്ച് ജലാശയങ്ങളോട് ഏറ്റവും നന്നായി ഇടപെട്ടു കഴിയുന്ന ഇവ, മീനിനെയും ജലപക്ഷികളെയും പിടിക്കുന്നു. കരയിലെ ചെറിയ ഇരകളെ വേട്ടയാടാനും ഇവ സമർത്ഥരാണ്. == വലിപ്പം == ശരീരത്തിന്റെ മൊത്തം നീളം: 70 സെ. മീ. തൂക്കം: 5.5-8 കിലോ == ആവാസം == അരുവികൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, [[ഓക്സ്ബോ തടാകം|ഓക്സ്ബോ തടാകങ്ങൾ]], [[കണ്ടൽക്കാട്|കണ്ടൽക്കാടുകൾ]], [[ചതുപ്പ്|ചതുപ്പുകൾ]], പുഴകൾ  തുടങ്ങിയവയുടെ പരിസരങ്ങളിലാണ് മീൻപിടിയൻ പൂച്ചകൾ വസിക്കുന്നത്.<ref name="Nowell96">{{Cite book | title = Wild Cats: status survey and conservation action plan | last = Nowell, K., Jackson, P. | publisher = IUCN/SSC Cat Specialist Group | year = 1996 | location = Gland, Switzerland | chapter = Fishing Cat ''Prionailurus viverrinus'' | chapter-url = http://lynx.uio.no/lynx/catsgportal/cat-website/catfolk/viver01.htm | access-date = 2016-12-12 | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727062750/http://lynx.uio.no/lynx/catsgportal/cat-website/catfolk/viver01.htm | url-status = dead }}</ref> [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ]] ഔദ്യോഗിക മൃഗം ആണ് മീൻപിടിയൻ പൂച്ച.<ref>{{Cite book | url = http://www.wild-cat.org/viverrinus/infos/FCWG2016_1stInt_FishingCat_Conservation_Symposium_proceedings.pdf | title = Proceedings of the First International Fishing Cat Conservation Symposium, 25–29 November 2015, Nepal | last = Adhya, T. | publisher = Fishing Cat Working Group | year = 2016 | editor-last = A. Appel and J. W. Duckworth (eds). | location = Bad Marienberg, Germany and Saltford, Bristol, United Kingdom | pages = 41–43 | chapter = Fishing Cat conservation in West Bengal, India | access-date = 2016-12-12 | archive-date = 2017-10-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171008030845/http://www.wild-cat.org/viverrinus/infos/FCWG2016_1stInt_FishingCat_Conservation_Symposium_proceedings.pdf | url-status = dead }}</ref> == ഏറ്റവും നന്നായി കാണാവുന്നത് == ക്യാളാഡേവ് ഖാന നാഷണൽ പാർക്ക് ( രാജസ്ഥാൻ ) == നിലനില്പിനുള്ള ഭീഷണി == ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ നഷ്ടം, വേട്ട, മൽത്സ്യബന്ധനം. == അവലംബം == {{Reflist|30em}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.catsg.org/index.php?id=121 IUCN/SSC Cat Specialist Group: മത്സ്യബന്ധന പൂച്ച ''Prionailurus viverrinus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622034623/http://www.catsg.org/index.php?id=121 |date=2017-06-22 }} * [http://www.fishing-cat.wild-cat.org ഫിഷിംഗ് പൂച്ച വർക്കിംഗ് ഗ്രൂപ്പ്] * [http://www.arkive.org/fishing-cat/prionailurus-viverrinus/ നീർവഞ്ചി: ''Prionailurus viverrinus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119120426/http://www.arkive.org/fishing-cat/prionailurus-viverrinus/ |date=2012-01-19 }} with images and movies * [https://web.archive.org/web/20170510213154/http://www.biographic.com/posts/sto/fishing-cats-cradle BioGraphic: മത്സ്യബന്ധന പൂച്ച ' കളിക്കുന്നതെങ്ങിനെ എന്നറിയുമോ] by Morgan Heim, കാത്തി Jewett, October 2016 * <span>[[File:Wikisource-logo.svg|കണ്ണി=|13x13ബിന്ദു]]</span>{{Cite NIE|wstitle=Fishing Cat|short=x}} [[വർഗ്ഗം:പാകിസ്താനിലെ ജന്തുജാലം]] [[വർഗ്ഗം:ഐ.യു.സി.എൻ. ചുവന്ന പട്ടിക പ്രകാരം നാശോന്മുഖമായേക്കാവുന്ന അവസ്ഥയിലുള്ള ജീവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബംഗ്ലാദേശിലെ സസ്തനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സസ്തനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:നേപ്പാളിലെ സസ്തനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ സസ്തനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ശ്രീലങ്കയിലെ സസ്തനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:തായ്‌ലാന്റിലെ സസ്തനികൾ]] sqblgsum1dkpilzmkbj34gibbq4qj3h 0 361587 4671690 4619363 2026-09-29T14:59:01Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671690 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bharati Shivaji}} {{Infobox person | name = ഭാരതി ശിവജി | image = | imagesize = | caption = | birth_date = 1948 | birth_place = [[Kumbakonam|കുംഭകോണം]], [[തഞ്ചാവൂർ]], [[Tamil Nadu|തമിഴ്നാട്]], {{IND}} | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = ക്ലാസിക്കൽ നർത്തക | yearsactive = | known for = [[മോഹിനിയാട്ടം]] | spouse = | domesticpartner = | children = വിജയലക്ഷ്മി | parents = | website = | awards = [[Padma Shri|പത്മശ്രീ]]<br>[[Sangeet Natak Akademi Award|സംഗീത നാടക അക്കാദമി അവാർഡ്]]<br>ലാസ്യ ലക്ഷ്മി<br>[[Sahitya Kala Parishad|സാഹിത്യ കലാ പരിഷദ്]] സമ്മാൻ <br>നൃത്ത്യ ചൂഢാമണി<br>[[നിശാഗന്ധി പുരസ്കാരം]] (2017) }} പ്രശസ്ത [[മോഹിനിയാട്ടം]] കലാകാരിയും നൃത്താധ്യാപികയുമാണ് '''ഭാരതി ശിവജി''' (ജനനം : 1948, [[കുംഭകോണം]], [[തമിഴ്നാട്]]).<ref name="Heritage Club IIT Roorkee">{{cite web | url=http://www.iitr.ac.in/spicmacay/wincon.html | title=Heritage Club IIT Roorkee | publisher=Heritage Club IIT Roorkee | date=2015 | accessdate=November 26, 2015 | archive-date=2015-11-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151126225831/http://www.iitr.ac.in/spicmacay/wincon.html | url-status=dead }}</ref><ref name="Mohiniyattam (Bharati Shivaji and Vijayalakshmi)">{{cite web | url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/mohiniyattam-bharati-shivaji-and-vijayalakshmi-IDK992/ | title=Mohiniyattam (Bharati Shivaji and Vijayalakshmi) | publisher=Exotic India Art | date=2015 | accessdate=November 26, 2015}}</ref> മോഹിനിയാട്ടം അഭ്യസിപ്പിക്കുന്ന 'ദ സെന്റർ ഫോർ മോഹിനിയാട്ടത്തിന്റെ' സ്ഥാപകയാണ്.<ref name="Classical Dancers of India">{{cite web | url=http://classicaldancers.weebly.com/bharati-shivaji.html | title=Classical Dancers of India | publisher=Classical dancers | date=2015 | accessdate=November 26, 2015}}</ref> മോഹിനിയാട്ടം നവീകരിക്കുവാനായി നടത്തിയ ശ്രമങ്ങൾക്ക് [[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തിലെ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന നാലാമത്തെ സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[പത്മശ്രീ]] 2004-ൽ ലഭിച്ചു.<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |accessdate=July 21, 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archivedate=2014-11-15 |df= }}</ref> [[കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം, സാഹിത്യ കലാ പരിഷത് സമ്മാനം, [[കേരള സർക്കാർ|കേരള സർക്കാരിന്റെ]] 2017-ലെ [[നിശാഗന്ധി പുരസ്കാരം]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Sangeet Natak Akademi Puraskar">{{cite web | url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm#DanceBharatnatyam | title=Sangeet Natak Akademi Puraskar | publisher=Sangeet Natak Akademi | date=2015 | accessdate=November 25, 2015 | archive-date=2016-03-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm#DanceBharatnatyam | url-status=dead }}</ref><ref name="Padmashri Bharati Shivaji">{{cite web | url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=176 | title=Padmashri Bharati Shivaji | publisher=Thiraseela | date=2015 | accessdate=November 26, 2015 | archive-date=2015-11-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151127042338/http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=176 | url-status=dead }}</ref><ref name="mm17">{{cite web |url=http://m.manoramaonline.com/news/announcements/06tvm-award-bharathy-shivaji-pic.html |title=നിശാഗന്ധി പുരസ്കാരം ഭാരതി ശിവജിക്ക് |publisher=[[മലയാള മനോരമ]] |date=2017-01-19 |accessdate=2017-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170123084734/http://m.manoramaonline.com/news/announcements/06tvm-award-bharathy-shivaji-pic.html |archivedate=2017-01-23 |url-status=dead }}</ref> ''ആർട്ട് ഓഫ് മോഹിനിയാട്ടം'' (1986), ''മോഹിനിയാട്ടം'' (2003) എന്നീ [[ഗ്രന്ഥം|ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ]] സഹരചയിതാവാണ്.<ref name="Art of Mohiniyattam">{{cite book | url=http://www.amazon.com/Art-Mohiniyattam-Bharat-Shivaji/dp/8170620031/ref=la_B001ICLBC0_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1448476584&sr=1-1 | title=Art of Mohiniyattam | publisher=Lancer, India | author=Bharati Shivaji, Avinash Pasricha | year=1986 | pages=107 | isbn=978-8170620037}}</ref><ref name="Mohiniyattam">{{cite book | url=http://www.amazon.in/Mohiniyattam-Dances-India-Bharati-Shivaji/dp/8186685367/ref=sr_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1448477136&sr=1-1 | title=Mohiniyattam | publisher=Wisdom Tree | author=Bharati Shivaji, Vijayalakshmi | year=2003 | isbn=9788186685365}}</ref> മകൾ വിജയലക്ഷ്മിയും മോഹിനിയാട്ടം കലാകാരിയാണ്. == ആദ്യകാല ജീവിതം == {{quote_box|align = left|width=21em|''കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി അംഗീകരിച്ച എട്ടു ക്ലാസിക്കൽ [[നൃത്തം|നൃത്തരൂപങ്ങളിലൊന്നാണ്]] [[മോഹിനിയാട്ടം]]. [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തനത് ലാസ്യനൃത്ത രൂപമാണിത്. [[നവരസങ്ങൾ#ശൃംഗാരം|ശൃംഗാര ഭാവത്തിനാണ്]] മോഹിനിയാട്ടത്തിൽ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകിയിരിക്കുന്നത്. ''<ref name="Mohiniyattam-2">{{cite web | url=http://mohiniyattam.de/en/mohiniyattam | title=Mohiniyattam | publisher=Mohiniyattam.de | date=2015 | accessdate=November 26, 2015 | archive-date=2017-04-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170413124141/http://mohiniyattam.de/en/mohiniyattam | url-status=dead }}</ref>}} 1948-ൽ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാട്ടിലെ]] [[തഞ്ചാവൂർ]] ജില്ലയിലുള്ള [[കുംഭകോണം|കുംഭകോണത്താണ്]] ഭാരതി ശിവജി ജനിച്ചത്.<ref name="Performers of Indian dances and music">{{cite web | url=http://www.indianembassy.ru/index.php/ru/media-news/78-cultural-centre/cultural-life/485-performers-of-indian-dances-and-music- | title=Performers of Indian dances and music | publisher=Indian Embassy, Russia | date=2015 | accessdate=November 26, 2015 | archive-date=2015-11-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151127042927/http://www.indianembassy.ru/index.php/ru/media-news/78-cultural-centre/cultural-life/485-performers-of-indian-dances-and-music- | url-status=dead }}</ref> ആദ്യകാലത്ത് ലളിത ശാസ്ത്രിയിൽ നിന്ന് മോഹിനിയാട്ടവും [[കേളു ചരൺ മഹാപത്ര]]യിൽ നിന്ന് [[ഒഡീസി]]യും അഭ്യസിച്ചു.<ref name="Bound to Kerala by Mohiniyattam">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/bound-to-kerala-by-mohiniyattam/article3428965.ece | title=Bound to Kerala by Mohiniyattam | publisher=The Hindu | date=17 May 2012 | accessdate=November 26, 2015}}</ref><ref name="Time for Samvaad">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/the-mohiniyattam-collective-by-bharati-shivaji/article6636181.ece | title=Time for Samvaad | publisher=The Hindu | date=16 November 2014 | accessdate=November 26, 2015}}</ref> സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകയായ [[Kamaladevi Chattopadhyay|കമലാദേവി ഛതോപാദ്യയുടെ]] ഉപദേശപ്രകാരം മോഹിനിയാട്ടത്തിൽ ഗവേഷണം ആരംഭിച്ചു.<ref name="Padmashri Bharati Shivaji" /> സംഗീത നാടക അക്കാദമിയിൽ നിന്ന് ഫെല്ലോഷിപ്പ് നേടിയ ശേഷം [[കേരളം|കേരളത്തിലെത്തിയ]] ഭാരതി ശിവജി [[Kavalam Narayana Panicker|കാവാലം നാരായണ പണിക്കരോടൊപ്പം]] മോഹിനിയാട്ടത്തിലെ ഗവേഷണം തുടർന്നു.<ref name="From law to theatre">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2004/10/31/stories/2004103100780500.htm | title=From law to theatre | publisher=The Hindu | date=31 October 2004 | accessdate=November 26, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180226125822/http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2004/10/31/stories/2004103100780500.htm | archive-date=2018-02-26 | url-status=dead}}</ref> പിന്നീട് [[കലാമണ്ഡലം സത്യഭാമ]], [[കലാമണ്ഡലം കല്യാണിക്കുട്ടി]], രാധാ മാരാർ എന്നിവരുടെ ശിഷ്യയായി മോഹിനിയാട്ടം പരിശീലിച്ചു.<ref name="Bound to Kerala by Mohiniyattam" /><ref name="Classical Dancers of India" /><ref name="Kalamandalam Kalyanikutty Amma">{{cite web | url=http://smitharajan.tripod.com/kalyanikuttyamma.html | title=Kalamandalam Kalyanikutty Amma | publisher=Smith Rajan | date=2015 | accessdate=November 26, 2015 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ന്യൂഡെൽഹി]]യിലെത്തിയ ഭാരതി ശിവജി മോഹിനിയാട്ടം പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള 'സെന്റർ ഫോർ മോഹിനിയാട്ടം' എന്ന സ്ഥാപനം ആരംഭിച്ചു. മകളും ശിഷ്യയുമായ വിജയലക്ഷ്മിക്കൊപ്പം മോഹിനിയാട്ടത്തിൽ നവീന ആശയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കി.<ref name="Padmashri Bharati Shivaji" /><ref name="Bound to Kerala by Mohiniyattam" /><ref name="The power of grace">{{cite web | url=http://www.theacorn.com/news/2014-06-26/Community/The_power_of_grace.html | title=The power of grace | publisher=The Acorn | date=2015 | accessdate=November 26, 2015 | archive-date=2015-11-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151127045202/http://www.theacorn.com/news/2014-06-26/Community/The_power_of_grace.html | url-status=dead }}</ref><ref name="A seeker’s odyssey">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/a-seekers-odyssey/article7109601.ece | title=A seeker’s odyssey | publisher=The Hindu | date=16 April 2015 | accessdate=November 26, 2015}}</ref><ref name="Classical Dancers of India" /><ref name="Mohiniattam Style">{{cite web | url=http://en.kuchipudi.ru/mohini_e.htm | title=Mohiniattam Style | publisher=Kuchipudi | date=2015 | accessdate=November 26, 2015 | archive-date=2015-12-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151204232931/http://en.kuchipudi.ru/mohini_e.htm | url-status=dead }}</ref> 1986-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ആർട്ട് ഓഫ് മോഹിനിയാട്ടം'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ സഹരചയിതാവാണ് ഭാരതി ശിവജി. മോഹിനിയാട്ടത്തെ സംബന്ധിച്ചുള്ള അടിസ്ഥാന ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൊന്നാണിത്‌.<ref name="Art of Mohiniyattam" /><ref name="Padmashri Bharati Shivaji" /> മകൾ വിജയലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം ഭാരതി ശിവജി രചിച്ച ''മോഹിനിയാട്ടം'' എന്ന ഗ്രന്ഥം പുറത്തിറങ്ങിയത് 2003-ലാണ്.<ref name="Mohiniyattam" /><ref name="Mohiniyattam (Bharati Shivaji and Vijayalakshmi)" /> ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി ധാരാളം വേദികളിൽ ഭാരതി ശിവജി മോഹിനിയാട്ടം അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="BVB celebrates Munshi’s birthday">{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/education/bvb-celebrates-munshi-s-birthday/story-U3kKcpLyDKFSrabe3isAZJ.html | title=BVB celebrates Munshi’s birthday | publisher=Hindustan Times | date=7 May 2013 | accessdate=November 26, 2015}}</ref><ref name="Bharati Shivaji to perform today">{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2002/20021019/cth2.htm | title=Bharati Shivaji to perform today | publisher=Tribune | date=18 October 2002 | accessdate=November 26, 2015}}</ref><ref name="Bollywood meets Holyrood">{{cite web | url=https://www.theguardian.com/film/2002/aug/22/artsfeatures.bollywood | title=Bollywood meets Holyrood | publisher=Guardian | date=22 August 2002 | accessdate=November 26, 2015}}</ref> രാജ്യത്തും വിദേശത്തുമായി നിരവധി ശിഷ്യരെ മോഹിനിയാട്ടം അഭ്യസിപ്പിച്ചിട്ടുമുണ്ട്.<ref name="Russian belle dons role of Radha in Kerala’s Mohiniattam">{{cite web | url=http://www.southasiamail.com/news.php?id=98165 | title=Russian belle dons role of Radha in Kerala’s Mohiniattam | publisher=South Asia Mail | date=30 April 2008 | accessdate=November 26, 2015 | archive-date=2015-11-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151127083602/http://www.southasiamail.com/news.php?id=98165 | url-status=dead }}</ref>. 2011 ജൂലൈ 9-ന് ലോസ് ഏഞ്ചലസിലെ റെയ്ലി തീയറ്ററിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ച ''ബിയോണ്ട് ഗ്രേസ്'' എന്ന ഡോക്യുമെന്ററിയിൽ ഭാരതി ശിവജിയും വിജയലക്ഷ്മിയും മോഹിനിയാട്ടത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Docu on Mohiniyattam exponents to be screened">{{cite web | url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article431296.ece | title=Docu on Mohiniyattam exponents to be screened | publisher=Indian Express | date=7 July 2011 | accessdate=November 26, 2015 | archive-date=2015-11-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151127020818/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article431296.ece | url-status=dead }}</ref><ref name="Beyond Grace">{{cite web | url=http://www.beyondgracethemovie.com/bios | title=Beyond Grace | publisher=Beyond Grace the Movie | date=2015 | accessdate=November 26, 2015 | archive-date=2015-11-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151127043518/http://www.beyondgracethemovie.com/bios | url-status=dead }}</ref><ref name="Docu on Mohiniyattam exponents to be screened" /> == ബഹുമതികൾ == * കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം - 1999-2000.<ref name="Sangeet Natak Akademi Puraskar" /> * [[പത്മശ്രീ]] - 2004.<ref name="Padma Awards" /> * സാഹിത്യ കലാ പരിഷത് സമ്മാനം * കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ മെമ്മോറിയൽ ട്രസ്റ്റിന്റെ ''ലാസ്യ ലക്ഷ്മി'' ബഹുമതി. * [[ചെന്നൈ]]യിലെ കൃഷ്ണ ഗാനസഭയുടെ ''നൃത്ത്യ ചൂഡാമണി'' ബഹുമതി.<ref name="Profile of Padmashree Bharti Shiwaji">{{cite web | url=http://spicmacay.apnimaati.com/2011/01/profile-of-padmashree-bharti-shiwaji.html | title=Profile of Padmashree Bharti Shiwaji | publisher=Spicmacay | date=2015 | accessdate=November 26, 2015}}</ref> * [[കേരള സർക്കാർ|കേരള സർക്കാരിനു]] കീഴിലുള്ള വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പിന്റെ [[നിശാഗന്ധി പുരസ്കാരം]] - 2017 .<ref name="ind2017">{{cite web |url=http://m.timesofindia.com/city/thiruvananthapuram/nishagandhi-award-for-bharati-shivaji/articleshow/56653216.cms |title=Nishagandhi Award for Bharati Shivaji |publisher=[[The Times of India]] |date=2017-01-20 |accessdate=2017-01-21 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170121084413/http://m.timesofindia.com/city/thiruvananthapuram/nishagandhi-award-for-bharati-shivaji/articleshow/56653216.cms |archivedate=2017-01-21 }}</ref> == അവലംബം == {{reflist|2}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{cite book | title=Art of Mohiniyattam | publisher=Lancer, India | author=Bharati Shivaji, Avinash Pasricha | year=1986 | pages=107 | isbn=978-8170620037}} * {{cite book | title=Mohiniyattam | url=https://archive.org/details/mohiniyattam0006unse | publisher=Wisdom Tree | author=Bharati Shivaji, Vijayalakshmi | year=2003 | isbn=9788186685365}} * {{cite interview | URL=http://aswadanam.com/index.php/en/arts/83-mohiniyattam-main-articles/143-bharatai-sivaji | title=A tete a tete with Mohiniyattam exponent Bharati Shivaji | date=2 September 2014 | accessdate=November 26, 2015 | last=Bharati Shivaji | interviewer=Supriya Rajan | location=Sree Sankara School of Dance, Kalady, Kerala}} == പുറംകണ്ണികൾ == * {{IMDb name|4534406|Bharati Shivaji}} * {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=O4qs-NT4lxg | title=National dance fest : Bharati Shivaji (Mohiniyattam) | publisher=Kutcheri Buzz | work=[[YouTube]] video | date=19 October 2012 | accessdate=November 25, 2015}} * {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=A0hSYZMk8Ho | title=Geeta-Govinda Sopan (Mohiniyattam) performance by Padmashri Bharati Shivaji | publisher=Konchhok | work=[[YouTube]] video | date=21 February 2013 | accessdate=November 25, 2015}} * {{cite web | url=http://travel.nationalgeographic.com/travel/city-guides/delhi-photos-1/#/dehli-bharati-shivaji_1855_600x450.jpg | title=Bharati Shivaji and Dance Troupe | publisher=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]] | date=2015 | accessdate=November 25, 2015 | archive-date=2010-02-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100217175039/http://travel.nationalgeographic.com/travel/city-guides/delhi-photos-1/#/dehli-bharati-shivaji_1855_600x450.jpg | url-status=dead }} [[വർഗ്ഗം:മോഹിനിയാട്ടം_നർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:1948-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ_പുരസ്കാരം_ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്_ജനത]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ_വനിതകൾ]] hdvhmm0naeyb5nim0bhss9e88ckxmvj 0 362896 4671729 4631689 2026-09-29T17:53:13Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671729 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Manonmaniam Sundaram Pillai}} {{Infobox person | honorific_prefix = റാവു ബഹദൂർ | name = മനോന്മണീയം പി. സുന്ദരംപിള്ള | image = P sundaram pillai.png | alt = | caption = മനോൻമണീയം പി. സുന്ദരംപിള്ള | birth_name = പി. സുന്ദരംപിള്ള | birth_date = ഏപ്രിൽ 4, 1855 | birth_place = [[ആലപ്പുഴ]] | death_date = {{death date and age|1897|4|26|1855|4|4}} | death_place = [[തിരുവനന്തപുരം]] | other_names = തമിഴ് ഷേക്‌സ്പീയർ, സുന്ദരനാർ | occupation = ചരിത്ര പണ്ഡിതൻ, തത്ത്വചിന്തകൻ, നാടകകൃത്ത് | years_active = | known_for = | notable_works = മനോന്മണീയം, ''Some Early sovereigns of Travancore 1894'' }} ചരിത്ര പണ്ഡിതനും തത്ത്വചിന്തകനും നാടകകൃത്തും ആയിരുന്നു '''മനോന്മണീയം പി. സുന്ദരൻ പിള്ള''' (ഏപ്രിൽ 4, 1855 - ഏപ്രിൽ 26, 1897). ''"മനോന്മണീയം"'' എന്ന തമിഴ് നാടകം എഴുതിയ സുന്ദരം പിള്ള 'തമിഴ് ഷേക്‌സ്പീയർ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാടിന്റെ]] സംസ്ഥാന ഗാനമായ ''[[തമിഴ് തായ് വാഴ്ത്ത്]]'' രചിച്ചത് ഇദ്ദേഹമാണ്.<ref>{{cite news|title=Manonmani 1942|author=Randor Guy|authorlink=Randor Guy|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/article961803.ece|work=[[The Hindu]]|date=December 19, 2010|access-date=2017-02-04|archive-date=2012-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022161520/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/article961803.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |title=മലയാളി എഴുതിയ ‘തായ് വാഴ്ത്ത്’ തമിഴകത്തിന്റെ സംസ്ഥാന ഗാനം |url=https://www.manoramaonline.com/news/india/2021/12/18/tamil-thai-vazhthu-becomes-tn-s-state-song.html |work=Manorama Online |date=2021-12-18 |access-date=2026-06-20 }}</ref> ==ജീവിതരേഖ== തിരുവനന്തപുരത്തെ [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ്, തിരുവനന്തപുരം|മഹാരാജാസ് കോളേജിൽ]] നിന്ന് തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദ - ബിരുദാനന്തര ബിരുദങ്ങൾ നേടി. തിരുവിതാംകൂറിലെ ആദ്യ എം.എ. ബിരുദധാരിയാണ് സുന്ദരം പിള്ള. പ്രശസ്ത ചരിത്ര പണ്ഡിതനായ ഡോ. റോബർട്ട് ഹാർവ്വിയായിരുന്നു അന്ന് അവിടെ പ്രിൻസിപ്പൽ. വിദ്യാർത്ഥി കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ [[ജ്ഞാനപ്രജാഗരം]] (1876) എന്ന സമിതിയിൽ സജീവമായിരുന്നു. [[ശൈവ പ്രകാശ സഭ]] (1885) തൈക്കാട് അയ്യാസ്വാമികളോടൊപ്പം തുടങ്ങുന്നതിന് മുന്നണിയിൽ നിന്ന് പ്രവർത്തിച്ചു. മനോന്മണീയം എന്ന തമിഴ് നാടകം എഴുതി .1942 ൽ ചലച്ചിത്രം ആക്കപ്പെട്ട ഈ നാടകത്തിലെ അവതരണ ഗാനമാണ് തമിഴ് നാട്ടിലെ സംസ്ഥാന ഗാനമായ ''[[തമിഴ് തായ് വാഴ്ത്ത്]]''. <ref>{{cite web |author= |url=http://www.internationalstory.gla.ac.uk/person/?id=WH11787 |title=University of Glasgow :: International Story :: Robert Harvey |publisher=Internationalstory.gla.ac.uk |date=2011-06-16 |accessdate=2015-07-22 |archive-date=2013-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130704100134/http://www.internationalstory.gla.ac.uk/person/?id=WH11787 |url-status=dead }}</ref> പുരാതന തിരുവിതാംകൂർ ചരിത്ര വിഷയമായി തയ്യാറാക്കിയ പ്രബന്ധത്തിനു ''(Some Early sovereigns of Travancore 1894)'' പാരിതോഷികമായി, [[ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ|ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] മരുതുംമൂലയിൽ (ഇപ്പോഴത്തെ [[പേരൂർക്കട]]) നൂറേക്കർ സ്ഥലം അനുവദിച്ചു. അതിന് തന്റെ അധ്യാപകനായിരുന്ന ഹാർവിയുടെ സ്മരണ നിലനിർത്താൻ അദ്ദേഹം 'ഹാർവിപുരം' എന്ന് പേരിട്ടു. അതിൽ ഹാർവിപുരം ബംഗ്ലാവ് (ഇപ്പോഴത്തെ മൻമോഹൻ ബംഗ്ലാവ്)എന്ന പേരിൽ മനോഹരമായ ബംഗ്ലാവും പണിയിച്ചു. [[ശ്രീനാരായണ ഗുരു]], [[ചട്ടമ്പി സ്വാമികൾ]], [[തൈക്കാട് അയ്യാവു്|തൈക്കാട്ട് അയ്യാ സ്വാമികൾ]], [[സ്വാമി വിവേകാനന്ദൻ]] തുടങ്ങി നിരവധി ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ ഈ ഭവനം സന്ദർശിക്കുയും തങ്ങുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. [[ഹാരപ്പൻ സംസ്കാരം|ഹാരപ്പൻ പര്യവേഷണം]] തുടങ്ങുന്നതിനു മുപ്പതു വർഷം മുമ്പ് തന്നെ ദ്രാവിഡ സംസ്‌കാരം ആണ് തനി ഭാരത സംസ്‌കൃതി എന്ന് വാദിച്ചു. [[വർക്കല തുരങ്കം]] നിർമ്മിച്ചപ്പോൾ കിട്ടിയ പുരാതന [[വട്ടെഴുത്ത്]] ([[നാനം മോനം]]) രേഖകൾ വഴി നിരവധി പുതിയ ചരിത്ര വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. 1894-ൽ ആർക്കിയോളജി വിഭാഗം ഓണററി സൂപ്രണ്ട് ആയി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. നാൽപ്പത്തി രണ്ടാം വയസ്സിൽ പ്രമേഹം മൂലം അന്തരിച്ചു. === കുടുംബം === പെരുമാൾ പിള്ളയുടെയും മാടതിയമ്മാളുടെയും മകനായി 1855 ഏപ്രിൽ 4 തിയതി [[കുട്ടനാട്|കുട്ടനാട്ടിൽ]] ഒരു [[വെള്ളാളർ|വെള്ളാള]] കുടുംബത്തിലാണ് സുന്ദരം പിള്ള ജനിച്ചത്. ശിവകാമിയമ്മാൾ ആണ് ഭാര്യ. സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയും [[തിരു-കൊച്ചി]] ധനമന്ത്രിയുമായിരുന്ന [[പി.എസ്. നടരാജപിള്ള]] ഏക മകനായിരുന്നു. ==കൃതികൾ== * മനോന്മണീയം * ഒരു മാതാവിന്റെ രോദനം (വിലാപകാവ്യം) * നൂറ്റൊകൈ വിളക്കം (തമിഴ്) * ''Some Early Sovereigns of Travancore'' * ''Some Mile-stones in the History of Tamil Literature'' == ബഹുമതികൾ == 1894 ൽ അദ്ദേഹത്തിനു റാവു ബഹദൂർ സ്ഥാനം ലഭിച്ചു. 1897 ൽ [[റോയൽ ഏഷ്യാറ്റിക് സൊസൈറ്റി|റോയൽ ഏഷ്യാറ്റിക് സൊസൈറ്റിയുടെ]] അംഗമായി. [[മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല]] ഫെലോഷിപ്പ് നൽകി പിള്ളയെ ആദരിച്ചു. [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ് നാട്]] സർക്കാർ സുന്ദരം പിള്ളയോടുള്ള ആദരസൂചകമായി തിരുനെൽവേലിയിലുള്ള സർവ്വകലാശാലക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് നൽകി.<ref name=":0">{{Cite web |title=About MSU |url=https://www.msuniv.ac.in/msuniv_history.php |access-date=2026-03-19 |website=Manonmaniam Sundaranar University}}</ref> ==അവലംബം== <references/> == പുറം കണ്ണികൾ == * [https://ia802908.us.archive.org/6/items/in.ernet.dli.2015.530005/2015.530005.some-early.pdf some early soverigns of travancore] ഇന്റർനെറ്റ് ആർക്കൈവിൽ [[വർഗ്ഗം:1855-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 4-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1897-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 26-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് സാഹിത്യകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ചരിത്രകാരന്മാർ]] ges13iwxpc6iq1v5ytz6bc5hjevp5xn 0 366058 4671797 4615408 2026-09-30T02:11:14Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671797 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mary Clubwala Jadhav}} {{Infobox person | name =മേരി ക്ലബ്‌വാല ജാദവ് | image =Mary Clubwala Jadhav.jpg | alt = | caption =മേരി ക്ലബ്‌വാല ജാദവ് | birth_name = | birth_date = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --> | birth_place =ഊട്ടി | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place =ചെന്നൈ | nationality =ഇന്ത്യൻ | other_names = | occupation = സാമൂഹ്യപ്രവർത്തക | years_active = | known_for =ഗിൽഡ് ഓഫ് സർവീസ് | notable_works = ചെന്നൈ സ്കൂൾ ഓഫ് സോഷ്യൽ വർക്ക് }} ഭാരതീയയായ സാമൂഹ്യപ്രവർത്തകയായിരുന്നു മേരി ക്ലബ്‌വാല ജാദവ് (ജീവിതകാലം: 1909–1975). [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിലും]] മറ്റു ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിലുമായി ധാരാളം സാമൂഹ്യസംഘടനകൾ സ്ഥാപിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു. ഗിൽഡ് ഓഫ് സർവ്വീസ് എന്ന സംഘടനയിലൂടെ ധാരാളം അനാഥാലയങ്ങളും വികലാംഗ സഹായ കേന്ദ്രങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചു. സ്ത്രീ സാക്ഷരതാ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും സജീവമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article193841.ece|title=Guild of Service founder’s role hailed|date=September 30, 2009|newspaper=The Hindu|accessdate=4 July 2012}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ജീവിതരേഖ == 1909 ൽ [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ]] ഉദകമണ്ഡലത്തിൽ ഒരു പാഴ്സി കുടുംബത്തിലായിരുന്നു ജനനം. റസ്റ്റം പട്ടേലും അല്ലാമായിയുമായിരുന്നു മാതാപിതാക്കൾ. മദ്രാസിലായിരുന്നു പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം.<ref name="sculturemaryjadhav">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article229916.ece|title=Mary Clubwala sculpture unveiled|date=July 14, 2009|accessdate=4 July 2012}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> പതിനെട്ടാം വയസിൽ നോഗി ക്ലബ്‌വാലയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1935 ൽ ക്ലബ്‍‍‌വാല പെട്ടെന്നുണ്ടായ അസുഖത്തെത്തുടർന്ന് മരണമടഞ്ഞു.  പിന്നീട് പൂർണ സമയ സാമൂഹ്യപ്രവർത്തയായി. സാമൂഹ്യപ്രവർത്തന രംഗത്ത് സജീവമായിരുന്ന മേജർ ചന്ദ്രകാന്തിനെ പിന്നീട് അവർ വിവാഹം ചെയ്യുകയുണ്ടായി. <ref>http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2015/the_parsis_of_madras_3.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == 1942, ൽ [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധ]] കാലത്ത് ക്ലബ്‌വാലയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ [[ഗിൽഡ് ഓഫ് സർവീസ്]] പ്രവർത്തകരുടെ സഹകരണത്തോടെ ഇന്ത്യൻ ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി കമ്മിറ്റികൾ രൂപീകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു. മൊബൈൽ കാന്റീനുകളും ആശുപത്രി സന്ദർശനങ്ങളും കലാപരിപാടികളും സൈനികർക്കായി നടത്തി. യുദ്ധാനന്തരം വിമുക്ത ഭടന്മാരെയും അവരുടെ കുടുംബാംഗങ്ങള പുനരധിവസിപ്പിക്കാനുള്ള നിരവധി ശ്രമങ്ങളിൽ പങ്കാളിയായി.  [[കെ.എം. കരിയപ്പ|ജനറൽ കരിയപ്പ]] ഇവരെ  “ഡാർലിംഗ് ഓഫ് ദആർമി” എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. 1952 ൽ [[മദ്രാസ് സ്കൂൾ ഓഫ് സോഷ്യൽ വർക്ക്]] ആരംഭിച്ചു. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഈ മേഖലയിലെ ആദ്യ സംരംഭമായിരുന്നു ഇത്.   1956 ൽ മദ്രാസിലെ ഷെരീഫായി നിയമിതയായി.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/article3035875.ece|title=dated December 20, 1956: New Sheriff of Madras|date=December 20, 2006|work=The Hindu|newspaper=The Hindu|access-date=4 July 2012}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}More than one of <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;work=</code> ഒപ്പം <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;newspaper=</code> specified ([[സഹായം:അവലംബശൈലീ പിഴവുകൾ#redundant parameters|സഹായം]]) [[വർഗ്ഗം:Pages with citations having redundant parameters]]</ref> == പുരസ്കാരങ്ങൾ == * മെംബർ ഓഫ് ദ ഓർഡർ ഓഫ് ദ പ്രിട്ടീഷ് എംപയർ (MBE) (1941 പുതുവത്സര ആദരവ്)<ref>{{LondonGazette|issue=35029|supp=yes|startpage=19|date=31 December 1940|accessdate=28 August 2015}}</ref> * [[പത്മശ്രീ]](1955) * [[പത്മഭൂഷൺ|പത്മഭൂഷൺ]] (1968)<ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|access-date=July 21, 2015|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=2014-11-15|url-status=dead}}</ref> * [[പത്മവിഭൂഷൺ|പത്മവിഭൂഷൺ]](1975).<ref>{{Cite web|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|title=Padma Vibhushan Awardees|access-date=2009-06-28|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080131164854/http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|archive-date=January 31, 2008|url-status=dead}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [http://www.guildofservicecentral.org Guild of Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809151201/http://guildofservicecentral.org/ |date=2018-08-09 }} [[വർഗ്ഗം:1909-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1975-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പാഴ്‌സികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചെന്നൈയിൽ നിന്നുള്ളവർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട് രാഷ്ട്രീയത്തിലെ സ്ത്രീകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മവിഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനത്തിന് പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] cxbwm64gkhq7v9njxjdhoasatlobdv7 0 366450 4671856 3642868 2026-09-30T06:51:06Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671856 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rajeshwari_Chatterjee}} {{Infobox person | name = രാജേശ്വരി ചാറ്റർജി | image = Rajeshwari_Chatterjee_image.jpg | alt = | caption = രാജേശ്വരി ചാറ്റർജി | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1922|1|24}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2010|9|3|1922|1|22|df=y}} | death_place = | nationality =ഭാരതീയ | other_names = | occupation = പ്രൊഫസ്സർ, ശാസ്ത്രജ്ഞ | known_for = }} '''രാജേശ്വരി ചാറ്റർജി'''ശാസ്`ത്രജ്ഞയും അദ്ധ്യാപികയുമായിരുന്നു.1922 ജനുവരി24ന് ജനിച്ചു. 2010 സെപ്തംബർ 3ന് അന്തരിച്ചു<ref name=Jayaram>{{cite news|title=The nuts and bolts of a superachiever|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/04/18/stories/2002041800540200.htm|accessdate=15 March 2014|newspaper=The Hindu|date=18 April 2002|author=A. Jayaram|archive-date=2014-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20140628134613/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/04/18/stories/2002041800540200.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="On her own terms">{{cite news|author=D.P. Sen Gupta|date=1 October 2010|title=On her own terms|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/on-her-own-terms/article805338.ece|accessdate=15 March 2014|newspaper=The Hindu|archive-date=2014-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315041123/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/on-her-own-terms/article805338.ece|url-status=dead}}</ref> അവരായിരുന്നു [[കർണാടക]] യിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യ വനിത എഞ്ചിനിയർ<ref name=Jayaram /> [[ബെംഗളൂരു]]വിലെ ഭാരത ശാസ്ത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലെ സേവനകാലത്തിനിടയിൽ പ്രൊഫസ്സറും ഇലക്ട്രൊ- കമ്മയൂണിക്കേഷൻ എൻ ജിനിയറിങ്ങ് വകുപ്പിലെ അധ്യക്ഷയുമായിരുന്നു..<ref name="On her own terms" /><ref name="Rajeshwari Chatterjee Bio IIT">{{cite web|title=Rajeshwari Chatterjee Bio|url=http://www.ias.ac.in/womeninscience/RChatterjee.pdf}}</ref> ==ചെറുപ്പകാലം== 1922ൽ കർണ്ണാടാകയിൽ ജനിച്ചു.ആമ്മൂമ്മ സ്ഥാപിച്ച് സ്പെഷാൽ ഇംഗ്ലീഷ് സ്കൂളി”ലായിരുന്നു പ്രാധമിക വിദ്യാഭ്യാസം. സെൻട്രൽ കോളേജ് ഓഫ് ബെഗളൂരുവിൽ നിന്ന് ബി.എസ്സി(ഓണേഴ്സും) എം;എസ്സിയും നേടി. <ref name=Jayaram />രണ്ടു പരീക്ഷകളിലും [[മൈസൂർ സർവകലാശാല]]യിലെ ഒന്നാം റാങ്കുകാരിയായിരുന്നു. മുമ്മടി ക്രിഷ്ണരാജ വൊഡെയാർ പുരസ്കാരവും വാൾട്ടേഴ്സ് സ്മാരക പുരസ്കാരവും ഓരോ റാങ്കിനും നേടി..<ref name="Rajeshwari Chatterjee Bio IIT" /> 1943ൽ ഭാരത ശാസ്ത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ വൈദ്യുത സാങ്കേതിക വിദ്യ വകുപ്പിൽ വാർത്തവിനിമയ ഗവേഷണത്തിനായി ചേർറ്റ്ന്നു.<ref name="Rajeshwari Chatterjee Bio IIT" /> 1947 ജൂണിൽ അമേരിക്കക്കൗ പോകുകയും മിച്ചിന്ന് സർവകലാശാലയിൽ ചേരുകയും വൈദ്യുത എഞിനീയറിങ്ങ് വകുപ്പിൽ നിന്ന് ബിരുദാനന്തര ബിരുതം നേടുകയും ച്യ്തു. 1953ൽ വില്യം ജി. ദോയുടെ മാർഗ്ഗ നിർദ്ദേശത്തിൽ പിഎച്ച്.ഡി നേടുകയും ച്യ്തു. <ref name="Rajeshwari Chatterjee Bio IIT" /> == റഫറൻസുകൾ == {{reflist}} o6ab73zc62kuv2bdqrf2o75jslmvqpd 0 366554 4671798 4506783 2026-09-30T02:24:34Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671798 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = മേരി പുതുശ്ശേരിൽ വർഗ്ഗീസ് | image = Mary_Varghese_standing.jpg | birth_date = {{Birth date|df=yes|1925|5|21}} | birth_place = [[കൊച്ചി]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1986|12|17|1925|5|21}} | death_place = [[വെല്ലൂർ]], [[തമിഴ്നാട്]] | nationality =ഭാരതീയ | education = [[എംബിബിഎസ്]], ഫിസിക്കൽ മെഡിസിൻ& റീഹാബിലിട്ടേഷൻ | module = {{Infobox medical details | profession = ഭിഷഗ്വരൻ | field = [[ഫിസിക്കൽ മെഡിസിൻ& റീഹാബിലിട്ടേഷൻ]] | work_institutions = [[ക്രിസ്ത്യൻ മെഡിക്കൽ കോളേജ്, വെല്ലൂർ]] | specialisations = കുഷ്ഠ രോഗികളിലും സുഷുംന പരിക്കിലും പുനർനിർമ്മാണ ശസ്ത്രക്രിയ | research_field = | prizes = [[പത്മ ശ്രീ]] 1972 }} }} '''''മേരി പുതുശ്ശേരിൽ വർഗീസ്'''''' (1925–1986) [[ഭിഷ്വഗരൻ|ഭിഷഗ്വരയായിരുന്നു]]. 1963ൽ ഫിസിക്കൽ മെഡിസിൻ & റീഹാബിലിട്ടേഷനിൽ ഭാരതത്തിൽ തുടക്കം കുറിച്ചവരാണ്. കിടത്തി ചികിത്സിക്കാൻ സൗകര്യമുള്ള ഭാരതത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഫിസിക്കൽ മെഡിസിൻ& റീഹാബിലിട്ടേഷൻ വകുപ്പിന്റെ ചുമതലക്കാരിയായിരുന്നു. അത് ക്രിസ്ത്യൻ മെഡിക്കൽ കോളേജിലായിരുന്നു. വകുപ്പിന്റെ സേവനങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ച് രാജ്യത്തെആദ്യത്തെ പുനഃരധിവാസ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് 1966ൽ തുടങ്ങി.<ref name="Mary Verghese">{{cite web|title=Mary Verghese|url=https://sites.google.com/site/pmrcmcvellore/home/mary-varghese|work=Department of PMR, CMC, Vellore|accessdate=22 May 2014}}</ref> വൈദ്യത്തിൽ നൽകിയ(1970–1979) സംഭാവനകൾക്ക് 1972ൽ [[പത്മശ്രീ]] നൽകി. <ref>[http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php Padma Shri Awardees – Padma Awards – My India, My Pride – Know India: National Portal of India<!-- Bot generated title -->]</ref> അവരുടെ ഓർമ്മക്കായി മേരി വർഗ്ഗീസ് ട്രസ്റ്റ്, കഴിവുകൾ വളർത്തുന്നവർക്ക് ഒരു പുരസ്കാരം ഏർപ്പെടുത്തി. കൂടാതെ ശാക്തീകരണ ശേഷിയിലെ മികവിനുള്ള ആദ്യത്തെ ഡോ. മേരി വർഗ്ഗീസ് അവാർഡ് 2012-ൽ അമർ സേവാ സംഗമത്തിന്റെ സ്ഥാപകനും പ്രസിഡന്റുമായ എസ്. രാമകൃഷ്ണന് നൽകി.<ref name=Ramakrishnan>{{cite news|title=Amar Seva Sangam founder-president honored|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/article2908011.ece|accessdate=22 May 2014|newspaper=The Hindu|date=19 February 2012|archive-date=2014-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523003157/http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/article2908011.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last=Mishra|first=Anil Dutta|title=World Crisis and the Gandhian Way|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi|isbn=8180696006|pages=128|url=https://books.google.com/books?id=dh_Bb9zqpBsC&pg=PA128&lpg=PA128&dq=%22amar+seva+sangam%22+ramakrishnan&source=bl&ots=n_KvPRX66C&sig=RNKxt9jzqAnqKlwyben8QGMzvX8&hl=en&sa=X&ei=unR5UJCrBo-3rAeQ4ICYDg&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=%22amar%20seva%20sangam%22%20ramakrishnan&f=false}}</ref> == ചെറുപ്പകാലം == അവർ [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകളം ജില്ലയിലെ]] [[ചെറായി]]യിലാണ് ജനനം. അവരുടെ പിതാവ് പ്രാദേശികപള്ളിയിലും സമൂഹത്തിലും ബഹുമാന്യ നേതാവായിരുന്നു. എട്ടു മക്കളിൽ ഏഴാമത്തവളായിരുന്നു, മേരി. [[ചെറായി]]യിലെ യൂണിയൻ സ്ക്കൂളിലായിരുന്നു, സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം.മഹാരാജാസ് കോളേജിലായിരുന്നു കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസം. മെഡിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസം [[വെല്ലൂർ]] ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിലായിരുന്നു. അവർ സ്‌ത്രീരോഗവിജ്ഞാനീയത്തിൽ പ്രത്യേക പരിശീലനം നേടി. .<ref>[https://archive.org/stream/takemyhandsthere012760mbp/takemyhandsthere012760mbp_djvu.txt Full text of "Take My Hands The Remarkable Story Of Dr Mary Verghese"<!-- Bot generated title -->]</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category|Mary Verghese}} <!-- This will add a notice to the bottom of the page and won't blank it! The new template which says that your draft is waiting for a review will appear at the bottom; simply ignore the old (grey) drafted templates and the old (red) decline templates. A bot will update your article submission. Until then, please don't change anything in this text box and press "Save page". --> {{Padma Shri Award Recipients in Medicine}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:കേരളീയരായ സ്ത്രീ ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:1925-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1986-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ വനിതാ ഭിഷഗ്വരർ]] pr0t9sgvr55wmc7qecv3io4e4xqthjj 0 367063 4671663 4613417 2026-09-29T12:04:45Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671663 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bilkees I. Latif}} {{Infobox person | name = ബിൽക്കീസ് ഐ. ലത്തീഫ് | image = | imagesize = | caption = | birth_date = c. 1931 | birth_place = [[Hyderabad]], [[Hyderabad State]], [[British India]] | death_date = 27 October 2017 (age 86) | death_place = [[Hyderabad]], [[Telangana]], India | othername = | occupation = Social Worker/Activist, Writer & Artist | yearsactive = | known for = Founder Of S.H.E.D Foundation | spouse = [[I. H. Latif]] | parents = [[Ali Yavar Jung]]<br>Alys Iffrig | children = Asad Latif, Asghar Latif & Mariam Sandhu | awards = [[Padma Shri]] }} 2009ൽ ഭാരത സർക്കാരിന്റെ [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ച സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകയും എഴുത്തുകാരിയുമാണ് '''ബിൽക്കീസ് ഐ. ലത്തീഫ്'''. ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ ചേരികൾ കേന്ദ്രീകരിച്ച് സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തനം നടത്തി. ,<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article383230.ece | title=Awards for 5 persons from State | publisher=The Hindu | date=26 January 2009 | accessdate=February 27, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161221071112/http://www.thehindu.com/todays-paper/article383230.ece | archive-date=2016-12-21 | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.amazon.com/s/ref=dp_byline_sr_book_1?ie=UTF8&text=Bilkees+Latif&search-alias=books&field-author=Bilkees+Latif&sort=relevancerank | title=Bilkees Latif on Amazon | publisher=Amazon | date=2016 | accessdate=February 27, 2016}}</ref> <ref>{{cite book | url=http://www.amazon.com/Fragrance-Forgotten-Years-Bilkees-Latif/dp/812911545X | title=Fragrance of Forgotten Years | publisher=Rupa and Co | author=Bilkees I Latif | year=2010 | pages=248 | isbn=978-8186413401}}</ref>അനേകം ലേഖനങ്ങളും അഞ്ച് പുസ്തകങ്ങളും എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. <ref name="Essential Andhra Cookbook">{{cite book | url=http://www.amazon.com/Essential-Andhra-Cookbook-Hyderabadi-Bilkees/dp/0140271848 | title=Essential Andhra Cookbook | publisher=Penguin | author=Bilkees I Latif | year=1999 | pages=330 | isbn=978-0140271843}}</ref> ''Fragrance of Forgotten Years''<ref name="Fragrance of Forgotten Years" /> and ''The Ladder of His Life : Biography of Air Chief Marshal Idris Latif''.<ref name="The Ladder of His Life : Biography of Air Chief Marshal Idris Latif">{{cite book | url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Books/Reviews/820-Ladder.html | title=The Ladder of His Life : Biography of Air Chief Marshal Idris Latif | publisher=KW PUblishers | author=Bilkees I Latif | year=2013 | pages=384 | isbn=978-93-81904855 | access-date=2017-03-17 | archive-date=2017-07-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170709043215/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Books/Reviews/820-Ladder.html | url-status=dead }}</ref> സമൂഹത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് ഇന്ത്യ സർക്കാർ 2009-ൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നാലാമത്തെ സിവിലിയൻ ബഹുമതി [[പത്മശ്രീ]] നൽകി.<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2016 |accessdate=January 3, 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archivedate=2014-11-15 |df= }}</ref> ==കൃതികൾ== * {{cite book | title=Essential Andhra Cookbook | publisher=Penguin | author=Bilkees I Latif | year=1999 | pages=330 | isbn=978-0140271843}} * {{cite book | title=Fragrance of Forgotten Years | publisher=Rupa and Co | author=Bilkees I Latif | year=2010 | pages=248 | isbn=978-8186413401}} * {{cite book | title=Forgotten | url=https://archive.org/details/forgotten0000lati | publisher=Penguin UK | author=Bilkees I Latif | year=2010 | pages=[https://archive.org/details/forgotten0000lati/page/196 200] | isbn=9789352141487}} * {{cite book | title=The Ladder of His Life : Biography of Air Chief Marshal Idris Latif | publisher=KW PUblishers | author=Bilkees I Latif | year=2013 | pages=384 | isbn=978-93-81904855}} ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * പത്മശ്രീ ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * {{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/hyderabad/Begum-Bilkees-Latif-felicitated-in-Hyderabad/articleshow/50267960.cms | title=Begum Bilkees Latif felicitated in Hyderabad | publisher=Times of India | work=News report | date=22 December 2015 | accessdate=February 27, 2016}} * {{cite web | url=http://www.penguinbooksindia.com/en/content/bilkees-i-latif | title=Bilkees I. Latif on Penguin | publisher=Penguin India | work=Author profile | date=2016 | accessdate=February 27, 2016}} [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] 9317t144jzbidc17sangcef0grpvo0h 0 367730 4671769 4660440 2026-09-29T21:30:46Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671769 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = മാളവിക മോഹനൻ | image = Malavika Mohanan snapped at the Grazia Indie Beauty Awards 2025.jpg | caption = മാളവിക മോഹനൻ 2025-ൽ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1993|08|04|df=yes}} | birth_place = [[പയ്യന്നൂർ]], [[കേരളം]], ഇന്ത്യ | nationality = | alma_mater = [[വിൽസൺ കോളേജ്, മുംബൈ]] | occupation = നടി | years_active = 2013–തുടരുന്നു | father = [[കെ. യു. മോഹനൻ]] <br> ബീന മോഹനൻ }} ഒരു ഇന്ത്യൻ അഭിനേത്രിയാണ് '''മാളവിക മോഹനൻ''' (ജനനം: ഓഗസ്റ്റ് 4, 1993). പ്രധാനമായും തമിഴ്, മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങളിലാണ് അഭിനയിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഛായാഗ്രാഹകൻ കെ.യു. മോഹനന്റെ മകളായ അവർ [[പട്ടം പോലെ]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ നായികയായി അരങ്ങേറി.<ref>{{cite web|url=http://www.veethi.com/india-people/malavika_mohanan-profile-4679-14.htm|title=Malavika Mohanan|work=veethi.com}}</ref> 2017-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മജീദ് മജീദിയുടെ ബിയോണ്ട് ദി ക്ലൗഡ്‌സ് എന്ന ഹിന്ദി ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന വേഷം പ്രക്ഷകരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. അതിനുശേഷം മലയാളം ത്രില്ലർ സിനിമയായ ''ദി ഗ്രേറ്റ് ഫാദർ'' (2017), തമിഴ് ആക്ഷൻ ചിത്രങ്ങളായ ''പേട്ട'' (2019), ''മാസ്റ്റർ'' (2021) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ നായികയായി അഭിനയിച്ചു. ==ആദ്യകാല ജീവിതം== ചലച്ചിത്ര ഛായാഗ്രാഹകനായ [[കെ.യു. മോഹനൻ|കെ. യു. മോഹനന്റെയും]] ബീനാ മോഹനന്റെയും മകളായി 1993 ഓഗസ്റ്റ് 4 ന് ജനിച്ചു.<ref>{{cite news|title=Happy birthday Malavika Mohanan: Here are 10 best pictures of the Petta actor|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/happy-birthday-malavika-mohanan-here-are-10-best-pictures-of-petta-actor/story-eJfHKyzjkbywMiRflUav7M.html|access-date=29 January 2021|work=Hindustan Times|date=4 August 2020|language=en|archive-date=14 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214051228/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/happy-birthday-malavika-mohanan-here-are-10-best-pictures-of-petta-actor/story-eJfHKyzjkbywMiRflUav7M.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Birthday Special! Malavika Mohanan left us swooning with her scintillating looks (PHOTOS)|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/birthday-special-malavika-mohanan-left-us-swooning-with-her-scintillating-looks-photos/photostory/77332081.cms|access-date=29 January 2021|work=The Times of India|date=4 August 2020|language=en|archive-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203025936/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/birthday-special-malavika-mohanan-left-us-swooning-with-her-scintillating-looks-photos/photostory/77332081.cms|url-status=live}}</ref> അവർക്ക് ആദിത്യ മോഹനൻ എന്ന ഒരു സഹോദരനുണ്ട്. കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ [[പയ്യന്നൂർ|പയ്യന്നൂരിലാണ്]] ജനിച്ചതെങ്കിലും<ref>{{cite web|url=https://www.actressphotosnews.com/malavika-mohanan-height-biography-age-boyfriend-family-movies-list/|title=മാളവിക മോഹനന്റെ കിടിലൻ ഹോട്ട് ഗ്ലാമറസ് ചിത്രങ്ങൾ കാണാം|access-date=4 October 2022|date=28 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004140636/https://www.actressphotosnews.com/malavika-mohanan-height-biography-age-boyfriend-family-movies-list/|archive-date=4 October 2023|url-status=live}}</ref> മാളവിക വളർന്നത് [[മുംബൈ]] നഗരത്തിലാണ്.<ref>{{Cite news|title=Malavika mohanan note photos about personal life and movie career|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/malavika-mohanan-note-photos-about-personal-life-and-movie-career-600991/|work=The Indian Express|language=ml|date=4 January 2022|access-date=30 April 2021|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004140906/https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/malavika-mohanan-note-photos-about-personal-life-and-movie-career-600991/|url-status=live}}</ref> മുംബൈയിലെ വിൽസൺ കോളേജിൽ നിന്നും മാസ്സ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ ബിരുദമെടുത്തു. കോളേജ് പഠനകാലത്ത് പൂവാലശല്യത്തിനെതിരായി നടന്ന ‘’ചപ്പൽ മാരൂംഗി’’ കാമ്പയിനിൽ അംഗമായിരുന്നു.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/5-things-you-didnt-know-about-malavika-mohanan-who-has-replaced-deepika-padukone-in-majid-majidis-film/articleshow/57664362.cms ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ, മാർച്ച് 16, 2017 ]</ref> == കരിയർ == === 2013–2017: ആദ്യകാല പ്രവർത്തനങ്ങൾ === മാളവിക മുംബൈയിലെ വിൽസൺ കോളേജിൽ നിന്ന് മാസ് മീഡിയയിൽ ബിരുദം പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം,<ref>{{cite web|url=https://wilsoncollege.edu/Alumi.html|title=Wilson College - Notable Alumni|access-date=10 December 2023|website=[[Wilson College, Mumbai|Wilson College]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210114418/https://wilsoncollege.edu/Alumi.html|archive-date=10 December 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=5 Things you didn't know about Malavika Mohanan who has replaced Deepika Padukone in Majid Majidi's film|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/5-things-you-didnt-know-about-malavika-mohanan-who-has-replaced-deepika-padukone-in-majid-majidis-film/articleshow/57664362.cms|work=The Times of India|date=16 March 2017|access-date=25 May 2024|archive-date=13 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413093027/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/5-things-you-didnt-know-about-malavika-mohanan-who-has-replaced-deepika-padukone-in-majid-majidis-film/articleshow/57664362.cms|url-status=live}}</ref> പിതാവിനേപ്പോലെ ഒരു ഛായാഗ്രാഹകൻ അല്ലെങ്കിൽ സംവിധായകൻ ആകണമെന്നാണ് ആഗ്രഹിച്ചത്. ബിരുദാനന്തരം, ഉന്നത പഠനം നടത്താൻ ആലോചിക്കുന്നതിനിടയിൽ, മമ്മൂട്ടി അഭിനയിക്കുന്ന ഒരു ഫെയർനെസ് ക്രീമിന്റെ ഒരു പരസ്യ ചിത്രീകരണത്തിന് പിതാവിനോടൊപ്പം പോയി. തുടർന്ന് മമ്മൂട്ടി മാളവികയുടെ അഭിനയ താൽപ്പര്യത്തെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിച്ച അദ്ദഹം തുടർന്ന് മകൻ ദുൽക്കർ സൽമാനൊപ്പം ഒരു മലയാള സിനിമയിലേയ്ക്ക് വേഷം വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.<ref name="pp1">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/malavika-mohan-a-breath-of-fresh-air-in-mollywood/article5264977.ece|title=Malavika Mohan: a breath of fresh air in Mollywood|newspaper=The Hindu|date=23 October 2013|access-date=24 December 2018|last1=Nagarajan|first1=Saraswathy|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224074103/https://www.thehindu.com/features/cinema/malavika-mohan-a-breath-of-fresh-air-in-mollywood/article5264977.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Dulquer Salmaan and Archana Kavi in Pattam Pole|date=28 December 2015|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Dulquer-to-play-a-Tamil-Brahmin-in-Pattam-Pole/articleshow/19476516.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130414125045/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-11/news-and-interviews/38434758_1_pattam-pole-dulquer-salmaan-archana-kavi|url-status=live|archive-date=14 April 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=16 November 2020}}</ref> പട്ടം പോലെ (2013) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുന്നതിനുള്ള ഓഡിഷനിൽ വിജയിക്കുകയും ഷൂട്ടിംഗ് പുരോഗമിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ അഭിനയ പ്രക്രിയയെക്കുറിച്ച് ക്രമേണ അവർ മനസിലാക്കി. ചിത്രത്തിലെ യഥാർത്ഥ വസ്ത്രാലങ്കാരകന്റെ അസുഖം കാരണം, അവർ ആ പ്രോജക്റ്റിനായി സ്വയം ഡിസൈനറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="pp12">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/malavika-mohan-a-breath-of-fresh-air-in-mollywood/article5264977.ece|title=Malavika Mohan: a breath of fresh air in Mollywood|newspaper=The Hindu|date=23 October 2013|access-date=24 December 2018|last1=Nagarajan|first1=Saraswathy|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224074103/https://www.thehindu.com/features/cinema/malavika-mohan-a-breath-of-fresh-air-in-mollywood/article5264977.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/report/south-slide-show-1-alagappan-pattam-pole-is-an-out-an-out-commercial-film/20131009.htm#4|title=Alagappan: Pattam Pole is an out an out commercial film - Rediff.com Movies|access-date=24 December 2018|date=9 October 2013|work=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224073958/https://www.rediff.com/movies/report/south-slide-show-1-alagappan-pattam-pole-is-an-out-an-out-commercial-film/20131009.htm#4|archive-date=24 December 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/romance-and-after/article5048576.ece|title=Romance and after|newspaper=The Hindu|date=22 August 2013|access-date=24 December 2018|last1=George|first1=Vijay|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213184033/https://www.thehindu.com/features/friday-review/romance-and-after/article5048576.ece|url-status=live}}</ref> ഒരു തമിഴ് ബ്രാഹ്മണ യുവാവും ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ പെൺകുട്ടിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം അനാവരണം ചെയ്ത ഈ റൊമാന്റിക് ഡ്രാമ ചിത്രത്തിന് സമ്മിശ്ര പ്രതികരണമാണ് ലഭിച്ചതെങ്കിലും ബോക്സ് ഓഫീസിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. മാളവികയുടെ "പെപ്പി ഗേൾ ആക്ട് പൂർണതയുള്ളതല്ലെങ്കിലും വാഗ്ദാനങ്ങൾ നിറഞ്ഞതാണ്" എന്ന് Rediff.com-ലെ ഒരു നിരൂപകൻ അഭിപ്രായപ്പെട്ടപ്പോൾ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ നിരൂപകർ അവർ "മാന്യമായ ജോലി" ചെയ്തുവെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/south-review-pattam-pole-is-old-wine-in-new-bottle/20131014.htm|title=Review: Pattam Pole is old wine in new bottle - Rediff.com Movies|access-date=24 December 2018|date=14 October 2013|work=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409015411/https://www.rediff.com/movies/review/south-review-pattam-pole-is-old-wine-in-new-bottle/20131014.htm|archive-date=9 April 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/pattom-pole/movie-review/24096986.cms|title=Pattom Pole Movie Review {2/5}: Critic Review of Pattom Pole by Times of India|work=The Times of India|access-date=24 December 2018}}</ref> ഈ കാലയളവിൽ, ഫാഷനിൽ താൽപ്പര്യം തുടർന്ന അവർ, "ദി സ്കാർലറ്റ് വിൻഡോ" എന്ന പേരിൽ ഒരു ഇന്ത്യൻ എത്‌നിക് ഫ്യൂഷൻ ഫാഷൻ ബ്ലോഗ് സ്ഥാപിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://thescarletwindow.tumblr.com/about|title=The Scarlet Window|access-date=24 December 2018|publisher=Thescarletwindow.tumblr.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327200803/http://thescarletwindow.tumblr.com/about|archive-date=27 March 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/5-things-you-didnt-know-about-malavika-mohanan-who-has-replaced-deepika-padukone-in-majid-majidis-film/articleshow/57664362.cms|title=Malavika Mohanan: 5 Things you didn't know about Malavika Mohanan who has replaced Deepika Padukone in Majid Majidi's film|date=16 March 2017|work=The Times of India|access-date=24 December 2018|archive-date=13 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413093027/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/5-things-you-didnt-know-about-malavika-mohanan-who-has-replaced-deepika-padukone-in-majid-majidis-film/articleshow/57664362.cms|url-status=live}}</ref> 2013-ൽ ഛായാഗ്രാഹകനായ അഴഗപ്പന്റെ ആദ്യ സംവിധാന സംരംഭമായ പട്ടം പോലെ എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[ദുൽക്കർ സൽമാൻ|ദുൽക്കർ സൽമാന്റെ]] നായികയായിട്ടായിരുന്നു തുടക്കം. <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/malavika-mohan-a-breath-of-fresh-air-in-mollywood/article5264977.ece|title=Malavika Mohan: a breath of fresh air in Mollywood|author=Saraswathy Nagarajan|work=The Hindu|access-date=2017-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230214108/http://www.thehindu.com/features/cinema/malavika-mohan-a-breath-of-fresh-air-in-mollywood/article5264977.ece|archive-date=2017-12-30|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Malavika-Mohan-is-Dulquers-new-heroine/articleshow/21749156.cms|title=Malavika Mohan is Dulquer’s new heroine|work=The Times of India}}</ref> തുടർന്ന് നിർണ്ണായകം (2015) എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[ആസിഫ് അലി|ആസിഫ് അലിയുടെ]] നായികയായി. ഈ ചിത്രത്തിൽ ഒരു [[ബാലെ]] നർത്തകിയുടെ വേഷം അവതരിപ്പിക്കുകയും നല്ല അവലോകനങ്ങൾ നേടുകയും ചെയ്തുവെങ്കിലും, ചിത്രത്തിന് വാണിജ്യപരമായി തണുത്ത പ്രതികരണമാണ് ലഭിച്ചത്.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/on-location-the-bonds-that-matter/article6742010.ece|title=On location: The bonds that matter|newspaper=The Hindu|date=1 January 2015|access-date=24 December 2018|last1=George|first1=Vijay|archive-date=12 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012051300/https://www.thehindu.com/features/friday-review/on-location-the-bonds-that-matter/article6742010.ece|url-status=live}}</ref> സിഫിയിലെ ഒരു നിരൂപകൻ എഴുതി, "സുന്ദരിയായി കാണപ്പെടുക എന്നതല്ലാതെ അവർക്ക് ചിത്രത്തിൽ മറ്റൊന്നും ചെയ്യാനില്ലായിരുന്നു".<ref name="S">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/nirnaayakam-review-malayalam-pghm2Vfbieihe.html|title=Review : Nirnaayakam (2015)|access-date=24 December 2018|date=7 June 2015|website=[[Sify]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610053610/http://www.sify.com/movies/nirnaayakam-review-malayalam-pghm2Vfbieihe.html|archive-date=10 June 2015|url-status=dead}}</ref> എന്നാൽ ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് ജേസി അവാർഡിന്റെ പ്രത്യേക ജൂറി പുരസ്ക്കാരം ലഭിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://lensmenreviews.com/nirnaayakam-malayalam-movie-review-2015/|title=Nirnaayakam {{!}} Lensmen Movie Review|date=2015-06-05|language=en-US|access-date=2016-08-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-pattam-pole-is-old-wine-in-new-bottle/20131014.htm|title=Review: Pattam Pole is old wine in new bottle|access-date=2016-08-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nowrunning.com/movie/12121/malayalam/pattam-pole/4431/review.htm|title=Pattam Pole Review - Malayalam Movie Pattam Pole nowrunning review|access-date=2016-08-09|archive-date=2016-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515112558/http://www.nowrunning.com/movie/12121/malayalam/pattam-pole/4431/review.htm|url-status=dead}}</ref> [[ഹീറോ ഹോണ്ടാ]], മാതൃഭൂമി യാത്ര തുടങ്ങിയവയുടെ പരസ്യചിത്രങ്ങളിലും ഇക്കാലത്ത് അഭിനയിച്ചു. പ്രശസ്ത [[ഇറാൻ|ഇറാനിയൻ]] ചലച്ചിത്രസംവിധായകനായ [[മജീദ് മജീദി|മജീദ് മജീദിയുടെ]] ആദ്യ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രമായ ‘’ബിയോണ്ട് ദ ക്ലൗഡ്സ്’’ എന്ന ചിത്രത്തിൽ നായികയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>[http://www.manoramaonline.com/news/kerala/malavika-mohan-in-iran-director-hindi-movie.html മനോരമ ഓൺലൈൻ, മാർച്ച് 15,2017]</ref> ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ മറ്റൊരു ചിത്രമായ 'നാളെ'യിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ|ഫഹദ് ഫാസിലിന്റെ]] നായികയായി ഒരു ആദിവാസി പെൺകുട്ടിയെ അവതരിപ്പിച്ചു, പക്ഷേ പിന്നീട് സിനിമയുടെ നിർമ്മാണം പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ചു.<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/161016/two-roles-poles-apart.html|title=Two roles, poles apart|work=Deccan Chronicle|date=15 October 2016|access-date=24 December 2018|archive-date=8 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408160240/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/161016/two-roles-poles-apart.html|url-status=live}}</ref> 2016-ൽ മാളവിക തന്റെ ആദ്യ കന്നഡ ചിത്രമായ ''നാനു മട്ടു വരലക്ഷ്മി'' (2016) എന്ന ചിത്രത്തിൽ നവാഗതനായ പൃഥ്വി എന്ന നടനൊപ്പം അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite news|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/preetham-gubbi-naanu-mattu-varalakshmi/articleshow/49219002.cms|title=Gubbi's new film named Naanu Mattu Varalakshmi|work=Bangalore Mirror|date=4 October 2015|access-date=24 December 2018|archive-date=8 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408161859/https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/preetham-gubbi-naanu-mattu-varalakshmi/articleshow/49219002.cms|url-status=dead}}</ref> ബോക്സ് ഓഫീസിൽ വിജയം നേടിയില്ലെങ്കിലും, ചിത്രം പ്രേക്ഷകരിൽനിന്ന് നല്ല അഭിപ്രായം നേടുകയും, മാളവികയുടെ വരലക്ഷ്മി എന്ന ടൈറ്റിൽ കഥാപാത്രം നിരൂപകരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/naanu-mathu-varalakshmi/movie-review/56152198.cms|title=Naanu Mathu Varalakshmi Movie Review {3/5}: Critic Review of Naanu Mathu Varalakshmi|work=The Times of India|access-date=24 December 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2016/dec/24/review-naanu-mattu-varalakshmi-gets-to-high-octane-racing-after-a-slow-start-1552458.html|title=Review: Naanu Mattu Varalakshmi gets to high octane racing after a slow start|work=The New Indian Express|date=24 December 2016|access-date=24 December 2018|archive-date=1 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101170941/https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2016/dec/24/review-naanu-mattu-varalakshmi-gets-to-high-octane-racing-after-a-slow-start-1552458.html|url-status=live}}</ref> തുടർന്ന് ക്രൈം ത്രില്ലർ ചിത്രമായ [[ദി ഗ്രേറ്റ്‌ ഫാദർ|ദി ഗ്രേറ്റ് ഫാദറിൽ]] (2017) ഒരു പോലീസ് ഓഫീസറുടെ വേഷം ലഭിച്ച അവർ [[മമ്മൂട്ടി]], ആര്യ, [[സ്നേഹ]] എന്നിവരുൾപ്പെടെ ഒരു കൂട്ടം മികച്ച തരാങ്ങളോടൊപ്പം അഭിനയിച്ചു.<ref name="T">{{cite news|last=Soman|first=Deep|date=2 October 2016|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Malavika-Mohanan-turns-stylish-cop-for-The-Great-Father/articleshow/54626881.cms|title=the great father: Malavika Mohanan turns stylish cop for The Great Father|work=The Times of India|access-date=24 December 2018|archive-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410215125/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Malavika-Mohanan-turns-stylish-cop-for-The-Great-Father/articleshow/54626881.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/malavika-mohanan-mammootty-the-great-father-august-cinemas.html|title=Malavika: Dulquer's heroine then, Mammootty's co-star now {{pipe}} Malavika Mohanan {{pipe}} Mammootty {{pipe}} The Great Father {{pipe}} Malayalam|access-date=24 December 2018|date=28 September 2016|publisher=English.manoramaonline.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408213728/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/malavika-mohanan-mammootty-the-great-father-august-cinemas.html|archive-date=8 April 2019|url-status=live}}</ref> മികച്ച അവലോകനങ്ങൾ നേടിയ ഈ ചിത്രം, ബോക്സ് ഓഫീസിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവച്ചു.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/the-great-father/movie-review/57914462.cms|title=The Great Father Review {3/5}: The movie is worth your money for its daddy-daughter moments and a timely plot|work=The Times of India|access-date=24 December 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/mammootty-s-great-father-biggest-hit-2017-so-far-60966|title=Mammootty's 'The Great Father' is the biggest hit of 2017 so far|access-date=24 December 2018|date=25 April 2017|publisher=The News Minute|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527005348/https://www.thenewsminute.com/article/mammootty-s-great-father-biggest-hit-2017-so-far-60966|archive-date=27 May 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/the-great-father-review-strictly-for-mammootty-die-hard-fans-review-malayalam-rd5jhhgbafabh.html|title=Review : The Great Father review: Strictly for Mammootty die-hard fans (2017)|access-date=24 December 2018|date=31 March 2017|website=[[Sify]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224073856/http://www.sify.com/movies/the-great-father-review-strictly-for-mammootty-die-hard-fans-review-malayalam-rd5jhhgbafabh.html|archive-date=24 December 2018|url-status=dead}}</ref> === 2017–ഇതുവരെ: === [[File:Malavika_Mohanan_cropped_(cropped).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Malavika_Mohanan_cropped_(cropped).jpg|ലഘുചിത്രം|244x244ബിന്ദു|മാളവിക 2019 ൽ.]] ഒരു നടിയെന്ന നിലയിൽ മാളവികയുടെ അഭിനയജീവിതത്തിൽ വഴിത്തിരിവായത് ഹിന്ദിയിലെ അരങ്ങേറ്റ ചിത്രമായ മജിദ് മജീദിയുടെ ''ബിയോണ്ട് ദ ക്ലൗഡ്‌സ്'' (2017) ആണ്. മുംബൈയിലെ ധോബി ഘട്ട് പ്രദേശത്തെ താര എന്ന പാവപ്പെട്ട പെൺകുട്ടിയായി അവർ ഈ ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/interviews/ishaan-khatter-interview-debut-movie-beyond-the-clouds-majid-majidi-malvika-mohanan-anupama-chopra|title=Ishaan Khatter and Malavika Mohanan On Working With Majid Majidi And Preparing For Stardom|last=FC|first=Team|date=6 April 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com/movies/report/why-you-must-know-who-malavika-mohanan-is/20170317.htm|title=Why you must know who Malavika Mohanan is - Rediff.com Movies|access-date=24 December 2018|date=20 March 2017|work=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224170449/https://www.rediff.com/movies/report/why-you-must-know-who-malavika-mohanan-is/20170317.htm|archive-date=24 December 2018|url-status=live}}</ref> ഓഡിഷനിൽ വിജയിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, ദീപിക പദുക്കോണിനെയും കങ്കണ റണാവത്തിനെയും മറികടന്ന് മജീദി അവരെ ആ വേഷത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. അതിൽ നവാഗതനായ ഇഷാൻ ഖട്ടറിന്റെ മൂത്ത സഹോദരിയുടെ വേഷമാണ് അവർ അവതരിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/150317/malavika-mohanan-replaces-deepika-padukone.html|title=Malavika Mohanan replaces Deepika Padukone|work=Deccan Chronicle|date=14 March 2017|access-date=24 December 2018|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224074443/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/150317/malavika-mohanan-replaces-deepika-padukone.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/beyond-the-clouds-malavika-mohanan-5142575/|title=Honoured to have competed with Deepika, Kangana for Beyond the Clouds: Malavika Mohanan|work=The Indian Express|date=18 April 2018|access-date=24 December 2018|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224170450/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/beyond-the-clouds-malavika-mohanan-5142575/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.asianage.com/entertainment/bollywood/150317/meet-the-girl-who-stole-the-show-from-dippy.html|title=Meet the girl who stole the show from Dippy|access-date=24 December 2018|date=15 March 2017|publisher=Asianage.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224074047/http://www.asianage.com/entertainment/bollywood/150317/meet-the-girl-who-stole-the-show-from-dippy.html|archive-date=24 December 2018|url-status=live}}</ref> തന്റെ കരിയറിന്റെ തുടക്കത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് ബിരുദ പഠനകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളെക്കുറിച്ച് പതിവായി പഠിക്കുകയും ഉപന്യാസങ്ങൾ എഴുതുകയും ചെയ്യേണ്ടി വന്നതിനാൽ മജീദിക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതിൽ അവർ സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite news|last=Dani|first=Arti Dani|date=17 April 2018|url=https://www.khaleejtimes.com/20180417/Want-to-be-the-torchbearer-of-change:-Malavika-Mohanan|title=Want to be the torchbearer of change: Malavika Mohanan|work=Khaleej Times|access-date=24 December 2018|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224073827/https://www.khaleejtimes.com/20180417/Want-to-be-the-torchbearer-of-change:-Malavika-Mohanan|url-status=live}}</ref> ചിത്രത്തിലെ ഒരു ജയിൽ രംഗത്തിനായി പതിനഞ്ച് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ അവർ എട്ട് കിലോഗ്രാം ഭാരം കുറയ്ക്കുകയും ചേരി നിവാസിയുടെ ലുക്ക് കൃത്യമായി ലഭിക്കാൻ വേണ്ടി പല ദിവസത്തേക്ക് മുടി കഴുകാതിരിക്കാനും അവർ തീരുമാനിച്ചു.<ref>{{cite news|title=The lengths to which Malavika Mohanan went to film Beyond The Clouds|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/the-lengths-to-which-malavika-mohanan-went-to-film-beyond-the-clouds/217985|access-date=14 March 2021|work=Times Now|date=16 April 2018|language=en|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224073824/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/the-lengths-to-which-malavika-mohanan-went-to-film-beyond-the-clouds/217985|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.connectedtoindia.com/its-a-dream-debut-malavika-mohanan-on-her-role-in-beyond-the-clouds-3920.html|title=It's a dream debut: Malavika Mohanan on her role in 'Beyond the Clouds'|access-date=24 December 2018|date=14 April 2018|publisher=Connected To India|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224074125/https://www.connectedtoindia.com/its-a-dream-debut-malavika-mohanan-on-her-role-in-beyond-the-clouds-3920.html|archive-date=24 December 2018|author=Garima Kapil – Senior Writer|url-status=dead}}</ref> 2018 ഏപ്രിലിൽ ലോകമെമ്പാടും റിലീസ് ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് ഈ ചിത്രം നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവങ്ങളിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. മാളവികയുടെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച അവലോകനങ്ങൾ ലഭിച്ചു, ഫിലിംഫെയറിന്റെ നിരൂപകൻ "ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിൽ മാളവിക മോഹനൻ കഥാപാത്രത്തിന് അനുസരിച്ച ഒരു സ്വാഭാവിക സ്ത്രീയാണ്" എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=https://www.filmfare.com/reviews/bollywood-movies/movie-review-beyond-the-clouds-27738.html|title=Movie Review: Beyond The Clouds|access-date=24 December 2018|publisher=filmfare.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723064120/https://www.filmfare.com/reviews/bollywood-movies/movie-review-beyond-the-clouds-27738.html|archive-date=23 July 2018|url-status=live}}</ref> പിന്നീട് മാളവിക മൂന്ന് തമിഴ് ഭാഷാ ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. കാർത്തിക് സുബ്ബരാജിന്റെ പേട്ട (2019) ആയിരുന്നു അവരുടെ തമിഴിലെ അരങ്ങേറ്റ ചിത്രം. ഇതിൽ [[രജിനികാന്ത്|രജനീകാന്ത്]], [[വിജയ് സേതുപതി]], [[നവാസുദ്ദീൻ സിദ്ദീഖി|നവാസുദ്ദീൻ സിദ്ദിഖി]] എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള ഒരു കൂട്ടം അഭിനേതാക്കളോടൊപ്പം അവർ അഭിനയിച്ചു. തന്റെ തമിഴ് വരികൾ പരിശീലിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിനായി അവൾ തമിഴ് സംസാരിക്കുന്ന ഒരു ട്യൂട്ടറെ നിയമിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite news|last=LAkshmi|first=V|date=22 October 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/rajini-sir-is-an-absolute-delight-to-work-with-malavika-mohanan/articleshow/66316817.cms|title=Rajini sir is an absolute delight to work with: Malavika Mohanan|work=The Times of India|access-date=24 December 2018|archive-date=4 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404022037/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/rajini-sir-is-an-absolute-delight-to-work-with-malavika-mohanan/articleshow/66316817.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sharma|first=Riya|date=10 November 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/malavika-mohanan-couldnt-get-up-from-my-chair-when-i-met-shah-rukh-khan-for-the-first-time/articleshow/66557457.cms|title=Malavika Mohanan: Couldn't get up from my chair when I met Shah Rukh Khan for the first time|work=The Times of India|access-date=24 December 2018|archive-date=28 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181228005536/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/malavika-mohanan-couldnt-get-up-from-my-chair-when-i-met-shah-rukh-khan-for-the-first-time/articleshow/66557457.cms|url-status=live}}</ref> തുടർന്ന് അവർ വിജയ്‌ക്കൊപ്പം മാസ്റ്റർ (2021) എന്ന തമിഴ് ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രത്തിൽ ചാരുലത എന്ന കോളേജ് അധ്യാപികയുടെ വേഷം ചെയ്തു. ആ ചിത്രം വാണിജ്യപരമായി വിജയിച്ചതൊടൊപ്പം, മാളവികയുടെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കളക്ഷൻ നേടിയ ചിത്രമായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/when-i-think-of-vijay-sir-the-word-dhairyam-comes-to-mind-malavika-mohanan-on-master/article33550181.ece/|title=When I think of Vijay sir, the word 'dhairyam' comes to mind: Malavika Mohanan on 'Master'|access-date=16 May 2021|date=11 January 2021|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203122817/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/when-i-think-of-vijay-sir-the-word-dhairyam-comes-to-mind-malavika-mohanan-on-master/article33550181.ece/amp/|archive-date=3 February 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-master-box-office-collection-vijay-vijay-sethupathi-lokesh-kanagaraj-film-makes-it-to-top-10-tamil-grossers-2875568/amp|title='Master' Box Office Collection: Vijay-Vijay Sethupathi starrer makes it to top 10 Tamil grossers|access-date=16 May 2021|date=16 February 2021|publisher=DNA India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516143216/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-master-box-office-collection-vijay-vijay-sethupathi-lokesh-kanagaraj-film-makes-it-to-top-10-tamil-grossers-2875568/amp|archive-date=16 May 2021|url-status=live}}</ref> 2022-ൽ ധനുഷിനൊപ്പം മാരൻ എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ അഭിനയിച്ചു. ഡിസ്നി+ ഹോട്ട്സ്റ്റാറിൽ നേരിട്ട് റിലീസ് ചെയ്ത ഈ ചിത്രം നിരൂപകരിൽ നിന്നും പ്രേക്ഷകരിൽ നിന്നും നെഗറ്റീവ് അവലോകനങ്ങളാണ് നേടിയത്. മാളവികയുടെ 2023-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഒരേയൊരു മലയാളം ചിത്രം റൊമാന്റിക് നാടകീയ ചിത്രമായ ''ക്രിസ്റ്റി'' ആയിരുന്നു . വിക്രം നായകനായ [[പാ. രഞ്ജിത്ത്|പാ. രഞ്ജിത്തിന്റെ]] തമിഴ് ചിത്രം ''തങ്കളാൻ'' ആയിരുന്നു അവരുടെ അടുത്ത റിലീസ്. 2024 ജനുവരിയിൽ പൊങ്കലിന് റിലീസ് ചെയ്യാൻ ആദ്യം തീരുമാനിച്ചിരുന്നെങ്കിലും<ref>{{Cite web|url=https://www.ottplay.com/news/vikrams-thangalaan-gets-a-release-date-as-kamal-haasans-indian-2-misses-out-on-major-holiday/edf2973251338|title=Vikram's Thangalaan gets a release date as Kamal Haasan's Indian 2 misses out on major holiday|access-date=1 September 2023|date=2 July 2023|website=[[OTTPlay]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901190856/https://www.ottplay.com/news/vikrams-thangalaan-gets-a-release-date-as-kamal-haasans-indian-2-misses-out-on-major-holiday/edf2973251338|archive-date=1 September 2023|url-status=live}}</ref> സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തിനായി ഓഗസ്റ്റ് 15 ലേക്ക് മാറ്റിവച്ചു.<ref>{{Cite news|title=Thangalaan to hit theatres on Independence Day?|url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2024/Jun/30/thangalaan-to-hit-theatres-on-independence-day|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240630123547/https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2024/Jun/30/thangalaan-to-hit-theatres-on-independence-day|archive-date=30 June 2024|work=[[Cinema Express]]|date=30 June 2024|access-date=1 July 2024}}</ref> 2024 സെപ്റ്റംബർ 20-ന് റിലീസ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്ന സിദ്ധാന്ത് ചതുർവേദിക്കൊപ്പം അഭിനയിക്കുന്ന ഹിന്ദി ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ് അവരുടെ അടുത്ത റിലീസ്.<ref name="yudhrarelease2">{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-yudhra-to-release-on-september-20-excel-to-launch-siddhant-chaturvedi-as-angry-young-man-1341700|title=EXCLUSIVE: Yudhra to release on September 20; Excel to launch Siddhant Chaturvedi as 'Angry Young Man'|access-date=24 August 2024|last=Mankad|first=Himesh|date=22 August 2024|work=[[Pinkvilla]]}}</ref> [[പ്രഭാസ്]] നായകനാകുന്ന ''ദി രാജാ സാബ്'' എന്ന ഹൊറർ കോമഡി ചിത്രത്തിലൂടെ തെലുങ്കിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിക്കാനും അവർ ഒരുങ്ങുന്നു.<ref name="TRS">{{Cite magazine|title=Story of Prabhas' 'The Raja Saab' revealed? Director Maruthi reacts to leaked plot|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/story-of-prabhas-the-raja-saab-revealed-director-maruthi-reacts-to-leaked-plot-malvika-mohanan-january-15-2490309-2024-01-18|magazine=India Today|date=18 January 2024|access-date=1 February 2024|archive-date=1 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240201155134/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/story-of-prabhas-the-raja-saab-revealed-director-maruthi-reacts-to-leaked-plot-malvika-mohanan-january-15-2490309-2024-01-18|url-status=live}}</ref> ==സിനിമകൾ== {| class="wikitable sortable" ! വർഷം ! സിനിമ ! കഥാപാത്രം ! ഭാഷ ! സ്ഥിതി !അവലംബം |- | 2013 || ''പട്ടം പോലെ'' || റിയ || മലയാളം || റിലീസ് ചെയ്തു |<ref>{{cite news|title=Did you know Malavika Mohanan designed her own costume for Pattam Pole?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/did-you-know-malavika-mohanan-designed-her-own-costume-for-pattam-pole/articleshow/82523478.cms|access-date=8 May 2022|work=The Times of India|date=10 May 2021|language=en|archive-date=8 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220508154452/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/did-you-know-malavika-mohanan-designed-her-own-costume-for-pattam-pole/articleshow/82523478.cms|url-status=live}}</ref> |- | 2015|| ''നിർണ്ണായകം'' || സരൾ || മലയാളം || റിലീസ് ചെയ്തു |<ref name="S2">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/nirnaayakam-review-malayalam-pghm2Vfbieihe.html|title=Review : Nirnaayakam (2015)|access-date=24 December 2018|date=7 June 2015|website=[[Sify]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610053610/http://www.sify.com/movies/nirnaayakam-review-malayalam-pghm2Vfbieihe.html|archive-date=10 June 2015|url-status=dead}}</ref> |- | 2016|| ''നാനു മട്ടു വരലക്ഷ്മി'' || വരലക്ഷ്മി || കന്നഡ|| റിലീസ് ചെയ്തു |<ref>{{Cite news|last=Sharadhaa|first=A|date=24 December 2016|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2016/dec/24/review-naanu-mattu-varalakshmi-gets-to-high-octane-racing-after-a-slow-start-1552458.html|title=Review: Naanu Mattu Varalakshmi gets to high octane racing after a slow start|work=[[The New Indian Express]]|access-date=16 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231101170941/https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2016/dec/24/review-naanu-mattu-varalakshmi-gets-to-high-octane-racing-after-a-slow-start-1552458.html|archive-date=1 November 2023}}</ref> |- |2017 |''ബിയോണ്ട് ദ ക്ലൗഡ്‌സ്'' |താര |ഹിന്ദി |റിലീസ് ചെയ്തു |<ref>{{cite news|last1=IANS|title=Malayalam actor Malavika Mohanan to play leading lady in Majid Majidi's Beyond The Clouds|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/malayalam-actor-malavika-mohanan-to-play-leading-lady-in-majid-majidi-beyond-the-clouds-4568316/|access-date=8 April 2018|work=The Indian Express|date=14 March 2017|language=en|archive-date=9 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409043104/http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/malayalam-actor-malavika-mohanan-to-play-leading-lady-in-majid-majidi-beyond-the-clouds-4568316/|url-status=live}}</ref> |- | 2017 || ''ദി ഗ്രേറ്റ് ഫാദർ''||മീര || മലയാളം ||പോസ്റ്റ് പ്രൊഡക്ഷൻ |<ref name="T2">{{cite news|last=Soman|first=Deep|date=2 October 2016|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Malavika-Mohanan-turns-stylish-cop-for-The-Great-Father/articleshow/54626881.cms|title=the great father: Malavika Mohanan turns stylish cop for The Great Father|work=The Times of India|access-date=24 December 2018|archive-date=10 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410215125/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Malavika-Mohanan-turns-stylish-cop-for-The-Great-Father/articleshow/54626881.cms|url-status=live}}</ref> |- |2017||''നാളെ''|| ആഞ്ചലീൻ|| മലയാളം ||വൈകുന്നു | |- |2019||പേട്ട||പൂങ്കൊടി മാലിക്||തമിഴ്||റിലീസ് ചെയ്തു |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/malavika-to-romance-rajinikanths-film-with-karthik-subbaraj/articleshow/65440209.cms|title=Malavika to romance Rajinikanth in his film with Karthik Subbaraj|date=18 August 2018|work=[[The Times of India]]|access-date=12 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180906084711/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/malavika-to-romance-rajinikanths-film-with-karthik-subbaraj/articleshow/65440209.cms|archive-date=6 September 2018|url-status=live}}</ref> |- |2020 |ലോർഡ് ഓഫ് ദ ഓർഫൻസ് | | | | |- |2021 |മാസ്റ്റർ |ചാരുലത |തമിഴ് |റിലീസ് ചെയ്തു |<ref>{{Cite news|date=2 October 2019|title=Malavika Mohanan joins Thalapathy 64|work=[[The News Minute]]|url=https://www.thenewsminute.com/article/malavika-mohanan-joins-vijay-vijay-sethupathis-thalapathy-64-109880|url-status=live|access-date=4 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010112844/https://www.thenewsminute.com/article/malavika-mohanan-joins-vijay-vijay-sethupathis-thalapathy-64-109880|archive-date=10 October 2019}}</ref> |- |2022 |മാരൻ |താര |തമിഴ് |റിലീസ് ചെയ്തു |<ref>{{Cite web|url=https://www.puthiyathalaimurai.com/newsview/110976/The-43rd-film-starring-Dhanush-is-titled-Maran|title=தனுஷ் - கார்த்திக் நரேன் இணையும் படத்தின் தலைப்பு 'மாறன்'|access-date=28 July 2021|date=28 July 2021|website=Puthiyathalaimurai|language=ta|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728045422/https://www.puthiyathalaimurai.com/newsview/110976/The-43rd-film-starring-Dhanush-is-titled-Maran|archive-date=28 July 2021|url-status=live}}</ref> |- |2023 |ക്രിസ്റ്റി |ക്രിസ്റ്റി |മലയാളം |റിലീസ് ചെയ്തു |<ref>{{Cite news|title=Malavika Mohanan, Mathew Thomas film titled Christy|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2022/dec/15/malavika-mohanan-mathew-thomas-film-titled-christy-37761.html|access-date=21 January 2023|work=[[Cinema Express]]|date=15 December 2022|archive-date=21 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121141836/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2022/dec/15/malavika-mohanan-mathew-thomas-film-titled-christy-37761.html|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" |2024 |''തങ്കലാൻ'' |ആരതി |തമിഴ് |റിലീസ് ചെയ്തു |<ref>{{cite news|title=Malavika Mohanan shoots for an action sequence for 'Thangalaan'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/malavika-mohanan-shoots-for-an-action-sequence-for-thangalaan/articleshow/95560156.cms|work=The Times of India|date=16 November 2022|access-date=18 August 2024|archive-date=18 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818124048/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/malavika-mohanan-shoots-for-an-action-sequence-for-thangalaan/articleshow/95560156.cms|url-status=live}}</ref> |- |''യുദ്ധ്ര'' |നിഖാത് |തമിഴ് |റിലീസ് ചെയ്തു |<ref name="yudhrarelease">{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-yudhra-to-release-on-september-20-excel-to-launch-siddhant-chaturvedi-as-angry-young-man-1341700|title=EXCLUSIVE: Yudhra to release on September 20; Excel to launch Siddhant Chaturvedi as 'Angry Young Man'|access-date=24 August 2024|last=Mankad|first=Himesh|date=22 August 2024|work=[[Pinkvilla]]}}</ref> |- |2025 |ഹൃദയപൂർവ്വം |ഹരിത |മലയാളം |റിലീസ് ചെയ്തു |<ref>{{cite magazine|title=Exclusive: Malavika Mohanan Shoots For Hridayapoorvam in Pune|url=https://www.filmfare.com/news/south/exclusive-malavika-mohanan-shoots-for-hridayapoorvam-in-pune-73029.html|magazine=Filmfare|date=17 April 2025|access-date=17 April 2025}}</ref> |- |2026 |''ദ രാജാ സാബ്'' † |TBA |തെലുങ്ക് |Post-production |<ref name="TRS2">{{Cite magazine|title=Story of Prabhas' 'The Raja Saab' revealed? Director Maruthi reacts to leaked plot|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/story-of-prabhas-the-raja-saab-revealed-director-maruthi-reacts-to-leaked-plot-malvika-mohanan-january-15-2490309-2024-01-18|magazine=India Today|date=18 January 2024|access-date=1 February 2024|archive-date=1 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240201155134/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/story-of-prabhas-the-raja-saab-revealed-director-maruthi-reacts-to-leaked-plot-malvika-mohanan-january-15-2490309-2024-01-18|url-status=live}}</ref> |- |TBA |''സർദാർ 2'' † |TBA |തമിഴ് |ചിത്രീകരണത്തിൽ |<ref>{{Cite news|last=Panikker|first=Rohit|date=2 August 2024|title=Malavika Mohanan On Board Karthi's Sardar 2|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tamil/malavika-mohanan-on-board-karthis-sardar-2-article-112231121|work=Times Now|access-date=24 August 2024|archive-date=24 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240824103213/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tamil/malavika-mohanan-on-board-karthis-sardar-2-article-112231121|url-status=live}}</ref> |} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *{{IMDb name|6017002}} *{{Twitter|name=Malavika Mohanana}} *[http://thescarletwindow.tumblr.com/ ദി സ്കാർലെറ്റ് വിൻഡോ - മാളവിക മോഹനന്റെ ഫാഷൻ ബ്ലോഗ്] *[https://www.m3db.com/artists/32552 മാളവിക മോഹനൻ - m3db.com] ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കന്നഡചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] jk9xmyvhft2ex3pshqoty80qscfhklz 0 368469 4671896 4542861 2026-09-30T09:49:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671896 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} ഭാരതത്തിലെ ആദ്യ സ്കൈ ഡൈവിംഗ് താരമാണ് റേച്ചൽ തോമസ്.<ref name="Hindustan Times">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/newdelhi/superwoman-rachel-retires-today/article1-317628.aspx|title=Hindustan Times|date=June 16, 2008|publisher=Hindustan Times|accessdate=December 26, 2014|archive-date=2014-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20141226204130/http://www.hindustantimes.com/india-news/newdelhi/superwoman-rachel-retires-today/article1-317628.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="The Hindu">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-drop-zone/article638134.ece|title=The Hindu|date=July 11, 2009|publisher=The Hindu|accessdate=December 26, 2014}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> മുൻ റെയിൽവെ താരമായ ഇവർ 2002 ൽ വടക്കേ ധ്രുവത്തിനു മീതെ സ്കൈഡൈവിംഗ് നടത്തി റിക്കോർഡ് നേടി.<ref name="TOI">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/Skydiving-to-hearts-content/articleshow/286120.cms|title=TOI|date=November 16, 2003|publisher=TOI|accessdate=December 26, 2014}}</ref> പതിനട്ട് രാജ്യങ്ങളിലായി 650 ചാട്ടങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. 2005-ൽ [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2014|publisher=Padma Awards|accessdate=November 11, 2014|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead}}</ref> == അവലംബം == {{reflist|colwidth=30em}} [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള കായികതാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] ptt0aaoks06akpbomztjisxs2pllszr 0 374900 4671664 4671661 2026-09-29T12:28:25Z Kent Wang 223535 വിക്കിഡാറ്റയിലെ ചിത്രം ഉപയോഗിക്കുന്നു 4671664 wikitext text/x-wiki {{PU|Jerónimos Monastery}} {{Geobox|Building <!-- *** Heading *** --> | name = Jerónimos Monastery | native_name = Mosteiro dos Jerónimos | other_name = Hieronymites Monastery | category = [[Monastery]] | native_category = Mosteiro <!-- *** Image *** --> | image = {{#property:P18}} | image_caption = The main visitors entrance and wings housing the [[Maritime Museum (Lisbon)|Maritime Museum]] and the [[National Archaeology Museum (Lisbon)|National Archaeology Museum]] | image_size = 235 <!-- *** Names **** --> | official_name = Mosteiro da Santa Maria de Belém | etymology = ''jerónimo'' [[Portuguese language|Portuguese]] transliteration for Saint Jerome (Eusebius Sophronius Hieronymus) ; the use of [[Hieronymites]], referring to the ''Order of Saint Jerome'' | nickname = O Jerónimos <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = <!-- *** Country *** --> | country = {{flag|Portugal}} | state_type = Region | state = [[Lisboa Region|Lisbon]] | region_type = Sub-region | region = [[Grande Lisboa]] | district = [[Lisbon District|Lisbon]] | municipality = [[Lisbon]] <!-- *** Locations *** --> | location = Santa Maria de Belém | elevation = 11 | prominence = | coordinates = {{coord|38|41|51.60|N|9|12|21.60|W|type:landmark_region:PT|display=inline,title}} <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | height = | depth = | volume = | area = <!-- *** Features *** --> | author_type = Architects | author = Diogo de Boitaca | author1 = [[Juan de Castillo|Juan de Castilho]] | author2 = Nicolau Chanterene | author3 = Diogo de Torralva | author4 = Jérôme de Rouen | style = Manueline | style1 = Plateresque | style2 = Renaissance | material = [[Limestone|Pedra Lioz (Limestone)]] <!-- *** History & management *** --> | established = 1495 | established_type = Origin | established1 = 6 January 1501 | established1_type = Initiated | established2 = 1601 | established2_type = Completion | date = 1496 | date_type = Papal permission | owner = Portuguese Republic <!-- *** Access *** --> | public = Public | visitation = Closed | visitation_date = Mondays and on [[New Year|1 January]], [[Easter Sunday]], [[May Day|1 May]] and 25 December | access = South Portal | access1 = Cloister Entrance <!-- *** UNESCO etc. *** --> | whs_name = Monastery of the Hieronymites and [[Belém Tower|Tower of Belém]] | whs_year = 1983 | whs_number = 263 | whs_region = Europe and North America | whs_criteria = iii, vi | iucn_category = iii <!-- *** Free fields *** --> | free = [[IGESPAR|Instituto Gestão do Patrimonio Arquitectónico e Arqueológico]] | free_type = Management | free1 = Centro de eLearning do Instituto Politécnico de Tomar (IPT) e Área | free1_type = Operator | free2 = 10:00&nbsp;am&nbsp;– 5:30&nbsp;pm | free2_type = October–April | free3 = 10:00&nbsp;am&nbsp;– 6:30&nbsp;pm | free3_type = May–September <!-- *** Website *** --> | commons = Jerónimos Monastery | website = {{URL|http://www.mosteirojeronimos.pt/}} <!-- *** Footnotes *** --> | footnotes = }} പോർചുഗലിലെ ലിസ്ബൺ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയിലെ ബെലെം പാരിഷിൽ [[ടഗസ് നദി]]യുടെ കരയിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്രൈസ്തവ ആശ്രമമാണ് '''ജെറോനിമോസ് മൊണാസ്ട്രി.''' ഇത് ഹൈറോനൈമിറ്റെസ് മൊണാസ്ട്രി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. സെന്റ് ജെറോമിന്റെ കാലത്തുണ്ടായിരുന്ന ഒരു പഴയ ആശ്രമമാണിത്. 1833 ഡിസംബർ 28-ന് ഇത് സെക്കുലറൈസ് ചെയ്യുകയും ഇതിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശം റിയൽ കാസ പിയ ഡെ ലിസ്ബോയക്കു കൈമാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Cultura2016">{{Cite web|url=http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|title=XIX century – Monastery of Jerónimos|access-date=6 January 2017|website=www.mosteirojeronimos.pt|publisher=Portuguese Republic Ministry of Culture|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402221310/http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|archive-date=2 April 2016|url-status=dead}}</ref> പോർചുഗീസ് അന്ത്യകാല ഗോഥിക് മാനുലൈൻ നിർമ്മാണ ശൈലിക്ക് ഉത്തമോദാഹരണമാണ് ഈ മൊണാസ്ട്രി. 1983-ൽ [[യുനെസ്കോ]] ഇത് ലോകപൈതൃക സ്ഥാനങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. ==ചിത്രശാല== <gallery mode=packed> File:Belem.Jeronimos02.jpg|മുറ്റത്തെ ജലധാരകൾ File:Jerónimos.jpg|മൊണാസ്ട്രി File:View from the Cloisters in the Jerónimos Monastery.JPG|മാനുലിൻ ശൈലിയിലുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾ File:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (08) edited.jpg|ലിസ്ബൺ ഉടമ്പടിയുടെ ഔദ്യോഗിക ഒപ്പിടൽ File:Lisboa January 2015-40a.jpg|പ്രധാന വാതിൽ </gallery> {{panorama|image=File:Panorama of Jerónimos Monastery (edited).jpg|fullwidth=4971|fullheight=1204|caption=<center>പഡ്രോ ഡോസ് ഡെസ്കോബ്രിമെന്റോസിന്റെ മുകളി‍നിന്നുള്ള കാഴ്ച</center>|height=230}} ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.mosteirojeronimos.pt Official Site of the Monastery of the Jeronimos] 167 container wpSummaryLabel nz0dl6xwpgr9xk5u4f6pr07b9loue9u 4671719 4671664 2026-09-29T17:06:30Z Malikaveedu 16584 4671719 wikitext text/x-wiki {{PU|Jerónimos Monastery}} {{Geobox|Building <!-- *** Heading *** --> | name = Jerónimos Monastery | native_name = Mosteiro dos Jerónimos | other_name = Hieronymites Monastery | category = [[Monastery]] | native_category = Mosteiro <!-- *** Image *** --> | image = {{#property:P18}} | image_caption = The main visitors entrance and wings housing the [[Maritime Museum (Lisbon)|Maritime Museum]] and the [[National Archaeology Museum (Lisbon)|National Archaeology Museum]] | image_size = 235 <!-- *** Names **** --> | official_name = Mosteiro da Santa Maria de Belém | etymology = ''jerónimo'' [[Portuguese language|Portuguese]] transliteration for Saint Jerome (Eusebius Sophronius Hieronymus) ; the use of [[Hieronymites]], referring to the ''Order of Saint Jerome'' | nickname = O Jerónimos <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = <!-- *** Country *** --> | country = {{flag|Portugal}} | state_type = Region | state = [[Lisboa Region|Lisbon]] | region_type = Sub-region | region = [[Grande Lisboa]] | district = [[Lisbon District|Lisbon]] | municipality = [[Lisbon]] <!-- *** Locations *** --> | location = Santa Maria de Belém | elevation = 11 | prominence = | coordinates = {{coord|38|41|51.60|N|9|12|21.60|W|type:landmark_region:PT|display=inline,title}} <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | height = | depth = | volume = | area = <!-- *** Features *** --> | author_type = Architects | author = Diogo de Boitaca | author1 = [[Juan de Castillo|Juan de Castilho]] | author2 = Nicolau Chanterene | author3 = Diogo de Torralva | author4 = Jérôme de Rouen | style = Manueline | style1 = Plateresque | style2 = Renaissance | material = [[Limestone|Pedra Lioz (Limestone)]] <!-- *** History & management *** --> | established = 1495 | established_type = Origin | established1 = 6 January 1501 | established1_type = Initiated | established2 = 1601 | established2_type = Completion | date = 1496 | date_type = Papal permission | owner = Portuguese Republic <!-- *** Access *** --> | public = Public | visitation = Closed | visitation_date = Mondays and on [[New Year|1 January]], [[Easter Sunday]], [[May Day|1 May]] and 25 December | access = South Portal | access1 = Cloister Entrance <!-- *** UNESCO etc. *** --> | whs_name = Monastery of the Hieronymites and [[Belém Tower|Tower of Belém]] | whs_year = 1983 | whs_number = 263 | whs_region = Europe and North America | whs_criteria = iii, vi | iucn_category = iii <!-- *** Free fields *** --> | free = [[IGESPAR|Instituto Gestão do Patrimonio Arquitectónico e Arqueológico]] | free_type = Management | free1 = Centro de eLearning do Instituto Politécnico de Tomar (IPT) e Área | free1_type = Operator | free2 = 10:00&nbsp;am&nbsp;– 5:30&nbsp;pm | free2_type = October–April | free3 = 10:00&nbsp;am&nbsp;– 6:30&nbsp;pm | free3_type = May–September <!-- *** Website *** --> | commons = Jerónimos Monastery | website = {{URL|http://www.mosteirojeronimos.pt/}} <!-- *** Footnotes *** --> | footnotes = }} പോർചുഗലിലെ ലിസ്ബൺ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയിലെ ബെലെം പാരിഷിൽ, [[ടഗസ് നദി]]യുടെ കരയിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ക്രൈസ്തവ ആശ്രമമാണ് '''ജെറോനിമോസ് മൊണാസ്ട്രി.''' ഇത് ഹൈറോനൈമിറ്റെസ് മൊണാസ്ട്രി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. സെന്റ് ജെറോമിന്റെ കാലത്തുണ്ടായിരുന്ന ഒരു പഴയ ആശ്രമമാണിത്. 1833 ഡിസംബർ 28-ന് ഇത് സെക്കുലറൈസ് ചെയ്യുകയും ഇതിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശം റിയൽ കാസ പിയ ഡെ ലിസ്ബോയക്കു കൈമാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Cultura2016">{{Cite web|url=http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|title=XIX century – Monastery of Jerónimos|access-date=6 January 2017|website=www.mosteirojeronimos.pt|publisher=Portuguese Republic Ministry of Culture|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402221310/http://www.mosteirojeronimos.pt/en/index.php?s=white&pid=221&identificador=|archive-date=2 April 2016|url-status=dead}}</ref> പോർചുഗീസ് അന്ത്യകാല ഗോഥിക് മാനുലൈൻ നിർമ്മാണ ശൈലിക്ക് ഉത്തമോദാഹരണമാണ് ഈ മൊണാസ്ട്രി. 1983-ൽ [[യുനെസ്കോ]] ഇത് ലോകപൈതൃക സ്ഥാനങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. ==ചിത്രശാല== <gallery mode=packed> File:Belem.Jeronimos02.jpg|മുറ്റത്തെ ജലധാരകൾ File:Jerónimos.jpg|മൊണാസ്ട്രി File:View from the Cloisters in the Jerónimos Monastery.JPG|മാനുലിൻ ശൈലിയിലുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾ File:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (08) edited.jpg|ലിസ്ബൺ ഉടമ്പടിയുടെ ഔദ്യോഗിക ഒപ്പിടൽ File:Lisboa January 2015-40a.jpg|പ്രധാന വാതിൽ </gallery> {{panorama|image=File:Panorama of Jerónimos Monastery (edited).jpg|fullwidth=4971|fullheight=1204|caption=<center>പഡ്രോ ഡോസ് ഡെസ്കോബ്രിമെന്റോസിന്റെ മുകളി‍നിന്നുള്ള കാഴ്ച</center>|height=230}} ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.mosteirojeronimos.pt Official Site of the Monastery of the Jeronimos] 167 container wpSummaryLabel 4uyre3wpqca9c920vdqumvs4s0r4m7d 0 382782 4671836 3642607 2026-09-30T05:37:50Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671836 wikitext text/x-wiki {{PU|Ranganathittu Bird Sanctuary}} {{Infobox protected area | name = രംഗനതിട്ടു പക്ഷിസങ്കേതം | iucn_category = IV | map = India Karnataka | map_caption = Location in Map of [[Karnataka]] | photo = Painted Stork.jpg | photo_width = 200 | photo_caption = A painted stork in the sanctuary | location = [[Mandya]], [[Karnataka]], India | coordinates = {{coord|12|24|N|76|39|E|format=dms|display=inline,title}} | area_acre = 40 | established = 1940 | visitation_num = 304,000 | visitation_year = 2016–17 | governing_body = [[Ministry of Environment and Forests]], [[Government of India]] }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[കർണാടക|കർണ്ണാടകസംസ്ഥാത്തിലെ]] മാണ്ഡ്യ ജില്ലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പക്ഷിസങ്കേതമാണ് '''രംഗനതിട്ടു പക്ഷിസങ്കേതം'''<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/114903/from-here-amp-there.html|title=From Here and There|work=Deccan Herald|newspaper=Deccan Herald|access-date=23 November 2010}}More than one of <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;work=</code> ഒപ്പം <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;newspaper=</code> specified ([[സഹായം:അവലംബശൈലീ പിഴവുകൾ#redundant parameters|സഹായം]]) [[വർഗ്ഗം:Pages with citations having redundant parameters]]</ref>. ഇത് കർണ്ണാടകയിലെ '''പക്ഷികാശി''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കർണ്ണാടകയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പക്ഷിസങ്കേതമാണിത്<ref name="hin11">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010854020700.htm|title=Karnataka News : Rs. 1 crore sanctioned for developing Bonal Bird Sanctuary near Surpur|access-date=2012-12-05|date=2011-01-08|publisher=The Hindu|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016084418/http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010854020700.htm|url-status=dead}}</ref>. 40 ഏക്കറാണ് ഇതിന്റെ വിസ്ത‍തി. [[കാവേരി|കാവേരിനദിയുടെ]] തീരത്തുള്ള ആറ് ചെറുദ്വീപുകൾ ചേർന്നതാണ് ഈ പക്ഷിസങ്കേതം<ref>{{Cite web|url=http://mysore.nic.in/tourism_ranganatittu_bird_sanctuary.htm|title=Ranganathittu Bird Sanctuary}}</ref>. ചരിത്രനഗരമായ [[ശ്രീരംഗപട്ടണം|ശ്രീരംഗപട്ടണത്തിൽനിന്നും]] മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് രംഗനതിട്ടു. [[മൈസൂരു|മൈസൂരിൽനിന്നും]] 16 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണിത്. 2016-17 കാലഘട്ടത്തിൽ ഏതാണ്ട് മൂന്നുലക്ഷം സഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിച്ചു എന്നതുതന്നെ ഇത് ഇന്ത്യയിലെതന്നെ ഒരു പ്രധാന പക്ഷിസങ്കേതമാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/ranganathittu-draws-over-24-lakh-tourists-since-2008-09/article18196352.ece|title=Ranganathittu draws over 24 lakh tourists since 2008-09|access-date=26 April 2017|last=Shivakumar|first=M. K.|date=24 April 2017|website=The Hindu}}</ref>.  == ചരിത്രം == കാവേരിനദിക്കുകുറുകെ ഈ ചെറുദ്വീപുകൾ ഉണ്ടായത് 1648 ൽ മൈസൂർ രാജാവായ [[കാന്തീരവ നരംസിംഹരാജ വഡിയാർ]] കാവേരിക്കുകുറുകെ ഒരു ജട്ടിനിർമ്മിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായാണ്. ഈ ദ്വീപുകൾ പക്ഷികളുടെ പ്രധാന മുട്ടയിടൽ കേന്ദ്രങ്ങളാണെന്ന് പ്രശസ്ത പക്ഷിനിരീക്ഷകൻ [[സലിം അലി|സാലിം അലി]] രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹം മൈസൂർ രാജാക്കന്മാരോട് ഈ ദ്വീപുകൾ സംരക്ഷിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടതിൻ പ്രകാരം 1940 ൽ ഇത് ഒരു പക്ഷിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു<ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/09/25/stories/2006092500330300.htm|title=Ranganathittu Bird Sanctuary|date=25 September 2006|work=The Hindu|newspaper=The Hindu|location=Chennai, India|access-date=23 November 2010|archive-date=2011-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110123213910/http://www.hindu.com/mp/2006/09/25/stories/2006092500330300.htm|url-status=dead}}More than one of <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;work=</code> ഒപ്പം <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;newspaper=</code> specified ([[സഹായം:അവലംബശൈലീ പിഴവുകൾ#redundant parameters|സഹായം]]) [[വർഗ്ഗം:Pages with citations having redundant parameters]]</ref>. [[കർണ്ണാടക വനം വകുപ്പ്]] ഈ പക്ഷിസങ്കേതം പരിപാലിക്കുകയും അത് വിപുലപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ ഫലമായി ചുറ്റുപാടുമുള്ള മറ്റ് സ്വകാര്യ ദ്വീപുകളും വാങ്ങി ഈ പക്ഷിസങ്കേതത്തിലേക്ക് ചേർക്കപ്പെട്ടു.<ref name="expand">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-districtplus/article3506721.ece?css=print|title=Creating more space for the birds|last=Shiva Kumar|first=M T|date=9 June 2012|work=The Hindu|newspaper=The Hindu|access-date=19 February 2013}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}More than one of <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;work=</code> ഒപ്പം <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;newspaper=</code> specified ([[സഹായം:അവലംബശൈലീ പിഴവുകൾ#redundant parameters|സഹായം]]) [[വർഗ്ഗം:Pages with citations having redundant parameters]]</ref> == എത്തിച്ചേരാൻ == ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പട്ടണം [[ശ്രീരംഗപട്ടണം|ശ്രീരംഗപട്ടണമാണ്]]. ഇത് മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. [[മൈസൂർ]] 19 കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അടുത്തുള്ള തീവണ്ടിനിലയം ശ്രീരംഗപട്ടണം തന്നെയാണ്. അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം മൈസൂർ വിമാനത്താവളമാണ്. അടുത്തുകൂടി കടന്നുപോകുന്ന ഹൈവേ [[ബെംഗളൂരു|ബംഗളുരു]]-മൈസൂർ ഹൈവേയാണ്. == ചിത്രശാല == <gallery> File:Ranganthittu Bird Sanctuary (6099939566).jpg|Entrance to the Sanctuary Road Ceryle rudis -Ranganathittu Bird Sanctuary, Karnataka, India -pair-8-2c.jpg|Pied Kingfishers, Ranganathittu File:Open billed Stork at the Ranganathittu bird sanctuary.jpg|Open billed storks, Ranganathittu File:Painted Stork pair at Ranganathittu bird sanctuary.jpg|Meal partners, painted storks aiding each other, Ranganathittu File:Egret pair at Ranganathittu Bird Sancutary.jpg|Snowy egret pair, Ranganathittu File:Stony Plover pair at Ranganathittu bird sanctuary.jpg|Pair of greater thick-knees, Ranganathittu File:White Ibis flock at Ranganathittu bird sanctuary.jpg|Colony of white ibis, Ranganathittu File:Crocodile Gaping.jpg|Crocodile Gaping </gallery> == അവലംബം== {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://greenwaysroad.com/MyAlbums/India2/Ranganathittu/index.html Ranganathittu Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231095439/http://greenwaysroad.com/MyAlbums/India2/Ranganathittu/index.html |date=2007-12-31 }} * [http://www.mysorenature.org/mandya-sector/ranganathittu-bird-sanctuary Ranganathittu Bird Sanctuary- A Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120617095221/http://www.mysorenature.org/mandya-sector/ranganathittu-bird-sanctuary |date=2012-06-17 }} [[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകയിലെ പക്ഷിസങ്കേതങ്ങൾ]] 72nmgw87at90h74fos3a7p55jzgqiq9 14 388823 4671703 2602391 2026-09-29T15:59:13Z Kiran Gopi 10521 [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4671703 wikitext text/x-wiki [[വർഗ്ഗം:വംശീയ വിഭാഗങ്ങൾ രാജ്യം തിരിച്ച്]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യ]] 9ya427b4h5ya7v5kzjj0jbvltrtjgwe 0 391642 4671893 3808060 2026-09-30T09:47:24Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671893 wikitext text/x-wiki {{pu|Residency Road}} {{infobox road |country=IND |name= റെസിഡൻസി റോഡ് |translation={{lang|en|'''Residency Road'''}} |map= |map_notes= |image= Residency Road, Kollam.jpg |caption= റെസിഡൻസി റോഡ്, കൊല്ലം |direction_a= തെക്ക് |terminus_a= [[ചിന്നക്കട]] |junction= [[ആശ്രാമം]] മുനീശ്വരൻ കോവിൽ |direction_b= വടക്ക് |terminus_b= [[ആശ്രാമം ബ്രിട്ടീഷ് റെസിഡൻസി]] |history= |formed= |maint= [[കൊല്ലം കോർപ്പറേഷൻ]] |length_km=1.6 }} [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[കൊല്ലം ജില്ല]]യിലുള്ള ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട [[റോഡ്|റോഡാണ്]] '''റെസിഡൻസി റോഡ്''' ({{lang-en|Residency Road}}). [[ചിന്നക്കട]]യിൽ നിന്നാരംഭിച്ച് [[ആശ്രാമം ബ്രിട്ടീഷ് റെസിഡൻസി]]യിൽ അവസാനിക്കുന്ന റോഡിന് 1.6 [[കിലോമീറ്റർ]] നീളമുണ്ട്. ബ്രിട്ടീഷ് റെസിഡൻസിയിൽ അവസാനിക്കുന്നതിനാലാണ് ഈ പാതയ്ക്ക് 'റെസിഡൻസി റോഡ്' എന്ന പേരു ലഭിച്ചത്. == ചരിത്രം == [[കൊല്ലം]] [[ആശ്രാമം|ആശ്രാമത്ത്]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു മാളികയാണ് [[ആശ്രാമം ബ്രിട്ടീഷ് റെസിഡൻസി|ബ്രിട്ടീഷ് റെസിഡൻസി]]. ഇത് ഗവൺമെന്റ് റെസ്റ്റ് ഹൗസ്, റെസിഡൻസി ബംഗ്ലാവ് എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] ആദ്യത്തെ [[ബ്രിട്ടീഷ്]] ദിവാനായിരുന്ന [[കേണൽ മൺറോ]]യ്ക്ക് താമസിക്കുവാൻ 1810 നിർമിച്ചതാണ് ഈ കൊട്ടാരം. കപ്പലണ്ടി മുക്കിനെ ബ്രിട്ടീഷ് റസിഡൻസിയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരുന്ന റോഡിനെയാണ് പണ്ട് റസിഡൻസി റോഡെന്നു വിളിച്ചിരുന്നത്.<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/greens-oppose-felling-of-trees-for-road-work/article1308967.ece |title=Greens oppose felling of trees for road work — The Hindu |publisher=The Hindu |accessdate=20 March 2015}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2010-ൽ [[കൊല്ലം കോർപ്പറേഷൻ|കൊല്ലം കോർപ്പറേഷന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ [[ആശ്രാമം ലിങ്ക് റോഡ്|ആശ്രാമം ലിങ്ക് റോഡിന്റെ]] ഉദ്ഘാടനം നടന്നതോടെ കപ്പലണ്ടിമുക്ക് മുതൽ [[ആശ്രാമം]] വരെയുള്ള ഭാഗത്തെ ലിങ്ക് റോഡ് എന്നുവിളിക്കുവാൻ തുടങ്ങി. പിന്നീട് [[ചിന്നക്കട]] മുതൽ റെസിഡൻസി വരെയുള്ള റോഡ് റെസിഡൻസി റോഡെന്നും അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. == പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ == റെസിഡൻസി റോഡിനിരുവശവും ധാരാളം പൊതുമേഖല സ്ഥാപനങ്ങളും സ്വകാര്യമേഖല സ്ഥാപനങ്ങളും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അവയാണ്, * [[ലൈഫ് ഇൻഷുറൻസ് കോർപ്പറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ]], സിറ്റി ബ്രാഞ്ച് * പുളിമൂട്ടിൽ സിൽക്ക്സ് * ഹോട്ടൽ വൈദ്യ <ref>{{cite web |url=http://thehotelvaidya.com/index.php/contact-us |title=Hotel Vaidya - Official Website |publisher=Hotel Vaidya |accessdate=20 March 2015 |archive-date=2017-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170513211925/http://thehotelvaidya.com/index.php/contact-us |url-status=dead }}</ref> * ക്യു.ആർ.എസ്. റീട്ടെയിൽ * സോണി സെന്റർ * [[കേരളാ സ്റ്റേറ്റ് സിവിൽ സപ്ലൈസ് കോർപ്പറേഷൻ|സപ്ലൈകോ]] * ക്വയ്ലോൺ കോർപ്പറേറ്റീവ് അർബൻ ബാങ്ക് <ref>{{cite web|url=http://quiloncooperativeurbanbank.com/index.php?app=branch&tpl=main&mid=5 |title=Quilon Co-operative Urban Bank - Official Website |publisher=Quilon Co-operative Urban Bank |accessdate=20 March 2015}}</ref> * കർണാടക ബാങ്ക് == അവലംബം == {{reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == {{commons category|Residency Road}} {{Kollam |state=expanded}} {{Kollam district}} [[വർഗ്ഗം:കൊല്ലത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പാതകൾ]] 1qeowd9574vmn1znah8580j3l8yb82b 0 392198 4671861 4559756 2026-09-30T06:59:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671861 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ശങ്കരാഭരണം രാജ്യലക്ഷ്മി | image= Sankarabharanam Rajyalakshmi.jpg | children = Rohit Ramesh<br/> Rahul Ramesh | nationality = ഇന്ത്യൻ | occupation = [[Actor|സിനിമാ നടി]] | years_active = 1972-present | spouse = Ramesh Krishnan (1990 - present) }}'''രാജ്യലക്ഷ്മി രമേഷ്''' (ജനനം: 18 ഡിസംബർ 1964) ഒരു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിയാണ്.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/grill-mill-rajalakshmi/article931302.ece |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202234318/http://www.thehindu.com/features/cinema/grill-mill-rajalakshmi/article931302.ece |archive-date=2014-02-02 |url-status=dead}}</ref>&nbsp;1980 കളിൽ മലയാളം, തമിഴ്, കന്നഡ, തെലുങ്ക് എന്നീ ഭാഷകളിലെ പ്രധാന നടിയായിരുന്നു അവർ. തെലുങ്ക് ചിത്രമായ [[ശങ്കരാഭരണം (ചലച്ചിത്രം)|ശങ്കരാഭരണത്തിൽ]] ചന്ദ്രമോഹനോടൊപ്പം തൻറെ പതിനഞ്ചാം വയസ്സിൽ നായികയായി ശ്രദ്ധേയമായ അഭിനയം കാഴ്ചവച്ചിരുന്നു. ശങ്കരാഭരണത്തിന്റെ വിജയത്തിനു ശേഷം ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര വ്യവസായത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിൽ നിന്നുമുള്ള പ്രമുഖരായ നടന്മാരുടെ നായികയായി രാജ്യലക്ഷ്മി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവരിൽ [[രജനികാന്ത്]], ബാലകൃഷ്ണ, [[എൻ.ടി. രാമറാവു]], [[അക്കിനേനി നാഗേശ്വരറാവു|നാഗേശ്വര റാവു]], [[ശങ്കർ]], [[മോഹൻലാൽ]], [[ജിതേന്ദ്ര]], [[മമ്മൂട്ടി]], [[വിഷ്ണുവർധൻ]] എന്നിവരോടൊപ്പമെല്ലാം നായികയായി അഭിനയിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോൾ തമിഴ് പരമ്പരകളിലും ഗെയിം ഷോകളിലും ഇടക്കിടെ സിനിമകളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടാറുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=bi3WfRh3PjU|title=Face to Face-Tv9-Telugu|accessdate=14 November 2013|publisher=youtube.com}}</ref> ==ജീവിതരേഖ== ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ തെനാലിയുൽ 1964 ജനുവരി 7 നാണ് രാജ്യലക്ഷ്മി ജനിച്ചത്. ചെറുപ്രായത്തിൽ അമ്മയുമൊത്ത് നാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചുവന്നു. 1980-ൽ [[ശങ്കരാഭരണം‌|ശങ്കരാഭരണമെന്ന]] സിനിമയിൽ പ്രധാന വേഷം ചെയ്തു. 1990 ഇൽ കെ. രമേഷ് കൃഷ്ണനെ വിവാഹം ചെയ്തു. രോഹിത് കൃഷ്ണൻ രാഹുൽ കൃഷ്ണൻ എന്ന പേരിൽ രണ്ട് കുട്ടികൾ ഉണ്ട്. കുടുംബവുമൊത്ത് ചെന്നൈയിലാണ് താമസം. == അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങൾ == === തമിഴ് === {{Div col|cols=2}} * ''[[കണിമുത്തു പാപ്പ]]'' (1972) - Debut (as child artist) * ''[[Sujatha (1980 film)|സുജാത]]'' (1980) * ''[[ശങ്കരാഭരണം]]'' (1980) * ''കോടീശ്വരൻ മഗൾ'' (1981) * ''[[മൂൻഡ്രു മുഗം]]'' (1982) * ''[[അതിസയപ്പിറവിഗൾ]]'' (1982) * ''[[അർച്ചനൈ പൂക്കൾ]]'' (1982) * ''[[ഗരുഡാ സൌകിയമ]]'' (1982) * ''നളന്താന'' (1982) * ''[[ഭഗവതിപുരം റെയിൽവേ ഗേറ്റ്]]'' (1983) * ''[[ഇമൈകൾ]]'' (1983) * ''[[കൈ കൊടുക്കും കൈ]]'' (1984) * ''[[സംഗ നാതം]]'' (1984) * ''തേൻ കൂട്'' (1984) * ''മീണ്ടും പല്ലവി'' (1986) * ''[[മനിതനിൻ മരുപക്കം]]'' (1986) * ''[[ആനന്ദ കണ്ണീർ]]'' (1986) * ''[[തായിക്ക് ഒരു താലാട്ട്]]'' (1986) * ''[[പൂവിഴി വാസലിലെ]]'' (1987) * ''[[Shankar Guru (1987 film)|ശങ്കർ ഗുരു]]'' (1987) * ''[[ശൂര സംഹാരം]]'' (1988) * ''[[Abhinandana|കാതൽ ഗീതം]]'' (1988) * ''[[കൈ വീസമ്മ കൈ വീസ്]]'' (1989) * ''[[Dravidan (1989 film)|ദ്രാവിഡൻ]]'' (1989) * ''എൻ അരുമൈ മനൈവി'' (1989) * ''[[പുതുപടഗൻ]]'' (1990) * ''[[തലാട്ടു പാടവ]]'' (1990) * ''[[പ്രിയസഖി]]'' (2005) * ''[[തിരുപ്പാച്ചി]]'' (2005) * ''[[വരലാരു]]'' (2006) * ''[[സാധു മിറാൻഡ]]'' (2008) * ''[[Dhanam (2008 film)|ധനം]]'' (2008) * ''[[യാരെടി നീ മോഹിനി]]'' (2008) * ''[[പിരിവോം സന്തിപ്പോം]]'' (2008) * ''[[Kutty (2010 film)|കുട്ടി]]'' (2010) * ''[[Uthamaputhiran (2010 film)|ഉത്തമപുത്രൻ]]'' (2010) * ''[[ശൈവം]]'' (2014) {{Div col end}} === മലയാളം === {{Div col|cols=2}} * [[ഇവൻ മര്യാദരാമൻ]] (2015) * [[പ്രൊപ്രൈറ്റേർസ്: കമ്മത്ത് & കമ്മത്ത്]] (2013) * [[പുതുമുഖങ്ങൾl]] (2010) * [[Chess (2006 film)|ചെസ്]] (2006) * [[പോലീസ് ഡയറി]] (1992) *[[Superstar (1990 film)|സൂപ്പർസ്റ്റാർ]] (1990) ....Kanchana * [[ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ]] (1989) * [[കാലാൾപ്പട]] (1989) * [[ഇതെൻറെ നീതി]] (1987) * [[അമൃതം ഗമയ]] (1987) * [[ആയിരം കണ്ണുകൾ]] (1986) * [[ഇലഞ്ഞിപ്പൂക്കൾ]] (1986) * [[വന്നു കണ്ടു കീഴടക്കി]] (1985) * [[അങ്കം]] (1983) .... Treasa * [[കൊടുങ്കാറ്റ്]] (1983) * [[അഹങ്കാരം]] (1983) * [[പൂവിരിയും പുലരി]] (1982) * [[Ahimsa (1981 film)|അഹിംസ]] (1982) * [[ആക്രോശം]] (1982) * [[ആരംഭം]] (1982) .... Rasiya * [[തൃഷ്ണ]] (1981) {{Div col end}} === തെലുങ്ക് === {{Div col|cols=2}} * [[ശങ്കരാഭരണം]] * നെലവങ്ക (1983) * അഭിലാഷ (1983) * നേതി ഭാരതം (1983) * അടവല്ലു അലിഗിതേ (1983) * റുസ്തം (1984) * ജനനി ജന്മഭൂമി (1984) * അഷ്ടലക്ഷ്മി വൈഭവമു (1986) * Pasivadi Pranam (1987) * Vivaaha Bhojanambu (1988) * [[അഭിനന്ദന]] (1988) * സംസാരം (1988) * Anji (2004) * സ്വരാഭിഷേകം (2004) * Athanokkade (2005) * Maa Iddari Madhya (2006) * Malleswari * Adavari Mattalakku Arthale Verule * Adhurs (2010) {{Div col end}} === കന്നട === * ''Koodi Baalidare Swarga Sukha'' (1979) * ''[[:en:Muniyana_Madari|Muniyana Madari]]'' (1981) * ''[[:en:Sahasa_Simha|Sahasa Simha]]'' (1982) * ''[[:en:Indina_Bharatha|Indina Bharatha]]'' (1984) * ''Thayi Thande'' (1985) * ''Usha'' (1986) * ''Manavararu'' (1987) == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] 5gtq4mqnp08e65c3yysbeiqmu6h6tz2 0 400172 4671783 3799169 2026-09-29T23:53:29Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671783 wikitext text/x-wiki {{pu|Mundakkal}} {{Infobox settlement | name = മുണ്ടയ്ക്കൽ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = പട്ടണം | image_skyline = Mundakkal Coast in Kollam, Dec 2015.jpg | image_alt = | image_caption = മുണ്ടയ്ക്കൽ കടൽത്തീരം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = കേരളത്തിലെ സ്ഥാനം | coordinates = {{coord|8.875515|N|76.599145|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[രാജ്യം]] | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[ഇന്ത്യയിലെ ജില്ലകളുടെ പട്ടിക|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [[കൊല്ലം]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[കൊല്ലം കോർപ്പറേഷൻ]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ഭാഷകൾ | demographics1_title1 = ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | timezone1 = [[ഔദ്യോഗിക ഇന്ത്യൻ സമയം|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 691010 | registration_plate = KL-02 | blank1_name_sec1 = [[ലോക്സഭ]] മണ്ഡലം | blank1_info_sec1 = [[Kollam (Lok Sabha constituency)|കൊല്ലം]] | blank2_name_sec1 = ഭരണച്ചുമതല | blank2_info_sec1 = [[കൊല്ലം കോർപ്പറേഷൻ]] | blank1_name_sec2 = ശരാശരി [[ഗ്രീഷ്മം|ഉഷ്ണകാല]] [[താപനില]] | blank1_info_sec2 = {{convert|34|°C|°F}} | blank2_name_sec2 = ശരാശരി [[ശിശിരം|ശൈത്യകാല]] [[താപനില]] | blank2_info_sec2 = {{convert|22|°C|°F}} | website = http://www.kollam.nic.in | footnotes = }} [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[കൊല്ലം ജില്ല]]യിലുള്ള ഒരു ജനവാസമേഖലയും [[വ്യവസായം|വ്യവസായ]] കേന്ദ്രവുമാണ് '''മുണ്ടയ്ക്കൽ'''.<ref>[https://www.google.co.in/maps/place/Mundakkal,+Kollam,+Kerala/@8.8709944,76.6070223,15z/data=!3m1!4b1!4m2!3m1!1s0x3b05fc9027528b27:0x736056bbe8a41182] Map of Mundakkal, Kollam</ref><ref>[http://www.thehindu.com/2005/10/08/stories/2005100804470300.htm] {{Webarchive|url=https://archive.today/20140829123930/http://www.thehindu.com/2005/10/08/stories/2005100804470300.htm |date=2014-08-29 }} Mayor's growth agenda gets wide acceptance</ref> [[കൊല്ലം|കൊല്ലത്തെ]] [[ഡൗൺടൗൺ കൊല്ലം|ഡൗൺടൗണിനു]] സമീപമാണ് ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇവിടുത്തെ കടൽത്തീരം കാണുവാൻ ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികളെത്തുന്നു. എല്ലാവർഷവും [[കർക്കിടക വാവ്]] നാളിൽ പിതൃക്കൾക്ക് [[ബലികർമ്മം|ബലിയർപ്പിക്കുന്നതിനായി]] ആയിരക്കണക്കിനാളുകൾ മുണ്ടയ്ക്കൽ കടൽത്തീരത്ത് (പിള്ള മുക്ക്) എത്താറുണ്ട്.<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thousands-offer-karkkidaka-vavu-bali/article4998212.ece] Thousands offer Karkkidaka Vavu Bali</ref><ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/hundreds-offer-karkkidaka-vavu-bali/article562166.ece] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Hundreds offer ‘Karkkidaka vavu bali'</ref> == പ്രാധാന്യം == [[കൊല്ലം]] നഗരത്തിലെ പല വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും മുണ്ടയ്ക്കലിനു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മുണ്ടയ്ക്കൽ കടൽത്തീരം, കാഷ്യു എക്സ്പോർട്ട് പ്രൊമോഷൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ (സി.ഇ.പി.സി.), കേരള സ്റ്റേറ്റ് കാഷ്യു ഡെവലപ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് (കെ.എസ്.സി.ഡി.സി.), സിഡ്കോ ഇൻഡസ്ട്രിയൽ എസ്റ്റേറ്റ്, റോ മെറ്റീരിയൽ ഡിപ്പോ എന്നിവയാണ് മുണ്ടയ്ക്കലിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ.<ref>[http://kollam.nic.in/kolla.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171207034038/http://kollam.nic.in/kolla.html |date=2017-12-07 }} Mobile Numbers of Revenue Officers in Kollam Taluk</ref><ref>[http://www.cashewcorporation.com/contactus.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020181844/http://www.cashewcorporation.com/contactus.php |date=2014-10-20 }} Contact us - The Kerala സംസ്ഥാനം Cashew Development Corporation Limited</ref> == കേരള സ്റ്റേറ്റ് കാഷ്യു ഡെവലപ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ് == പ്രധാന ലേഖനം: [[കേരള സംസ്ഥാന കശുവണ്ടി വികസന കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ്]] [[കശുവണ്ടി]] വ്യവസായ രംഗത്തു പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രധാന സ്ഥാനമാണ് കേരള സ്റ്റേറ്റ് കാഷ്യു ഡെവലപ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡ്. കശുവണ്ടി തൊഴിലാളികൾക്ക് തൊഴിൽ, ശമ്പളം, ആനുകൂല്യങ്ങൾ എന്നിവ ഉറപ്പുവരുത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനമന്ദിരം മുണ്ടയ്ക്കലിലെ കാഷ്യു ഹൗസാണ്. [[1969]] [[ജൂലൈ]]യിൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ കോർപ്പറേഷൻ [[കേരള സർക്കാർ]] ഉടമസ്ഥതയിൽ [[1971]] മുതൽ പ്രവർത്തിച്ചുതുടങ്ങി.<ref>[http://www.cashewcorporation.com/] KSCDC, Kollam</ref> ഈ സ്ഥാപനത്തിന് ഏകദേശം 250 [[കോടി]] ടേൺ ഓവറുണ്ട്. == കാഷ്യു എക്സ്പോർട്ട് പ്രൊമോഷൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ == {{Main|കാഷ്യു എക്സ്പോർട്ട് പ്രൊമോഷൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ}} വിദേശരാജ്യങ്ങളിലേക്കു [[കശുവണ്ടി]] [[കയറ്റുമതി]] ചെയ്യുന്നതിനും മറ്റുമായി [[1955]]-ൽ [[കേന്ദ്രസർക്കാർ]] ആരംഭിച്ച കാഷ്യു എക്സ്പോർട്ട് പ്രൊമോഷൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ ആസ്ഥാനവും മുണ്ടയ്ക്കലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.<ref>[http://www.cashewindia.org/] CEPCI - Kollam</ref><ref>[http://www.cashewindia.org/] CEPCI - Kollam</ref><ref>[http://kollamcity.in/cepc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141014070603/http://kollamcity.in/cepc |date=2014-10-14 }} CEPCI</ref><ref>[http://www.cashewindia.org/] CEPCI - BS</ref><ref>[http://www.ibef.org/exports/cashew-industry-india.aspx] Cashew Industry In India</ref> കശുവണ്ടിയുടെ ഗുണനിലവാരം ഉറപ്പുവരുത്തുക, [[കയറ്റുമതി]]യും [[ഇറക്കുമതി]]യും നിയന്ത്രിക്കുക എന്നിവയാണ് ഈ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ചുമതലകൾ. == മുണ്ടയ്ക്കൽ കടൽത്തീരം == [[കൊല്ലം]] നഗരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന കടൽത്തീരമാണ് മുണ്ടയ്ക്കലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[ചിന്നക്കട]]യിൽ നിന്ന് 3 [[കിലോമീറ്റർ]] അകലെയുള്ള ഈ കടൽത്തീരത്തു വച്ച് എല്ലാവർഷവും [[കർക്കിടക വാവ്|കർക്കിടകവാവു]] [[ബലികർമ്മം|ബലിയർപ്പണം]] നടക്കാറുണ്ട്. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] വിനോദസഞ്ചാരമേഖലയുടെ പുരോഗതി നിർണ്ണയിക്കുന്ന 25 പ്രധാന ബീച്ചുകളിലൊന്നാണ് ''മുണ്ടയ്ക്കൽ കടൽത്തീരം''.<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/4882/12/12_chapter%206.pdf] Coastal Tourism in Kerala-An Analysis</ref> == മുണ്ടയ്ക്കൽ ഇൻഡസ്ട്രിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് == ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള [[കേരള സർക്കാർ]] ഏജൻസിയായ സിഡ്കോയുടെ ഒരു ഇൻഡസ്ട്രിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് മുണ്ടയ്ക്കലിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. == അർബൻ പ്രൈമറി ഹെൽത്ത് സെന്റർ == [[2014]]-ൽ ആരംഭിച്ച നാഷണൽ അർബൻ ഹെൽത്ത് മിഷന്റെ ഭാഗമായുള്ള ഒരു [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യകേന്ദ്രം]] മുണ്ടയ്ക്കലിലെ തുമ്പറ ക്ഷേത്രത്തിനു സമീപം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. == ആരാധനാലയങ്ങൾ == *തുമ്പറ ഭഗവതിക്ഷേത്രം. *[[കൊണ്ടേയ്ത്ത് മുണ്ടയ്ക്കൽ ശ്രീ ഭദ്രകാളിക്ഷേത്രം|മുണ്ടയ്ക്കൽ കൊണ്ടേത്ത് ശ്രീഭദ്രകാളീക്ഷേത്രം]] == എത്തിച്ചേരുവാൻ == * [[കൊല്ലം റെയിൽവേസ്റ്റേഷൻ]] - 3.3&nbsp;കി.മീ. * [[ആണ്ടാമുക്കം സിറ്റി ബസ് സ്റ്റാൻഡ്]] - 3.7&nbsp;കി.മീ. * [[കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ബസ് സ്റ്റേഷൻ, കൊല്ലം]] - 5&nbsp;കി.മീ. * [[കൊല്ലം തുറമുഖം]] - 4.9&nbsp;കി.മീ. * [[ചിന്നക്കട]] - 4.2&nbsp;കി.മീ.<ref>[https://www.google.co.in/maps/dir/Mundakkal,+Kollam,+Kerala/Chinnakada,+Salem+-+Kochi+-+Kanyakumari+Hwy,+Chinnakada,+Kollam,+KL+691001/@8.8758786,76.5911219,15z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x3b05fc9027528b27:0x736056bbe8a41182!2m2!1d76.6094997!2d8.8659834!1m5!1m1!1s0x3b05fc598896bac9:0x8f81157571ded1e9!2m2!1d76.589593!2d8.887535!3e0] Chinnadaka to Mundakkal</ref> * [[തങ്കശ്ശേരി]] - 5.5&nbsp;കി.മീ. * [[പരവൂർ]] തീവണ്ടിനിലയം- 19.5&nbsp;കി.മീ. == അവലംബം == {{reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == {{commons category|Mundakkal}} {{Kollam |state=expanded}} {{കൊല്ലം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം കോർപ്പറേഷൻ-വാർഡുകൾ]] jhf1iz28rqfxlrz9uwlzog86rcjzoyc 0 403762 4671751 3788734 2026-09-29T19:32:33Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671751 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Masani Amman}} {{Infobox Hindu temple | name = മസാനി അമ്മൻ കോവിൽ | image = MASANI AMMAN.jpg | alt = | caption = Masani Amman | map_type = India Tamil Nadu | map_type_alt = | map_caption = Location in Tamil Nadu, India | coordinates = {{coord|10.5755701|N|76.93484860000001|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | other_names = | proper_name = | tamil = | country = {{ind}} | state = [[തമിഴ്‌നാട്]] | district = [[കോയമ്പത്തൂർ ജില്ല]] | locale = [[ആനമല മലനിരകൾ]] | elevation_m = | deity = Amman | festivals = | architecture = [[TAMIL ARCHITECTURE]] | temple_quantity = | monument_quantity = | inscriptions = | year_completed = | creator = | website = [http://www.anaimalaimasaniamman.tnhrce.in/ Official Website] }} [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിലെ]] [[കോയമ്പത്തൂർ ജില്ല|കോയമ്പത്തൂർ ജില്ലയിൽ]] [[കേരളം|കേരളത്തോട്]] ചേർന്ന് കിടക്കുന്ന [[പൊള്ളാച്ചി|പൊള്ളാച്ചി പട്ടണത്തിൽ]] നിന്നും തെക്കു-പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിലായി 24 കിലോമീറ്റർ അകലെ [[ആളിയാർ നദി|ആളിയാർ പുഴയുടെ]] തീരത്ത്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ദേവീ ക്ഷേത്രമാണ് '''മസാനി അമ്മൻ കോവിൽ'''.<ref name="kovaizone.in">{{cite web|url=http://www.kovaizone.in/coimbatore-tourist-attraction/coimbatore-temples/masani-amman-temple-pollachi.html|title=Masani Amman temple – Coimbatore|publisher=kovaizone.in|access-date=2017-12-25|archive-date=2019-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20191202045751/http://www.kovaizone.in/coimbatore-tourist-attraction/coimbatore-temples/masani-amman-temple-pollachi.html|url-status=dead}}</ref><ref name="tripadvisor.in">{{cite web|url=https://www.tripadvisor.in/Attraction_Review-g297675-d3704924-Reviews-Masaniamman_Temple-Coimbatore_Coimbatore_District_Tamil_Nadu.html|title = Masaniamman Temple| publisher=tripadvisor.in}}</ref> ==പ്രതിഷ്ഠാ മാഹാത്മ്യം== പൂർണ്ണമായും മലർന്ന് കിടക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഇവിടെ ദേവിയുടെ വിഗ്രഹത്തെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ളത്. മണ്ണിൽ തീർത്ത ഈ വിഗ്രത്തിന് നെറുകയിൽ നിന്നും പാദം വരെ 15 അടി നീളമാണുള്ളത്. കാൽപ്പാദത്തിന്നടിയിൽ ദേവിയുടെ കുഞ്ഞെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു രൂപവും ഉണ്ട്. ==വിശേഷങ്ങൾ== ചൊവ്വയും വെളളിയുമാണ് അമ്പലത്തിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസങ്ങൾ. ജനുവരി അവസാനമാണ് ഉത്സവം. ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാന ദിവസം തീയാട്ടവും നടക്കും. ==പ്രധാന വഴിപാടുകൾ== രോഗശാന്തിക്കാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും ഭക്തർ എത്തുന്നത്. ഉദ്ദിഷ്ടകാര്യ സിദ്ധിക്കായി മാസാനി അമ്മന് സമർപ്പിക്കുന്ന ഒരു വിശേഷ വഴിപാടാണ് '''മുളകരച്ച് പൂജ.'''<ref>{{Citation |title=ഒരു പിടി മുളക് ദേവിക്ക് അരച്ചാൽ നിങ്ങളുടെ ഏത് ആഗ്രഹവും സാധിക്കും |url=https://www.youtube.com/watch?v=3WIU1AWQaE0 |language=en |access-date=2022-06-04}}</ref> ==ഐതിഹ്യം== == അവലംബം == {{reflist}} ==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category|Masani Amman}} * [http://www.anaimalaimasaniamman.tnhrce.in/ Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171231053323/http://www.anaimalaimasaniamman.tnhrce.in/ |date=2017-12-31 }} * [http://tamilnadu-favtourism.blogspot.in/2015/11/arulmigu-masani-amman-temple-pollachi.html Arulmigu Masani Amman Temple, Pollachi] * [https://www.newsgram.com/arulmigu-masani-amman-temple-temple-of-justice-in-tamil-nadu/ Temple of Justice in Tamil Nadu] * [http://www.thehindu.com/2001/06/22/stories/13220796.htm Shrine as a grievance cell] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Hindu-temple-stub|Masani Amman}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] ay0hcqxoay67hnrk8ewtr8fvdio228h 0 403798 4671689 4483959 2026-09-29T14:54:33Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671689 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ഭാഗ്യശ്രീ പട്‍വർദ്ധൻ | image = Bhagyashree.Patwardhan.jpg | caption = '''Bhagyashree''' in 2015 | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1969|2|23}} | birth_place = [[Bombay]], [[Maharashtra]], [[India]] | children = 2<ref name="express"/> | nationality = [[India]]n | occupation = [[Actress]] | parents = Meherban Shrimant Rajasaheb Vijaysinghrao Madhavrao Patwardhan (father) Shrimant Akhand Soubhagyavati Rani Rajyalakshmi Patwardhan (Mother) | website = {{URL|http://www.bhagyashreeonline.com/}} | spouse = {{Marriage|Himalaya Dasani|1989}}<ref name="express">{{cite web|author1=IANS|title=I never went away from my fans: Bhagyashree|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/i-never-went-away-from-my-fans-bhagyashree/|website=The Indian Express|accessdate=17 July 2016|date=13 July 2014}}</ref> | imagesize = | yearsactive = 1987–present | birthname = Shrimant Rajkumari Bhagyashree Raje Patwardhan | date = 29 December 2005 }}'''ഭാഗ്യശ്രീ''' (ജനനം: ഫെബ്രുവരി 23, 1969) ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിയാണ്. [[മെയ്നെ പ്യാർ കിയ]] എന്ന ആദ്യ ചിത്രത്തിലൂടെെ നായികയുടെ വേഷം ചെയ്തതിലൂടെയാണ് ഭാഗ്യശ്രീ ഏറെ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച നടിക്കുള്ള [[ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം|ഫിലിം ഫെയർ അവാർഡിന്]] അർഹയാകുകയും ചെയ്തു. ഹിന്ദികൂടാതെ ഏതാനും [[കന്നഡ|കന്നട]], [[മറാഠി ഭാഷ|മറാത്തി]], [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുങ്ക്]], [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പൂരി]] ചിത്രങ്ങളിലും അവർ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ആദ്യകാലജീവിതം == ഭാഗ്യശ്രീ [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] [[സാംഗ്ലി]]യിലെ മറാത്ത പട്‍വർദ്ധൻ രാജകുടുംബത്തിലെ അംഗമാണ്.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/beyond-the-coyness/article1551740.ece|title=Beyond the coyness...|date=19 March 2011|work=The Hindu|location=Chennai, India|access-date=2017-12-26|archive-date=2014-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102194123/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/beyond-the-coyness/article1551740.ece|url-status=dead}}</ref> അവരുടെ പിതാവ് വിജയ് സിംഘ്‍റാവു മാധവറാവു പട്വർദ്ധൻ സാംഗ്ലിയിലെ ഇപ്പോഴത്തെ രാജയാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevision.com/interviews/bhagyashree.htm|title=' I like to know all the details of my role beforehand' : Bhagyashree|date=22 August 2002|work=Indian Television Dot Com|author=}}</ref> അദ്ദേഹത്തിൻറെ മൂന്ന് പെൺമക്കളിൽ മൂത്തയാളാണ് ഭാഗ്യശ്രീ. മധുവന്തി, പൂർണ്ണിമ എന്നിവരാണ് മറ്റു രണ്ടുപേർ.<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/bhagyashree-i-have-no-regrets/20160122.htm|title=Bhagyashree: I have no regrets|accessdate=2016-07-17|date=22 January 2016|work=Rediff}}</ref> സിന്ധി വ്യവസായിയായ ഹിമാലയ ദസ്സാനിയെയാണ് അവർ വിവാഹം കഴിച്ചിരിക്കുന്നത്. == അഭിനയജീവിതം == [[അമോൽ പാലേക്കർ|അമോൽ പാലേക്കറുടെ]] [[കാഛി ധൂപ്]] എന്ന [[ടെലിവിഷൻ]] പരമ്പരയിലാണ് ഭാഗ്യശ്രീ ആദ്യമായി അഭിനയിച്ചത്. [[ലൂയിസ മേ ആൽക്കോട്ട്|ലൂയിസ മേരി അൽകോട്ടിൻറെ]] [[ലിറ്റിൽ വിമൻ]] എന്ന കൃതിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു പരമ്പരയായിരുന്നു ഇത്. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 23-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1969-ൽ ജനിച്ചവർ]] 1zl1qgzqcuhym9r8ycwyzfuy2gbccdk 0 404062 4671775 4545915 2026-09-29T22:36:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671775 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]യിൽ [[തൃശ്ശൂർ താലൂക്ക്|തൃശ്ശൂർ താലൂക്കിൽ]] [[ചേർപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചേർപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ]] [[പെരുമ്പിള്ളിശ്ശേരി]] ദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''മിത്രാനന്ദപുരം വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം'''. [[മഹാവിഷ്ണു]]വിന്റെ അഞ്ചാമത്തെ അവതാരമായ [[വാമനൻ]] പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠയായി വരുന്ന [[ഇന്ത്യ|ഭാരതത്തിലെ]] അത്യപൂർവം ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇവിടെയും പ്രതിഷ്ഠ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണു തന്നെയാണ്. എന്നാൽ, വാമനനായാണ് സങ്കല്പം. കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[ഭഗവതി]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[യോഗീശ്വരൻ]] എന്നിവർക്കും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന [[ഓത്തുകൊട്ട്]] അതിവിശേഷമാണ്. വേദജ്ഞരായ ബ്രാഹ്മണർ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ചിരുന്ന് [[വേദം]] ചൊല്ലുന്നതാണ് ഈ ചടങ്ങ്. വാമനമൂർത്തി [[ഉപനയനം]] കഴിഞ്ഞ് വേദപഠനം നടത്തുന്ന ബ്രഹ്മചാരിയായതുകൊണ്ടാണ് നിത്യവും ഇവിടെ ഓത്തുകൊട്ട് നടക്കുന്നതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. തന്മൂലം ഇവിടെ വിദ്യാഭിവൃദ്ധിയ്ക്ക് ഉത്തമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://mithranandapuramtemple.org/about-the-idol/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903022302/http://mithranandapuramtemple.org/about-the-idol/ |archive-date=2018-09-03 |url-status=dead}}</ref> ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യപൂജയ്ക്ക് [[മണി]] കൊട്ടാറില്ല. വിദ്യാർത്ഥിയായ ഭഗവാന് വേദപഠനത്തിന് തടസ്സമാകരുത് എന്നാണ് സങ്കല്പം.<ref>http://live.mangalam.com/news/detail/32186-onakkodi.html{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ക്ഷേത്രത്തിൽ നിത്യോത്സവവുമില്ല. എന്നാൽ, എല്ലാ മാസത്തിലും [[തിരുവോണം (നക്ഷത്രം)|തിരുവോണം]] നാളിലും വെളുത്തപക്ഷത്തിലെ [[ദ്വാദശി]] നാളിലും വിശേഷാൽ അന്നദാനമുണ്ട്. ഇവ യഥാക്രമം ''തിരുവോണമൂട്ട്'' എന്നും ''ദ്വാദശിയൂട്ട്'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] [[ഓണം]] നാളിൽ ഇവിടെ വിശേഷാൽ പൂജകൾ നടത്താറുണ്ട്. ==ക്ഷേത്രവിശേഷം== ഭാരതത്തിൽ തന്നെ അത്യപൂർവമായ വാമനമൂർത്തി ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും പുരാതന തന്ത്രികുടുംബമായ നെടുമ്പിള്ളി തരണനെല്ലൂർ മനക്കാരുടെ പദ്ധതി ക്ഷേത്രങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന 10 ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഈ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രതിക്ഷ്ഠ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെതാണെങ്കിലും വാമനമൂർത്തി അവതാരമായി ആരാധിച്ചുപോരുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പഴക്കം ജ്യോതിഷികൾക്കും ചരിത്രാന്വേഷികൾക്കും മുന്നിൽ ഒരു സമസ്യയായി ഇപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു. പെരുമ്പിള്ളി ശ്ശേരിയിലെ ദേശക്ഷേത്രമായി അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പുണ്യസങ്കേതം വിദ്യക്കും,മംഗല്യസൌഭാഗ്യത്തിനും, സന്താനസൌഭാഗ്യത്തിനും പ്രസിദ്ധമാണ്. പ്രധാന ദേവനു പുറമേ ഉപദേവന്മാരായ ഗണപതി, ഭഗവതി,ചുറ്റംബലത്തിനു പുറത്ത് സ്വാമിയാർ എന്നിവരുടെ പ്രതിക്ഷ്ഠകളും ഉണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://mithranandapuramtemple.org/about-temple/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903042339/http://mithranandapuramtemple.org/about-temple/ |archive-date=2018-09-03 |url-status=dead}}</ref> ==വിശേഷദിനങ്ങൾ== ദ്വാദശി ഊട്ട്, തിരുവോണം ഊട്ട്<ref>http://www.mathrubhumi.com/thrissur/malayalam-news/cherppu-1.1617595{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> എന്നിവയാണ് പ്രധാന ആഘോഷങ്ങൾ. വിഷ്ണുവിനും വിദ്യാർത്ഥിക്കും പ്രധാനമായ ദ്വാദശി, തിരുവോണം എന്നിവക്ക് എല്ലാവർക്കും അന്നദാനം എന്ന സവിശേഷമായ വഴിപാടാണിത്.ഈ ദിവസങ്ങളിൽ രാവിലെ മുതൽ വിശേഷാൽ പൂജകൾ, കാൽ കഴുകിച്ചൂട്ട്, ലക്ഷ്മി നാരായണ പൂജ, ഭൂമിപൂജ, നാമജപം,എന്നിവ നടത്തും<ref>http://localnews.manoramaonline.com/thrissur/local-news/2017/08/31/t4a-oottu.html</ref> നക്ഷത്രവൃക്ഷക്ഷേത്രം ജ്യോതിഷത്തിൽ ഓരോ നക്ഷത്രത്തേയും ഓരോ ജീവിയുമായി എന്നതുപോലെ ഓരോ മരവുമായും ബന്ധപെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പുരാതന ഭാരതത്തിൽ മനുഷ്യന് പുറമെയുള്ള ജന്തുജാലങ്ങൽക്കും മരങ്ങൾക്കും നല്കിയിരുന്ന സ്ഥാനം ഇതിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കാം.ഓരോ നക്ഷത്രക്കാരനും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വൃക്ഷത്തെ സംരക്ഷിക്കണമെന്നും ആരാധിക്കണമെന്നുമാണ് ജ്യോതിഷം അനുശാസിക്കുന്നത്.ദിവസവും അവരവരുടെ മരത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നതും നമസ്കരിക്കുന്നതും ണ്ട പൂജാകർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതും നല്ലതാണ്. പ്രകൃതിയിലെ എന്തിനെയും ആരാധിക്കുകയെന്ന ഭാരതീയ തത്ത്വമാണ് ഇതിനു പിന്നിൽ.<ref>{{Cite web |url=http://mithranandapuramtemple.org/nakshtravana-kshethram/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180903031015/http://mithranandapuramtemple.org/nakshtravana-kshethram/ |archive-date=2018-09-03 |url-status=dead}}</ref> ==[[ഓത്തുകൊട്ട്]], ജപിച്ചനൈ== കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള വേദത്രയങ്ങളായ ഋഗ്‌, യജുസ്‌, സാമം എന്നിവയിൽ യജുർവേദമാണ്‌ ഓത്ത്കൊട്ട്‌ എന്ന വേദസംഹിതയ്ക്ക്‌ ഉപയോഗിക്കുന്നത്‌. ഓത്ത്കൊട്ടിന്റെ പരമമായ ലക്ഷ്യം ലോകസമാധാനം തന്നെയാണ്‌. ഒരു കാലത്ത്‌ കേരളത്തിലെ 22ഓളം ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഓത്ത്കൊട്ട്‌ നിലനിന്നിരുന്നു. അതെല്ലാം ക്രമേണ ഇല്ലാതായി.<ref>ജന്മഭൂമി: http://www.janmabhumidaily.com/news74791#ixzz52Zmd2VIF{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> .പെരുമ്പിള്ളിശ്ശേരി മിത്രാനന്ദപുരം വാമനമൂർത്തി ക്ഷേത്രത്തിൽ 1500 വർഷമായി മുടങ്ങാതെ നടന്നുവരുന്ന യജുർവേദയജ്ഞം ആണ് (ഓത്തുകൊട്ട്). ഉപനയിച്ച ഉണ്ണിയുടെ രൂപത്തിലുള്ള വാമനമൂർത്തിക്ക് ഏറ്റവും വിശേഷമായ ആഘോഷം വേദജപമായ ഓത്തുകൊട്ടാണ് ഈ ചടങ്ങിൽ വേദം മുഴുവൻ ഏകദേശം 36 തവണ ചൊല്ലിത്തീരും. മൂന്ന് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ ആണ് ഇവിടെ [[ഓത്തുകൊട്ട്]] നടത്തുന്നത്. അനേകം വേദപണ്ഡിതന്മാരുടെ സംഗമം കൂടിയാണ് ഈ മഹായജ്ഞം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കൂടാതെ രാപ്പാൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ മാത്രമാണ് ഇപ്പോൾ ഓത്ത്‌കൊട്ട് നടക്കുന്നത്.ഈ വേദം കേട്ട നെയ്യ് ബുദ്ധിവികാസത്തിനും വിജ്ഞാനത്തിനും പ്രധാനമായി കരുതുന്നു<ref>http://www.deshakkazhcha.com/story.php?id=18752&title=THRISSUR{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. പ്രസാദമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നു. {{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വാമനക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരുമനം ഗ്രാമം]] [[വർഗ്ഗം:വേദപഠനം]] ej1r5cobxoeap3j0xsp8esbtp05ni9h 0 404516 4671667 4657872 2026-09-29T13:10:16Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671667 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Basil Joseph}} {{Infobox person | name = ബേസിൽ ജോസഫ് | honorific_suffix = | image = Basil Joseph.jpeg | image_size = | alt = | caption = ബേസിൽ ജോസഫ് | birth_date = {{birth date and age|1990|4|28|df=y}} | birth_place = [[സുൽത്താൻ ബത്തേരി]], [[വയനാട്]], [[കേരളം]] | residence = | nationality = ഇന്ത്യൻ | other_names = | citizenship = ഇന്ത്യൻ | education = | alma_mater = [[കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്, തിരുവനന്തപുരം]] | occupation = [[ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ]], [[ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ്]], [[തിരക്കഥാകൃത്ത്]] | years_active = 2012 - | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> }} മലയാള ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും തിരക്കഥാകൃത്തും നടനുമാണ് '''ബേസിൽ ജോസഫ്''' (ജനനം: 28 ഏപ്രിൽ 1990). ==ജീവിതരേഖ== 1990 ഏപ്രിൽ 28ന് [[സുൽത്താൻ ബത്തേരി|സുൽത്താൻ ബത്തേരിയിൽ]] ജനിച്ചു. സെന്റ്. ജോസഫ് ഹയർ സെക്കന്ററി സ്ക്കൂൾ, എസ്.കെ.എം.ജെ ഹയർ സെക്കന്ററി സ്ക്കൂൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. തിരുവനന്തപുരം [[കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്, തിരുവനന്തപുരം|എൻജിനീയറിംഗ് കോളേജിൽ]] നിന്നും ബിരുദം നേടി. 2012 ൽ CET Life എന്ന ഹ്രസ്വചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite web|title=CET Life on Youtube|url=https://www.youtube.com/watch?v=9XkbNT5w1wE|publisher=Youtube}}</ref> അതേ വർഷം തന്നെ ശ്.... എന്ന ഹ്രസ്വചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്തു.<ref>{{cite web|title=It’s a techie life: Password to reel adventures|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/its-a-techie-life-password-to-reel-adventures/article3942394.ece|publisher=The Hindu|access-date=2018-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925115531/https://www.thehindu.com/features/cinema/its-a-techie-life-password-to-reel-adventures/article3942394.ece|archive-date=2018-09-25|url-status=dead}}</ref> 2013ൽ പകലുകളുടെ റാണി എന്ന ഹ്രസ്വചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite web|title=Pakalukalude Rani on Youtube|url=https://www.youtube.com/watch?v=hrVLyDKnw9s|publisher=Youtube}}</ref><ref>{{cite web|title=Oru Thundu Padam on Youtube|url=https://www.youtube.com/watch?v=hwYSSzxb--0|publisher=Youtube}}</ref> തിര എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിൽ [[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ|വിനീത് ശ്രീനിവാസന്റെ]] സഹസംവിധായകനായി പ്രവർ‍ത്തിച്ചു. ഹോംലി മീൽസ് എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലും അഭിനയിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web|title=Homely Meals - Malayalam Movie Review (2014)|url=http://www.newkerala.com/news/2014/fullnews-111744.html|publisher=New Kerala}}</ref> 2015ൽ [[കുഞ്ഞിരാമായണം]] എന്ന ചലച്ചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്തു. [[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]], [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]], [[അജു വർഗീസ്]] എന്നിവരായിരുന്നു ഈ ചിത്രത്തിലെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങൾ.<ref>{{cite web|title=EPIC Experimeng|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/director-basil-joseph-on-kunjiramayanam/article7582848.ece|publisher=The Hindu}}</ref> 2017 മെയ് ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഗോദയാണ് സംവിധാനം ചെയ്ത രണ്ടാമത്തെ ചലച്ചിത്രം. ==സിനിമകൾ== ===ഹ്രസ്വസിനിമകൾ=== {| class="wikitable sortable" |- ! നം. !! വർഷം !! സിനിമ !! വേഷം !! ഭാഷ !! സംവിധായകൻ !! Notes |- | 1 || 2012 || ''CET Life'' || അഭിനേതാവ് || [[മലയാളം]] || അക്കു || |- | 2 || 2012 || ''ശ്...'' || സംവിധായകൻ || [[മലയാളം]] || ബേസിൽ ജോസഫ് || |- | 3 || 2012 || ''Priyamvadha Katharayano'' || അഭിനേതാവ്, സംവിധായകൻ || [[മലയാളം]] || ബേസിൽ ജോസഫ് || |- | 4 || 2013 || ''പകലുകളുടെ റാണി'' || അഭിനേതാവ് || [[മലയാളം]] || റിത്വിക് ബൈജു || |- | 5 || 2013 || ''ഒരു തുണ്ടു പടം'' || സംവിധായകൻ || [[മലയാളം]] || ബേസിൽ ജോസഫ് || നായകൻ: [[അജു വർഗീസ്]] |- | 6 || 2014 || ''ഹാപ്പി ഓണം" || സംവിധായകൻ || [[മലയാളം]] || ബേസിൽ ജോസഫ് || |- |} ===സഹസംവിധാനം നിർവഹിച്ച സിനിമകൾ=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! സിനിമ !! ഭാഷ !! സംവിധാനം |- | 2013 || ''[[തിര (സിനിമ)]]'' || [[മലയാളം]] || [[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]] |} ===അഭിനയിച്ച സിനിമകൾ=== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം !! സിനിമ !! വേഷം !! ഭാഷ !! സംവിധാനം |- | 2013 || ''അപ്പ്&ഡൗൺ; മുകളിൽ ഒരാളുണ്ട്''|| ലിഫ്റ്റ് ടെക്നീഷ്യൻ || [[മലയാളം]] || [[ടി.കെ. രാജീവ് കുമാർ]] |- | 2014 || ''[[ഹോംലി മീൽസ്]]''|| എഡിറ്റർ ബേസിൽ || [[മലയാളം]] || [[അനൂപ് കണ്ണൻ]] |- | 2015 || ''[[കുഞ്ഞിരാമായണം]]'' || രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ || [[മലയാളം]] || ബേസിൽ ജോസഫ് |- |2017|| [[മായാനദി (ചലച്ചിത്രം)|മായാനദി]] || സംവിധായകൻ ജിനു ||[[മലയാളം]]|| ആഷിഖ് അബു |- | 2018 ||റോസാപ്പൂ || ||[[മലയാളം]]|||| |- |2024||[[വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം]]||പ്രദീപ് ||[[മലയാളം]]|||| |- |2022||[[ജയ ജയ ജയ ജയ ഹേ]]||പ്രദീപ് ||[[മലയാളം]]|||| |- |2024||[[ഗുരുവായൂർ അമ്പലനടയിൽ]]||കൈതോലപ്പറമ്പിൽ വിനു രാമചന്ദ്രൻ ||[[മലയാളം]]|||| |- |2024||[[നുണക്കുഴി (ചലച്ചിത്രം)|നുണക്കുഴി]]||എബി സക്കറിയ പൂഴിക്കുന്നേൽ ||[[മലയാളം]]|||| |- |2024||[[വാഴ - ബയോപിക് ഓഫ് എ ബില്യൺ ബോയ്‌സ്]]||പോലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥൻ ||[[മലയാളം]]||||കാമിയോ |- |2024||[[അജയന്റെ രണ്ടാം മോഷണം|അജയൻ്റെ രണ്ടാം മോഷണം]]||കെ പി സുരേഷ് ||[[മലയാളം]]|||| |- |2024||കപ്പ്||രനീഷ് ||[[മലയാളം]]|||| |- |2024||[[സൂക്ഷ്മദർശിനി (ചലച്ചിത്രം)|സൂക്ഷ്മദർശിനി]]||മാനുവൽ ||[[മലയാളം]]|||| |- |2025||പ്രാവിൻകൂട് ഷാപ്പ്||എസ്.ഐ സന്തോഷ് സി.ജെ. ||[[മലയാളം]]|||| |- |2025||[[പൊൻമാൻ (ചലച്ചിത്രം)|പൊൻമാൻ]]||പി.പി. അജേഷ് ||[[മലയാളം]]|||| |- |2025 ||മരണമാസ്||ലൂക്ക||[[മലയാളം]]|||| |- |} ===സംവിധാനം ചെയ്ത സിനിമകൾ=== {| class="wikitable sortable" |- ! നം. !! വർഷം !! സിനിമ !! ഭാഷ !! അഭിനേതാക്കൾ |- | 1 || 2015 || ''[[കുഞ്ഞിരാമായണം]]'' || [[മലയാളം]] || [[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]], [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]], [[അജു വർഗീസ്]] |- | 2 || 2017 || ''[[ഗോദ (ചലച്ചിത്രം)|ഗോദ]]'' ||[[മലയാളം]] || [[ടൊവിനോ തോമസ്]], [[രഞ്ജി പണിക്കർ]] |- | 3 || 2021 || ''[[മിന്നൽ മുരളി ]]'' || [[ പാൻ ഇന്ത്യ ]] || [[ടോവിനൊ തോമസ് ]], [[ഗുരു സോമസുന്ദരം]] |- |} ==അവലംബം== <references/> ==അധിക വായനയ്ക്ക്== * {{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1530662.ece|title=A satire on morality|work=The New Indian Express|accessdate=20 June 2015|archive-date=2016-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816203210/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1530662.ece|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/its-a-techie-life-password-to-reel-adventures/article3942394.ece|title=It’s a techie life: Password to reel adventures|author=Nita Sathyendran|work=The Hindu|accessdate=20 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925115531/https://www.thehindu.com/features/cinema/its-a-techie-life-password-to-reel-adventures/article3942394.ece|archive-date=2018-09-25|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/in-the-big-league/article7113213.ece|title=In the big league|author=Nita Sathyendran|work=The Hindu|accessdate=20 June 2015}} * {{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/reel-conversations/article4529484.ece|title=Reel conversations|author=Nita Sathyendran|work=The Hindu|accessdate=20 June 2015}} * {{cite web|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/vineeth-sreenivasan-dhyan-and-aju-varghese-in-kunji-ramayanam-179119.html|title=Vineeth, Dhyan And Aju In 'Kunjiramayanam'|work=www.filmibeat.com|accessdate=20 June 2015}} * [http://www.sify.com/movies/godha-review-a-joyous-entertainer-review-malayalam-rfuorUcghgjah.html "Godha review: A joyous entertainer"]. Sify Movies. Retrieved May 20, 2017. * [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lal-jose-is-all-praise-for-tovino-and-godha/articleshow/58788757.cms "Lal Jose is all praise for Godha!"]. indiatimes.com. Retrieved May 22, 2017. * [http://www.inuth.com/entertainment/malayalam-movies/%E2%80%8Bgodha-movie-review-give-a-break-to-sultan-and-dangal-it-is-time-to-hail-this-%E2%80%8Bbeautiful-%E2%80%8Bmalayalam-sports-drama/ "Godha Movie Review: Give a break to Sultan and Dangal, it's time to hail this beautiful Malayalam sports drama"]. inUth.com. Retrieved May 27, 2017. * [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/vineeth-sreenivasan-is-proud-of-team-godha/articleshow/58895963.cms "Vineeth Sreenivasan is proud of team Godha"]. indiatimes.com. Retrieved May 29, 2017. ==പുറം കണ്ണികൾ== *{{IMDb name|7243877}} [[വർഗ്ഗം:1990-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:വയനാട് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രസംവിധായകർ]] idkixr36032ys3tfmyte7c6neu5q44a 0 404622 4671837 4644855 2026-09-30T05:37:52Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671837 wikitext text/x-wiki {{pu|Ranganath Misra}} {{Infobox Judge | honorific-prefix = | name = രംഗനാഥ് മിശ്ര | image = Ranganath Mishra.png | imagesize = | caption = രംഗനാഥ് മിശ്ര | order1 = 21-ആമത് | office1 = ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ | termstart1 = 25 സെപ്റ്റംബർ 1990 | termend1 = 24 നവംബർ 1991 | nominator1 = | appointer1 = [[ആർ. വെങ്കിട്ടരാമൻ]] | predecessor1 = [[Sabyasachi Mukharji]] | successor1 = [[Kamal Narain Singh]] |office2 = [[National Human Rights Commission of India|ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ]] ചെയർമാൻ |term_start2 = 12 ഒക്ടോബർ 1993 |term_end2 = 24 നവംബർ 1996 |predecessor2= |successor2 = | office4 = [[Governor of Odisha]] | term4 = 25 June 1982 - 31 August 1982 | predecessor4 = [[Cheppudira Muthana Poonacha]] | successor4 = [[Cheppudira Muthana Poonacha]] | birth_date = {{Birth date|df=y|1926|11|25}} |birth_place = [[Banapur]], [[Odisha]] |death_date = {{Death date and age|df=y|2012|09|13|1926|11|25}} |death_place = [[Bhubaneswar]], Odisha | spouse = |alma_mater = [[Ravenshaw College]] <br/> [[Allahabad University]] }} [[ഇന്ത്യ]]യുടെ 21-ആമത് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതി]] [[ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|ചീഫ് ജസ്റ്റിസാണ്]] '''രംഗനാഥ് മിശ്ര''' (1926 നവംബർ 25 - 2012 സെപ്റ്റംബർ 13). [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷാ]] ഹൈക്കോടതിയിൽ ചീഫ് ജസ്റ്റിസായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം 1983-ൽ സുപ്രീം കോടതി ജഡ്ജിയായി നിയമിതനായി. 1990 സെപ്റ്റംബർ 25 മുതൽ 1991 നവംബർ 24 വരെ സുപ്രീം കോടതി ചീഫ് ജസ്റ്റിസായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. [[1993]]-ൽ രൂപീകരിച്ച [[ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ (ഇന്ത്യ)|ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷന്റെ]] ആദ്യ ചെയർമാനായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം.<ref name="NHRC release">{{cite web |title=Curtain Raiser for Foundation Day on October. 12, 2006 |url=http://nhrc.nic.in/disparchive.asp?fno=1301 |publisher=[[ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ (ഇന്ത്യ)]] |accessdate=27 March 2012 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006085525/http://nhrc.nic.in/disparchive.asp?fno=1301 |url-status=dead }}</ref> 1998 - 2004 കാലഘട്ടത്തിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസിനെ]] പ്രതിനിധീകരിച്ച് [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭാംഗമായും]] പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. == കുടുംബം == [[1926]] [[നവംബർ 25]]-ന് [[ഒഡീഷ]]യിലെ ബാണാപൂരിൽ ഒരു [[ബ്രാഹ്മണൻ|ബ്രാഹ്മണ]] കുടുംബത്തിലാണ് രംഗനാഥ് മിശ്രയുടെ ജനനം. അദ്ദഹത്തിന്റെ പിതാവ് ഗോദാവരിഷ് മിശ്ര ഒരു [[സാഹിത്യം|സാഹിത്യകാരനും]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്]] പ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു. [[1941]]-ൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത്]] [[ഒഡീഷ]]യുടെ വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്ന ഗോദാവരിഷ് മിശ്ര ഉത്കൽ സർവകലാശാലയുടെ രൂപീകരണത്തിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗോദാവരിഷ് മിശ്രയുടെ മൂന്ന് മക്കളിൽ ഏറ്റവും ഇളയകുട്ടിയായിരുന്നു രംഗനാഥ് മിശ്ര. രംഗനാഥിന്റെ സഹോദരന്മാരായ ലോകനാഥ് മിശ്രയും രഘുനാഥ് മിശ്രയും [[രാഷ്ട്രീയം|രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകരായിരുന്നു]]. == പഠനം == ബാണാപ്പൂർ ഹൈസ്കൂളിലും പി.എം. അക്കാദമിയിലും പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ രംഗനാഥ് മിശ്ര പിന്നീട് റാവെൻഷാ കോളേജിലും അലഹബാദ് സർവകലാശാലയിലും ഉപരിപഠനത്തിനായി ചേർന്നു. പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം സ്വന്തം സമുദായാംഗമായിരുന്ന സുമിത്ര മിശ്രയെ [[വിവാഹം]] കഴിച്ചു. ഇരുവരുടെയും പുത്രൻ ദേവാനന്ദ മിശ്ര ഒഡീഷാ ഹൈക്കോടതിയിലും [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതിയിലും]] [[അഭിഭാഷകൻ|അഭിഭാഷകനായിരുന്നു]]. [[2009]]-ൽ തന്റെ 59-ആം വയസ്സിൽ ദേവാനന്ദ മിശ്ര മരണമടഞ്ഞത് മാതാപിതാക്കളെ ദുഃഖത്തിലാക്കി. == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == 1950 സെപ്റ്റംബർ 18-ന് ഒഡീഷാ ഹൈക്കോടതിയിൽ [[അഭിഭാഷകൻ|അഭിഭാഷകനായി]] ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ച രംഗനാഥ് മിശ്ര 1969 വരെ അവിടെ പരിശീലനം തുടർന്നു. ഒഡീഷാ ഹൈക്കോടതിയിൽ പിന്നീട് സ്ഥിരം ജഡ്ജിയായി. 1980 നവംബർ 6 മുതൽ 1981 ജനുവരി 16 വരെ ഒഡീഷാ ഹൈക്കോടതിയിൽ ആക്ടിങ് ചീഫ് ജസ്റ്റിസായും അതിനുശേഷം സ്ഥിരം ചീഫ് ജസ്റ്റിസായും പ്രവർത്തിച്ചു. 1983-ൽ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതി]] ജഡ്ജിയായി. 1990 സെപ്റ്റംബർ 25-ന് [[ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|സുപ്രീം കോടതി ചീഫ് ജസ്റ്റിസായി]] സ്ഥാനമേറ്റ രംഗനാഥ് മിശ്ര 1991 നവംബർ 24 വരെ ആ പദവിയിൽ തുടർന്നു. 1992 മുതൽ ഓൾ ഇന്ത്യാ ബോയ്സ് സ്കൗട്ട്സ് അസോസിയേഷന്റെ ചീഫ് സ്കൗട്ടായി പ്രവർത്തിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.lawbookshop.net/hindu-usage-p-300.html|title=Law Book Shop|access-date=2018-01-02|archive-date=2016-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160913185037/http://www.lawbookshop.net/hindu-usage-p-300.html|url-status=dead}}</ref> 1993 ഒക്ടോബർ 12-ന് [[ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ (ഇന്ത്യ)|ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ]] രൂപീകരിച്ചപ്പോൾ രംഗനാഥ് മിശ്രയെയാണ് ആദ്യ ചെയർമാനായി നിയമിച്ചത്. 1998 മുതൽ 2004 വരെ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസിനെ]] പ്രതിനിധീകരിച്ച് [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭാംഗമായി]] പ്രവർത്തിച്ചു.<ref>{{cite web |url= http://164.100.47.5:8080/members/alphabeticallist_all_terms.asp?alphabet=M |title=Alphabetical List Of All Members Of Rajya Sabha Since 1952 |quote=Misra Shri Ranganath Odisha INC 02/07/1998 01/07/2004 |accessdate=30 December 2012}}</ref> == മരണം == ദീർഘകാലത്തെ അസുഖത്തെ തുടർന്ന് 2012 സെപ്റ്റംബർ 13-ന് രംഗനാഥ് മിശ്ര അന്തരിച്ചു. സുപ്രീം കോടതിയുടെ 45-ആമത് ചീഫ് ജസ്റ്റിസായിരുന്ന [[ദീപക് മിശ്ര]] ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരവനാണ്. == അവലംബം == {{reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/rcji/21rmisra.htm Supreme Court of India: Hon'ble Mr. Justice Raganath Misra.] *http://www.thehindu.com/news/national/article3893788.ece {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസുമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1926-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 25-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2012-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 13-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒഡീഷയിൽ നിന്നുമുള്ളവർ]] n1be13w19juc1rmdw6wqdmsfbdip83f 0 413728 4671915 4449821 2026-09-30T11:15:38Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671915 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Lakshmi Menon (actress)}} {{Infobox person | name = ലക്ഷ്മി മേനോൻ | image = Lakshmi Menon at 60th South Filmfare Awards 2013.jpg | caption = ലക്ഷ്മി മേനോൻ&nbsp; 60 അം സൗത്ത് ഫിലിം ഫെയർ പുരസ്കാര നിശയിൽ | birth_date = {{birth date and age|1996|05|19|df=yes}} | birth_place = തിരുവനന്തപുരം, കേരളം, ഇന്ത്യ | height = <!-- Must be supported by a reliable source --> | nationality = {{IND}} | occupation = നടി, നർത്തകി, പാട്ടുകാരി | years_active = 2012–ഇപ്പോൾ വരെ }} ഒരു [[ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടികളുടെ പട്ടിക|ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിയും]] ഗായികയും ആണ് '''ലക്ഷ്മി മേനോൻ''' (ജനനം 1996). പ്രധാനമായും [[തമിഴ്]] ചിത്രങ്ങളിലും ചില [[മലയാളം|മലയാള]] ചിത്രങ്ങളിലും അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[രഘുവിന്റെ സ്വന്തം റസിയ]](2011) എന്ന ചിത്രത്തിലെ സഹനടിയായാണ് അരങ്ങേറ്റം.<ref>https://www.m3db.com/film/25437 രഘുവിന്റെ സ്വന്തം റസിയ</ref> അതിനുശേഷം 2012 ൽ [[സുന്ദരപാണ്ഡ്യൻ]] എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിൽ നായികയായി അഭിനയിച്ചു. സുന്ദരപാണ്ഡ്യനും അതിനുശേഷം ഇറങ്ങിയ അടുത്ത മൂന്ന് തമിഴ് ചിത്രങ്ങളും വാണിജ്യ വിജയകരമായിരുന്നു. "സിനിമയിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം" എന്ന് എസ്.ഐ.എഫ്‌.വൈ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/lakshmi-menon-is-back-in-malayalam-news-malayalam-ocuk9Mcjidb.html |title=ലക്ഷ്മി മേനോൻ വീണ്ടും മലയാളത്തിൽ |publisher=Sify.com |date=20 February 2014 |accessdate=10 May 2014 |archive-date=2014-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220144447/http://www.sify.com/movies/lakshmi-menon-is-back-in-malayalam-news-malayalam-ocuk9Mcjidb.html |url-status=dead }}</ref> പിന്നീട് [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|തെന്നിന്ത്യൻ]] സിനിമാ രംഗത്ത് ഏറ്റവും വിജയകരവും ജനപ്രിയവുമായ നടിമാരിലൊരാളായി. സുന്ദരപാണ്ഡ്യയിലും കുംകിയിലും ഉള്ള അഭിനയത്തിന് മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട് സംസ്ഥാന]] ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം കരസ്ഥമാക്കി.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/tn-govt-announces-tamil-film-awards-for-six-years/article19273078.ece|title=TN Govt. announces Tamil Film Awards for six years|work=[[The Hindu]]|accessdate=2017-07-14|location=Chennai, India|date=2017-07-14}}</ref> == ആദ്യകാലജീവിതം == തൃപ്പൂണിത്തുറകാരിയായ ലക്ഷ്മി മേനോൻ 1996 ൽ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്ത്]] വെച്ച് ജനനം. അച്ഛൻ രാമകൃഷ്ണൻ [[ദുബായ്|ദുബായിൽ]] ആർട്ടിസ്റ്റ്ഉം അമ്മ ഉഷ മേനോൻ, നൃത്ത അധ്യാപകയും ആണ്. എട്ടാം ക്ലാസിൽ പഠിക്കുബോൾ ആയിരുന്നു ''രഘുവിന്റെ സ്വന്തം റസിയ'' സിനിമയിൽ അഭിനയിച്ചത്.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/New-face-new-promise/article15616633.ece |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230915045532/https://www.thehindu.com/features/cinema/New-face-new-promise/article15616633.ece |archive-date=2023-09-15 |url-status=dead}}</ref> പത്താം ക്ലാസ് വരെ [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]] ഭാരതീയ വിദ്യാഭവന്റെ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു. പന്ത്രണ്ടാം ക്ലാസ്സ്‌ പൂർത്തിയായ ശേഷം ബി.എ. സാഹിത്യത്തിനായി സേക്രഡ് ഹാർട്ട് കോളേജ് കൊച്ചിയിൽ ചേർന്നു. == അഭിനയജീവിതം == 2011 ൽ സംവിധായകൻ വിനയൻ ലക്ഷ്മിയുടെ ഭരതനാട്യം കാണാൻ ഇടയായി. അങ്ങനെ ''രഘുവിന്റെ സ്വന്തം റസിയ'' എന്ന സിനിമയിൽ ലക്ഷ്മിയുടെ സിനിമ ജീവിതം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{cite web |url=http://silverscreen.in/features/woman-child-the-lakshmi-menon-interview/ |title=Woman – Child: The Lakshmi Menon Interview |publisher=Silverscreen.in |date= |accessdate=10 May 2014 |archive-date=2014-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503113134/http://silverscreen.in/features/woman-child-the-lakshmi-menon-interview/ |url-status=dead }}</ref> അധികം വൈകാതെ, അലി അക്ബർ സംവിധാനം ചെയ്ത ആദിത്യ ജോഡി എന്ന മറ്റൊരു ചിത്രത്തിൽ ലക്ഷ്മി അഭിനയിച്ചു. മലയാള സിനിമയിൽ അഭിനയിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ, ഒരു മാഗസിന്റെ കവർ പേജിൽ ലക്ഷ്മിയുടെ ചിത്രം ഫീച്ചർ ചെയ്യപ്പെട്ടു. അത് തമിഴ് സംവിധായകൻ പ്രഭുരാമന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റി. പ്രഭുരാമന്ടെ കുംകി എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ ലക്ഷ്മി മേനോൻ തമിഴ്‌ സിനിമകളിൽ നിറസാനിധ്യമായി. ==സിനിമകൾ== {| class="wikitable", border= ! വർഷം !! സിനിമ !! കഥാപാത്രം !! ഭാഷ !! Notes |- | 2011 || ''[[രഘുവിന്റെ സ്വന്തം റസിയ]]'' || പ്രിയ || [[മലയാള ഭാഷ|മലയാളം]] || |- | 2012 || ''ഐഡിയൽ കപ്പിൾ'' || ശാന്തി || [[മലയാള ഭാഷ|മലയാളം]] || |- | 2012 || ''സുന്ദരപാണ്ഡ്യൻ'' || അർച്ചന || [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]] || മികച്ച നടിക്കുള്ള തമിഴ്നാട് സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം<br />മികച്ച നടനായി ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് - തെക്ക് |- | 2012 || കുംകി || അല്ലി || [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]] || മികച്ച നടിക്കുള്ള തമിഴ്നാട് സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം |- | 2013 || ''കുട്ടിപുലി'' || ഭാരതി || [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]] || |- | 2013 || ''പാണ്ടിനാട്'' || മലർവിഴി|| [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]] || |- | 2014 || ''നാൻ സിഗപ്പ മണിത്തൻ'' || മീര || [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]] || |- | 2014 || ''Manjapai'' || കാർത്തിക || [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]] || |- | 2014 || ''[[Jigarthanda]]'' || കായൽവിഴി ||[[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]] || |- | 2014 ||''അവതാരം'' || മണമേഘാല || [[മലയാള ഭാഷ|മലയാളം]] || |- |rowspan="2"| 2015 || ''കോബൻ'' || || [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]] || |- | ''വേതാളം''||തമിഴ് || [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]] || |- |rowspan="2"| 2016|| ''മിരുത്തൻ'' || രേണുക || [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]] || |- | ''രേഖ'' || ഭാരതി || [[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]] || |} == പുരസ്കാരങ്ങളും നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും == * മികച്ച നടിക്കുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം – സൗത്ത് – | ചിത്രം:''സുന്ദരപാണ്ഡ്യൻ'' * മികച്ച നടിക്കുള്ള തമിഴ്നാട് സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം - | ചിത്രങ്ങൾ: ''സുന്ദരപാണ്ഡ്യൻ'' നും ''കുംകി''യും * മികച്ച നവാഗത നടിക്കുള്ള വികാതൻ അവാർഡ് | ചിത്രം: ''സുന്ദരപാണ്ഡ്യൻ'' * പുതുമുഖത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി ചെന്നൈ ടൈംസ് പുരസ്കാരം (സ്ത്രീ) – ''സുന്ദരപാണ്ഡ്യൻ'' * SIIMA മികച്ച പുതുമുഖ നടിമാർക്കുള്ള പുരസ്കാരം – ''സുന്ദരപാണ്ഡ്യൻ'' * നോർവേ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ അവാർഡ് മികച്ച നടിക്കുള്ള പുരസ്കാരം – ചിത്രം1: ''സുന്ദരപാണ്ഡ്യൻ''<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/norway-tamil-film-festival-2013-news-tamil-ne3kOHdfabb.html |title=നോർവേ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ അവാർഡ് 2013 |publisher=Sify.com |date=29 April 2013 |accessdate=10 May 2014 |archive-date=2014-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907031238/http://www.sify.com/movies/norway-tamil-film-festival-2013-news-tamil-ne3kOHdfabb.html |url-status=dead }}</ref> * മൂന്നാമത് സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡ് |SIIMA Award | സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ റൈസിംഗ് സ്റ്റാർ (സ്ത്രീ) == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1996-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായകർ]] 641zcwx431kva0lyrzyigqsu9ocm0ve 0 415544 4671873 4542521 2026-09-30T07:44:16Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671873 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | name = Dr. Rohini Mohan | attribution||Dr. Rohini Mohan | image = | caption = Dr. Rohini Mohan sugama sangeetha singer | image_size = 160px | background = solo_singer | instrument = Vocalist | genre = [[sugama sangeetha, Folk]] and [[Film hits]] | occupation = സംഗീതജ്ഞ | years_active = 1979 മുതൽ | label = | associated_acts = }} '''ഡോക്ടർ രോഹിണി മോഹൻ (Dr. Rohini Mohan)''' ({{Lang-kn|ರೋಹಿಣಿ ಮೋಹನ್}}) [[കർണാടക]]യിലെ സുഗമസംഗീത ഗായികയാണ്.<ref name="Rohini1">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-song-of-emotion/article1435615.ece Article in The Hindu] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} The Hindu - English Daily official website. Dated September 12, 2008.</ref> == പുരസ്കാരങ്ങൾ == # കർണാടക കലശ്രീ # ആര്യഭട പ്രശസ്തി # നാദപ്രഭു കെംപേഗൗഡ പ്രശസ്തി == അക്കാദമിയും ട്രസ്റ്റും == # ഭാവന സുഗമ സംഗീത അക്കാദമിയുടെ സ്ഥാപക ഡയറക്ടർ. # ഇന്ദു-രോഹിണി സുഗമസംഗീത ട്രസ്റ്റിന്റെ കോട്രസ്റ്റീ. == അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] 4b4owapl7llj8to0raeo13ellzag3wf 0 420337 4671688 4591120 2026-09-29T14:50:14Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671688 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bharath (actor)}} {{Infobox person | name = ഭരത് നിവാസ് | image = The U.S Consulate Chennai celebrated its two-year anniversary on Facebook with U.S. Consul General Jennifer McIntyre, actors Bharath Srinivasan and Jeyam Ravi20 (cropped).jpg | caption = ഭരത് 2012-ൽ | birth_name = ഭരത് നിവാസ് | birth_date = {{Birth date and age|1983|07|21|df=y}}<ref>http://www.filmibeat.com/celebs/bharath-tamil-actor/biography.html</ref> | other names = | birth_place = [[തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]], [[തമിഴ്നാട്]], ഇന്ത്യ | occupation = [[അഭിനേതാവ്]] | years_active = 2003–ഇതുവരെ | spouse = ജെഷ്‌ലി ജോഷ്വ (2013–present) | residence = [[ചെന്നൈ]], [[തമിഴ്നാട്]], ഇന്ത്യ | parents = ശ്രീനിവാസ്<br/>ലക്ഷ്മി }} ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവാണ് '''ഭരത്''' (ജനനം:21 ജൂലൈ 1983). പ്രധാനമായും [[തമിഴ്]], മലയാളം, തെലുഗു ഭാഷകളിലെ ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2003-ൽ [[എസ്. ഷങ്കർ|ഷങ്കർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[ബോയ്സ്]] ആയിരുന്നു അഭിനയിച്ച ആദ്യത്തെ ചലച്ചിത്രം. ചെല്ലമേ (2004), കാതൽ (2004), പട്ടിയൽ (2006), വെയിൽ (2006) തുടങ്ങിയവയാണ് അഭിനയിച്ച പ്രധാന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ. ==വ്യക്തി ജീവിതം== 1983 ജൂലൈ 21-ന് തമിഴ്നാട്ടിലെ [[തിരുച്ചിറപ്പള്ളി|തിരുച്ചിറപ്പള്ളിയിൽ]] ജനിച്ചു.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/transcript-of-the-chat-with-bharath-news-tamil-kkfvichgaeh.html |title=Transcript of the chat with Bharath |publisher=Sify.com |date=26 September 2006 |accessdate=18 October 2011 |archive-date=2011-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111112113610/http://www.sify.com/movies/transcript-of-the-chat-with-bharath-news-tamil-kkfvichgaeh.html |url-status=dead }}</ref> ശാസ്ത്രീയമായി നൃത്തം അഭ്യസിച്ചിട്ടുണ്ട്. തന്റെ 11-ാം വയസിൽ ഭരത്, സ്വിങ്ങേഴ്സ് അന്താരാഷ്ട്ര ഡാൻസ് ക്ലബ്ബിൽ അംഗമായി. അണ്ണാ നഗറിലെ ഡി.എ.വി. സീനിയർ സെക്കന്ററി സ്കൂളിൽ നിന്നും പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി.<ref name="autogenerated1"/> [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിലെ]] ദ ന്യൂ കോളേജിൽ ബിരുദ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. 2013-ൽ ദുബായിൽ വച്ച് മലയാളിയായ ജെഷ്‌ലിയെ വിവാഹം ചെയ്തു.<ref>{{cite web |url=http://bsnllive.cinecurry.com/celebzone/tamil/bharathsrinivasan |title=Bharath Srinivasan – Actor Bharath Srinivasan's Profile, Filmography, Trivia, News, Photos & Wallpapers |publisher=Bsnllive.cinecurry.com |accessdate=18 October 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812034652/http://bsnllive.cinecurry.com/celebzone/tamil/bharathsrinivasan |archivedate=12 August 2011 |df=dmy-all }}</ref> ==ചലച്ചിത്ര രംഗം== 2003-ൽ [[എസ്. ഷങ്കർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ബോയ്സ് എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലായിരുന്നു ഭരത് ആദ്യമായി അഭിനയിച്ചത്. ഈ ചിത്രത്തിൽ ഒരു സംഗീത ബാന്റിലെ ഗിറ്റാറിസ്റ്റിന്റെ കഥാപാത്രത്തെയാണ് ഭരത് അവതരിപ്പിച്ചത്. സ്വിങ്ങേഴ്സിന്റെ സംഗീത അക്കാദമിയിൽ നടന്ന ഇൻസ്പിരേഷൻസ് എന്ന പരിപാടിയിൽ ഭരത് അവതരിപ്പിച്ച നൃത്തം കണ്ട ഷങ്കർ, ഈ ചലച്ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കാൻ ഭരത്തിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13224644&cid=2408 |title=Welcome to |publisher=Sify.com |date=20 January 2007 |accessdate=18 October 2011 |archive-date=2012-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021141818/http://www.sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13224644&cid=2408 |url-status=dead }}</ref> 2004-ൽ [[ജയരാജ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത 4 ദ പീപ്പിൾ എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചു. മലയാളത്തിൽ അഭിനയിക്കുന്ന ആദ്യ ചലച്ചിത്രവും ഇതാണ്.<ref name="rediff2005">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/mar/02ss.htm |title=Prabhu Deva, hot hot! |publisher=Rediff.com |date=2 March 2005 |accessdate=18 October 2011}}</ref> ചിത്രത്തിലെ 4 കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ഒരാളുടെ വേഷമാണ് ഭരത് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ വിജയം നേടുകയും കേരള ബോക്സ് ഓഫീസിൽ ₹ 10 ലക്ഷമായി ഉയരുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2004/12/31/stories/2004123101620100.htm |accessdate=7 July 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100826122941/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2004/12/31/stories/2004123101620100.htm |archivedate=26 August 2010 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13673230&cid=2406 |title=Welcome to |publisher=Sify.com |accessdate=18 October 2011 |archive-date=2018-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618002543/http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13673230&cid=2406 |url-status=dead }}</ref> ഈ ചിത്രം തമിഴിൽ 4 സ്റ്റുഡന്റ്സ് എന്ന പേരിലും തെലുഗുവിൽ യുവസേന എന്ന പേരിലും ഡബ്ബ് ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-yuvasena.html |title=Telugu cinema Review – Yuva Sena (4 The People) – Bharat, Gopika – Sravanthi Ravi Kishore |publisher=Idlebrain.com |date=12 November 2004 |accessdate=18 October 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7186.html |title=4 Students Tamil Movie Review – cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes |publisher=IndiaGlitz |date=12 August 2004 |accessdate=18 October 2011 |archive-date=2017-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904065426/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7186.html |url-status=dead }}</ref> തുടർന്ന് ചെല്ലമേ എന്ന തമിഴ് ചലച്ചിത്രത്തിൽ വില്ലൻ കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. ബാലാജി ശക്തിവേൽ സംവിധാനം ചെയ്ത കാതൽ എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലാണ് നായകനായി ആദ്യം അഭിനയിച്ചത്.<ref name="rediff1">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2004/dec/20spice.htm |title=Actor Vikram's new post! |publisher=Rediff.com |accessdate=18 October 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2004/12/24/stories/2004122402850300.htm |accessdate=7 July 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820043220/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2004/12/24/stories/2004122402850300.htm |archivedate=20 August 2010 }}</ref> 2007-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ വെയിൽ എന്ന ചലച്ചിത്രം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. ഈ ചിത്രം [[കാൻ ചലച്ചിത്രോത്സവം|കാൻ ചലച്ചിത്രോത്സവത്തിലും]] പ്രദർശിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/30241.html |title='Veyyil' selected for Cannes Film Festival – Tamil Movie News |publisher=IndiaGlitz |accessdate=18 October 2011 |archive-date=2017-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904070605/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/30241.html |url-status=dead }}</ref> 2008-ൽ ദുരൈ സംവിധാനം ചെയ്ത പഴനി എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിൽ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. [[കാജൽ അഗർവാൾ]], [[ഖുശ്ബു]], [[ബിജു മേനോൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു ഈ ചിത്രത്തിലെ മറ്റ് കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചത്.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/bharaths-image-crisis-news-tamil-kkfsamhjdde.html |title=Bharath’s image crisis |publisher=Sify.com |date=11 May 2009 |accessdate=18 October 2011 |archive-date=2012-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021151039/http://www.sify.com/movies/bharaths-image-crisis-news-tamil-kkfsamhjdde.html |url-status=dead }}</ref><ref name="autogenerated3">{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/bharath-high-anxiety-news-tamil-kkfr12hajba.html |title=Bharath – High anxiety! |publisher=Sify.com |date=24 September 2009 |accessdate=18 October 2011 |archive-date=2012-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021151111/http://www.sify.com/movies/bharath-high-anxiety-news-tamil-kkfr12hajba.html |url-status=dead }}</ref> ഇതേ വർഷം തന്നെ ഭരത്മു അഭിനയിച്ച മുനിയാണ്ടി വിളങ്കിയാൽ മൂന്നാമാണ്ട്,സേവൽ എന്നീ ചലച്ചിത്രങ്ങളും പുറത്തിറങ്ങി.<ref name="autogenerated2"/><ref name="autogenerated3"/> എന്നാൽ 2010-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ തമ്പിക്ക് ഇന്ത ഊര് എന്ന ചലച്ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ പരാജയപ്പെട്ടിരുന്നു. 2011-ൽ വാനം എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചു. ഈ ചിത്രത്തിൽ ഭരത് ചക്രവർത്തി എന്ന ഗിറ്റാറിസ്റ്റിന്റെ വേഷമാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. എന്നാൽ ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങിയതിനു ശേഷം ഭരത്, പരസ്യമായി ഈ ചിത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാതാവിനും മറ്റൊരു നടനായ [[സിലമ്പരസൻ|സിലമ്പരശനുമെതിരെ]] രംഗത്തെത്തിയിരുന്നു. മറ്റ് അഭിനേതാക്കൾക്ക് ലഭിച്ച പ്രാധാന്യം ചിത്രത്തിന്റെ പരസ്യ പ്രചാരണങ്ങളിൽ ഭരത്തിന് ലഭിച്ചില്ലെന്നായിരുന്നു പരാതി.<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-31/news-interviews/29835506_1_multi-starrers-bharath-simbu |title=Bharath takes on Simbu – Times Of India |publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com |date=31 July 2011 |accessdate=18 October 2011 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120918111602/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-31/news-interviews/29835506_1_multi-starrers-bharath-simbu |url-status=dead }}</ref> റിമ കല്ലിങ്കല്ലിനോടൊപ്പം അഭിനയിച്ച യുവൻ യുവതി ആയിരുന്നു തുടർന്ന പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രം. കൂടാതെ വസന്തബാലൻ സംവിധാനം ചെയ്ത അരവാൻ എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിലും ചെറിയ വേഷം അവതരിപ്പിച്ചു. 2013 ഓഗസ്റ്റിൽ ഐന്ത് ഐന്തു ഐന്തു എന്ന ചലച്ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/ainthu-ainthu-ainthu-review-tamil-pcmaW1dhgbceh.html|title=Review : Ainthu Ainthu Ainthu|work=Sify|access-date=2018-04-05|archive-date=2016-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128043842/http://www.sify.com/movies/ainthu-ainthu-ainthu-review-tamil-pcmaW1dhgbceh.html|url-status=dead}}</ref> അതേ വർഷം ജാക്ക്പോട്ട് എന്ന ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രത്തിലും അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/bharath-goes-to-bollywood-news-tamil-nhcmo1bhidd.html |title=Bharath goes to Bollywood! |publisher=Sify.com |date=2013-07-02 |accessdate=2014-02-05 |archive-date=2013-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705204205/http://www.sify.com/movies/bharath-goes-to-bollywood-news-tamil-nhcmo1bhidd.html |url-status=dead }}</ref> പോണ്ടിച്ചേരി സ്വദേശിയായ ആന്റണി ഡിസൂസ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ ഭരത് ഈ ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചു.<ref name="thehindu1">{{cite web |author=Deepa Venkatraman |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/bollywood-ho/article5459620.ece |title=Bollywood ho! |publisher=The Hindu |date=2013-12-14 |accessdate=2014-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201045705/http://www.thehindu.com/features/cinema/bollywood-ho/article5459620.ece |archive-date=2017-12-01 |url-status=dead}}</ref> 2014-ൽ കൂതറ എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രത്തിലും അഭിനയിച്ചിരുന്നു. ==അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ== {|class="wikitable sortable" |- ! വർഷം ! ചലച്ചിത്രം ! വേഷം ! ഭാഷ ! മറ്റുള്ളവ |- | 2003 ||''[[ബോയ്സ്]]'' || ബാബു കല്യാണം || തമിഴ് || |- | 2004 || ''[[4 ദ പീപ്പിൾ]]'' || വിവേക് || മലയാളം || |- | 2004 ||''[[ചെല്ലമേ]]'' || വിശ്വ രാജശേഖർ || തമിഴ് || |- | 2004 ||''[[കാതൽ]]'' || മുരുകൻ || തമിഴ് || |- | 2005 ||''[[February 14 (film)|ഫെബ്രുവരി 14]]'' || ശിവ || തമിഴ് || |- | 2006 ||''[[പട്ടിയൽ]]'' || സെൽവ || തമിഴ് || |- | 2006 ||''[[അഴകായ് ഇരുക്കിറായ് ഭയമായി ഇരുക്കിറത്]]'' || മനു || തമിഴ് || |- | 2006 ||''[[എം മകൻ]]'' || കൃഷ്ണ || തമിഴ് || |- | 2006 ||''[[ചെന്നൈ കാതൽ]]'' || ഗൗതം || തമിഴ് || |- | 2006 ||''[[വെയിൽ]]'' || കതിർ || തമിഴ് || |- | 2007 || ''[[കൂടൽ നഗർ]]'' || സൂര്യൻ,<br>ചന്ദ്രൻ ||തമിഴ് || |- | 2008 || ''[[Pazhani (film)|പഴനി]]'' || പഴനിവേൽ || തമിഴ് || |- | 2008 ||''[[Nepali (film)|നേപ്പാളി]]'' || കാർത്തിക് || തമിഴ് || |- | 2008 ||''[[മുനിയാണ്ടി വിളങ്കിനാൽ മൂന്നാമാണ്ട്]]'' || മുനിയാണ്ടി || തമിഴ് || |- | 2008 ||''[[സേവൽ]]'' || മുരുകേശൻ || തമിഴ് || |- | 2009 || ''[[Arumugam (film)|ആറുമുഖം]]'' || ആറുമുഖം ||തമിഴ് || |- | 2009 || ''[[കണ്ടേൻ കാതലൈ]]'' || ശക്തിവേൽ രാജശേഖരൻ || തമിഴ് || |- | 2010 ||''[[തമ്പിക്ക് ഇന്ത ഊര്]]'' || അഖിലേഷ് || തമിഴ് || |- | 2011 || ''[[Ko (film)|കോ]]'' || സ്വയം || തമിഴ് || |- | 2011 ||''[[വാനം]]'' || ഭരത് ചക്രവർത്തി || തമിഴ് || |- | 2011 ||''[[യുവൻ യുവതി]]'' || കതിർവേൽ മുരുകൻ || തമിഴ് || |- | 2012 ||''[[അരവാൻ]]'' || തോഗൈമാൻ || തമിഴ് || അതിഥി |- | 2012 || ''[[Thiruthani (film)|തിരുത്തനി]]'' || തിരുത്തനി || തമിഴ് || |- | 2013 || ''[[ഐന്ത് ഐന്ത് ഐന്ത്]]'' || അരവിന്ദ് || തമിഴ് || |- | 2013 || ''[[Jackpot (2013 film)|ജാക്ക്പോട്ട്]]'' || ആന്റണി ഡിസൂസ || ഹിന്ദി || |- | 2014 ||''[[കൂതറ]]'' || കൂബ്രിൻ || മലയാളം || |- | 2014 ||''[[കഥൈ തിരക്കഥൈ വസനം ഇയക്കം]]'' || സ്വയം || തമിഴ് || |- | 2014 ||''[[ഐന്താം തലമുറൈ സിദ്ധ വൈദ്യ ശിഖാമണി]]'' || ശിഖാമണി || തമിഴ് || 25-ാം ചിത്രം |- | 2015 || ''[[കില്ലാഡി]]'' || ധരണി || തമിഴ് || |- | 2015 || ''[[1000 – ഒരു നോട്ട് പറഞ്ഞ കഥ]]'' || ജിക്കു മോൻ || മലയാളം || |- | 2015 || ''[[ലോഡ് ലിവിങ്സ്റ്റൺ 7000 കണ്ടി]]'' || ഷണ്മുഖം ഇളങ്കോവൻ || മലയാളം || |- | 2017 || ''[[എന്നോട് വിളയാട്]]'' || വിക്രം || തമിഴ് || |- | 2017 || ''[[കടുകു]]'' || നമ്പി || തമിഴ് || |- | 2017 || ''[[Spyder (film)|സ്പൈഡർ]]'' || ഭൈരവഡുവിന്റെ സഹോദരൻ || തമിഴ് || Extended Cameo appearance |- | 2017 || ''[[കടൈസി ബെഞ്ച് കാർത്തി]]'' || കാർത്തി || തമിഴ് || |- | 2018 || ''[[Simba (2016 film)|സിംബ]]'' || || തമിഴ് || ചിത്രീകരണം |- | 2018 || ''[[Pottu (film)|പൊട്ട്]]'' || || തമിഴ് || ചിത്രീകരണം<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/gautham-menon-to-direct-seevalaperipandi-remake-with-kamal-haasan-tamil-news-146996.html|title=Kamal Haasan and Gautham Menon team up for a sequel?|publisher=|access-date=2018-04-05|archive-date=2018-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618025623/https://www.indiaglitz.com/gautham-menon-to-direct-seevalaperipandi-remake-with-kamal-haasan-tamil-news-146996.html|url-status=dead}}</ref> |- | 2018 || ''കാളിദാസ്'' || കാളിദാസ് || തമിഴ് || ചിത്രീകരണം<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Punjabi-kudi-to-debut-in-Ktown/articleshow/47574052.cms|title=Punjabi kudi to debut in K'town|work=The Times of India}}</ref> |- | 2018 || '' എയ്റ്റ്'' || || തമിഴ് || ചിത്രീകരണം<ref>{{Cite web |url=http://entertainment.chennaipatrika.com/post/2018/02/27/8-(-Eight-)-Movie-First-Look-Posters-Released-By-8-Celebrities.aspx |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-04-05 |archive-date=2018-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618005545/http://entertainment.chennaipatrika.com/post/2018/02/27/8-(-Eight-)-Movie-First-Look-Posters-Released-By-8-Celebrities.aspx |url-status=dead }}</ref> |} ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * {{IMDb name|id=1467000|name=Bharath}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:1984-ൽ ജനിച്ചവർ]] see1j4di73d6yszjh78159k6wjizz4w 0 420493 4671748 4072145 2026-09-29T19:02:56Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671748 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Malayalam novel}} [[മലയാളസാഹിത്യം|മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാന ഭാഗമാണ് മലയാളം നോവൽ. == ആദ്യകാല നോവലുകൾ == ഭാഷയിൽ ആദ്യം ഗ്രന്ഥരൂപം പൂണ്ട നോവൽ [[ജോസഫ് പീറ്റ്]] എന്ന മിഷണറി തർജമ ചെയിത കാതറൈൻ മുല്ലെൻസിന്റെ [[ഫുൽമോനി എന്നും കോരുണ എന്നും പേരായ രണ്ടു സ്ത്രീകളുടെ കഥ]] (1854) ആണ്. മലയാളത്തിലെ ആദ്യ നോവലായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത് [[അപ്പു നെടുങ്ങാടി]] രചിച്ച [[കുന്ദലത|കുന്ദലതയാണ്]] (1887).<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/seminar-in-memory-of-appu-nedungadi/article814059.ece "Seminar in memory of Appu Nedungadi"] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>&nbsp; ഒരു പ്രധാന നോവൽ ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിലും &nbsp;മലയാള ഭാഷയിലെ ആദ്യ നോവൽ എന്ന പ്രതാപം&nbsp;ഈ&nbsp;നോവലിനുണ്ട്.&nbsp;ഒരു&nbsp;[[മലയാളി|കേരളീയൻ]]&nbsp;എഴുതിയ ആദ്യ നോവലും [[മലബാർ]] മേഖലയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ആദ്യ നോവലും കൂടിയായിരുന്നു ഇത്.&nbsp;[[കലിംഗസാമ്രാജ്യം|കലിംഗസാമ്രാജ്യത്തിലെ]]&nbsp; രാജാവിന്റെ മകളായ കുന്ദലതയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ഒരു ചരിത്ര വിവരണമായിരുന്നു ഈ നോവൽ. [[ഒ. ചന്തുമേനോൻ|ഒ. ചന്തുമേനോന്റെ]] [[ഇന്ദുലേഖ]] എന്ന നോവലാണ്&nbsp; &nbsp; മലയാളത്തിലെ ആദ്യ ലക്ഷണമൊത്ത നോവൽ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്.&nbsp; &nbsp;മലയാള സാഹിത്യ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലായ&nbsp;ഈ&nbsp;നോവലിലൂടെ&nbsp; മലയാളത്തിലെ&nbsp;പുതിയ ഗദ്യസാഹിത്യരൂപത്തിന്&nbsp;പ്രാരംഭം കുറിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/br/2004/09/07/stories/2004090700011403.htm |title="Voice of rebellion" |access-date=2018-04-07 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022162845/http://www.hindu.com/br/2004/09/07/stories/2004090700011403.htm |url-status=dead }}</ref> ഈ നോവലിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രത്തെ ഈ ശീർഷകം പരാമർശിക്കുന്നു.&nbsp;ഇന്ദുലേഖ&nbsp;എന്ന&nbsp;നോവലിനോടുള്ള&nbsp;വായനക്കാരുടെ&nbsp;നല്ല&nbsp;പ്രതികരണം&nbsp;[[ഒ. ചന്തുമേനോൻ|ഒ. ചന്തുമേനോന്]]&nbsp;[[ശാരദ (നോവൽ)|ശാരദ]]&nbsp;എന്ന&nbsp;നോവൽ&nbsp;എഴുതാൻ പ്രേരകമായി. 1892&nbsp;ൽ&nbsp; എട്ട്&nbsp;അദ്ധ്യായങ്ങൾ&nbsp;ഉൾപ്പെടുന്ന നോവലിന്റെ&nbsp;ആദ്യഭാഗം&nbsp;പുറത്തിറങ്ങി.നോവലിന്റെ രണ്ടാംഭാഗം ഏഴുതികൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനിടെ 1899 ൽ ചന്തുമേനോൻ മരിച്ചതിനാൽ (1899)&nbsp; ശാരദ എന്ന നോവലിനെ അപൂർണ്ണനോവലായി&nbsp; കണക്കാക്കുന്നു. &nbsp;ആദ്യകാല മലയാള നോവലിസ്റ്റുകളിൽ പ്രമുഖനായ സി.വി. രാമൻപിള്ള എഴുതിയ ചരിത്ര- കാല്പനിക സമ്മിശ്ര സാഹിത്യമായ&nbsp;മാർത്താണ്ഡവർമ്മ (1891) &nbsp;എന്ന നോവൽ &nbsp;മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ഒരു നാഴികകല്ലായി കണക്കാക്കപ്പടുന്നു. ദ്രാവിഡഭാഷയിലെ ആദ്യ ചരിത്രാഖ്യായികയും തിരുവിതാംകൂറിൽ നിന്നുമുള്ള ആദ്യനോവലും കൂടിയാണ് &nbsp;മാർത്താണ്ഡവർമ്മ. പുല്ലിംഗ സ്വഭാവത്തോടു കൂടിയ തലക്കെട്ടിൽ പുറത്തിറങ്ങുന്ന ആദ്യനോവലും മാർത്താണ്ഡവർമ്മയാണ്. ഇന്ദുലേഖയ്ക്ക് മുമ്പുതന്നെ മാർത്താണ്ഡവർമ പൂർത്തീകരിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ, സാമ്പത്തിക കുറവ് കാരണം 1891 വരെ പ്രസിദ്ധീകരണം സാധ്യമായില്ല. രാമ്മവർമ്മ മഹാരാജാവിൻറെ ഭരണകാലം മുതൽ [[അനിഴം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ]] സ്ഥാനാരോഹണം വരെയുള്ള [[വേണാട്|വേണാടിൻറെ]] (തിരുവിതാംകൂർ) ചരിത്രം വിവരിക്കുന്ന ഒരു ചരിത്രാഖ്യായിക ആയിട്ടാണ് പ്രസ്തുത കൃതി അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.&nbsp; കേരളത്തിലെ സാമൂഹിക പിന്നോക്കവിഭാഗങ്ങളെ പരാമർശിച്ച ആദ്യത്തെ മലയാളം നോവലായിരുന്നു &nbsp;1892 ൽ പോതേരി കുഞ്ഞമ്പു എഴുതിയ &nbsp;'സരസ്വതി വിജയം'. കേരളത്തിലെ ക്രിസ്തീയ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും ആദ്യത്തെ നോവലുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു&nbsp;1892 ൽ &nbsp;കൊച്ചീപ്പൻ തകരൻ എഴുതിയ 'കൊച്ചുത്തൊമൻ'. === 1900-നു മുൻപുള്ള മലയാള നോവലുകളുടെ പട്ടിക === {| class="wikitable" border="1" |- ! style="width:50px;"| എണ്ണം. ! style="width: 250px;" | ശീർഷകം ! style="width: 180px;" | രചയിതാവ് ! style="width: 90px;" | പ്രകാശനവർഷം ! style="width: 70px;" | നിർമ്മിതി ! class="unsortable" style="width: 470px;" | കുറിപ്പുകൾ |- | style="text-align: center;" | 1 | ''ഫുൽമോണി എന്നും കരുണ എന്നും പേരായ രണ്ടു സ്ത്രീകളുടെ കഥ'' | <small>Rev.</small> ജോസഫ് പീറ്റ് | style="text-align: center;" | 1858 | style="text-align: center;" | തർജ്ജമ | style="text-align: left;" |ആദ്യമായി മലയാളത്തിലേക്ക് തർജ്ജമ ചെയ്ത് പ്രകാശനം ചെയ്യപ്പെട്ട നോവൽ<br />മൂല കൃതി - ബംഗാളി ഭാഷയിലുള്ള ''ഫൂൽമോണി ഓ കരുണർ ബിബരൺ'' (1852, രചയിതാവ്: Mrs.Catherine Hanna Mullens) എന്ന നോവലിന്റെ ആംഗലേയ പരിഭാഷ: ''The History of Phulmoni and Karuna'' (1853) ആംഗലേയവിവർത്തനം: Mrs.Catherine Hanna Mullens |- | style="text-align: center;" | 2 | ''[[ഘാതകവധം]]'' | അജ്ഞാതകർത്താവ്<!--[[റിച്ചാർഡ് കോളിൻസ്]]--> | style="text-align: center; | 1877 | style="text-align: center; | തർജ്ജമ | style="text-align: left;" | കേരളീയ പശ്ചാത്തലമുള്ള ഇതിവൃത്തവുമായി മലയാളത്തിലേക്ക് ആദ്യമായി തർജ്ജമ ചെയ്ത് പ്രകാശനം ചെയ്യപ്പെട്ട നോവൽ. ആംഗലേയ ഭാഷയിൽ മൂലസൃഷ്ടിയായ ഒരു നോവൽകൃതിയിൽ നിന്നും മലയാളത്തിലേക്ക് ആദ്യമായി തർജ്ജമ ചെയ്ത നോവൽ. <br />മൂല കൃതി - ''The Slayer Slain'' (ആംഗലേയം, 1864-1866) രചന: Mrs. Frances Richard Collins & [[റിച്ചാർഡ് കോളിൻസ്|Rev. Richard Collins]] |- | style="text-align: center;" | 3 | ''പത്മിനിയും കരുണയും'' | അജ്ഞാതകർത്താവ് | style="text-align: center;" | 1884 | style="text-align: center;" | തർജ്ജമ |style="text-align: left;|ആദ്യമായി മലയാളത്തിലേക്ക് പുനഃവിവർത്തനം<br />മൂല കൃതി - ബംഗാളി ഭാഷയിലുള്ള ''ഫൂൽമോണി ഓ കരുണർ ബിബരൺ'' (1852, രചയിതാവ്: Mrs.Catherine Hanna Mullens) എന്ന നോവലിന്റെ ആംഗലേയ പരിഭാഷ: ''The History of Phulmoni and Karuna'' (1853) ആംഗലേയവിവർത്തനം: Mrs.Catherine Hanna Mullens |- | style="text-align: center;" | 4 | ''[[കുന്ദലത]]'' | [[അപ്പു നെടുങ്ങാടി]] | style="text-align: center;" | 1887 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി | style="text-align: left;|മലബാറിലെ ഒരു മലയാളിയാൽ രചിക്കപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ മലയാള നോവൽ<br />കേരളത്തിലെ ചുറ്റുപാടില്ലാത്ത ആദ്യത്തെ മലയാളനോവൽ. |- | style="text-align: center;" | 5 | ''[[ഇന്ദുലേഖ]]'' | [[ഒ. ചന്തുമേനോൻ|O. ചന്തുമേനോൻ]] | style="text-align: center;" | 1889 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;|മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ സാമൂഹ്യനോവൽ<br />കേരളത്തിലെ പശ്ചാത്തലവും മലയാളീകഥാപാത്രങ്ങളും അടങ്ങിയ ആദ്യത്തെ മലയാളനോവൽ. |- | style="text-align: center;" | 6 | ''ഇന്ദുമതീസ്വയംവരം'' | പടിഞ്ഞാറേകോവിലകത്തു അമ്മാമൻ രാജാ | style="text-align: center;" | 1890 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;| |- | style="text-align: center;" | 7 | ''മീനാക്ഷി'' | [[സി. ചാത്തുനായർ]] | style="text-align: center;" | 1890 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;| |- | style="text-align: center;" | 8 | ''[[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ (നോവൽ)|മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]]'' | [[സി.വി. രാമൻ പിള്ള]] | style="text-align: center;" | 1891 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;|മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ചരിത്രനോവൽ. ഒരു ത്രിഗ്രന്ഥപരമ്പരയിലെ അംഗമായ ആദ്യത്തെ മലയാളനോവൽ. തിരുവിതാംകൂറിലെ ഒരു മലയാളിയാൽ രചിക്കപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ മലയാള നോവൽ<br />ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ചരിത്രനോവലും ഭാരതത്തിലെ ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തെ ചരിത്രനോവലും കൂടിയായ കൃതി.<br />പുല്ലിംഗനാമത്തോടെ പ്രകാശിതമായ ആദ്യത്തെ മലയാളനോവൽ. |- | style="text-align: center;" | 9 | ''[[സരസ്വതീവിജയം]]'' | [[പോത്തേരി കുഞ്ഞമ്പു]] | style="text-align: center;" | 1892 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;| |- | style="text-align: center;" | 10 | ''[[പരിഷ്ക്കാരപ്പാതി]]'' | [[കൊച്ചുതൊമ്മൻ അപ്പോത്തിക്കരി]] | style="text-align: center;" | 1892 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;| |- | style="text-align: center;" | 11 | ''[[പറങ്ങോടീപരിണയം]]'' | [[കിഴക്കേപ്പാട്ടു രാമൻ മേനോൻ]] | style="text-align: center;" | 1892 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;|മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ പരിഹാസനോവൽ |- | style="text-align: center;" | 12 | ''[[ശാരദ (നോവൽ)|ശാരദ]]'' | [[ഒ. ചന്തുമേനോൻ]] | style="text-align: center;" | 1892 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;|ആദ്യമായി ഒരു ത്രിഗ്രന്ഥപരമ്പരയിലെ ഭാഗമാകും എന്ന് പരാമർശിക്കപ്പെട്ട മലയാള നോവൽ. |- | style="text-align: center;" | 13 | ''[[ലക്ഷ്മീകേശവം]]'' | കോമാട്ടിൽ പാഡുമേനോൻ | style="text-align: center;" | 1892 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;| |- | style="text-align: center;" | 14 | ''[[നാലുപേരിലൊരുത്തൻ അഥവാ നാടകാദ്യം കവിത്വം]]'' | [[സി. അന്തപ്പായി]] | style="text-align: center;" | 1893 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;| |- | style="text-align: center;" | 15 | ''ചന്ദ്രഹാസൻ'' | പി. കൃഷ്ണൻ മേനോൻ<br>ടി.കെ. കൃഷ്ണൻ മേനോൻ<br>സി. ഗോവിന്ദൻ എളേടം | style="text-align: center;" | 1893 | style="text-align: center;" | തർജ്ജമ |style="text-align: left;| |- | style="text-align: center;" | 16 | ''[[അക്ബർ-കൃതി|അൿബർ]]'' | [[കേരളവർമ്മ വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ]] | style="text-align: center;" | 1894 | style="text-align: center;" | തർജ്ജമ |style="text-align: left;|ആദ്യമായി മലയാളത്തിലേക്ക് പരിഭാഷപ്പെടുത്തി പ്രകാശിപ്പിച്ച ചരിത്രനോവൽ.<br>മൂല കൃതി - Dutch ഭാഷയിലെ ''Akbar'' (1872, രചയിതാവ്‌: Dr. P.A.S van Limburg Brouwer) എന്ന കൃതിയുടെ ആംഗലേയ തർജ്ജമ ''Akbar'' (1879) ആംഗലേയ വിവർത്തനം: M. M |- | style="text-align: center;" | 17 | ''കല്യാണി'' | അജ്ഞാതകർത്താവ് | style="text-align: center;" | 1896 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;| ''വിദ്യാവിനോദിനി'' ആനുകാലികത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. |- | style="text-align: center;" | 18 | ''സുകുമാരി'' | [[ജോസഫ് മൂളിയിൽ]] | style="text-align: center;" | 1897 | style="text-align: center;" | മൂലസൃഷ്ടി |style="text-align: left;| |- | style="text-align: center;" | 19 | ''സഗുണ'' | [[ജോസഫ് മൂളിയിൽ]] | style="text-align: center;" | 1898-1899 | style="text-align: center;" | തർജ്ജമ |style="text-align: left;|മൂല കൃതി - ''സഗുണ'' (ആംഗലേയം, 1896) രചയിതാവ്: കൃപൈ സത്യനാദൻ അമ്മാൾ |- | style="text-align: center;" | 20 | ''കമല'' | സി. കൃഷ്ണൻ നായർ | style="text-align: center;" | 1899 | style="text-align: center;" | തർജ്ജമ |style="text-align: left;|മൂല കൃതി - ''കമല'' (ആംഗലേയം, 1896) രചയിതാവ്: കൃപൈ സത്യനാദൻ അമ്മാൾ |} === ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ മലയാള നോവലുകൾ === പാശ്ചാത്യ സാഹിത്യത്തിൽ നിന്നും മലയാള സാഹിത്യത്തിലേക്കുള്ള വിവർത്തനങ്ങൾ, അനുരൂപപ്പെടുത്തലുകൾ എന്നിവ മുഖേന ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മലയാളത്തിൽ മികച്ച നോവലുകൾ ഉണ്ടായി. [[കേരളവർമ്മ വലിയ കോയിത്തമ്പുരാൻ|കേരളവർമ്മ വലിയ കോയിത്തമ്പുരാന്റെ]] അക്ബറാണ് ( ലിൻഡ് ബെർഗ്ഗ് ബ്രാവേർസിന്റെ അക്ബർ (1894)എന്ന ഡച്ച് നോവൽ വിവർത്തനം ചെയ്തത്), സാമുവൽ ജോൺസന്റെ റസ്സേലാസിന്റെ സ്വതന്ത്ര പരിഭാഷ (പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത് പിലോ പോൾ, 1895), സി. വി. രാമൻ പിള്ളയുടെ റോബിൻസൺ ക്രൂസോ (1916, ഡാനിയൽ ഡെഫിയുടെ ഇംഗ്ലീഷ് നോവലായ റോബിൻസൺ ക്രോസോയുടെ വിവർത്തനം), പി. എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള എഴുതിയ സത്യകൃതിചാരിതം (ഒലിവർ ഗോൾഡ്സ്മിത്തിന്റെ ദ വികാർ ഓഫ് വേക്ഫീൽഡ് (1930) എന്ന നോവലിന്റെ വിവർത്തനം), കെ. ഗോവിന്ദൻ തമ്പിയുടെ രാജസിംഹൻ ([[അലക്സാണ്ടർ ഡ്യൂമാസ്|അലക്സാണ്ടർ ഡുമാസിന്റെ]] [[ദി കൗണ്ട് ഒഫ് മോണ്ടി ക്രിസ്റ്റോ|ദ കൗണ്ട് ഓഫ് മോണ്ടിക്രിസ്റ്റോ]] എന്ന നോവലിന്റെ വിവർത്തനം), നലപ്പാട്ട് നാരായണ മേനോൻ വിവർത്തനം ചെയ്ത [[പാവങ്ങൾ]] ( [[വിക്ടർ യൂഗോ|വിക്ടർ ഹ്യൂഗോയുടെ]] ജീൻ വാൽ ജീൻ എന്ന കുറ്റവാളിയുടെ ജീവിതസമരത്തെയും മാനസാന്തരത്തേയും വിവരിക്കുന്ന [[ലെ മിസേറാബ്ലെ|ലെസ് മിസറബിൾ]] എന്ന നോവലിന്റെ വിവർത്തനം) തുടങ്ങിയ നോവലുകൾ ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. == അവലംബം == <references /> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സാഹിത്യം]] [[വർഗ്ഗം:സാഹിത്യം ഭാഷ തിരിച്ച്]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളസാഹിത്യം]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളം]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളം നോവലുകൾ| ]] e90xt7tm2611lkxcb6wqx3zygzw81si 0 428135 4671704 4088496 2026-09-29T16:05:35Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671704 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Magenta}} {{Infobox color |title=മജന്ത |hex=FF00FF|textcolor=black |pic=image:MagentaIcon.png |r= 255 |g= 0 |b= 255 |h= 300 |s= 100 |v= 100 |c= 0 |m= 100 |y= 0 |k= 0 |source=[http://www.w3.org/TR/css3-color/#svg-color CSS Color Module Level 3] }} [[ചുവപ്പ്|ചുവപ്പും]] [[നീല]]യും ഇടകലർന്ന നിറമാണ് '''മജന്ത''' ({{IPAc-en|m|ə|ˈ|dʒ|ɛ|n|t|ə|}})<ref>''Webster's New World Dictionary of the American Language'' (1964)</ref> ഇത് '''നീലലോഹിത വർണ്ണം''', '''ധൂമ്രവർണ്ണം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>[http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/magenta definition of magenta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208182506/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/magenta |date=2015-12-08 }} in Oxford dictionary (American English) (US)</ref> ചുവപ്പ്, നീല നിറങ്ങളെ തുല്യ അളവിൽ സംയോജിപ്പിച്ചാണ് [[കമ്പ്യൂട്ടർ]] സ്ക്രീനിൽ മജന്ത നിറം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=23rNl2hwk3AC&pg=PA18#v=onepage&q=magenta%20red%20violet%20color%20theory&f=false |title=The Quilter's Color Club: Secrets of Value, Temperature & Special Effects |author=Christine E. Barnes |publisher=C&T Publishing Inc |date=1 February 2011 |isbn=9781607051664 |accessdate=27 July 2014}}</ref> [[RGB color model|RGB കളർ മോഡൽ]], [[subtractive color|സബ്സ്ട്രാക്ടീവ് കളർ മോഡൽ]] എന്നിവയിലും വർണ്ണ പമ്പരങ്ങളിലും ചുവപ്പ്, നീല നിറങ്ങൾക്കു മധ്യേയാണ് മജന്ത സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[പച്ച]] നിറത്തിന്റെ [[complementary color|പൂരകവർണ്ണമാണ്]] മജന്ത. [[inkjet printer|ഇങ്ക്ജെറ്റ് പ്രിന്ററിലും]] കളർ പ്രിന്റിങ്ങിലും [[മഞ്ഞ]], [[കറുപ്പ്]], [[cyan|സയാൻ]] നിറങ്ങളോടോപ്പം മജന്ത നിറത്തിലുള്ള [[മഷി]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[printing|പ്രിന്റിങ്]] മേഖലയിൽ 'പ്രിന്റേഴ്സ് മജന്ത' എന്ന പേരിലാണ് ഈ നിറം അറിയപ്പെടുന്നത്. 1859-ൽ ഫ്രഞ്ച് രസതന്ത്രജ്ഞനായ ഫ്രാൻക്വസ്-ഇമ്മാനുവൽ വെർഗ്വിൻ ഒരു [[aniline|അനിലിൻ]] [[ചായം]] കണ്ടെത്തുകയും അതിനു 'fuchsine' എന്ന പേരു നൽകുകയും ചെയ്തു. 1859 ജൂൺ 4-ന് [[ഇറ്റലി|ഇറ്റാലിയൻ]] നഗരമായ [[Magenta, Lombardy|മജന്ത]]യിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ഫ്രാൻസും ഇറ്റലിയും ഓസ്ട്രിയയെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ സ്മരണ നിലനിർത്തുന്നതിനായി, വെർഗ്വിൻ കണ്ടെത്തിയ ചായത്തിനു 'മജന്ത' എന്ന പേരു നൽകുകയായിരുന്നു.<ref name=Ball214/> മജന്തയോടു സാദൃശ്യമുള്ള റോസിൻ (roseine) എന്ന നിറം 1860-ൽ ചേമ്പേഴ്സ് നിക്കോൾസൺ, ജോർജ്ജ് മൗൾ എന്നീ ബ്രീട്ടീഷ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ കണ്ടെത്തി. == പ്രകാശപഠനത്തിൽ == ദൃശ്യപ്രകാശത്തിലെ ഘടകവർണ്ണങ്ങളിൽ മജന്ത നിറം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഇതിനെ ഒരു എക്സ്ട്രാ സ്പെക്ടറൽ നിറമായി കണക്കാക്കുന്നു. ചുവപ്പ് പ്രകാശവും വയലറ്റ്/നീല പ്രകാശവും കൂടിച്ചേരുമ്പോഴാണ് മജന്ത നിറം ദൃശ്യമാകുന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://www.abelard.org/colour/col-hi.htm|title=theory of colour: Orange is Tertiary|author=the auroran sunset, updated Xavier|work=abelard.org}}</ref> ടെലിവിഷനിലും കമ്പ്യൂട്ടർ സ്ക്രീനിലും വിവിധ നിറങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രാഥമിക വർണ്ണങ്ങളാണ് ചുവപ്പ്, പച്ച, നീല തുടങ്ങിയവ. ഇവിടെ മജന്ത നിറം ലഭിക്കുന്നതിനായി ചുവപ്പ്, നീല നിറങ്ങളെ തുല്യ അളവിൽ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ പച്ചനിറത്തിന്റെ പൂരകവർണ്ണമാണ് മജന്ത. അതായത് പച്ചയും മജന്തയും കൂടിച്ചേർന്നാൽ [[ധവളപ്രകാശം]] ലഭിക്കുന്നു. [[അച്ചടി]]രംഗത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രാഥമിക ചായങ്ങളിലൊന്നാണ് മജന്ത. മഞ്ഞ, മജന്ത, സിയാൻ എന്നിവയാണ് പ്രിന്റിംഗ് രംഗത്തെ പ്രാഥമിക ചായങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവ പ്രത്യേകരീതിയിൽ സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മറ്റു നിറങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്. ഒരു കടലാസിൽ മജന്ത, മഞ്ഞ, സയാൻ എന്നീ ചായങ്ങൾ ഒന്നിനുമുകളിൽ ഒന്നായി പ്രിന്റ് ചെയ്താൽ കറുപ്പ് നിറം ലഭിക്കുന്നു. ഇവിടെയും പച്ചനിറത്തിന്റെ പൂരകവർണ്ണമാണ് മജന്ത. അതായത് പച്ച, മജന്ത ചായങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്നാൽ ഇരുണ്ട നിറം അഥവാ കറുപ്പുനിറം ലഭിക്കുന്നു. അച്ചടിരംഗത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്ന മജന്ത നിറത്തെ പ്രോസസ് മജന്റ എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. ഇത് കമ്പ്യൂട്ടർ സ്ക്രീനിൽ കാണുന്ന മജന്റ നിറത്തെക്കാൾ ഇരുണ്ടതാണ്.<ref>Bruce MacEvoy. "[http://www.handprint.com/HP/WCL/color1.html#huenames Light and the Eye]", ''Handprint''. A chart citing R.W.G. Hunt 2004. ''The Reproduction of Color''.</ref> [[Munsell color system|മുൻസെൽ വർണ്ണ വ്യവസ്ഥയിൽ]] മജന്തയെ 'റെഡ്-പർപ്പിൾ' (red–purple) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. പ്രകാശത്തിലെ നിറങ്ങളുടെ സ്പെക്ട്രത്തെ ഒരു വർണ്ണ പമ്പരമാക്കുകയാണെങ്കിൽ ചുവപ്പിനും വയലറ്റിനും ഇടയിലാണ് മജന്തയുടെ സ്ഥാനം. പ്രകാശ വർണ്ണരാജിയുടെ രണ്ടറ്റങ്ങളിലുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നിറങ്ങളാണ് ചുവപ്പും വയലറ്റും. ഇവയുടെ തരംഗദൈർഘ്യവും വളരെയേറെ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചുവപ്പ്, വയലറ്റ് പ്രകാശങ്ങളെ ഒരെ അളവിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുമ്പോൾ മജന്റ നിറം ലഭിക്കുന്നു. പ്രകാശവർണ്ണരാജിയിൽ ഈ നിറം സ്വതേ കാണപ്പെടുന്നില്ല. <gallery> File:RGB illumination.jpg|ടെലിവിഷനിലും കമ്പ്യൂട്ടർ സ്ക്രീനിലും മജന്റ നിറം ലഭിക്കുന്നതിനായി ചുവപ്പ്, നീല നിറങ്ങളെ തുല്യ അളവിൽ സെയോജിപ്പിക്കുന്നു. File:RGB color wheel.svg|പ്രാഥമിക വർണ്ണങ്ങളെ ഒരു ചക്രമായി രേഖപ്പെടുത്തിയാൽ ചുവപ്പിനും നീലയ്ക്കും മധ്യേയാണ് മജന്തയുടെ സ്ഥാനം. File:SubtractiveColor.svg|In the [[CMYK color model]], used in color printing, [[cyan]], magenta, and [[yellow]] combined make black. In practice, since the inks are not perfect, some black ink is added. File:Linear visible spectrum.svg|Magenta is not part of the visible spectrum of light. File:Blended colour wheel.svg|Visible spectrum wrapped to join violet and red in an additive mixture of magenta. In reality, violet and red are at opposite ends of the spectrum, and have very different wavelengths. </gallery> ==ഫ്യൂഷിയയും മജന്തയും== [[ഒപ്റ്റിക്സ്|ഒപ്റ്റിക്സിൽ]] ഫ്യൂഷിയ (fuchsia) എന്ന നിറവും മജന്റയും ഒന്നു തന്നെയാണ്. വെബ് നിറങ്ങളിലും ഇവ രണ്ടും ഒരേ നിറങ്ങളാണ്. ചുവപ്പ്, നീല നിറങ്ങളെ ഒരേ അളവിൽ കലർത്തിയാണ് ഇവ നിർമ്മിക്കുന്നത്. പക്ഷേ അച്ചടിരംഗത്ത് ചില വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. ഫ്യൂഷിയയുടെ ഫ്രഞ്ച് പതിപ്പിന് അമേരിക്കൻ പതിപ്പിനേക്കാൾ ചുവപ്പു കൂടുതലാണ്. [[Fuchsia|ഫ്യൂഷിയ]] പുഷ്പ്പങ്ങൾക്കും ഇത്തരം വർണ്ണവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. ==ചിത്രശാല== <gallery> File:DoubleFuchsias wb.jpg|The flower of [[Fuchsia]] plant was the original inspiration for the dye, which was later renamed magenta dye. File:Basic Fuchsine Crystals.JPG|{{anchor|coaltardye}}Magenta took its name in 1860 from this [[aniline dye]] that was originally called "[[fuchsine]]", after the fuchsia flower. File:NIEdot367.jpg|Magenta has been used in color printing since the late nineteenth century. Images are printed in three colors; magenta, cyan, and yellow, which when combined can make all colors. This image from 1902 is using the alternative [[RYB color model]] instead. File:Refill Ink Kit Color crop.jpg|Color printers today use magenta, cyan, and yellow ink to produce the full range of colors. File:Komplementärfarben magenta auf grün.svg|Magenta is the [[complementary color]] of [[green]]. The two colors combined in the RGB model form white. Side-by-side, they provide the highest possible contrast and reinforce each other's brightness. File:Marinir Indonesia.png|The [[Indonesian Marine Corps]] beret colour is magenta purple. </gallery> ==ചരിത്രം== ===ഫ്യൂഷീനും മജന്റ ചായവും (1859)=== [[File:Carte du Duché de Bouillon (1864).jpg|thumb|160px|right|An 1864 map showing the Duchy of Bouillon in magenta]] പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പകുതിയിൽ വ്യാവസായിക രസതന്ത്രത്തിലുണ്ടായ വൻ കുതിച്ചുചാട്ടമാണ് മജന്തയുടെ കണ്ടുപിടിത്തത്തിലേക്കു നയിച്ചത്. 1856-ൽ വില്യം പെർക്കിൻ ആദ്യത്തെ കൃത്രിമ ചായം നിർമ്മിച്ചു. ഇതിന്റെ വിജയം യൂറോപ്പിലെ രസതന്ത്രജ്ഞരെ പുതിയ ചായങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുവാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.<ref name=Ball214>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3Bd3KqmkhPMC&pg=PA214#v=onepage&q=aniline%20mauve%20magenta&f=false |title=Bright Earth: Art and the Invention of Color |author=Philip Ball |edition=illustrated |publisher=University of Chicago Press |year=2001 |isbn=978-0226036281 |page=214 |accessdate=27 July 2014}} Originally referenced from French edition pages 311–312 {{ISBN|978-2754105033}}</ref> ഫ്രഞ്ച് രസതന്ത്രജ്ഞനായ ഫ്രാങ്കോയിസ്-ഇമ്മാനുവെൽ വെർഗ്വിൻ 1859-ൽ ഒരു അനലിൻ ചായം ഉണ്ടാക്കുന്നതിനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. അനിലിനും കാർബൺ ടെട്രാ ക്ലോറൈഡും തമ്മിൽ കലർത്തിയപ്പോൾ ചുവപ്പും നീലയും ഇടകലർന്ന ഒരു ചായം രൂപപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹം അതിനു 'ഫ്യൂഷിൻ' (fuchsine) എന്ന പേരുനൽകി. ഫ്യൂഷിയ പുഷ്പ്പങ്ങളുടെ നിറമായതിനാലാണ് അത്തരമൊരു പേര് തിരഞ്ഞെടുത്തത്. അതേവർഷം തന്നെ ചേമ്പേഴ്സ് നിക്കോൾസൺ, ജോർജ് മൗൾ എന്നീ ബ്രിട്ടീഷ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ നീലലോഹിത വർണ്ണമുള്ള റോസിൻ എന്ന ചായം കണ്ടെത്തി. 1860-ൽ മജന്റ യുദ്ധത്തിന്റെ സ്മരണാർത്ഥം ഈ ചായത്തിനു 'മജന്റ' എന്ന പേരു നൽകി.<ref name=Ball214/><ref>Maerz and Paul. ''A Dictionary of Color'', New York:1930 McGraw-Hill Page 126 Plate 52 Color Sample K12–Magenta</ref> ഭക്ഷണ പദാർത്ഥങ്ങളിൽ മജന്ത നിറം ലഭിക്കുന്നതിനായി [[Lithol Rubine BK|ലിഥോൾ റൂബിൻ ബി.കെ.]] ഉപയോഗിക്കുന്നു. ===പ്രോസസ് മജന്ത (പിഗ്മെന്റ് മജന്ത; പ്രിന്റേഴ്സ് മജന്ത) (1890-കൾ)=== {{infobox color|textcolor=black| title= Process magenta (subtractive primary, sRGB approximation)| hex= FF0090| r=255|g= 0|b=144| c= 0|m=100|y= 0|k= 0| h=320|s=100|v=100 |source=[http://www.ebay.com/itm/Tintbook-CMYK-Color-Selector-COATED-VERSION-TINT-Graphic-Design-/150745163442] [[CMYK]] }} അച്ചടി രംഗത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്ന മജന്തയെ '''പ്രോസസ് മജന്ത''', '''പിഗ്മെന്റ് മജന്ത''', '''പ്രിന്റേഴ്സ് മജന്ത''' എന്നൊക്കെ വിളിക്കുന്നു. അച്ചടിരംഗത്തെ മൂന്ന് അടിസ്ഥാന ചായങ്ങളിലൊന്നാണ് മജന്ത. (മഞ്ഞ, സയാൻ എന്നിവയാണ് മറ്റുള്ളവ) === വെബ് നിറങ്ങളും ഫ്യൂഷിയയും === {{infobox color|textcolor=black |title=Magenta (Fuchsia) |hex= FF00FF |r=255|g= 0|b=255 |c= 0|m=100|y= 0|k= 0 |h=300|s=100|v=100 |source=[[X11 color names|X11]]}} വെബ് നിറങ്ങളിലെ മജന്ത വലതുവശത്തു നൽകിയിരിക്കുന്നു. പ്രകാശത്തിന്റ മൂന്ന് ദ്വിതീയ വർണ്ണങ്ങളിലൊന്നാണ് മജന്റ. {{color swatch|#ff00ff|Magenta (fuchsia)|right}} [[X11 color names|X11 കളർ നെയിംസിൽ]] ഈ നിറം മജന്ത എന്നും [[HTML]] ഭാഷയിൽ ഫ്യൂഷിയ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. രണ്ടും ഒരേ നിറങ്ങൾ തന്നെയാണ്. വെബ് നിറമായ മജന്തയെ ചിലപ്പോഴൊക്കെ ഇലക്ട്രിക് മജന്ത എന്നും ഇലക്ട്രോണിക് മജന്ത എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. മജന്ത എന്ന പേരിൽ അച്ചടിയിലും വെബ് പേജുകളിലും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന നിറങ്ങ൮ക്കു ചില വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. വെബ് പേജുകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന മജന്തയ്ക്ക് അച്ചടിയിലുപയോഗിക്കുന്ന മജന്തയെക്കാൾ തെളിച്ചം കൂടുതലാണ്. കമ്പ്യൂട്ടർ സ്ക്രീനിലുള്ള നിറത്തെ അതേപടി കടലാസിലേക്കു പതിപ്പിക്കുവാൻ കഴിയാറില്ല. വർണ്ണ പെൻസിലുകളിലും ക്രയോൺസിലും ഉപയോഗിക്കുന്നത് അച്ചടിയിലുള്ള മജന്തയാണ്. ==ശാസ്ത്രത്തിലും സംസ്കാരത്തിലും== ===കലയിൽ === *മജന്ത നിറം അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട കാലത്തുതന്നെ അതിനെ ചിത്രകലയിലും മറ്റും ഉപയോഗിക്കുവാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. പോൾ ഗോഗിന്റെ മേരി ലഗഡു (1890) എന്ന പെയിന്റിംഗിൽ മജന്ത ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. *ഹെൻറി മാറ്റിസിനെപ്പോലുള്ളവർ ആശയാവതരണത്തിനായി മജന്ത ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. *1960-കളിൽ ഫ്രൂറസെന്റ് മജന്ത പെയിന്റിംഗും പ്രചാരത്തിൽ വന്നു. <gallery> File:Bouguereau-Psyche.jpg|Magenta, along with mauve, made with the newly discovered [[aniline dyes]], became a popular fashion color in the second half of the nineteenth century. It appeared in art in this 1890 work, ''Psyche'', by [[Bouguereau]]. File:Paul Gauguin 099.jpg|[[Paul Gauguin]], ''Portrait of Marie Lagadu'' (1890). File:Matissetoits.gif|[[Henri Matisse]], ''Les toits de Collioure'' (1905). Henri Matisse and the other painters of the [[Fauvist]] movement were the first to make a major use of magenta to surprise and make an impact on the emotions of the viewer. File:1967 Mantra-Rock Dance Avalon poster.jpg|In the 1960s, magenta was a popular color in [[psychedelic art]], such as this concert poster for the [[Avalon Ballroom]] in [[San Francisco]] (1967). </gallery> ===ജ്യോതിശാസ്ത്രരംഗത്ത്=== *ടി ബ്രൗൺ കുള്ളൻ നക്ഷത്രങ്ങൾക്കു മജന്ത നിറമാണെന്നു ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇത്തരം നക്ഷത്രങ്ങളിലെ താപനില വളരെ കുറവാണ്.<ref>[http://www.darkstar1.co.uk/ds3.htm Brown Dwarves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804111419/http://www.darkstar1.co.uk/ds3.htm |date=2014-08-04 }} (go halfway down the website to see a picture of a magenta brown dwarf)</ref><ref>Burrows et al. The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets. Reviews of Modern Physics 2001; 73: 719-65</ref><ref>[http://spider.ipac.caltech.edu/staff/davy/2mass/science/comparison.html An Artist's View of Brown Dwarf Types] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117180311/http://spider.ipac.caltech.edu/staff/davy/2mass/science/comparison.html |date=2011-11-17 }} (26 June 2002) Dr. Robert Hurt of the Infrared Processing and Analysis Center</ref> <gallery> File:T-dwarf-nasa-hurt.png|Artist's vision of a spectral class T brown dwarf </gallery> ===ജീവശാസ്ത്രരംഗത്ത്=== <gallery> File:Reef0484.jpg|[[Coral]] from the [[Persian Gulf]] File:Andean Flamingo Adult, Phoenicopterus andinus.jpg|An Andean [[flamingo]], ([[Phoenicopterus andinus]]) File:Anisoptera Ana Cotta 2830198213.jpg|A [[dragonfly]], or [[Anisoptera]] Ana Cotta File:Pseudanthias tuka.jpg|[[Pseudanthias]] tuka, a reef fish from the [[Indian Ocean]]. </gallery> ===സസ്യശാസ്ത്രരംഗത്ത്=== ഉഷ്ണ മേഖലയിലും ഉപോഷ്ണമേഖലയിലും കാണപ്പെടുന്ന ചില പുഷ്പ്പങ്ങൾക്കു മജന്ത നിറമാണ്. പച്ചനിറത്തിന്റെ പൂരകവർണ്ണമായതിനാൽ ഹരിതസസ്യങ്ങളുടെ ഇടയിൽ നിൽക്കുന്ന മജന്ത പുഷ്പ്പങ്ങൾ മറ്റു ജീവികളുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുയും പരാഗണത്തിനു വഴുയൊരുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. <gallery> File:Orchid Phalaenopsis hybrid.jpg|[[Orchid]] Phalaenopsis File:Rhododendron sp. 016.JPG|[[rhododendron]]. File:Clematis patens sunset 02.JPG|[[Clematis]] "Sunset" File:Pink Cape Primrose 2 (4639387712).jpg| Cape primrose ([[Primulaceae]]) File:Geraniaceae - Geranium sanguineum-1.JPG| [[geranium sanguineum]] File:Dahlia - "Hillcrest Royal" cultivar.jpg|[[Dahlia]] "Hillcrest Royal" File:Rambler Roses Cape Cod.jpg|Rambler [[rose]] File:Syringa 'Paul Deschanel' 02.jpg|[[Syringa]] "Paul Deschanel" File:Lilium 'Malinoviy Zvon' 03.JPG|[[Lily]] "Malinoviy Zvon" File:Blüte Sommerphlox, Kategorie-Polemoniaceae.JPG|[[Polemoniaceae]], or [[Phlox]] File:Cactus plant petailed.jpg|A [[cactus]] flower File:Achillea 'Staroe Burgundskoe' 02.jpg|[[Achillea]] "Staroe Burgundskoe" </gallery> == പതാകകൾ == പതാകകളിൽ മജന്ത നിറത്തിന്റെ ഉപയോഗം താരതമ്യേന കുറവാണ്. കാരണം മജന്ത നിറം പ്രചാരത്തിൽ വന്നത് വളരെ വൈകിയാണ്. <gallery> File:Cantabrian_Lábaru_Flag.svg|[[Cantabrian Labarum]], [[Cantabria]], [[Spain]]. File:Blason ville fr Magenta (Marne).svg|[[Canting arms]] of the [[Magenta, Marne|commune of Magenta]], [[France]]. File:Flag of Cartago (Valle del Cauca).svg| Flag of the [[Cartago, Colombia|municipality of Cartago]], [[Colombia]]. </gallery> ===രാഷ്ട്രീയം=== ആംസ്റ്റർഡാമിലുള്ള ആന്റി റാഷിസം ഫൗണ്ടേഷൻ വംശീയവിരുദ്ധതയ്ക്കെതിരെയുള്ള സൂചകമായി മജന്ത നിറം ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>Magenta Foundation. [http://www.magenta.nl/english/ Organization website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060827010357/http://www.magenta.nl/english/ |date=2006-08-27 }}.</ref> ==അവലംബം == {{reflist}} <!-- ==References== --> <!-- 1 reference moved to ref Ball214 above --> ==പുറം കണ്ണികൾ== *[http://www.handprint.com/HP/WCL/waterc.html Pictures of actual aniline dye samples in various shades of magenta.] *[http://www.null-hypothesis.co.uk/science/strange-but-true/colour_spectrum_magenta_complimentary_bizarre Magenta is a product of the brain rather than a spectral frequency] *[http://richannel.org/colour-mixing-and-the-mystery-of-magenta Colour Mixing and the Mystery of Magenta], [[Royal Institution]] video {{Web colors}} {{Shades of magenta|Magenta}} {{Shades of pink}} {{Shades of red}} {{Shades of violet}} {{Color topics}} [[വർഗ്ഗം:നിറങ്ങൾ]] e19zf89d57cnotqxajcltbajzw8n9sx 0 433645 4671862 4665299 2026-09-30T07:11:19Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671862 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Rajbiraj}} {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> | name = Rajbiraj | official_name = Rajbiraj Nagarpalika | other_name = | native_name = राजविराज | native_name_lang = | settlement_type = [[List of cities in Nepal|City]] | motto = "Green Rajbiraj, Clean Rajbiraj" | image_skyline = Tribhuvan Chowk.jpg | imagesize = 300px | image_caption = Gajendra chok situated in the center of the city | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Nepal Madhesh Province#Nepal | pushpin_label_position = top | pushpin_map_caption = Location of Rajbiraj | pushpin_mapsize = 300 <!-- Location --> | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Nepal]]<!--the name of the country--> | subdivision_type1 = [[Nepalese Federal States|Province]] | subdivision_name1 = [[Province No. 2]] | subdivision_type2 = [[Development regions of Nepal|Development Region]] | subdivision_name2 = [[Eastern Development Region, Nepal|Eastern]] | subdivision_type3 = [[Districts of Nepal|District]] | subdivision_name3 = [[Saptari District]] | subdivision_type4 = No. of Wards | subdivision_name4 = 16 <!-- Politics --> | government_footnotes = | leader_title = Mayor | leader_name = [[Shambhu Prasad Yadav]] ([[Rastriya Janata Party Nepal|RJPN]]) | leader_title1 = Deputy Mayor | leader_name1 = Sadhana Jha ([[Rastriya Janata Party Nepal|RJPN]]) | established_title = <!-- Settled --> <bgcolor="red"> | established_date = | established_title2 = <!-- Incorporated --> | established_date2 = <!-- Area --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 55.64 <!-- Population --> | population_as_of = 2011 est. | population_footnotes = | population_note = | population_total = 69803<ref>{{cite web|title=National Population and Housing Census 2011|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf|publisher=National Planning Commission Secretariat, Central Bureau of Statistics (CBS), Government of Nepal|date=November 2012|access-date=2018-07-13|archive-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107015829/https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_phc/Nepal/Nepal-Census-2011-Vol1.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 70,000 (approx.) | population_density_metro_km2 = auto <!-- General information --> | timezone = [[Nepal Standard Time|NST]] | utc_offset = +5:45 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26|32|26|N|86|44|55|E|region:NP_type:city|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use tags--> | elevation_m = 76 <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = [[Postal code]] | postal_code = 56400 | area_code = 031 | website = {{URL|www.rajbirajmun.gov.np}} | footnotes = }} [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെ]] തെക്കുകിഴക്കൻ മേഖലയിലെ പ്രവിശ്യ നമ്പർ രണ്ടിലെ ഒരു നഗരമാണ് '''രാജ്‌വിരാജ്''' - '''Rajbiraj''' ({{lang-ne|राजविराज}}) രണ്ടാം നമ്പർ പ്രവിശ്യയിലെ എട്ടാമത്തെ വലിയ നഗരവും സപ്തരി ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനവുമാണ് രാജ്‌വിരാജ്. 1938ൽ ഇന്ത്യൻ നഗരമായ [[ജയ്‌പൂർ|ജയ്പൂരിന്]] അനുസരിച്ചാണ് ഈ നഗരം ക്രമീകൃതമായി രൂപ കൽപ്പന ചെയ്തത്. 1959ലാണ് ഈ നഗരം മുൻസിപ്പാലിറ്റിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.housingnepal.com/articles/display/rapid-urbanization-in-nepal-an-asset-or-liability |title=Rapid urbanization in Nepal |website=www.housingnepal.com |access-date=2018-05-08}}</ref>നഗരാസൂത്രണം ലഭിച്ച നേപ്പാളിലെ ആദ്യത്തെ ടൗൺഷിപ്പാണ് ഈ നഗരം. 2011ലെ നേപ്പാൾ ജനസംഖ്യാ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം 69,803ആണ് ഈ നഗരത്തിലെ ജനസംഖ്യ.<ref>{{Cite web |url=http://103.69.124.141/ |title=स्थानिय तह |website=103.69.124.141 |access-date=2018-05-08}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf|title=Population Ward Level 753 Local Unit|last=|first=|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=|access-date=2018-07-13|archive-date=2018-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127085017/http://cbs.gov.np/image/data/2017/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf|url-status=dead}}</ref>, നേപ്പാളിലെ 33ാമത്തെ വലിയ മുൻസിപ്പാലിറ്റിയാണ് ഇത്.<ref>{{Cite journal|date=2018-04-25|title=List of cities in Nepal|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_cities_in_Nepal&oldid=838214816|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> 16 വാർഡുകൾ അടങ്ങിയ ഈ നഗരത്തിന്റെ ആകെ വിസ്തീർണം 55.64 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്. നേപ്പാളിലെ “പിങ്ക് സിറ്റി” എന്നും ഈ നഗരം അറിയപ്പെടുന്നു. കാരണം, “ഇന്ത്യൻ പിങ്ക് സിറ്റി”യായ ജയ്പൂർ നഗരത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ 1938-ൽ ഈ പട്ടണം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തതാണ്. ഇതുവഴി നഗരാസൂത്രണം (Urban Planning) നടപ്പാക്കിയ നേപ്പാളിലെ ആദ്യത്തെ പട്ടണമായി ഇത് മാറി.<ref name=Rajbiraj/>രാജ്ബിരാജ്, സപ്തരി ജില്ലയുടെ ജില്ലാ ആസ്ഥാനമാണ്. 1944-ൽ പഴയ ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ ഹനുമാൻനഗറിൽ നിന്ന് ജില്ലാ ആസ്ഥാനം രാജ്ബിരാജിലേക്ക് മാറ്റി. പ്രവിശ്യയിലെ എട്ടാമത്തെ വലിയ നഗരവുമാണ് രാജ്ബിരാജ്.<ref>{{cite news |title=Terms of Reference for the preparation of IUDP of municipality |url=https://mofald.gov.np/sites/default/files/News_Notices/Napakha.PDF |access-date=30 November 2023 |agency=MOFALD |publisher=Government of Nepal}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jha |first=Ajay Kumar |title=हनुमाननगरका मूर्तिहरू घर फर्किन्छन् ! |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/07/980439 |access-date=2018-02-05 |website=Onlinekhabar |language=ne}}</ref>1959-ൽ രാജ്ബിരാജിനെ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.housingnepal.com/articles/display/rapid-urbanization-in-nepal-an-asset-or-liability |title=Rapid urbanization in Nepal |website=www.housingnepal.com |access-date=8 May 2018}}</ref> 2021-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം നഗരത്തിലെ ജനസംഖ്യ 70,803 ആയിരുന്നു. ഇതോടെ നേപ്പാളിലെ 77-ാമത്തെ വലിയ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയായി രാജ്ബിരാജ് മാറി.<ref name="Census">{{Cite web |title=National population and housing census |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population?province=2&district=15&municipality=13 |access-date=2024-08-22 |website=Census Nepal}}</ref>നഗരത്തിന്റെ ആകെ വിസ്തീർണ്ണം 55.64 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (21.48 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആണ്. നഗരത്തിൽ ആകെ 16 വാർഡുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. ==പേരിന് പിന്നിൽ== 14ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ സ്ഥാപിച്ച പുരാതന രാജ്‌ദേവി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്മരണാർത്ഥമാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന് രാജ്‌വിരാജ് എന്ന പേര് നൽകിയിരിക്കുന്നത്. നേപ്പാളിന്റെ ആധുനിക രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ ഏറെ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യമുള്ള നഗരമാണ് രാജ്‌വിരാജ്.<ref name="Monuments of Saptari">{{cite book|last1=Dāsa|first1=Harikāntalāla|title=Saptarī Jillākā pramukha sāṃskr̥tika sthalaharu : eka adhyayana : laghuanusandhānakārya|date=2003|publisher=Nepāla Rājakīya Prajñā-Pratishṭhāna|location=Kāṭhamāḍauṃ|isbn=9789993350569|pages=120|edition=1. saṃskaraṇa.}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.asianart.com/articles/saptari/index.html |title=Sanjib Chaudhary: The ruins of Sen palace and temple in Saptari district of Nepal |website=www.asianart.com |access-date=2018-05-08}}</ref> രാജ്യത്തെ അറിയപ്പെടുന്ന പല പ്രമുഖരുടെയും മാതൃ നഗരം കൂടിയാണ് ഇത്. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ സേന രാജാക്കന്മാർ പുനർനിർമിച്ച പുരാതന രാജദേവി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പേരിലാണ് ഈ നഗരത്തിന് രാജ്ബിരാജ് എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.<ref name="Monuments of Saptari"/><ref>{{Cite web |url=https://www.asianart.com/articles/saptari/index.html |title=Sanjib Chaudhary: The ruins of Sen palace and temple in Saptari district of Nepal |website=www.asianart.com |access-date=8 May 2018}}</ref><ref name="Das">{{cite journal |last=Das |first=Basudevlal |title=The Sena Dynasty: From Bengal to Nepal |journal=Academic Voices |date=2014 |page=6 |url= https://www.nepjol.info/index.php/AV/article/download/12350/10009}}</ref>നേപ്പാളിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിൽ രാഷ്ട്രീയമായി സജീവമായ ഒരു പട്ടണമായി രാജ്ബിരാജ് ശ്രദ്ധേയമായ പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. രാജ്യത്തെ നിരവധി പ്രമുഖ വ്യക്തികളുടെ ജന്മനാടും രാജ്ബിരാജാണ്. രാജ്ബിരാജ് സപ്തരി 2(B) നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിന്റെ പരിധിയിൽ വരുന്നു. ഈ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് അഞ്ച് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ മധേഷ് പ്രവിശ്യാ നിയമസഭയിലേക്ക് ഒരു അംഗത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. കൂടാതെ, അഞ്ച് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ പ്രതിനിധിസഭയിലേക്ക് (MP) ഒരു അംഗത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സപ്തരി 2 മണ്ഡലത്തിന്റെ ഭാഗവുമാണ് രാജ്ബിരാജ്. പട്ടണത്തിലേക്കുള്ള പ്രധാന ഗതാഗതമാർഗം റോഡ് ഗതാഗതമാണ്, എന്നാൽ വിമാന ഗതാഗത സൗകര്യവും ഇവിടെയുണ്ട്. നഗരത്തിന് കിഴക്ക് 78 കിലോമീറ്റർ (48 മൈൽ) അകലെയുള്ള നേപ്പാളിലെ പ്രധാന നഗരമായ ബിരാട്നഗർ, നഗരത്തിന് തെക്ക് 10 കിലോമീറ്റർ (6.2 മൈൽ) അകലെയുള്ള കുനൗലിയിലെ ഇന്ത്യ–നേപ്പാൾ അതിർത്തി എന്നിവയാണ് പട്ടണത്തിലേക്കുള്ള പ്രധാന വ്യാപാരപാതകൾ.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=fgbsCgAAQBAJ&q=Rajbiraj%2520and%2520kunauli&pg=PT24 |title=Nepal - India Open Borders: Problems and Prospects |last=Pyakurel |first=Uddab P. |date=2015-12-20 |publisher=Vij Books India Pvt Ltd |isbn=978-93-84464-92-9 |language=en}}</ref> == ചരിത്രം == === പുരാതന കാലഘട്ടം === രാജ്ബിരാജ് നഗരം മിഥിലാ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. രാജാവ് ജനകൻ (ഏകദേശം ക്രി.മു. 8–7-ാം നൂറ്റാണ്ടുകൾ) ഭരിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് പ്രാധാന്യം നേടിയ ഒരു പുരാതന രാജ്യമായിരുന്നു മിഥില.<ref>{{Cite book |last=Jha, Makhan, 1941- |title=Anthropology of ancient Hindu kingdoms : a study in civilizational perspective |date=1997 |publisher=M.D. Publications |isbn=81-7533-034-1 |location=New Delhi |oclc=37992849}}</ref><ref>[[Michael Witzel]] (1989), ''Tracing the Vedic dialects'' in ''Dialectes dans les litteratures Indo-Aryennes'' ed. [[Colette Caillat|Caillat]], Paris, pages 13, 17 116-124, 141-143</ref>രാജ്ബിരാജിന് ജനക്പൂരുമായി ചരിത്രപരമായ ബന്ധമുണ്ട്. രാജാവ് ജനകന്റെ സഹോദരനായ കുശധ്വജന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു ഈ പ്രദേശമെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. കുശധ്വജന്റെ രണ്ട് പുത്രിമാരായ മണ്ഡവി, ശ്രുതകീർത്തി എന്നിവർ യഥാക്രമം ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും വിവാഹം കഴിച്ചു. പിന്നീട് കുശധ്വജൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരുടെ സഹായത്തോടെ ഈ പ്രദേശം ഭരിക്കുകയും സങ്കശ്യയിലേക്ക് താമസം മാറ്റുകയും ചെയ്തു.<ref name="Ramayan">{{cite book |last1=BALAKANDA |title=Balmiki Ramayana |publisher=IIT Kanpur |pages=SARGA 71 |url=https://www.valmiki.iitk.ac.in/summary?field_kanda_tid=1&field_sarga_value=71 |access-date=30 May 2020}}</ref> മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ, ഏകദേശം ക്രി.വ. 520-ഓടെ,<ref>{{Cite book |last=Grierson, George Abraham, Sir, 1851-1941. |title=Seven grammars of the dialects and subdialects of the Bihárí language : spoken in the Province of Bihár, in the eastern portion of the North-Western Provinces, and the northern portion of the Central Provinces |date=2005 |publisher=Kalpaz Publications |isbn=81-7835-451-9 |location=Delhi |pages=230 |oclc=297507808}}</ref> സലഹേഷ് രാജാവ് മിഥിലാ പ്രദേശം ഭരിച്ചു. രാജ്ബിരാജിന് 35 കിലോമീറ്റർ പടിഞ്ഞാറുള്ള ലഹാനിന് സമീപം അദ്ദേഹം തന്റെ തലസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref>{{Cite web |last=Yadav |first=Mithilesh |title=King Sahlesh: The lesser known legend of Mithila |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/39909/ |access-date=2020-06-10 |website=My Republica |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Rays and ways of Indian culture |date=1996 |publisher=M.D. Publications |isbn=81-85880-98-0 |location=New Delhi |page=200 |oclc=34851354}}</ref>ഏറ്റവും ശക്തവും പ്രമുഖവുമായ രാജ്യങ്ങളിലൊന്നായ കർണാട രാജവംശം അധികാരത്തിലെത്തി. പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭം വരെ മിഥിലയെ ( തിരഹുത് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) അവർ ഭരിച്ചു. കർണാട രാജവംശത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ രാജാവായ ശക്തിസിംഹദേവൻ (ഭരണം: ക്രി.വ. 1285–1295), <ref>{{Cite book |last=Chaudhary |first=Radhakrishna |url=https://books.google.com/books?id=JO4toCiJ2ecC&q=Mithilak%2520Itihas |title=Mithilak Itihas |publisher=Ram Vilas Sahu |isbn=978-93-80538-28-0 |pages=70–112 |language=hi}}</ref>തന്റെ അധികാരം ഇളയ മകനായ ഹരിസിംഹദേവന് കൈമാറിയ ശേഷം ഈ പ്രദേശത്തുകൂടി സഞ്ചരിച്ചു. അദ്ദേഹം പ്രശസ്തവും പുരാതനവുമായ ഛിന്നമസ്താ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കുകയും ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം ഒരു കോട്ട പണിയുകയും ചെയ്തു. ഈ കോട്ട പ്രാദേശികമായി ഗഢി ഗാഛി എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name="Harikant">{{Citation |last=Das, Harikant Lal |url=http://www.madanpuraskar.org/search/monographsview.php?showdetail=&ID=33586 |title=Saptari Jillaka Pramukh Aitihasik Gadhiharu |date=2010 |publisher=Sajha Prakashan |page=25 |language=ne}}</ref> കർണാട രാജവംശത്തിന്റെ പതനത്തിനു ശേഷം, സേന രാജവംശം മിഥിലയിൽ പ്രവേശിച്ചു. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ബംഗാളിൽ നിന്ന് രൂപ്നഗർ വഴി മിഥിലയിലെത്തിയ സേന രാജവംശം പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ ഈ പ്രദേശം ഭരിച്ചു.<ref name="Das"/>രാജദേവി ക്ഷേത്രം പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ സേന രാജാവാണ് പുനർനിർമിച്ചത്.<ref name="Harikant"/> ഈ ക്ഷേത്രം കുശധ്വജന്റെ കുടുംബക്ഷേത്രം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. രാജ്ബിരാജിന്റെ പരിസരത്ത് മണ്ഡവി, ഊർമിള, ശ്രുതകീർത്തി എന്നിവർക്കായി സമർപ്പിച്ചിരുന്ന ചെറിയ ക്ഷേത്രങ്ങളും ആരാധനാലയങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും കാലക്രമേണ അവ നശിച്ചുപോയി.<ref name="Ramayan"/> === ആധുനിക കാലഘട്ടം === 1816-ലെ സുഗൗളി ഉടമ്പടിക്ക് ശേഷം ഈ പ്രദേശം നേപ്പാൾ രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി. 1950-കളിൽ നേപ്പാളിൽ രാജഭരണം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മുനിസിപ്പാലിറ്റി പദവി ലഭിച്ച ചുരുക്കം ചില നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് രാജ്ബിരാജ്. നേപ്പാളിൽ നഗരാസൂത്രണം നടപ്പാക്കിയ ആദ്യത്തെ നഗരമാണ് രാജ്ബിരാജ്.<ref name=Rajbiraj>{{cite web|title=Rajbiraj revisited|url=http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=5454#.YNXQFjfP32c|website=Nepal Times| archive-url=https://web.archive.org/web/20210625124538/http://archive.nepalitimes.com/news.php?id=5454#.YNXQFjfP32c |access-date=19 July 2002| archive-date=25 June 2021 }}</ref> നേപ്പാൾ സർക്കാർ രാജ്ബിരാജിനെ ഒരു മാതൃകാ നഗരമായി വികസിപ്പിക്കാൻ പദ്ധതിയിടുന്നു.<ref name=Planned>{{cite web|title=Nepal's first planned town on revival road|url=http://myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=73973|website=My Republica|access-date=2 May 2015}}</ref>ചീഫ് എൻജിനീയറും വാസ്തുശിൽപിയുമായ [[ദില്ലി ജംഗ് ഥാപ്പ]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ [[ജയ്പൂർ]] നഗരത്തെ മാതൃകയാക്കിയാണ് രാജ്ബിരാജ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്.[<ref>{{Cite web |url=https://www.spotlightnepal.com/2017/08/12/dilli-jung-thapa-forgotten-hero/ |title=DILLI JUNG THAPA Forgotten Hero |last=Magazine |first=New Spolight |website=SpotlightNepal |language=en |access-date=8 May 2018}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.spotlightnepal.com/2016/02/19/what-went-wrong-in-my-madhesh/ |title=What Went Wrong In My Madhesh? |last=Magazine |first=New Spolight |website=SpotlightNepal |language=en |access-date=8 May 2018}}</ref> വിവിധ സ്കൂളുകളും കോളേജുകളും ഇവിടെ സ്ഥാപിതമായതോടെ, കിഴക്കൻ നേപ്പാളിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ തലസ്ഥാനമായി രാജ്ബിരാജ് ഇപ്പോൾ അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. == ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം == 2021-ലെ ദേശീയ ജനസംഖ്യാ സെൻസസ് പ്രകാരം രാജ്ബിരാജിലെ ജനസംഖ്യ 70,803 ആയിരുന്നു. ഇതിൽ 36,284 പേർ പുരുഷന്മാരും 34,519 പേർ സ്ത്രീകളുമാണ്. ആകെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 76.60% ആയിരുന്നു. പുരുഷ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 85.30%വും സ്ത്രീ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 67.40%വുമായിരുന്നു.<ref name="Census"/> 2011-ലെ മതാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഹിന്ദുമതമാണ് ഭൂരിപക്ഷ മതം. ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും ഹിന്ദുമതം പിന്തുടരുന്നു. ഹിന്ദുക്കൾ ജനസംഖ്യയുടെ 87%വും മുസ്ലിംകൾ 10.89%വും ജൈനമതവിശ്വാസികൾ 1.26%വും സിഖുകാർ 0.64%വും ആണ്.<ref name="Rajbiraj Demography">{{cite web|title=National Population and Housing Census 2011|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2014/04/15%20Saptari_VDCLevelReport.pdf|website=Central Bureau of Statistics|access-date=1 March 2014|archive-date=1 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140801192402/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2014/04/15%20Saptari_VDCLevelReport.pdf|url-status=dead}}</ref> മുസ്ലിംകൾക്കൊപ്പം സിഖ്, ജൈൻ, ബുദ്ധമത സമൂഹങ്ങളും നഗരത്തിലുണ്ട്. നേപ്പാളിലെ ഏറ്റവും വംശീയ വൈവിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നിലാണ് രാജ്ബിരാജ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. നഗരത്തിന്റെ ഗ്രാമീണ പശ്ചാത്തല പ്രദേശങ്ങളിൽ വിവിധ തെറായ് സമൂഹങ്ങൾ താമസിക്കുന്നു. ഇവരിൽ കായസ്ഥ, ദേവോ, യാദവ്, മണ്ഡൽ, മുസ്ലിം, മൈഥില ബ്രാഹ്മണർ, രജ്പുത്, മാർവാരി, ഥാരു, ബധായി, ലോഹാർ, സോനാർ, തേലി, ബനിയ, ദമൈ, നേവാർ, ബഹുൻ തുടങ്ങിയ സമൂഹങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=yWvtsgEACAAJ&q=The+Caste+System+in+Terai+Madhes |title=The Caste System in Terai Madhesh |last=Rakesh |first=Ram Dayal |date=2015 |publisher=Adroit Publishers |isbn=9788187393108 |language=en}}</ref> {{bar box |title=Religion in Rajbiraj<ref name="Rajbiraj Demography" /> |titlebar=#Fcd116 |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|[[Hinduism]]|#FF6600|87.01}} {{bar percent|[[Islam]]|#009000|10.89}} {{bar percent|[[Jain]]|#FFFF00|1.26}} {{bar percent|Sikh|#808080|0.64}} {{bar percent|Others|#808080|0.20}} <small>Others include [[Christians]], [[Buddhist]]s & Other religions (0.19%)</small> }} മറ്റു മതവിഭാഗങ്ങളിൽ ക്രിസ്ത്യാനികൾ, ബുദ്ധമതവിശ്വാസികൾ, മറ്റ് മതവിശ്വാസികൾ (0.19%) എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു. == ഗതാഗതം == === റോഡ് === നേപ്പാളിലെ ഈസ്റ്റ്–വെസ്റ്റ് ഹൈവേയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന നഗരങ്ങളിലൊന്നാണ് രാജ്ബിരാജ്. ഈ ഹൈവേ നഗരത്തിന് ഏകദേശം 10 കിലോമീറ്റർ (6 മൈൽ) വടക്കായും 17 കിലോമീറ്റർ (11 മൈൽ) കിഴക്കായും കടന്നുപോകുന്നു. ഇത് ഹുലാക്കി രാജ്മാർഗ് എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ദേശീയപാതകളും ഉപപാതകളും വഴി രാജ്ബിരാജ് നേപ്പാളിലെ മറ്റ് നഗരങ്ങളുമായി നന്നായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നഗരങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള യാത്രയ്ക്കുള്ള പ്രധാനപ്പെട്ട യാത്രാമാർഗമാണ് ബസുകൾ. ഇതിനു പുറമെ, പ്രാദേശിക പ്രദേശങ്ങളിലെ യാത്രയ്ക്ക് ഇലക്ട്രിക് റിക്ഷകളും മൈക്രോവാനുകളും പ്രധാന ഗതാഗത മാർഗങ്ങളാണ്. == വ്യോമഗതാഗതം == നേപ്പാളിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള വിമാനത്താവളങ്ങളിലൊന്നാണ് രാജ്ബിരാജിലുള്ള രാജ്ബിരാജ് വിമാനത്താവളം (IATA: RJB, ICAO: VNRB). 1959-ൽ അന്നത്തെ ഗതാഗത മന്ത്രിയായ ഗണേഷ് മാൻ സിംഗ് ആണ് വിമാനത്താവളം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. ഏകദേശം മൂന്ന് ദശാബ്ദത്തോളം പ്രവർത്തനം നിലച്ചതിനുശേഷം, 1990-കളിൽ നേപ്പാൾ സിവിൽ ഏവിയേഷൻ അതോറിറ്റി വിമാനത്താവളത്തിൽ വലിയ തോതിലുള്ള നവീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തി. ഇതിനായി 303 ദശലക്ഷം നേപ്പാളീസ് രൂപ ചെലവഴിച്ചു. എന്നാൽ 2007-ൽ വീണ്ടും വിമാന സർവീസുകൾ നിർത്തിവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു. 2018 മെയ് 23-ന് ശ്രീ എയർലൈൻസിന്റെ 50 സീറ്റുകളുള്ള CRJ-200 വിമാനം പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇവിടെ സർവീസ് നടത്തി.<ref>{{Cite web |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/rajbiraj-airport-gets-rolling-after-successful-test-flight/ |title=Rajbiraj airport gets rolling after successful test flight |date=23 May 2018 |website=The Himalayan Times |language=en-US |access-date=26 June 2018}}</ref> തുടർന്ന് 2018 ജൂൺ 24 മുതൽ വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് നിർത്തിവച്ച വിമാന സർവീസുകൾ പുനരാരംഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-06-25/rajbiraj-airport-begins-commercial-operations.html |title=Rajbiraj Airport begins commercial operations |language=en |access-date=26 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-05-25/rajbiraj-airport-resumes-operations-after-a-decade.html |title=Rajbiraj Airport resumes operations after a decade |language=en |access-date=26 June 2018}}</ref> ശ്രീ എയർലൈൻസിന്റെ സുരക്ഷാ വിഭാഗത്തിലെ ക്യാപ്റ്റൻ ഡി.ആർ. നിരൗളയ്ക്കൊപ്പം പരിശീലക പൈലറ്റുമാരായ ക്യാപ്റ്റൻ പ്രജ്വൽ അധികാരി, രാജേഷ് ശ്രേഷ്ഠ എന്നിവരും പരീക്ഷണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. തുടർന്ന് വിമാനത്താവളത്തിലെ നിർത്തിവച്ചിരുന്ന വിമാന സർവീസുകൾ 2018 ജൂൺ 24 മുതൽ പുനരാരംഭിച്ചു. 2020 ഫെബ്രുവരിയിലെ കണക്കനുസരിച്ച്, ബുദ്ധ എയർ രാജ്ബിരാജിനും കാഠ്മണ്ഡുവിനും ഇടയിൽ ദിവസേന വിമാന സർവീസുകൾ നടത്താൻ ലക്ഷ്യമിട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.buddhaair.com/flights-to-rajbiraj|title=Buddha air}}</ref> == നഗരത്തിനുള്ളിലെ ഗതാഗതം == നഗരത്തിനുള്ളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനുള്ള ഏറ്റവും നല്ല മാർഗം സൈക്കിൾ റിക്ഷകളും ഇലക്ട്രിക് റിക്ഷകളും ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ്. ചെറിയ ദൂരങ്ങളിലേക്ക് ഓട്ടോ റിക്ഷകളും സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രധാന മാർക്കറ്റ് പ്രദേശത്ത് അവ പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ല. == കാലാവസ്ഥ == രാജ്ബിരാജ് മുനിസിപ്പാലിറ്റിയിൽ പ്രധാനമായും ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ഇവിടെ പ്രധാനമായും മൂന്ന് കാലങ്ങളുണ്ട്: വേനൽക്കാലം, മൺസൂൺ, ശീതകാലം. നേപ്പാളിലെ സമതല പ്രദേശമായ തെറായിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതിനാൽ രാജ്ബിരാജിലെ കാലാവസ്ഥയും അന്തരീക്ഷവും സാധാരണയായി ചൂടേറിയതാണ്.<ref>{{cite web|title=Rising Temperature|url=http://thehimalayantimes.com/nepal/rising-mercury-brings-tarai-life-to-standstill/|website=The Himalayan Times|access-date=6 June 2015|date=6 June 2015}}</ref>വേനൽക്കാലം ഏപ്രിൽ ആദ്യം മുതൽ ഓഗസ്റ്റ് വരെ നീളുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ താപനില 23°C (73°F) മുതൽ 44°C (111°F) വരെ ഉയരുന്നു. മൺസൂൺ ജൂലൈ മാസത്തിൽ എത്തുന്നു. പൊടിക്കാറ്റിനും ഇടിമിന്നലോടുകൂടിയ മഴയ്ക്കും ശേഷമാണ് മൺസൂൺ സാധാരണയായി ആരംഭിക്കുന്നത്. ഒക്ടോബർ മുതൽ മാർച്ച് വരെ ശീതകാലം നീണ്ടുനിൽക്കും. മൺസൂൺ കാലത്ത് നിലനിൽക്കുന്ന ഈർപ്പം ശീതകാലം എത്തുന്നതോടെ കുറയുന്നു. ഈ സമയത്ത് നഗരത്തിൽ സുഖകരമായ വെയിലുള്ള പകലുകളും ആസ്വാദ്യകരമായ തണുത്ത രാത്രികളും അനുഭവപ്പെടുന്നു. താപനില 6°C (41°F) മുതൽ 30°C (86°F) വരെ ആയിരിക്കും. രാജ്ബിരാജ് സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും ആകർഷകമായ കാലഘട്ടം ശീതകാലമാണ്. സെപ്റ്റംബർ മധ്യം മുതൽ മാർച്ച് അവസാനം വരെയോ ഏപ്രിൽ ആദ്യം വരെയോ വിനോദസഞ്ചാരികൾ വലിയ തോതിൽ ഇവിടെ എത്തുന്നു. പൊതുവെ ജനുവരി ഏറ്റവും തണുപ്പുള്ള മാസവും ജൂൺ വർഷത്തിലെ ഏറ്റവും ചൂടേറിയ മാസവുമാണ്. {{Weather box | location = Rajbiraj (1991–2020 normals) | metric first = Y | single line = Y |collapsed = Y | Jan high C = 22.4 | Feb high C = 25.5 | Mar high C = 31.7 | Apr high C = 34.6 | May high C = 34.3 | Jun high C = 33.9 | Jul high C = 32.9 | Aug high C = 33.3 | Sep high C = 33.2 | Oct high C = 32.4 | Nov high C = 29.7 | Dec high C = 25.0 | year high C = |Jan mean C = 16.1 |Feb mean C = 19.0 |Mar mean C = 24.2 |Apr mean C = 28.0 |May mean C = 29.0 |Jun mean C = 29.5 |Jul mean C = 29.1 |Aug mean C = 29.6 |Sep mean C = 29.1 |Oct mean C = 27.1 |Nov mean C = 22.9 |Dec mean C = 18.1 | year mean C = | Jan low C = 9.8 | Feb low C = 12.5 | Mar low C = 16.7 | Apr low C = 21.4 | May low C = 23.6 | Jun low C = 25.0 | Jul low C = 25.2 | Aug low C = 25.8 | Sep low C = 25.0 | Oct low C = 21.8 | Nov low C = 16.0 | Dec low C = 11.2 | year low C = |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 12.3 | Feb precipitation mm = 11.5 | Mar precipitation mm = 12.2 | Apr precipitation mm = 44.1 | May precipitation mm = 120.9 | Jun precipitation mm = 258.0 | Jul precipitation mm = 460.4 | Aug precipitation mm = 300.7 | Sep precipitation mm = 232.6 | Oct precipitation mm = 76.9 | Nov precipitation mm = 7.7 | Dec precipitation mm = 10.5 | year precipitation mm = |source 1 = Department of Hydrology and Meteorology<ref name = DHM>{{cite web | url = https://www.dhm.gov.np/climate-services/climate%20reports/monthly-reports | title = Climate Division (Climate Analysis Section) | publisher=Department of Hydrology and Meteorology | access-date = 8 February 2025}}</ref> |source 2 = Agricultural Extension in South Asia (precipitation 1976–2005)<ref name = AESA>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20231013221356/https://www.aesanetwork.org/wp-content/uploads/2018/02/888-Temporal-and-Spatial-Variability-of-Climate-Change-Over-Nepal-1976-2005.pdf | archive-date = 13 October 2023 | url = https://www.aesanetwork.org/wp-content/uploads/2018/02/888-Temporal-and-Spatial-Variability-of-Climate-Change-Over-Nepal-1976-2005.pdf | title = TEMPORAL AND SPATIAL VARIABILITY OF CLIMATE CHANGE OVER NEPAL (1976-2005) | publisher=Agricultural Extension in South Asia | access-date = 14 October 2023}}</ref> }} == വിനോദസഞ്ചാരം == കാർഷിക ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, കരകൗശല വസ്തുക്കൾ എന്നിവയ്ക്ക് രാജ്ബിരാജ് പ്രസിദ്ധമാണ്. മിഥിലാ ചിത്രകലയും മൈഥിലി സംസ്കാരവും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് പരിചയപ്പെടാനും ആസ്വദിക്കാനും കഴിയുന്ന പ്രധാന സാംസ്കാരിക ഘടകങ്ങളാണ് .<ref>{{Cite web |title=Rajbiraj on the go |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/12/16/rajbiraj-on-the-go |website=kathmandupost.com |language=en |access-date=2020-05-15}}</ref> സന്ദർശിക്കാനായി നിരവധി ഹിന്ദു മതക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്. അവയിൽ ചിലതിന് 2,000 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുണ്ട്. വന്യജീവികൾക്ക് പ്രസിദ്ധമായ [[കോശി ടാപ്പു വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രം]] നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 40 മിനിറ്റ് യാത്രാദൂരത്തിലാണ്. നഗരത്തിൽ നിന്ന് 25 കിലോമീറ്റർ മാത്രം അകലെയുള്ള കോശി അണക്കെട്ടും ഒരു പ്രധാന ആകർഷണമാണ്. ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള ഉൾ-മാധേഷ് ഭാഗത്ത് ധരൺ (75 കിലോമീറ്റർ), ഗൈഘട്ട് (60 കിലോമീറ്റർ) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. == സംസ്കാരം == === വസ്ത്രധാരണം === സ്ത്രീകൾ സാധാരണയായി സൽവാർ കമീസ് ധരിക്കുന്നതും സാരികൾ ധരിക്കുന്നതും കാണാം. പുരുഷന്മാർ പരമ്പരാഗതമായ ധോതി, കുർത്ത എന്നിവയ്ക്കു പകരം സാധാരണയായി പാന്റ്സ്, ഷർട്ട്, ടി-ഷർട്ട് തുടങ്ങിയ പാശ്ചാത്യ വസ്ത്രങ്ങളാണ് ധരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ പൂജകളിലും ഉത്സവങ്ങളിലും പുരുഷന്മാർ പലപ്പോഴും പരമ്പരാഗത വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{Cite news |date=2010-04-04 |title=Mithila Mahotsava 2066: A Nepalese cultural mosaic |language=en-US |url=https://thehimalayantimes.com/opinion/mithila-mahotsava-2066-a-nepalese-cultural-mosaic/ |access-date=2020-05-16}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jha |first=Jitendra Kumar |title=Women in Mithila celebrating Madhushravani |language=en |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/3127/ |access-date=2020-05-16}}</ref><ref>{{Cite book |last=Davis, Carol (Carol Elizabeth) |title=Theatre of Nepal and the people who make it |isbn=978-1-108-59642-8 |location=Cambridge |pages=98 |oclc=1101814999}}</ref> സ്ത്രീകളും ക്രമേണ കൂടുതൽ പാശ്ചാത്യ വസ്ത്രങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചുവരുന്നു. നഗരവീഥികളിൽ വിവിധ തരത്തിലുള്ള ജീൻസ് ധരിച്ച സ്ത്രീകളെ കാണാം. സ്വകാര്യ സ്കൂളുകളിലും കോളേജുകളിലും ക്യാമ്പസുകളിലും ടി-ഷർട്ടുകളും മിനി സ്കർട്ടുകളും ധരിക്കുന്ന പെൺകുട്ടികളെയും കാണാം. വിവാഹച്ചടങ്ങുകളും ഉത്സവങ്ങളും പോലുള്ള പ്രത്യേക അവസരങ്ങളിൽ യുവതികൾ ലെഹങ്കയും ധരിക്കാറുണ്ട്. == മതപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ == നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന് മുമ്പ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ഒരു ഹിന്ദു ക്ഷേത്രമാണ് [[രാജദേവി ക്ഷേത്രം]] . നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ലാൻഡ്‌മാർക്കുകളിൽ ഒന്നാണിത്. രാജദേവി ദേവതയ്ക്കാണ് ക്ഷേത്രം സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഹിന്ദുക്കൾക്ക് ഈ ക്ഷേത്രം ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട മതചിഹ്നമാണ്. നിലവിലുള്ള ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി 1990-ൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ്.<ref>{{Cite web |title=राजविराज : उहिल्यै र अहिले |trans-title=Rajbiraj: Then and now |url=https://www.majheri.com/node/13889 |website=www.majheri.com |language=ne |access-date=2020-05-26}}</ref>നഗരത്തിൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ബാഗേശ്വരി ക്ഷേത്രം, ശ്രീ രാധാകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, വൈഷ്ണവി കാളി മന്ദിർ, തങ്ങാച്ചി മന്ദിർ, ചിത്രഗുപ്ത മന്ദിർ തുടങ്ങിയ മറ്റു ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവിടെ ഭക്തർ ദിവസേന പ്രാർത്ഥനകൾ അർപ്പിക്കാനായി എത്തുന്നു<ref>{{Cite web |title=सप्तरीसहित देशैभरि भव्यतापूर्वक ईद उल फित्र मनाईदै |trans-title= Eid-ul-fitra observed in Spatari |url=https://newstoday.com.np/2016/07/07/7286 |last=Yadav |first=Shyam Sundar |date=2016-07-07 |website=News Today |language=ne |access-date=2020-05-26}}</ref> <gallery mode="packed" heights="134"> Rajdevi temple shirshak baniya.jpg|Rajdevi Temple Shree Radhe Krishna Temple at Rajbiraj (1).JPG|Shree Radha Krishna Temple Baishnawi Kali Mandir, Rajbiraj.jpg|Baishnawi Kali Mandir </gallery> === വാസ്തുവിദ്യ === {{multiple image | align = center | total_width = 710 | image1 = Aerial view of Rajbiraj.jpg | alt1 = Aerial view of Rajbiraj in 1990 | image2 = Dilli Jang Thapa.jpg | alt2 = Portrait of chief engineer Dilli Jang Thapa | footer = Aerial view of Rajbiraj in 1990 (''left'') and Portrait of chief engineer Dilli Jang Thapa (''right'') }} സപ്തരി ജില്ലയുടെ അന്നത്തെ ആസ്ഥാനമായിരുന്ന ഹനുമാൻനഗർ, സപ്തകോശി നദിയുടെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ഗുരുതരമായി ബാധിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്നാണ് രാജ്ബിരാജ് നഗരം ആസൂത്രണം ചെയ്തത്.<ref>{{Cite web |title=राजविराज दर्शन |trans-title= Rajbiraj visited |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/203170-1581737160.html |last=Bhadgaunle |first=Amrit |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne |access-date=2020-05-25}}</ref>1938–39 കാലഘട്ടത്തിൽ, അന്നത്തെ കിഴക്കൻ കമാൻഡിന്റെ മേധാവിയായിരുന്ന ബാബർ ഷംശേർ ജംഗ് ബഹാദൂർ റാണയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയും അന്നത്തെ ഗവർണറുമായ (ബഡാഹാകിം) പ്രകാശ ഷംശേർ ജെ.ബി. റാണയും, രാജ്ബിരാജിനെ സപ്തരി ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനമായി അംഗീകരിക്കുകയും അനുമതി നൽകുകയും ചെയ്തു.<ref name="town">{{Cite web |title=नेपालकै पहिलो टाउन प्लानिङ बजार अव्यवस्थित बन्दै |trans-title=Nepal's first planned town |url=http://rajbirajdainik.com.np/Home/News/114 |last=Gupta |first=Navin Kumar |website=rajbirajdainik.com.np |language=ne |access-date=2020-05-26 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Pinkcity">{{Cite web |title=नेपालको जयपुरे शहर राजविराज |trans-title=Rajbiraj the Jaipure city of Nepal|url=https://newstoday.com.np/2016/02/08/4277 |last=Yadav|first=Shyam Sundar |date=2016-02-08 |website=News Today |language=ne |access-date=2020-05-25}}</ref>അന്നത്തെ ചീഫ് ആർക്കിടെക്റ്റും എൻജിനീയറുമായ ദില്ലി ജംഗ് ഥാപ്പ, ഇന്ത്യയിലെ ജയ്പൂർ നഗരത്തെ മാതൃകയാക്കി 60 ബിഘ ഭൂമിയിൽ രാജ്ബിരാജ് നഗരം ക്രമബദ്ധമായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തു.<ref name="Smartcity">{{Cite web |title=Quest for smart cities: Learn from ancient towns |url=https://thehimalayantimes.com/opinion/quest-for-smart-cities-learn-from-ancient-towns/ |date=2018-06-15 |website=The Himalayan Times |language=en-US |access-date=2020-05-25}}</ref> ശരിയായ രീതിയിൽ ജനവാസം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഈ പ്രദേശം നിബിഡമായ കാടായിരുന്നു. അവിടെ കുറുക്കന്മാരുടെ ഓരിയിടൽ കേൾക്കാമായിരുന്നു. 1941-ൽ രാജ്ബിരാജിന് സപ്തരി ജില്ലയുടെ ആസ്ഥാനം എന്ന പദവി ലഭിക്കുകയും ജനവാസത്തിനായി നഗരം പൂർണമായി പ്രവർത്തനസജ്ജമാകുകയും ചെയ്തു. തുടക്കത്തിൽ 60 ബിഘ ഭൂമിയിലാണ് നഗരം ആസൂത്രണം ചെയ്തിരുന്നത്. പിന്നീട് വടക്കുഭാഗത്ത് സർക്കാർ ഓഫീസുകൾക്കായി (കച്ചഹരി ലൈൻ) 10 ബിഘ ഭൂമിയും തെക്കുഭാഗത്ത് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ താമസമേഖലയ്ക്കായി (സ്വർണ ടോൾ) 8 ബിഘ ഭൂമിയും കൂടി നഗരത്തോട് ചേർത്തു. ഇതോടെ നഗരത്തിന്റെ ആകെ വിസ്തീർണ്ണം 78 ബിഘയായി.<ref name="town"/> നാല് വീടുകളുടെ ഓരോ കൂട്ടത്തിന്റെയും പിന്നിൽ ചെറിയ ഇടവഴികൾ, പ്രധാന റോഡും അനുബന്ധ റോഡും ചേരുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ ചൗക്ക് എന്ന ചത്വരങ്ങൾ, പലചരക്ക് കടകൾ, പച്ചക്കറി മാർക്കറ്റ് നിരകൾ, സർക്കാർ ഓഫീസ് കെട്ടിടങ്ങൾ എന്നിവ ക്രമബദ്ധമായി ആസൂത്രണം ചെയ്ത് സ്ഥാപിച്ചു. ഇതുവഴി രാജ്ബിരാജ് നേപ്പാളിലെ ആദ്യത്തെ ആസൂത്രിത നഗരമായി മാറി.<ref>{{Cite web |title=Undeclared borders |url=https://kathmandupost.com/opinion/2017/08/08/undeclared-borders |website=kathmandupost.com |language=en |access-date=2020-05-25}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rajbiraj on the go |url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/12/16/rajbiraj-on-the-go |website=kathmandupost.com |language=en |access-date=2020-05-25}}</ref> == ഉത്സവങ്ങൾ == പ്രധാന മതപരമായ ആഘോഷങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഹിന്ദു ഉത്സവങ്ങളായ വിജയദശമി, ദീപാവലി, ഛഠ്, ഹോളി, സാമ ചകേവ, വിശ്വകർമ പൂജ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഛഠും ഹോളിയും കാർണിവലിന് സമാനമായ ആഘോഷാന്തരീക്ഷത്തിൽ വളരെ വിപുലമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഉത്സവങ്ങൾ ആഘോഷിക്കുന്ന രീതിയിൽ പ്രദേശവാസികൾക്ക് വലിയ അഭിമാനമുണ്ട്.<ref name=Festival>{{cite web|title=Govt announces public holiday on Chhath|url=http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=64183|website=My Republica|access-date=7 October 2014}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://newstoday.com.np/2018/11/22/21450 |title=चौतर्फी व्यापकता पाउँदै लोक पर्व सामाचकेवा |date=22 November 2018 |website=News Today |language=ne |access-date=31 December 2018}}</ref> == പാചകരീതി == ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന ഭക്ഷണങ്ങളിൽ അരി, റൊട്ടി, അച്ചാർ, ചട്നി, ദാൽ, സാഗ്, പനീർ, മത്സ്യം, മട്ടൺ, കറികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite news |last=Hakahaki.com |title=जितियाले गर्दा माछाको कारोवार दश गुणा बढी |trans-title=Fish selling hiked by 10 times due to Jitiya |language=en-US |url=http://www.hakahaki.com/2018/10/01/%e0%a4%9c%e0%a4%bf%e0%a4%a4%e0%a4%bf%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a5%87-%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%a6%e0%a4%be-%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%9b%e0%a4%be%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%95%e0%a4%be.html |access-date=2020-05-16 |archive-date=2021-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517232849/https://www.hakahaki.com/2018/10/01/%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%87-%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%9B%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%95%E0%A4%BE.html |url-status=dead }}</ref>ഉത്സവാവസരങ്ങളിൽ ആളുകൾ പച്ചക്കറികൾ ഉപയോഗിച്ച് വിവിധതരം വറുത്ത വിഭവങ്ങൾ തയ്യാറാക്കുന്നു. ഇവ പ്രാദേശികമായി “തറുവ” (Tarua) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ മറ്റു പ്രത്യേക വിഭവങ്ങളും തയ്യാറാക്കാറുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=सतुआ र बरी |trans-title=Sattu and Bari |url=https://ekantipur.com/feature/2019/04/12/155506272786262547.html?author=1 |website=ekantipur.com |language=ne |access-date=2020-05-15}}</ref> പ്രാദേശിക മൈഥിലി പാചകരീതി അരി, ഗോതമ്പ്, മത്സ്യം, മാംസം എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന വിഭവങ്ങളും വിവിധ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ വിദഗ്ധമായ ഉപയോഗവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ജനപ്രിയ വിഭവങ്ങളിൽ കഢി ബരി, പാലക് പനീർ, ഖിച്ച്ഡി, ആലൂ മട്ടർ, ദം ആലൂ, മട്ടൺ/ചിക്കൻ ബിരിയാണി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. പ്രശസ്തമായ മധുരപലഹാരങ്ങളിൽ ഖാജ, ജിലേബി, മാൽപുവ, റബ്ഡി, ഖീർ, തേക്കുവ, ലഡ്ഡു, ഗുലാബ് ജാമുൻ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. നഗരത്തിലെ സാധാരണ ഭക്ഷണരീതിയിൽ മൈഥിൽ പാചകരീതി, നേപ്പാളി പാചകരീതി, ഇന്ത്യൻ പാചകരീതി എന്നിവയുടെ സ്വാധീനം കാണാം. ബാഗിയ, മുര്ഹീ കേ ലായി (പൊരിച്ച അരി ഉപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കുന്ന മധുര ഉരുളകൾ), ലിട്ടി എന്നിവയും ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ജനപ്രിയമാണ്.<ref>{{Cite web |title=माघे संक्रान्तिमा तिलको लड्डु र खिचडी खानुको वैज्ञानिक कारण |trans-title= Scientific reason behind having Khichdi and Sesame sweet balls in Makar Sankranti |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/733506 |website=Online Khabar |language=en-US |access-date=2020-05-15}}</ref><ref>{{Cite web |title=मिथिलाञ्चलमा धुमधामसँग मनाइयो तीलासंक्रान्ति |url=https://deshsanchar.com/2018/01/16/12938/ |trans-title= Makar Sankranti observed cheerfully in Mithilanchal |date=2018-01-16 |website=देशसञ्चार |language=en-US |access-date=2020-05-15}}</ref>സമോസ, ചാട്ട്, പാനിപുരി, ചൗമീൻ, മോമോ, ഓംലെറ്റ്, സെകുവ തുടങ്ങിയ തെരുവുഭക്ഷണങ്ങളും രാജ്ബിരാജിലെ ജനങ്ങൾക്ക് ഏറെ പ്രിയപ്പെട്ടവയാണ്.<ref>{{cite news | title=Street food- flashback | work=Rajbiraj Dainik Newspaper | date=5 May 2020}}</ref> <gallery mode="packed"> Maithili New Year or Jur Sital, Jhori bari - 20200414.jpg|Kadhi bari Maithili New Year or Jur Sital, taruwa thali - 20200414.jpg|Varieties of Tarua Maithili New Year or Jur Sital, taruwa plate - 20200414.jpg|Varieties of Tarua and papad </gallery> == ഭാഷകൾ == രാജ്ബിരാജ് നഗരത്തിൽ ഏറ്റവും സാധാരണമായും വ്യാപകമായും സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന ഭാഷ മൈഥിലിയാണ്.<ref>{{Cite web |title=RIGHTS-NEPAL: Attempt to Limit Official Language to Nepali Resented |url=https://www.ipsnews.net/1999/06/rights-nepal-attempt-to-limit-official-language-to-nepali-resented/ |website=www.ipsnews.net |date=27 June 1999 |access-date=2020-05-15}}</ref><ref>{{Cite web |title=Caste, class and religion- Nepali Times |url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=14808#.Xr4Dv2gzbIU |website=archive.nepalitimes.com |access-date=2020-05-15}}</ref><ref>{{Cite web |title=Voice of the people |url=https://kathmandupost.com/opinion/2017/08/10/voice-of-the-people-20170810074626 |website=kathmandupost.com |language=en |access-date=2020-05-15}}</ref><ref>{{Cite web |title=Language issue in Province 2 gets knottier |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/37647/ |last=Yadav |first=Suresh |website=My Republica |language=en |access-date=2020-05-15}}</ref><ref>{{Cite web |title= The adoption of multilingualism in Province 2 is significant |url=https://kathmandupost.com/columns/2020/01/02/the-adoption-of-multilingualism-in-province-2-is-significant |website=kathmandupost.com |language=en |access-date=2020-05-15}}</ref> മൈഥിലിക്ക് ശേഷം നേപ്പാളി ഭാഷയും നന്നായി മനസ്സിലാക്കപ്പെടുകയും വ്യാപാര, ഭരണ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Rajbiraj Demography" />[[മാർവാഡി ജനത]]യും, ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികളും മാധേഷിൽ നിന്നുള്ള ആളുകളും [[ഹിന്ദി ഭാഷ|ഹിന്ദി]] ഭാഷ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web |title=Gurung opposes Hindi as official language |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/7394/ |last=Republica |website=My Republica |language=en |access-date=2020-05-15}}</ref> ചരിത്രപരമായി, മിഥിലാ സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി രാജ്ബിരാജ് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{Cite web |title=International Maithili Conference to take place in Rajbiraj |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/international-maithili-conference-take-place-rajbiraj/ |date=2017-10-12 |website=The Himalayan Times |language=en-US |access-date=2020-05-15}}</ref><ref>{{Cite web |title=Women in Mithila celebrating Madhushravani |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/women-in-mithila-celebrating-madhushravani/ |last=Jha |first=Jitendra Kumar |website=My Republica |language=en |access-date=2020-05-15}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Rising Nepal: Rajbiraj to host 15th International Maithili Conference |url=http://www.therisingnepal.org.np/index/news/20992 |website=www.therisingnepal.org.np |access-date=2020-05-15 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == മാധ്യമങ്ങൾ == അച്ചടി മാധ്യമങ്ങളിൽ ദേശീയ ദിനപത്രങ്ങളായ അന്നപൂർണ പോസ്റ്റ്, ഗോർഖാപത്ര, കാന്തിപൂർ പത്രിക, നേപ്പാൾ സമാചാർപത്ര എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. നഗരത്തിലെ വാർത്തകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്ന നിരവധി പ്രാദേശിക പത്രങ്ങളുമുണ്ട്. അവയിൽ നൈ ഉമ്മിദ്, രാജ്ബിരാജ് ദൈനിക്, കൃഷ്ണ ദൈനിക്, ന്യൂസ് ടുഡേ പത്രിക, ഗ്രീൻ മധേഷ് പത്രിക എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ ദി ഹിമാലയൻ ടൈംസ്, ദി കാഠ്മണ്ഡു പോസ്റ്റ് തുടങ്ങിയ ഇംഗ്ലീഷ് ദിനപത്രങ്ങളും ലഭ്യമാണ്. ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ സേവനങ്ങളിൽ നേപ്പാൾ ടെലികോം, എൻസെൽ, സ്മാർട്ട് സെൽ, യു.ടി.എൽ. നേപ്പാൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വേൾഡ്‌ലിങ്ക്, ബ്രോഡ്‌ലിങ്ക്, സുബിസു എന്നീ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഈ പ്രദേശത്ത് ബ്രോഡ്ബാൻഡ് സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നു. പ്രാദേശിക സംസ്കാരം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി രാജ്ബിരാജിൽ നിരവധി എഫ്.എം. റേഡിയോ സ്റ്റേഷനുകൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web|title=FM details list|url=https://www.moic.gov.np/pdf/fm-list-2070-05-03.pdf|publisher=MOIC, Government of Nepal|date=November 2014|access-date=2026-08-29|archive-date=2018-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508185500/https://www.moic.gov.np/pdf/fm-list-2070-05-03.pdf|url-status=dead}}</ref> അവ ഇവയാണ്: * ഭോരുകുവ എഫ്എം * ചിന്നമസ്ത/അപൻ എഫ്എം * സി എഫ്എം * റേഡിയോ ചന്ദ്രമ എഫ്എം * ജയ് മാധേഷ് എഫ്എം * അപ്പൻ എഫ്എം ==വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ== രാജ്ബിരാജിൽ മികച്ച രീതിയിൽ വികസിപ്പിച്ച വിദ്യാഭ്യാസ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. നഗരത്തിന്റെ മാത്രമല്ല, സമീപപ്രദേശങ്ങളുടെയും രാജ്യത്തിന്റെയും വിദ്യാഭ്യാസ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന നിരവധി കോളേജുകളും സ്കൂളുകളും ഇവിടെയുണ്ട്. പ്രീ-പ്രൈമറി, പ്രൈമറി, സെക്കൻഡറി, ഹയർ സെക്കൻഡറി, സീനിയർ സെക്കൻഡറി, ബിരുദ, ബിരുദാനന്തര പഠനങ്ങൾക്കായുള്ള നിരവധി വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ രാജ്ബിരാജിലുണ്ട്. നേപ്പാളിന്റെ കിഴക്കൻ മേഖലയിലെ പ്രധാന വിദ്യാഭ്യാസ കേന്ദ്രമാണ് രാജ്ബിരാജ്. ==ആശുപത്രികൾ== രാജ്ബിരാജിൽ താഴെ പറയുന്ന ആരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. * [[സാഗർമാത സോണൽ ഹോസ്പിറ്റൽ|സാഗരമാത സോണൽ ഹോസ്പിറ്റൽ]] ഗജേന്ദ്ര എൻആർ സിംഗ് ഹോസ്പിറ്റൽ * [[യുണീക് കോളേജ് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]<ref>{{Cite web |url=https://www.republicadainik.com/2017/12/2853/ |title=हार्ने भएपछि रिसाउन थाले ठाकुर, आफ्नैबाट लखेटिए |last=Says |first=वसन्त यादव |date=4 December 2017 |website=REPUBLICADAINIK |language=en-US |access-date=31 December 2018}}</ref> * സാഗർമാത ചൗധരി കണ്ണാശുപത്രി<ref>{{cite web |title=Eye care centre Rajbiraj |url=https://sites.google.com/site/eyehospitalofrajbiraj/ |website=www.sites.google.com |access-date=3 March 2020}}</ref> * രാം രാജ പ്രസാദ് സിംഗ് അക്കാദമി ഓഫ് ഹെൽത്ത് സയൻസസ്<ref>{{cite web |title=राजविराजमा मेडिकल कलेज निर्माण का लागि साईट भ्रमण तथा छलफल |url=https://rajbirajmun.gov.np/ne/content/राजविराजमा-मेडिकल-कलेज-निर्माण-का-लागि-साईट-भ्रमण-तथा-छलफल |website=www.rajbirajmun.gov.np |publisher=Rajbiraj Municipality |access-date=3 March 2020}}</ref> * ഛിന്നമസ്താ ഹോസ്പിറ്റൽ<ref>{{cite web |title=Chhinnamasta Hospital |url=http://chhinnamasta.edu.np/ |website=chhinnamasta.edu.np |access-date=8 March 2020 |archive-date=2023-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608161309/https://chhinnamasta.edu.np/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Chhinnamasta Hospital |url=https://www.collegenp.com/vacancy/chhinnamasta-hospital-vacancy-for-various-positions/ |website=www.collegenp.com |access-date=8 March 2020}}</ref> * അനർ ഭൂപേന്ദ്ര ഹോസ്പിറ്റൽ<ref>{{cite web |title=Chhinnamasta Hospital |url=http://chhinnamasta.edu.np/ |website=chhinnamasta.edu.np |access-date=8 March 2020 |archive-date=2023-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608161309/https://chhinnamasta.edu.np/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Chhinnamasta Hospital |url=https://www.collegenp.com/vacancy/chhinnamasta-hospital-vacancy-for-various-positions/ |website=www.collegenp.com |access-date=8 March 2020}}</ref> ==സ്പോർട്സ്== [[കബഡി]], [[ക്രിക്കറ്റ്]] എന്നിവയാണ് നഗരത്തിലെ യുവതലമുറയുടെ ഏറ്റവും ജനപ്രിയമായ കായിക വിനോദങ്ങൾ. നഗരത്തിൽ 3 പ്രാദേശിക സ്റ്റേഡിയങ്ങളുണ്ട്. പ്രധാന നഗരത്തിലെ മൾട്ടിപർപ്പസ് സ്റ്റേഡിയമായ [[രാജ് രംഗശാല]] കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് കായിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രധാനമായും നടക്കുന്നത്. ക്രിക്കറ്റ്, ഫുട്ബോൾ, വോളിബോൾ, ബാസ്കറ്റ്ബോൾ, കബഡി, ബാഡ്മിന്റൺ തുടങ്ങിയവയാണ് ജനപ്രിയ കായിക വിനോദങ്ങൾ. ഫ്രീഡം ക്രിക്കറ്റ് ക്ലബ്ബും രാജ്ദേവി ക്രിക്കറ്റ് അക്കാദമിയുമാണ് നഗരത്തിലെ ഏറ്റവും സജീവമായ ക്രിക്കറ്റ് ക്ലബ്ബുകൾ.<ref>{{cite web|title=രാജ്ദേവി വിജയത്തിലെ ആലം താരങ്ങൾ|url=http://cricketingnepal.com/articles/201207/alam-stars-in-rajdevi-triumph|website=Cricketing Nepal|access-date=12 ജനുവരി 2015}}</ref>നഗരത്തിലെ ഫുട്ബോൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന ഏറ്റവും സജീവമായ സംഘടനകളിൽ ഒന്നാണ് മഹേന്ദ്ര ക്ലബ്. കൂടാതെ സപ്താരി ഗോൾഡ് കപ്പ് എന്ന പേരിൽ ഒരു പ്രാദേശിക ക്ലബ് തല ഫുട്ബോൾ ടൂർണമെന്റ് സംഘടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web|title=മഛിന്ദ്ര ലിഫ്റ്റ് സപ്താരി ഗോൾഡ് കപ്പ്|url=http://trn.gorkhapatraonline.com/index.php/sports/711-machhindra-lift-saptari-gold-cup.html|website=The Rising Nepal|access-date=24 ഫെബ്രുവരി 2013}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=സപ്താരി ഗോൾഡ് കപ്പ്|url=http://www.goalnepal.com/news.php?id=12273|website=ലക്ഷ്യം നേപ്പാൾ|access-date=19 ഫെബ്രുവരി 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818200601/http://www.goalnepal.com/news.php?id=12273|archive-date=2016-08-18|url-status=dead}}</ref> == ശ്രദ്ധേയരായ വ്യക്തികൾ == * [[മെഹ്ബൂബ് ആലം ​​(ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരൻ)|മെഹ്ബൂബ് ആലം]], നേപ്പാളീസ് ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരൻ [[നേപ്പാൾ ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷൻ]], ഒരു [[അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റ് കൗൺസിൽ]] ടൂർണമെന്റിൽ ഒരു ഇന്നിംഗ്സിൽ പത്ത് വിക്കറ്റുകളും നേടിയ ആദ്യ ബൗളർ. * [[ദിപേന്ദ്ര ചൗധരി]], മുൻ നേപ്പാൾ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരൻ * [[പർമാനന്ദ് ഝാ]], നേപ്പാളിന്റെ ആദ്യ [[വൈസ് പ്രസിഡന്റ്]], മുൻ [[സുപ്രീം കോടതി]] ജഡ്ജി * [[സി കെ റൗട്ട്]], [[ജനമത് പാർട്ടി]] പ്രസിഡന്റ് * [[ഗജേന്ദ്ര നാരായൺ സിംഗ് (രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ)|ഗജേന്ദ്ര നാരായൺ സിംഗ്]], [[നേപ്പാൾ സദ്ഭാവന പാർട്ടി]] സ്ഥാപകൻ, നേപ്പാൾ * [[രാം രാജ പ്രസാദ് സിംഗ്]], [[രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ]] * [[റാംജി യാദവ്]], [[പാർലമെന്റ് അംഗം (നേപ്പാൾ)|പാർലമെന്റ് അംഗം]], [[യുവജന, തൊഴിൽ, തൊഴിൽ മന്ത്രി (നേപ്പാൾ)|യുവജന, തൊഴിൽ, തൊഴിൽ മന്ത്രി]] * [[ഉപേന്ദ്ര യാദവ്]], [[ഫെഡറൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ഫോറം, നേപ്പാൾ]] സ്ഥാപകൻ, മുൻ [[വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം (നേപ്പാൾ)|വിദേശകാര്യ മന്ത്രി]], [[മന്ത്രി ആരോഗ്യ-ഭക്ഷ്യ ശുചിത്വം (നേപ്പാൾ)|ആരോഗ്യ-ജനസംഖ്യാ മന്ത്രി]] ==അവലംബം== {{Reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Commons category|Rajbiraj}} {{Saptari District}} [[വർഗ്ഗം:നേപ്പാളിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] j9bf6rq6bf7drr3qcacwva9dhsnnu8j 0 435775 4671839 4573555 2026-09-30T05:59:01Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671839 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = രണ്ട് ലോകം | image =Randulokam.jpg | caption = | director = [[ജെ. ശശികുമാർ]] | producer = [[ഹരി പോത്തൻ]] | writer = മാലിയം രാജഗോപാൽ |dialogue= [[പാപ്പനംകോട് ലക്ഷ്മണൻ]] | screenplay =[[പാപ്പനംകോട് ലക്ഷ്മണൻ]] | starring = [[പ്രേം നസീർ ]]<br>[[ജയൻ]]<br>[[ജയഭാരതി]]<br>[[അടൂർ ഭാസി]], | music = [[ജി. ദേവരാജൻ]] |lyrics =[[യൂസഫലി കേച്ചേരി]] | cinematography = [അശോക് കുമാർ]]<ref>{{cite news|last1=Ajith Kumar|first1=P. K.|title=He created magic with movie camera|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/he-created-magic-with-movie-camera/article6529512.eceHe created magic with movie cam|work=[[The Hindu]]|date=24 October 2014|accessdate=1 April 2017}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br />[[Ramachandra Babu]] | editing = [[കെ.നാരായണൻ]] | studio = സുപ്രിയ | distributor = ഹസീന ഫിലിംസ് | released = {{Film date|1977|12|30|df=y}} | country = [[ഭാരതം]] | language = [[മലയാളം]] }} സുപ്രിയയുടെ ബാനറിൽ 1977ൽ [[ഹരിപോത്തൻ]] നിർമ്മിച്ച് [[ജെ. ശശികുമാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത് പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാള ചലച്ചിത്രമാണ് '''രണ്ട്‍ ലോകം'''. മാലിയം രാജഗോപാലിന്റെ കഥക്ക് [[പാപ്പനംകോട് ലക്ഷ്മണൻ]] തിരക്കഥയും സംഭാഷണവും തയ്യാറാക്കി. ഹസീനഫിലിംസാണ് ചിത്രം വിതരണം ചെയ്തത്. <ref>{{cite web|url=https://www.m3db.com/film/1770|title=രണ്ട് ലോകം|accessdate=2017-10-08|publisher=m3db.com}}</ref> [[പ്രേം നസീർ ]],[[ജയൻ]],[[ജയഭാരതി]],[[അടൂർ ഭാസി]] തുടങ്ങിയവർ അഭിനയിച്ച ഈ ചിത്രത്തിൽ [[യൂസഫലി കേച്ചേരി]] യുടെ വരികൾക്ക് [[ജി. ദേവരാജൻ]]സംഗീതം നൽകിയ പാട്ടുകളൂണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=733|title=രണ്ട് ലോകം|accessdate=2017-10-08|publisher=www.malayalachalachithram.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://malayalasangeetham.info/m.php?1112|title=രണ്ട് ലോകം|accessdate=2017-10-08|publisher=malayalasangeetham.info|archive-date=2014-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013110823/http://malayalasangeetham.info/m.php?1112|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://spicyonion.com/title/randu-lokam-malayalam-movie/|title=രണ്ട് ലോകം|accessdate=2014-10-08|publisher=spicyonion.com|archive-date=2014-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014011455/http://spicyonion.com/title/randu-lokam-malayalam-movie/|url-status=dead}}</ref> ==കഥാസാരം== സമ്പന്നതയുടെയും ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെയും രണ്ട് ലോകമാണ് ചിത്രത്തിൻറെ കേന്ദ്രബിന്ദു. സമ്പത്തിന്റെ ഹുങ്കും പാവപ്പെട്ടവരുടെ കൂട്ടായ്മയും തമ്മിൽ പോരു നടന്ന എഴുപത് കാലഘട്ടത്തെ വരച്ചിടുന്ന ചിത്രത്തിൽ സമ്പന്നതയിൽ നിന്ന് സാധാരണക്കാരന്റെ വീട്ടിലേക്ക വരേണ്ടിവരുന്ന ഒരു ചെറുപ്പക്കാരിയുടെ മാനസിക സംഘർഷമാണ് കുറിക്കപ്പെടുന്നത്. ശങ്കരക്കുറുപ്പ് മുതലാളിയുടെ കാര്യസ്ഥനാണ് ഗോവിന്ദൻ. അയാളുടെ മകനായ സുരേന്ദ്രൻ പണത്തേക്കാളധികം മനുഷ്യത്വത്തിനു പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പണത്തിന്റെ ഹുങ്ക് കാണിക്കുന്ന കുറുപ്പിന്റെ പുത്രി രാധയുമായി പലപ്പോഴും ഇടയുന്നു. കൂലി കൂടുതൽ ചോദിച്ചതിന് കൊയ്യാൻ വേറെ ആളെ കൊണ്ടുവന്ന മുതലാളിയെ സുരേന്ദ്രൻ തടയുന്നു. അടുത്ത പഞ്ചായത്ത് തിരഞ്ഞെടുപ്പിനു അങ്ങുന്നിനു എതിരായി സുരേന്ദ്രൻ വരുന്നു. സുരേന്ദ്രനെ കളിയാക്കാൻ സുരേന്ദ്രൻ ജയിച്ചാൽ മകളെ കെട്ടിച്ച് കൊടുക്കാമെന്ന് കുറുപ്പങ്ങുന്ന് വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. സുരേന്ദ്രൻ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജയിക്കുന്നു. അച്ഛനെ അപമാനത്തിൽ നിന്നും മരണത്തിൽ നിന്നും രക്ഷിക്കാൻ രാധ അയാളെ കല്യാണം കഴിക്കുന്നു. ആ പാവപ്പെട്ട വീട്ടിലെ പണികളും പാടത്തുപണിക്കും എല്ലാം സഹായിക്കേണ്ടി വരുന്നു. എന്നാൽ '''രണ്ട് ലോകത്തിൽ''' ജീവിച്ച അവർക്ക് താഴെക്ക് ഇറങ്ങിവരാൻ സാധിക്കുന്നില്ല. അവസാനം മരിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്ന അവളെ സുരേന്ദ്രൻ രക്ഷിക്കുന്നു. ==അഭിനേതാക്കൾ<ref>{{cite web|title= രണ്ട് ലോകം(1977) |url= http://www.malayalachalachithram.com/movie.php?i=733|publisher=malayalachalachithram|accessdate=2018-07-04|}}</ref>== {| class="wikitable" |- ! ക്ര.നം. !! താരം !!വേഷം |- |1||[[പ്രേം നസീർ]] || സുരേന്ദ്രൻ |- |2||[[എം.ജി.സോമൻ]] ||ബാലൻ |- |3||[[ബഹദൂർ ]] || ഗോവിന്ദൻ |- |4||[[ജയഭാരതി]] || രാധ |- |5||[[ജയൻ]] || ബാലു |- |6||[[ജോസ് പ്രകാശ്]] ||ശങ്കരക്കുറുപ്പ് |- |7||[[ശാരദ]] || ശാന്ത(രാധയുടെ നാത്തൂൻ) |- |8||[[മീന (നടി)|മീന]] ||ജാനകി |- |9||[[കവിയൂർ പൊന്നമ്മ]] || മാധവി (രാധയുടെ അമ്മ) |- |10||[[അടൂർ ഭാസി]] || കൊച്ചുകുറുപ്പ് |- |11||[[കുഞ്ചൻ]] || കുട്ടൻ |- |12||[[മണവാളൻ ജോസഫ്]] ||പാച്ചുപിള്ള |- |13||[[കെപിഎസി ലളിത]] ||പഞ്ചമി |- |14||[[ഉഷാറാണി]] || മാല |- |15||[[കെ എ വാസുദേവൻ]] || |} ==ഗാനങ്ങൾ<ref>{{cite web|title=രണ്ട് ലോകം(1977)|url=https://malayalasangeetham.info/m.php?1112|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|accessdate=2018-07-04|5=|archive-date=2018-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730203047/https://malayalasangeetham.info/m.php?1112|url-status=dead}}</ref>== ഗാനങ്ങൾ :[[യൂസഫലി കേച്ചേരി]]<br> ഈണം : [[ജി. ദേവരാജൻ]] {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCF" align="center" | '''നമ്പർ.''' || '''പാട്ട്''' || '''പാട്ടുകാർ''' ||'''രാഗം''' |- | 1 || മംഗല്യത്താലിയിട്ട|| [[കെ ജെ യേശുദാസ്]] || |- | 2 ||ഓർക്കാപ്പുറത്തൊരു || [[പി. ജയചന്ദ്രൻ]] സംഘം || |- | 3 ||റോജാ മലരേ || [[പി. മാധുരി]] || പഹാഡി |- | 4 ||വേമ്പനാട്ടു കായലിന്നു || [[കെ ജെ യേശുദാസ് ]]സംഘം || |- | 5 || വിലാസ ലതികേ|| [[കെ ജെ യേശുദാസ്]] സംഘം|| ആഭേരി |} ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{IMDb title|0281115|രണ്ട് ലോകം}} ==ചിത്രം കാണാൻ== [https://www.youtube.com/watch?v=mhrmKN0_37w രണ്ട് ലോകം] 1977 [[വർഗ്ഗം:1977-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജെ. ശശികുമാർ സം‌വിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജയഭാരതി അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] {{പ്രേംനസീർ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:നസീർ-ജയഭാരതി ജോഡി]] [[വർഗ്ഗം:ഹരി പോത്തൻ നിർമ്മിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കെ. നാരായണൻ ചിത്രസംയോജനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജയൻ അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബഹദൂർ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പാപ്പനംകോട് ലക്ഷ്മണൻ തിരക്കഥ എഴുതിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ}]] [[വർഗ്ഗം:യൂസഫലി കച്ചേരിയുടെ ഗാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:യൂസഫലി- ദേവരാജൻ ഗാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജി. ദേവരാജൻ സംഗീതം നൽകിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] no1sklxc1har4neatiacj2re4anzl8g 0 435951 4671852 4628063 2026-09-30T06:47:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671852 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = രാജീവ് മേനോൻ| | image =Rajiv Menon at Kanika Dhillon's The Dance of Durga Book Launch.jpg | image_size = | landscape = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1963|04|20|df=yes}} | birth_place = [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]], ഇന്ത്യ | occupation = ചലച്ചിത്ര ഛായാഗ്രാഹകൻ, സിനിമ സംവിധായകൻ | spouse = Latha Menon | mother = [[കല്യാണി മേനോൻ]] | landscape = }} ഒരു മലയാള ചലച്ചിത്ര ഛായാഗ്രാഹകനും ചലച്ചിത്രസംവിധായകനുമാണ് ''''രാജീവ് മേനോൻ''''. ''മിൻസാര കനവ്'', ''കണ്ടുകൊണ്ടേൻ കണ്ടുകൊണ്ടേൻ'' എന്നീ രണ്ട് ചിത്രങ്ങൾ ഇതുവരെ സംവിധാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref name="sudhishkamath">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/look-whats-brewing/article4348055.ece|title=Look what's brewing|author=Sudhish Kamath|work=The Hindu|access-date=2018-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221003503/http://www.thehindu.com/features/cinema/look-whats-brewing/article4348055.ece|archive-date=2016-12-21|url-status=dead}}</ref> ആദ്യ ചിത്രമായ മിൻസാര കനവ് സാമ്പത്തികവിജയത്തിന് പുറമേ പ്രേക്ഷകശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയ ഒരു ചിത്രം കൂടിയായിരുന്നു. കൂടാതെ ഈ ചിത്രത്തിന് ഒട്ടനേകം ദേശയീയപുരസ്കാരങ്ങളും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[മമ്മൂട്ടി]], [[ഐശ്വര്യ റായ്]], [[അജിത് കുമാർ]], [[തബ്ബു]] എന്നിവരെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രങ്ങളാക്കി സംവിധാനം ചെയ്ത കണ്ടുകൊണ്ടേൻ കണ്ടുകൊണ്ടേൻ ആണ് രണ്ടാമത്തെ ചിത്രം.<ref name="thehindu.com">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/profile/author/rajiv-menon/|title=The Hindu: Breaking News, India News, Elections, Bollywood, Cricket, Video, Latest News & Live Updates|work=The Hindu}}</ref> സംവിധാനത്തിന് പുറമെ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ തിരക്കഥയും രാജീവ് മേനോൻ തന്നെയായിരുന്നു. ഈ ചിത്രം മികച്ച സംവിധായകനുള്ള ഫിലിം ഫെയർ അവാർഡ് നേടി. സംവിധാനത്തിന് പുറമെ ''രാജീവ് മേനോൻ പ്രൊഡക്ഷൻസ്'' എന്ന പേരിൽ നിർമ്മാണവും മൈൻഡ് സ്ക്രീൻ എന്ന പേരിൽ ഒരു ഫിലിം ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടും തുടങ്ങി.<ref name="auto">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2006/05/05/stories/2006050502280200.htm |title=Tamil Nadu / Chennai News : Study at Rajiv Menon's institute |publisher=The Hindu |date=2006-05-05 |accessdate=2012-02-04 |archive-date=2009-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091216035609/http://www.hindu.com/2006/05/05/stories/2006050502280200.htm |url-status=dead }}</ref> ഫാസിൽ സംവിധാനം ചെയ്ത ഹരികൃഷ്ണൻസിൽ രാജീവ് മേനോൻ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="indiatimes.com">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/I-have-6-scripts-that-are-ready-Rajiv-Menon/articleshow/46957942.cms|title=I have 6 scripts that are ready: Rajiv Menon|work=The Times of India}}</ref><ref name="thehindu.com1">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/rajiv-menons-institute-offers-course-in-cinematography/article3129207.ece|title=Rajiv Menon's institute offers course in cinematography|work=The Hindu}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> പ്രശസ്ത പിന്നണിഗായികയായിരുന്ന [[കല്യാണി മേനോൻ]] ആണ് രാജീവ് മേനോന്റെ അമ്മ. ==സിനിമകൾ== ===സംവിധായകനായി=== *1997 - ''മിൻസാര കനവ്'' *2000 - ''കണ്ടുകൊണ്ടേൻ കണ്ടുകൊണ്ടേൻ'' *2018 - ''സർവം താള മയം'' ===ചലച്ചിത്ര ഛായാഗ്രാഹകനായി=== *1991 - ''ചൈതന്യ'' *1992 - ''ചെലുവി'' *1995 - ''ബോംബെ'' *2004 - ''[[മോർണിംഗ് രാഗ]]'' *2007 - ''ഗുരു'' *2013 - ''കടൽ'' *2018 - ''വിധു വിനോദ് ചോപ്രയുടെ സിനിമ'' ===നടനായി=== *1998 - ''[[ഹരികൃഷ്ണൻസ്]]'' as ഗുപ്തൻ *2026 - പേട്രിയറ്റ് as ജെപി സുന്ദരം ==മ്യൂസിക്ക് വീഡിയോസ്== ===നിർമ്മാതാവായി=== *2001 - ''ഉസെലെ ഉസെലെ'' - തമിഴ് പോപ് ആൽബം - ഗായകർ: ശ്രീനിവാസ്, കാർത്തിക്, ടിമ്മി ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{IMDb name|id=0579766|name=രാജീവ് മേനോൻ}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് ചലച്ചിത്ര ഛായാഗ്രാഹകർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ ചലച്ചിത്രസം‌വിധായകർ‎]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്ര ഛായാഗ്രാഹകർ]] 066akswgf4yhfajbpi5yykxrgazm2m7 0 436789 4671812 4669294 2026-09-30T03:41:37Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 11 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671812 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|List of awards and nominations received by Mohanlal}} ഇദ്ദേഹത്തിനു കിട്ടിയ ജനപ്രീതിയും സ്നേഹവുമാണ് ഇദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ അവാർഡ്. {{Infobox person | name = Mohanlal | image = Actor_Mohanlal.jpg | image_size = 240px | caption = | birth_name = Mohanlal Viswanathan | birth_date = {{birth date and age|df=y|1960|5|21}} | birth_place = [[Elanthoor]], [[Kerala]], India | residence = [[Thevara]], [[Kochi]], Kerala<ref>{{cite news |author=Prakash, Asha |agency=TNN |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-04/news-and-interviews/31557420_1_bollywood-actor-aamir-khan-mohanlal-private-dinner |title=When Mohanlal played host to Aamir |publisher=The Times of India |date=4 May 2012 |accessdate=12 September 2013 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052429/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-04/news-and-interviews/31557420_1_bollywood-actor-aamir-khan-mohanlal-private-dinner |url-status=dead }}</ref> | alma_mater = [[University of Kerala]] | occupation = {{hlist|Actor|Producer|Playback singer}} | years_active = 1978–present | spouse = {{marriage|Suchitra Mohanlal|1988}} | children = [[Pranav Mohanlal]]<br />Vismaya Mohanlal | relatives = [[K. Balaji]] {{small|(father-in-law)}}<br />[[Suresh Balaje]] {{small|(brother-in-law)}} | website = {{URL|www.thecompleteactor.com}} | footnotes = | awards = See [[#Accolades|accolades]] }} [[File:Mohanlal Viswanathan BNC.jpg|thumb|upright=1.0|alt=Mohanlal wearing a black T-shirt looking sideways with his hands crossed and a small smile in his face|Mohanlal in 2015]] [[മോഹൻലാൽ]] ഒരു പ്രമുഖ ഇന്ത്യൻ നടനാണ്, പിന്നണിഗായകൻ, നിർമ്മാതാവ് എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തനാണ്. മലയാള സിനിമയിൽ പ്രധാനമായും 340 സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. അഞ്ച് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ, ഒൻപത് കേരള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരങ്ങൾ, ഒൻപത് ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് സൗത്ത്, ഒരു നന്ദി അവാർഡ്, ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര ഇന്ത്യൻ ഫിലിം അക്കാദമി അവാർഡ്, രണ്ട് സ്ക്രീൻ അവാർഡ്, രണ്ട് സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം അവാർഡ്, എട്ട് കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അസോസിയേഷൻ അവാർഡ് തുടങ്ങി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയത്തിന് നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങൾ ലഭിച്ചു. 1980 -ൽ [[മഞ്ഞിൽ വിരിഞ്ഞ പൂക്കൾ]] എന്ന സിനിമയിൽ ഒരു വില്ലനായി മോഹൻലാൽ അഭിനയരംഗത്തെത്തി. == ശീർഷകങ്ങളും ബഹുമതികളും == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:25%;"| ബഹുമതി ! scope="col" style="width:25%;"| Honouring body ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2001 |[[പദ്മ ശ്രീ]] |[[ഭാരത സർക്കാർ]] |<center><ref>{{cite web|title=Mohanlal nominated for Padma Bhushan|url=http://asianetindia.com/mohanlal-nominated-for-padma-bhushan/|access-date=2018-08-09|archive-date=2015-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419132031/http://asianetindia.com/mohanlal-nominated-for-padma-bhushan/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |ബഹുമതി [[ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ]] |[[Territorial Army (India)|ഇന്ത്യൻ ടെറിട്ടോറിയൽ ആർമി]] |<center><ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/meet-lt-colonel-mohanlal-actor-in-the-army/96788-8.html|title=Mohanlal, first actor to join Army|author=CNN-IBN|date=10 July 2009|access-date=2018-08-09|archive-date=2012-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120414041342/http://ibnlive.in.com/news/meet-lt-colonel-mohanlal-actor-in-the-army/96788-8.html|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2010 |ബഹുമതി [[ഡോക്ടർ ഓഫ് ലെറ്റർസ്]] (D.Litt.) |[[ശ്രീ ശങ്കരാചാര്യ സംസ്കൃത സർവകലാശാല]] |<center><ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100135288&keyword=&subcatg=&cp|archive-url=https://archive.today/20120714031203/http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100135288&keyword=&subcatg=&cp|url-status=dead|archive-date=14 July 2012|title=Mohanlal, Resul receive D.Litt|author=NDTVmovies.com|date=18 March 2010}}</ref> |- ! scope="row"| 2003 |IMA അവാർഡ് |[[ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ അസോസിയേഷൻ]] |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/lf/2003/07/04/stories/2003070401650200.htm|title = New ambassador|date = 4 July 2003|publisher = [[The Hindu]]|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2014-11-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20141127050144/http://www.thehindu.com/lf/2003/07/04/stories/2003070401650200.htm|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |ബഹുമതി [[Black belt (martial arts)|ബ്ലാക്ക് ബെൽറ്റ്]] [[ട്വീക്ക്വൊൻഡോ]] |[[Kukkiwon|വേൾഡ് ട്വീക്ക്വൊൻഡോ ഹെഡ്ക്വാർട്ടേഴ്സ്]], [[ദക്ഷിണ കൊറിയ]] |<center><ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1310726.ece|title="Blackbelt for Mohanlal"|access-date=2018-08-09|archive-date=2013-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130413204428/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1310726.ece|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2018 |ബഹുമതി [[ഡോക്ടർ ഓഫ് ലെറ്റർസ്]] (D.Litt.) |[[കോഴിക്കോട് സർവ്വകലാശാല]] |<center><ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha |website=business-standard.com}}</ref> |- ! scope="row"| 2019 |ബഹുമതി [[പത്മഭൂഷൺ ]] |[[ഭാരത സർക്കാർ]] |} ==ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം == അഞ്ച് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ മോഹൻലാൽ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പുരസ്കാരങ്ങൾ 1954 -ൽ നിലവിൽ വന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരമാണിത്. 1973 മുതൽ [[ഡയറക്ടറേറ്റ് ഓഫ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ ]] ആണ് ഇത് നിർവ്വഹിക്കുന്നത്. {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:30%;"| ഭാഷ ! scope="col" style="width:20%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:2%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1989 | ''[[Kireedam (1989 film)|കിരീടം]]'' | [[മലയാളം]] | പ്രത്യേക ജൂറി പരാമർശം | {{won}} |<center><ref>{{cite web |url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/0BBEC4DD18D5643165256940004D0E04 |title=Power packed performance |publisher=[[The Hindu]] |date=6 August 1999 |accessdate=10 June 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021044431/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/0BBEC4DD18D5643165256940004D0E04 |archivedate=21 October 2012 |df=dmy-all }}</ref> |- ! scope="row"| 1991 | ''[[ഭരതം]]'' | മലയാളം | മികച്ച നടൻ | {{won}} |<center><ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/sep/08/slide-show-1-south-interview-with-prakash-raj.htm |title=This award is special as it's my first Best Actor award |publisher=Rediff |date=8 September 2009 |accessdate=10 June 2012}}</ref> |- ! scope="row"| 1999 | ''[[വാനപ്രസ്ഥം (ചലച്ചിത്രം)|വാനപ്രസ്ഥം]]'' | മലയാളം | മികച്ച നടൻ | {{won}} |<center><ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rjul2003/26072003/r260720034a.html |title=50th NATIONAL FILM AWARDS |date=26 July 2003 |accessdate=10 June 2012}}</ref> |- ! scope="row"| 1999 | ''[[വാനപ്രസ്ഥം (ചലച്ചിത്രം)|വാനപ്രസ്ഥം]]'' | മലയാളം | മികച്ച ഫീച്ചർ ഫിലിം {{small|(producer)}} | {{won}} |<center><ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-07/india/28071551_1_national-film-awards-actor-award-tamil-film-kanchivaram |title=National Film Awards: Prakash Raaj best actor |publisher=Times of India |date=7 September 2009 |accessdate=10 June 2012 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811085140/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-07/india/28071551_1_national-film-awards-actor-award-tamil-film-kanchivaram |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row"| 2016 | {{•}}''[[ജനത ഗാരേജ്]]''<br /> {{•}}''[[മുന്തിരിവള്ളികൾ തളിർക്കുമ്പോൾ]]''<br /> {{•}}''[[പുലിമുരുകൻ]]'' | {{•}}[[Telugu language|തെലുങ്ക്]]<br /> {{•}}മലയാളം<br /> {{•}}മലയാളം | പ്രത്യേക ജൂറി പരാമർശം | {{won}} |<center><ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/66884.html |title=Prakash Raj bags National Award, again! |publisher=IndiaGlitz |date=20 May 2011 |accessdate=10 June 2012 |archive-date=2011-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110523052706/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/66884.html |url-status=dead }}</ref> |} == കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1986 |''[[ടി.പി. ബാലഗോപാലൻ എം.എ.]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="State Film Awards">{{cite web|url = http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|title = State Film Awards|publisher = prd.kerala.gov.in|deadurl = yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303234213/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|archivedate = 3 March 2016|df = dmy-all}}</ref> |- ! scope="row"| 1988 |''[[പാദമുദ്ര]], [[ചിത്രം]], [[ഉത്സവപിറ്റേന്ന്]], [[ആര്യൻ (ചലച്ചിത്രം)|ആര്യൻ]], [[വെള്ളാനകളുടെ നാട്]]'' |പ്രത്യേക ജൂറി പരാമർശം {{small|(as actor)}} |{{won}} |<center><ref name="State Film Awards"/> |- ! scope="row"| 1991 |''[[അഭിമന്യു (ചലച്ചിത്രം)|അഭിമന്യു]], [[കിലുക്കം]], [[ഉള്ളടക്കം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="prd.kerala.gov.in">{{cite web|url = http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm|title = State Film Awards|publisher = prd.kerala.gov.in|deadurl = yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm|archivedate = 3 March 2016|df = dmy-all}}</ref> |- ! scope="row"| 1991 |''[[ഭരതം]]'' |Second Best Film {{small|(as producer)}} |{{won}} |<center><ref name="prd.kerala.gov.in"/> |- ! scope="row"| 1995 |''[[സ്ഫടികം (ചലച്ചിത്രം)|സ്ഫടികം]], [[കാലാപാനി]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="prd.kerala.gov.in"/> |- ! scope="row"| 1995 |''[[കാലാപാനി]]'' |രണ്ടാമത്തെ മികച്ച ചിത്രം {{small|(as producer)}} |{{won}} |<center><ref name="prd.kerala.gov.in"/> |- ! scope="row"| 1999 |''[[വാനപ്രസ്ഥം (ചലച്ചിത്രം)|വാനപ്രസ്ഥം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="prd.kerala.gov.in"/> |- ! scope="row"| 2005 |''[[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="ReferenceA">{{cite web|url = http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm|title = State Film Awards|publisher = prd.kerala.gov.in|deadurl = yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150707210332/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm|archivedate = 7 July 2015|df = dmy-all}}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |''[[Paradesi (2007 film)|പരദേശി]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="ReferenceA"/> |} == നന്ദി പുരസ്കാരം == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:27%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:20%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2016 |''[[ജനത ഗാരേജ്]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite news|last=Hooli|first=Shekhar H.|title=Nandi Awards 2014, 15 and 16 winners list: Mahesh Babu, Jr NTR, Balakrishna bag best actor awards|url=http://www.ibtimes.co.in/nandi-awards-2014-15-16-winners-list-revealed-mahesh-babu-jr-ntr-balakrishna-bag-best-actors-749398|accessdate=14 November 2017|work=[[International Business Times]]|date=14 November 2017}}</ref> |} == ഇന്റർനാഷണൽ ഇന്ത്യൻ ഫിലിം അക്കാദമി അവാർഡ് == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:27%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:20%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2002 |''[[Company (film)|കമ്പനി]]'' |മികച്ച റോളിൽ മികച്ച പ്രകടനം |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://iifa.com/iifa-years/iifa-years-2003/|title = IIFA Through the Years – IIFA 2003 : South Africa|website = IIFA.com|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2015-02-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20150208124732/http://iifa.com/iifa-years/iifa-years-2003/|url-status = dead}}</ref> |} == സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡ് == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2011 |''[[പ്രണയം (ചലച്ചിത്രം)|പ്രണയം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/the-south-shines/article3589844.ece|title = The South Shines|last = K. R. Manigandan|date = 1 July 2012|publisher = [[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row"| 2012 |''[[Run Babby Run|റൺ ബേബി റൺ]]'' |മികച്ച ഗായകൻ |{{nom}} |<center> |- ! scope="row"| 2012 |''[[സ്പിരിറ്റ് (ചലച്ചിത്രം)|സ്പിരിറ്റ്]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url=http://www.siima.in/winners-2012.php |title=Siima awards: 2012 winners |publisher=siima.in |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141019172549/http://www.siima.in/winners-2012.php |archivedate=19 October 2014 }}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ദൃശ്യം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{nom}} |<center><ref name="ibtimes1">{{cite news|last=V. P.|first=Nicy|title=SIIMA 2014 Malayalam Nominations: Mohanlal, Mammootty, Fahadh, Prithviraj, Dileep Get the Nod|url=http://www.ibtimes.co.in/siima-2014-malayalam-nominations-mohanlal-mammootty-fahadh-prithviraj-dileep-get-nod-604897|accessdate=26 March 2016|work=[[International Business Times]]|date=20 July 2014}}</ref> |- ! scope="row"| 2016 |''[[ജനത ഗാരേജ്]]'' |മികച്ച നടൻ (തെലുങ്ക്) |{{nom}} |<center><ref name="ibtimes1"/> |- ! scope="row"| 2016 |''[[പുലിമുരുകൻ]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="ibtimes1"/> |} == സ്റ്റാർ സ്ക്രീൻ അവാർഡ് == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:28%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:14%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2002 |''[[Company (film)|കമ്പനി]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite news|author=Press Trust Of India|title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal|url=http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585|accessdate=16 August 2015|agency=[[Ndtv.com]]|date=17 April 2012|location=[[Mumbai]]}}</ref> |} == സ്ക്രീൻ അവാർഡുകൾ സൗത്ത്== {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| ഭാഷ ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1997 |''[[ആറാം തമ്പുരാൻ]], [[ഒരു യാത്രാമൊഴി]], [[Guru (1997 film)|ഗുരു]], [[Chandralekha (1997 film)|ചന്ദ്രലേഖ]]'' |മികച്ച നടൻ |മലയാളം |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url=http://www.screenindia.com/old/apr17/cover2.htm|title=Screen south awards|access-date=2018-08-09|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/https://indianexpress.com/section/entertainment/|url-status=dead}}</ref> |} == ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകൾ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2002 |''[[Company (film)|കമ്പനി]]'' |മികച്ച നടൻ |{{nom}} |<center><ref>{{cite news|last=Rajpal|first=Roktim|title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|accessdate=26 March 2016|work=[[IBN Live]]|date=21 May 2015|location=New Delhi|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310045435/http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|url-status=dead}}</ref> |} == ഐഇഎഫ്എഉത്സവം == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome |- | 2017 | [[ജനത ഗാരേജ്]] | Performance In A Leading Role - Male |{{nom}} |- | 2017 | [[ഒപ്പം]] | Performance In A Leading Role - Male |{{nom}} |- | 2017 | [[പുലിമുരുകൻ]] | Performance In A Leading Role - Male |{{nom}} |} == ദക്ഷിണ ഫിലിം ഫെയർ അവാർഡുകൾ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| ഭാഷ ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1986 |''[[സന്മനസ്സുള്ളവർക്ക്‌ സമാധാനം]]'' |മികച്ച നടൻ |[[Malayalam cinema|മലയാളം]] |{{won}} |<center><ref name="Filmfare">{{cite news | url=http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/mohanlal-2013/quick-info.html | title=Vismayangalude Lal | agency=[[Manoramaonline.com]] | accessdate=23 May 2015}}</ref> |- ! scope="row"| 1988 |''[[പാദമുദ്ര]]'' |മികച്ച നടൻ |[[Malayalam cinema|മലയാളം]] |{{won}} |<center><ref name=Filmfare/> |- ! scope="row"| 1993 |''[[ദേവാസുരം]]'' |മികച്ച നടൻ |[[Malayalam cinema|മലയാളം]] |{{won}} |<center><ref name=Filmfare/> |- ! scope="row"| 1994 |''[[പവിത്രം]]'' |മികച്ച നടൻ |[[Malayalam cinema|മലയാളം]] |{{won}} |<center><ref name=Filmfare/> |- ! scope="row"| 1995 |''[[സ്ഫടികം (ചലച്ചിത്രം)|സ്ഫടികം]]'' |മികച്ച നടൻ |[[Malayalam cinema|മലയാളം]] |{{won}} |<center><ref name=Filmfare/> |- ! scope="row"| 1999 |''[[വാനപ്രസ്ഥം (ചലച്ചിത്രം)|വാനപ്രസ്ഥം]]'' |മികച്ച നടൻ |[[Malayalam cinema|മലയാളം]] |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/thehindu/2000/04/15/stories/09150651.htm|title = Star-spangled show on cards|date = 15 April 2000|publisher = [[The Hindu]]|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2014-11-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20141127033209/http://www.thehindu.com/thehindu/2000/04/15/stories/09150651.htm|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]]'' |മികച്ച നടൻ |[[Malayalam cinema|മലയാളം]] |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/gallery/Events/10441.html|title = The 53rd Film Fare Awards|date = 11 September 2006|publisher = indiaglitz.com|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2006-11-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20061118182553/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/gallery/Events/10441.html|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |[[Paradesi (2007 film)|''പരദേശി'']] |മികച്ച നടൻ |[[Malayalam cinema|മലയാളം]] |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/55th-annual-Tiger-Balm-South-Filmfare-Awards/articleshow/3228046.cms|title = 55th annual Tiger Balm South Filmfare Awards|last = Chuman Das|date = 13 July 2008|agency = [[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ഭ്രമരം]]'' |പ്രത്യേക ജൂറി പരാമർശം |[[Malayalam cinema|മലയാളം]] |{{won}} |<center><ref name="Filmfare"/> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ദൃശ്യം]]'' |മികച്ച നടൻ |[[Malayalam cinema|മലയാളം]] |{{nom}} |<center><ref name="Filmfare_2014-07-08">{{cite web|last=Editorial|first=Filmfare|title=61st Idea Filmfare Awards (South) Nomination list|url=http://www.filmfare.com/features/60th-idea-filmfare-awards-south-nomination-list-6638.html|publisher=Filmfare.com|accessdate=26 March 2016|date=8 July 2014}}</ref> |- ! scope="row"| 2016 |''[[ഒപ്പം]]'' |മികച്ച നടൻ |[[Malayalam cinema|മലയാളം]] |{{nom}} |<center><ref name="Filmfare_2014-07-08"/> |- ! scope="row"| 2016 |''[[ജനത ഗാരേജ്]]'' |മികച്ച നടൻ |തെലുങ്ക് |{{nom}} |<center><ref name="Filmfare_2014-07-08"/> |} == ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡ് == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ബാലേട്ടൻ]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/2004/03/08/stories/2004030808370400.htm|title = Star-studded show marks award nite|last = Staff reporter|first = |date = 8 March 2004|publisher = [[The Hindu]]|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2014-11-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20141127032201/http://www.thehindu.com/2004/03/08/stories/2004030808370400.htm|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]]'', ''[[ഉദയനാണ് താരം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.hindustantimes.com/nm7/mohanlal-bags-ujala-asianet-film-award/article1-74116.aspx|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150527001920/http://www.hindustantimes.com/nm7/mohanlal-bags-ujala-asianet-film-award/article1-74116.aspx|archivedate = 2015-05-27|title = Mohanlal bags Ujala-Asianet film award|last = Indo-Asian News Service|date = 11 March 2006|agency = [[Hindustan Times]]}}</ref> |- ! scope="row"| 2006 |''[[കീർത്തിചക്ര (ചലച്ചിത്രം)|കീർത്തിചക്ര]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite news|author=Special Correspondent|title=Ujala-Asianet awards announced|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/ujalaasianet-awards-announced/article1785448.ece|accessdate=16 August 2015|agency=[[The Hindu]]|date=21 January 2007|location=[[Thiruvananthapuram]]|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211749/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Ujala-Asianet-awards-announced/article14708969.ece|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |[[ഹലോ]], [[ഛോട്ടാ മുംബൈ]] |ഏറ്റവും ജനപ്രിയ നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/in-the-starlight/article1432897.ece|title = In the starlight|date = 25 January 2008|agency = [[The Hindu]]|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2021-01-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20210127211824/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/In-the-starlight/article15397312.ece|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2008 |''[[മാടമ്പി (ചലച്ചിത്രം)|മാടമ്പി]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Asianet-film-awards-2009-announced/article16349659.ece|title = Asianet film awards 2009 announced|date = 4 December 2017 |publisher = The Hindu}}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ഭ്രമരം]], [[ഇവിടം സ്വർഗ്ഗമാണ്]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article676380.ece|title = 'Pazhassi Raja' selected as best film|date = 4 January 2010|publisher = [[The Hindu]]|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2014-11-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20141127050252/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article676380.ece|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2010 | {{mdash}} | [[Asianet Film Awards#Special awards|ഗോൾഡൻ സ്റ്റാർ അവാർഡ്]] |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.keralatv.in/2011/01/ujala-asianet-film-awards-2010/|title = Ujala Asianet Film Awards 2011|date = 11 January 2011|accessdate = |publisher = keralatv.in|archive-date = 2014-11-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20141129020812/http://www.keralatv.in/2011/01/ujala-asianet-film-awards-2010/|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[പ്രണയം (ചലച്ചിത്രം)|പ്രണയം]], [[സ്നേഹവീട്]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://kerala9.com/news/ujala-asianet-film-awards-2012-winners-list/|title = Ujala Asianet Film Awards 2012 Winners List|date = 7 January 2012|publisher = kerala9.com|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2012-01-10|archive-url = https://web.archive.org/web/20120110025652/http://kerala9.com/news/ujala-asianet-film-awards-2012-winners-list/|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2012 |''[[Spirit (2012 film)|സ്പിരിറ്റ്]], [[Grandmaster (film)|ഗ്രാൻഡ് മാസ്റ്റർ]], [[റൺ ബേബി റൺ]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2013/asianet-film-awards-2013-winners-list-102810.html|title = Asianet Film Awards 2013 – Winners List|date = 21 January 2013|accessdate = |publisher = filmibeat.com|author = Smitha}}</ref><ref>{{cite web|title = Asianet Film Awards 2013 Winners|url = http://www.keralatv.in/2013/01/asianet-film-awards-2013-winners/|date = 21 January 2013|publisher = keralatv.in|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2014-11-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20141129020808/http://www.keralatv.in/2013/01/asianet-film-awards-2013-winners/|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2013 | {{mdash}} | മില്ലേനിയം ആക്ടർ |{{won}} |<center><ref>[https://web.archive.org/web/20160401204601/http://www.metromatinee.com/MetromatineMoviewNews/newsoverview.php?NEWSId=16th-ujala-asianet-film-awards-2014-winners-list-7548%2F16th-ujala-asianet-film-awards-2014-winners-list-7548 16th Ujala Asianet Film Awards 2014 – Winners List – metromatinee]. Web.archive.org. Retrieved on 2017-05-31.</ref> |- ! scope="row"| 2014 | {{mdash}} | Contribution of "35 Years Excellence" |{{won}} |<center><ref>{{cite web|author1=Akhila Menon|title=PHOTOS: Stars At 17th Ujala Asianet Film Awards|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/photos-stars-at-17-ujala-asianet-film-awards-170333.html|website=[[Filmibeat]].com|accessdate=9 February 2016|date=13 January 2015}}</ref> |- ! scope="row"| 2015 | {{mdash}} | Crowned as "Superstar of the Millennium" |{{won}} |<center><ref>{{cite news|author=Anu James|title=18th Asianet Film Awards: Vikram, Trisha, Prithviraj, Mohanlal, Nivin Pauly bag awards [Full winners' list+photos]|url=http://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090|accessdate=9 February 2016|agency=[[International Business Times]]|date=8 February 2016}}</ref> |- |- ! scope="row"| 2016 |''[[ഒപ്പം]]'', ''[[പുലിമുരുകൻ]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite news|author=Onmanorama Staff|title=Asiavision Movie Awards 2016 announced: and the winners are...|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/asiavision-movie-awards-2016-nivin-pauly-manju-warrier-mohanlal.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161116145545/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/asiavision-movie-awards-2016-nivin-pauly-manju-warrier-mohanlal.html|archivedate=16 November 2016|accessdate=25 November 2016|work=[[Malayala Manorama]]|date=16 November 2016|url-status=live}}</ref> |} == കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അവാർഡ് == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1988 |''[[പാദമുദ്ര ]]'', ''[[ചിത്രം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name=criticsaward>{{cite news|author1=G. Hari Sundar|title=Mohanlal weaves a filmic web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/lf/2002/05/19/stories/2002051901540200.htm|accessdate=12 January 2016|work=[[The Hindu]]|date=19 May 2002|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211748/https://www.thehindu.com/archive/print/2002/05/19/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row"| 1991 |''[[ഭരതം]]'', ''[[ഉള്ളടക്കം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name=criticsaward/> |- ! scope="row"| 1999 |''[[വാനപ്രസ്ഥം (ചലച്ചിത്രം)|വാനപ്രസ്ഥം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name=criticsaward/> |- ! scope="row"| 2001 |{{mdash}} |നടന രത്ന അവാർഡുകൾ |{{won}} |<center> |- ! scope="row"| 2005 |''[[Naran (film)|നരൻ]], [[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]]'' |ഏറ്റവും ജനപ്രിയ നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/film-critics-awards-announced/article3173236.ece|title = Film Critics awards announced|last = Staff Reporter|date = 3 February 2006|publisher = [[The Hindu]]}}</ref> |- ! scope="row"| 2007 |''[[Paradesi (2007 film)|പരദേശി]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards|title = `Ore Kadal', `Thaniye' share critics award for best film|last = PTI|date = 31 January 2008|publisher = economictimes.indiatimes.com|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2014-12-16|archive-url = https://web.archive.org/web/20141216094445/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2008 |''[[കുരുക്ഷേത്ര]], [[പകൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ]], [[Aakasha Gopuram|ആകാശ ഗോപുരം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mohanlal-sukumari-adjudged-best-actors/article386178.ece|title = Mohanlal, Sukumari adjudged best actors|last = Special Correspondent|first = |date = 31 January 2009|accessdate = |publisher = [[The Hindu]]|archive-date = 2014-11-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20141127050528/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mohanlal-sukumari-adjudged-best-actors/article386178.ece|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[പ്രണയം (ചലച്ചിത്രം)|പ്രണയം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>[http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ "Mohanlal, Blessy bag Critics award"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120529040906/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |date=29 May 2012 }}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ദൃശ്യം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-Bags-Kerala-Film-Critics-Association-Awards/2014/01/30/article2027269.ece|title = 'Drishyam' Bags Kerala Film Critics Association Awards|last = Express news service|date = 30 January 2014|accessdate = 13 Nov 2014|publisher = [[The New Indian Express]]|archive-date = 2014-12-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20141222164923/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-Bags-Kerala-Film-Critics-Association-Awards/2014/01/30/article2027269.ece|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2016 |''[[ഒപ്പം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite news|author=Staff Reporter|title=Film critics awards announced|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/film-critics-awards-announced/article17419650.ece|accessdate=7 March 2017|work=[[The Hindu]]|date=7 March 2017}}</ref> |} == വനിതാ ഫിലിം അവാർഡ് == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ബാലേട്ടൻ]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="Balettan">{{cite web|url = http://www.filmibeat.com/malayalam/movies/balettan/awards.html|title = Balettan|publisher = filmibeat.com}}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center> |- ! scope="row"| 2007 |''[[ഹലോ]], [[ഛോട്ടാ മുംബൈ]]'' |Most Popular Actor |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.indiaglitz.com/vanitha-awards-for-mammootty-meera-jasmine-malayalam-news-36410|title = Vanitha awards for Mammootty, Meera Jasmine|date = 7 February 2008|publisher = indiaglitz.com|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2015-09-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20150924190651/http://www.indiaglitz.com/vanitha-awards-for-mammootty-meera-jasmine-malayalam-news-36410|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2008 | ''[[ട്വന്റി20 (ചലച്ചിത്രം)]], [[മാടമ്പി (ചലച്ചിത്രം)|മാടമ്പി]], [[ആകാശഗോപുരം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web |title=Nippon has announced the vanitha film awards |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/nippon-has-announced-the-vanitha-film-awards-592 |publisher=metromatinee.com |author=metromatinee |date=19 February 2009 |accessdate=3 Nov 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141103133303/http://www.metromatinee.com/news-articles/nippon-has-announced-the-vanitha-film-awards-592 |archivedate=3 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ഭ്രമരം]], [[ഇവിടം സ്വർഗ്ഗമാണ്]]'' |ഏറ്റവും ജനപ്രിയ നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.keralatv.in/2010/03/vanitha-film-awards-2010-on-surya-tv/|title = Vanitha Film Awards 2010 on Surya TV|date = 27 March 2010|accessdate = 13 Nov 2014|publisher = keralatv.in|archive-date = 2014-11-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20141129020935/http://www.keralatv.in/2010/03/vanitha-film-awards-2010-on-surya-tv/|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[പ്രണയം (ചലച്ചിത്രം)|പ്രണയം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="kerals1">{{cite web|url = http://www.kerals.com/kerala/vanitha-film-awards-2012-announced/|title = Vanitha Film Awards 2012 announced!|date = 14 February 2012|publisher = kerals.com|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2014-12-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20141225144558/http://www.kerals.com/kerala/vanitha-film-awards-2012-announced/|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2016 |''[[ഒപ്പം]], [[പുലിമുരുകൻ]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="kerals1"/> |} == ഓൾ ഇന്ത്യാ റേഡിയോ അവാർഡുകൾ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2007 |''[[രസതന്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)|രസതന്ത്രം]]'', ''[[വടക്കുന്നാഥൻ]]'', ''[[കീർത്തിചക്ര (ചലച്ചിത്രം)|കീർത്തി ചക്ര]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="thehindu2007">{{cite news|author=Special Correspondent|title=AIR awards for Mohanlal, Padma Priya|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/air-awards-for-mohanlal-padma-priya/article1932128.ece|accessdate=16 August 2015|agency=[[The Hindu]]|date=18 October 2007|location=[[Thiruvananthapuram]]|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/AIR-awards-for-Mohanlal-Padma-Priya/article14859143.ece|url-status=dead}}</ref> |} == ജന്മഭൂമി അവാർഡ് == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2016 |''[[ജനത ഗാരേജ്]]'', ''[[ഒപ്പം]]'', ''[[പുലിമുരുകൻ]]'' |Best Performance Of the Year |{{won}} |<center><ref name="thehindu2007"/> |} == അമൃത ഫിലിം അവാർഡുകൾ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2006 |''[[കീർത്തിചക്ര (ചലച്ചിത്രം)|കീർത്തി ചക്ര]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center> |- ! scope="row"| 2010 |{{mdash}} |അഭിനയ കീർത്തി പുരസ്കാരം |{{won}} |<center><ref>{{cite news|url=http://www.bestmediainfo.com/2011/06/amrita-fefka-film-awards-announced/|title=Amrita FEFKA Film Awards Announced|date=2 June 2011|publisher=Best Media Info|accessdate=2 June 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/67286.html|title=Amritha awards for Mammootty, Kavya and T D Dasan|date=2 June 2011|publisher=Indiaglitz|accessdate=2 June 2011|archive-date=2011-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605061414/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/67286.html|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[പ്രണയം (ചലച്ചിത്രം)|പ്രണയം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.keralatv.in/2012/04/winners-of-amrita-film-awards-2012/|title = Winners Of Amrita Film Awards 2012 Announced|date = 30 April 2012|accessdate = |publisher = keralatv.in|archive-date = 2014-11-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20141129020803/http://www.keralatv.in/2012/04/winners-of-amrita-film-awards-2012/|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2012 |''[[Spirit (2012 film)|സ്പിരിറ്റ്]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.keralatv.in/2013/05/amrita-film-awards-2013-telecast-details/|title = Amrita Film Awards To be Telecast on May 31st, June 1st & 2nd|date = 30 May 2013|accessdate = |publisher = keralatv.in|archive-date = 2014-11-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20141129020811/http://www.keralatv.in/2013/05/amrita-film-awards-2013-telecast-details/|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ദൃശ്യം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.amritatv.com/afa2014/awardcatogories.html|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160321013952/http://www.amritatv.com/afa2014/awardcatogories.html|archivedate = 2016-03-21|title = Amrita film awards|date = |accessdate =|publisher = amritatv.com}}</ref> |- ! scope="row"| 2006 |[[കീർത്തിചക്ര (ചലച്ചിത്രം)|''കീർത്തി ചക്ര'']], ''[[Vadakkumnadhan|വടക്കുന്നാഥൻ]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/amrita-film-awards-announced/article1838347.ece|title = Amrita film awards announced|last = Special Correspondent|date = 5 May 2007|access-date = |agency = [[The Hindu]]|archive-date = 2021-01-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20210127211902/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Amrita-film-awards-announced/article14759558.ece|url-status = dead}}</ref> |} == ജയ്ഹിന്ദ് ഫിലിം അവാർഡ് == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2007 |''[[Paradesi (2007 film)|പരദേശി]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html|title = Jaihind film awards announced|publisher = kerala.com|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2014-11-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2010 |{{mdash}} |ചലച്ചിത്ര രത്നം അവാർഡ് |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.indiaglitz.com/jai-hind-film-awards-announced-tamilfont-news-58720|title = Jai Hind Film Awards announced|date = 20 July 2010|accessdate = 14 Nov 2014|publisher = indiaglitz.com|archive-date = 2015-09-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20150924172810/http://www.indiaglitz.com/jai-hind-film-awards-announced-tamilfont-news-58720|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.metromatinee.com/news-articles/jai-hind-film-awards-2010-announced-2451|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160406081142/http://www.metromatinee.com/news-articles/jai-hind-film-awards-2010-announced-2451|archivedate = 2016-04-06|title = Jai Hind Film Awards 2010 announced !!|date = 25 July 2010|publisher = metromatinee.com}}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[പ്രണയം (ചലച്ചിത്രം)|പ്രണയം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center> |- ! scope="row"| 2013 |''[[ദൃശ്യം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center> |} == കേരള ഫിലിം ആഡിൻസ് കൗൺസിൽ അവാർഡുകൾ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2003 |''[[ബാലേട്ടൻ]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref name="Balettan"/> |- ! scope="row"| 2004 |''[[വിസ്മയത്തുമ്പത്ത്]]'', ''[[മാമ്പഴക്കാലം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center> |- ! scope="row"| 2005 |''[[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center> |- ! scope="row"| 2007 |''[[Paradesi (2007 film)|പരദേശി]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.indiaglitz.com/audience-council-award-for-mohanlal-kavya-madhavan-malayalam-news-36730|title = Audience council award for Mohanlal, Kavya Madhavan|date = 21 February 2008|publisher = indiaglitz.com|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2015-09-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20150924061450/http://www.indiaglitz.com/audience-council-award-for-mohanlal-kavya-madhavan-malayalam-news-36730|url-status = dead}}</ref> |} == മാതൃഭൂമി ഫിലിം അവാർഡുകൾ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 1999 |''[[വാനപ്രസ്ഥം (ചലച്ചിത്രം)|വാനപ്രസ്ഥം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center> |- ! scope="row"| 2003 |''[[ബാലേട്ടൻ]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite news|author=PTI|title=Padam Onnu Oru Vilapam bags four awards|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/Padam-Onnu-Oru-Vilapam-bags-four-awards/articleshow/570241.cms|accessdate=16 August 2015|work=[[India Times]]|agency=[[The Times of India]]|date=19 March 2004|location=[[Chennai]]}}</ref> |- ! scope="row"| 2005 |''[[തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|തന്മാത്ര]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center> |- ! scope="row"| 2006 |''[[Vadakkumnathan (film)|വടക്കുന്നാഥൻ]]'' |മികച്ച അഭിനയം |{{won}} |<center><ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mathrubhumi-film-awards-announced/article1911794.ece|title = Mathrubhumi film awards announced|date = 15 September 2007|publisher = [[The Hindu]]|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2014-11-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20141127045757/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mathrubhumi-film-awards-announced/article1911794.ece|url-status = dead}}</ref> |- ! scope="row"| 2008 |''[[ആകാശഗോപുരം]], [[കുരുക്ഷേത്ര]], [[പകൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url=http://www.afaqs.com/perl/media/media_newslets/index.html?id=40008 |title=Amrita TV to telecast Idea Mathrubhumi Amrita Film Awards |publisher=afaqs.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141125032131/http://www.afaqs.com/perl/media/media_newslets/index.html?id=40008 |archivedate=25 November 2014 }}</ref> |- ! scope="row"| 2011 |''[[പ്രണയം (ചലച്ചിത്രം)|പ്രണയം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{won}} |<center><ref>{{cite web|url = http://www.keralatv.in/2012/02/mathrubhumi-kalyan-silks-film-awards-2012-winners/|title = Mathrubhumi Kalyan Silks Film Awards 2012 Winners|date = 16 February 2012|accessdate = |publisher = keralatv.in|archive-date = 2014-11-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20141129020805/http://www.keralatv.in/2012/02/mathrubhumi-kalyan-silks-film-awards-2012-winners/|url-status = dead}}</ref> |} == കൊച്ചി ടൈംസ് ഫിലിം അവാർഡ് == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2011 |''[[പ്രണയം (ചലച്ചിത്രം)|പ്രണയം]]'' |മികച്ച നടൻ – Male |{{won}} |<center><ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-23/news-and-interviews/32369964_1_video-mohanlal-kavya-madhavan | title=The Kochi Times Film Awards 2011 | date=23 June 2012 | access-date=2018-08-09 | archive-date=2013-10-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-23/news-and-interviews/32369964_1_video-mohanlal-kavya-madhavan | url-status=dead }}</ref> |} == വി. ശാന്താറാം അവാർഡുകൾ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="width:80%;" |- ! scope="col" style="width:1%;"| വർഷം ! scope="col" style="width:30%;"| Nominated work ! scope="col" style="width:15%;"| കാറ്റഗറി ! scope="col" style="width:3%;"| Outcome ! scope="col" style="width:1%;"| {{abbr|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row"| 2008 |''[[Paradesi (2007 film)|പരദേശി]]'', ''[[ആകാശഗോപുരം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{nom}} |<center><ref>{{cite web | url=http://businessofcinema.com/bollywood-news/nominations-announced-for-v-shantaram-awards-2008/25824 | title=Nominations announced for V Shantaram Awards 2008 | publisher=Business of Cinema | date=19 November 2008 | accessdate=5 April 2016 | last=BOC Editorial}}</ref> |- ! scope="row"| 2009 |''[[ഭ്രമരം]]'' |മികച്ച നടൻ |{{nom}} |<center><ref>{{cite news | url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-actress-sandhya-to-be-honoured-at-v-shantaram-awards-1325669 | title=ACTRESS SANDHYA TO BE HONOURED AT V SHANTARAM AWARDS | work=[[Daily News and Analysis]] | date=20 December 2009 | accessdate=5 April 2016 | last=Press Trust of India | location=Mumbai}}</ref> |} == മറ്റ് പുരസ്കാരങ്ങളും അംഗീകാരങ്ങളും == *1977 {{ndash}} 78 State [[Wrestling]] Champion and Inter-college Champion.<ref name=blackbelt>[http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1310726.ece "Blackbelt for Mohanlal"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130413204428/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1310726.ece |date=2013-04-13 }}. ''[[The New Indian Express]]''. 23 October 2012. Retrieved 24 October 2012.</ref> *1999 [[1999 Cannes Film Festival]] his film "Vanaprastham" was official selection in "Un Certain Regard" *2006 [[CNN-IBN]] poll – Most Popular Keralite Award.<ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-tops-popular-keralite-poll/25523-3.html |title=Mohanlal tops popular Keralite poll |last=CNN-IBN |first= |date=6 November 2006 |work= |accessdate= |publisher=ibnlive.in.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141010015646/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-tops-popular-keralite-poll/25523-3.html |archivedate=10 October 2014 }}</ref> *2007 Kerala [[HIV/AIDS|AIDS]] Control Society – Goodwill Ambassador.<ref>{{Cite news|url = http://zeenews.india.com/home/mohanlal-goodwill-ambassador-for-aids-awareness-prog_359645.html|title = Mohanlal goodwill ambassador for AIDS awareness prog|last = |date = 12 March 2007|access-date = |agency = [[Zee News]]}}</ref> *2009 Kerala State [[sport of athletics|Athletics]] – Goodwill Ambassador.<ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/actor-mohanlal-runs-for-kerala-athletes/article129968.ece|title = Actor Mohanlal runs for Kerala athletes|last = Principal correspondent|date = 1 November 2009|access-date = 2018-08-09|archive-date = 2021-01-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20210127211831/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/Actor-Mohanlal-runs-for-Kerala-athletes/article16470312.ece|url-status = dead}}</ref> *2009 [[Limca Book of Records]] "People of the year Award" *2010 [[Reader's Digest]] included him in the list of "100 Most Trusted Indians".<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/kalam-ratan-tata-india-s-most-trusted-mayawati-least/article1-514441.aspx |title=Kalam, Ratan Tata India's most trusted, Mayawati least |last=IANS |date=2 March 2010 |access-date= |agency=[[Hindustan Times]] |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150524194509/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/kalam-ratan-tata-india-s-most-trusted-mayawati-least/article1-514441.aspx |archivedate=24 May 2015 }}</ref> *2010 [[Thikkurissy Sukumaran Nair]] Memorial National Award for his contributions to Indian Cinema.<ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article479225.ece|title=Thikkurissy award for Mohanlal|author=Express News Service|publisher=[[The New Indian Express]]|date=29 September 2010|access-date=2018-08-09|archive-date=2016-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418060119/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article479225.ece|url-status=dead}}</ref> *2010 Kerala [[Handloom]] Industry – Goodwill Ambassador.<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100142599|archive-url=https://archive.today/20120729054009/http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100142599|url-status=dead|archive-date=29 July 2012|title=Mohanlal made goodwill ambassador of handloom textiles|author=NDTVmovies.com|date=31 May 2010}}</ref> *2013 ''[[Outlook (magazine)|Outlook India]]'' -"Most Influential Indian from Kerala".<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/content11168.asp#I-Day%20Special:%20India%27s%20Most%20Influential |title=India's most influential |publisher=OutlookIndia.com |accessdate=15 August 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130814000623/http://www.outlookindia.com/content11168.asp |archivedate=14 August 2013 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?287338 | title=Mohanlal – The Most Inflential Indian from Kerala | publisher=OutlookIndia.com | accessdate=15 August 2013 | author=Minu Ittyipe | archive-date=2013-08-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130814172031/http://www.outlookindia.com/article.aspx?287338 | url-status=dead}}</ref> *2013 ''[[Forbes (India)|Forbes India]]'' included his 1991 role in ''Bharatham'' as one of the "25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema".<ref>Prasad, Shishir. (2013-04-27) [http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 Forbes India Magazine – 25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112014841/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |date=2016-01-12 }}. Forbesindia.com. Retrieved on 2017-05-31.</ref> *2013 [[CNN-IBN]] survey on "100 years of Indian cinema" – 3rd position as India's Great Actors.<ref>[http://news.entecity.com/mohanlal-comes-3rd-among-indias-great-actorscnn-ibn/ Mohanlal comes 3rd among India’s great actors;CNN-IBN Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314022727/http://news.entecity.com/mohanlal-comes-3rd-among-indias-great-actorscnn-ibn/ |date=2013-03-14 }}. News.entecity.com (2013-03-10). Retrieved on 2017-05-31.</ref> *2015 All-Kerala Advertisers Agencies Association honoured him with the title "Brand Icon of Kerala" for his contributions to advertising world.<ref>{{cite news|title=Business Honchos to Put Heads Together|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Business-Honchos-to-Put-Heads-Together/2015/11/26/article3146884.ece|work=[[The New Indian Express]]|last=Express News Service|date=26 November 2015|accessdate=28 March 2016|archive-date=2016-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409014621/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Business-Honchos-to-Put-Heads-Together/2015/11/26/article3146884.ece|url-status=dead}}</ref> *2016 Awarded the "Newsmaker of The Year" by [[Manorama News]], given to a [[Keralite]] who has hogged the most headlines and brought a positive change in society.<ref>{{cite news|author=Correspondent|title='Complete Actor' Mohanlal wins Manorama News Newsmaker 2016 award|url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/manorama-news-newsmaker-2016-mohanlal.html|accessdate=15 January 2017|work=[[Malayala Manorama]]|date=15 January 2017}}</ref> *2017 "Indian Icon 2017" Award by [[Friends of Bahrain]].<ref>{{cite news|author=Correspondent|title='ഫ്രണ്ട്‌സ് ഓഫ് ബഹ്റൈൻ ഇന്ത്യൻ ഐക്കൺ പുരസ്‌കാരം മോഹൻലാലിന്' ഫ്രണ്ട്‌സ് ഓഫ് ബഹ്റൈൻ ഇന്ത്യൻ ഐക്കൺ പുരസ്‌കാരം മോഹൻലാലിന്|url=https://www.mathrubhumi.com/gulf/bahrain/mohanlal-friends-of-bahrain-indian-icon-award-1.1947551|accessdate=19 May 2017|archive-date=2017-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519103915/http://www.mathrubhumi.com/gulf/bahrain/mohanlal-friends-of-bahrain-indian-icon-award-1.1947551|url-status=dead}}</ref> * ==അടിക്കുറിപ്പുകൾ== {{notelist}} ==അവലംബം== {{Reflist|30em}} {{inc-film}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{IMDb name|0482320|Mohanlal|section=awards}} [[വർഗ്ഗം:പുരസ്ക്കാരങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പട്ടികകൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പട്ടികകൾ]] swwk4dq28cssdgr8vacoq5xhkvl4mfo 0 437208 4671714 4614063 2026-09-29T16:50:17Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671714 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{Needs image}} {{Infobox Mandir |name =മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി അമ്മൻ ക്ഷേത്രം |image = |image_size = frameless |alt = |caption = |pushpin_map = |latd = | latm = | lats = | latNS = N |longd= | longm= | longs =| longEW = E |coordinates_region = <!-- See [[ISO 3166-1 alpha-2]]: IN for India, ... --> |coordinates_display = title |coordinates_footnotes= |map_caption = |map_size = 250 |other_names =മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി അമ്മൻ കോവിൽ<br>മണ്ടയ്ക്കാട്ട് ക്ഷേത്രം |devanagari = |sanskrit_translit = |tamil =மண்டைக்காடு ஸ்ரீ பகவதி அம்மன் கோவில் |marathi = |bengali = |chinese = |pinyin = |malay = |script_name = <!--Enter name of local script used--> |script = <!--Enter the template name in the local script used --> |country = [[ഇന്ത്യ]] |state/province = [[തമിഴ്‌നാട്]] |district = [[കന്യാകുമാരി ജില്ല]] |locale = [[കുളച്ചൽ]] |elevation_m = |elevation_footnotes = |primary_deity = [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]] |important_festivals =കൊട മഹോത്സവം, [[നവരാത്രി]] |architectural_styles = കേരളീയ ശൈലി |number_of_temples = |number_of_monuments = |inscriptions = |date_established =<!--Refers to establishment of the original temple--> |date_built =<!--Refers to building of the current temple structure/building --> |creator = |temple_board = |website = }} [[കന്യാകുമാരി ജില്ല|കന്യാകുമാരി ജില്ലയുടെ]] പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തുള്ള [[കുളച്ചൽ|കുളച്ചലിനു]] സമീപം മണ്ടയ്ക്കാട് എന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രസിദ്ധമായ [[പരാശക്തി|ഭഗവതി]] [[ക്ഷേത്രം (ആരാധനാലയം)|ക്ഷേത്രമാണ്]] '''മണ്ടയ്ക്കാട് ശ്രീ ഭഗവതി അമ്മൻ ക്ഷേത്രം'''. ഹൈന്ദവ, ശാക്തേയ വിശ്വാസപ്രകാരം മുകളിലെ ഒരു ചിതൽപുറ്റിനുള്ളിലെ ശ്രീചക്രത്തിൽ കുടിയിരിക്കുന്ന ജഗദീശ്വരിയും ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]]യാണ് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. മണ്ടയ്ക്കാട് അമ്മൻ എന്ന്‌ ഭഗവതി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/New-flag-post-for-Mondaicaud-temple/article17207377.ece |title=New flag post for Mondaicaud temple |date=7 February 2017 |work=The Hindu}}</ref> [[കടവ്|കടൽത്തീരത്തോടു]] ചേർന്നു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുവാൻ [[കേരളം]], [[തമിഴ്നാട്]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ധാരാളം ഭക്തർ എത്താറുണ്ട്. തിരുവതാംകൂറിലെ മാർത്താണ്ഡവർമ മഹാരാജാവ് നിർമ്മിച്ച ക്ഷേത്രമാണിത് എന്ന് ചരിത്രം പറയുന്നു. [[വൈകുണ്ഠസ്വാമി|വൈകുണ്ഠ സ്വാമികൾ]] രചിച്ച ''അഖിലത്തിരട്ട്'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ മണ്ടയ്ക്കാട്ട് ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. നാഗർകോവിൽ-കുളച്ചൽ സംസ്ഥാന പാതയിൽ മണ്ടയ്ക്കാട് എന്ന സ്ഥലത്താണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[ഇടുമുടി|സ്ത്രീകൾക്ക് ഇടുമുടിക്കെട്ടുമായി]] പ്രവേശിക്കാമെന്നതിനാൽ 'സ്ത്രീകളുടെ [[ശബരിമല]]' എന്നും മണ്ടക്കാട് ക്ഷേത്രത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. കുരുമുളകും തേങ്ങയും ആണ് ഇരുമുടിയിൽ നിറയ്ക്കുന്നത്. ശബരിമലയിലേതിന് സമാനമായി ‘അമ്മേ ശരണം ദേവി ശരണം’ വിളികളോടെയാണ് ഇവിടെ ദർശനം നടത്തേണ്ടത്. കുംഭ മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന (മാർച്ച്) നടക്കുന്ന 'കൊട മഹോത്സവം' (കൊടൈവിഴ) ആണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട [[ഉത്സവം|ആഘോഷം]]. കുംഭമാസത്തിലെ അവസാന ചൊവ്വാഴ്ച ആണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ഉത്സവം. ഇത് മണ്ടയ്ക്കാട് കൊട എന്നറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/thiruvananthapuram/malayalam-news/nagarkovil-1.2656482|title=മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ വലിയപടുക്കപൂജ ഇന്ന്......|date=2018-03-09|publisher=[[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം]]|language=മലയാളം|accessdate=13 August 2018}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/2001/09/28/stories/13280796.htm |title=A temple where legends abound |date=28 September 2001 |work=The Hindu}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> കൊടൈവിഴയോടനുബന്ധിച്ച് വലിയ പടുക്ക, ഒടുക്കു പൂജ, ഏട്ടം കൊടൈ, ഭരണി കൊടൈ എന്നീ വിശേഷ പൂജകളുമുണ്ട്. ശാക്തേയ കൗളാചാരപ്രകാരം ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് [[മാംസം|മത്സ്യമാംസാഹാരങ്ങൾ]] പാകം ചെയ്യുന്നതും കഴിക്കുന്നതും ഇവിടുത്തെ ഒരു പ്രത്യേകതയാണ്. അടുത്തുള്ള കടൽ തീരത്തുനിന്നും [[മത്സ്യം]] വാങ്ങി കറിവച്ചു ഭഗവതിക്ക് നിവേദിക്കുന്നത് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന ആചാരമാണ്. [[പൊങ്കാല]] സമയത്ത് മത്സ്യമാംസാഹാരങ്ങൾ പാചകം ചെയ്തു നിവേദിക്കുന്നത് ഇവിടുത്തെ സാധാരണ കാഴ്ചയാണ്. കുംഭ മാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി/മാർച്ച്‌) ഞായറാഴ്ച കൊട ഉത്സവം കൊടിയേറി കഴിഞ്ഞാൽ ക്ഷേത്രം എല്ലാ ദിവസവും 24 മണിക്കൂറും ദർശനത്തിനായി തുറന്നിരിക്കുന്നു. ഭക്തർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ഏതു സമയത്തും പൊങ്കാല അർപ്പിക്കാവുന്നതാണ്. നിവേദിക്കുന്നതും ഭക്തർക്ക് നേരിട്ട് ചെയ്യാം. പൂജാരിമാർ വന്ന് നിവേദിക്കണമെന്ന നിർബന്ധമില്ല. ഉത്സവ സമയത്ത് തെക്കൻ കേരളത്തിൽ നിന്നും വലിയ ഭക്തജനത്തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നതിനാൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] ഡിപ്പോയിൽ നിന്നും മണ്ടയ്ക്കാട്ടേക്ക് കെഎസ്ആർടിസി ധാരാളം [[ബസ്]] സർവീസുകൾ ഒരുക്കാറുണ്ട്. === പ്രതിഷ്ഠ === പതിനഞ്ച് [[അടി (ഏകകം)|അടിയോളം]] ഉയരമുള്ള [[ചിതൽ|ചിതൽപ്പുറ്റാണ്]] പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ. മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി കുടിക്കൊള്ളുന്നത് ഒരു ചിതൽപ്പുറ്റിനുള്ളിലുള്ള ശ്രീചക്രത്തിലാണ് എന്നുള്ള വിശ്വാസമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രത്യേകത. ഈ ചിതൽ പുറ്റ് വളർന്ന് കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ് എന്നാണ് സങ്കല്പം. ചിതൽപ്പുറ്റിന് മുകളിൽ നിർമിച്ചിട്ടുള്ള ഭഗവതിയുടെ മുഖം ചന്ദനത്തടി കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ ജഗദീശ്വരിയും സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയുമായ [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]] കുടിയിരിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. [[മഹാകാളി]], [[മഹാലക്ഷ്മി]], [[മഹാസരസ്വതി]] എന്നി ഭാവങ്ങൾ ഭഗവതിക്ക് കല്പിച്ചു വരുന്നു. എങ്കിലും കാളി എന്ന ഭാവം തന്നെയാണ് പ്രധാനം. <ref name="ek" /><ref name="of" /> === മണ്ടയ്ക്കാട് കൊട === കുംഭമാസത്തിലെ (ഫെബ്രുവരി/മാർച്ച്‌) ഒടുവിലത്തെ ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് പ്രസിദ്ധമായ കൊട മഹോത്സവം. അന്ന് ഏകാദശിയാണെങ്കിൽ കൊട അതിന് മുൻപിലത്തെ ചൊവ്വാഴ്ച നടത്തുന്നു. മൊത്തം 17 ദിവസത്തെ ആഘോഷമാണ് കൊട മഹോത്സവത്തിനുള്ളത്. കൊട മഹോത്സവത്തിന് 17 ദിവസം മുൻപ് വരുന്ന ഞായറാഴ്ച കൊടിയേറി പത്തു ദിവസത്തെ ഉത്സവമുണ്ട്. അത് അവസാനിക്കുന്നതും ഒരു ചൊവ്വാഴ്ചയാണ്. അതിനു ശേഷം വരുന്ന അടുത്ത ചൊവ്വാഴ്ചയാണ് എട്ടാം കൊടയെന്ന പേരിൽ അഘോഷിക്കുന്നത്. 'വലിയ പടുക്ക' എന്നൊരു ചടങ്ങും അന്ന് നടക്കുന്നു. ധാരാളം മലരും, പഴവും, അട, വട, അപ്പം, തിരളി, മത്സ്യമാംസ ഭക്ഷണങ്ങൾ മുതലായവയുണ്ടാക്കി ഭഗവതിക്ക് സമർപ്പിക്കുന്നു. അടുത്തുള്ള കടൽ തീരത്തുനിന്നും മത്സ്യം വാങ്ങി കറിവച്ചു പൊങ്കാലയായി ഭഗവതിക്ക് നിവേദിക്കുന്നത് ഇവിടുത്തെ പ്രത്യേക ആചാരമാണ്. ഞായറാഴ്ച കൊട ഉത്സവം കൊടിയേറി തുടങ്ങുന്നത് മുതൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭക്തജന തിരക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കൊല്ലം]] തുടങ്ങിയ സമീപ ജില്ലകളിൽ നിന്നുവരെ ധാരാളം ഭക്തർ എത്തിച്ചേരുന്നു. ഈ സമയം കെഎസ്ആർടിസി തിരുവനന്തപുരം ഡിപ്പോയിൽ നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ധാരാളം പ്രത്യേക സർവീസ് ബസുകൾ ഓടിക്കാറുണ്ട്. തിങ്കളാഴ്ച രാത്രി വെള്ളിപ്പല്ലക്കിൽ ഭഗവതിയുടെ എഴുന്നള്ളത്തും ചക്രതീവെട്ടി ഊരുവലവും കഴിഞ്ഞാൽ ചൊവ്വാഴ്ച പുലർച്ചെവരെ നട തുടർന്നിരിക്കും. പിന്നീട് നടയടച്ചാൽ വൈകിട്ട് അഞ്ചു മണിയ്ക്കേ വീണ്ടും തുറക്കൂ. അർദ്ധരാത്രിയോടയാണ് കൊടയുടെ ചടങ്ങുകൾ ആരംഭിക്കുന്നത്. ഒരു മണിയോടെ നടക്കുന്ന ഒടുക്കു പൂജയോടെ ഉൽസവത്തിന് കൊടിയിറങ്ങും. ഭഗവതിക്ക് മുന്നിൽ ചോറും വിഭവങ്ങളും ഒരുക്കുന്ന ചടങ്ങാണ് ഒടുക്ക്. അടുത്തുള്ള ശാസ്താവിന്റെ കോവിലിലാണ് ഒടുക്കിനുള്ള വിഭവങ്ങൾ തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഒൻപത് മൺപാത്രങ്ങളിലായി നിറച്ച നിവേദ്യം ഒറ്റവെള്ളത്തുണി കൊണ്ട് മൂടിയാണ് ദേവിസമക്ഷം എഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്. നാഗസ്വരവും വെളിച്ചപ്പാടും അകമ്പടിയായി ഉണ്ടാകും. ക്ഷേത്രപരിസരം ഈ സമയം മൗനമായ പ്രാർത്ഥനയാൽ മുഴുകും. എത്ര ആൾത്തിരക്കുണ്ടെങ്കിലും എഴുന്നള്ളിപ്പ് സമയത്ത് ആരും സംസാരിക്കില്ല. ഒടുക്കിന് ശേഷം ഗുരുസിപൂജ നടക്കും. ഇത് കഴിഞ്ഞ് ദീപാരാധനയോടെ നടയടയ്ക്കും. നിരവധി സ്ത്രീകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് മലയാളികൾ വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തോടെ മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ ശബരിമലയിലേതിന് സമാനമായ രീതിയിൽ 'ഇരുമുടിക്കെട്ട്' തലയിലേന്തി ശരണം വിളികളോടെ ദർശനം നടത്തുന്നു. അതിനാലാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് 'സ്ത്രീകളുടെ ശബരിമല' എന്ന വിശേഷണം ലഭിച്ചത്. കേരളത്തിലെ ശബരിമല അയ്യപ്പക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഘടനയോട് സാമ്യമുള്ളതാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. എല്ലാ വർഷവും ഫെബ്രുവരി-മാർച്ച് മാസത്തിൽ നടക്കുന്ന ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ച് ആളുകൾ വ്രതമെടുത്ത് മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ ദർശനം നടത്താറുണ്ട്. ഇവിടെ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമുള്ള വഴിപാടുകളിലൊന്നാണ് ആൾരൂപ സമർപണം. രോഗശാന്തി പ്രാർഥനയോടെ ദേവിയുടെ തൃപ്പാദങ്ങളിൽ ആൾരൂപം സമർപ്പിക്കാൻ ആയിരക്കണക്കിനു ഭക്തരാണു ദിനവും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തുന്നത്. സ്വർണത്തിലും വെള്ളിയിലും തടിയിലുമുള്ള ആൾരൂപങ്ങളാണു നടയ്ക്കൽ സമർപ്പിക്കുന്നത്. തല, കൈ, കാല്, കണ്ണ് തുടങ്ങിയ മനുഷ്യശരീരഭാഗങ്ങളുടെ രൂപങ്ങളാണു സ്വർണത്തിലും വെള്ളിയിലും തടിയിലുമായി നിർമിക്കുന്നത്. ‘‘അനുഭവസ്ഥർ പറഞ്ഞറിഞ്ഞാണു പലരും ഇവിടേക്കെത്തുന്നത്. മനമുരുകി വിളിക്കുന്ന ഭക്തരെ അമ്മ കൈവിടില്ല. അതുകൊണ്ടാണു മണ്ടയ്ക്കാട്ടെ ആൾരൂപ സമർപണം വഴിപാടിനായി വിദേശങ്ങളിൽ നിന്നു പോലും ഭക്തർ എത്തുന്നത്.’’ == ഐതിഹ്യം == തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ഒട്ടുമിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും ചരിത്രം വ്യക്തമാക്കുന്ന നിരവധി ലിഖിതങ്ങളും കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും ഈ ക്ഷേത്രത്തിലുണ്ട്. മണ്ടയ്ക്കാട് പ്രദേശം നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് നിബിഡവനമായിരുന്നതിനാൽ, ചുറ്റുമുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകൾ തങ്ങളുടെ കന്നുകാലികളെ മേയ്ക്കാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്ത് ഭഗവതി ഒരു ചിതൽപ്പുറ്റിന്റെ രൂപത്തിൽ ഭക്തർക്ക് മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഐതീഹ്യങ്ങൾ പ്രകാരം കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലെ 'മണ്ടയ്ക്കാട്' പണ്ട് കൊടുംവനമായിരുന്നു. കന്നുകാലികളെ മേയ്ക്കാൻ കൊണ്ടുവന്നതിനാൽ ഇത് 'മന്തൈക്കാട്' എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. കാലക്രമേണ മണ്ടയ്ക്കാട് ആയി മാറി. നേരത്തെ കോളറയും വസൂരിയും ഈ പ്രദേശത്തെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു. രോഗം ഭേദമാക്കാൻ മതിയായ ചികിത്സാ സൗകര്യങ്ങളില്ലാത്തതിനാൽ ജനങ്ങൾ ദുരിതത്തിലായി. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ഗ്രാമവാസികൾ മണ്ടയ്ക്കാടിൽ നിന്ന് ഒഴിഞ്ഞു പോകാൻ തുടങ്ങി. ഒരിക്കൽ ആദിശങ്കരന്റെ ഒരു ശിഷ്യൻ ശിവശക്തി ഐക്യരൂപത്തിൽ [[പരാശക്തി]] കുടികൊള്ളുന്ന '[[ശ്രീചക്രം]]' വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഈ പ്രദേശത്ത് എത്തി. ആ ശ്രീചക്രത്തിൽ അദ്ദേഹം ദിവസവും രോഗദുരിതനാശിനി കൂടിയായ സാക്ഷാൽ [[ശ്രീ ഭദ്രകാളി]]യെ പൂജയും പ്രാർത്ഥനയും നടത്തി. തുടർന്ന്, അദ്ദേഹം അമ്മയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ജനങ്ങളുടെ രോഗങ്ങൾ സുഖപ്പെടുത്തി. ഗ്രാമവാസികൾ ഈ സന്യാസി തങ്ങളെ സഹായിക്കാൻ വന്ന ദേവനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്തു. വളരെക്കാലം അവിടെ താമസിച്ച സന്യാസി ജനങ്ങളുടെ അസുഖങ്ങൾ ഭേദമാക്കുകയും ഗ്രാമത്തിലെ കുട്ടികൾക്ക് വിനോദത്തിനായി കളികൾ പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം ശ്രീചക്രം നിലത്ത് സ്ഥാപിച്ച് പൂജയിലും ധ്യാനത്തിലും മുഴുകി. കാലക്രമേണ അതിന് ചുറ്റും ചിതൽപ്പുറ്റുകൾ വളർന്നു. കുട്ടികൾ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചപ്പോഴാണ് അദ്ദേഹം ആ സ്ഥലത്ത് ഭഗവതിയിൽ 'ജീവസമാധി' (ദൈവത്തിലോ ഭഗവതിയിലോ ലയിക്കുന്നുവെന്ന സങ്കൽപ്പം) ആയിത്തീർന്നുവെന്ന് പ്രദേശവാസികൾക്ക് മനസ്സിലായത്. സന്യാസിയുടെ സമാധിയ്ക്ക് ശേഷവും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച ശ്രീചക്രം അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു. ഇതറിഞ്ഞ, ഈ പ്രദേശം ഭരിച്ചിരുന്ന തിരുവതാംകൂറിലെ മാർത്താണ്ഡവർമ രാജാവ് ഭഗവതിക്ക് വേണ്ടി അവിടെ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിതു. അതാണ് മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രം. മണ്ടയ്ക്കാട് ഭഗവതി അമ്മൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇരുമുടിക്കെട്ടുമായി സ്ത്രീകൾ തീർത്ഥാടനത്തിന് എത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ഒരു ഐതീഹ്യമുണ്ട്. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുമ്പ് മണ്ടയ്ക്കാട് പ്രദേശത്തൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ കേരളത്തിൽ നിന്ന് എത്തിയ വിശന്നുവലഞ്ഞ ദേവിഭക്തനായ ഒരു വ്യാപാരിക്ക് ഭക്ഷണം നൽകാൻ ഭഗവതി ഒരു വൃദ്ധയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. തന്റെ വിശപ്പകറ്റാൻ വൃദ്ധയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നത് [[പരാശക്തി]]യാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം തന്റെ വ്യാപാരത്തിൽ നിന്നുള്ള സമ്പാദ്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം തുണിയിൽ കെട്ടി ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് സംഭാവന നൽകി. ആ വ്യാപാരി സ്വന്തം ദേശമായ കൊല്ലത്ത് മടങ്ങിയെത്തുകയും മണ്ടയ്ക്കാട് നടന്ന അത്ഭുതത്തെക്കുറിച്ച് ആളുകളോട് പറയുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് കേരളത്തിൽ നിന്ന്‌ ധാരാളം ആളുകൾ മണ്ടയ്ക്കാടിലേക്ക് തീർത്ഥാടനം നടത്തി. പട്ടിണി കിടക്കുന്നവർക്ക് ഭക്ഷണം നൽകിയ ഭഗവതിക്ക് പൊങ്കൽ പാകം ചെയ്യുന്നതിനായി ഭക്തർ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകൾ ശരണം വിളിയോടെ ഇരുമുടിക്കെട്ടുമായിട്ടായിരുന്നു മണ്ടയ്ക്കാട് എത്തിത്തുടങ്ങിയത്. ഇരുമുടിയിൽ, ഒരു കെട്ടിനുള്ളിൽ പൊങ്കലിന് വേണ്ട സാധനങ്ങളും മറ്റേ കെട്ടിൽ പൂജയ്ക്ക് വേണ്ട സാധനങ്ങളുമായിരിക്കും ഉണ്ടായിരിക്കുക. മത്സ്യമാംസ നിവേദ്യങ്ങളോട് കൂടിയ പൊങ്കാലയും അവർ ഭഗവതിക്ക് സമർപ്പിച്ചുപോന്നു. <ref name="of">{{cite web|url=http://www.kanyakumaritemples.tnhrce.in/Mandaikau/index.html|title=Arulmigu Bhagavathyamman Temple, Mandaikadu|publisher=Official website of Kanyakumari Temples|language=ഇംഗ്ലീഷ്|accessdate=13 August 2018|archive-date=2018-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823023453/http://www.kanyakumaritemples.tnhrce.in/Mandaikau/index.html|url-status=dead}}</ref> == സ്ഥാനം == [[നാഗർകോവിൽ]] - [[കുളച്ചൽ]] സംസ്ഥാനപാതയിൽ മണ്ടയ്ക്കാട് എന്ന സ്ഥലത്താണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കുളച്ചലിൽ നിന്ന് ഏകദേശം നാലു കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം.<ref name="ek">{{cite web|url=http://www.ekanyakumari.com/mandaikadu-bhagavathy-amman-temple/|title=Mandaikad Bhagavathy Amman Temple|publisher=ekanyakumari.com|accessdate=13 August 2018|archive-date=2018-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180824075206/http://www.ekanyakumari.com/mandaikadu-bhagavathy-amman-temple/|url-status=dead}}</ref> == സമീപത്തുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ == * [[കന്യാകുമാരി]] - 34 കി.മീ * [[നാഗർകോവിൽ]] - 21 കി.മീ. * [[തിരുവനന്തപുരം]] - 62 കി.മീ. * [[കളിയിക്കാവിള]] - 26.6 കി.മീ * [[പാറശ്ശാല]] - 29 കി. മീ * വിഴിഞ്ഞം - 50 കി.മീ. * [[കുളച്ചൽ]] - 3 കി.മീ. * [[തിങ്കൾ നഗർ]] - 5 കി.മീ. * [[പദ്മനാഭപുരം]] - 14 കി.മീ. * [[ശുചിന്ദ്രം]] - 25 കി m == എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി == *റോഡ് മാർഗം തിരുവനന്തപുരം കന്യാകുമാരി ദേശീയ പാതയിൽ കുളച്ചൽ നിന്നും ബസ് മാർഗം മണ്ടയ്ക്കാട് ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം. നാഗർകോവിൽ നിന്നും ധാരാളം ബസുകൾ ലഭ്യമാണ്. കൊട ഉത്സവ കാലത്ത് തിരുവനന്തപുരത്തു നിന്നും കെഎസ്ആർടിടി ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് ധാരാളം സ്പെഷ്യൽ ബസ് സർവീസ് നടത്താറുണ്ട്. *റെയിൽ മാർഗം അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ- ഇറണിയൽ (7 കിലോമീറ്റർ അകലെ). കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള പുനെ-കന്യാകുമാരി എക്സ്പ്രസ്സ്‌ (ജയന്തി ജനത), ബാംഗ്ലൂർ-കന്യാകുമാരി (ഐലൻഡ് എക്സ്പ്രസ്സ്‌), കൊല്ലം-ചെന്നൈ എഗ്മോർ (അനന്തപുരി എക്സ്പ്രസ്സ്‌), പരശുറാം എക്സ്പ്രസ്സ്, ഏറനാട് എക്സ്പ്രസ്സ്‌‌, പുനലൂർ-കന്യാകുമാരി പാസ്സഞ്ചർ, കൊല്ലം - കന്യാകുമാരി മെമു, തിരുവനന്തപുരം - നാഗർകോവിൽ പാസ്സഞ്ചർ തുടങ്ങിയ ധാരാളം ട്രെയിനുകൾ ഇറണിയൽ സ്റ്റേഷനിൽ നിർത്താറുണ്ട്. *വ്യോമ മാർഗം അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം - [[തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|തിരുവനന്തപുരം]] == ഇതും കാണുക == * [[ദേവി കന്യകുമാരി]] == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [https://www.google.co.in/maps/place/Mandakkad+Temple/@8.160084,77.2828264,12z/data=!4m12!1m6!3m5!1s0x3b04fc3c590349d9:0x38c0a0a91e4435bc!2sMandakkad+Temple!8m2!3d8.163239!4d77.2800837!3m4!1s0x3b04fc3c590349d9:0x38c0a0a91e4435bc!8m2!3d8.163239!4d77.2800837 ഗൂഗിൾ മാപ്സിൽ നിന്ന്] {{Hinduism}} [[വർഗ്ഗം:കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] r50919vc4ci7h7vkal09kmgtl7bw6l9 0 437906 4671813 3642178 2026-09-30T03:45:22Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671813 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mutiny_Memorial}} [[File:Mutiny Memorial 2012 Pallav-journo.jpg|right|thumb|മ്യൂട്ടിണി മെമ്മോറിയൽ 2012-ൽ]] [[ന്യൂഡെൽഹി]]യിലെ [[Kashmiri Gate (Delhi)|കാശ്മീരി ഗേറ്റിനു]] സമീപം പഴയ ടെലിഗ്രാഫ് കെട്ടിടത്തിനു മുന്നിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സ്മാരകമാണ് '''മ്യൂട്ടിനി മെമ്മോറിയൽ''' (ഇംഗ്ലീഷ് : Mutiny Memorial).<ref name="ASI MNI">[http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist.asp List of Monuments of National Importance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140627005558/http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist.asp |date=2014-06-27 }} [[Archaeological Survey of India]].</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/pop_ups/07/south_asia_indian_mutiny_/html/7.stm Mutiny Memorial] BBC News.</ref> '''അജിത്ഗഢ്''' എന്ന പേരിലും ഈ സ്മാരകം അറിയപ്പെടുന്നു. [[1857-ലെ ഇന്ത്യൻ കലാപം|1857-ലെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ]] പങ്കെടുത്ത സൈനികരുടെ സ്മരണയ്ക്കായാണ് ഇത് പണികഴിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref name=toi10>{{cite news|title= Mutiny Memorial in true colours|author= |url= http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-12/delhi/28303650_1_monument-intach-delhi-chapter-chemical-cleaning|newspaper= [[The Times of India]]|date= Aug 12, 2010|accessdate= August 25, 2012|archive-date= 2013-10-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20131019111541/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-12/delhi/28303650_1_monument-intach-delhi-chapter-chemical-cleaning|url-status= dead}}</ref> ==ചരിത്രം== 1863-ൽ പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പാണ് മ്യൂട്ടിണി മെമ്മോറിയൽ പണികഴിപ്പിച്ചത്. വളരെ തിടുക്കപ്പെട്ട് രൂപകൽപ്പന തയ്യാറാക്കി നിർമ്മിച്ച ഈ കെട്ടിടത്തിനെതിരെ ചില വിമർശനങ്ങളുയർന്നിരുന്നു. സ്മാരകത്തിൽ [[ബ്രിട്ടീഷ്]] സൈനികർക്കു കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകി എന്നതായിരുന്നു പ്രധാന വിമർശനം. [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ ദിനം|ഇന്ത്യക്കു സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചതിന്റെ]] 25-ആം വാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് 1972-ൽ സ്മരകത്തിന്റെ പേര് 'അജിത്ത്ഗഢ്' (തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടവരുടെ സ്ഥലം) എന്നാക്കി മാറ്റി. "ഈ സ്മാരകത്തിൽ 'ശത്രു' എന്ന് അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത് [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു]] വേണ്ടി പോരാടി അനശ്വരരായിത്തീർന്ന [[രക്തസാക്ഷി|രക്തസാക്ഷികളെയാണ്]]" എന്നു രേഖപ്പെടുത്തിയ ഒരു ശിലാഫലകവും അന്ന് സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു.<ref>Llewellyn-Jones, R (2007) The Great Uprising in India, 1857-58: Untold Stories, Indian and British, Boydell & Brewer, P202-3</ref> ==നിർമ്മാണശൈലി== [[File:The Mutiny Memorial in Delhi is a monument to British officers..jpg|thumb|left|upright|മ്യൂട്ടിനി മെമ്മോറിയൽ 1870-ൽ]] [[ഗോതിക് വാസ്തുകല|ഗോഥിക് വാസ്തുവിദ്യാശൈലിയാണ്]] സ്മാരകം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. അഷ്ടഭുജാകൃതിയിലുള്ള അടിത്തറയ്ക്കു മുകളിൽ ചുവന്ന [[ചരൽ|ചരൽക്കല്ലുകൾ]] കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച നാലു തട്ടുകൾ ഉയർന്നു നിൽക്കും വിധമാണ് സ്മാരകം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഏറ്റവും താഴത്തെ തട്ടിൽ വിപ്ലവസ്മരണകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ശിലാഫലകങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ തട്ടിന് ഏഴു വശങ്ങളുണ്ട്. ഇതിൽ ഒരു വശം മുകളിലേക്കുള്ള ചവിട്ടുപടിയായി വർത്തിക്കുന്നു.<ref>Llewellyn-Jones, R (2007) The Great Uprising in India, 1857-58: Untold Stories, Indian and British, Boydell & Brewer, P202</ref> മ്യൂട്ടിനി മെമ്മോറിയലിന് 200 മീറ്റർ അകലെ [[അശോകചക്രവർത്തി|അശോകൻ]] സ്ഥാപിച്ച ഒരു [[തൂൺ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഈ തൂണിനെക്കാൾ ഉയരത്തിലാണ് സ്മാരകം പണികഴപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>Morris J< Winchester, S (1983) Stones Of Empire: The Buildings of the Raj, Oxford University Press, P191</ref> ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== {{commons category}} * [https://web.archive.org/web/20120815025322/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article3761503.ece Heritage walk through Delhi Ridge] {{Coord|28|40|16|N|77|12|38|E|display=title}} [[വർഗ്ഗം:1857-ലെ ഇന്ത്യൻ ലഹള]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സ്മാരകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹിയിലെ കെട്ടിടങ്ങളും നിർമ്മിതികളും]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]] asm8ywzcyagoj80fv3b6cgf361wejgx 0 438606 4671870 4582692 2026-09-30T07:37:56Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671870 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rukmini Lakshmipathi}} {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = | name = രുക്മിണി ലക്ഷ്മിപതി | native_name = ருக்மிணி லக்ஷ்மிபதி | nickname = | image = Rukmini_Lakshmipathi_1997_stamp_of_India.jpg | caption = | order1 = മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ ആരോഗ്യ വകുപ്പ് മന്ത്രി | term_start1 = 1946 മേയ് 1 | term_end1 = 1947 മാർച്ച് 23 | governor1 = | predecessor1 = | successor1 = | order2 = | term_start2 = | term_end2 = | governor2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1892|12|6}} | birth_place = [[മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി]], [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1951|08|6|1892|12|6}} | death_place = | nationality = ഇന്ത്യൻ | party = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] | otherparty = | religion = | alma_mater = | profession = [[സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനി]]<br/>രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തക | spouse = ഡോ. അജന്ത ലക്ഷ്മിപതി }} ഒരു [[ഇന്ത്യൻ]] [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയും]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] പ്രവർത്തകയുമായിരുന്നു രുക്മിണി ലക്ഷ്മിപതി (രുഗ്മണി ലക്ഷ്മിപതി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. {{lang-ta|ருக்மிணி லக்ஷ்மிபதி}}) (6 ഡിസംബർ 1892 – 6 ഓഗസ്റ്റ് 1951). [[മദ്രാസ് സംസ്ഥാന നിയമസഭ|മദ്രാസ് സംസ്ഥാന നിയമസഭയിലേക്ക്]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ വനിതയായിരുന്നു. [[മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ]] മന്ത്രിയായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/article244000.ece|title=Historic moments, historic personalities|last=Ramakrishnan|first=T|date=13 March 2010|work=[[The Hindu]]|accessdate=8 April 2010}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ജീവിതരേഖ== [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെ]] ഒരു കർഷക കുടുംബത്തിലായിരുന്നു രുക്മിണി ലക്ഷ്മിപതി ജനിച്ചത്. മദ്രാസിലെ ഭൂപ്രഭുക്കന്മാരിൽ ഒരാളായിരുന്ന രാജാ ടി. രാംറാവു ആയിരുന്നു രുക്മിണിയുടെ പിതാവ്. മദ്രാസിലെ [[വുമൺസ് ക്രിസ്റ്റ്യൻ കോളേജ്|വുമൺസ് ക്രിസ്റ്റ്യൻ കോളേജിൽ]] നിന്നും ബി.എ. ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കുകയുണ്ടായി. തുടർന്ന് [[ഡോ. അജന്ത ലക്ഷ്മിപതി|ഡോ. അജന്ത ലക്ഷ്മിപതിയെ]] വിവാഹം ചെയ്തു. <ref>{{cite book|title=Who's Who in India, Burma & Ceylon|publisher=Who's Who Publishers (India) Ltd., 1941|year=1941|pages=175|url=https://books.google.com/books?lr=&client=firefox-a&cd=74&id=MFyE_jYD43EC&dq=rukmani+lakshmipathi&q=raja+ramrao#search_anchor}}</ref> 1923 - ൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിലെ]] അംഗമായി. 1923 - ൽ [[പാരീസ്|പാരീസിൽ]] വച്ചു നടന്ന [[ഇന്റർനാഷണൽ വുമൺസ് സഫ്രേജ് അലയൻസ് കോൺഗ്രസ്|ഇന്റർനാഷണൽ വുമൺസ് സഫ്രേജ് അലയൻസ് കോൺഗ്രസിൽ]] ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിച്ചുകൊണ്ട് രുക്മിണിയായിരുന്ന പങ്കെടുത്തത്. <ref>{{cite book|title=Seminar on Uplift of Women in South India in 20th Century and Suggestions for 2000 A.D.|publisher=Mother Teresa Women's University, Dept. of Historical Studies|year=1987|series=Conferences, seminars, and workshops series|volume=5|pages=83|url=https://books.google.com/books?id=D0AqAAAAYAAJ&q=rukmini+lakshmipathi&dq=rukmini+lakshmipathi&lr=&client=firefox-a&cd=32}}</ref> 1930 - ൽ വേദാരണ്യത്തിൽ വച്ചു നടന്ന [[ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹത്തിൽ]] സജീവമായി പങ്കെടുത്തു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും തടവിലാക്കപ്പെട്ടുതയും ചെയ്തിരുന്നു. ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ വനിതയായിരുന്നു രുക്മിണി ലക്ഷ്മിപതി. <ref>{{cite book|last=Roy|first=Kalpana|title=Encyclopaedia of violence against women and dowry death in India,|publisher=Anmol Publications|year=1999|volume=1|pages=30|isbn=978-81-261-0343-0|url=https://books.google.com/books?id=0uFJjf6iVQwC&pg=PA30&dq=rukmini+lakshmipathi&client=firefox-a&cd=7#v=onepage&q=rukmini%20lakshmipathi&f=false|access-date=2018-08-23|archive-date=2014-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709025020/http://books.google.com/books?id=0uFJjf6iVQwC&pg=PA30&dq=rukmini+lakshmipathi&client=firefox-a&cd=7#v=onepage&q=rukmini%20lakshmipathi&f=false|url-status=dead}}</ref> 1934 - ൽ മദ്രാസ് ലെജിസ്ലേറ്റീവ് കൗൺസിലിലേക്കു നടന്ന ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ രുക്മിണി മത്സരിക്കുകയും വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>{{cite book|last=Bhatt, |first=B. D. |author2=Sita Ram Sharma |title=Women's education and social development|publisher=Kanishka Pub. House|year=1992|series=Modern education series|pages=343|isbn=978-81-85475-54-7|url=https://books.google.com/books?lr=&client=firefox-a&cd=26&id=18OeAAAAMAAJ}}</ref> 1937 - ൽ നടന്ന മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിലും വിജയിച്ചുകൊണ്ട് മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലിയിലെ അംഗമായി. 1937 ജൂലൈ 15 - ന് മദ്രാസ് ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലിയുടെ ഡെപ്യൂട്ടി സ്പീക്കറായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 1946 മേയ് 1 മുതൽ 1947 മാർച്ച് 23 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ടി. പ്രകാശത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുണ്ടായിരുന്ന മന്ത്രിസഭയിലെ ആരോഗ്യ വകുപ്പു മന്ത്രിയായി പ്രവർത്തിക്കുകയുണ്ടായി. മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ മന്ത്രിയും ഒരേയൊരു വനിതാ മന്ത്രിയുമായിരുന്നു രുക്മിണി ലക്ഷ്മിപതി. <ref>{{Cite book | last = | first = | authorlink = | title = Justice Party golden jubilee souvenir, 1968 | publisher = Justice Party | year = 1968 | pages =62 | place = | id = ISBN | url= https://books.google.com/books?lr=&client=firefox-a&cd=20&id=rCZYAAAAMAAJ }}</ref><ref name="kaliyaperumal">{{Cite book| last =Kaliyaperumal| first =M| title =The office of the speaker in Tamilnadu : A study| publisher =Madras University| year =1992| location =| pages =47| url =http://dspace.vidyanidhi.org.in:8080/dspace/bitstream/2009/4880/3/MAU-1992-055-2.pdf| id =| access-date =2018-08-23| archive-date =2011-07-21| archive-url =https://web.archive.org/web/20110721181616/http://dspace.vidyanidhi.org.in:8080/dspace/bitstream/2009/4880/3/MAU-1992-055-2.pdf| url-status =dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/women/rukmini-laxmipathi.php|title=Rukmini Laxmipathi|accessdate=12 March 2010|archive-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705033522/http://www.whereincity.com/india/great-indians/women/rukmini-laxmipathi.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/04/stories/2002120400130200.htm|title=Discipline, need of the hour|last=Frederick|first=Prince|date=4 December 2002|work=[[The Hindu]]|accessdate=12 March 2010|archive-date=2003-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20031109220337/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/04/stories/2002120400130200.htm|url-status=dead}}</ref> [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിലെ]] എഗ്മോറിലുള്ള മാർഷലിന്റെ റോഡ്, രുക്മിണി ലക്ഷ്മിപതിയുടെ പേരിലാണ് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. <ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2005/07/10/stories/2005071012690300.htm|title=In Chennai Today|date=10 July 2005|work=The Hindu|accessdate=12 March 2010|archive-date=2006-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20061109004628/http://www.hindu.com/2005/07/10/stories/2005071012690300.htm|url-status=dead}}</ref> രുഗ്മണിയ്ക്ക് ആദരവർപ്പിച്ചുകൊണ്ട് 1997 - ൽ ഭാരത സർക്കാരിന്റെ തപാൽ വകുപ്പ് പ്രത്യേക പോസ്റ്റൽ സ്റ്റാമ്പും പുറത്തിറക്കുകയുണ്ടായി. <ref>{{cite book|last=Daryanani|first=Mohan B|title=Who's who on Indian stamps|year=1999|pages=219|isbn=978-84-931101-0-9|url=https://books.google.com/books?id=ZZPtAAAAMAAJ&q=rukmini+lakshmipathi&dq=rukmini+lakshmipathi&client=firefox-a&cd=1}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist|2}} {{DEFAULTSORT:Lakshmipathi, Rukmini}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:1892-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1951-ൽ മരിച്ചവർ]] ft1zp2m9ntc5lqmgklm76weaca8mipb 0 440344 4671711 3640022 2026-09-29T16:44:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671711 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Maniben Kara}} {{Infobox person | name = Maniben Kara | image = Maniben_Kara.jpg | imagesize = | caption = Maniben Kara | birth_date = 1905 | birth_place = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], India | death_date = 1979 | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = Social worker, trade unionist | yearsactive = | known for = | spouse = | domesticpartner = | children = | parents = | website = | awards = [[Padma Shri]] }} '''മണിബെൻ കര''' (1905-1979) <ref name="Women Pioneers In India's Renaissance">{{cite book | url=http://www.exoticindiaart.com/book/details/women-pioneers-in-india-s-renaissance-IDD677/ | title=Women Pioneers In India's Renaissance | publisher=National Book Trust, India | author=Sushila Nayar, Kamla Mankekar (Editors) | year=2003 | pages=469 | isbn=81-237-3766 1}}</ref> ഇന്ത്യൻ സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകയും ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രവർത്തകയുമായിരുന്നു. <ref name="Women in Modern India, Volume 4">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=hjilIrVt9hUC&pg=PA174&lpg=PA174&dq=Kumari+Maniben+Kara&source=bl&ots=2tZrLXazwR&sig=Xml-YtZYb3L4X-snhZA9kIX9848&hl=en&sa=X&ei=njVWVaerHYj9ywPvoYD4Bg&ved=0CCcQ6AEwAg#v=onepage&q=Kumari%20Maniben%20Kara&f=false | title=Women in Modern India, Volume 4 | publisher=Cambridge University Press | author=Geraldine Hancock Forbes | year=1999 | pages=290 | isbn=9780521653770}}</ref>അവർ ഹിന്ദു മസ്ദൂർ സഭയുടെ സ്ഥാപക അംഗമായിരുന്നു<ref name="Labour Rights">{{cite web | url=http://www.labour-rights-india.eu/index.php?id=partners_mki | title=Labour Rights | publisher=Labour Rights | date=2015 | accessdate=15 May 2015 | archive-date=2015-02-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150215233255/http://www.labour-rights-india.eu/index.php?id=partners_mki | url-status=dead }}</ref> .1970- ൽ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് നാലാമത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഇന്ത്യൻ സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[പത്മശ്രീ]] നൽകി അവരെ ആദരിച്ചു. <ref name="Padma Shri">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Shri |publisher=Padma Shri |date=2015 |accessdate=11 November 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archivedate=15 November 2014 |df= }}</ref> == ജീവചരിത്രം == 1905-ൽ [[മുംബൈ]]യിലെ [[മഹാരാഷ്ട്ര]]യിൽ ഒരു മധ്യവർഗ്ഗ കുടുംബത്തിൽ [[ആര്യ സമാജം]] അംഗമായി മണിബെൻ കര ജനിച്ചു. [[മുംബൈ]]യിലെ ഗാംദേവിലെ സെന്റ്. കൊളംബോ ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസവും, ബർമിങ്ഹാമിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്നും സോഷ്യൽ സയൻസ് ബിരുദവും നേടി.<ref name="Stree Shakti">{{cite web | url=http://www.streeshakti.com/bookM.aspx?author=9 | title=Stree Shakti | publisher=Stree Shakti | date=2015 | accessdate=16 May 2015}}</ref> 1929-ൽ ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങുകയായിരുന്ന അവർ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു. സേവാ മന്ദിറും ഒരു അച്ചടിശാലയും സ്ഥാപിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ വിപ്ലവകാരിയായ എം. എൻ. റോയിയുടെ ദേശീയ പ്രസിദ്ധീകരണമായ ''സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യ'' പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name="Independent India">{{cite web | url=http://catalog.hathitrust.org/Record/007132445 | title=Independent India | publisher=Hathi Trust | date=2015 | accessdate=16 May 2015}}</ref>പിന്നീട്, അഖിലേന്ത്യാ ട്രേഡ് യൂണിയൻ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ നേതാക്കളിൽ ഒരാളായ നാരായൺ മൽഹാർ ജോഷി അദ്ദേഹത്തെ സ്വാധീനിക്കുകയും ട്രേഡ് യൂണിയൻ ആക്ടിവിസത്തിൽ പങ്കാളിയാകുകയും ചെയ്തു.<ref name="N. M. Joshi">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/2005/05/31/stories/2005053100610902.htm | title=N. M. Joshi | publisher=The Hindu | date=31 May 1955 | accessdate=16 May 2015}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ബോംബെ ഇംപ്രൂവ്മെൻറ് ട്രസ്റ്റിലെ പല യാഥാസ്ഥിതിക തൊഴിലാളികളുടെ താമസസ്ഥലവും മുംബൈയിലെ ചേരികളുമായിരുന്നു അവരുടെ പ്രവർത്തന മേഖല.<ref name="Stree Shakti" />അവർ അമ്മമാരുടെ ക്ലബ്ബും ഹെൽത്ത് സെന്ററും സ്ഥാപിക്കുകയും ജനങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ശുചിത്വം, സാക്ഷരതാ സന്ദേശം എന്നിവ പ്രചരിപ്പിക്കുക ചെയ്തു.<ref name="Stree Shakti" /> പിന്നീട് അവർ ''സേവാ മന്ദിർ'' എന്ന സാമൂഹ്യസംഘടന ആരംഭിച്ചു.പിന്നീട് ''ഭംഗിനി സമാജ്'' എന്ന എൻ.ജി.ഒയുമായി ഇത് ലയിപ്പിച്ചു. <ref name="Women Pioneers In India's Renaissance"/> == ഇതും കാണുക == {{Div col|colwidth=30em}} * [[Trade Unionism]] * [[Hind Mazdoor Sabha]] * [[International Confederation of Free Trade Unions]] * [[All India Trade Union Congress]] * [[M. N. Roy]] * [[Narayan Malhar Joshi]] {{div col end}} {{portal|India}} ==അവലംബം== {{reflist|colwidth=30em}} [[വർഗ്ഗം:മഹാരാഷ്ട്രയിൽ നിന്നുള്ള ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:1905-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1979-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനത്തിന് പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] q5zuefkr021gt5gid9m3dzsatqqoo6c 0 440822 4671721 3640113 2026-09-29T17:14:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671721 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Madras Talkies}} {{Infobox company | name = മദ്രാസ് ടാക്കീസ് | logo = | type = [[Privately held company|സ്വകാര്യ സ്ഥാപനം]] | slogan = | owner = [[മണിരത്നം]] | founder = [[മണിരത്നം]], [[Suhasini Maniratnam|സുഹാസിനി]] | chairperson = | key_people = [[മണിരത്നം]], [[Suhasini Maniratnam|സുഹാസിനി]] | foundation = [[ചെന്നൈ]], [[തമിഴ്നാട്]], 1995 - ൽ | location_city = [[ചെന്നൈ]] | location_country = [[ഇന്ത്യ]] | num_employees = | parent = | industry = [[എന്റർടെയിൻമെന്റ്]] | products = [[ചലച്ചിത്രം]] | revenue = | operating profit = | homepage = {{URL|www.madrastalkies.com}} }} ഒരു [[ഇന്ത്യൻ]] [[ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ്|ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണ കമ്പനിയാണ്]] '''മദ്രാസ് ടാക്കീസ്'''. 1995 - ൽ [[തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രം|തമിഴ് ചലച്ചിത്ര]] [[സംവിധായകൻ]] [[മണിരത്നം|മണിരത്നവും]], തമിഴ് ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രിയും മണിരത്നത്തിന്റെ ഭാര്യയുമായ [[സുഹാസിനി|സുഹാസിനി മണിരത്നവും]] ചേർന്നാണ് ഈ കമ്പനി സ്ഥാപിച്ചത്. ചലച്ചിത്ര, ടെലിവിഷൻ സീരിയലുകളുടെ നിർമ്മാണരംഗത്താണ് മദ്രാസ് ടാക്കീസ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. പതിനഞ്ചിലധികം ചലച്ചിത്രങ്ങളും ആറ് ടെലിവിഷൻ സീരിയലുകളും മദ്രാസ് ടാക്കീസിന്റെ കീഴിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മദ്രാസ് ടാക്കീസ് സ്ഥാപിക്കുന്നതിനു മുൻപ്, [[ആലയം പ്രൊഡക്ഷൻസ്]] എന്ന നിർമ്മാണ സംരംഭത്തിനു കീഴിൽ [[എസ്. ശ്രീറാം|എസ്. ശ്രീറാമിനോടൊപ്പം]] മണിരത്നം ചില ചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ നിർമ്മാതാവായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. 1997 - ൽ [[മോഹൻലാൽ]], [[പ്രകാശ് രാജ്]], [[ഐശ്വര്യ റായ്]] എന്നിവർ അഭിനയിച്ച് പുറത്തിറങ്ങിയ [[ഇരുവർ]] ആണ് മദ്രാസ് ടാക്കീസിന്റെ കീഴിൽ നിർമ്മിച്ച [[മണിരത്നം]] സംവിധാനം ചെയ്ത ആദ്യത്തെ ചലച്ചിത്രം. ==ചലച്ചിത്രങ്ങൾ== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="width: 82%; text-align: centre;" |- ! scope="col" | ചലച്ചിത്രം ! scope="col" | വർഷം ! scope="col" | ഭാഷ ! scope="col" | സംവിധായകൻ ! scope="col" | അഭിനേതാക്കൾ ! scope="col" class="unsortable" | കഥാസംഗ്രഹം ! scope="col" class="unsortable" | {{tooltip|Ref.|References}} |- ! scope="row" |''[[ആസൈ]]'' | 1995 | [[Tamil language|തമിഴ്]] | [[വസന്ത്]] | [[അജിത്ത് കുമാർ]], [[സുവലക്ഷ്മി]], [[പ്രകാശ് രാജ്]], [[വടിവേലു]] | തന്റെ സഹോദരിയുമായി ഭർത്താവ് പ്രണയത്തിലാണെന്നറിയുന്ന ഭാര്യയെ ഭർത്താവ് കൊല്ലുന്നു. തുടർന്ന് ഭാര്യാസഹോദരിയുടെ മറ്റ് വിവാഹങ്ങൾ മുടക്കിക്കൊണ്ട് അവരെ വിവാഹം ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഈ സമയത്ത് വരൻ സംശയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. |- ! scope="row" |''[[ഇരുവർ]]'' | 1997 | [[Tamil language|തമിഴ്]] | [[മണിരത്നം]] | [[മോഹൻലാൽ]], [[Aishwarya Rai|ഐശ്വര്യ റായ് ബച്ചൻ]], [[പ്രകാശ് രാജ്]], [[Tabu (actress)|തബ്ബു]] | ജൂനിയർ ആർട്ടിസ്റ്റ് തമിഴ് ചലച്ചിത്രരംഗത്തേക്കു വരുന്ന ഒരു നടൻ തുടർന്ന് മുൻനിര നായകനായി മാറുകയും ഒടുവിൽ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് തമിഴ്നാടിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതേ സമയം തന്നെ നായകനാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ച എഴത്തുകാരനും മുൻ മുഖ്യമന്ത്രിയുമായ സുഹൃത്തുമായി ശത്രുതയിലാവുന്നു. |<ref name="indolink">{{cite web|url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Reviews/articles/iruvar.htm|title=Iruvar|publisher=indolink.com|accessdate=15 May 2016|archive-date=2017-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20171121114612/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Reviews/articles/iruvar.htm|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[നേരുക്കു നേർ]]'' | 1997 | [[തമിഴ്]] | [[വസന്ത്]] | [[Vijay (actor)|വിജയ്]], [[സൂര്യ ശിവകുമാർ]], [[Kausalya (actress)|കൗസല്യ]], [[Simran (actress)|സിമ്രൻ]] | ഒരു പാസ്പോർട്ട് ഉദ്യോഗസ്ഥനും ഭാര്യയും വേർപിരിഞ്ഞതിനു ശേഷം, അവരുടെ സഹോദരങ്ങളും ശത്രുക്കളാകുന്നു. എന്നാൽ തുടർന്ന് ഇവർ ഇരുവരും എം.എൽ.എ.യാൽ കടത്തപ്പെട്ട സഹോദരങ്ങളെ രക്ഷപ്പെടുത്തി ഒരുമിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. |<ref name="indolink2">{{cite web|url=http://www.indolink.com/tamil/cinema/Reviews/articles/nerukkuner.htm|title=Nerukku Ner|publisher=indolink.com|accessdate=15 May 2016|archive-date=2011-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528110740/http://www.indolink.com/tamil/cinema/Reviews/articles/nerukkuner.htm|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ദിൽ സേ]]'' | 1998 | [[Hindi language|ഹിന്ദി]] | [[മണിരത്നം]] | [[ഷാരൂഖ് ഖാൻ]], [[മനീഷ് കൊയ്‌രാള]], [[പ്രീതി സിന്റ]] | ഉത്തരേന്ത്യയിൽ നടന്ന കലാപങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ചലച്ചിത്രം ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോയിലെ ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥൻ, അജ്ഞാതയായ ഒരു യുവതിയായി പ്രണയത്തിലാവുന്നു (ഈ യുവതി [[United Liberation Front of Assam|വിമോചനപ്പോരാളിയാണെന്ന്]] പിന്നീട് വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്). |<ref name="intoday">{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-of-dil-se-shah-rukh-khan-manisha-koirala/1/264844.html|title=Movie review: Dil Se.., starring Shah Rukh Khan, Manisha Koirala : FILMS - India Today 31081998|publisher=indiatoday.intoday.in|accessdate=15 May 2016}}</ref> |- ! scope="row" |''[[അലൈപായുതേ]]'' | 2000 | [[തമിഴ്]] | [[മണിരത്നം]] | [[ആർ. മാധവൻ]], [[ശാലിനി]] | തങ്ങളുടെ രക്ഷിതാക്കളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കെതിരായ കാർത്തിക്കും ശക്തിയും പ്രണയത്തിലാകുന്നു. രഹസ്യമായി വിവാഹം ചെയ്തതിനു ശേഷം ജീവിക്കുന്നതിനിടെ വിവാഹജീവിതത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങളെ ഈ ദമ്പതിമാർ നേരിടേണ്ടി വരുന്നു. |<ref name="thehindu">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2000/04/21/stories/09210225.htm|title=The Hindu : Film Review: ''Alaipayuthey''|publisher=thehindu.com|accessdate=15 May 2016|archive-date=2015-01-12|archive-url=https://archive.today/20150112012403/http://www.thehindu.com/2000/04/21/stories/09210225.htm|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ദം ദം ദം]]'' | 2001 | [[തമിഴ്]] | [[അഴകം പെരുമാൾ]] | [[ആർ. മാധവൻ]], [[ജ്യോതിക]] | An unhappy groom and bride draw up plans to stop their wedding, but they fizzle out. Just when they begin to fall in love, a real fight stops the wedding. The pair subsequently rekindle in Chennai. |<ref name="thehindu2">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2001/04/20/stories/09200223.htm|title=The Hindu : Film Review: ''Dumm...Dumm...Dumm...''|publisher=thehindu.com|accessdate=15 May 2016|archive-date=2016-11-20|archive-url=https://archive.today/20161120193018/http://www.thehindu.com/2001/04/20/stories/09200223.htm|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[കന്നത്തിൽ മുത്തമിട്ടാൽ]]'' | 2002 | [[തമിഴ്]] | [[മണിരത്നം]] | [[ആർ. മാധവൻ]], [[Simran (actress)|സിമ്രൻ]], [[നന്ദിത ദാസ്]], [[P. S. Keerthana|പി.എസ്. കീർത്തന]] | A child of [[Sri Lankan Tamils|Sri Lankan Tamil]] parentage, who is adopted by Indian parents, demands to return to North Sri Lanka to meet her biological mother in the midst of the [[Sri Lankan Civil War]]. |<ref name="rediff">{{cite web|url=http://in.rediff.com/movies/2002/feb/16kan.htm|title=rediff.com, Movies: The Rediff review: Kannathil Muthamittal|publisher=in.rediff.com|accessdate=15 May 2016}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Five Star (film)|ഫൈവ് സ്റ്റാർ]]'' | 2002 | [[തമിഴ്]] | [[സുസി ഗണേശൻ]] | [[Prasanna (actor)|പ്രസന്ന]], [[Kanika Subramaniam|കനിക]], [[Five Star Krishna|കൃഷ്ണ]] | Four college friends investigate the whereabouts of another friend, who was forced into a marriage by his father. After discovering that he fled from his new wife, they decide to try to find him in London. |<ref name="thehindu3">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2002/10/11/stories/2002101101170200.htm|title=The Hindu : Five Star|author=thmrn|publisher=thehindu.com|accessdate=15 May 2016|archive-date=2003-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20030201172415/http://thehindu.com/thehindu/fr/2002/10/11/stories/2002101101170200.htm|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Saathiya (film)|സാതിയ]]'' | 2002 | ഹിന്ദി | [[ഷാദ് അലി]] | [[വിവേക് ഒബ്രോയി]], [[റാണി മുഖർജി]] | Aditya and Suhani fall in love against the wishes of their parents in suburban Mumbai. Following their secret marriage, the pair experience the tensions of married life and the maturing of their love. |<ref name="rediff2">{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2002/dec/20saath.htm|title=rediff.com: Movies: The Rediff Review: Saathiya|publisher=rediff.com|accessdate=15 May 2016}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ആയുത എഴുത്തു]]'' | 2004 | [[തമിഴ്]] | [[മണിരത്നം]] | [[സൂര്യ ശിവകുമാർ]], [[ആർ. മാധവൻ]], [[Siddharth (actor)|സിദ്ധാർത്ഥ്]], [[മീര ജാസ്മിൻ]], [[Trisha (actress)|തൃഷ കൃഷ്ണൻ]], [[ഇഷ ഡിയോൾ]] | A goon - who dreams of making it big in life, a student leader - who strives to keep politicians away from college election and a youngster - who wants to settle abroad, have their lives change after an incident on a bridge. |<ref name="thehindu4">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/05/28/stories/2004052801670300.htm|title=The Hindu : "Aayudha Ezhuthu"|author=thmrn|publisher=thehindu.com|accessdate=15 May 2016|archive-date=2004-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20041121175320/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/05/28/stories/2004052801670300.htm|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[യുവ]]'' | 2004 | ഹിന്ദി | [[മണിരത്നം]] | [[അജയ് ദേവ്ഗൺ]], [[അഭിഷേക് ബച്ചൻ]], [[വിവേക് ഒബ്രോയി]], [[റാണി മുഖർജി]], [[കരീന കപൂർ]], [[ഇഷ ഡിയോൾ]] | A goon - who dreams of making it big in life, a student leader - who strives to keep politicians away from college election and a youngster - who wants to settle abroad, have their lives change after an incident on a bridge. |<ref name="rediff3">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2004/may/21yuva.htm|title=Yuva: a welcome relief from Mani Ratnam|publisher=rediff.com|accessdate=15 May 2016}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Guru (2007 film)|ഗുരു]]'' | 2007 | ഹിന്ദി | [[മണിരത്നം]] | [[അഭിഷേക് ബച്ചൻ]], [[Aishwarya Rai|ഐശ്വര്യ റായ് ബച്ചൻ], [[ആർ .മാധവൻ]], [[വിദ്യാ ബാലൻ]], [[മിഥുൻ ചക്രവർത്തി]] | An ambitious man leaves his small village behind to pursue his dream of opening his own business. He gradually grows into India's largest business magnate and is faced with questions concerning the integrity of his success. |<ref name="nytimes">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2007/01/15/movies/15guru.html?_r=0|title=The New York Times|publisher=nytimes.com|accessdate=15 May 2016}}</ref> |- ! scope="row" |''[[രാവൺ]]'' | 2010 | ഹിന്ദി | [[മണിരത്നം]] | [[അഭിഷേക് ബച്ചൻ]], [[Vikram (actor)|വിക്രം]], [[Aishwarya Rai|ഐശ്വര്യ റായ് ബച്ചൻ]] | A bandit leader kidnaps the wife of the policeman who killed his sister. The kidnapped woman later begins to develop feelings for her kidnapper, blurring the line of who is good and who is evil. |<ref name="thehindu5">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-nxg/raavan-review/article483071.ece|title=Raavan review - Chennai - The Hindu|publisher=thehindu.com|accessdate=15 May 2016}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! scope="row" |''[[രാവണൻ (തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രം)|രാവണൻ]]'' | 2010 | [[തമിഴ്]] | [[മണിരത്നം]] | [[Vikram (actor)|വിക്രം]], [[Aishwarya Rai|ഐശ്വര്യ റായ് ബച്ചൻ]], [[Prithviraj Sukumaran|പൃഥ്വിരാജ്]] | A bandit leader kidnaps the wife of the policeman who killed his sister. The kidnapped woman later begins to develop feelings for her kidnapper, blurring the line of who is good and who is evil. |<ref name="thehindu6">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/a-masterstroke-yet-again/article474237.ece|title=A masterstroke yet again - The Hindu|publisher=thehindu.com|accessdate=15 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713110319/http://www.thehindu.com/features/cinema/a-masterstroke-yet-again/article474237.ece|archive-date=2014-07-13|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kadal (2013 film)|കടൽ]]'' | 2013 | [[തമിഴ്]] | [[മണിരത്നം]] | [[ഗൗതം കാർത്തിക്]], [[തുളസി നായർ]], [[Arjun Sarja|അർജുൻ]], [[അരവിന്ദ് സ്വാമി]] | A wayward youth believes that bad will triumph over good. He implicates his classmate, who is good hearted and god fearing, into a case of adultery and murder after several years. The pair consequently influence the life of a young fisherman. |<ref name="thehindu7">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/kadal-at-times-at-sea/article4372287.ece|title=Kadal: At times at sea - The Hindu|publisher=thehindu.com|accessdate=15 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170227011438/http://www.thehindu.com/features/cinema/kadal-at-times-at-sea/article4372287.ece|archive-date=2017-02-27|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ഓ കാതൽ കൺമണി]]'' | 2015 | [[തമിഴ്]] | [[മണിരത്നം]] | [[ദുൽഖർ സൽമാൻ]], [[നിത്യ മേനോൻ]], [[പ്രകാശ് രാജ്]], [[ലീല സാംസൺ]] | Aditya and Tara opt to briefly have a live-in relationship, before they go their separate ways for their respective careers. The pair's reflection on the idea of marriage gets gradually influenced by the intimacy of their elderly landlords. |<ref name="thehindu8">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/ok-kanmani-mani-ratnam-has-regained-his-touch/article7113724.ece|title=OK Kanmani: Mani Ratnam has regained his touch - The Hindu|publisher=thehindu.com|accessdate=15 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110011001/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/ok-kanmani-mani-ratnam-has-regained-his-touch/article7113724.ece|archive-date=2017-01-10|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ഓകെ ജാനു]]'' | 2017 | | [[ഹിന്ദി]] | [[ഷാദ് അലി]] | [[ആദിത്യ റോയ് കപൂർ]], [[ശ്രദ്ധ കപൂർ]], [[നസീറുദീൻ ഷാ]], [[ലീല സാംസൺ]] | Aditya and Tara opt to briefly have a live-in relationship, before they go their separate ways for their respective careers. The pair's reflection on the idea of marriage gets gradually influenced by the intimacy of their elderly landlords. |<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/entertainment/aditya-shraddha-wrap-up-ok-jaanu/article8666178.ece|title=Aditya, Shraddha wrap up 'OK Jaanu'|date=30 May 2016|publisher=|accessdate=1 October 2017|via=www.thehindu.com}}</ref> |- ! scope="row" |''[[കാറ്റു വെളിയിടൈ]]'' | 2017 | [[തമിഴ്]] | [[മണിരത്നം]] | [[കാർത്തിക് ശിവകുമാർ]], [[അദിതി റാവു ഹൈദരി]] | A military pilot, being held as a prisoner of war in Pakistan, remembers his intense romance with a local doctor and tries to find his way back to her. |<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/entertainment/reviews/kaatru-veliyidai-review/article17864183.ece|title=Kaatru Veliyidai: prisoners of love and war|first=Vishal|last=Menon|date=7 April 2017|publisher=|accessdate=1 October 2017|via=www.thehindu.com}}</ref> |- ! scope="row" |''[[ചെക്ക ചിവന്ത വാനം]]'' | 2018 | [[തമിഴ്]] | [[മണിരത്നം]] | [[അരവിന്ദ് സ്വാമി]], [[Silambarasan|സിലമ്പരസൻ]], [[വിജയ് സേതുപതി]], [[അരുൺ വിജയ്]], [[ജ്യോതിക]], [[അദിതി റാവു ഹൈദരി]] | |<ref>http://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/mani-ratnam-chekka-chivantha-vaanam-nawab-5057481/</ref> |} ==ടെലിവിഷൻ സീരിയലുകൾ== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCF" align="centre" | '''സീരിയൽ''' || '''സംവിധായകൻ''' || '''എപ്പിസോഡുകളുടെ എണ്ണം''' || '''ചാനൽ''' || '''പ്രദർശനം''' |- | ''ഗണേഷ് & വസന്ത്'' || സുഹാസിനി, [[വി. പ്രിയ]] || 43 || [[Sun TV (India)|സൺ ടി.വി]] || ആഴ്ചയിൽ ഒരിക്കൽ |- | ''പഞ്ചവർണ്ണം'' || [[മനോബാല]] || 39 || [[Sun TV (India)|സൺ ടി.വി]] || ആഴ്ചയിൽ ഒരിക്കൽ |- | ''അൻപുള്ള സ്നേഹിതിയേ'' || വി. പ്രിയ || 127 || [[Sun TV (India)|സൺ ടി.വി]] || ദിവസവും |- | ''പുന്നഗൈ'' || മനോബാല || 30 || [[Sun TV (India)|സൺ ടി.വി]] || ദിവസവും |} ==ഇതും കാണുക== *[[മണിരത്നം]] *[[സുഹാസിനി|സുഹാസിനി മണിരത്നം]] *[[തമിഴ് ചലച്ചിത്രം]] ==അവലംബം== {{reflist|2}} {{മദ്രാസ് ടാക്കീസ്}} {{മണിരത്നം}} [[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാക്കൾ]] 7iugbc1fbc3mwcibocs59sr2jc9wsyj 0 444875 4671860 4100839 2026-09-30T06:57:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671860 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rajpal Singh}} {{Infobox field hockey player |name=രാജ്പാൽ സിംഗ് |image= |birth_date={{birth date and age|1983|08|08|df=yes}} |birth_place= |death_date= |death_place= |height= |position=[[Field hockey#Positions|Halfback]] |currentclub= |youthclubs1= |youthyears1= |clubs1=Marienburger SC |years1= |caps(goals)1= |nationalteam1=[[India men's national field hockey team|India]] |nationalyears1= |nationalcaps(goals)1=147 (52) |updated= |medaltemplates-expand=yes |medaltemplates={{MedalSport | Men’s [[Field Hockey]]}} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition|[[Hockey at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]]}} {{MedalSilver|[[Hockey at the 2010 Commonwealth Games|2010 Delhi]]|Team}} {{MedalCompetition|[[Hockey Asia Cup|Asia Cup]]}} {{MedalGold|[[2007 Men's Hockey Asia Cup|2007 Chennai]]|Team}} {{MedalCompetition|[[Sultan Azlan Shah Cup]]}} {{MedalGold|[[2010 Sultan Azlan Shah Cup|2010 Malaysia]]|Team}} {{MedalCompetition|[[Hockey Champions Challenge|Champions Challenge]]}} {{MedalBronze|[[2007 Men's Hockey Champions Challenge|2007 Belgium]]|Team}} {{MedalBronze|[[2009 Men's Hockey Champions Challenge|2009 Salta]]|Team}} {{MedalCompetition|[[Field hockey at the Asian Games|Asian Games]]}} {{MedalBronze|[[2010 Asian Games|2010 Guangzhou]]|[[Field hockey at the 2010 Asian Games|Team]]}} }} [[ഇന്ത്യ]]യുടെ ദേശീയ [[ഹോക്കി]] ടീമിന്റെ മുൻ ക്യാപ്റ്റനായിരുന്നു '''രാജ്പാൽ സിംഗ്''' (ജനനം: ആഗസ്റ്റ് 8, 1983) (പഞ്ചാബി: ਰਾਜਪਾਲ ਸਿੰਘ).<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/sport/hockey/article47723.ece | title=Rajpal replaces Sandeep as hockey captain | date=13 November 2009 | access-date=2018-10-09 | archive-date=2012-07-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120730043034/http://www.thehindu.com/sport/hockey/article47723.ece | url-status=dead}}</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/sports/new-zealand-in-india-2016/top-stories/Rajpal-Singh-Leader-in-hockey-guardian-in-cricket/articleshow/51506238.cms</ref> ഫോർവേർഡ് (ഫ്രണ്ട് ലൈനിൽ) പൊസിഷനിലാണ് അദ്ദേഹം കളിക്കുന്നത്. [[അർജുന അവാർഡ്]] ജേതാവാണ്. സിവാലിക് പബ്ലിക് സ്കൂളിലെ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു. ചണ്ഡീഗഡിലെ എസ്. ജി. ജി. എസ്. ഖൽസ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരമായ 2001 ലെ യൂത്ത് ഏഷ്യ കപ്പിൽ രാജ്പാൽ സിംഗ് ജനശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. [[മലേഷ്യ]]യിലെ [[ഇപ്പോ]]യിൽ നടന്ന 'ടൂർണമെന്റിൽ' ഏഴ് ഗോളുകളോടെ ഇന്ത്യ കപ്പ് ജേതാക്കളായി. രാജ്പാൽ സിംഗ്, ഹോം ലോക കപ്പിനു മുമ്പ് ലോകത്തിന് മുന്നിൽ വാർത്തയായിരുന്നു. ഹോക്കി ഭരണാധികാരികളുമായി ചേർന്ന് അവകാശങ്ങൾക്ക് വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ ടീമിനെ നയിച്ചിരുന്നു. <!-- ==കരിയർ== ===തുടക്കം=== --> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== 2011 ൽ രാജ്പാലിന് ഹോക്കി രംഗത്തെ മികവിന് [[അർജുന അവാർഡ്]] ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.punjabpolice.gov.in/PDFViwer.aspx?enc=WFo5b4QDVWRHx+1tizZkVZqdasLj+hWQIb55x0U+MqkHDh3EflADLP8sV03ZHAKf5EgJRk4q3cxyMZIqfM3bcF6tPaC2z6fq12FiVwQh%2F2oEdF5nOC%2Fb1La96dkIzYDvSSgRLGCgdkh+uY2UIBX300DJyKUNCxUr98ByoDpY9l8%3D |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-08-17 |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117201119/http://www.punjabpolice.gov.in/PDFViwer.aspx?enc=WFo5b4QDVWRHx%201tizZkVZqdasLj%20hWQIb55x0U%20MqkHDh3EflADLP8sV03ZHAKf5EgJRk4q3cxyMZIqfM3bcF6tPaC2z6fq12FiVwQh%2F2oEdF5nOC%2Fb1La96dkIzYDvSSgRLGCgdkh%20uY2UIBX300DJyKUNCxUr98ByoDpY9l8%3D |url-status=dead }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://indiahockey.net/india-hockey-team/rajpal-singh-indian-hockey-captain/ Indian Hockey Captain - Striker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304064551/http://indiahockey.net/india-hockey-team/rajpal-singh-indian-hockey-captain/ |date=2016-03-04 }} [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1983-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അർജ്ജുന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി കളിക്കാർ]] qegjvbyglelk5djvqgkknqqs7patqsy 0 445224 4671683 4100413 2026-09-29T14:15:58Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671683 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Brent Livermore}} {{MedalTableTop}} {{MedalSport | Men’s [[Field Hockey]]}} {{MedalCountry | {{AUS}} }} {{MedalCompetition|[[Field hockey at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalGold|[[2004 Summer Olympics|2004 Athens]]|[[Field hockey at the 2004 Summer Olympics|Team]]}} {{MedalBronze | [[2000 Summer Olympics|2000 Sydney]]| [[Field hockey at the 2000 Summer Olympics|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Hockey Champions Trophy|Champions Trophy]]}} {{MedalGold|[[1999 Men's Champions Trophy (field hockey)|1999 Brisbane]]|Team}} {{MedalGold|[[2005 Men's Champions Trophy (field hockey)|2005 Chennai]]|Team}} {{MedalGold|[[2009 Men's Hockey Champions Trophy|2009 Melbourne]]|Team}} {{MedalSilver|[[2003 Men's Champions Trophy (field hockey)|2003 Amstelveen]]|Team}} {{MedalSilver|[[2007 Men's Hockey Champions Trophy|2007 Kuala Lumpur]]|Team}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{MedalGold|[[2002 Commonwealth Games|2002 Manchester]]|[[Hockey at the 2002 Commonwealth Games|Team]]}} {{MedalGold|[[2006 Commonwealth Games|2006 Melbourne]]|[[Hockey at the 2006 Commonwealth Games|Team]]}} {{MedalBottom}} '''ബ്രെന്റ് ജെയിംസ് ലിവർമോർ''' OAM (ജനനം1976 ജൂലൈ 5 ന് [[Grafton, New South Wales|ന്യൂ സൗത്ത് വെയ്ൽസിലെ ഗ്രാഫ്റ്റോണിൽ]] ) [[ഓസ്ട്രേലിയ]]യിൽ നിന്നുള്ള ഒരു [[ഫീൽഡ് ഹോക്കി]] മിഡ്ഫീൽഡർ ആണ്.1997- ൽ [[ഓസ്ട്രേലിയ]]ൻ ടീമിൽ അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2001- ലെ കൂക്കാബുറാസ് കളിക്കാരനായി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2002, 2005 വർഷങ്ങളിലെ FIH പുരസ്കാരത്തിന് അദ്ദേഹം നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.ഓസ്ട്രേലിയൻ ടീമിൽ 300-ലധികം മത്സരങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കളിച്ചു. 30 ഗോളുകൾ നേടി. ഓസ്ട്രേലിയൻ ഹോക്കി ലീഗിലെ NSW വരതഹ്സ് കളിക്കാരനായി ഇദ്ദേഹം കളിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.hockey.org.au/index.php?id=275 |title=Hockey Australia: Brent Livermore, OAM |publisher=Hockey.org.au |date= |accessdate=2011-02-17 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110224114643/http://www.hockey.org.au/index.php?id=275 |archivedate=24 February 2011 |df=dmy }}</ref> ബ്രെന്റ് ലിവർമോർ 2004 ഒളിംപിക്സിലെ കൂക്കാബുറാസിനോടൊപ്പം സ്വർണ മെഡൽ നേടി. ബെയ്ജിങ്ങിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയപ്പോൾ 2008 ഒളിമ്പിക് ടീമിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കി.<ref>{{cite web|author=staff writers |url=http://www.heraldsun.com.au/sport/brent-livid-at-omission/story-e6frfglf-1111116882755 |title=Brent Livermore vows he won't retire |publisher=Herald Sun |date=11 July 2008 |accessdate=2011-02-17}}</ref> [[Indian Hockey Federation|ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ഫെഡറേഷനും]] നിംബസ് സ്പോർട്സും സംഘടിപ്പിച്ച [[World Series Hockey|വേൾഡ് സീരിസ് ഹോക്കിയിൽ]] ബ്രെന്റ് ലിവർമോർ [[ചെന്നൈ]] ആസ്ഥാനമായുള്ള [[ഹോക്കി]] ടീമായ [[Chennai Cheetahs|ചെന്നൈ ചീറ്റയുടെ]] ക്യാപ്റ്റൻ ആയിരുന്നു.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/sport/article2970163.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=K. | last=Keerthivasan | title=Bend it like Brent | date=7 March 2012}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == അന്താരാഷ്ട്ര ടൂർണമെന്റുകൾ == * 1997 - [[1997 Men's Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]], Adelaide (2nd place) * 1998 - [[Commonwealth Games]], Kuala Lumpur (1st place) * 1998 - [[1998 Men's Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]], Lahore (3rd place) * 1999 - [[1999 Men's Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]], Brisbane (1st place) * 2000 - [[2000 Men's Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]], Amstelveen (5th place) * 2000 - [[2000 Summer Olympics|ഒളിമ്പിക് ഗെയിംസ്]], Sydney (3rd place) * 2001 - [[2001 Men's Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]], Rotterdam (2nd place) * 2002 - [[2002 Men's Hockey World Cup|ലോകകപ്പ്]], Kuala Lumpur (2nd place) * 2002 - [[കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ്]], Manchester (1st place) * 2002 - [[2002 Men's Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]], Cologne (5th place) * 2003 - [[2003 Men's Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]], Amstelveen (2nd place) * 2004 - [[2004 Summer Olympics|ഒളിമ്പിക് ഗെയിംസ്]], Athens (1st place) * 2005 - [[2005 Men's Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]], Chennai (1st place) * 2006 - [[കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ്]], Melbourne (1st place) * 2006 - [[2006 Men's Champions Trophy (field hockey)|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]], Terrassa (4th place) * 2006 - [[2006 Men's Hockey World Cup|ലോകകപ്പ്]], Mönchengladbach (2nd place) * 2007 - [[2007 Men's Hockey Champions Trophy|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]], Kuala Lumpur (2nd place) * 2009 - [[2009 Men's Hockey Champions Trophy|ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി]], Kuala Lumpur (1st place) ==അവലംബം== {{reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [http://www.brentlivermore.com Brent Livermore Official Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180801201816/http://brentlivermore.com/ |date=2018-08-01 }} * [https://web.archive.org/web/20110224114643/http://www.hockey.org.au/index.php?id=275 Profile on Hockey Australia] {{Australia FH Squad 2004 Summer Olympics}} [[വർഗ്ഗം:ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ഒളിമ്പിക് ഫീൽഡ് ഹോക്കി കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:1976-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓസ്ട്രേലിയൻ പുരുഷ ഫീൽഡ് ഹോക്കി കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓസ്ട്രേലിയൻ ഒളിമ്പിക് സ്വർണ്ണ മെഡൽ ജേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:ലോക സീരീസ് ഹോക്കി താരങ്ങൾ]] okx43u0ux2cd7bom4q794kssr80xyah 0 445371 4671788 3951810 2026-09-30T00:21:53Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671788 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{Infobox field hockey player | name = M. P. Ganesh | fullname = Mollera Poovaiah Ganesh | image = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|07|08}} | birth_place = [[Suntikoppa]], [[Kodagu district]], [[Karnataka]], [[India]] | death_date = | death_place = | nickname = | height = {{convert|5|ft|8|in|m|abbr=on}}<ref>{{cite web |url= https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mo/ganesh-mollerapoovayya-1.html |title= Player's Profile |access-date= 2018-10-13 |archive-date= 2020-04-18 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200418123633/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mo/ganesh-mollerapoovayya-1.html |url-status= dead }}</ref> | weight = <!-- {{convert|}} (yyyy) --> | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | position = | clubs1 = Services | years1 = 1965 - 1973 | caps1 = | goals1 = | clubs2 = Bombay | years2 = 1974 | caps2 = | goals2 = | clubs3 = | years3 = | caps3 = | goals3 = | nationalteam1 = [[India men's national field hockey team|India]] | nationalyears1 = 1969 - 1974 | nationalcaps1 = 100+ | nationalgoals1 = | turnedpro = | coach = | retired = | coaching = | updated = |medaltemplates-expand=yes |medaltemplates={{MedalSport | Men’s [[Field Hockey]]}} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition|[[Hockey World Cup]]}} {{MedalBronze|[[1971 Men's Hockey World Cup|1971 Barcelona]]|Team}} {{MedalSilver|[[1973 Men's Hockey World Cup|1973 Amsterdam]]|Team}} {{MedalCompetition|[[Olympic Games]]}} {{MedalBronze|[[1972 Summer Olympics|1972 Munich]]|[[Field hockey at the 1972 Summer Olympics|Team]]}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalSilver|[[1970 Asian Games|1970 Bangkok]]|Team}} {{MedalSilver|[[1974 Asian Games|1974 Tehran]]|Team}} }} മുൻ ഇന്ത്യൻ പ്രൊഫഷണൽ ഹോക്കി താരമാണ് ''' മുല്ലേറ പൂവയ്യ ഗണേഷ് ''''(ജനനം: ജൂലൈ 8, 1946) . ഇന്ത്യൻ ടീം ക്യാപ്റ്റനും പരിശീലകനുമായിരുന്നു. 1973 ൽ അദ്ദേഹം അർജുന അവാർഡ് കരസ്ഥമാക്കി. ==വ്യക്തിജീവിതം == 1946 ജൂലൈ 8-ന് കർണാടകത്തിലെ കൂർഗ് ജില്ലയിൽ കൊടഗ് ജില്ലയിൽ ജനിച്ചു. ഫുട്ബോളുമായി കായിക രംഗം ആരംഭിച്ച അദ്ദേഹം 1960 മുതൽ 1964 വരെ കൂർഗ് ജില്ലക്ക് വേണ്ടി കളിച്ചു. എന്നാൽ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യൻ ആർമിയിൽ ചേരുകയും 1966 മുതൽ 1973 വരെ ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ടൂർണമെന്റിൽ കളിക്കുകയും ചെയ്തു.. ഗണേഷ് എം.എ., ഇംഗ്ലീഷ് പാസായതിനു ശേഷം ഡിപ്ലോമ ഇൻ സ്പോർട്സ് കോച്ചിംഗ് പാട്യാല നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സ്പോർട്ട് സിൽ നിന്നും എടുത്തു. അതിനു ശേഷം ഫിസിക്കൽ എജ്യുക്കേഷനിൽ പിഎച്ച്.ഡി എടുത്തു. == കുടുംബം == ഗണേഷിന് അഞ്ച് സഹോദരങ്ങൾ ഉണ്ട് (ഒരു സഹോദരി, നാല് സഹോദരന്മാർ), അതിൽ 2 സഹോദരന്മാർ, എം പി പി സുബ്ബയ്യയും എം പി കാവേരിയപ്പാപ്പയും ദേശീയ ഫുട്ബോൾ, ഹോക്കി മത്സരങ്ങളിൽ ദേശീയ പുരസ്കാരം നേടിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{cite web |title= M. P. Ganesh biodata |url= http://www.coorgblossom.com/images/MP-Ganesh-Biodata.pdf |publisher= coorgblossom |accessdate= 2013-01-20 |archive-date= 2016-03-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160303222437/http://www.coorgblossom.com/images/MP-Ganesh-Biodata.pdf |url-status= dead }}</ref> ==ജീവിതം == [[File:The Indian hockey team poses before the XXIV Olympic Games, Seoul.jpg|thumb|'''എം പി. ഗണേഷ് ''' (ഇടത്തുനിന്ന് ആറാം സ്ഥാനത്ത്) ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ടീമിനൊപ്പം, സോൾ ഒളിമ്പിക്സ്, 1988, കോച്ചായി പങ്കെടുത്തു]] 1965 മുതൽ 1973 വരെ ദേശീയ ഹോക്കി ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ [[സർവീസസ്|സർവീസസ്സിനെ]] ഗണേഷ് പ്രതിനിധീകരിച്ചു.1974 ലെ ദേശീയ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ ബോംബെക്ക് വേണ്ടി കളിച്ചു. 1970 ൽ ഇന്ത്യൻ ടീമിൽ ഇടം കണ്ടെത്തിയ ഗണേഷ് മ്യൂണിച്ചിലെ 1972 ഒളിമ്പിക് ഗെയിംസിൽ ഇന്ത്യയ്ക്കായി കളിച്ചു. [[മോസ്കോ|മോസ്കോയിലെ]] 1980 ഒളിമ്പിക് ഗെയിംസിൽ സ്വർണ്ണ മെഡൽ നേടിയ ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ടീമിന്റെ കോച്ചുകളിൽ ഒരാളായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം.<ref>{{cite web |title= M. P. Ganesh |url= http://www.karnataka.com/personalities/mp-ganesh/ |publisher= Karnataka.com |accessdate= 2013-01-20}}</ref> ഏഷ്യൻ ഗെയിംസിൽ ഇന്ത്യയെ രണ്ടു തവണ (1970 ൽ ബംഗ്ലാദേശിൽ, പിന്നീട് 1974 ൽ ടെഹ്റാനിൽ )പ്രതിനിധീകരിച്ചു. ഇന്ത്യ രണ്ടും സിൽവർ മെഡൽ കൊണ്ട് മടങ്ങിയെത്തി. 1971 ൽ [[ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്സലോണയിലെ]] ആദ്യ ലോകകപ്പിൽ വെങ്കല മെഡൽ നേടിയ ഇന്ത്യൻ ടീമിലുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം അടുത്ത ലോകകപ്പിൽ നായകനാവുകയും ആംസ്സ്റ്റർഡാമിൽ വെള്ളി നേടുകയും ചെയ്തു. മ്യൂണിക്കിൽ 1972 ഒളിമ്പിക് ഗെയിംസിൽ ഇന്ത്യക്ക് വേണ്ടി കളിച്ച അദ്ദേഹം വെങ്കലം നേടി. 1972 ൽ വേൾഡ് XI കളിലും 1970 മുതൽ 1974 വരെ ഏഷ്യൻ ഇലവനു വേണ്ടിയും കളിച്ചു. 1974 ൽ ഗണേശിന്റെ കാൽമുട്ടിലെ പരിക്ക് ഗുരുതരമായതിനെ തുടർന്ന് വിരമിച്ചു<ref>{{cite news |title= M.P. Ganesh: a man of many hats |url= http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/mp-ganesh-a-man-of-many-hats/article911733.ece |publisher= The Hindu |date= 2010-11-25 |accessdate= 2013-01-20}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . സോളിലെ 1988 ലെ ഒളിംപിക് ഗെയിംസിലും, 1989 ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി ബർലിനിൽ, 1990 ൽ ലക്നൗവിലെ ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി ഇന്റർനാഷണൽ ഹോക്കി ടൂർണമെന്റിലും 1990 ലെ ലോകകപ്പിൽ ലാഹോറിലുമായി പങ്കെടുത്ത ഇന്ത്യൻ ടീമിന്റെ ഔദ്യോഗിക കോച്ചായിരുന്നു ഗണേഷ്. 1998 ലെ കോലാലംപൂർ [[കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ്|കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസിലും]] , 1998 ബാങ്കോങ്ക് [[ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ്|ഏഷ്യൻ ഗെയിംസിലും]] ,ചെയർമാൻ, കോച്ചിംഗ് കമ്മറ്റി, ഇൻഡ്യൻ ഹോക്കി ഫെഡറേഷൻ എന്നീ ചുമതലകൾ അദ്ദേഹം വഹിച്ചിരുന്നു. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ == [[അർജുന അവാർഡ്|അർജ്ജുന അവാർഡ്]] - 1973 കർണാടകത്തിലെ സിൽവർ ജൂബിലി സ്പോർട്സ് അവാർഡ് - 1981 ==അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:അർജ്ജുന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് മെഡൽ ജേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഒളിമ്പിക്സിൽ പങ്കെടുത്ത ഇന്ത്യാക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒളിമ്പിക് മെഡൽ ജേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:1946-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 8-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കർണാടകയിൽ നിന്നുമുള്ളവർ]] k5mb5sgq18npzorypdt191o6mxymg6f 0 447797 4671754 4021563 2026-09-29T19:56:59Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671754 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=October 2013}} {{Infobox person | name = മഹിമ നമ്പ്യാർ | image = Mahima_Nambiar.jpg | image_size = | alt = | caption = ''മഹിമ അണ്ണാനുക്ക് ജയ് പ്രസ്സ് മീറ്റിൽ'' | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1989|10|27|df=y}} | birth_place = [[കാസറഗോഡ്]] [[കേരള]] | occupation = നടി, മോഡൽ | yearsactive = 2012{{ndash}}മുതൽ | nationality = ഇന്ത്യൻ | website = }} '''മഹിമ നമ്പ്യാർ''' ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര താരം ആണ് പ്രധാനമായും തമിഴ്, മലയാളം ഭാഷകളിൽ അഭിനയിക്കുന്നു. == മുൻകാല ജീവിതം == മഹിമയുടെ സ്വദേശം [[കാസറഗോഡ്]] ആണ്.<ref name="NIE2"/> 2014 ൽ ബി എ ഇംഗ്ലീഷിൽ ബിരുദം സ്വന്തമാക്കി.<ref name="NIE2"/> മഹിമ ഒരു ക്ലാസിക്കൽ നർത്തകിയും ഗായികയുമാണ്.<ref name="thehindu.com">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mahima-set-for-a-good-innings-in-tamil-films/article6064066.ece|title=Mahima set for a good innings in Tamil films|date=30 May 2014|publisher=|via=The Hindu}}</ref> 15 ആം വയസ്സിൽ മലയാളം സിനിമയായ കാര്യസ്ഥൻ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ അഭിനയ ജീവവിതം ആരംഭിച്ച മഹിമ<ref name="thehindu.com"/><ref name="NIE2"/><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mahima-is-riding-high-in-Kollywood/articleshow/37527022.cms|title=Mahima is riding high in Kollywood - Times of India|publisher=}}</ref>പിന്നീട് അഡ്വേർടൈസിംഗ് മോഡൽ ജോലി ചെയ്തു. ആ സമയത്താണ് സംവിധായകൻ സാമി സിന്ധു സമവേലി എന്ന ചിത്രത്തിന് വേണ്ടി ക്ഷണിച്ചു. പക്ഷേ മഹിമ അത് വ്യക്തിപരമായ കാരണങ്ങളാൽ നിരസിച്ചു. ശേഷം സട്ടൈ പ്രൊഡക്ഷൻ ടീം മഹിമയെ റെക്കമെന്റ് ചെയ്തു.<ref name="NIE">{{cite news|title=From schoolgirl to heroine roles|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/From-schoolgirl-to-heroine-roles/2013/10/31/article1864868.ece|accessdate=5 May 2014|newspaper=The New Indian Express|archive-date=2016-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160323092549/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/From-schoolgirl-to-heroine-roles/2013/10/31/article1864868.ece|url-status=dead}}</ref>അത് മഹിമയുടെ ആദ്യ തമിഴ് ചിത്രം ആയിരുന്നു. പ്ലസ് ടൂവിനു പഠിക്കുമ്പോൾ ആയിരുന്നു മഹിമ പ്രധാന കഥാപാത്രമായ ആദ്യ ചിത്രമായ അറിവഴഗി യിൽ അഭിനയിച്ചു.<ref name="NIE2">{{cite news|title=Mahima Going Places in Kollywood|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Mahima-Going-Places-in-Kollywood/2014/06/06/article2265148.ece|accessdate=27 October 2014|newspaper=The New Indian Express|archive-date=2016-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513055504/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Mahima-Going-Places-in-Kollywood/2014/06/06/article2265148.ece|url-status=dead}}</ref>സട്ടൈ എന്ന ചിത്രത്തിന് ശേഷം വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കാനായി ഇടവേള എടുത്തു.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/140618/entertainment-mollywood/article/directors-warn-me-keep-quiet-mahima-nambiar|title=Directors warn me to keep quiet: Mahima Nambiar|publisher=}}</ref> കൂടാതെ നാല് തമിഴ് ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite news|title=Etcetera: Dream come true|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-dream-come-true/article5153524.ece|accessdate=5 May 2014|newspaper=The Hindu|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926194432/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-dream-come-true/article5153524.ece|url-status=dead}}</ref>മഹിമയുടെ അടുത്ത ചിത്രമായ ''എന്നമോ നടക്കുത്'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ മധു എന്ന ഒരു നഴ്‌സിനെ അവതരിപ്പിച്ചു.<ref name="NIE"/> <ref name=DC>{{cite news|title=Mahima’s challenging role in Mosakutty|url=http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-mollywood/article/mahima%E2%80%99s-challenging-role-mosakutty|accessdate=5 May 2014|newspaper=Deccan Chronicle|archive-date=2014-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140506020828/http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-mollywood/article/mahima%E2%80%99s-challenging-role-mosakutty|url-status=dead}}</ref> ''പുറവി 150''<ref name=NIE /> ''അഹത്തിനായി''.<ref name="NIE2"/> മഹിമ സമുദ്രക്കനി ചിത്രമായ ''കിതന'' യിൽ ഇരട്ട കഥാപാത്രത്തിനായി ഒപ്പിട്ടു.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Mahima-to-play-a-double-role-in-Kitna/articleshow/44948845.cms|title=Mahima to play a double role in Kitna - Times of India|publisher=}}</ref> മമ്മുട്ടിയുടെ മധുര രാജയിൽ ലീഡ് റോൾ ആയിരുന്നു. ==അഭിനയ ജീവിതം== മഹിമ ''സട്ടൈ(2012)'' എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിലൂടെ സിനിമ മേഖലയിലേക്ക് കടന്ന് വന്നു. ഗ്രാമത്തിലെ സ്കൂളിന്റെയും ടീച്ചറുടെയും കഥയാണ് ചിത്രം.12ആം ക്ലാസ്സിൽ പഠിക്കുകയായിരുന്നു സട്ടൈയിൽ അഭിനയിക്കുമ്പോൾ മഹിമക്ക്. അതിൽ നിന്നും ഒരുപാട് വ്യത്യസ്‌തമായിരുന്നു നായികയായിട്ടുള്ള മഹിമയുടെ കടന്നു വരവ്. ''കുട്രം 23'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ ആയിരുന്നു മഹിമ ആദ്യമായി നായികയായി എത്തിയത്. == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! വർഷം !! ചിത്രം !! കഥാപാത്രം !! ഭാഷ !! കുറിപ്പുകൾ |- | 2010 || ''കാര്യസ്ഥൻ'' || കൃഷ്ണനുണ്ണിയുടെ അനുജത്തി || മലയാളം || |- | 2012 || ''സാട്ടൈ'' || അറിവഴഗി || തമിഴ് || |- | rowspan=2|2014 || ''എന്നമോ നടക്കുതെ'' || മധു || തമിഴ് || |- | ''മോസക്കുട്ടി'' ||കായൽവിഴി || തമിഴ് || |- | 2015 || ''അഹത്തിനായി'' || || തമിഴ് || |- | rowspan=4|2017 || ''കുട്രം 23'' || തെൻട്രൽ ||തമിഴ് || |- | ''പുരിയത പുതിർ'' || മൃദുല || തമിഴ് || |- | ''കോടിവീരൻ'' || മലർ ||തമിഴ് || |- | ''മാസ്റ്റർപീസ്'' || വേദിക || മലയാളം || |- | rowspan="3" |2018 || ''ഇറവുക്കു ആയിരം കൺകൾ'' || സുശീല || തമിഴ് || |- | ''അണ്ണനുക്കു ജയ്'' || സുന്ദരി || തമിഴ് || |- | ''അയിങ്കരൻ'' || || തമിഴ് || |- |2019 TBA | മധുര രാജ ''കിതന'' | മീനാക്ഷി അംബിക | തമിഴ്<br /> മലയാളം<br /> കന്നഡ<br /> തെലുങ്ക് || |- |} == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള വഴി == *{{IMDb name|6446946}} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തെലുഗു ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] 9s9sz33aw42waz1m2hi23fdrt75pg4q 0 450071 4671809 4609681 2026-09-30T03:27:25Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671809 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Moro Gulf}} {{Infobox body of water | name = Moro Gulf | etymology = [[Moro people|Moro]] | location = [[Mindanao Island]] | pushpin_map = Mindanao#Philippines | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location within the Philippines | coordinates = {{coord|6.8500|N|123.0000|E|region:PH_type:waterbody|display=inline,title|format=dms}} | part_of = [[Celebes Sea]] | image = Lebak View.jpg | alt = | caption = The gulf seen from [[Lebak, Sultan Kudarat|Lebak]] | type = [[bay|gulf]] }} [[ഫിലിപ്പീൻസ്|ഫിലിപ്പീൻസിലെ]] [[Celebes Sea|സെലെബ്സ് കടലിന്റെ]] ഭാഗമായ [[മിന്ദനാവോ|മിൻഡാനാവോ ദ്വീപ്]] തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഏറ്റവും വലിയ [[ഉൾക്കടൽ]] ആണ് '''മോറോ ഗൾഫ്'''. രാജ്യത്തെ [[ട്യൂണ]] മത്സ്യബന്ധനസ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഗൾഫ്.<ref>{{cite web|last1=Barut|first1=Noel|title=National Tuna Fishery Report - Philippines|url=http://www.soest.hawaii.edu/PFRP/sctb15/papers/Philipphines.pdf|website=School of Ocean and Earth Science and Technology|publisher=Marine Fisheries Research Division National Fisheries Research and Development Institute|accessdate=4 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061603/http://www.soest.hawaii.edu/PFRP/sctb15/papers/Philipphines.pdf|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}}</ref> == ഭൂമിശാസ്ത്രം == കിഴക്കുഭാഗത്തെ മിൻഡാനാവോയുടെ പ്രധാന ഭാഗവും പടിഞ്ഞാറ് മിൻഡാനാവോയിലെ സാംബോംഗാ പെനിൻസുലക്കു ചുറ്റുമായി ഗൾഫ് നീണ്ടുകിടക്കുന്നു, ഉപദ്വീപിലെ പ്രധാന ജലസംഭരണികൾ ഗൾഫിലേക്ക് പോകുന്നു<ref>{{cite book|last1=Carating|first1=Rodelio B.|title=Soils of the Philippines: World soils book series|date=2014|publisher=Springer Science & Business|isbn=9401786828|page=61|url=https://books.google.com.ph/books?id=sY7EBAAAQBAJ&pg=PA61|accessdate=4 May 2015}}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[Celebes Sea]] * [[List of earthquakes in the Philippines]] * [[Port of Zamboanga]] ==അവലംബം== {{Reflist}} {{List of Philippine seas}} {{List of seas}} [[വർഗ്ഗം:ഫിലിപ്പീൻസിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ശാന്തമഹാസമുദ്രത്തിലെ ഉൾക്കടലുകൾ]] 79bumodi1z17m64a1lqczrv90w4enz2 0 464287 4671784 4572404 2026-09-29T23:57:56Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671784 wikitext text/x-wiki {{PU|Muthumani}} {{Infobox person | name = മുത്തുമണി | image = | caption = മുത്തുമണി 2021 ൽ | birth_name = മുത്തുമണി സോമസുന്ദരൻ | birth_date = {{Birth date and age|1987|05|23|df=y}} | birth_place = [[എറണാകുളം]] | nationality = | other_names = | occupation = അഭിനേത്രി, [[വക്കീൽ]], നാടകനടി, ടിവി അവതാരക | alt = <!-- descriptive text for use by the blind and visually impaired's speech synthesis (text-to-speech) software --> | spouse(s) = അരുൺ പി. ആർ.(2006-Present) | years_active = 2006-2008 , 2011 -തുടരുന്നു }} ഒരു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിയാണ് മുത്തുമണി (ജനനം '''മുത്തുമണി സോമസുന്ദരൻ)'''. പ്രധാനമായും [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങളിലാണ്]] മുത്തുമണി അഭിനയിക്കുന്നത് . == ജീവചരിത്രം == 2006 ൽ [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്|സത്യൻ അന്തിക്കാടിന്റെ]] ''[[രസതന്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)|രസതന്ത്രം]]'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മുത്തുമണി ആദ്യമായി അഭിനയിച്ചത്. അതിനുശേഷം വിവിധ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ ഇപ്പോൾ അഭിനയിച്ചുവരുന്നു. <ref>{{Cite news}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == [[എറണാകുളം|എറണാകുളത്ത്]] സോമസുന്ദരൻ, ഷിർലി സോമസുന്ദരൻ എന്നിവരുടെ മകളായാണ് മുത്തുമണി ജനിച്ചത്. അച്ഛനമ്മമാർ നാടകത്തിൽ സജീവമായിരുന്നു. ഈ നാടകങ്ങൾ മുത്തുമണിയെ സ്വാധീനിച്ചു. സ്‌കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം [[എറണാകുളം]] സെന്റ് മേരീസ് കോൺവെന്റ് ഗേൾസ് ഹൈസ്കൂളിലായിരുന്നു. [[ആകാശവാണി|ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോയിൽ]] ബാലതാരമായി മുത്തുമണി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. നൃത്തവും മോണോ ആക്ടും അഭ്യസിച്ചിരുന്നു. ഒമ്പതുവർഷം തുടർച്ചയായി [[കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവം|കേരള സ്കൂൾ കലോത്സവത്തിലെ]] മോണോ ആക്ട് മത്സരത്തിൽ ആദ്യ സ്ഥാനങ്ങളിലെത്തി. കൊച്ചിയിലെ നാഷണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് ലീഗൽ സ്റ്റഡീസിൽ (എൻയുഎൽഎസ്) നിന്ന് നിയമത്തിൽ ബിരുദം നേടി. <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/140410/entertainment-mollywood/article/role-matters-not-length-actress-muthumani|title=Role matters, not length: Actress Muthumani|last=PRIYA SREEKUMAR|date=10 January 2016|website=}}</ref> == കരിയർ == === തിയേറ്റർ === മുത്തുമണി അമച്വർ തീയറ്റർ വിങ്ങിൽ സജീവമായി പങ്കെടുത്തിരുന്നു. [[എം. മുകുന്ദൻ|എം. മുകുന്ദന്റെ]] നോവലൈറ്റിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ''ഒരു ദലിത് യുവതിയുടെ കദനകഥയിൽ'' വസുന്ധരഎന്ന മുഖ്യ കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. സ്കൂൾ കാലത്ത് [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലെ]] തീയേറ്റർ ഗ്രൂപ്പുമായി വളരെ അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു. പ്ലസ് ടു വിദ്യാഭ്യാസകാലത്ത് ഏഷ്യാ - പസഫിക് മേഖലയിലെ ഒരേയൊരു ടീമായ 'ലോക്ധർമി' എന്ന ബാനറിൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയെ]] പ്രതിനിധീകരിച്ച് പുരാതന ഗ്രീക്ക് തീയറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ പങ്കെടുക്കാനായി [[ഗ്രീസ്]] സന്ദർശിച്ചു . [[ഗ്രീക്ക് പുരാണം|ഗ്രീക്ക്]] കഥാപാത്രമായ [[മീഡിയ|മെഡിയ]]<nowiki/>എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയായിരുന്നു ഈ നാടകം. ഇതിൽ 35 വയസ്സുള്ള യുവതിയുടെ വേഷം മുത്തുമണി അവതരിപ്പിച്ചു. [[ഒഡീഷ|ഒറീസയിലെ]] തിയറ്റർ ഒളിംപ്യാഡിൽ ''മുക്കാഞ്ചി'' എന്ന നാടകത്തിന് മികച്ച നടിക്കുള്ള ''അവാർഡ്'' കരസ്ഥമാക്കി. നാടകത്തിലെ പരുക്കൻ സ്ത്രീ വേഷമായ ചേത്തു എന്ന വേഷം അവതരിപ്പിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/lf/2003/09/18/stories/2003091801140200.htm|title=Another bold statement|last=Anand Haridas|date=|website=}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഇത് [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്|സത്യൻ അന്തിക്കാടിന്റെ]] മലയാളം ചിത്രമായ ''[[രസതന്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)|രസതന്ത്രം എന്ന]]'' ചിത്രത്തിലെ വേഷത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ''ലങ്ക ലക്ഷമി'' എന്ന നാടകത്തിൽ അവർ [[മണ്ഡോദരി]] യുടെ വേഷം അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട് . ''[[ദ ഗോഡ് ഓഫ് സ്മാൾ തിങ്സ്|ദി ഗോഡ് ഓഫ് സ്മോൾ തിങ്സ്]] ന്റെ'' മലയാളം ആഖ്യാനത്തിൽ അഭിനയിച്ചു. ഇതിൽ റഹേലായും [[അരുന്ധതി റോയ്|അരുന്ധതി]] റോയിയായും അഭിനയിച്ചു. [[ചിലപ്പതികാരം|ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ]] അവസാന സെഗ്മെന്റായ ''[[കുമരി കണ്ഡം|മധുര കന്ദത്തിൽ]]'' മുത്തുമണി [[കണ്ണകി]]യായി അഭിനയിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/actor-into-law/article1417246.ece|title=Actor into law|last=|date=24 May 2008|website=|access-date=2019-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160208060616/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/actor-into-law/article1417246.ece|archive-date=2016-02-08|url-status=dead}}</ref> === സിനിമ === [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാൽ നായകനായ]] [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്|സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[രസതന്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)|രസതന്ത്രം എന്ന]]'' ചിത്രത്തിലാണ് മുത്തുമണി ആദ്യമായി അഭിനയിച്ചത്. [[മോഹൻലാൽ]] അവതരിപ്പിച്ച കഥാപാത്രത്തെ പ്രേമിക്കുന്ന കഥാപാത്രത്തെയാണ് ഈ ചിത്രത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചത്. അതിനു ശേഷം നിരവധി ശ്രദ്ധേയമായ [[മലയാളം|മലയാള]] ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/i-am-lucky-to-have-worked-with-manju-news-malayalam-ojbjWGfafghfa.html|title=I am lucky to have worked with Manju|last=Gayathri Krishna|date=1 Sep 2014|website=SIFY|access-date=2019-02-11|archive-date=2014-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901154440/http://www.sify.com/movies/i-am-lucky-to-have-worked-with-manju-news-malayalam-ojbjWGfafghfa.html|url-status=dead}}</ref> ''[[കടൽ കടന്ന് ഒരു മാത്തുക്കുട്ടി]]'' , ''[[ഹൗ ഓൾഡ് ആർ യൂ ?|ഹൌ ഓൾഡ് ആർ യു,]] [[ഒരു ഇന്ത്യൻ പ്രണയകഥ]],'' ''[[ഞാൻ]]'' ,''ലൂക്കാ ചുപ്പി'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലാണ് ശ്രദ്ധേയമായ വിവിധ വേഷങ്ങൾ ചെയ്തത്. <ref>{{Cite news}}</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == നാഷണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് ലീഗൽ സ്റ്റഡീസിൽ നിന്ന് നിയമത്തിൽ ബിരുദം നേടി. <ref>{{Cite web|url=http://www.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/Law-Graduates-from-Mollywood/photostory/50157646.cms|title=Law Graduates from Mollywood|last=|date=|website=}}</ref> അതിനുശേഷം [[എറണാകുളം]] [[കേരള ഹൈക്കോടതി|ഹൈക്കോടതിയിൽ]] അഭിഭാഷകയായി എൻറോൾ ചെയ്തു. വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും അധ്യാപകർക്കും കോർപറേറ്റുകൾക്കും ആവശ്യമായ അടിസ്ഥാന പരിശീലനം നൽകുന്ന ഒരു ജീവിതശൈലി പരിശീലന കേന്ദ്രമാണ് പ്രേരണ എന്ന സംഘടനയിലാണ് ഇപ്പോൾ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/in-august-company/article5003451.ece|title=In august company|last=Athira M|date=8 August 2013|website=|access-date=2019-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419145114/https://www.thehindu.com/features/cinema/in-august-company/article5003451.ece|archive-date=2023-04-19|url-status=dead}}</ref> തിരക്കഥാകൃത്തും തേവര സേക്രഡ് ഹാർട്ട്സ് കോളേജിൽ ലക്ചററും ആയി ജോലിചെയ്യുന്ന അരുൺ പി.ആർ.നെ വിവാഹം കഴിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article603885.ece|title=Glam team to don legal robes|last=|date=10 September 2012|website=Express News Service - KOCHI}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == സിനിമകൾ == {| class="wikitable sortable" ! വർഷം ! ശീർഷകം ! പങ്ക് ! കുറിപ്പുകൾ |- | 2006 | [[രസതന്ത്രം (ചലച്ചിത്രം)|രസതന്ത്രം]] | കുമാരി | |- | 2007 | [[വിനോദയാത്ര (ചലച്ചിത്രം)|വിനോദയാത്ര]] | സ്കൂൾ അധ്യാപിക | അതിഥി താരം |- | 2008 | [[ഇന്നത്തെ ചിന്താവിഷയം]] | റെഹ്ന | |- | 2011 | [[മാണിക്യക്കല്ല്]] | സുന്ദരി അധ്യാപകൻ | |- | rowspan="5" | 2013 | [[5 സുന്ദരികൾ]] | സിസിലി | ''കുള്ളന്റെ ഭാര്യ'' ( ആന്തോളജി ഫിലിം ) |- | [[കടൽ കടന്ന് ഒരു മാത്തുക്കുട്ടി|കടൽ കടന്നു ഒരു മാത്തുക്കുട്ടി]] | ജാൻസമ്മ | |- | [[അന്നയും റസൂലും]] | ശാലു | |- | [[ഒരു ഇന്ത്യൻ പ്രണയകഥ]] | വിമല രാമനാഥൻ | |- | തെറാപ്പിസ്റ്റ് | ഡോ. നിഖിലിന്റെ ഭാര്യ | ഷോർട്ട് ഫിലിം |- | rowspan="3" | 2014 | [[ഹൗ ഓൾഡ് ആർ യൂ ?]] | ശശികല | |- | [[മുന്നറിയിപ്പ്]] | പ്രിയ ജോസഫ് | |- | [[ഞാൻ]] | ജനു / വല്യമ്മ | |- | rowspan="10" | 2015 | ലുക്കാ ചുപ്പി | സുഹറ റഫീഖ് | |- | തിങ്കൾ മുതൽ വെള്ളി വരേ | വനജ | |- | [[സ്വർഗ്ഗത്തേക്കാൾ സുന്ദരം|സ്വർഗത്തേക്കാൾ സുന്ദരം]] | ഡോ | |- | [[ജമ്‌നപ്യാരി|ജമ്നാപ്യാരി]] | വിനിത | |- | നിർണായകം | ഡോ. ഹേമ | |- | [[ലോഹം (ചലച്ചിത്രം)|ലോഹം]] | അഡ്വക്കേറ്റ് രേഖ | |- | ഡബിൾ ബാരൽ | ഹോട്ടലിൽ വഴക്കുണ്ടാക്കുന്ന ഭാര്യ | അതിഥി താരം |- | സൈഗാൾ പാടുകയാണ് | ഡോക്ടർ | |- | രാജമ്മ @ യാഹൂ | മേരി ജോർജ് | |- | [[സു.. സു... സുധി വാത്മീകം|സു ..]] [[സു.. സു... സുധി വാത്മീകം|സു ..]] [[സു.. സു... സുധി വാത്മീകം|.]] [[സു.. സു... സുധി വാത്മീകം|സുധി വാത്മീകം]] | ശ്രീദേവി | |- | rowspan="6" | 2016 | ഹലോ നമസ്തേ | ഷാഹിദ | |- | ലീല | കുഞ്ഞമ്മമാ / ഏയ്ഞ്ചൽ | |- | വള്ളീം തെറ്റി പുള്ളീം തെറ്റി | വനജ നീർ | |- | [[കമ്മട്ടിപ്പാടം|കമ്മട്ടി പാടം]] | സാവിത്രി | |- | [[പാ വ (സിനിമ)|പാ വാ]] | കുഞ്ഞുമോൾ | |- | [[കൊച്ചൗവ്വ പൗലോ അയ്യപ്പ കൊയ്‌ലോ]] | ഗിരിജ | |- | rowspan="3" | 2017 | [[ജോമോന്റെ സുവിശേഷങ്ങൾ|ജോമോൺ സുവിശേഷങ്ങൾ]] | ലാലി | |- | രാമന്റെ ഏദൻ തോട്ടം | നസ്മി | |- | [[വില്ലൻ (ചലച്ചിത്രം)|വില്ലൻ]] | ഡോക്ടർ | |- | rowspan="4" | 2018 | ''പരോൾ'' | ഹസീനാ | |- | ''അങ്കിൾ'' | ലക്ഷ്മി | |- | വള്ളിക്കുടിലിലെ വെള്ളക്കാരൻ | മറിയ | |- | ''പ്രേതം 2'' | എസിപി മീരാ അൻവർ | |- | rowspan="5" | 2019 |ഫൈനൽസ് |വരദ | |- |അണ്ടർ വേൾഡ്‌ |അഡ്വക്കേറ്റ് പദ്മാവതി | |- |നാൻ പെറ്റ മകൻ | ജ്യോതി ടീച്ചർ | |- |എക്രോസ് ദി ഓഷ്യൻ | ഗായത്രി റാം | |- |പതിനെട്ടാം പടി |അയ്യപ്പൻ്റെ അമ്മ | |- | rowspan="1" | 2020 |കിലോമീറ്റേഴ്സ് & കിലോമീറ്റേഴ്സ് |വിമാനത്തിലെ യാത്രക്കാരി | |- | rowspan="3" | 2021 |[[കാവൽ]] |മേരി ആന്റണി | |- | ''അനുഗ്രഹീതൻ ആന്റണി'' | ഷാലെറ്റ് | |- |The Sound Of Age |Magistrate Lathika |Short film |- | rowspan="3" | 2022 |ബ്രോ ഡാഡി |ഡോക്ടർ അർച്ചന | |- |നൈറ്റ് ഡ്രൈവ് |ശരണ്യ വർമ്മ (കമ്മീഷണർ) | |- |വീകം | അഡ്വക്കേറ്റ് ഇന്ദു | |- | rowspan="2" | 2023 |കാതൽ - ദി കോർ |അഡ്വ. അമീറ | |- |ക്രിസ്റ്റി |മാലിനി | |- | rowspan="3" | 2024 | അഡിയോസ് അമിഗോ |ഷൈമോൾ | |- |പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |ഊർമ്മിള ഭട്ട് | |- | ആനന്ദ് ശ്രീബാല | | |- | rowspan="3" | 2025 | അം അഃ |ഹോസ്പിറ്റൽ പിആർഓ | |- | ഓഫീസർ ഓൺ ഡ്യൂട്ടി |അഡ്വ. രേഖ ചന്ദ്രശേഖർ | |- | ഗെറ്റ് സെറ്റ് ബേബി |ഡോ. നളിനി നാരായണൻ | |- |} === ടെലിവിഷൻ കരിയർ === * ഞാനാണു സ്ത്രീ (അമൃത ടിവി) അവതാരക * കുട്ടിക്കലവറ (ഫ്ലവേഴ്സ് ടിവി) അവതാരക * ചന്ദ്രലേഖ (റിപ്പോർട്ടർ ടിവി) അവതാരക * ഇതളുകൾ ആക്കൽ (ഏഷ്യാനെറ്റ് ന്യൂസ്) അവതാരക * ചക്കരപ്പന്തൽ (മാതൃഭൂമി ന്യൂസ്) അവതാരക == അവലംബങ്ങൾ == <references group="" responsive=""></references> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ടെലിവിഷൻ നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വനിത അഭിഭാഷകർ]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] lcze0z0leezmptnxo6l7zymd0rzy166 0 464948 4671921 4101017 2026-09-30T11:57:30Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671921 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Lavanya Sundararaman}} {{Infobox musical artist |name = ലാവണ്യ സുന്ദരരാമൻ |background = solo_singer |image =Lavanya Sundararaman.JPG |image_size = |origin = [[Chennai]], Tamil Nadu, India |occupation = Singer |years_active = 2000 – Present |Website = |genre = [[Carnatic music|Carnatic music – Indian Classical Music]] |label = }} '''ലാവണ്യ സുന്ദരരാമൻ''' ഒരു കർണാടക സംഗീതജ്ഞയാണ്. പൂർണ്ണപ്രാഗ്യ റാവുവിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക പരിശീലനം ലഭിച്ചെങ്കിലും തുടർന്നു അവരുടെ കുടുംബത്തിലെ സംഗീതജ്ഞരുടെ പക്കൽ നിന്ന് കൂടുതൽ പരിശീലനം ലഭിച്ചു. == ആദ്യകാല ജീവിതവും കുടുംബവും == ലാവണ്യ ഗായത്രിയുടെയും ഡോ. ആർ. സുന്ദരരാമൻറെയും മകളായി ജനിച്ചു. പ്രമുഖ കർണാടിക് സംഗീത ഗായികയായ [[ഡി.കെ. പട്ടമ്മാൾ|ഡി.കെ. പട്ടമ്മാളിന്റെയും]] <ref name="HinduDec2010">{{cite news|author=Suganthi Krishnamachari|title=The gene factor – The Hindu|publisher=''[[The Hindu]]''|date=20 December 2010|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/the-gene-factor/article950858.ece|accessdate=20 March 2015}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[മൃദംഗം|മൃദംഗം]] മാസ്റ്ററായ [[പാലക്കാട് മണി അയ്യർ|പാലക്കാട് മണി അയ്യരുടെയും]] കൊച്ചുമകളുമാണ്. ലാവണ്യ തന്റെ ബാല്യകാലം മുതലെ മുത്തശ്ശി ഡി. കെ.പട്ടമ്മാളിൽ നിന്ന് സംഗീത പാഠങ്ങൾ പഠിച്ചു. അവർ അവരുടെ മുത്തശ്ശിയുടെ ശിഷ്യയായിരുന്നു. പ്രസിദ്ധ ഗായിക ലളിത ശിവകുമാർ, അമ്മ ഗായത്രി സുന്ദരരാമൻ, പ്രശസ്ത ഗായകൻ നിത്യശ്രീ മഹാദേവന്റെ ഒരു അനന്തരവൻ എന്നിവരും ശിഷ്യരാണ്<ref name="HinduMar2009">{{cite news|title=An evening of melody – The Hindu|publisher=''[[The Hindu]]''|date=20 March 2009|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/an-evening-of-melody/article657828.ece|accessdate=20 March 2015|archive-date=2014-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416210427/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/an-evening-of-melody/article657828.ece|url-status=dead}}</ref> [[ചെന്നൈ]]യിലെ [[Queen Mary's College, Chennai|ക്യൂൻ മേരിസ് കോളേജിൽ]] നിന്ന് സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം പൂർത്തിയാക്കിയ ലാവണ്യ ഡോ. എം. എ. ഭഗീരഥിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സംഗീതത്തിൽ പിഎച്ച്ഡി ചെയ്യുന്നു. == സംഗീത ജീവിതം == ചെന്നൈയിൽ എല്ലാവർഷവും ഡിസംബറിൽ നടക്കാറുള്ള സംഗീതമേളയിലടക്കം ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ സംഗീതസഭകളിൽ അവർ സംഗീതം അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[കാനഡ]], <ref> {{Cite web|url=Bhanu Kumar (23 July 2011). "Blooming bud – Mumbai Mirror". Mumbai Mirror. Retrieved 20 March 2015.|title=|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}</ref>[[ശ്രീലങ്ക]], <ref name="IslandNov2010">{{cite news|author=Satyajith Andradi|title=An evening of music with Nithyasree Mahadevan|publisher=''[[The Island (Sri Lanka)]]''|date=12 November 2010|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=11076|accessdate=21 March 2015}}</ref>തുടങ്ങി മറ്റ് വിദേശ രാജ്യങ്ങളിലും സംഗീതം അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:ചെന്നൈയിൽ നിന്നുള്ള ഗായകർ]] [[വർഗ്ഗം:1992-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:വനിതാ കർണ്ണാടകസംഗീതജ്ഞർ]] 83n9x62xhoc0j2kb918dsr2u1u5zokb 0 466514 4671871 3643010 2026-09-30T07:39:24Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671871 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians -->|name=രൂപ രേവതി|background=solo_singer|image=Roopa Revathi.jpg|native_name=രൂപ രേവതി|birth_name=Roopa Kunnummel Ramapai|birth_date={{birth-date and age|31 July 1984}}|birth_place=[[Ernakulam]], [[Kerala]], [[India]]|death_date=|genre=[[Playback singer|Playback singing]], [[Fusion music|Fusion Music]], [[Carnatic music]], [[Indian Music]], [[World music|World Music]]|occupation=[[Singer]] and [[Violinist]]|instrument=[[Violin]]|years_active=2008–present|website=[http://www.rooparevathi.com/ Roopa Revathi official site]}}'''രൂപ രേവതി''' ഒരു ഇന്ത്യൻ പിന്നണി ഗായികയും [[സാരംഗി]]<nowiki/>വാദകയുമാണ്.<ref name="m1">{{cite web|url=http://www.m3db.com/artists/10665|title=KR Roopa|accessdate=16 October 2014|date=|publisher=m3db.com}}</ref> രൂപ കെ. ആർ. എന്നും അവർ അറിയപ്പെടുന്നു. 2008 ൽ [[മാടമ്പി (ചലച്ചിത്രം)|മാടമ്പി]] എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ പിന്നണി ഗായികയായി അരങ്ങേറ്റം നടത്തിയത്. [[തമിഴ്]], [[കന്നഡ]] എന്നീ ഭാഷകളിലും അവർ ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[അമൃത ടി.വി.|അമൃത ടി. വി.]] ആതിഥ്യമരുളിയ സൂപ്പർ സ്റ്റാർ ഗ്ലോബൽ എന്ന റിയാലിറ്റി ഷോയിൽ അവർ വജയിയായിരുന്നു.<ref name="m2">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/reaching-the-stars/article1433659.ece|title=Reaching the stars|accessdate=16 October 2014|date=|publisher=[[The Hindu]]}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="m3">{{cite web|url=http://www.indiantelevision.org.in/release/y2k8/apr/aprrel20.php|title=Roopa crowned Amrita Super Star Global: Bags a mercedes|accessdate=16 October 2014|date=|publisher=indiantelevision.org.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ആദ്യകാലം == 1984 ജൂലൈ 31 ന് എറണാകുളത്താണ് രൂപ രേവതി ജനിച്ചത്. 5 വയസ്സ് പ്രായമുള്ളപ്പോൾ മാലിനി ഹരിഹരൻ, താമരക്കാട് ഗോവിന്ദൻ നമ്പൂതിരി എന്നിവരുടെ ശിക്ഷണത്തിൽ രൂപ കർണ്ണാടിക് സംഗീതം അഭ്യസിക്കുവാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. ഇപ്പോൾ പി. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ, [[എം. ജയചന്ദ്രൻ]] എന്നിവരുടെ കീഴിൽ സംഗീത പഠനം തുടരുന്ന രൂപ രേവതി, ശ്രീ. കലൈമാമണി ഇമ്പാർ കണ്ണന്റെ കീഴിൽ സംഗീതത്തിലെ മുന്തിയ പാഠങ്ങൾ അഭ്യസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. == ഡിസ്കോഗ്രാഫി == === മലയാളം === {| class="sortable wikitable" !വർഷം !ഗാനം !സിനിമ !സംഗീതം !സഹ ഗായകർ !ഗാനരചന |- | rowspan="1" |2017 |''ഓളങ്ങൾ മൂടും'' |ജെമിനി |[[ഷാൻ റഹ്മാൻ|ഷാൻ റഹ്മാൻ]] | |അനു എലിസബത്ത് ജോസ് |- | rowspan="1" |2015 |''ഒറ്റത്തൂവൽ'' |രാജമ്മ@യാഹു |[[ബിജി ബാൽ|ബിജി ലാൽ]] |ഗണേഷ് സുന്ദരം |അജിത് കുമാർ |- | rowspan="1" |2015 |''അക്കരെ ഇക്കരെ'' |തിലോത്തമ |[[ദീപക് ദേവ്]] |[[സന്നിധാനന്ദൻ|സന്നിധാനന്ദൻ]] |എങ്ങാണ്ടിയൂർ ചന്ദ്രശേഖരൻ |- | rowspan="1" |2012 |''ഓമനിച്ചുമ്മ'' |[[കാസനോവ (ചലച്ചിത്രം)|കാസനോവ]] |[[ഗോപി സുന്ദർ|ഗോപി സുന്ദർ]] |കാർത്തിക്, വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ, നജീം അർഷദ്, കല്യാണി നായർ, ഗോപി സുന്ദർ. |ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി |- | rowspan="1" |2008 |''എന്റെ ശാരികേ'' |[[മാടമ്പി (ചലച്ചിത്രം)|മാടമ്പി]] |[[എം. ജയചന്ദ്രൻ|എം. ജയചന്ദ്രൻ]] |[[സുദീപ് കുമാർ|സുദീപ് കുമാർ]] |[[ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി]] |- |} === തമിഴ് === {| class="sortable wikitable" !വർഷം !ഗാനം !സിനിമ !സംഗീതം !സഹ ഗായകൻ/ഗായിക |- | rowspan="2" |2012 |''Dharmam Vazha'' |Chandramouli |Maragatha Mani |സൂരജ് സന്തോഷ്, നിത്യ |- |''A-Vandhu B-Male Modhi'' |Chandramouli |Maragatha Mani |സചിൻ |- | rowspan="2" |2011 |''Kadhal Raagam'' |Kaattu Puli |Vijay Verma |പ്രസന്ന |- |''Thaamarai Pookkaley'' |Kaattu Puli |Vijay Verma |ആലാപ് രാജു |- | rowspan="1" |2009 |''Manakkuyil'' |Payanangal Thodarum |V. Thashi |അനുരാജ് |- |} === ആൽബങ്ങൾ === {| class="sortable wikitable" !Year !Song !Album !Music !Record Label !Co-Singers |- | rowspan="1" |2017 |''Meere paadu nee'' |Meere Paadu Nee |Bijibal |Bodhi Silent Scape | |- |- | rowspan="5" |2014 |''Kamakshi Suprabatham'' |Kanchi Kamakshi | |Abhirami Audios |Saindhavi |- |''Kamakshi Kavacham'' |Kanchi Kamakshi | |Abhirami Audios |Saindhavi |- |''Kamakshi Mahimai'' |Kanchi Kamakshi | |Abhirami Audios |Saindhavi |- |''Tattum Alaimeedu'' |Kalpataru |Kuldeep M. Pai |Chith Musicals | |- |''Krishnam - Quawwali with Naresh Iyer'' |Experience The feel of India | |Kleuren | |- | rowspan="2" |2011 |''Paarinu Meete'' |Moonnaam Marian Carmel |Fr.Shaji Thumpechirayil |Abhirami Audios | |- |''Kaattinde Kaikalil'' |Aatmaragam |M. G. Radhakrishnan |Sathyam Audios | |- | rowspan="1" |2010 |''Sri Lalitha Sahasranamam'' | |Kuldeep M. Pai |Dhvani Audios | |- |- | rowspan="5" |2009 |''Devagayakan'' |Hridayamuralika |Vidhyadharan Master |MSI Audios | |- |''Kavithayezhuthaan'' |Hridayamuralika |Vidhyadharan Master |MSI Audios | |- |''Premashilpi (violin)'' |Hridayamuralika |Vidhyadharan Master |MSI Audios | |- |''Madhuram Nin Chiri'' |Sandramadhuram |Vidhyadharan Master |Avanangattil Kalari | |- |''Ente Pithave'' |The Priest |Fr. Shaji Thumpechirayil |Celebrants India | |- | rowspan="3" |2008 |''Ramanan'' |Ramanan |Edappally Ajith Kumar, Sreevalsan J. Menon |Manorama Music | |- |''Daivasneham'' |Yahove |Josekutty |Zion Classics | |- |''Nathanenikkekum'' |Yahove |Josekutty |Zion Classics | |- |} == പരുസ്കാരങ്ങൾ == * 2005 - ഇന്ത്യൻ ക്ലാസിക്കൽ സംഗീതരംഗത്തെ യുവകലാകാരികൾക്കുള്ള നാഷണൽ സ്കോളർഷിപ്പ്<ref name="m12">{{cite web|url=http://www.m3db.com/artists/10665|title=KR Roopa|accessdate=16 October 2014|date=|publisher=m3db.com}}</ref> * 2002 - അഗസ്റ്റിൻ ജോസഫ് മെമ്മോറിയൽ അവാർഡ്<ref name="m12" /> * 2002 - ആസന്നമായ വനിതാ ധ്വനിക്കുള്ള (സീനിയർ) കൈരളി സ്വരലയ യേശുദാസ് അവാർഡ്<ref name="m12" /> == അവലംബം == sq0glwxnj2bm16kvbk7cij82asufqj9 0 467730 4671766 4100530 2026-09-29T21:26:26Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671766 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=മാലിനി അവസ്തി|Background=solo_singer|image=Malini Awasthi bharat-s-tiwari-photography-IMG 6347 February 14, 2018.jpg|image_size=|Landscape=<!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->|caption=|Birth_name=|Alias=|birth_date=11 February 1967 (age 51)|birth_place=[[Kannauj]], [[Uttar Pradesh]], [[India]]|Origin=Lucknow|death_date=<!-- {{death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) -->|death_place=|Genre=Awadhi Bhojpuri ThumariSufi|Occupation=Folk Singer|Instrument=|Years_active=31years|Label=|Associated_acts=|website=}} ഒരു ഇന്ത്യൻ [[നാടോടികൾ|നാടോടി]] ഗായികയാണ് '''മാലിനി അവസ്തി''' (ജനനം: 11 ഫെബ്രുവരി 1967).<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-25/allahabad/28058013_1_mesmerises-folk-malini-awasthi|title=Malini Awasthi mesmerises audience|access-date=2019-03-10|archive-date=2012-07-01|archive-url=https://archive.today/20120701133600/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-25/allahabad/28058013_1_mesmerises-folk-malini-awasthi|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/Its-the-villages-where-folk-music-is-disappearing-faster/articleshow/10032647.cms|work=The Times Of India|title=It's the villages where folk music is disappearing faster|date=2011-09-19}}</ref> [[അവധി ഭാഷ|അവധി]], [[ബുന്ദേലി(ഭാഷ)|ബുന്ദേൽഖണ്ഡി]], [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പൂരി]] തുടങ്ങിയ [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദി ഭാഷാ]] വകഭേദങ്ങളിലാണ് മാലിനി പ്രധാനമായും ഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കുന്നത്. [[ഠുമ്രി|തുമ്രിയിലും]] കജ്രിയിലും അവർ ഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-11/allahabad/30141658_1_raga-braj-tabla|work=The Times Of India|title=Body Text Thumri, Kajri mark final day of music festival|date=2011-09-11|access-date=2019-03-10|archive-date=2012-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927183639/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-11/allahabad/30141658_1_raga-braj-tabla|url-status=dead}}</ref> 2016 ൽ [[ഭാരത സർക്കാർ]] മാലിനി അവസ്തിയെ [[പത്മശ്രീ]] ബഹുമതി നൽകി ആദരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Padma Awards 2016">{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=135783|title=Padma Awards 2016|accessdate=2 February 2016|date=2016|publisher=Press Information Bureau, Government of India}}</ref> == മുൻകാലജീവിതം == മാലിനി അവസ്തി [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിലെ]] [[കനൗജ്]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് ജനിച്ചത്. അഞ്ചാം വയസ്സിൽ തന്നെ അവർ [[സംഗീതം|സംഗീത]] പഠനം ആരംഭിച്ചു. അവർ [[ലഖ്‌നൗ|ലഖ്നൗ]]<nowiki/>വിലെ [[ഭട്ഖണ്ഡേ സർവ്വകലാശാല|ഭട്ഖണ്ഡേ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് [[ഹിന്ദുസ്ഥാനി ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം|ഹിന്ദുസ്ഥാനി ക്ലാസിക്കൽ സംഗീതത്തിൽ]] [[ബിരുദാനന്തരബിരുദം|ബിരുദാനന്തര ബിരുദം]] നേടി. <ref>{{cite news|title=Low at Bhatkhande|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-09/lucknow/28081491_1_classical-music-institute-ugc|work=The Times Of India|date=2009-09-09|access-date=2019-03-10|archive-date=2012-07-07|archive-url=https://archive.today/20120707104919/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-09/lucknow/28081491_1_classical-music-institute-ugc|url-status=dead}}</ref> ബനാറസ് ഘാരനയിലെ [[പത്മവിഭൂഷൺ|പത്മ വിഭൂഷൺ]] ജേതാവായ വിദുഷ [[ഗിരിജ ദേവി|ഗിരിജാ ദേവി]] എന്ന ഇതിഹാസ ഗായികയുടെ ഗണ്ഡ ബൻദ് വിദ്യാർത്ഥിനിയാണ് മാലിനി. 1987-ൽ [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശ്]] ടൂറിസം വകുപ്പിന്റെ പ്രിൻസിപ്പൽ സെക്രട്ടറിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന മുതിർന്ന ഐ.എ.എസ്. ഓഫീസറായ അവനീഷ് അവസ്തിയെ അവർ വിവാഹം ചെയ്തു. == കരിയർ == [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂഡൽഹിയിൽ]] വച്ചു നടക്കാറുള്ള ജഹാൻ-ഇ-ഖുസ്റൂ എന്ന മൂന്നുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പ്രശസ്തമായ [[സൂഫിസം|സൂഫി]] ക്ലാസിക്കൽ മ്യൂസിക് ഫെസ്റ്റിവലിലെ ഒരു സ്ഥിരം പങ്കാളിയാണ് മാലിനി അവസ്തി.<ref>{{cite news|title=Hues of Hori|url=http://www.thehindu.com/arts/article113443.ece|location=Chennai, India|work=The Hindu|first=Shailaja|last=Tripathi|date=2010-02-25}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തുംമ്രി, താരെ രഹോ ബാങ്കേ ശ്യാം എന്നിവ മാലിനിയുടെ ഉയർന്ന പിച്ചിലുള്ള അവതരണങ്ങൾ വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. ബനാറസ് ഘാനയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട തുംമ്രി ഗായികയാണ് മാലിനി. ദദ്ര, സോഹർ, ബന്ന, ഛൂല, കജ്രി, ഹോളി, ചൈട്ടി, വിവാഹ്, ധോബിയ, നിർഗുൺ തുടങ്ങി വിവിധ തരത്തിലുള്ള നാടോടി സംഗീതത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വനിതയാണ് മാലിനി അവസ്തി. [[ആകാശവാണി|ആൾ ഇന്ത്യാ റേഡിയോയിലെ]] എ ഗ്രേഡ് ഉള്ള കലാകാരികൂടിയാണ് മാലിനി. കൂടാതെ ഐസിസിആർ അംഗീകാരവുമുള്ള കലാകാരിയാണ് അവർ. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുഎസ്]], [[ഇംഗ്ലണ്ട്]], [[ഫിജി]], [[മൗറീഷ്യസ്]], [[ഹോളണ്ട്]] തുടങ്ങിയ വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ അവർ സംഗാതപരിപാടികളുടെ ഭാഗമായി സഞ്ചരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആയിരത്തിലധികം സ്റ്റേജ് ഷോകളിൽ സംഗീതാലാപനം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. തുംമ്രി ഫെസ്റ്റിവൽ, രാഗ്-രംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ, [[ഡെൽഹി|ഡെൽഹിയിലെ]] ഉത്തർപ്രദേശ് മഹോത്സവ്, താജ് മഹോത്സവ്, ഗംഗാ മഹോത്സവ് തുടങ്ങി അനേകം സംഗീത മഹോത്സവങ്ങളിൽ മാലിനി അവസ്തി സംഗീതപരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. എൻ ഡി ടി വി ഇമാജിൻസ് ജുനൂൻ എന്ന ടി.വി പരിപാടിയിൽ യിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്തു. 2012 ലെ [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശ്]] തെരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ ബ്രാന്റ് അംബാസിഡറായി [[ഇന്ത്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ|തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ]] മാലിനി അവസ്തിയെ അവരോധിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=Election Commission 'sveeps' polls in first phase|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/up-assembly-elections-2012-election-commission-sveeps-polls-in-first-phase/articleshow/11819521.cms|work=The Times Of India|date=2012-02-09}}</ref> 2013ലെ [[കുംഭമേള|കുംഭ മേള]]<nowiki/>യിൽ മാലിനി അവസ്തി തന്റെ പ്രകടനം കാഴ്ച്ചവച്ചിരുന്നു. <ref>{{cite news|url=https://www.ndtv.com/allahabad-news/over-three-crore-people-take-holy-dip-in-kumbh-mela-on-mauni-amavasya-512932|title=Over three crore people take holy dip in Kumbh Mela on 'Mauni Amavasya'|publisher=NDTV|date=10 February 2013|accessdate=3 May 2018}}</ref> 2015 ലെ ''ദം ലഗേ കേ ഹെയ്ഷ എന്ന സിനിമയിലെ'' "സുന്ദർ സുശീൽ" എന്ന ഗാനം അവർ പാടി. അനു മല്ലിക്ക് ആയിരുന്നു ഈ ഗാനത്തിന്റെ സംഗീത സംവിധാനം നിർവഹിച്ചത്. ഭോജ്പുരി അക്കാദമിയുടെ ബ്രാന്റ് അംബാസിഡറാണ് മാലിനി. [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പുരി ഭാഷ]] പ്രചരിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് ഭോജ്പുരി അക്കാദമിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. ഇതിനായി മാലിനി ആലപിച്ചിട്ടുള്ള ഭോജ്പുരിയിലുള്ള അനേകം നാടോടി ഗാനങ്ങൾ പ്രയോജനപ്പെടുന്നു എന്ന് ബ്രാന്റ് അംബാസിഡറായി നിയമിച്ചുകൊണ്ട് ഭോജ്പുരി അക്കാദമിയുടെ ചെയർമാൻ രവികാന്ത് ദുബേ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. ആധുനിക സംഗീതത്തിന്റെ കടന്നുകയറ്റത്തിൽനിന്നു നാടോടി സംഗീതങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുവാനുള്ള പ്രയത്നത്തിൽ മാലിനി വിജയിക്കുകയും നാടോടി സംഗീതത്തെ ലോകത്തിന്റെ ഭൂപടത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നതിൽ വളരെ നിർണ്ണായകമായ പങ്ക് വഹിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. == സിനിമകൾ == * ജയ് ഹോ ഛാത്ത് മയ്യ - ശൈലേന്ദ്ര സിംഗ് , മാലിനി അവസ്തി * ഭോലേ ശിവ് ശങ്കർ * ബമ്മും ബും ബോലെ * ഏജന്റ് വിനോദ് * ദം ലഗാ കേ ഹെയ്ഷ * ''ഭഗൻ കേ രഖൻ കി'' - ഇസ്സാക്ക് (2013 ചിത്രം) * ചാരുഫുട്ടിയ ചോക്കരെ (2014 ചിത്രം) [[പ്രമാണം:The_President,_Shri_Pranab_Mukherjee_presenting_the_Padma_Shri_Award_to_Smt_Malini_Awasthi,_at_a_Civil_Investiture_Ceremony,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_March_28,_2016.jpg|ലഘുചിത്രം| 2016 മാർച്ച് 28 ന് [[രാഷ്ട്രപതി ഭവൻ|രാഷ്ട്രപതി ഭവനിൽ]] നടന്ന ചടങ്ങിൽ രാഷ്ട്രപതി [[പ്രണബ് മുഖർജി|പ്രണാബ് മുഖർജി]] സ്മൃതി മലിനീ അവസ്തിക്ക് [[പത്മശ്രീ|പദ്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം സമ്മാനിച്ചു. ]] == അവാർഡുകൾ == സ്വദേശത്തും വിദേശത്തും അനേകം പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടിയിട്ടുള്ള അറിയപ്പെടുന്ന [[ഭോജ്പൂരി ഭാഷ|ഭോജ്പുരി]] ഗായികയാണ് മാലിനി. അവയിൽ പ്രധാനം 2016 ൽ അവർക്കു ലഭിച്ച [[പത്മശ്രീ|പദ്മശ്രീ]] പുരസ്കാരമാണ്. * [[പത്മശ്രീ|പദ്മശ്രീ]] (2016) * കാളിദാസ് സമ്മാൻ 2014 * ''സഹാറ'' അവധ് സമ്മാൻ (2003) * യശ് ഭാർട്ടി യു.പി. ഗവൺമെന്റ് 2006 * നരി ഗൌരവ് 2000 == അവലംബങ്ങൾ == <references group="" responsive=""></references> [[വർഗ്ഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] [[വർഗ്ഗം:നാടോടി ഗായകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാടോടി ഗായകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വനിതാ നാടോടി ഗായകർ]] 42h5mb0vm2vfd1bie9fb9feyks1ajk4 0 468382 4671734 4669115 2026-09-29T18:11:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671734 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|മരക്കാർ അറബിക്കടലിന്റെ സിംഹം}} {{Infobox film | name = '''''മരക്കാർ അറബിക്കടലിന്റെ സിംഹം''''' | image = Marakkar_Cenema_Poster.jpeg | caption = ''ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ പോസ്റ്റർ'' | director = [[പ്രിയദർശൻ]] | producer = [[ആന്റണി പെരുമ്പാവൂർ]]<br />സന്തോഷ്.ടി കുരുവിള<br>റോയ് സി.ജെ | writer = [[പ്രിയദർശൻ]]<br>അനി ശശി | screenplay = [[പ്രിയദർശൻ]]<br>അനി ശശി | starring = [[മോഹൻലാൽ]]<br />[[കീർത്തി സുരേഷ്]]<br/>[[സുനിൽ ഷെട്ടി]]<br>അർജ്ജുൻ സർജ<br>[[പ്രഭു]]<br>[[മുകേഷ്]]<br>[[സിദ്ദിഖ് ]]<br>[[നെടുമുടി വേണു]]<br>[[മഞ്ജു വാര്യർ]] | music = '''(പാട്ടുകൾ):''' റോണി റാഫേൽ '''(പശ്ചാത്തല സംഗീതം):''' രാഹുൽ രാജ്<br>അങ്കിത് സൂരി<br>ലൈൽ ഇവാൻസ് റോഡർ | cinematography = എസ്സ്.തിരു | editing = എം.എസ്സ്.അയ്യപ്പൻ നായർ | studio = ആശിർവാദ് സിനിമാസ്<br>മൂൺഷൂട്ട് എൻറ്റർടൈമെൻറ്റ്<br> കോൺഫിഡൻറ്റ് ഗ്രൂപ്പ് | distributor = *[[കേരളം]] ''':'''മാക്സ് മൂവീസ് *[[തമിഴ്നാട്]] ''':'''വി ക്രിയേഷൻസ് | released = 2021 ഡിസംബർ 2 | runtime = | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[മലയാളം]]<br>[[തമിഴ്]]<br>[[ഹിന്ദി]]<br>[[ചൈനീസ്]] | budget = ₹100 കോടി }} പ്രിയദർശന്റെ സംവിധാനത്തിൽ 2021 ഡിസംബർ 2 നു പ്രദർശന ത്തിനെത്തിയ ഒരു [[മലയാളഭാഷ|മലയാളഭാഷാ]] [[ചരിത്രം|ചരിത്ര]]-[[ഐതിഹ്യം|ഐതിഹ്യ]] ചലച്ചിത്രമാണ് '''''മരക്കാർ അറബിക്കടലിന്റെ സിംഹം'''''. [[പ്രിയദർശൻ]] സംവിധാനം നിർവഹിക്കുന്ന ഈ ചിത്രം ആശിർവാദ് സിനിമാസ്, മൂൺഷൂട്ട് എൻറ്റർടൈൻമെൻഡ്, കോൺഫിഡൻഡ് ഗ്രൂപ്പ് എന്നീ ബാനറുകളിൽ [[ആന്റണി പെരുമ്പാവൂർ]], സന്തോഷ്.ടി കുരുവിള, റോയ് .സി.ജെ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[മോഹൻലാൽ]],[[കീർത്തി സുരേഷ്]], [[സുനിൽ ഷെട്ടി]], [[അർജുൻ സർജ|അർജ്ജുൻ സർജ]], [[പ്രഭു]], [[മുകേഷ്]], [[സിദ്ദിഖ്]], [[മഞ്ജു വാര്യർ]], തുടങ്ങിയ വമ്പൻ താരനിര തന്നെ ഈ ചിത്രത്തിനുവേണ്ടി അണിനിരന്നു.[[മലയാളസിനിമ|മലയാളസിനിമയിലെ ]] ഏറ്റവും ചെലവേറിയ ഈ ചിത്രത്തിൻ്റെ ബജറ്റ് 85-100 കോടിയാണ്. സാങ്കേതിക മികവും ശബ്ദമിശ്രണ വുമാണ് ഈ ചിത്രത്തെ മികച്ചതാക്കുന്നത്.ഈ ചിത്രം [[ചൈനീസ്]] ഭാഷയിലും റിലീസ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. [[ചൈനീസ് ഭാഷ|ചൈനീസ് ഭാഷയിലുള്ള]] ആദ്യ മലയാള ചിത്രമാകും ഇത്. പൂർണമായും [[ചൈനീസ് ഭാഷ|ചൈനീസ് ഭാഷയിൽ]] ഡബ്ബ് ചെയ്യുന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രങ്ങളിലൊന്നാണിത്. എസ്സ്. തിരു ഈ ചിത്രത്തിന്റെ [[ഛായാഗ്രഹണം]] നിർവഹിച്ചു. ഈ ചിത്രത്തിന്റെ [[ദൃശ്യസന്നിവേശം|ചിത്രസംയോജനം]] കൈകാര്യം ചെയ്തത് എം.എസ്സ് അയ്യപ്പൻ നായരാണ്. റോണി റാഫേൽ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ച ഈ ചിത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലസംഗീതം ഒരുക്കിയത് രാഹുൽ രാജും, അങ്കിത് സൂരിയും ലൈൽ ഇവാൻസ് റോഡറും ചേർന്നാണ്. മലയാളത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ച ചിത്രം ഭാഗികമായി തമിഴിൽ പുനർനിർമിച്ചു. ലോകത്ത് പടർന്നു പിടിച്ച [[കൊറോണ]] വൈറസിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ റിലീസ് മാറ്റിവച്ചു. 2021 [[ഡിസംബർ]] 2-ന് ഈ ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്തു. ചിത്രം ഒരാഴ്ചക്കകം തന്നെ പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മലയാളത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ച ചിത്രം ഭാഗികമായി തമിഴിലും പുനർനിർമ്മിച്ചു . ==കഥാസംഗ്രഹം== പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയുടെ നാവിക മേധാവിയായിരുന്ന കുഞ്ഞാലി മരക്കാർ നാലാമന്റെയും യൂറോപ്യൻ സേനയ്‌ക്കെതിരായ ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ നാവിക പ്രതിരോധത്തിന്റെയും കഥയാണ് ചിത്രം പറയുന്നത്. ==അഭിനേതാക്കൾ== *[[മോഹൻലാൽ]]..കുഞ്ഞാലി മരക്കാർ IV *[[കീർത്തി സുരേഷ്]]...ആർച്ച *[[അർജുൻ സർജ]]...അനന്തൻ *[[സുനിൽ ഷെട്ടി]]...ചന്ദ്രോത്ത് പണിക്കർ *[[പ്രഭു]]...തക്കുടു *[[മഞ്ജു വാര്യർ]]...സുബൈദ *[[മുകേഷ്]]...ധർമോത്ത് പണിക്കർ *[[സിദ്ദിഖ്]]...പട്ടു മരക്കാർ *[[നെടുമുടി വേണു]]..സാമൂതിരി *[[അശോക് സെൽവൻ]]... അച്യുതൻ *[[ഫാസിൽ]]...കുട്ടിയാലി മരക്കാർ *[[സുഹാസിനി]]...ഖദീജുമ്മ *[[ഇന്നസെന്റ്]]...നമത്ത് കുറുപ്പ് *[[ഗണേഷ് കുമാർ]]...വെർക്കൊട്ടു പണിക്കർ *[[മാമുക്കോയ]]...അബൂബക്കർ ഹാജി *[[നന്ദു]]...കുതിരവട്ടത്ത് നായർ *[[ഹരീഷ് പേരടി]]...മങ്ങാട്ടച്ചൻ *[[സുരേഷ് കൃഷ്ണ]]...മൊയ്‌ദു *[[ബാബുരാജ്]]...പുതുമന പണിക്കർ *[[മണിക്കുട്ടൻ]]...മായിൻകുട്ടി *[[സന്തോഷ് കീഴാറ്റൂർ]]...കൊക്കാട്ടു പണിക്കർ *[[അർജുൻ നന്ദകുമാർ]]...നമ്പ്യാന്തിരി * സുദീപ് സഞ്ജീവ് *ജി.സുരേഷ് കുമാർ...കൊച്ചി രാജ *[[പ്രണവ് മോഹൻലാൽ]]...മമ്മാലി / കുഞ്ഞാലി മരക്കാർ IV *[[കല്യാണി പ്രിയദർശൻ]]...ഐഷ * [[ഷിയാസ് കരീം]]...കുഞ്ഞാലി മരയ്ക്കാരുടെ(IV) സംഘത്തിലെ അംഗം *ജയ് ജെ. ജാകൃത്...ചിയാങ്ങ് ജുവാൻ (ചിനാലി) *മാക്സ് കാവൻഹാം...ആൻഡ്രൂ ഫർറ്റാഡൂ ഡീ മെൻഡോകാ * [[ആന്റണി പെരുമ്പാവൂർ]] *[[കൃഷ്ണപ്രസാദ്|കൃഷ്ണ പ്രസാദ്]] *ഹരീഷ് ശിവ ==നിർമ്മാണം== മരക്കാർ: അറബിക്കടലിന്റെ സിംഹം യഥാർത്ഥത്തിൽ സംവിധായകൻ [[പ്രിയദർശൻ]] തിരക്കഥാകൃത്ത് [[ടി. ദാമോദരൻ|ടി. ദാമോദരനൊപ്പം]] 1996 ൽത്തന്നെ [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലിനെ]] നായകനായി ആസൂത്രണം ചെയ്തിരുന്നുവെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോടുവച്ച്]] മോഹൻലാൽ അഭിനയിച്ച [[കാലാപാനി (ചലച്ചിത്രം)|കലാപാനിയുടെ]] (1996) സെറ്റിൽവച്ചാണ് ചിത്രത്തിന്റെ ആശയം ആദ്യമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്.<ref name="blog2">{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Marakkar: Arabikadalinte Simham was Mohanlal-Priyadarshan's dream for over 20 years|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/marakkar-arabikadalinte-simham-mohanlal-priyadarshan-dream-over-20-years-5638747/|accessdate=19 August 2019|work=[[The Indian Express]]|date=22 March 2019}}</ref> എന്നാൽ ചിത്രത്തിന്റെ ബജറ്റ് പരിമിതികൾ കാരണം ഈ ചർച്ചകൾ വേണ്ടത്ര പുരോഗമിച്ചില്ല, “അക്കാലത്ത് നമ്മുടെ വ്യവസായത്തന്റെ വലുപ്പം വളരെ പരിമിതമായിരുന്നതിനാൽ മിക്ക നിർമ്മാതാക്കളും അത്തരം ബൃഹത്തായ സംരംഭങ്ങളിൽ വൻതോതിൽ നിക്ഷേപം നടത്താൻ തയ്യാറായിരുന്നില്ല”, പ്രിയദർശൻ പറഞ്ഞു.<ref>{{cite news|last=B. S.|first=Shibu|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/jun/04/malayalam-filmmakers-zoom-in-on-history-myth-for-big-budget-movies-1823357.html|title=Malayalam filmmakers zoom in on history, myth for big-budget movies|work=[[The New Indian Express]]|date=4 June 2018|accessdate=22 May 2019}}</ref> പക്ഷേ ഈ പദ്ധതി അപ്പോഴും അവരുടെ മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="blog3">{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Marakkar: Arabikadalinte Simham was Mohanlal-Priyadarshan's dream for over 20 years|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/marakkar-arabikadalinte-simham-mohanlal-priyadarshan-dream-over-20-years-5638747/|accessdate=19 August 2019|work=[[The Indian Express]]|date=22 March 2019}}</ref> 2008 - 2009 കാലയളവിൽ സംവിധായകൻ [[ജയരാജ്]] [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലിനെ]] നായക വേഷത്തിൽ പ്രതിഷ്ടിച്ച് കുഞ്ഞാലി മരക്കാർ എന്നൊരു ചിത്രം ആസൂത്രണം ചെയ്യുകയും ടി. പി. രാജീവനെ തിരക്കഥ എഴുതാൻ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. വിപുലമായ ഗവേഷണങ്ങൾക്കും ചർച്ചകൾക്കും ശേഷം നിർമ്മാണം ആരംഭിക്കാൻ തയ്യാറാകുകയും പൂർത്തിയായ തിരക്കഥ മോഹൻലാലിന് കൈമാറുകയും ചെയ്തശേഷം, അദ്ദേഹം ഈ പ്രോജക്റ്റിൽ താൽപര്യം കാണിക്കാതിരുന്നതിനാൽ ആ പദ്ധതി ഫലവത്തായില്ല. ആ തിരക്കഥ വ്യത്യസ്ത അഭിനേതാക്കളും അണിയറപ്രവർത്തകരേയും ഉപയോഗിച്ച് ഒരു പ്രത്യേക പ്രോജക്റ്റിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനുവേണ്ടി പിന്നീട് ആഗസ്റ്റ് സിനിമാക്കമ്പനി രാജീവനിൽ നിന്ന് വാങ്ങിയിരുന്നു.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=TP Rajeevan suspects Priyadarshan's Marakkar is based on his concept|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/tp-rajeevan-suspects-priyadarshans-marakkar-is-based-on-his-concept/articleshow/70431809.cms|accessdate=13 December 2019|work=[[The Times of India]]|date=30 July 2019}}</ref> 2013 ൽ [[പ്രിയദർശൻ]] ഒരു [[ഹിന്ദി]] ചിത്രത്തിനുപുറമെ, [[മോഹൻലാൽ|മോഹൻലാലിനെ]] നായകനാക്കി [[കേരളചരിത്രം|കേരള ചരിത്രത്തിലെ]] ഒരു കാലഘട്ടം ആധാരമാക്കി കുഞ്ഞാലി മരക്കാർ എന്നൊരു ചിത്രത്തിനായും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടെന്നും അതിന്റെ ഗവേഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നും വെളിപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/ghostbuster-returns/article5350923.ece|title=Ghostbuster returns|first=Saraswathy|last=Nagarajan|date=14 November 2013|work=[[The Hindu]]|accessdate=22 May 2019|archive-date=2016-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160226130025/http://www.thehindu.com/features/cinema/ghostbuster-returns/article5350923.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Keshri|first=Shweta|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/akshays-comedy-is-priyadarshans-contribution/cid/230170|title=Akshay's comedy is Priyadarshan's contribution|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=7 December 2013|accessdate=22 May 2019}}</ref> ആദ്യം ഹിന്ദി സിനിമ പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ഇപ്പോൾ നടക്കുന്ന ഗവേഷണങ്ങൾക്ക് 10 മാസം കൂടി വേണ്ടിവരുന്ന മലയാളത്തിലെ പദ്ധതി ആരംഭിക്കുമെന്ന് പ്രിയദർശൻ [[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യയോട്]] 2017 നവംബർ 1 ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. അതുവരെ ശേഖരിച്ചതും പൊതുജനങ്ങളിൽനിന്നു ലഭ്യമായതുമായ വിവരങ്ങൾ പരിമിതമായിരുന്നതിനാൽ അവർക്ക് ചരിത്രത്തിലേക്ക് കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ നോക്കേണ്ടിവന്നു.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-to-play-kunjali-marikkar-in-priyadarshans-next/articleshow/61361970.cms|title=Mohanlal to play Kunjali Marikkar in Priyadarshan's next|work=[[The Times of India]]|date=1 November 2017|accessdate=22 May 2019}}</ref> ആകെയുള്ള നാല് മരക്കാന്മാരിൽ നിന്ന് ഏതു കുഞ്ഞാലി മരക്കാറെയാണ് മോഹൻലാൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് തീരുമാനമായിരുന്നില്ല. ആ കാലഘട്ടത്തിൽ നടന്ന പല സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ അവ്യക്തമായിരുന്നതിനാൽ താൻ അവതരിപ്പിക്കുന്ന കഥ ചില വസ്തുതയുടെയും കെട്ടുകഥകളുടേയും ഒരു സമന്വയമാകുമെന്ന് പ്രിയദർശൻ പറഞ്ഞു. ഏറ്റവും രസകരമായ കഥ കുഞ്ഞാലി മരക്കാർ നാലാമന്റേതായിരിക്കുമെന്നു കണക്കുകൂട്ടിയ പ്രിയദർശൻ കുഞ്ഞാലി മരക്കാർ നാലാമനെ സിനിമയിൽ മുഖ്യ കഥാപാത്രമായി അവതരിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=I'll go ahead with Kunjali Marakkar if Mammootty's film doesn't go on floors in eight months: Priyadarshan|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/ill-go-ahead-with-kunjali-marakkar-if-mammoottys-film-doesnt-go-on-floors-in-eight-months-priyadarshan/articleshow/61518341.cms|accessdate=19 August 2019|work=[[The Times of India]]|date=6 November 2017}}</ref> 1505 മുതൽ 1601 വരെ നീളുന്നതായിരുന്ന ഈ കഥ.<ref name="Fazil">{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Fazil joins Mohanlal’s Marakkar: Arabikadalinte Simham|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/fazil-joins-mohanlals-marakkar-arabikadalinte-simham/articleshow/67511339.cms|accessdate=13 December 2019|work=[[The Times of India]]|date=13 January 2019}}</ref> സംവിധായകൻ [[പ്രിയദർശൻ]], [[മോഹൻലാൽ]], നിർമ്മാതാവ് [[ആന്റണി പെരുമ്പാവൂർ]], സഹനിർമാതാക്കളായ സന്തോഷ് ടി. കുരുവിള, റോയ് സിജെ എന്നിവർചേർന്ന് 2018 ഏപ്രിൽ 28 ന് &nbsp;കൊച്ചിയിൽ‌നടന്ന പത്രസമ്മേളനത്തിൽ ചിത്രത്തിന്റെ പേര് ഔദ്യോഗിമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal's Marakkar gets a grand launch in Kochi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/mohanlals-marakkar-gets-a-grand-launch-in-kochi/articleshow/63970978.cms|accessdate=19 August 2019|work=[[The Times of India]]|date=30 April 2018}}</ref> ആഷിർവാദ് സിനിമാസ് എന്ന കമ്പനിയുടെ കീഴിൽ നിർമ്മിക്കുന്നതും മൂൺഷോട്ട് എന്റർടൈൻമെന്റും കോൺഫിഡന്റ് ഗ്രൂപ്പും സഹനിർമാതാക്കളായ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ബജറ്റ് 100 കോടി രൂപയാണെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുകയും ഇത് മലയാള സിനിമയിൽ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ ചിത്രമായി മാറുകയും ചെയ്യുമെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|author=Entertainment desk|title=Not surprised by the visual spectacle of Marakkar Arabikadalinte Simham: Prithviraj|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/marakkar-arabikadalinte-simham-visual-spectacle-prithviraj-6027136/|accessdate=27 October 2019|work=[[The Indian Express]]|date=25 September 2019}}</ref> 2018 നവംബർ 1 ന് [[കേരളപ്പിറവി]] ദിനത്തിൽ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.<ref name="keralapiravi">{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal's Kunjali Marikkar to set sail on Kerala Piravi Day|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-kunjali-marikkar-to-set-sail-on-kerala-piravi-day/articleshow/63959501.cms|accessdate=15 June 2019|work=[[The Times of India]]|date=29 April 2018}}</ref> == നിർമ്മാണത്തിനുമുമ്പ് == അന്തരിച്ച തിരക്കഥാകൃത്ത് [[ടി. ദാമോദരൻ|ടി. ദാമോദരന്റെ]] ആദ്യകാല ചർച്ചകളിൽ നിന്നുരുത്തിരിഞ്ഞ നിരവധി സന്ദർഭങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് സംവിധായകൻ [[പ്രിയദർശൻ]] സഹായ അനി ശശിയോടൊപ്പം ചിത്രത്തിന്റെ തിരക്കഥയെഴുതാൻ ആരംഭിച്ചു. പ്രീ-പ്രൊഡക്ഷന് ഏകദേശം ഏഴ് മാസവും പോസ്റ്റ് പ്രൊഡക്ഷന് എട്ട് മാസവും ആവശ്യമുള്ള ഇതിന്റെ ആദ്യ ഡ്രാഫ്റ്റ് 2018 ഏപ്രിലിൽ പൂർത്തിയായിരുന്നു. മരയ്ക്കാർ നാലാമന്റെ വിശ്വസ്തനായ ഒരു ചൈനീസ് ലെഫ്റ്റനന്റ് ചിനാലിയുടെ വേഷം ചെയ്യാൻ പറ്റിയ ഒരു ചൈനീസ് നടനെ ഇതിനിടെ സിനിമാസംഘം അന്വേഷിച്ചിരുന്നു.<ref name="keralapiravi2">{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal's Kunjali Marikkar to set sail on Kerala Piravi Day|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-kunjali-marikkar-to-set-sail-on-kerala-piravi-day/articleshow/63959501.cms|accessdate=15 June 2019|work=[[The Times of India]]|date=29 April 2018}}</ref> 2018 മെയ് മാസത്തിൽ മോഹൻലാലിനോടൊപ്പം ചിത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കേണ്ട താരങ്ങളെ കണ്ടെത്തുന്നതിനായി തെലുങ്ക് നടൻ [[അക്കിനേനി നാഗാർജുന|അക്കിനേനി നാഗാർജ്ജുന]], ബോളിവുഡ് താരം [[സുനിൽ ഷെട്ടി]], [[പരേഷ് റാവൽ]] എന്നിവരേയും സമീപിച്ചതായി റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Sanyukta|title=Priyadarshan's next, a period-thriller, brings together Mohanlal, Nagarjuna, Paresh Rawal and Suniel Shetty|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/Priyadarshans-next-a-period-thriller-brings-together-Mohanlal-Nagarjuna-Paresh-Rawal-and-Suniel-Shetty/articleshow/64263093.cms|accessdate=15 June 2019|work=[[Mumbai Mirror]]|date=22 May 2018|archive-date=2021-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301013512/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/Priyadarshans-next-a-period-thriller-brings-together-Mohanlal-Nagarjuna-Paresh-Rawal-and-Suniel-Shetty/articleshow/64263093.cms|url-status=dead}}</ref> നാഗാർജുനയുടെ വേഷത്തിനായി ചർച്ചകൾ നടത്തുന്നതിനിടെ<ref>{{cite news|last=C. H.|first=Murali Krishna|title=I don't think it's risky to do a Ram Gopal Varma film: Nagarjuna|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/2018/may/30/i-dont-think-its-risky-to-do-a-ram-gopal-varma-film-nagarjuna-1821629.html|accessdate=15 June 2019|work=[[The New Indian Express]]|date=30 May 2018}}</ref> സുനിൽ ഷെട്ടി ഈ സിനിമയുടെ കരാറിൽ ഒപ്പിട്ടതായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|last=K. B. R.|first=Upala|title=Suniel Shetty: I am returning to my janmabhoomi|url=https://www.mid-day.com/articles/suniel-shetty-i-am-returning-to-my-janmabhoomi/19433187|accessdate=15 June 2019|work=[[Mid Day]]|date=18 May 2018|archive-date=2018-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180518064037/https://www.mid-day.com/articles/suniel-shetty-i-am-returning-to-my-janmabhoomi/19433187|url-status=dead}}</ref> ഈ സിനിമയിലെ വേഷം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഷെട്ടി മുടി നീട്ടിവളർത്തിയിരുന്നു.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/exclusive-suniel-shetty-on-his-man-bun-for-darbar-i-am-one-of-the-few-heroes-with-hair-left-on-my-head/articleshow/72750398.cms</ref> ജൂൺമാസത്തിൽ, തനിക്ക് ഇതുവരെ തിരക്കഥ കേൾക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചില്ലെന്നും അതിനാൽ തിരക്കഥ വായിച്ചതിനുശേഷം മാത്രമേ കരാറിൽ ഒപ്പിടുകയുള്ളൂവെന്നും [[അക്കിനേനി നാഗാർജുന|നാഗാർജുന]] അറിയിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite news|title=Nagarjuna says his film with Nani will be on the lines of Munnabhai MBBS|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/nagarjuna-says-his-film-with-nani-will-be-on-the-lines-of-munnabhai-mbbs/story-rakZVfuuqwaTylGM66K17O.html|accessdate=15 June 2019|work=[[Hindustan Times]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=21 June 2018}}</ref> എന്നിരുന്നാലും ചർച്ചകളുടെ അവസാനം അദ്ദേഹം ഈ വേഷം സ്വീകരിച്ചില്ല.<ref>{{cite news|last=S.|first=Sajin|title=Manju Warrier, Keerthy Suresh join Priyadarshan's 'Marakkar'|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/sep/25/manju-warrier-keerthy-suresh-join-priyadarshans-marakkar-1876943.html|accessdate=15 June 2019|work=[[The New Indian Express]]|date=25 September 2018}}</ref> പ്രിയദർശനും ശശിയും തിരക്കഥയുടെ അവസാന ഡ്രാഫ്റ്റ് 2018 ജൂൺ ആദ്യം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.<ref>{{cite news|title='Marakkar-Arabikadalinte Simham': The Mohanlal starrer completes its script work|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/marakkar-arabikadalinte-simham-the-mohanlal-starrer-completes-its-script-work/articleshow/64480810.cms|accessdate=15 June 2019|work=[[The Times of India]]|agency=Times News Network|date=6 June 2018}}</ref> ആ മാസത്തിൽ [[മധു (നടൻ)|മധുവും]] [[പ്രഭു (നടൻ)|പ്രഭുവും]] സിനിമയിൽ അഭിനയിക്കുന്ന കാര്യം ഏതാണ്ട് സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടു, മധു കുഞ്ഞാലി മരക്കാർ I / കുട്ടിയാലി മരക്കർ എന്ന കഥാപാത്രമായും രണ്ടാമത്തേയാൾ വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു നിർണായക വേഷത്തിലും അഭിനയിക്കുമെന്നായിരുന്നു ധാരണ.<ref>{{cite news|title=Prabhu reunites with Mohanlal and Priyadarshan after Siraichalai|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/jun/18/prabhu-reunites-with-mohanlal-and-priyadarshan-6548.html|accessdate=15 June 2019|work=[[The New Indian Express]]|date=18 June 2018|archive-date=2021-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130161825/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/jun/18/prabhu-reunites-with-mohanlal-and-priyadarshan-6548.html|url-status=dead}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, സിനിമാ വ്യവസായത്തിൽ നിന്ന് വിരമിക്കാനുള്ള തന്റെ തീരുമാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി മധു സിനിമയിൽ നിന്നും (മറ്റ് സിനിമകളിൽ നിന്നും) പിൻമാറി.<ref>{{cite news|last=George|first=Sanu|title=Game again for arc lights, but it''s got to be different: Thespian Madhu (Where Are They Now?)|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/game-again-for-arc-lights-but-its-got-to-be-different-thespian-madhu-where-are-they-now/1584625|accessdate=17 August 2019|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]|date=28 July 2019|archive-date=2019-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817111720/https://www.outlookindia.com/newsscroll/game-again-for-arc-lights-but-its-got-to-be-different-thespian-madhu-where-are-they-now/1584625|url-status=dead}}</ref> പിന്നീട്, [[ഫാസിൽ]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭാവത്തിൽ ഈ കഥാപാത്രത്തെ ഏറ്റെടുത്തു.<ref name="Fazil2">{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Fazil joins Mohanlal’s Marakkar: Arabikadalinte Simham|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/fazil-joins-mohanlals-marakkar-arabikadalinte-simham/articleshow/67511339.cms|accessdate=13 December 2019|work=[[The Times of India]]|date=13 January 2019}}</ref> [[അക്ഷയ് കുമാർ|അക്ഷയ് കുമാറിന്]] ഒരു വേഷം വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരുന്നെങ്കിലും നിരസിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=After delivering hits, Akshay Kumar doesn't want to work with Priyadarshan anymore|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/280518/priyadarshan-fails-to-woo-akshay-kumar.html|accessdate=19 August 2019|work=[[Deccan Chronicle]]|date=28 May 2018}}</ref> 2018 ജൂലൈയിൽ ദുർഗ കൃഷ്ണൻ ചിത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വേഷത്തിൽ അഭിനയിക്കാൻ ധാരണയിലെത്തിയതായി റിപ്പോർട്ടുചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Durga Krishna to act with Mohanlal in Marakkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/durga-krishna-to-act-with-mohanlal-in-marakkar/articleshow/64895028.cms|accessdate=15 June 2019|work=[[The Times of India]]|date=7 July 2018}}</ref> നായികയടക്കം 2018 സെപ്റ്റംബർ അവസാനത്തോടെ നടീനടന്മാരുടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പൂർത്തിയാക്കാനാണ് സിനിമാ സംഘം ലക്ഷ്യമിട്ടത്. ആ മാസത്തിൽ ചിത്രത്തിലെ കൂടുതൽ അഭിനേതാക്കൾ വെളിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു. അർജുൻ സർജയെ ചിത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വേഷത്തിൽ സ്ഥിരീകരിച്ചു. ഷെട്ടിയുടെയും സർജയുടെയും വേഷങ്ങൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ അറിയപ്പെടാത്തതിനാൽ യഥാർത്ഥ ചരിത്ര കഥാപാത്രങ്ങളെ കെട്ടുകഥകളുമായി സമന്വയിപ്പിച്ചതിന്റെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ഈ കഥാപാത്രങ്ങൾ. [[രഞ്ജി പണിക്കർ]], [[നെടുമുടി വേണു]], [[സിദ്ദിഖ് (നടൻ)|സിദ്ദിഖ്]] എന്നിവരെ സഹവേഷങ്ങളിൽ സ്ഥിരീകരിച്ചു.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Suniel Shetty, Arjun join Mohanlal's Marakkar movie|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/suniel-shetty-arjun-join-mohanlals-marakkar-movie/articleshow/65869828.cms|accessdate=15 June 2019|work=[[The Times of India]]|date=19 September 2018}}</ref> [[പ്രണവ്‌ മോഹൻലാൽ|പ്രണവ് മോഹൻലാലും]] [[കല്യാണി പ്രിയദർശൻ|കല്യാണി പ്രിയദർശനും]] ചിത്രത്തിൽ "പ്രത്യേക വേഷങ്ങൾ" അവതരിപ്പിക്കുമെന്ന് പ്രിയദർശൻ വെളിപ്പെടുത്തി. പ്രണവ് യുവാവായ മരക്കാർ നാലാമനെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Kalyani Priyadarshan and Keerthy Suresh join Mohanlal's Marakkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kalyani-priyadarshan-and-keerthy-suresh-join-marakkar/articleshow/65947798.cms|accessdate=15 June 2019|work=[[The Times of India]]|date=25 September 2018}}</ref> അവർ സിനിമയിൽ ദമ്പതികളായി അഭിനയിക്കുന്നു.<ref name="Kalyani2">{{cite news|last=Cris|title=Pranav and I have a 'siblingish' bond in real life: Actor Kalyani Priyadarshan to TNM|url=https://www.thenewsminute.com/article/pranav-and-i-have-siblingish-bond-real-life-actor-kalyani-priyadarshan-tnm-95415|accessdate=13 December 2019|work=[[The News Minute]]|date=21 January 2019}}</ref> ഈ സിനിമയിലെ ഒരു വേഷം താൻ തന്നെയാണ് പിതാവിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടതെന്ന് കല്യാണി പറഞ്ഞിരുന്നു. <ref>{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Ranarangam actor Kalyani Priyadarshan: I love gangster movies|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/kalyani-priyadarshan-ranarangam-gangster-movies-working-with-father-priyadarshan-5901398/|accessdate=17 August 2019|work=[[The Indian Express]]|date=14 August 2019}}</ref>[[കീർത്തി സുരേഷ്]] ചിത്രത്തിൽ ഒരു പ്രധാന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. [[ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം|ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിൽ]] പരിശീലനം നേടിയ തന്റെ കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിന്റെ ഭാഗമായി അവർ [[വീണ]] വായിക്കാൻ പഠിച്ചിരുന്നു. ചൈനീസ് നടൻ ജയ് ജെ. ജക്രിത് അവതരിപ്പിച്ച ചിനാലി / ചിയാങ് ജുവാനുമായി അവളുടെ കഥാപാത്രത്തിന് ഒരു പ്രണയബന്ധവുമുണ്ട്.<ref>{{cite news|title=Keerthy Suresh learns veena for her role in Marakkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/keerthy-suresh-learns-veena-for-her-role-in-marakkar/articleshow/70857778.cms|accessdate=13 December 2019|work=[[The Times of India]]|date=28 August 2019}}</ref>  [[മുകേഷ് (നടൻ)|മുകേഷ്]] ചിത്രത്തിലുണ്ടെന്ന് സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 2018 ഒക്ടോബറിൽ പൂജാ കുമാറിനായുള്ള ഒരു വേഷത്തിനായി ചർച്ചകൾ നടത്തിയിരുന്നു.<ref>{{cite news|last=Subramanian|first=Anupama|title=Pooja Kumar bags a Priyadarshan film|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/141018/pooja-kumar-bags-a-priyadarshan-film.html|accessdate=15 June 2019|work=[[Deccan Chronicle]]|date=14 October 2018}}</ref> [[മഞ്ജു വാരിയർ]] ചിത്രത്തിൽ സുബൈദ എന്ന കഥാപാത്രമായി വേഷമിട്ടു.<ref>{{cite news|last=George|first=Anjana|title=Manju Warrier's look in Marakkar: Arabikadalinte Simham reminds one of Daya|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warriers-look-in-marakkar-arabikadalinte-simham-reminds-one-of-daya/articleshow/67686499.cms|accessdate=19 August 2019|work=[[The Times of India]]|date=25 January 2019}}</ref> അശോക് സെൽവൻ ഒരു പ്രതിയോഗിയുടെ വേഷം അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മലയാള സിനിമയിലേയ്ക്ക് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു.<ref>{{cite news|last=C. R.|first=Sharanya|title=Ashok Selvan to make his Malayalam debut with Mohanlal's magnum opus|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ashok-selvan-to-make-his-malayalam-debut-with-mohanlals-magnum-opus/articleshow/67739847.cms|accessdate=17 August 2019|work=[[The Times of India]]|date=30 January 2019}}</ref> മരക്കാർ നാലാമന്റെ സംഘത്തിലെ ഒരു കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഷിയാസ് കരീം എന്ന നടന് 50 ദിവസത്തെ ഷൂട്ടിംഗ്‌  ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite news|last=George|first=Anjana|title=Kerala's Most Desirable Man on Television 2018: Shiyas Kareem|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/keralas-most-desirable-man-on-television-2018-shiyas-kareem/articleshow/67803582.cms|accessdate=13 December 2019|work=[[The Times of India]]|date=2 February 2019}}</ref> === നിർമ്മാണ പുരോഗതി === 2019 സെപ്റ്റംബർ 22 ന് ''ആശിർവാദ് സിനിമാസ്'' സംഘടിപ്പിച്ച് [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലെ]] ഗോകുലം പാർക്കിൽ നടന്ന ''ആഷിർവാദത്തോടെ ലാലേട്ടൻ'' എന്ന പരിപാടിയിൽ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ചില ഫുട്ടേജുകൾ പ്രത്യേകമായി പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു. പ്രിൻസിപ്പൽ ഫോട്ടോഗ്രാഫി 2018 ഡിസംബർ 1ന് ആരംഭിച്ചു.റാമോജി റാവു ഫിലിം സിറ്റി , [[ഹൈദരാബാദ്]], എന്നിവയാണ് ഷൂട്ടിംഗ് ലൊക്കേഷനുകൾ. '''തിരു''' ആണ് ഛായാഗ്രഹണം നിർവഹിച്ചത്.<ref>{{cite news|author=Express News Service|title=Priyadarshan's Marakkar starts rolling|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/dec/03/priyadarshans-marakkar--starts-rolling-1906372.html|accessdate=20 December 2018|work=[[The New Indian Express]]|date=3 December 2018}}</ref> ഡിസംബർ 16 ന് [[മോഹൻലാൽ]] സെറ്റിൽ ചേർന്നു. പ്രധാന [[ഛായാഗ്രഹണം|ഫോട്ടോഗ്രാഫി]] 104 ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു. ഇത് 2019 മാർച്ച് അവസാനത്തോടെ അവസാനിച്ചു.സംവിധായകൻ [[പ്രിയദർശൻ|പ്രിയദർശന്റെ]] പതിവ് സഹകാരി [[സാബു സിറിൽ]] ആയിരുന്നു ചിത്രത്തിന്റെ കലാ സംവിധാനം നിർവഹിച്ചത്.[[പ്രണവ്‌ മോഹൻലാൽ|പ്രണവും]] [[കല്യാണി പ്രിയദർശൻ|കല്യാണിയും]] ഉൾപ്പെടുന്ന കുറച്ച് രംഗങ്ങൾ ആദ്യം ചിത്രീകരിച്ചു.<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Kalyani Priyadarshan: Shooting for Marakkar was equally nerve-racking for both me and my dad|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kalyani-priyadarshan-shooting-for-marakkar-was-equally-nerve-racking-for-both-me-and-my-dad/articleshow/67267651.cms|accessdate=19 January 2019|work=[[The Times of India]]|date=27 December 2018}}</ref> ഇവ രണ്ടും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഗാനരംഗത്തിൻറ്റെ നൃത്തം സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ചത് ബ്രിന്ദയാണ്.<ref name="Kalyani">{{cite news|last=Cris|title=Pranav and I have a 'siblingish' bond in real life: Actor Kalyani Priyadarshan to TNM|url=https://www.thenewsminute.com/article/pranav-and-i-have-siblingish-bond-real-life-actor-kalyani-priyadarshan-tnm-95415|accessdate=13 December 2019|work=[[The News Minute]]|date=21 January 2019}}</ref> ആ മാസം മധ്യത്തിൽ മോഹൻലാൽ ചിത്രത്തിൻറെ സെറ്റുകളിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.<ref>{{cite news|author=Express News Service|title=Mohanlal joins the sets of next epic, Marakkar|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/dec/18/mohanlal-joins-the-sets-of-next-epic-marakkar-1912854.html|accessdate=20 December 2018|work=[[The New Indian Express]]|date=18 December 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal Joins Marakkar Arabikadalinte Simham|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-joins-marakkar-arabikadalinte-simham-team/articleshow/67124945.cms|accessdate=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|date=16 December 2018}}</ref> പ്രധാന [[ഛായാഗ്രഹണം|ഫോട്ടോഗ്രാഫി]] 104 ദിവസം നീണ്ടുനിന്നു.<ref name="blog">{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Marakkar: Arabikadalinte Simham was Mohanlal-Priyadarshan's dream for over 20 years|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/marakkar-arabikadalinte-simham-mohanlal-priyadarshan-dream-over-20-years-5638747/|accessdate=19 August 2019|work=[[The Indian Express]]|date=22 March 2019}}</ref><ref name="blog" /> 2019 മാർച്ച് അവസാനത്തിലാണ് ഇത് അവസാനിച്ചത്.<ref>{{cite news|title=It's a wrap for Mohanlal's Marakkar|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/mar/26/its-a-wrap-for-mohanlals-marakkar-10745.html|accessdate=27 March 2019|work=[[The New Indian Express]]|date=26 March 2019}}</ref> ചിത്രത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും രാമോജി ഫിലിം സിറ്റിയിലും, മറ്റ് ഏതാനും ശേഷിക്കുന്ന രംഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിച്ചത് [[കോവളം]] , [[തിരുവനന്തപുരം]] എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിൽ ആണ്.<ref>{{cite news|title=ദൃശ്യവിസ്മയമൊരുക്കി മരക്കാർ, കടലിനടിയിലും ചിത്രീകരണം|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=81605&u=mollywood-movie-maraykkar-shooting-under-the-sea|accessdate=17 August 2019|work=[[Kerala Kaumudi]]|date=21 May 2019|language=ml}}</ref><ref>{{cite news|title=മരക്കാർ തലസ്ഥാനത്തേക്ക്; ചിത്രീകരണം കോവളത്|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=59316&u=maraykkar-movie-shooting-in-kovalam-59316|accessdate=13 December 2019|work=[[Kerala Kaumudi]]|date=14 March 2019|language=ml}}</ref> [[വാഗമൺ]],[[ഹൈദരാബാദ്]], ബാദ്മി, [[രാമേശ്വരം]] എന്നിവിടങ്ങളാണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ലൊക്കേഷനുകളായി തെരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നത്. ഏറ്റവും വലിയ ബജറ്റിൽ ചിത്രീകരിച്ച സിനിമ എന്ന ഖ്യാതി നേടിയ ഈ ചിത്രം മലയാള സിനിമ ചരിത്രത്തിൽ ഇടം നേടി കഴിഞ്ഞു{{cn}}. [[ഒപ്പം]] എന്ന ത്രില്ലർ ചിത്രത്തിന് ശേഷം പ്രിയദർശനും മോഹൻലാലും ഒന്നിക്കുന്ന ചിത്രം ആണിത്. പ്രേക്ഷകരെ വിസ്മയിപ്പിച്ച [[ബാഹുബലി 2: ദ കൺക്ലൂഷൻ|ബാഹുബലിയുടെ]] കലാസംവിധാനം സംവിധാനം നിർവഹിച്ച [[സാബു സിറിൽ|സാബു സിറിൾ]] ആണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെയും കലാസംവിധാനം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. ചിത്രത്തിന്റെ വിഷ്വൽ ഇഫക്റ്റുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനായി, ഫ്രെയിംസ്റ്റോറുമായുള്ള പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെ ആഗോളതലത്തിൽ അംഗീകാരം ലഭിച്ച പൂനെ ആസ്ഥാനമായുള്ള അനിബ്രെയിനുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു.<ref>{{cite news|author=Onlookers Media|title=Oscar award winning VFX studio associated with Marakkar: Arabikadalinte Simham|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/oscar-award-winning-vfx-studio-associated-marakkar-arabikadalinte-simham/|accessdate=3 January 2019|date=3 January 2019}}</ref> ഒരു വർഷം നീണ്ടുനിന്ന ചിത്രത്തിന്റെ വിഷ്വൽ ഇഫക്റ്റ് പ്രക്രിയകൾ പൂർത്തിയായിരുന്നു. [[പ്രിയദർശൻ|പ്രിയദർശന്റെ]] മകൻ സിദ്ധാർത്ഥാണ് ഈ ചിത്രത്തിൻറെ വിഷ്വൽ എഫക്റ്റ്സ് സൂപ്പർവൈസർ.<ref name="thehindu2">{{cite news|last=Kumar|first=P. K. Ajith|title=Never-before-seen graphics for Mohanlal's 'Marakkar': Priyadarshan|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/never-before-seen-graphics-for-mohanlals-marakkar-priyadarshan/article29475763.ece|accessdate=22 September 2019|work=[[The Hindu]]|date=21 September 2019}}</ref> ==റിലീസ്== ചിത്രത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഫസ്റ്റ് ലുക്ക് പോസ്റ്റർ 2020 [[ജനുവരി]] 1ന് പുറത്തിറങ്ങി.[[മോഹൻലാൽ]] [[കുതിര|കുതിരപ്പുറത്തേറി]] വരുന്ന ചിത്രമാണ് പോസ്റ്ററിലുള്ളത്. 2020 [[ജനുവരി]] 26-ന് ചിത്രത്തിന്റെ ആദ്യ ടീസർ പുറത്തിറങ്ങി. 2020 [[മാർച്ച്]] 6-ന് ചിത്രത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ട്രെയിലർ റിലീസ് ചെയ്തു. ലോകത്ത് പടർന്നു പിടിച്ച കൊറോണ വൈറസിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ റിലീസ് മാറ്റി വച്ചു.2020 [[മാർച്ച്]] 26-നായിരുന്നു ചിത്രം തിയേറ്ററുകളിൽ എത്തിക്കുവാൻ അണിയറ പ്രവർത്തകർ തീരുമാനിച്ചത്.ഈ ചിത്രത്തിന്റെ വിദേശ വിതരണാവകാശം ഫാർസ് ഫിലിം സ്വന്തമാക്കി. == പുരസ്കാരം == ചിത്രം പ്രേക്ഷകർക്ക് മുന്നിൽ എത്തുന്നതിനു മുൻപ് തന്നെ 2019 ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. രണ്ടു പുരസ്കാരങ്ങളാണ് ലഭിച്ചത്. മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള പുരസ്കാരവും മികച്ച വിഎഫ്എക്സി(സിദ്ധാർഥ് പ്രിയദർശൻ)നുള്ള പുരസ്കാരവുമാണ് ലഭിച്ചത് [https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2021/03/22/national-film-awards-2020-winners-list.html]. ==സ്വീകരണം== ===ബോക്സ് ഓഫീസ്=== ചിത്രം കേരളത്തിൽ ആദ്യ ദിനം ₹6.92 കോടിയും രണ്ടാം ദിനം ഏകദേശം ₹7 കോടിയും നേടി. 70-100 കോടി ബജറ്റിൽ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള തിയേറ്ററുകളിൽ നിന്ന് 50 കോടിയിലധികം ചിത്രം നേടി. ഈ ചിത്രം ഒരു ബോക്‌സ് ഓഫീസിൽ പരാജയമായിരുന്നു. ===നിരൂപക പ്രതികരണം=== നിരൂപകരിൽ നിന്ന് സമ്മിശ്ര പ്രതികരണമാണ് ചിത്രത്തിന് ലഭിച്ചത്.ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ ഈ ചിത്രത്തിന് 5 ൽ 2.5 റേറ്റിംഗ് നൽകി. ന്യൂസ് മിനിറ്റ് സിനിമയെ 5 ൽ 3 ആയി റേറ്റുചെയ്‌തു ==സംഗീതം== റോണി റാഫേലാണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ സംഗീത സംവിധാനം നിർവഹിച്ചത്. രാഹുൽ രാജ്,<ref name="auto">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/rahul-raj-to-score-for-marakkar-arabikadalinte-simham/articleshow/70874867.cms|title=Rahul Raj to score for Marakkar: Arabikadalinte Simham|work=[[The Times of India]]}}</ref> അങ്കിത് സൂരി, ലൈൽ ഇവാൻസ് റോഡർ എന്നിവർ ചേർന്ന് ചിത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലസംഗീതം ഒരുക്കി. [[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]], [[കെ എസ്‌ ചിത്ര]], [[എം ജി ശ്രീകുമാർ]], [[ശ്രേയ ഘോഷാൽ]] തുടങ്ങിയവരാണ് ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചത്. ==സ്വീകരണം== പ്രതീക്ഷിച്ചതിനു വിപരീതമായി ചിത്രം സാമ്പത്തികമായി വൻ പരാജയമായിരുന്നു. സമ്മിശ്ര പ്രതികരണങ്ങളാണ് പ്രേക്ഷകരിൽ നിന്നും വന്നിരുന്നത്. സിനിമക്കെതിരെ വ്യാപകമായി ഡീഗ്രേഡിങ് നടന്നു. [[മരക്കാർ അറബിക്കടലിന്റെ സിംഹം]] ശരാശരിയിൽ ഒതുങ്ങി. ചരിത്രവുമായി ബന്ധമില്ലാത്ത പൊള്ളയായ തിരക്കഥയും പ്രായം തളർത്തിയ കഥാപാത്രങ്ങളും കൂടാതെ കഥാപാത്രനിർണ്ണയത്തിലെ പോരായ്മകളും ചിത്രത്തിനു മങ്ങലേൽപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും മികച്ച സാങ്കേതികതികവും V.F.X ഉം ചിത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷതയായി എടുത്തുപറയേണ്ടതുതന്നെയാണ്. ചിത്രത്തിന് ബോക്സ്ഓഫീസിൽ വേണ്ടത്ര രീതിയിൽ മുന്നേറാൻ സാധിച്ചില്ല. അതുപോലെ തന്നെ ചിത്രത്തിന്റെ പശാത്തലസംഗീതവും ഗാനങ്ങളും മികവ് പുലർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ==അവലംബം== #https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/marakkar-arabikadalinte-simham-mohanlal-priyadarshan-dream-over-20-years-5638747/ #https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2021/03/22/national-film-awards-2020-winners-list.html #https://islamonlive.in/onlive-talk/marakkar-lion-of-the-arabian-sea-film/ [[വർഗ്ഗം:2021-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] {{മോഹൻലാൽ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക}} [[വർഗ്ഗം:മോഹൻലാൽ-,മഞ്ജുവാരിയർ ജോഡി]] [[വർഗ്ഗം:മഞ്ജു വാരിയർ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 4dsm87x7gbsvwwh5exlecmqhbs4gd0i 0 468732 4671726 3434378 2026-09-29T17:47:46Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671726 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Manonmaniam Sundaranar University}} {{Infobox University |name = Manonmaniam Sundaranar |logo = Manonmaniam Sundaranar University logo.jpeg |logo_size = 150px |image_name = A inner view of Manomaniam Sundaranar University building.jpg |caption = Manomaniam Sundaranar University building |motto = "In Pursuit of Excellence" |established = 1990 |chancellor = |vice_chancellor= |city = [[Tirunelveli]], [[Tamil Nadu]], [[India]] |country = |students = |type = [[Public university|Public]] |campus = [[Rural areas|Rural]] |affiliations = [[University Grants Commission (India)|UGC]], [[National Assessment and Accreditation Council|NAAC]] |website= http://www.msuniv.ac.in }} തമിഴ്നാട്ടിലെ [[തിരുനെൽവേലി]]യിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു സർവകലാശാലയാണ് '''മനോന്മണീയം സുന്ദരനാർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി''' .സർവകലാശാലയുടെ മുദ്രാവാക്യം ""പെർസ്യൂട്ട് ഓഫ് എക്സലൻസ്"" എന്നാണ്. തമിഴ് പണ്ഡിതനായ പ്രൊഫസർ [[മനോന്മണീയം പി. സുന്ദരംപിള്ള]]യുടെ<ref>{{cite news|title=Manonmani 1942|author=Randor Guy|authorlink=Randor Guy|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/article961803.ece|work=[[The Hindu]]|date=December 19, 2010|access-date=2019-03-19|archive-date=2012-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022161520/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/article961803.ece|url-status=dead}}</ref> പേരിലാണ് ഈ സർവകലാശാല അറിയപ്പെടുന്നത്. == അവലംബം== * [http://www.msuniv.ac.in Official website] * [https://web.archive.org/web/20110427014852/http://msuonlinecourses.com/ MSU online learning programs] {{Education in Tamil Nadu}} {{coord missing|Tamil Nadu}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട്ടിലെ സർവ്വകലാശാലകൾ]] np22c7b1zs0b8wb23ezl3n73mju6kcf 0 476598 4671668 3145785 2026-09-29T13:20:14Z Xqbot 10049 യന്ത്രം: [[കേരളസംസ്കാരം]] എന്നതിലോട്ടുള്ള ഇരട്ട തിരിച്ചുവിടൽ ശരിയാക്കുന്നു 4671668 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[കേരളസംസ്കാരം]] c0tjn4nfxdaazh2ztphu48ejruj4hfz 0 476743 4671680 3995125 2026-09-29T14:11:38Z Charlesjsharp 92307 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Village weavers (Ploceus cucullatus).jpg]] → [[File:Village weavers (Ploceus cucullatus spilonotus) nests Phinda.jpg]] id 4671680 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Village weaver}} {{Speciesbox | name = Village weaver | image = Black-headed weaver (Ploceus cucullatus bohndorffi) male nest building.jpg | image_caption =A male village weaver (Ploceus cucullatus bohndorffi), building his nest | image2 = Village weaver (Ploceus cucullatus cucullatus) female.jpg | image2_caption = Female ''P. c. cucullatus'', [[Gambia]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22718921 |title=''Ploceus cucullatus'' |assessor=BirdLife International |assessor-link=BirdLife International |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | taxon = Ploceus cucullatus | authority = ([[Statius Muller|Müller]], 1766) | synonyms = * ''Oriolus cucullatus'' * ''Hyphantornis cucullatus'' * ''Textor cucullatus'' * ''Oriolus textor'' | subdivision_ranks = Subspecies | subdivision = See text }} '''സ്പോട്ടെഡ്-ബ്ളാക്കെഡ് വീവർ''' അല്ലെങ്കിൽ '''ബ്ളാക്ക്-ഹെഡെഡ് വീവർ''' (the latter leading to easy confusion with P. melanocephalus) എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന '''വില്ലേജ് വീവർ (''Ploceus cucullatus''),''' [[Sub-Saharan Africa|ഉപ-സഹാറൻ ആഫ്രിക്കയിൽ]] കാണപ്പെടുന്ന [[Ploceidae|പ്ലോസിഡേ]] കുടുംബത്തിലെ ഒരു ഇനം പക്ഷിയാണ്. [[ഹിസ്പാനിയോള]], [[മൗറീഷ്യസ്]], [[റീയൂണിയൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇതിനെ കാണാൻ കഴിയും. ==ചിത്രശാല== <gallery> Village weaver (Ploceus cucullatus cucullatus) male non-breeding.jpg|male (non-breeding) ''P. c. cucullatus'', [[Gambia]] Black-headed weaver (Ploceus cucullatus bohndorffi) female.jpg| image2_caption = female ''P. c. bohndorffi'' [[Kibale Forest]], [[Uganda]] Ploceus cucullatus -The Gambia -male-8.jpg|Male in non-breeding plumage Black-headed weaver (Ploceus cucullatus bohndorffi) juvenile.jpg|Juvenile ''P. c. bohndorffi'' (with white eye)<br>[[Kakamega Forest]], [[Kenya]] Village weavers (Ploceus cucullatus spilonotus) nests Phinda.jpg|Nests, [[Phinda Private Game Reserve]], [[South Africa]] Ploceus cucullatus MHNT 228 St Gilles La Réunion.jpg|Egg [[MHNT]] Ploceus_cucullatus_040216_1rw.jpg|Female from [[Réunion]] Island Ploceus cucullatus male.jpg|male of the southern population </gallery> == അവലംബം== {{Reflist}} {{Commons|Ploceus cucullatus}} ==പുറം കണ്ണികൾ== * [http://weavers.adu.org.za/sp.php?spp=797 Village weaver species page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190708030355/http://weavers.adu.org.za/sp.php?spp=797 |date=2019-07-08 }} on Weaver Watch * (Village weaver = ) Spotted-backed weaver - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/811.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds]. {{Ploceidae}} [[വർഗ്ഗം:സബ്-സഹാറൻ ആഫ്രിക്കൻ പക്ഷികൾ]] fd31rspuu3vw1fvc0ky1gtrjc5nh3at 0 479446 4671835 3708844 2026-09-30T05:06:11Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671835 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|University Stadium (Thiruvananthapuram)}} {{Infobox cricket ground | ground_name = യൂണിവേഴ്സിറ്റി സ്റ്റേഡിയം (തിരുവനന്തപുരം) | nickname = Kerala University Stadium Trivandrum | country = India | image = Palayam View Trivandrum.jpg | image-width = 250 | caption = A view of University Stadium Trivandrum (Right)and CSN stadium (left) | location = [[Kerala University]], [[Thiruvananthapuram]], [[Kerala]], India | establishment = {{start date and age|1940|}} | seating_capacity = 20,000<ref>http://www.worldstadiums.com/asia/countries/india.shtml</ref> | owner = [[University of Kerala]], [[Trivandrum]] | operator = |architect = | tenants = | former_names = Kerala University Stadium | end1 = Church End | end2 = Hotel End | international = true | firstodidate = 1 October | firstodiyear = {{start date and age|1984|}} | firstodihome = India | firstodiaway = Australia | lastodidate = 25 January | lastodiyear = {{start date and age|1988|}} | lastodihome = India | lastodiaway = West Indies | date = 18 January | year = {{start date and age|2019|}} | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/ground/58479.html University Stadium, Cricinfo }} [[തിരുവനന്തപുരം]] നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു മൾട്ടി പർപ്പസ് സ്റ്റേഡിയമാണ് '''കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റി സ്റ്റേഡിയം.''' [[ഫുട്ബോൾ|ഫുട്ബോൾ]] കളിക്കായും [[ട്രാക്ക് ആൻഡ് ഫീൽഡ്|അത്ലറ്റിക്സിനായുമാണ്]] പ്രധാനമായും ഈ സ്റ്റേഡിയം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നടന്ന [[ഏകദിന ക്രിക്കറ്റ്]] മത്സരത്തിന് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി സ്റ്റേഡിയം ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite news}}</ref> [[കേരള സർ‌വകലാശാല|കേരള സർവകലാശാലയുടെ]] ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഈ സ്റ്റേഡിയം 1940 ൽ നാട്ടുരാജ്യമായിരുന്ന [[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദിലെ]] ദിവാനായിരുന്ന സർ മിർസ ആണ് തുറന്നത്. സ്റ്റേഡിയത്തിന്റെ പൂർണ്ണശേഷി 20,000 ആണ്. [[ഗോദവർമ്മ രാജ|ജി വി രാജ]] പവലിയൻ ഈ സ്റ്റേഡിയത്തിലാണ്. 1980 കളുടെ അവസാനം വരെ ആഭ്യന്തര ക്രിക്കറ്റ് ടീമായ [[കേരള ക്രിക്കറ്റ് ടീം|കേരളത്തിന്റെ]] ഹോം സ്റ്റേഡിയമായിരുന്നു ഈ സ്റ്റേഡിയം. ==ചരിത്രം== പഴയ കാലത്ത് നായർ ബ്രിഗേഡിന്റെയും പിന്നീട് തിരുവിതാംകൂർ സ്‌റ്റേറ്റ് ഫോഴ്‌സിന്റെയുമെല്ലാം കൈവശം ഉണ്ടായിരുന്ന കവാത്ത് മൈതാനത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗമായിരുന്നു ഇന്നത്തെ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി സ്‌റ്റേഡിയം. പട്ടാളക്കാരുടെ പരിശീലനത്തിനും കുറച്ചുകാലം നഗരത്തിൽ സമയം അറിയിക്കാനുള്ള പീരങ്കിശബ്ദം (ഗുണ്ട് ഇടുന്നതിനും) പുറപ്പെടുവിക്കുന്നതിനും ഇവിടം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. തിരുവിതാംകൂർ സർവകലാശാല നിലവിൽ വന്നതോടെ അതിന്റെ കീഴിൽ ഒരു ഒന്നാന്തരം സ്‌റ്റേഡിയം വേണമെന്ന് ദിവാൻ [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സർ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരും]] കേരളത്തിന്റെ സ്‌പോർടസ് ശില്പി എന്ന് പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന [[ഗോദവർമ്മ രാജ|കേണൽ ഗോദവർമ രാജയും]] തീരുമാനിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലെ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കായികതാരങ്ങളെ വളർത്തുക, ഇന്റർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി കായികമത്സരങ്ങൾ നടത്തുക തുടങ്ങിയവയായിരുന്നു സ്‌റ്റേഡിയം ആരംഭിക്കുമ്പോഴുണ്ടായിരുന്ന പ്രധാന ഉദ്ദേശങ്ങൾ. [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ]] അക്കാലത്തെ വലിയ സ്‌റ്റേഡിയം ആയിരുന്നു യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി സ്‌റ്റേഡിയം. ഇരുപതിനായിരം പേർക്ക് ഇരിക്കാൻ കഴിയുന്നവിധത്തിലാണ് സ്‌റ്റേഡിയം സജ്ജീകരിച്ചത്. ==സ്റ്റേഡിയം സാക്ഷ്യം വഹിച്ച പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ== *[[ക്ഷേത്രപ്രവേശന വിളംബരം|ക്ഷേത്രപ്രവേശന വിളംബര]] ആഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ച് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധി]] പ്രസംഗിച്ചത് ഇവിടെയാണ്. * 1987ൽ കേരളത്തിൽ ആദ്യ ദേശീയ ഗെയിംസിന്റെ സമാപനച്ചടങ്ങുകൾ നടന്നതും ഇവിടെയാണ്. ==മത്സരങ്ങൾ== 2 [[ഏകദിന ക്രിക്കറ്റ്|ഏകദിന]] മത്സരങ്ങൾക്ക് ഈ സ്റ്റേഡിയം ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചു, ആതിഥേയരായ [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇന്ത്യ]] ഒരു മത്സരത്തിൽ പരാജയപ്പെട്ടു, മറ്റൊരു മത്സരം ഫലം കണ്ടില്ല. 2011-2012 ഐ-ലീഗ് സീസണിൽ [[ചിരാഗ് യുണൈറ്റഡ് ക്ലബ് കേരള|ചിരാഗ് യുണൈറ്റഡ് ക്ലബിന്റെ]] ഹോം ഗ്രൗണ്ടായിരുന്നു സ്റ്റേഡിയം. <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/article2617030.ece Chirag United - I-League] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ഏകദിന അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റ് === താഴെപ്പറയുന്ന [[ഏകദിന ക്രിക്കറ്റ്|ഏകദിന]] മത്സരങ്ങൾക്ക് ഈ സ്റ്റേഡിയം വേദിയായിട്ടുണ്ട്. {| class="wikitable" ! ടീം (എ) ! ടീം (ബി) ! വിജയി ! മാർജിൻ ! വർഷം ! സ്കോർകാർഡ് |- |{{cr|IND}} |{{cr|AUS}} | ഫലമില്ല | | 1984 | [http://www.espncricinfo.com/series/16895/scorecard/64235/india-vs-australia-2nd-odi-australia-tour-of-india-1984-85 ''രണ്ടാം ഏകദിന, ഓസ്‌ട്രേലിയ ഇന്ത്യ പര്യടനം''] |- |{{cr|IND}} |{{cr|WIN}} |{{cr|WIN}} | 9 വിക്കറ്റ് | 1988 | [http://www.espncricinfo.com/series/16728/scorecard/64320/india-vs-west-indies-7th-odi-west-indies-tour-of-india-1987-88 ''ഏഴാം ഏകദിന, വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ് ഇന്ത്യ പര്യടനം''] |- |} == ഇതും കാണുക == * [[സെൻട്രൽ സ്റ്റേഡിയം (തിരുവനന്തപുരം)]] * [[ചന്ദ്രശേഖരൻ നായർ സ്റ്റേഡിയം]] == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള ലിങ്കുകൾ == * [http://content-uk.cricinfo.com/india/content/ground/58479.html ക്രിസിൻ‌ഫോ വെബ്‌സൈറ്റ് - ഗ്രൗണ്ട് പേജ്] * [https://cricketarchive.com/Archive/Grounds/14/1238.html cricketarchive വെബ്സൈറ്റ് - ഗ്ര page ണ്ട് പേജ്] * [https://www.facebook.com/UniversityStadiumTrivandrum/ ഫേസ്ബുക്ക്] {{Stadiums in Kerala}} bl9a970prpl4qrs3gcz6xvo2f9g9zx3 0 489003 4671907 3235607 2026-09-30T10:21:00Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671907 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Robert Walpole}} {{Infobox Prime Minister |honorific-prefix=[[The Right Honourable]] |name=The Earl of Orford |honorific-suffix={{postnominals|country=GBR|size=100%|KG|PC}}<!--NOT "KG, KB": he resigned the Bath on appointment to the Garter in 1726--> |image=Robert Walpole, 1st Earl of Orford by Arthur Pond.jpg |office1=[[Prime Minister of Great Britain]] |term_start1=3 April 1721 |term_end1=11 February 1742 |monarch1={{unbulleted list|[[George I of Great Britain|George I]]|[[George II of Great Britain|George II]]}} |predecessor1= ''Office established'' |successor1=[[Spencer Compton, 1st Earl of Wilmington|The Earl of Wilmington]] |order2=[[Chancellor of the Exchequer]] |term_start2=4 April 1721 |term_end2=12 February 1742 |predecessor2=[[John Pratt (judge)|Sir John Pratt]] |successor2=[[Samuel Sandys, 1st Baron Sandys|Samuel Sandys]] |term_start3=12 October 1715 |term_end3=15 April 1717 |predecessor3=[[Richard Onslow, 1st Baron Onslow|Sir Richard Onslow]] |successor3=[[James Stanhope, 1st Earl Stanhope|The Viscount Stanhope]] |order4=[[Leader of the House of Commons]] |term_start4=4 April 1721 |term_end4=6 February 1742 |predecessor4= |successor4=Samuel Sandys |birth_date={{birth date|1676|8|26|df=y}} |birth_place=[[Houghton, Norfolk]], [[Kingdom of England|England]] |death_date={{death date and age|1745|3|18|1676|8|26|df=y}} |profession={{hlist|[[Politician]]|[[scholar]]}} |death_place=[[St James's]], [[Middlesex]], [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] |resting_place=St Martin Churchyard, [[Houghton, Norfolk]] |signature=Robert Walpole Signature.svg |nationality={{flagcountry|Kingdom of Great Britain}} |party=[[Whig (British political party)|Whig]] |alma_mater=[[King's College, Cambridge]] |relatives=[[Walpole family]] |battles=[[War of the Austrian Succession]] |parents={{plainlist| * [[Robert Walpole (colonel)|Robert Walpole]] * Mary Burwell}} |spouse={{unbulleted list|{{marriage|[[Catherine, Lady Walpole|Catherine Shorter]]|30 July 1700|20 August 1737|reason=died}}|{{marriage|[[Maria, Lady Walpole|Maria Skerret]]|3 March 1738|4 June 1738|reason=died}}}} |children= 6, including [[Robert Walpole, 2nd Earl of Orford|Robert]], [[Edward Walpole|Edward]] and [[Horace Walpole|Horace]] }} [[File:Walpole arms.svg|thumb|200px|Armorial of Walpole: ''Or, on a fesse between two chevrons sable three crosses crosslet of the field''<ref>{{citation|title=Debrett's Peerage|year=1968|chapter=Baron Walpole|page=1128}}{{full citation needed|date=March 2014}}</ref>]] ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് രാഷ്ട്രീയക്കാരനായിരുന്നു '''റോബർട്ട് വാൾപോൾ 1st ഏൾ ഓഫ് ഓർ‌ഫോർഡ് KG, PC.'''(26 ഓഗസ്റ്റ് 1676 - 18 മാർച്ച് 1745) 1725 നും 1742 നും ഇടയിൽ സർ റോബർട്ട് വാൾപോൾ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി പൊതുവെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. == അവലംബം== === അവലംബങ്ങൾ=== {{Reflist}} === ഉറവിടങ്ങൾ=== {{refbegin}} * {{acad |id = WLPL695R |name=Walpole, Robert }} * {{Citation |last=Aotes |first=Jonathan |title=Sir Robert Walpole after his Fall from Power, 1742–1745 |journal=History |date=April 2006 |volume=91 |issue=302 |pages=218–230 |doi=10.1111/j.1468-229x.2006.00364.x }} *{{Citation |last=Browning |first=Reed |authorlink=Reed Browning|year=1975 |title=The Duke of Newcastle |location=New Haven |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-01746-5 }}. * {{citation |last=Franklin |first=Colin |year=1993 |title=Lord Chesterfield. His Character and 'Characters' |location=Aldershot: Scolar Press |page=114}} * Hoppit, Julian. ''A Land of Liberty? England 1689–1727'' (2000) * {{Citation |last=Langford |first=Paul |year=1998 |title = A Polite and Commercial People: England, 1727–1783 |publisher=Oxford University Press |pages = 9–58 }} cover "Robin's Reign". * Leadam, Isaac Saunders. ''Sir Robert Walpole – A Short Biography'' (1899) 60pp [https://www.amazon.com/Sir-Robert-Walpole-Short-Biography-ebook/dp/B005HKOH98/ online] * {{Cite DNB |ref=harv |last=Leadam |first=Isaac Saunders |wstitle=Walpole, Robert (1676-1745) |display=Walpole, Robert (1676–1745) |volume=59 |pages=178–207 |mode=cs2 }} * O'Gorman, Frank. ''The Long Eighteenth Century: British Political and Social History 1688–1832'' (1997) * Speck, W.A. '' Stability and Strife: England 1714–1760'' (1977) * {{Cite ODNB |last=Taylor |first=Stephen |id=28601 |title=Walpole, Robert, first earl of Orford (1676–1745)] |origyear=2004 |date=January 2008 |mode=cs2}} * {{cite ODNB |last=Handley |first=Stuart |last2=Rowe |first2=M. J. |last3=McBryde |first3=W. H. |date=October 2007 |title=Pulteney, William, earl of Bath (1684–1764) |id=22889 |mode=cs2 }} {{refend}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== {{Wikisource author}} *{{Citation |last=Black |first=Jeremy|authorlink=Jeremy Black (historian) |year=2001 |title=Walpole in Power |location=Stroud |publisher=Sutton Publishing |isbn=978-0-7509-2523-5 }} * Blick, Andrew, and George Jones. ''At Power's Elbow: Aides to the Prime Minister from Robert Walpole to David Cameron'' (Biteback Publishing, 2013) *{{Citation |last=Dickinson |first=Harry T. |year=1973 |title=Walpole and the Whig Supremacy |location=London |publisher=English Universities Press |isbn=978-0-340-11515-2 |url=https://archive.org/details/walpolewhigsupre0000dick }} *{{Citation |last=Field |first=Ophelia |title=The Kit-Cat Club: Friends Who Imagined a Nation |location= |publisher=Harper Collins |year=2008 |isbn=978-0-00-717892-6 }} * Hartop, Christopher (2014), ''Sir Robert Walpole's Silver'', London: Silver Society, {{ISBN|978-0-9549144-3-1}} *{{Citation |last=Hill |first=Brian W. |year=1989 |title=Sir Robert Walpole: Sole and Prime Minister |location=London |publisher=Hamish Hamilton |isbn=978-0-241-12738-4 }} * Marshall, Dorothy. ''Eighteenth Century England, 1714–1784'' (2nd ed. 1974), pp 101–191, political narrative *{{Citation |last=Pearce |first=Edward |title=The Great Man: Sir Robert Walpole |location=London |publisher=Pimlico |year=2008 |isbn=978-1-84413-405-2 }} *{{Citation |last=Plumb |first=John Harold |year=1956–1960 |title=Sir Robert Walpole (2 volumes) |location=London |publisher=Cresset Press }}; the standard scholarly biography; vol. 1: ''Sir Robert Walpole: The Making of a Statesman'' (1956) to 1722; vol 2: ''Sir Robert Walpole, The King's Minister'' (1960) ends in 1734; vol 3 was never finished; 1972 reprint combined vol 1 and vol 2 as ''Sir Robert Walpole'' {{isbn|0678035504}} *{{Citation |last=Plumb |first=John Harold |year=1967 |title=The Growth of Political Stability in England 1675–1725 |location=London |publisher=Macmillan and Co. }} *{{Citation |last=Rodger |first=N. A. M. |title=Command of the Ocean: A Naval History of Britain 1649–1815 |location=London |publisher=Penguin Books |year=2006 |isbn=978-0-14-102690-9 }} * Holmes, Geoffrey, and Daniel Szechi. ''The age of oligarchy: pre-industrial Britain 1722-1783'' (1993) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=SuEJBAAAQBAJ excerpt]; "The Age of Walpole" pp 3–88 * Williams, Basil. ''The Whig Supremacy 1714–1760'' (1939; 2nd ed. 1962) [https://archive.org/details/whigsupremacy171001761mbp online edition]; pp 180–212; covers his ministry 1721-42 and also summarizes the following in-depth articles; they are online at JSTOR: ** Williams, Basil. "The Foreign Policy of England under Walpole" ''English Historical Review'' 15#58 (Apr., 1900), pp.&nbsp;251–276 [https://www.jstor.org/stable/548451 in JSTOR] **"The Foreign Policy of England under Walpole (Continued)" ''English Historical Review'' 15#59 (July, 1900), pp.&nbsp;479–494 [https://www.jstor.org/stable/549078 in JSTOR] ** "The Foreign Policy of England under Walpole (Continued)" ''English Historical Review'' 59#60 (Oct., 1900), pp.&nbsp;665–698 [https://www.jstor.org/stable/548535 in JSTOR] ** "The Foreign Policy of England under Walpole" ''English Historical Review'' 16#61 (Jan., 1901), pp.&nbsp;67–83 [https://www.jstor.org/stable/549509 in JSTOR] ** "The Foreign Policy of England under Walpole (Continued)" ''English Historical Review'' 16#62 (Apr., 1901), pp.&nbsp;308–327 [https://www.jstor.org/stable/548655 in JSTOR] ** "The Foreign Policy of England under Walpole (Continued)" ''English Historical Review'' 16#53 (July, 1901), pp.&nbsp;439–451 [https://www.jstor.org/stable/549205 in JSTOR] ===പ്രാഥമിക ഉറവിടങ്ങൾ=== * Coxe, William. ''Memoirs of the Life and Administration of Sir Robert Walpole, Earl of Orford'' (3 vol 1800) [https://archive.org/search.php?query=title%3A%28memoirs%20orford%29 online] == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons}} {{wikiquote}} * [https://history.blog.gov.uk/2014/11/20/sir-robert-walpole-whig-1721-1742/ Robert Walpole's biography on the UK history of government blog] * [http://www.houghtonhall.com/ Houghton Hall] * [https://web.archive.org/web/20210615191005/https://cholmondeleycastle.com/ Cholmondeley Castle] * [http://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp03376 Robert Walpole, 1st Earl of Orford] at the [[National Portrait Gallery, London]] * [http://www.edwardjdavies.info/PMs/walpole.htm Ancestors of Robert Walpole] {{s-start}} {{s-par|en}} {{s-bef|before=[[Robert Walpole (1650–1700)|Robert Walpole]]|before2=[[Thomas Howard (MP)|Thomas Howard]]}} {{s-ttl|title=[[Castle Rising (UK Parliament constituency)|Member of Parliament for Castle Rising]]|with=[[Thomas Howard (MP)|Thomas Howard]] 1701|with2=[[Robert Cecil (1670–1716)|Robert Cecil]] 1701|with3=[[Richard Jones, 1st Earl of Ranelagh|The Earl of Ranelagh]] 1701–1702|with4=[[William Cavendish, 2nd Duke of Devonshire|Marquess of Hartington]] 1702|years=1701–1702}} {{s-aft|after=[[Sir Thomas Littleton, 3rd Baronet|Sir Thomas Littleton]]|after2=[[Horatio Walpole (died 1717)|Horatio Walpole]]}} {{s-par|gb}} {{s-bef|before=[[John Turner (d. 1712)|Sir John Turner]]|before2=[[Sir Charles Turner, 1st Baronet, of Warham|Sir Charles Turner]]}} {{s-ttl|title=[[King's Lynn (UK Parliament constituency)|Member of Parliament for King's Lynn]]|alongside=[[Sir Charles Turner, 1st Baronet, of Warham|Sir Charles Turner]]|years=1702–1712}} {{s-aft|after=[[Sir Charles Turner, 1st Baronet, of Warham|Sir Charles Turner]]|after2=[[Sir John Turner, 2nd Baronet|Sir John Turner]]}} {{s-bef|before=[[Sir Charles Turner, 1st Baronet, of Warham|Sir Charles Turner]]|before2=[[Sir John Turner, 2nd Baronet|Sir John Turner]]}} {{s-ttl|title=[[King's Lynn (UK Parliament constituency)|Member of Parliament for King's Lynn]]|with1=[[Sir Charles Turner, 1st Baronet, of Warham|Sir Charles Turner]] 1713–1739|with2=[[Sir John Turner, 3rd Baronet|Sir John Turner]] 1739–1742|years=1713–1742}} {{s-aft|after=[[Sir John Turner, 3rd Baronet|Sir John Turner]]|after2=[[Edward Bacon (died 1786)|Edward Bacon]]}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Henry St John, 1st Viscount Bolingbroke|Henry St John]]}} {{s-ttl|title=[[Secretary at War]]|years=1708–1710}} {{s-aft|after=[[George Granville, 1st Baron Lansdowne|George Granville]]}} {{s-bef|before=[[Sir Thomas Littleton, 3rd Baronet|Sir Thomas Littleton]]}} {{s-ttl|title=[[Treasurer of the Navy]]|years=1710–1711}} {{s-aft|after=[[Charles Caesar (Treasurer of the Navy)|Charles Caesar]]}} {{s-bef|before=[[John Grobham Howe (1657–1722)|John Howe]]|before2=[[Thomas Moore (British Army officer)|Thomas Moore]]}} {{s-ttl|title=[[Paymaster of the Forces]]|years=1714–1715}} {{s-aft|after=[[Henry Clinton, 7th Earl of Lincoln|The Earl of Lincoln]]}} {{s-bef|before=[[Charles Howard, 3rd Earl of Carlisle|The Earl of Carlisle]]}} {{s-ttl|title=[[First Lord of the Treasury]]|years=1715–1717}} {{s-aft|rows=2|after=[[James Stanhope, 1st Earl Stanhope|The Viscount Stanhope]]}} {{s-bef|before=[[Richard Onslow, 1st Baron Onslow|Sir Richard Onslow]]}} {{s-ttl|title=[[Chancellor of the Exchequer]]|years=1715–1717}} {{s-bef|before=[[Henry Clinton, 7th Earl of Lincoln|The Earl of Lincoln]]}} {{s-ttl|title=[[Paymaster of the Forces]]|years=1720–1721}} {{s-aft|after=[[Charles Cornwallis, 4th Baron Cornwallis|The Lord Cornwallis]]}} {{s-new|first|reason=None recognised before}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of Great Britain]]|years=1721–1742}} {{s-aft|rows=2|after=[[Spencer Compton, 1st Earl of Wilmington|The Earl of Wilmington]]}} {{s-bef|before=[[Charles Spencer, 3rd Earl of Sunderland|The Earl of Sunderland]]}} {{s-ttl|title=[[First Lord of the Treasury]]|years=1721–1742}} {{s-bef|before=[[John Pratt (judge)|Sir John Pratt]]}} {{s-ttl|title=[[Chancellor of the Exchequer]]|years=1721–1742}} {{s-aft|rows=2|after=[[Samuel Sandys, 1st Baron Sandys|Samuel Sandys]]}} {{s-vac|unknown}} {{s-ttl|title=[[Leader of the House of Commons]]|years=1721–1742}} {{s-reg|gb}} {{s-new|creation}} {{s-ttl|title=[[Earl of Orford]]|years=1742–1745}} {{s-aft|after=[[Robert Walpole, 2nd Earl of Orford|Robert Walpole]]}} {{s-end}} {{Navboxes|list= {{UKPrimeMinisters}} {{British Chancellors of the Exchequer}} {{Leader of the House of Commons}} {{Walpole ministry}} {{Walpole/Townshend ministry}} {{PGLE}} }} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1745-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് പ്രധാനമന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1676-ൽ ജനിച്ചവർ]] i815l1pg3ft1qb6qg64eea9h2xn64oz 0 493143 4671903 4502592 2026-09-30T10:00:22Z Malikaveedu 16584 4671903 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = മാത്യു തോമസ് | image = Mathew Thomas 2020.jpg | caption = | birth_name = മാത്യു തോമസ് | birth_date = {{birth date and age|2002|10|16|df=yes}} | birth_place = തിരുവാങ്കുളം,[[എറണാകുളം]] | parents = ബിജു ജോൺ<br>സൂസൻ കെ.മാത്യു | occupation = ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | alma mater = ചിന്മയ കോളേജ് ഓഫ് ആർട്സ്, സയൻസ് & കോമേഴ്‌സ് തൃപ്പൂണിത്തുറ | death_date = | death_place = | years_active = 2019 – ഇന്നുവരെ }} ഒരു മലയാള ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവാണ് '''''മാത്യു തോമസ് (ജനനം:2002 ഒക്ടോബർ 16)'''''. 2019ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[കുമ്പളങ്ങി നൈറ്റ്സ്]] ആണ് മാത്യു തോമസ് അഭിനയിച്ച ആദ്യ [[ചലച്ചിത്രം]]. പിന്നീട്, കൗമാര പ്രണയകഥ പറഞ്ഞ [[തണ്ണീർ മത്തൻ ദിനങ്ങൾ]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ നായകനായി അഭിനയിച്ചു.<ref>[https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2019/08/06/mathew-thomas-kumbalangi-actor.amp.html തണ്ണീർമത്തൻ ദിനങ്ങളിലെ ജെയ്സൺ]</ref><ref>[https://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2019/08/06/mathew-thomas-actor-thannermathan-dinangal-kumbalangi-nights-home.html മാത്യുവിൻ്റെ വിശേഷങ്ങൾ]</ref><ref>[https://m3db.com/mathew-thomas-2 മാത്യു തോമസ് m3db]</ref> 2026-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ|പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ പോലീസുകാരന്റെ വേഷവും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. == ജീവിതരേഖ == 2002 [[ഒക്ടോബർ]] 16ന് ബിജു ജോണിന്റെയും സൂസൻ കെ.മാത്യുവിൻ്റെയും മകനായി [[എറണാകുളം]] ജില്ലയിലെ [[തിരുവാങ്കുളം|തിരുവാങ്കുളത്ത്]] ജനിച്ചു. ജോൺ തോമസ് ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരനാണ്. ഇന്ത്യൻ ഹൈസ്കൂൾ ബഹ്റിൻ, ഗ്രിഗോറിയൻ പബ്ലിക് സ്കൂൾ മരട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടി. തൃപ്പൂണിത്തുറ ചിന്മയ കോളേജിൽ നിന്നും ബിരുദ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി. ==സിനിമ ജീവിതം== [[കുമ്പളങ്ങി നൈറ്റ്സ്]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മാത്യു മലയാള ചലച്ചിത്ര മേഖലയിലേക്ക് കടന്നു വന്നത്.ഈ ചിത്രത്തിലെ കഥാപാത്രം വളരെ അധികം പ്രേക്ഷക ശ്രദ്ധ നേടി. 2019ൽ തന്നെ പ്രദർശനത്തിന് എത്തിയ [[തണ്ണീർ മത്തൻ ദിനങ്ങൾ]] എന്ന പ്രണയ ചലച്ചിത്രം മാത്യുവിന്റെ കരിയറിൽ വലിയ ബ്രേക്ക് നൽകി. 50 കോടി രൂപയോളം ഈ ചിത്രം [[ബോക്സ് ഓഫീസ്|ബോക്സ് ഓഫിസിൽ]] നിന്നും സ്വന്തമാക്കി. ജയ്സൺ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ ആണ് ഇതിൽ മാത്യൂ അവതരിപ്പിച്ചത്. [[അനശ്വര രാജൻ]] ആയിരുന്നു ഈ ചിത്രത്തിലെ നായിക.ശേഷം [[അഞ്ചാം പാതിര]] എന്നാ ചിത്രത്തിൽ ഒരു അതിഥി വേഷം ചെയ്തു. ചിത്രം ബോക്സ്‌ ഓഫീസിൽ വലിയ വിജയമായി മാറി.2021-ൽ റിലീസ് ആയ "ഓപ്പറേഷൻ ജാവ" എന്ന ചിത്രത്തിലേ ജെറി എന്നാ കഥാപാത്രമായിരുന്നു പിന്നീട് ചെയ്തത്. അതും ബോക്സ്‌ ഓഫീസിൽ ഹിറ്റ്‌ ആയിരുന്നു. [[മമ്മൂട്ടി]] നായകനായ "വൺ" എന്ന പൊളിറ്റിക്കൽ ചിത്രത്തിൽ സഹതാരമായി അഭിനയിച്ചു. 2022-ൽ റിലീസായ ജോ & ജോ എന്ന സിനിമയിലെ ജോമോൻ എന്ന കഥാപാത്രവും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട സിനിമയാണ്. ==അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ== #''[[കുമ്പളങ്ങി നൈറ്റ്സ്]]'' (2019)...ഫ്രാങ്കി നെപ്പോളിയൻ #''[[തണ്ണീർ മത്തൻ ദിനങ്ങൾ]]'' (2019)...ജയ്സൺ #''[[അഞ്ചാം പാതിര]]'' (2020)... ബെഞ്ചമിൻ ലൂയിസ് #''ഓപ്പറേഷൻ ജാവ'' (2021)...ജെറി #''[[വൺ]]''... സനൽ (2021) #''[[പ്രകാശൻ പറക്കട്ടെ]]''... ദാസ് പ്രകാശൻ (2022) #''ജോ ആൻഡ് ജോ''... ജോമോൻ (2022) #''ക്രിസ്റ്റി'' (2023) #''വിശുദ്ധ മെജോ '' (2022) # ''നെയ്മർ '' (2023) # '' 18 + '' (2023) # ''ലിയോ'' (2023) (ആദ്യ തമിഴ് ചിത്രം) # ''ഫാമിലി'' (2023) # [[പ്രേമലു|പ്രേമലൂ]] (2024).... മാത്യു # ''സമാധാന പുസ്തകം '' (2024) # ''കപ്പ് '' (2024) # '' ബ്രൊമാൻസ് '' (2025) # '' നിനവുക്ക് എൻ മേൽ എന്നടി കോബം '' തമിഴ് ചിത്രം (2025) # ലവ്ലി (2025) # നെല്ലിക്കാംപൊയിൽ നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ് (2025) # സുഖമാണോ? സുഖമാണ് (2025) # [[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ|പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]] (2026) ==അവലംബം== 0z6vibr7hnxm6jn6voohu98o3r1gcm3 4671905 4671903 2026-09-30T10:11:21Z KiranBOT 205977 URL-കളിൽ നിന്ന് AMP ട്രാക്കിംഗ് നീക്കം ചെയ്തു ([[:m:User:KiranBOT/AMP|വിശദാംശങ്ങൾ]]) ([[User talk:Usernamekiran|പിശക് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുക]]) v3.1.1s 4671905 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | name = മാത്യു തോമസ് | image = Mathew Thomas 2020.jpg | caption = | birth_name = മാത്യു തോമസ് | birth_date = {{birth date and age|2002|10|16|df=yes}} | birth_place = തിരുവാങ്കുളം,[[എറണാകുളം]] | parents = ബിജു ജോൺ<br>സൂസൻ കെ.മാത്യു | occupation = ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | alma mater = ചിന്മയ കോളേജ് ഓഫ് ആർട്സ്, സയൻസ് & കോമേഴ്‌സ് തൃപ്പൂണിത്തുറ | death_date = | death_place = | years_active = 2019 – ഇന്നുവരെ }} ഒരു മലയാള ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവാണ് '''''മാത്യു തോമസ് (ജനനം:2002 ഒക്ടോബർ 16)'''''. 2019ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[കുമ്പളങ്ങി നൈറ്റ്സ്]] ആണ് മാത്യു തോമസ് അഭിനയിച്ച ആദ്യ [[ചലച്ചിത്രം]]. പിന്നീട്, കൗമാര പ്രണയകഥ പറഞ്ഞ [[തണ്ണീർ മത്തൻ ദിനങ്ങൾ]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ നായകനായി അഭിനയിച്ചു.<ref>[https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2019/08/06/mathew-thomas-kumbalangi-actor.html തണ്ണീർമത്തൻ ദിനങ്ങളിലെ ജെയ്സൺ]</ref><ref>[https://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2019/08/06/mathew-thomas-actor-thannermathan-dinangal-kumbalangi-nights-home.html മാത്യുവിൻ്റെ വിശേഷങ്ങൾ]</ref><ref>[https://m3db.com/mathew-thomas-2 മാത്യു തോമസ് m3db]</ref> 2026-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ|പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ പോലീസുകാരന്റെ വേഷവും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. == ജീവിതരേഖ == 2002 [[ഒക്ടോബർ]] 16ന് ബിജു ജോണിന്റെയും സൂസൻ കെ.മാത്യുവിൻ്റെയും മകനായി [[എറണാകുളം]] ജില്ലയിലെ [[തിരുവാങ്കുളം|തിരുവാങ്കുളത്ത്]] ജനിച്ചു. ജോൺ തോമസ് ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരനാണ്. ഇന്ത്യൻ ഹൈസ്കൂൾ ബഹ്റിൻ, ഗ്രിഗോറിയൻ പബ്ലിക് സ്കൂൾ മരട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടി. തൃപ്പൂണിത്തുറ ചിന്മയ കോളേജിൽ നിന്നും ബിരുദ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി. ==സിനിമ ജീവിതം== [[കുമ്പളങ്ങി നൈറ്റ്സ്]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മാത്യു മലയാള ചലച്ചിത്ര മേഖലയിലേക്ക് കടന്നു വന്നത്.ഈ ചിത്രത്തിലെ കഥാപാത്രം വളരെ അധികം പ്രേക്ഷക ശ്രദ്ധ നേടി. 2019ൽ തന്നെ പ്രദർശനത്തിന് എത്തിയ [[തണ്ണീർ മത്തൻ ദിനങ്ങൾ]] എന്ന പ്രണയ ചലച്ചിത്രം മാത്യുവിന്റെ കരിയറിൽ വലിയ ബ്രേക്ക് നൽകി. 50 കോടി രൂപയോളം ഈ ചിത്രം [[ബോക്സ് ഓഫീസ്|ബോക്സ് ഓഫിസിൽ]] നിന്നും സ്വന്തമാക്കി. ജയ്സൺ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ ആണ് ഇതിൽ മാത്യൂ അവതരിപ്പിച്ചത്. [[അനശ്വര രാജൻ]] ആയിരുന്നു ഈ ചിത്രത്തിലെ നായിക.ശേഷം [[അഞ്ചാം പാതിര]] എന്നാ ചിത്രത്തിൽ ഒരു അതിഥി വേഷം ചെയ്തു. ചിത്രം ബോക്സ്‌ ഓഫീസിൽ വലിയ വിജയമായി മാറി.2021-ൽ റിലീസ് ആയ "ഓപ്പറേഷൻ ജാവ" എന്ന ചിത്രത്തിലേ ജെറി എന്നാ കഥാപാത്രമായിരുന്നു പിന്നീട് ചെയ്തത്. അതും ബോക്സ്‌ ഓഫീസിൽ ഹിറ്റ്‌ ആയിരുന്നു. [[മമ്മൂട്ടി]] നായകനായ "വൺ" എന്ന പൊളിറ്റിക്കൽ ചിത്രത്തിൽ സഹതാരമായി അഭിനയിച്ചു. 2022-ൽ റിലീസായ ജോ & ജോ എന്ന സിനിമയിലെ ജോമോൻ എന്ന കഥാപാത്രവും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട സിനിമയാണ്. ==അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ== #''[[കുമ്പളങ്ങി നൈറ്റ്സ്]]'' (2019)...ഫ്രാങ്കി നെപ്പോളിയൻ #''[[തണ്ണീർ മത്തൻ ദിനങ്ങൾ]]'' (2019)...ജയ്സൺ #''[[അഞ്ചാം പാതിര]]'' (2020)... ബെഞ്ചമിൻ ലൂയിസ് #''ഓപ്പറേഷൻ ജാവ'' (2021)...ജെറി #''[[വൺ]]''... സനൽ (2021) #''[[പ്രകാശൻ പറക്കട്ടെ]]''... ദാസ് പ്രകാശൻ (2022) #''ജോ ആൻഡ് ജോ''... ജോമോൻ (2022) #''ക്രിസ്റ്റി'' (2023) #''വിശുദ്ധ മെജോ '' (2022) # ''നെയ്മർ '' (2023) # '' 18 + '' (2023) # ''ലിയോ'' (2023) (ആദ്യ തമിഴ് ചിത്രം) # ''ഫാമിലി'' (2023) # [[പ്രേമലു|പ്രേമലൂ]] (2024).... മാത്യു # ''സമാധാന പുസ്തകം '' (2024) # ''കപ്പ് '' (2024) # '' ബ്രൊമാൻസ് '' (2025) # '' നിനവുക്ക് എൻ മേൽ എന്നടി കോബം '' തമിഴ് ചിത്രം (2025) # ലവ്ലി (2025) # നെല്ലിക്കാംപൊയിൽ നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ് (2025) # സുഖമാണോ? സുഖമാണ് (2025) # [[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ|പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]] (2026) ==അവലംബം== rly7ht1vjndmzub4s5ikxrsxc45yhfu 3 493449 4671682 4671482 2026-09-29T14:14:42Z Kiran Gopi 10521 /* സ്കൂളുകൾ ലേഖനങ്ങൾ */ 4671682 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Ayshamarjana | Ayshamarjana | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 11:44, 3 ഡിസംബർ 2019 (UTC) == പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്ന ലേഖനങ്ങളിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ == മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുന്നതിന് നന്ദി. നിലവിൽ എഴുതിയ ചില ലേഖനങ്ങളിൽ നിലവിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. വാചകഘടന, ഇൻഫോബോക്സ് മുതലായ പ്രശ്നങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുക. അവ പരിഹരിച്ചതിന് ശേഷം പുതിയ ലേഖനം തുടങ്ങുക. ഉദാ: ചെക്കുളം കോഴഞ്ചേരിയിലെ, പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ, കേരള സംസ്ഥാനത്തിലെ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ചെറിയ പ്രദേശമാണ്. ഈ വാചകം [[ചെക്കുളം]] എന്നലേഖനത്തിന്റെ തുടക്കമാണ്. ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ ശരിയാക്കാനായി മറ്റുള്ളവരെ ആശ്രയിക്കാതിരിക്കുക. ഭാവിയിൽ ലേഖനമെഴുതുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 05:37, 13 മാർച്ച് 2026 (UTC) :Fixed. [[ഉപയോക്താവ്:Ayshamarjana|Ayshamarjana]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ayshamarjana|സംവാദം]]) 04:45, 14 മാർച്ച് 2026 (UTC) ==വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ്== പ്രിയ സുഹൃത്തേ, വിദ്യാലയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന് നന്ദി. ഇൻഫോബോക്സ് ടെംപ്ലേറ്റ് താഴെ നൽകിയത് ഉപയോഗിക്കുവാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളിക്കാനും കണ്ണി ഉൾപ്പെടുത്താനും ഇത് ഉപകരിക്കും. <nowiki>{{Infobox school </nowiki> <br> <nowiki> | name = </nowiki> <br> <nowiki> | image = </nowiki> <br> <nowiki> | image_size = </nowiki> <br> <nowiki> | caption = </nowiki> <br> <nowiki> | location = </nowiki> <br> <nowiki> | country = </nowiki> <br> <nowiki> | coordinates = </nowiki> <br> <nowiki> | other_name = </nowiki> <br> <nowiki> | type = </nowiki> <br> <nowiki> | established = </nowiki> <br> <nowiki> | school_board = </nowiki> <br> <nowiki> | district = </nowiki> <br> <nowiki> | educational_authority = </nowiki> <br> <nowiki> | grades = </nowiki> <br> <nowiki> | medium_of_language = </nowiki> <br> <nowiki> | website = </nowiki> <br> <nowiki> | udisce_code = </nowiki> <br> <nowiki> | Kerala_school_code = </nowiki> <br> <nowiki>}} </nowiki> - [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 16:08, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) :ശ്രമിക്കാം [[ഉപയോക്താവ്:Ayshamarjana|Ayshamarjana]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ayshamarjana|സംവാദം]]) 16:13, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == സ്കൂളുകൾ ലേഖനങ്ങൾ == സ്കൂളുകളുടെ ലേഖനമെഴുതുമ്പോൾ തലക്കെട്ടിൽ വിക്കിപീഡിയ നിഷ്കർഷിച്ചിരിക്കുന്ന ശൈലി പിന്തുടരാൻ ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ:ശൈലീപുസ്തകം#വ്യക്തികളുടെയും_സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും_പേരുകൾ_ചുരുക്കിയെഴുതുമ്പോൾ|ഇവിടെക്കാണാം]].താങ്കൾ നിർമ്മിച്ച പ്രശ്നമുള്ള തലക്കെട്ടുകൾ ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. '''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 16:25, 28 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) :നന്ദി കിരൺ, ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്തിയതിനും തലക്കെട്ടുകൾ തിരുത്തിയതിനും. :നൽകിയ ലിങ്ക് പരിശോധിച്ചു. "എസ്.കെ. പൊറ്റെക്കാട്ട്" എന്ന മാതൃക പോലെ ചുരുക്കെഴുത്തുകൾക്ക് ശേഷം സ്പേസ് നൽകുന്ന ശൈലി (ഉദാഹരണത്തിന്: എ.എം.എൽ.പി. സ്കൂൾ അല്ലെങ്കിൽ A.M.L.P. School) ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടു. സർക്കാർ വെബ്‌സൈറ്റുകളിലും വിക്കിഡാറ്റ ലേബലുകളിലും നൽകിയിരുന്ന രീതി അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഞാൻ മുൻപ് തലക്കെട്ടുകൾ നൽകിയിരുന്നത്. :മുകളിൽ നൽകിയിരിക്കുന്ന ശൈലി പേജിൽ ഒരു സ്കൂൾ തലക്കെട്ട് എങ്ങിനെ ആയിരിക്കണമെന്ന് കൂടി ഉദാഹരണം ചേർത്താൽ ഉപകാരമായിരിക്കും. ഇപ്പോൾ അവിടെ വ്യക്തിയുടെ ഉദാഹരണം മാത്രമാണുള്ളത്. സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉദാഹരണം ഇല്ല. :ഇനിമുതൽ സ്കൂളുകളുടെ ലേഖനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ വിക്കിപീഡിയയിലെ നാമകരണ ശൈലി പാലിച്ചുകൊണ്ട് തലക്കെട്ടുകൾ നൽകാൻ ശ്രദ്ധിക്കാം. [[ഉപയോക്താവ്:Ayshamarjana|Ayshamarjana]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ayshamarjana|സംവാദം]]) 16:50, 28 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) ::താങ്കൾ പറഞ്ഞതുപോലെ സ്കൂൾ/സ്ഥാപന തലക്കെട്ടുകളുടെ രീതി ചേർത്തിട്ടുണ്ട്.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 14:14, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) nv3p8jssrnjkrre07bwb45ed4717vks 4671739 4671682 2026-09-29T18:34:00Z Ayshamarjana 131632 /* സ്കൂളുകൾ ലേഖനങ്ങൾ */ മറുപടി 4671739 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Ayshamarjana | Ayshamarjana | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 11:44, 3 ഡിസംബർ 2019 (UTC) == പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്ന ലേഖനങ്ങളിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ == മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുന്നതിന് നന്ദി. നിലവിൽ എഴുതിയ ചില ലേഖനങ്ങളിൽ നിലവിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. വാചകഘടന, ഇൻഫോബോക്സ് മുതലായ പ്രശ്നങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുക. അവ പരിഹരിച്ചതിന് ശേഷം പുതിയ ലേഖനം തുടങ്ങുക. ഉദാ: ചെക്കുളം കോഴഞ്ചേരിയിലെ, പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ, കേരള സംസ്ഥാനത്തിലെ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ചെറിയ പ്രദേശമാണ്. ഈ വാചകം [[ചെക്കുളം]] എന്നലേഖനത്തിന്റെ തുടക്കമാണ്. ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ ശരിയാക്കാനായി മറ്റുള്ളവരെ ആശ്രയിക്കാതിരിക്കുക. ഭാവിയിൽ ലേഖനമെഴുതുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ. [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 05:37, 13 മാർച്ച് 2026 (UTC) :Fixed. [[ഉപയോക്താവ്:Ayshamarjana|Ayshamarjana]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ayshamarjana|സംവാദം]]) 04:45, 14 മാർച്ച് 2026 (UTC) ==വിക്കി ലൗസ് സ്കൂൾസ്== പ്രിയ സുഹൃത്തേ, വിദ്യാലയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന് നന്ദി. ഇൻഫോബോക്സ് ടെംപ്ലേറ്റ് താഴെ നൽകിയത് ഉപയോഗിക്കുവാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളിക്കാനും കണ്ണി ഉൾപ്പെടുത്താനും ഇത് ഉപകരിക്കും. <nowiki>{{Infobox school </nowiki> <br> <nowiki> | name = </nowiki> <br> <nowiki> | image = </nowiki> <br> <nowiki> | image_size = </nowiki> <br> <nowiki> | caption = </nowiki> <br> <nowiki> | location = </nowiki> <br> <nowiki> | country = </nowiki> <br> <nowiki> | coordinates = </nowiki> <br> <nowiki> | other_name = </nowiki> <br> <nowiki> | type = </nowiki> <br> <nowiki> | established = </nowiki> <br> <nowiki> | school_board = </nowiki> <br> <nowiki> | district = </nowiki> <br> <nowiki> | educational_authority = </nowiki> <br> <nowiki> | grades = </nowiki> <br> <nowiki> | medium_of_language = </nowiki> <br> <nowiki> | website = </nowiki> <br> <nowiki> | udisce_code = </nowiki> <br> <nowiki> | Kerala_school_code = </nowiki> <br> <nowiki>}} </nowiki> - [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 16:08, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) :ശ്രമിക്കാം [[ഉപയോക്താവ്:Ayshamarjana|Ayshamarjana]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ayshamarjana|സംവാദം]]) 16:13, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) == സ്കൂളുകൾ ലേഖനങ്ങൾ == സ്കൂളുകളുടെ ലേഖനമെഴുതുമ്പോൾ തലക്കെട്ടിൽ വിക്കിപീഡിയ നിഷ്കർഷിച്ചിരിക്കുന്ന ശൈലി പിന്തുടരാൻ ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ:ശൈലീപുസ്തകം#വ്യക്തികളുടെയും_സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും_പേരുകൾ_ചുരുക്കിയെഴുതുമ്പോൾ|ഇവിടെക്കാണാം]].താങ്കൾ നിർമ്മിച്ച പ്രശ്നമുള്ള തലക്കെട്ടുകൾ ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്. '''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 16:25, 28 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) :നന്ദി കിരൺ, ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്തിയതിനും തലക്കെട്ടുകൾ തിരുത്തിയതിനും. :നൽകിയ ലിങ്ക് പരിശോധിച്ചു. "എസ്.കെ. പൊറ്റെക്കാട്ട്" എന്ന മാതൃക പോലെ ചുരുക്കെഴുത്തുകൾക്ക് ശേഷം സ്പേസ് നൽകുന്ന ശൈലി (ഉദാഹരണത്തിന്: എ.എം.എൽ.പി. സ്കൂൾ അല്ലെങ്കിൽ A.M.L.P. School) ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടു. സർക്കാർ വെബ്‌സൈറ്റുകളിലും വിക്കിഡാറ്റ ലേബലുകളിലും നൽകിയിരുന്ന രീതി അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഞാൻ മുൻപ് തലക്കെട്ടുകൾ നൽകിയിരുന്നത്. :മുകളിൽ നൽകിയിരിക്കുന്ന ശൈലി പേജിൽ ഒരു സ്കൂൾ തലക്കെട്ട് എങ്ങിനെ ആയിരിക്കണമെന്ന് കൂടി ഉദാഹരണം ചേർത്താൽ ഉപകാരമായിരിക്കും. ഇപ്പോൾ അവിടെ വ്യക്തിയുടെ ഉദാഹരണം മാത്രമാണുള്ളത്. സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ഉദാഹരണം ഇല്ല. :ഇനിമുതൽ സ്കൂളുകളുടെ ലേഖനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ വിക്കിപീഡിയയിലെ നാമകരണ ശൈലി പാലിച്ചുകൊണ്ട് തലക്കെട്ടുകൾ നൽകാൻ ശ്രദ്ധിക്കാം. [[ഉപയോക്താവ്:Ayshamarjana|Ayshamarjana]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ayshamarjana|സംവാദം]]) 16:50, 28 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) ::താങ്കൾ പറഞ്ഞതുപോലെ സ്കൂൾ/സ്ഥാപന തലക്കെട്ടുകളുടെ രീതി ചേർത്തിട്ടുണ്ട്.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 14:14, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) :::നന്ദി [[ഉപയോക്താവ്:Ayshamarjana|Ayshamarjana]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ayshamarjana|സംവാദം]]) 18:34, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) c1tq253od6n6dmxjac43jnhlgyrvyik 0 499479 4671768 4628365 2026-09-29T21:29:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671768 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl/wikidata}} {{For|ഇതേ പേരിലുള്ള ഇളയ അഭിനേത്രിയെക്കുറിച്ചറിയാൻ|മാളവിക നായർ}} {{Infobox person | name = മാളവിക നായർ | image = MalvikaNair.jpg | image_size = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ഡൽഹി]] | death_date = | death_place = | nationality = ഇന്ത്യൻ | alma_mater = [[St Francis College for Women]], [[Begumpet]], [[Hyderabad]] | occupation = അഭിനയത്രീ | years_active = 2012 – ഇപ്പോൾ വരെ }} [[മലയാളം]], [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുങ്ക്]], [[തമിഴ്]] ഭാഷകളിൽ അഭിനയിച്ച ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിയാണ് '''മാൽവിക നായർ'''. 2012 ൽ നിരവധി മലയാള സിനിമകളിൽ ചെറിയ വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചശേഷം പിന്നീട് മലയാള ചലച്ചിത്രമായ ''[[ബ്ലാക്ക് ബട്ടർഫ്ലൈ|ബ്ലാക്ക് ബട്ടർഫ്ലൈയിൽ]]'' (2013) ആദ്യമായി നായികയായി അഭിനയിച്ചു. ''കുക്കു'' (2014) എന്ന ചിത്രത്തിലെ അന്ധയായ പെൺകുട്ടിയായി അഭിനയിച്ചതിനെ മാളവികക്ക് നല്ല പ്രശംസ ലഭിച്ചു. == ആദ്യകാലജീവിതം == മാളവിക നായർ ജനിച്ചത് [[ഡെൽഹി|ദില്ലിയിലാണ്]]. മാളവികയുടെ ജനനശേഷം അവളുടെ കുടുംബം [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ വരുകയും മാളവിക തന്റെ പ്രാരംഭ വിദ്യാഭ്യാസം [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിലെ]] ടിഓസി -എച്ച് പബ്ലിക് സ്കൂളിനിന്ന് നേടുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/shades-of-youth/article4099780.ece Shades of youth – Thrissur]. The Hindu (16 November 2012). Retrieved on 9 September 2015.</ref> തിരിച് ന്യൂഡൽഹിയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് വരെ മാളവിക അവിടെ പഠനം തുടർന്നു. ഡൽഹിയിൽ ഡിഎവി സ്കൂളിൽ പഠിച്ചു.<ref name="schooling1">[http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-challenging-role/article5617314.ece Etcetera: Challenging role] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526064644/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-challenging-role/article5617314.ece |date=2014-05-26 }}. The Hindu (25 January 2014). Retrieved on 9 September 2015.</ref> <ref name="schooling2">{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/160105/entertainment-tollywood/article/my-exams-are-still-my-top-priority-malavika-nair|title=My exams are still my top priority: Malavika Nair|access-date=9 January 2020|date=5 January 2016|website=Deccan Chronicle}}</ref> 2018 നവംബർ വരെ [[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദിലെ]] ബീഗമ്പേട്ടിലെ സെന്റ് ഫ്രാൻസിസ് കോളേജ് ഫോർ വുമൺ രണ്ടാം വർഷ വിദ്യാർത്ഥിനിയാണ് മാളവിക.<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/221118/my-college-friends-mostly-ask-about-vijay-deverakonda-malavika-nair.html|title=My college friends mostly ask about Vijay Deverakonda: Malavika Nair|access-date=9 January 2020|date=22 November 2018|website=Deccan Chronicle}}</ref> == കരിയർ == പഠിക്കുമ്പോൾ മാളവിക മോഡലിങ്ങിൽ സജീവമായിരുന്നു. കൂടാതെ വിവിധ പരസ്യങ്ങളിലും [[മോഹൻ സിത്താര|മോഹൻ സീതാര]] സംവിധാനം ചെയ്ത മ്യൂസിക് വീഡിയോയായ "ഋതുക്കൾ" എന്നിവയിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. പിന്നീട് അഭിനയ ഓഫറുകൾ സ്വീകരിക്കാൻ തുടങ്ങിയ മാളവിക, 13 ആം വയസ്സിൽ ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ പ്രവേശിച്ചു.<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/tests-ahead/article7000675.ece Tests ahead – Hyderabad]. The Hindu (17 March 2015). Retrieved on 9 September 2015.</ref> മാളവികയുടെ ആദ്യ കുറച്ച്ചിത്രങ്ങളിൽ ചെറിയ വേഷങ്ങളിലോ അതിഥി വേഷങ്ങളിലോ അവൾ പ്രത്യക്ഷപെട്ടു. ''[[ഉസ്താദ് ഹോട്ടൽ|ഉസ്താദ് ഹോട്ടലിൽ]]'', ഒരു പാട്ട് സീക്വൻസിൽ ഹ്രസ്വമായി മാളവിക പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.<ref name="dc">[http://archives.deccanchronicle.com/130813/entertainment-mollywood/article/new-kid-block The new kid on the block | Deccan Chronicle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150702033749/http://archives.deccanchronicle.com/130813/entertainment-mollywood/article/new-kid-block |date=2015-07-02 }}. Archives.deccanchronicle.com (13 August 2013). Retrieved on 9 September 2015.</ref> ''[[പുതിയ തീരങ്ങൾ|പുതിയ തീരങ്ങളിലും]]'' ''[[കർമ്മയോദ്ധാ|കർമ്മയോദ്ധയിലും]]'' യഥാക്രമം [[നെടുമുടി വേണു]], [[മോഹൻലാൽ]] എന്നിവരുടെ മകളായി മാളവിക [[മോഹൻലാൽ|അഭിനയിച്ചു]].<ref name="schooling1"/> ''വഴക്കു എൻ 18/9'' എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിന്റെ റീമേക്കായ മലയാളം നാടക ചിത്രമായ ''[[ബ്ലാക്ക് ബട്ടർഫ്ലൈ|ബ്ലാക്ക് ബട്ടർഫ്ലൈയിൽ]]'' (2013) ആസിഡ് ആക്രമണത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന വീട്ടുജോലിക്കാരിയുടെ പ്രധാന വേഷത്തിൽ മാളവിക പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/no-glitz-no-gimmicks/article4424089.ece No glitz, no gimmicks – KERALA]. The Hindu (17 February 2013). Retrieved on 9 September 2015.</ref> [[മേജർ രവി]] സംവിധാനം ചെയ്താ ''[[കർമ്മയോദ്ധാ]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ ദിയ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ മാളവിക അവതരിപ്പിച്ചു. [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്|സത്യൻ അന്തിക്കാടിന്റെ]] "പുതിയ തീരങ്ങളിലും" ഒരു ചെറിയ കഥാപാത്രത്തെ മാളവിക അവതരിപ്പിച്ചു. ബ്ലാക്ക് ബട്ടർഫ്ലൈയിലെ അഭിനയം കണ്ട ശേഷം, അതിന്റെ തമിഴ് ചിത്രമായ വഴക്കു എൻ 18/9 ന്റെ സംവിധായകനായ ബാലാജി ശക്തിവേൽ മതിപ്പുളവാക്കി, സംവിധായകൻ രാജു മുരുകനെ റൊമാന്റിക് നാടക ചിത്രമായ ''കുക്കു'' (2014) ൽ അഭിനയിക്കാൻ ശുപാർശ ചെയ്തു.<ref name="schooling1"/> സിനിമയിൽ ഒരു സ്വതന്ത്ര അന്ധയായ പെൺകുട്ടിയെ അവതരിപ്പിച്ച മാളവിക ഷൂട്ടിംഗിന് മുമ്പ് അന്ധരുമായി സംവദിച്ച ഒരു വർക്ക്‌ഷോപ്പിൽ പങ്കെടുത്തു.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-am-not-comfortable-with-glamour-roles-Malavika-Nair/articleshow/34006420.cms I am not comfortable with glamour roles: Malavika Nair – The Times of India]. Timesofindia.indiatimes.com (21 April 2014). Retrieved on 9 September 2015.</ref> ദിനേശ് എന്ന നടന്റെ ജോഡിയായി വേഷമിട്ട മാളവിക, സുധന്തിരകോടി എന്ന അഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. മാളവികയുടെ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ അഭിനയത്തിന് നിരൂപക പ്രശംസ ലഭിച്ചു. ബിഹൈൻ‌വുഡ്‌സ് മാളവികയുടെ അഭിനയത്തെ "പ്രാബല്യത്തിലുള്ള മികവ്" എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തി. അതേസമയം സിഫി.കോമിന്റെ അവലോകനത്തിൽ അവൾ "മികച്ചവളാണെന്നും" മാളവിക "ഈ വേഷത്തിൽ ജീവിക്കുന്നു" എന്നും പറഞ്ഞു.<ref>[http://behindwoods.com/tamil-movies/cuckoo/cuckoo-review.html Cuckoo (aka) Cuckoo review]. Behindwoods.com. Retrieved on 9 September 2015.</ref> <ref>[http://www.sify.com/movies/cuckoo-review-tamil-pcmbm0ihbbjci.html Review : Cuckoo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428115305/http://www.sify.com/movies/cuckoo-review-tamil-pcmbm0ihbbjci.html |date=2015-04-28 }}. Sify.com. Retrieved on 9 September 2015.</ref> മാളവികയുടെ ഈ ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനത്തിന് പിന്നീട് പ്രതിഫലമായി മികച്ച നവാഗത നടിക്കുള്ള വിജയ് അവാർഡ് ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://www.ibtimes.co.in/vijay-awards-2015-winners-list-photos-live-updates-630385 9th Vijay Awards 2015: Complete Winners' List & Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229045506/https://www.ibtimes.co.in/vijay-awards-2015-winners-list-photos-live-updates-630385 |date=2019-12-29 }}. Ibtimes.co.in (25 April 2015). Retrieved on 9 September 2015.</ref> അതുപോലെ മികച്ച പുതുമുഖത്തിനുള്ള സിക്ക അവാർഡും മികച്ച നടിക്കുള്ള വികതന് അവാർഡും മാൽവികക്ക് ലഭിച്ചു.<ref>[http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/news-archives/january-2015/malavika-nair-the-find-of-yevade-subramanyam-300115.html Malavika Nair | Yevade Subramanyam | Nag Ashwin | Nani | Vikatan Best Actress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630044311/http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/news-archives/january-2015/malavika-nair-the-find-of-yevade-subramanyam-300115.html |date=2015-06-30 }}. CineGoer.net (30 January 2015). Retrieved on 9 September 2015.</ref> <ref>[http://www.ibtimes.co.in/vikatan-awards-2014-dhanush-dulquer-salmaan-sathuranga-vettai-honoured-winners-list-619905 Vikatan Awards 2014: Dhanush, Dulquer Salmaan, 'Sathuranga Vettai' Honoured [WINNERS LIST&#x5D;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411053141/https://www.ibtimes.co.in/vikatan-awards-2014-dhanush-dulquer-salmaan-sathuranga-vettai-honoured-winners-list-619905 |date=2020-04-11 }}. Ibtimes.co.in (9 January 2015). Retrieved on 9 September 2015.</ref> സ്വന്തം പിതാവ് പതിനഞ്ചു വയസുള്ള തന്റെ പെൺകുട്ടിയെ ഒരു വേശ്യാലയത്തിന് വിൽക്കുന്ന കഥ പറയുന്ന ''പകിട'' എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിൽ പെൺകുട്ടിയെ മാളവിക അവതരിപ്പിച്ചു.<ref name="dc"/> പിന്നീട് ''യെവടെ സുബ്രമണ്യം'' (2015) എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിൽ നാനിയുടെ ഒപ്പം മാളവിക അഭിനയിച്ചു.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Yevade-Subramanyam/movie-review/46646813.cms Yevade Subramanyam Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India]. Timesofindia.indiatimes.com (21 March 2015). Retrieved on 9 September 2015.</ref> == ഫിലിമോഗ്രാഫി == {| class="wikitable" |+ കീ | style="background:#ffc;" |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ഇതുവരെ റിലീസ് ചെയ്യാത്ത സിനിമകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു |} {| class="wikitable sortable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" ! scope="col" | വർഷം ! scope="col" | ശീർഷകം ! scope="col" | റോൾ (കൾ) ! scope="col" | ഡയറക്ടർ (കൾ) ! scope="col" | ഭാഷകൾ) ! class="unsortable" scope="col" | കുറിപ്പുകൾ ! class="unsortable" scope="col" | {{Tooltip|Ref.|References}} |- | rowspan="3" | 2012 | ''[[ഉസ്താദ് ഹോട്ടൽ]]'' | മൗലവിയുടെ മകൾ | [[അൻവർ റഷീദ്]] | rowspan="5" | [[മലയാളം]] | | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/malavika-nair-hoori-in-ustad-hotel-is-a-popular-actress-in-tollywood/articleshow/64735129.cms|title=Malavika Nair: Hoori in Ustad Hotel is a popular actress in Tollywood|access-date=8 January 2020|date=25 June 2018|website=Times of India}}</ref> |- | ''[[കർമ്മയോദ്ധാ]]'' | ദിയ | [[മേജർ രവി]] | മാളവികയായി ക്രെഡിറ്റ് | |- | ''[[പുതിയ തീരങ്ങൾ]]'' | മിനിക്കുട്ടി (അഡ്വ. ഇമ്മാനുവൽസ് മകൾ) | [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്|സത്യൻ അന്തികാട്]] | rowspan="2" | | |- | 2013 | ''[[ബ്ലാക്ക് ബട്ടർഫ്ലൈ]]'' | റീന | രാജപുത്ര രഞ്ജിത്ത് | |- | rowspan="2" | 2014 | ''പകിട'' | കനി | സുനിൽ കരിയാട്ടുക്കര | പ്രധാന നടിയായി മലയാളത്തിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിക്കുന്നു | |- | ''കുക്കു'' | സുധന്തിരകോടി | രാജു മുരുകൻ | [[തമിഴ്]] | തമിഴ് അരങ്ങേറ്റം | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/My-father-cried-after-watching-Cuckoo-Malavika-Nair/articleshow/33508883.cms|title=My father cried after watching Cuckoo: Malavika Nair|access-date=8 January 2020|date=9 April 2014|website=Times of India}}</ref> |- | 2015 | ''യെവാഡെ സുബ്രഹ്മണ്യം'' | ആനന്ദി | നാഗ് അശ്വിൻ | rowspan="3" | [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുങ്ക്]] | തെലുങ്ക് അരങ്ങേറ്റം | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/Malavika-Nair-is-a-class-XI-student/articleshow/46370256.cms|title=Malavika Nair is a class XI student!|access-date=8 January 2020|date=25 February 2015|website=Times of India}}</ref> |- | 2016 | ''കല്യാണ വൈഭോഗം'' | ദിവ്യ | ബി വി നന്ദിനി റെഡ്ഡി | | |- | rowspan="4" | 2018 | ''മഹാനടി'' | rowspan="2" | അലമേലു ജെമിനി ഗണേശൻ | rowspan="2" | ''നാഗ് അശ്വിൻ'' | rowspan="2" | ദ്വിഭാഷാ സിനിമ | rowspan="2" | <ref name="Mahanati and Taxiwaala">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/mahanati-taxiwaala-malavika-nair-5458676/|title=The actor in me wanted to accept Mahanati and Taxiwaala: Malavika Nair|access-date=8 January 2020|date=22 November 2018|website=Indian Express}}</ref> |- | ''നാദിഗയ്യാർ തിലകം'' | തമിഴ് |- | ''വിജേത'' | ചൈത്ര | രാകേഷ് ശശി | rowspan="3" | തെലുങ്ക് | | |- | ''ടാക്സിവാല'' | സിസിറ ഭരദ്വാജ് | രാഹുൽ സംകൃത്യൻ | | |- | rowspan="2" | 2019 | ''നിനു വീദാനി നീദാനു നെനെ'' | rowspan="2" |{{---}} | rowspan="2" | കാർത്തിക് രാജു | rowspan="2" | ദ്വിഭാഷാ സിനിമ <br /><br /><br /><br />വിപുലീകരിച്ച കാമിയോ രൂപം | rowspan="2" | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/karthick-naren-and-malavika-nair-play-extended-cameos-in-kannadi/articleshow/68688513.cms|title=Karthick Naren and Malavika Nair play extended cameos in 'Kannadi'|access-date=8 January 2020|date=3 April 2019|website=Times of India}}</ref> |- | ''കന്നടി'' | തമിഴ് |- | rowspan="2" | 2020 | style="background:#ffc;" | ''ഒറി ബുജ്ജിഗ'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}|| {{TBA}} | വിജയ് കുമാർ കോണ്ട | തെലുങ്ക് | പോസ്റ്റ്-പ്രൊഡക്ഷൻ | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/hebah-patel-joins-raj-tarun-and-malavika-nair-in-orey-bujjiga/articleshow/72071304.cms|title=Hebah Patel joins Raj Tarun and Malavika Nair in 'Orey Bujjiga'|access-date=8 January 2020|date=15 November 2019|website=Times of India}}</ref> |- | style="background:#ffc;" | ''അരസിയല്ല ഇടെല്ലം സാദാർനമപ്പ'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}|| {{TBA}} | അവിനാശ് ഹരിഹരൻ | തമിഴ് | ചിത്രീകരണം | |- |} == അവാർഡുകളും നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും == {{Infobox actor awards|name=Malavika Nair|image=|image_size=|alt=|caption=|awards=3|nominations=3}} {| class="wikitable sortable" ! വർഷം ! അവാർഡ് ! വിഭാഗം ! ഫിലിം !ഫലമായി !{{Tooltip|Ref.|References}} |- | rowspan="4" | 2015 | വിജയ് അവാർഡ്‌സ് | മികച്ച അരങ്ങേറ്റ നടി | rowspan="4" | കുക്കു |{{Won}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/vijay-awards-2015-winners-list-photos-live-updates-630385|title=9th Vijay Awards 2015: Complete Winners' List & Photos|access-date=8 January 2020|date=25 April 2015|website=International Business Times}}</ref> |- | ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് സൗത്ത് | മികച്ച നടി - തമിഴ് | മികച്ച നടി - തമിഴ് |{{Won}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/filmfare-awardssouth-2015-here-is-a-complete-list-of-winners-1012420.html|title=Filmfare Awards (South) 2015: The complete list of winners|access-date=8 January 2020|date=27 June 2015|website=CNN-News18}}</ref> |- | ആനന്ദ വികാതൻ സിനിമാ അവാർഡുകൾ | മികച്ച നടി | മികച്ച നടി |{{Won}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/vikatan-awards-2014-dhanush-dulquer-salmaan-sathuranga-vettai-honoured-winners-list-619905|title=Vikatan Awards 2014: Dhanush, Dulquer Salmaan, 'Sathuranga Vettai' Honoured [WINNERS LIST]|access-date=8 January 2020|date=9 January 2015|website=International Business Times}}</ref> |- | സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡുകൾ | മികച്ച അരങ്ങേറ്റ നടി - തമിഴ് | മികച്ച അരങ്ങേറ്റ നടി - തമിഴ് |{{Nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2015-tamil-movie-nominations-madras-beats-kaththi-jigarthanda-velaiyilla-636067|title=SIIMA Awards 2015 Tamil Movie Nominations: 'Madras' Beats 'Kaththi', 'Jigarthanda', 'Velaiyilla Pattathari'|access-date=9 January 2020|date=16 June 2015|website=International Business Times}}</ref> |- | 2016 | സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡുകൾ | മികച്ച അരങ്ങേറ്റ നടി - തെലുങ്ക് | യെവാഡെ സുബ്രഹ്മണ്യം | യെവാഡെ സുബ്രഹ്മണ്യം |{{Nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/siima-2016-nominations-out-%E2%80%93-here-list-43912|title=SIIMA 2016 nominations out – here is the list|access-date=8 January 2020|date=27 May 2016|website=The News Minute|archive-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803135047/http://www.thenewsminute.com/article/siima-2016-nominations-out-%E2%80%93-here-list-43912|url-status=dead}}</ref> |- | 2019 | ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് സൗത്ത് | മികച്ച സഹനടി - തെലുങ്ക് | ടാക്സിവാല | ടാക്സിവാല |{{Nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html|title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019|access-date=8 January 2020|website=[[Filmfare]]}}</ref> |- |} == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist|30em}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{IMDb name|id=6325281|name=Malavika Nair}} * {{Instagram|id=malvikanairofficial}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളത്തിലെ ബാലനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:തെലുഗു ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] cs7gm90gakiyib94ufjzbirgbue1gaq 0 502988 4671672 3701141 2026-09-29T13:23:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671672 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ബോംബെ സഹോദരിമാർ | image = Bombay Sisters.jpg | caption = Bombay Sisters | image_size = | alias = | origin = | instrument = | genre = [[Carnatic music]] | occupation = [[classical music|Classical]] [[Vocalist]], [[Duet (music)|Duo singers]] | years_active = | label = | associated_acts = | website = | current_members = | past_members = }} കർണ്ണാടകസംഗീതരംഗത്തെ വായ്പ്പാട്ടുകാരായ മലയാളി സഹോദരിമാരാണ് '''ബോംബെ സഹോദരിമാർ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''സി. സരോജയും സി. ലളിതയും'''.<ref>{{cite news|url=http://archives.chennaionline.com/entertainment/carnatic/bsisters.asp|title=Interview with Bombay Sisters|last=Saravanan & Hari Krishnan|publisher=ChennaiOnline.com|accessdate=2009-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100928064511/http://archives.chennaionline.com/entertainment/carnatic/bsisters.asp|archive-date=28 September 2010|url-status=dead}}</ref> ==ആദ്യകാലജീവിതം== [[Trichur|തൃശൂരിൽ]] മുക്താംബാളിന്റെയും ചിദംബരം അയ്യരുടെയും മക്കളായിട്ടാണ് സരോജയും ലളിതയും ജനിച്ചത്. മുംബൈയിൽ ആണ് ഇവർ വളർന്നത്. [[Delhi University|ദില്ലി സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്നും ഇവർ ബിരുദം നേടി. എച്. എ. എസ്. മണി, [[Musiri Subramania Iyer|മുസിരി സുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ]], [[T. K. Govinda Rao|ടി. കെ. ഗോവിന്ദറാവു]] എന്നിവരുടെ അടുത്തുനിന്ന് ഇവർ സംഗീതം അഭ്യസിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/09/22/stories/2007092252420400.htm|title=Bombay sisters in concert|date=22 September 2007|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=2009-08-03|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107181225/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/09/22/stories/2007092252420400.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.carnatica.net/artiste/bombaysisters.htm|title=C Saroja & C Lalita - The Bombay Sisters |publisher=Carnatica.com|accessdate=2009-08-03}}</ref> ==കച്ചേരികൾ == 1950 -കളിൽ കർണ്ണാടകസംഗീതരംഗത്ത് രൂപംകൊണ്ട രണ്ടുപേർ ഒരുമിച്ചുപാടുന്നരീതി അവലംബിച്ച [[Radha Jayalakshmi|രാധജയലക്ഷ്മി]], [[Soolamangalam Sisters|ശൂലമംഗലം സഹോദരിമാർ]],<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article95639.ece|title=Sisters in song|date=30 January 2010|newspaper=The Hindu}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> എന്നിവരെപ്പോലെ സരോജയും ലളിതയും ഒരുമിച്ചുപാടിത്തുടങ്ങി. ലളിതഗാനങ്ങൾ പാടിത്തുടങ്ങിയ അവർ പതിയെ ശാസ്ത്രീയസംഗീതത്തിലേക്കു ചുവടുമാറി. [[Sanskrit|സംസ്കൃതം]], [[Kannada|കന്നഡ]], [[Telugu language|തെലുഗു]], [[Tamil language|തമിഴ്]], [[Malayalam|മലയാളം]], [[Hindi|ഹിന്ദി]], [[Marathi language|മറാത്തി]] എന്നിങ്ങനെ വിവിധഭാഷകളിൽ ഇവർ ഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=iu8VAAAAIBAJ&sjid=1xMEAAAAIBAJ&pg=4559,1638849&dq=bombay-sisters|title=Concert by Bombay sisters|date=16 February 1994|newspaper=[[New Straits Times]]|pages=13|accessdate=2009-08-03}}</ref> യുവഗായകരെ പ്രോൽസാഹിപ്പിക്കാൻ ഇവർ എൻഡോവ്‌മെന്റുകളും സ്കോളർഷിപ്പുകളും ഏർപ്പെടുത്തിയ നിലയിൽ ഇവർ ശ്രദ്ധേയരാണ്.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/in-complete-harmony/article2777468.ece|title=Bombay Sisters with their senior students playing Tanpura at Music Academy}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 2020-[[Padmashri]]<ref>{{cite web |title=Padma Awards 2020 Announced |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=197647 |website=pib.gov.in}}</ref><ref>{{cite news |last1=Desk |first1=The Hindu Net |title=Full list of 2020 Padma awardees |url=https://www.thehindu.com/news/national/full-list-of-2020-padma-awardees/article30656841.ece |work=The Hindu |date=26 January 2020 |language=en-IN}}</ref> * ''Isai Peraringar Award'', 2006; awarded by the [[Tamil Isai Sangam]]<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/11/11/stories/2006111103880200.htm|title=Bombay Sisters to get Isai Perarignar Award|date=11 November 2006|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=2009-08-03|archive-date=2007-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20071205015702/http://www.hindu.com/2006/11/11/stories/2006111103880200.htm|url-status=dead}}</ref> * [[Sangeetha Kalasikhamani]], 2006 awarded by The Indian Fine Arts Society, Chennai * [[Kalaimamani]] for contributions to Carnatic music - Government of Tamilnadu .<ref name="ChennaiOnline - Profile">{{cite web|url=http://archives.chennaionline.com/musicseason99/profile/bombaysisters.html|title=Profile - Bombay Sisters|publisher=ChennaiOnline.com|accessdate=2009-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815060753/http://archives.chennaionline.com/musicseason99/profile/bombaysisters.html#|archive-date=15 August 2009|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> * First women to be conferred the status of ''[[Asthana Vidushi]]'' by the [[Kanchi matha]].<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2007/09/28/stories/2007092850950200.htm|title=Sheer hard work has brought us this far|date=28 September 2007|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=2009-08-03|archive-date=2007-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20071105072632/http://www.hindu.com/fr/2007/09/28/stories/2007092850950200.htm|url-status=dead}}</ref> * [[Sangeetha Kalanidhi]] Award for the year 2010 from the [[Madras Music Academy]].<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article523573.ece?homepage=true|title=Sangita Kalanidhi award for Bombay Sisters|date=20 July 2010|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=2010-07-20|archive-date=2012-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019235410/http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article523573.ece?homepage=true|url-status=dead}}</ref> * [[Sangeetha Choodamani]] Award for the year 1991 from the Sri Krishna Gana Sabha. * [[Sangeet Natak Akademi Award]] for the year 2004 - Government of India * S V Narayanaswamy Rao Award 2018, awarded by the Sree Rama Seva Mandali, Bangalore * Maharajapuram Viswanatha Iyer Memorial Award 2013 *Sangeetha Kala Nipuna awarded by Mylapore Fine Arts Club, Madras in 1994 *Prestigious MS Subbulakshmi Award 2019, awarded by the Government of Tamilnadu ==അവലംബം== {{Portal|India|Music}} {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [https://web.archive.org/web/20090815060753/http://archives.chennaionline.com/musicseason99/profile/bombaysisters.html Profile at ChennaiOnline.com] * [https://web.archive.org/web/20110208172355/http://www.bombaysisters.com/ BombaySisters.com] {{authority control}} {{സംഗീതകലാനിധി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ}} [[വർഗ്ഗം:സംഗീതകലാനിധി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകസംഗീതജ്ഞർ]] mvw84kvfif9740crks614ls3e1v9k3u 0 507810 4671786 4657492 2026-09-30T00:00:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671786 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Munakkal Beach}} [[പ്രമാണം:Photo_of_Azhikode_Munakkal_Beach.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു| മുനക്കൽ ബീച്ചിലെ ഒരു സായാഹ്നം ]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ]] [[അഴീക്കോട്, തൃശ്ശൂർ|തൃശൂർ '''അഴീക്കോഡിലെ''']] ഒരു ബീച്ചാണ് '''മുനക്കൽ ബീച്ച്''' . <ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15166215&tabId=21&BV_ID=@@@ |title=Munakkal Beach |publisher=Manoramaonline.com |access-date=2013-10-11}}</ref>ഇത് [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]<nowiki/>യിലെ ഏറ്റവും വലിയ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ് <ref>{{Cite web|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15166215&tabId=21&BV_ID=@@@|title=Munakkal Beach|access-date=2013-10-11|publisher=Manoramaonline.com|archive-date=2013-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012123738/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15166215&tabId=21&BV_ID=@@@|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/muziris/beaches/munakkal |title=Munakkal beach {{!}} Azhikode {{!}} Thrissur {{!}} Kodungallur {{!}} Arabian Sea |website=muziris Project |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.holidify.com/places/thrissur/munakkal-beach-sightseeing-125241.html |title=Munakkal Beach, Thrissur (2026) - Images, Timings {{!}} Holidify |website=www.holidify.com |access-date=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/newsletter/news/2010/azhikode-munakkal-beach/1407 |title=Azhikode- Munakkal beach, Newsbytes, Newsletter, India |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |author=admin_newzhook |url=https://newzhook.com/story/21570/ |title=Azhikode Munakkal beach in Kerala now accessible for people with all types of disabilities |date=2019-03-05 |website=Newz Hook {{!}} Disability News - Changing Attitudes towards Disability |language=en-US |access-date=2026-07-29}}</ref> [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിന്റെ]] തീരത്താണ് ഈ ബീച്ച്. == സൌകര്യങ്ങൾ == ഹാർബർ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വകുപ്പിന്റെ സുനാമി പുനരധിവാസ പദ്ധതിയിലാണ് ബീച്ച് വികസിപ്പിച്ചത്. <ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/11/09/stories/2009110951760300.htm |archive-url=https://archive.today/20131011232553/http://www.hindu.com/2009/11/09/stories/2009110951760300.htm |url-status=dead |archive-date=2013-10-11 |work=[[The Hindu]] |title=Munakkal beach gets a facelift |date=2009-11-12 |access-date=2013-10-11}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/munakkal-beach-gets-a-facelift/article135414.ece |title=Munakkal beach gets a facelift |work=The Hindu |access-date=2013-10-11}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/destination-management-council-for-azhikodemunakkal-beach/article502504.ece |title=Destination management council for Azhikode-Munakkal beach |work=The Hindu |access-date=2013-10-11}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/06/02/stories/2008060257470300.htm |archive-url=https://archive.today/20131011232635/http://www.hindu.com/2008/06/02/stories/2008060257470300.htm |url-status=dead |archive-date=2013-10-11 |work=[[The Hindu]] |title=Nod for tourism projects worth Rs. 18. 41 crore |date=2008-06-02 |access-date=2013-10-11}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2009/06/08/stories/2009060850740200.htm |archive-url=https://archive.today/20131011232550/http://www.hindu.com/2009/06/08/stories/2009060850740200.htm |url-status=dead |archive-date=2013-10-11 |work=[[The Hindu]] |title=Beaches near Kochi being beautified |date=2009-06-08 |access-date=2013-10-11}}</ref>400 മീറ്റർ ഓപ്പൺ എയർ ഓഡിറ്റോറിയം, 1300 മീറ്റർ നടപ്പാത, ടോയ്‌ലറ്റുകൾ, ഫുഡ് കോർട്ടുകൾ, കുട്ടികൾക്കുള്ള സ്കേറ്റ്ബോർഡിംഗ് ഗ്രിപ്പ്, ഒരു മൊബൈൽ ഷെൽട്ടർ എന്നിവയാണ് ബീച്ചിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ. കേരള വനംവകുപ്പ് സ്ഥാപിച്ച [[Casuarina|കാറ്റാടി]]<nowiki/>വനം മറ്റൊരു ആകർഷണമാണ്. <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2009/11/09/stories/2009110951760300.htm|title=Munakkal beach gets a facelift|access-date=2013-10-11|publisher=The Hindu|archive-date=2013-10-11|archive-url=https://archive.today/20131011232553/http://www.hindu.com/2009/11/09/stories/2009110951760300.htm|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/munakkal-beach-gets-a-facelift/article135414.ece|title=Munakkal beach gets a facelift|access-date=2013-10-11|publisher=The Hindu}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/destination-management-council-for-azhikodemunakkal-beach/article502504.ece|title=Destination management council for Azhikode-Munakkal beach|access-date=2013-10-11|publisher=The Hindu}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2008/06/02/stories/2008060257470300.htm|title=Nod for tourism projects worth Rs. 18. 41 crore|access-date=2013-10-11|publisher=The Hindu|archive-date=2013-10-11|archive-url=https://archive.today/20131011232635/http://www.hindu.com/2008/06/02/stories/2008060257470300.htm|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2009/06/08/stories/2009060850740200.htm|title=Beaches near Kochi being beautified|access-date=2013-10-11|publisher=The Hindu|archive-date=2013-10-11|archive-url=https://archive.today/20131011232550/http://www.hindu.com/2009/06/08/stories/2009060850740200.htm|url-status=dead}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} {{coord missing|Kerala}} {{Tourist attractions in Thrissur}} {{Tourism in Kerala}} {{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കടൽത്തീരങ്ങൾ]] 1dkyca6tyg9f99apd4wpm93t5mca5ov 0 513526 4671854 4100825 2026-09-30T06:48:29Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671854 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Raju Murugan}} {{Infobox person | name = രാജു മുരുകൻ | image = Raju Murugan at Joker Press Meet.jpg | image_size = | caption = | occupation = എഴുത്തുകാരൻ, പത്രപ്രവർത്തകൻ, തിരക്കഥാകൃത്ത്, സംവിധായകൻ | birth_name = | birth_date = | birth_place = | yearsactive = 2014 {{ndash}} ഇതുവരെ | ethnicity = | spouse = ഹേമ സിൻഹ | parents = | children = | awards = | website = }} [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിലെ]] [[തിരുവാരൂർ ജില്ല|തിരുവാരൂരിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു എഴുത്തുകാരനും പത്രപ്രവർത്തകനും ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനുമാണ് '''രാജു മുരുകൻ'''. തമിഴ് മാസികയായ [[ആനന്ദവികടൻ|ആനന്ദ വികടനിൽ]] ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ 'വട്ടിയും മുതലും', 'ഒൺട്ര്', 'ജിപ്സി' എന്നീ കൃതികൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു വന്നിട്ടുണ്ട്. [[കുക്കൂ]] (2014) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് രാജു മുരുകൻ സംവിധായകനായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Raju-Murugans-Joker-is-a-political-satire/articleshow/51527526.cms|title=Raju Murugan's Joker is a political satire|access-date=1 May 2016|website=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/director-raju-murugan-on-his-upcoming-film-joker/article8399316.ece|title=The director of 'Cuckoo', Raju Murugan, has finished work on his second film, 'Joker'|access-date=1 May 2016|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326105309/http://www.thehindu.com/features/cinema/director-raju-murugan-on-his-upcoming-film-joker/article8399316.ece|archive-date=2016-03-26|url-status=dead}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ ചിത്രമായ ''[[ജോക്കർ (തമിഴ് ചലച്ചിത്രം)|ജോക്കറിന്]]'' [[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2016|64-ാമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡിൽ]] മികച്ച തമിഴ് [[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2016|ചിത്രത്തിനുള്ള പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു]] . 3 വർഷം ലിംഗുസാമിയുടെ സംവിധാന സഹായിയായി ജോലി ചെയ്തിരുന്നു. <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/070417/64th-national-awards-live-neerja-wins-best-film-joker-takes-best-tamil-film-award.html|title=64th National Awards: Akshay wins Best Actor, Surabhi bags Best Actress|access-date=11 April 2017|date=7 April 2017|website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable sortable" style="background:#f5f5f5;" ! വർഷം ! ഫിലിം ! എഴുത്തുകാരൻ ! ഡയറക്ടർ ! കുറിപ്പുകൾ |- | 2014 | ''കുക്കൂ'' || {{അതെ}} ||{{അതെ}} | |- | 2016 | ''തോഴാ'' ||{{അതെ}} ||{{അല്ല}} | സംഭാഷണങ്ങൾ <ref>{{Cite web|url=http://moviegalleri.net/2017/01/raju-murugan-to-write-dialogues-for-mariyappan.html|title=Raju Murugan to write dialogues for Mariyappan {{!}} New Movie Posters|access-date=2017-04-08|last=admin|website=New Movie Posters|language=en-US|archive-date=2017-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170408171610/http://moviegalleri.net/2017/01/raju-murugan-to-write-dialogues-for-mariyappan.html|url-status=dead}}</ref> |- | 2016 | ''ജോക്കർ'' || {{അതെ}}||{{അതെ}} | മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് - തമിഴ് <br />തമിഴിലെ മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് |- | 2019 | ''മെഹന്ദി സർക്കസ്'' ||{{അതെ}}||{{അല്ല}} | കഥയും സംഭാഷണവും |- | 2020 | ''ജിപ്‌സി'' || {{അതെ}}||{{അതെ}} | |- |} == പുസ്തകങ്ങൾ == {| class="wikitable sortable" style="background:#f5f5f5;" ! ശീർഷകം ! ഭാഷ ! പ്രസാധകൻ ! കുറിപ്പുകൾ |- |വട്ടിയും മുതലും | തമിഴ് | [[ആനന്ദവികടൻ|വികാതൻ]] | - |- | ''ഒൻഡ്രു'' | തമിഴ് | [[ആനന്ദവികടൻ|വികാതൻ]] | സഹ രചയിതാവ് |- | ''ജിപ്‌സി'' | തമിഴ് | [[ആനന്ദവികടൻ|വികാതൻ]] | |} == അവലംബം == {{Reflist|30em}} == പുറം കണ്ണികൾ == * {{IMDb name|nm6327305}} * {{Facebook|directorRajumurugan|Raju Murugan}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ ചലച്ചിത്രസം‌വിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് ചെറുകഥാകൃത്തുക്കൾ]] qk87w5vdcz3e9sl4hubvxw80lhnqefz 0 513529 4671911 4666774 2026-09-30T10:30:42Z Malikaveedu 16584 4671911 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | ntive_name = ശ്രീമൂലനഗരം | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Sreemoolanagaram Junction.jpg | image_alt = ശ്രീമൂലനഗരം ജംഗ്ഷൻ. | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = | pushpame = ശ്രീമൂലനഗരം | nain_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1339|N|76.40197|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|എറണാകുളം]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 13603 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 683580 | registration_plate = KL 41 | website = | footnotes = }} [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[ആലുവ താലൂക്ക്|ആലുവ താലൂക്കിന്റെ]] ഭാഗമായ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമമാണ് '''ശ്രീമൂലനഗരം.<ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42554/download/46180/2011-IndiaStateDistSbDistVill-0000.xlsx|title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Village, 2011|access-date=May 18, 2025|last=<!-- not stated -->|date=2011|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220711042331/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42554/download/46180/2011-IndiaStateDistSbDistVill-0000.xlsx|archive-date=2022-07-11}}</ref>''' [[ചൊവ്വര]] ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടുന്ന [[ശ്രീമൂലനഗരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ശ്രീമൂലനഗരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണിത്. ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ കാക്കനാടിന് 30 കിലോമീറ്റർ വടക്ക് ഭാഗത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇവിടേയ്ക്ക് അങ്കമാലിയിൽ നിന്ന് 9 കിലോമീറ്ററും സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ തിരുവനന്തപുരത്ത് നിന്ന് 225 കിലോമീറ്ററും ദൂരമുണ്ട്. [[കാഞ്ഞൂർ]] (2 കിലോമീറ്റർ), [[മാറമ്പള്ളി]] (2.3 കി.മീ.), [[നെടുമ്പാശ്ശേരി]] (4 കിലോമീറ്റർ), [[കീഴ്മാട്]] (4 കിലോമീറ്റർ), [[അങ്കമാലി]] (6 കിലോമീറ്റർ), [[കാലടി]] (6 കിലോമീറ്റർ) എന്നിവയാണ് ഈ ഗ്രാമത്തിന് അടുത്തുള്ള മറ്റ് ഗ്രാമങ്ങൾ. ഗ്രാമത്തിന് സമീപത്തുകൂടി പെരിയാർ ഒഴുകുന്നു. == പേരിന്റെ ഉത്ഭവം == ഈ പ്രദേശത്ത് ഒരു കൊട്ടാരമുണ്ടായിരുന്ന കൊച്ചി രാജാവായിരുന്ന [[ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ കൊട്ടാരം|ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ]] [[ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ കൊട്ടാരം|രാജാവിന്റെ]] പേരിൽ നിന്നാണ് ഈ ഗ്രാമത്തിന് പേര് ലഭിച്ചത്. == പ്രശസ്തര വ്യക്തികൾ == * [[ശ്രീമൂലനഗരം വിജയൻ]] - സിനിമ, നാടക രംഗങ്ങളിൽ വ്യക്തിമൂദ്ര പതിപ്പിച്ച ഒരു കലാകാരൻ * [[ശ്രീമൂലനഗരം മോഹൻ]] - സിനിമ, നാടക രംഗങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനായ ഇദ്ദേഹം കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി മുൻ സെക്രട്ടറി കൂടിയാണ്. == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] <references />{{Ernakulam district}}{{Ernakulam-geo-stub}} o3qk9vvyneb9u2ilroios4hl2gr4rx1 0 515376 4671914 4667729 2026-09-30T11:06:40Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671914 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Raoua Tlili}} {{Infobox sportsperson | image = | alt = | birth_name = Raoua Tlili | native_name = روعة التليلي | native_name_lang = ar | other_names = | birth_date = {{Birth date and age|1989|10|05}} | birth_place = | residence = [[Gafsa]], [[Tunisia]] | height = 1.33 m | weight = 51 kg | club = Tunisian Federation of Sports for the Disabled, Gafsa, TUN | coach = Mohamed Yahia | disability_class = [[T41 (classification)|F41]] | years_active = 2006–2015 ([[Track and field]] F40)<br/>2015-present ([[Track and field]] F41) | medaltemplates = {{MedalSport | Women's [[para athletics]] }} {{MedalCountry | {{TUN}} }} {{MedalCompetition | [[Paralympic Games]] }} {{MedalGold | [[2016 Summer Paralympics|2016 Rio]] | [[Athletics at the 2016 Summer Paralympics – Women's shot put|Shot put F41]] }} {{MedalGold | [[2016 Summer Paralympics|2016 Rio]] | [[Athletics at the 2016 Summer Paralympics – Women's discus throw|Discus throw F41]] }} {{MedalGold | [[2012 Summer Paralympics|2012 London]] | [[Athletics at the 2012 Summer Paralympics – Women's shot put F40|Shot put F40]] }} {{MedalGold | [[2008 Summer Paralympics|2008 Beijing]] | [[Athletics at the 2008 Summer Paralympics – Women's discus throw F40|Discus throw F40]] }} {{MedalSilver | [[2008 Summer Paralympics|2012 London]] | [[Athletics at the 2012 Summer Paralympics – Women's discus throw F40|Discus throw F40]] }} {{MedalSilver | [[2008 Summer Paralympics|2008 Beijing]] | [[Athletics at the 2008 Summer Paralympics – Women's shot put F40|Shot put F40]] }} {{MedalCompetition | [[IPC Athletics World Championships|World Championships]] }} {{MedalGold | [[2011 IPC Athletics World Championships|2011 Christchurch]] | Shot put F40 }} {{MedalGold | [[2015 IPC Athletics World Championships|2015 Doha]] | [[2015 IPC Athletics World Championships – Women's discus throw|Discus throw F41]] }} {{MedalGold | [[2015 IPC Athletics World Championships|2015 Doha]] | [[2015 IPC Athletics World Championships – Women's shot put|Shot put F41]] }} {{MedalGold|[[2017 World Para Athletics Championships|2017 London]]|[[2017 World Para Athletics Championships – Women's discus throw|Discus throw - F41]]}} {{MedalGold|[[2019 World Para Athletics Championships|2019 Dubai]]|[[2019 World Para Athletics Championships – Women's discus throw|Discus throw - F41]]}} {{MedalSilver | [[2011 IPC Athletics World Championships|2011 Christchurch]] | Discus throw F40 }} {{MedalBronze | 2006 | [[Discus throw F40]] }} }} [[ടുണീഷ്യ]]യിൽ നിന്നുള്ള ഒരു പാരാലിമ്പിയൻ കായികതാരമാണ് '''റൗവാ ത്ലിലി''' (അറബി: روعة born; ജനനം: ഒക്ടോബർ 5, 1989) പ്രധാനമായും എഫ് 41 ഷോട്ട് പുട്ട്, ഡിസ്കസ് ഇനങ്ങളിൽ മത്സരിക്കുന്നു.<ref name="Tlili1" /> ==കരിയർ== 2006-ൽ ത്ലിലി സീനിയർ അന്താരാഷ്ട്ര അരങ്ങേറ്റം നടത്തി. <ref name="Tlili1">{{cite web|title=Raoua Tlili - IPC Athletics|url=https://www.paralympic.org/raoua-tlili|website=paralympic.org|accessdate=26 October 2016}}</ref> 2008-ലെ ചൈനയിലെ ബീജിംഗിൽ നടന്ന സമ്മർ പാരാലിമ്പിക്‌സിൽ പങ്കെടുത്തു. അവിടെ വനിതാ ഷോട്ട്പുട്ടിൽ സ്വർണ്ണ മെഡൽ നേടി. എഫ് 40 ഇവന്റിൽ 8.95 മീറ്ററിൽ ഒരു പുതിയ ലോക റെക്കോർഡും വനിതാ ഡിസ്കസ് ത്രോ എഫ് 40 ഇവന്റിൽ ഒരു വെള്ളിയും നേടി.<ref name="Tlili1" /> നാലുവർഷത്തിനുശേഷം യുകെയിലെ ലണ്ടനിൽ നടന്ന 2012-ലെ സമ്മർ പാരാലിമ്പിക്‌സിൽ പങ്കെടുത്തു. 9.86 മീറ്ററിൽ മറ്റൊരു ലോക റെക്കോർഡ് ഡിസ്റ്റൻസ് എഫ് 40 ഷോട്ടിൽ വീണ്ടും സ്വർണം നേടിയ അവർ ബീജിംഗിൽ നിന്ന് മെഡൽ നേടി. എഫ് 40 ഡിസ്കസ് ഇനത്തിൽ മറ്റൊരു വെള്ളി മെഡലും അവർ നേടി. <ref name="Tlili1" /> [[2016 Summer Olympics|2016-ലെ സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ഇവിടെ നടന്ന രണ്ട് ഇനങ്ങളിലും സ്വർണ്ണ മെഡലുകൾ നേടാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞു. ആദ്യം അവർ എഫ് 41 ഷോട്ടിൽ വിജയിച്ചു. 10.19 മീറ്റർ ദൂരം എറിഞ്ഞ് 1.80 മീറ്ററിൽ വിജയിച്ചു.<ref>{{cite web|title=Women's Shot Put F41|url=https://www.rio2016.com/en/paralympics/athletics-standings-at-womens-shot-put-f41|website=rio2016.com|accessdate=26 October 2016|archive-date=2016-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160922201304/https://www.rio2016.com/en/paralympics/athletics-standings-at-womens-shot-put-f41|url-status=dead}}</ref> ആറ് ദിവസത്തിന് ശേഷം അവർ, ഒരു പുതിയ ലോക റെക്കോർഡ് ദൂരം എറിഞ്ഞു. 33.38 മീറ്റർ എഫ് 40 / എഫ് 41 ഡിസ്കസ് സ്വർണ്ണ മെഡൽ നേടി.<ref>{{cite web|title=Women's Discus Throw F40/F41|url=https://www.rio2016.com/en/paralympics/athletics-standings-at-womens-discus-throw-f40-41|website=rio2016.com|accessdate=26 October 2016|archive-date=2016-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20161001210528/https://www.rio2016.com/en/paralympics/athletics-standings-at-womens-discus-throw-f40-41|url-status=dead}}</ref> സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിനിടയിൽ ഐപിസി അത്‌ലറ്റിക്സ് വേൾഡ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ അവളുടെ വിജയം തുടർന്നു, 2011 ലും 2015 ലും എഫ് 40 / എഫ് 41 ഷോട്ടിൽ സ്വർണ്ണ മെഡലുകൾ നേടി, എഫ് 40 / എഫ് 41 ഡിസ്കസിൽ 2013 ലും 2015 ലും സ്വർണം നേടി 2011-ൽ വെള്ളി മെഡൽ നേടി.<ref name="Tlili1" /> == ഐപിസി റെക്കോർഡുകൾ == 2016 ഒക്ടോബർ വരെ, ഡിസ്കസ് കാറ്റഗറി എഫ് 41 ലെ 33.38 മീറ്ററിലെ ഐപിസി ലോക റെക്കോർഡുകളുടെ ഉടമയാണ് ത്ലിലി. <ref>{{cite web|title=World records - Athletics|url=https://db.ipc-services.org/sdms/web/record/at/pdf/type/WR/category/out/gender/W/evt/DIS|website=paralympic.org|accessdate=26 October 2016|archive-date=2017-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927202108/https://db.ipc-services.org/sdms/web/record/at/pdf/type/WR/category/out/gender/W/evt/DIS|url-status=dead}}</ref> ഇത് പാരാലിമ്പിക് റെക്കോർഡാണ്. കൂടാതെ 10.19 ൽ എഫ് 41 ഷോട്ടിൽ പാരാലിമ്പിക് റെക്കോർഡ് ഉടമയും ആണ്.<ref>{{cite web|title=World Records IPC Athletics|url=https://db.ipc-services.org/sdms/web/record/at/pdf/type/PR/category/out/gender/W/evt/SHO|website=paralympic.org|accessdate=26 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111012829/https://db.ipc-services.org/sdms/web/record/at/pdf/type/PR/category/out/gender/W/evt/SHO|archive-date=2023-11-11|url-status=dead}}</ref>ഷോട്ട് പുട്ട്, ഡിസ്കസ് എന്നിവയിൽ ഐപിസി അത്‌ലറ്റിക്സ് വേൾഡ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് റെക്കോർഡുകളും അവർ നേടിയിട്ടുണ്ട്. 2015 ഐപിസി അത്‌ലറ്റിക്സ് ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ അവർ രണ്ട് മത്സരങ്ങളിലും നേടി.<ref>{{cite web|title=World Records - Athletics|url=https://db.ipc-services.org/sdms/web/record/at/pdf/type/CR/category/out/gender/W/evt/SHO|website=paralympic.org|accessdate=26 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723064122/https://db.ipc-services.org/sdms/web/record/at/pdf/type/CR/category/out/gender/W/evt/SHO|archive-date=2020-07-23|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=World Records - Athletics|url=https://db.ipc-services.org/sdms/web/record/at/pdf/type/CR/category/out/gender/W/evt/DIS|website=paralympic.org|accessdate=26 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723055532/https://db.ipc-services.org/sdms/web/record/at/pdf/type/CR/category/out/gender/W/evt/DIS|archive-date=2020-07-23|url-status=dead}}</ref> ==ഇവന്റുകൾ== * Women's Shot Put - F41 * Women's Discus Throw - F41 ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== * {{IPC athlete|id=raoua-tlili|old_id=687272}} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:1989-ൽ ജനിച്ചവർ]] 62lyph5whwd9yr31gwpcxbpuu7zs24g 0 517382 4671756 4654894 2026-09-29T20:12:35Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671756 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Macro photography}} [[പ്രമാണം:Scatophaga_stercoraria_macro_Luc_Viatour.jpg|ലഘുചിത്രം|കോമൺ യെല്ലോ ഡങ് ഫ്ലൈയുടെ (Scathophaga stercoraria) മാക്രോ ഫോട്ടോ. 18 × 24 മില്ലീമീറ്റർ ഇമേജ് സെൻസറുള്ള ക്യാമറയിൽ പരമാവധി 1:1 റീപ്രൊഡക്ഷൻ റേഷ്യോ ഉള്ള ലെൻസ് ഉപയോഗിച്ച് എടുത്ത ഫോട്ടോയാണ് ഇത്. ഫോട്ടോയുടെ ഓൺ-സ്ക്രീൻ ഡിസ്പ്ലേ ആ പ്രാണിയുടെ യഥാർഥ വലുപ്പത്തേക്കാൾ വലുതായിരിക്കും.]] [[പ്രമാണം:Dragon_Fly_portrait_using_reverse_ring_macro.png|ലഘുചിത്രം|100 മി.മീ. മാക്രോ ലെൻസിന്റെയൊപ്പം 50 മി.മീ. ലെൻസ് വിപരീതമായി ചേർത്ത് എടുത്ത ഡ്രാഗൺഫ്ലൈയുടെ തലയുടെ മാക്രോ ഫോട്ടോ.]] [[പ്രമാണം:Formica_polyctena_2.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒരു ഉറുമ്പിന്റെ മാക്രോ ഫോട്ടോ]] സാധാരണയായി വളരെ ചെറിയ വസ്തുക്കളും, പ്രാണികളെപ്പോലുള്ള ജീവജാലങ്ങളെയും ഒക്കെ വളരെ അടുത്ത് നിന്ന് പകർത്തുന്ന ഫോട്ടോഗ്രഫി രീതിയാണ് '''മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രഫി'''. ഇത് '''ഫോട്ടോമാക്രോഗ്രഫി''', '''മാക്രോഗ്രഫി''' എന്നീ പേരുകളിലും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LGBNEjPmLZ0C&pg=PA29|title=Digital Macro and Close-Up Photography For Dummies|last=Thomas Clark|publisher=John Wiley & Sons|year=2011|isbn=978-1-118-08920-0|page=29}}</ref><ref>{{Cite book|title=Mastering Digital Photography|url=https://archive.org/details/masteringdigital0000free|last=Freeman|first=Michael|publisher=ILEX Press|year=2010|isbn=978-1-907579-00-4|location=UK|page=[https://archive.org/details/masteringdigital0000free/page/336 336]|author-link=Michael Freeman (photographer)}}</ref><ref name="Saxby">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=boIw0WEsd9AC&pg=PA269|title=The Science of Imaging: An Introduction|last=Graham Saxby|publisher=CRC Press|year=2010|isbn=978-1-4398-1286-0|edition=2nd|page=269}}</ref><ref>{{Cite book|title=Collegiate Dictionary, 10th Ed|last=Webster|first=Merriam|publisher=Merriam-Webster, Inc|year=1996|isbn=0-87779-711-0|page=698}}</ref> ഒരു മാക്രോഫോട്ടോയിൽ ഉള്ള വസ്തുവിന്റെ വലുപ്പം അതിന്റെ യഥാർഥ വലുപ്പത്തേക്കാൾ കൂടുതലായാണ് നോക്കുന്നവർക്ക് അനുഭവപ്പെടുക. മാക്രോഫോട്ടോഗ്രാഫി ചെറിയ വസ്തുക്കളെ വലുതാക്കി കാണിക്കുന്ന ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന കലയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു എങ്കിലും, യഥാർത്ഥ നിർവചനം അനുസരിച്ച് അല്ലെങ്കിൽ സാങ്കേതികമായി പറഞ്ഞാൽ നെഗറ്റീവ് അല്ലെങ്കിൽ ഇമേജ് സെൻസറിൽ പതിയുന്ന ചിത്രം (കാണുന്ന ചിത്രം അല്ല) അതിന്റെ യഥാർഥ വലുപ്പത്തിന് തുല്യമോ (ലൈഫ് സൈസ് എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു) അതിൽ കൂടുതലോ ഉള്ള ഒന്നാണ് മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രാഫ്.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xj_Bqqm7tksC&pg=PT30|title=The DSLR Field Guide: The Essential Handbook to Getting the Most from Your Camera|last=Michael Freeman|publisher=Focal Press|year=2010|isbn=978-0-240-81720-0|page=30}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dpreview.com/articles/6519974919/macro-photography-understanding-magnification|title=Macro photography: Understanding magnification|access-date=20 May 2012|last=Marom|first=Erez}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, സാധാരണയായി യഥാർഥ വലുപ്പത്തേക്കാൾ വളരെ വലുതായി ഒരു വസ്തുവിനെ കാണിക്കുന്ന ഫോട്ടോയെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.<ref name="Photography.com">{{Cite web|url=http://www.photography.com/articles/types-of-photography/macro-photography/|title=Macro Photography|access-date=20 May 2012|last=Photography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20081106072156/http://www.photography.com/articles/types-of-photography/macro-photography/|archive-date=2008-11-06}}</ref> ഫിലിം പ്ലെയിനിൽ (അല്ലെങ്കിൽ സെൻസറിൽ) പതിയുന്ന വസ്തുവിന്റെ വലുപ്പവും, അതിന്റെ യഥാർഥ വലുപ്പവും തമ്മിലുള്ള അനുപാതമാണ് '''റീപ്രൊഡക്ഷൻ റേഷ്യൊ''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഒരു മാക്രോ ലെൻസ് ക്ലാസിക്കലായി കുറഞ്ഞത് 1:1 എന്ന അനുപാതമുള്ള ലെൻസാണ്. വലിയ റീപ്രൊഡക്ഷൻ റേഷ്യൊ ഉള്ള ഏതൊരു ലെൻസും മാക്രോ ലെൻസ് ആയാണ് കരുതുന്നത്.<ref name="Photography.com"/><ref>{{Cite web|url=http://www.kenrockwell.com/canon/lenses/50mm-macro.htm|title=Canon 50&nbsp;mm Macro|access-date=20 May 2012|last=Rockwell|first=Ken}}</ref><ref name="Cambridge in Colour">{{Cite web|url=http://www.cambridgeincolour.com/tutorials/macro-lenses.htm|title=Macro Camera Lenses|last=Cambridge in Colour}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.macworld.com/article/1161017/bettermacrophotos.html|title=How to take great macro photographs|access-date=20 May 2012|last=Long|first=Ben}}</ref> സെൻസറിലെ വലുപ്പം എന്നത് പോലെ തന്നെ പ്രിന്റും പ്രധാനമാണ്. വലിയ ഫോർമാറ്റ് ക്യാമറകളിൽ 1:1 റേഷ്യൊ ഇല്ലാത്ത ലെൻസ് ഉപയോഗിച്ച് എടുത്ത ചിത്രം ക്രോപ്പ് ചെയ്തും 'ലൈഫ് സൈസ്' ആക്കി മാറ്റാം. 10:1 ൽ കൂടുതലുള്ള റീപ്രൊഡക്ഷൻ റേഷ്യൊ [[മൈക്രോഗ്രാഫ്|ഫോട്ടോമൈക്രോഗ്രഫിയായി]] കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് സാധാരണയായി ഡിജിറ്റൽ മൈക്രോസ്കോപ്പ് ഉപയോഗിച്ച് എടുക്കുന്ന ഫോട്ടോകളാണ്. ഫോട്ടോമൈക്രോഗ്രഫിയെ, മൈക്രോഫോർമുകൾ പോലുള്ള വളരെ ചെറിയ ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന കലയായ [[മൈക്രൊഫോട്ടോഗ്രാഫ്|മൈക്രോഫോട്ടോഗ്രാഫിയുമായി]] തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്. സെൻസർ സാങ്കേതികവിദ്യയിലെ പുരോഗതി കാരണം, ഇന്നത്തെ ചെറിയ സെൻസർ ഡിജിറ്റൽ ക്യാമറകൾക്ക്, കുറഞ്ഞ റീപ്രൊഡക്ഷൻ റേഷ്യൊ ഉള്ള ലെൻസ് ഉപയോഗിച്ച് കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രാഫി ചെയ്യാൻ കഴിയും.<ref name="Cambridge in Colour"/><ref name="Frank">{{Cite web|url=http://www.digicamhelp.com/learn/macro-close/extreme-macro-photography/|title=Extreme macro photography|access-date=20 May 2012|last=Frank|first=Bob|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021222835/https://digicamhelp.com/learn/macro-close/extreme-macro-photography/|url-status=dead}}</ref> ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ, ഒരു "ട്രൂ" മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രാഫിനെ, വസ്തുവിന്റെ ലംബമായ ഉയരം 24 മില്ലീമീറ്ററോ അതിൽ കുറവോ ഉള്ള ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫായി കൂടുതൽ പ്രായോഗികമായി നിർവചിക്കാം.<ref name="Wattie">{{Cite web|url=http://nzphoto.tripod.com/3d/520_3dmacro.html|title=Digital Stereo Macro Photography|access-date=20 May 2012|last=Wattie|first=John}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ചരിത്രം == യഥാർത്ഥ ''ഫോട്ടോ-മൈക്രോഗ്രാഫുകളിൽ'' നിന്ന് വേർതിരിച്ചറിയാൻ 10-ൽ താഴെ വ്യാസമുള്ള മാഗ്നിഫിക്കേഷനോടുകൂടിയ ക്ലോസ്-അപ്പ് ചിത്രങ്ങൾക്കായി 1899 -ൽ ഡബ്ല്യു.എച്ച്. വാൾംസ്ലി ''ഫോട്ടോ-മാക്രോഗ്രാഫ്'' എന്ന പദം നിർദ്ദേശിച്ചു.<ref>{{Cite journal|last=Walmsley|first=W. H.|title=Photo-micrography for everybody|journal=The International Annual of Anthony's Photographic Bulletin and American Process Year-book|year=1899|volume=12|pages=73–90|url=https://archive.org/stream/internationalan00unkngoog#page/n112/mode/2up}}</ref> മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുടെ ആദ്യകാല പ്രയോക്താക്കളിൽ ഒരാളാണ് 1880 ൽ ജനിച്ച പെർസി സ്മിത്ത്. ബ്രിട്ടീഷ് പ്രകൃതി ഡോക്യുമെന്ററി ഫിലിം മേക്കറായ അദ്ദേഹം ക്ലോസ്-അപ്പ് ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾക്ക് പേരുകേട്ട വ്യക്തിയാണ്.<ref>{{Cite web|url=http://www.mattamphotography.com/the-story-of-macro-photography/|title=The Story of Macro Photography|publisher=|access-date=2020-08-05|archive-date=2017-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205180244/http://www.mattamphotography.com/the-story-of-macro-photography|url-status=dead}}</ref> == ഉപകരണങ്ങളും സാങ്കേതികതകളും == [[പ്രമാണം:Canon_MP-E65mm.jpg|ലഘുചിത്രം|കാനൻ എംപി-ഇ 65 മി.മീ. മാക്രോ ലെൻസ്. ചെറിയ ഫ്രണ്ട് ലെൻസ് ഘടകങ്ങൾ മാക്രോ ലെൻസുകളുടെ പ്രത്യേകതയാണ്.]] [[പ്രമാണം:ExtensionTube5733.jpg|ലഘുചിത്രം|SLR- കളിൽ ഉയർന്ന മാഗ്നിഫിക്കേഷനുള്ള മാക്രോ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്താൻ സഹായിക്കുന്ന എക്സ്ടെൻഷൻ ട്യൂബുകൾ. ട്യൂബിലൂടെ പേന കടത്തിയിരിക്കുന്നത് ട്യൂബിൽ ലെൻസ് ഘടകങ്ങളൊന്നും അടങ്ങിയിട്ടില്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നതിനാണ്.]] [[പ്രമാണം:Automatik-Balgengeraet_mit_Kamera,_Objektiv_und_Umkehrring.jpg|ലഘുചിത്രം| ഒരു എസ്‌എൽ‌ആറിനും വിപരീത ലെൻസിനും ഇടയിൽ ബെല്ലോകൾ ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു ]] [[പ്രമാണം:Close-Up_lens_Canon_500D_58_mm.jpg|ലഘുചിത്രം|സാധാരണ ക്ലോസ്-അപ്പ് ലെൻസ്]] [[പ്രമാണം:MacroPlusRetrolens.jpg|ലഘുചിത്രം|മാക്രോ ലെൻസിന് മുന്നിൽ വിപരീത ലെൻസായി വൈഡ് ആംഗിൾ ലെൻസ് ഉപയോഗിക്കുന്നു]] ക്ലോസ്-അപ്പ് ഫോട്ടോ പകർത്തുന്നതിനായി പ്രത്യേകം രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത "മാക്രോ" ലെൻസുകൾ, ക്ലോസ് ഫോക്കസിംഗിനായി നീളമുള്ള ബാരൽ ഉള്ളവയും, ഉയർന്ന റീപ്രൊഡക്ഷൻ റേഷ്യൊ ഉള്ളവയുമാണ്. (മറ്റ് ലെൻസ് നിർമ്മാതാക്കളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, മൈക്രോഫോം നിർമ്മിക്കുന്നതു കാരണം നിക്കോൺ അതിന്റെ മാക്രോ ലെൻസുകളെ "മൈക്രോ" എന്ന് വിളിക്കുന്നു). മിക്ക ആധുനിക മാക്രോ ലെൻസുകൾക്കും അനന്തതയിലേക്ക് ഫോക്കസ് ചെയ്യാനും, മികച്ച ഒപ്റ്റിക്കൽ നിലവാരത്തിൽ സാധാരണ ഫോട്ടോ എടുക്കാനും കഴിയും. കാനൻ MP-E 65 mm f/2.8 1-5x മാക്രോ അല്ലെങ്കിൽ മിനോൾട്ട AF 3x-1x 1.7-2.8 മാക്രോ പോലുള്ള യഥാർത്ഥ മാക്രോ ലെൻസുകൾക്ക് ലൈഫ് സൈസിനെക്കാൾ ഉയർന്ന മാഗ്‌നിഫിക്കേഷൻ ഉള്ള ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ കഴിയും. ഇത് ചെറിയ പ്രാണികളുടെ കണ്ണുകളുടെ ഘടന, സ്നോഫ്ലേക്കുകൾ, മറ്റ് ചെറിയ വസ്തുക്കൾ എന്നിവ പകർത്തുന്നതിന് സഹായകരമാണ്. ഇൻഫിനിറ്റി ഫോട്ടോ-ഒപ്റ്റിക്കലിന്റെ ടിഎസ് -160 പോലുള്ളവയ്ക്ക് സെൻസറിൽ 0 മുതൽ 18x വരെ മാഗ്‌നിഫിക്കേഷനുകൾ നേടാൻ കഴിയും, അതായത് അനന്തതയിൽ നിന്ന് വസ്തുവിന് 18 മി.മീ. അടുത്ത് വരെ ഫോക്കസ് ചെയ്യാം. വ്യത്യസ്ത ഫോക്കൽ ദൈർഘ്യമുള്ള മാക്രോ ലെൻസുകൾ വ്യത്യസ്ത ഉപയോഗങ്ങൾക്ക് സഹായിക്കുന്നു. * വേരിയബിൾ ഫോക്കൽ ലെങ്ത് (ഫോക്കൽ ദൂരം മാറ്റാവുന്ന) ഉള്ള ലെൻസുകൾ ഫലത്തിൽ എല്ലാ മാക്രോ വിഷയങ്ങൾക്കും അനുയോജ്യമാണ്. * 45–65 മി.മീ.{{spaced ndash}} ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ ഫോട്ടോഗ്രാഫി, അടുത്ത് സമീപിക്കാൻ കഴിയുന്ന ചെറിയ വസ്തുക്കൾ, സ്വാഭാവിക പശ്ചാത്തല വീക്ഷണം ആവശ്യമുള്ള രംഗങ്ങൾ എന്നിവക്ക് ഉപയോഗപ്രദമാണ് * 90–105 മി.മീ.{{spaced ndash}}പ്രാണികൾ, പൂക്കൾ, ചെറിയ വസ്തുക്കൾ എന്നിവ സുഖപ്രദമായ അകലത്തിൽ നിന്ന് പകർത്താൻ സഹായിക്കും * 150–200 മി.മീ.{{spaced ndash}}കൂടുതൽ വർക്കിങ്ങ് ഡിസ്റ്റൻസ് ആവശ്യമുള്ള പ്രാണികളും മറ്റ് ചെറിയ ജീവികളെയും പകർത്താൻ സഹായിക്കും എക്സ്ടെൻഷൻ ട്യൂബുകളോ തുടർച്ചയായി ക്രമീകരിക്കാവുന്ന ബെലോകളോ ചേർത്ത് സെൻസറും ലെൻസും തമ്മിലുള്ള ദൂരം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നത് മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കുള്ള മറ്റൊരു ഉപകരണ ഓപ്ഷനാണ്. സെൻസറിൽ നിന്ന് ലെൻസിലേക്കുള്ള ദൂരം കൂടുന്നതിന് അനുസരിച്ച്, ഫോക്കസിംഗ് ദൂരം കുറയുകയും മാഗ്‌നിഫിക്കേഷൻ കൂടുകയും ചെയ്യും. ഒരേ അപ്പർച്ചർ ആണെങ്കിൽ ലെൻസ് ദൂരം കൂടുന്നതിന് അനുസരിച്ച് ചിത്രം കൂടുതൽ ഇരുണ്ടതാകും. വിവിധ നീളത്തിലുള്ള എക്സ്ടെൻഷൻ ട്യൂബുകൾ ഒരുമിച്ച് ചേർത്തുവെച്ചും ഉപയോഗിക്കാം. ബെലോസ് അല്ലെങ്കിൽ ട്യൂബുകൾ ലെൻസുകളുടെ പരമാവധി [[ഫോക്കസ് ദൂരം]] കുറയ്ക്കുകയും അനന്തതയിലേക്ക് ഫോക്കസ് ചെയ്യുന്നത് അസാധ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ക്യാമറയുടെ ലെൻസിന് മുന്നിൽ ഒരു [[ക്ലോസ്-അപ്പ് ലെൻസ് |ക്ലോസ്-അപ്പ് ലെൻസ്]] (അല്ലെങ്കിൽ ക്ലോസ്-അപ്പ് "ഫിൽട്ടർ") സ്ഥാപിക്കുന്നത് മറ്റൊരു ഓപ്ഷനാണ്. വിലകുറഞ്ഞ സ്ക്രൂ-ഇൻ അല്ലെങ്കിൽ സ്ലിപ്പ്-ഓൺ അറ്റാച്ചുമെന്റുകൾ ലഭ്യമാണ്. പക്ഷെ ഇവയുടെ ഗുണനിലവാരം ഒരു മാക്രോ ലെൻസിനേക്കാളും എക്സ്റ്റെൻഷൻ ട്യൂബുകളേക്കാളും വളരെ കുറവാണ്. ക്ലോസ് അപ്പ് ലെൻസുകളുടെ രണ്ട്-ഇലമെന്റ് ഉള്ള പതിപ്പുകൾ മികച്ചതാണ്, അതേസമയം വിലകുറഞ്ഞ സിംഗിൾ എലമെന്റ് ലെൻസുകൾ [[വർണ്ണവിപഥനം|ക്രോമാറ്റിക് വ്യതിയാനം]] ഉണ്ടാക്കുകയും ചിത്രത്തിന്റെ ഷാർപ്പ്നെസ് കുറക്കുകയും ചെയ്യും. ലെൻസ് മാറ്റാൻ കഴിയാത്ത തരത്തിലുള്ള ക്യാമറകളിലാണ് ഈ ലെൻസുകൾ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഇത് സാധാരണയായി [[ബ്രിഡ്ജ് ക്യാമറ|ബ്രിഡ്ജ് ക്യാമറകളിൽ]] ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ ലെൻസുകൾ ക്യാമറയിലെ ലെൻസിന്റെ ഒപ്റ്റിക്കൽ പവർ കൂട്ടി ഫോക്കസിംഗ് ദൂരം കുറയ്ക്കുകയും വസ്തുവിലേക്ക് കൂടുതൽ അടുക്കാൻ ക്യാമറയെ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആവശ്യമുള്ള മാഗ്‌നിഫിക്കേഷൻ നേടുന്നതിന് ഇത്തരം ലെൻസുകൾ ഒരുമിച്ച് ചേർത്തുവെച്ച് ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയും. "റിവേഴ്‌സിംഗ് റിംഗ്" ഉപയോഗിച്ച് സാധാരണ ലെൻസുകൾ വിപരീത ദിശയിലാക്കി മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രഫിക്ക് ഉപയോഗിക്കാം. ഈ റിംഗ് ഒരു ലെൻസിന്റെ മുൻവശത്തുള്ള ഫിൽട്ടർ ത്രെഡിലേക്ക് അറ്റാച്ചുചെയ്യുകയും ലെൻസിനെ വിപരീതമായി അറ്റാച്ചുചെയ്യുന്നത് സാധ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ 4x ലൈഫ്-സൈസ് മാഗ്‌നിഫിക്കേഷൻ വരെയുള്ള മികച്ച ഗുണനിലവാര ഫലങ്ങൾ സാധ്യമാണ്. ലെൻസും ക്യാമറ ബോഡിയും തമ്മിലുള്ള എല്ലാ ഇലക്ട്രോണിക് ആശയവിനിമയങ്ങളും സാധ്യമാക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള സ്പെഷ്യാലിറ്റി റിവേഴ്‌സിംഗ് റിംഗുകളും ലഭ്യമാണ്. വിപരീതമാക്കിയ ലെൻസിനോടൊപ്പം എക്സ്റ്റൻഷൻ ട്യൂബുകളോ ബെല്ലോകളോ കൂടി ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ, വളരെ വൈവിധ്യമാർന്ന, യഥാർത്ഥ മാക്രോ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്താൻ കഴിയും. ലെൻസ് വിപരീതമാക്കുന്നത് വഴി മാക്രൊ ഫോട്ടോ എടുക്കാൻ കഴിയുന്നത്, മാക്രോ അല്ലാത്ത ലെൻസുകൾ ചെറിയ റീപ്രൊഡക്ഷൻ റേഷ്യൊകൾക്കായി ഒപ്റ്റിമൈസ് ചെയ്‌തിരിക്കുന്നതിനാൽ ആണ്. കൂടിയ ഫോക്കൽ ലെങ്ത് ഉള്ള സാധാരണ ലെൻസിന് മുന്നിൽ ഒരു '''മാക്രോ കപ്ലർ''' ഉപയോഗിച്ച് മറ്റൊരു ലെൻസ് വിപരീതമായി സ്ക്രൂ ചെയ്യുന്നത് വഴിയും മാക്രൊ ഫോട്ടോഗ്രഫി സാധ്യമാണ്. സാധാരണ മൌണ്ട് ചെയ്ത ലെൻസിന്റെ ഫോക്കൽ ലെങ്ത് വിപരീത ലെൻസിന്റെ ഫോക്കൽ ലെങ്ത് കൊണ്ട് ഹരിച്ചാണ് മാഗ്നിഫിക്കേഷൻ അനുപാതം കണക്കാക്കുന്നത് (ഉദാ. 18 മി.മീ. ലെൻസ് 300 മി.മീ. ലെൻസുമായി റിവേഴ്സ് മൌണ്ട് ചെയ്താൽ റീപ്രൊഡക്ഷൻ റേഷ്യൊ 16:1 ആണ്). ആദ്യത്തെ ലെൻസ് ആന്തരിക-ഫോക്കസിംഗ് തരത്തിലല്ലെങ്കിൽ ഓട്ടോമാറ്റിക് ഫോക്കസ് ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല, കാരണം റിവേഴ്സ് മൌണ്ട് ചെയ്ത ലെൻസിന്റെ അധിക ഭാരം ഓട്ടോഫോക്കസ് സംവിധാനത്തെ തകർക്കും. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ വർക്കിങ് ഡിസ്റ്റൻസ് ആദ്യത്തെ ലെൻസിനേക്കാൾ കുറയും എന്നതും പ്രധാനമാണ്. === മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രഫി ടെക്നിക്കുകൾ === <gallery widths="200"> പ്രമാണം:Close-up.png|ക്ലോസ്-അപ്പ് മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുടെ ഒപ്റ്റിക്കൽ സ്കീം പ്രമാണം:RevLensMac.png|റിവേഴ്‌സ്ഡ്-ലെൻസ് മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രഫി ഒപ്റ്റിക്കൽ സ്കീം പ്രമാണം:RevLensTeleMacro.png|വിപരീത ലെൻസും ടെലിഫോട്ടോ ലെൻസും ഉപയോഗിച്ച് മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുടെ ഒപ്റ്റിക്കൽ സ്കീം പ്രമാണം:ExTubeMacro.png|എക്സ്ടെൻഷൻ ട്യൂബ് ഉപയോഗിച്ച് മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രാഫിയുടെ ഒപ്റ്റിക്കൽ സ്കീം </gallery> == 35 മില്ലീമീറ്ററിന് തുല്യമായ മാഗ്‌നിഫിക്കേഷൻ == [[പ്രമാണം:35mm_Equivalent_Reproduction_Ratio.jpg|ലഘുചിത്രം|150px| 35 മില്ലീമീറ്ററിന് തുല്യമായ മാഗ്‌നിഫിക്കേഷൻ: മുകളിലുള്ള ഫോട്ടോ ഒരു ഫുൾ ഫ്രെയിം (35മി.മീ) ക്യാമറയിൽ, 100 മി.മീ 1:1 മാക്രൊ ലെൻസ് ഉപയോഗിച്ച് എടുത്ത ചിത്രമാണ്. ചുവടെയുള്ള ഫോട്ടോ മൈക്രോ ഫോർ തേഡ് (2x ക്രോപ്പ്) സെൻസർ ക്യാമറയിൽ 50 മി,മീ 1:2 റേഷ്യൊ ഉള്ള ലെൻസ് ഉപയോഗിച്ച് എടുത്തതാണ്. രണ്ട് ചിത്രങ്ങളിലും സബ്ജക്റ്റ് ഉയരം 24 മി.മീ. ആണ്. ഈ രണ്ട് രീതികളിൽ പകർത്തിയ ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ ഒരേ പ്രിന്റ് വലുപ്പത്തിൽ പ്രായോഗികമായി വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല. ]] ഒരു ചെറിയ സെൻസർ അല്ലെങ്കിൽ "ക്രോപ്പ് സെൻസർ" ഡിജിറ്റൽ ക്യാമറ ചിത്രവും അതേ പ്രിന്റ് വലുപ്പത്തിലേക്ക് വലുതാക്കിയ 35 മില്ലീമീറ്റർ അധിഷ്‌ഠിത ചിത്രവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോഴുള്ള മാഗ്‌നിഫിക്കേഷനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു അളവാണ് '''35 മില്ലീമീറ്റർ ഇക്വലൻറ് മാഗ്‌നിഫിക്കേഷൻ''', അല്ലെങ്കിൽ '''35 മി.മീ. ഇക്വലന്റ് റീപ്രൊഡക്ഷൻ റേഷ്യൊ''' എന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.four-thirds.org/en/fourthirds/macro.html#i_035mm_f035_olympus|title=Olympus Four Thirds Lenses – Macro|access-date=9 June 2012|last=Olympus Imaging Corp.|website=Four-Thirds.org|publisher=Olympus Imaging Corp.|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225094418/https://www.four-thirds.org/en/fourthirds/macro.html#i_035mm_f035_olympus|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.four-thirds.org/en/microft/macro.html#i_045mm_f028_panasonic|title=Panasonic LEICA DG MACRO-ELMARIT 45&nbsp;mm F2.8|access-date=9 June 2012|last=Olympus Imaging Corp.|website=Four-Thirds.org|publisher=Olympus Imaging Corp.}}</ref> 35 മി.മീ ഫിലിം ഫോർമാറ്റ് പണ്ടേ പരിചിതമായതിനാലാണ് ഈ പദം ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref name="Wattie"/><ref>{{Cite web|url=http://www.dpreview.com/lensreviews/panasonic_45_2p8_o20|title=Panasonic Leica DG Macro-Elmarit 45&nbsp;mm F2.8 ASPH OIS Review|access-date=11 June 2012|last=Digital Photography Review|website=dpreview.com|publisher=Digital Photography Review|archive-date=2015-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118032615/http://www.dpreview.com/lensreviews/panasonic_45_2p8_o20|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.outdoorphotographer.com/how-to/shooting/choosing-your-macro.html|title=Choosing Your Macro|access-date=11 June 2012|last=Outdoor Photographer Staff|publisher=Outdoor Photographer|archive-date=2016-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407161900/http://www.outdoorphotographer.com/how-to/shooting/choosing-your-macro.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dpmag.com/gear/lenses/intro-to-macro.html?start=1|title=Intro To Macro|access-date=11 June 2012|last=Pitts|first=Wes|publisher=Digital Photo Magazine}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.photographyblog.com/reviews/zuiko_digital_ed_50mm_f2_0_macro/specifications/|title=Zuiko Digital ED 50&nbsp;mm f2 Macro Review|access-date=11 June 2012|last=Arva-Toth|first=Zoltan|website=PhotographyBLOG|publisher=Photo 360 Limited}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://wetpixel.com/forums/index.php?showtopic=4951|title=Help with reproduction ratio|access-date=11 June 2012|last=Wetpixel: Underwater Photography Forums|publisher=Wetpixel.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918223118/http://wetpixel.com/forums/index.php?showtopic=4951|archive-date=2018-09-18|url-status=dead}}</ref> ഒരു "ട്രൂ" മാക്രോ ലെൻസിനെ ഫിലിം അല്ലെങ്കിൽ സെൻസർ പ്ലെയിനിൽ 1:1 എന്ന റീപ്രൊഡക്ഷൻ അനുപാതമുള്ള ലെൻസായി നിർവചിക്കുമ്പോൾ, ചെറിയ സെൻസർ ഫോർമാറ്റ് ഡിജിറ്റൽ ക്യാമറകളിൽ മാക്രൊ ചിത്രം പകർത്താൻ 1:1 എന്ന അനുപാതം യഥാർത്ഥത്തിൽ ആവശ്യമായി വരുന്നില്ല. ഫ്രെയിമിൽ പൂർണ്ണമായി ഉൾപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ ഒബ്‌ജക്റ്റിന്റെ വലുപ്പം അറിയുക എന്നതാണ് മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രാഫർമാർ കൂടുതലായി ശ്രദ്ധിക്കുന്ന കാര്യം.<ref name="Cambridge in Colour"/> ഉദാഹരണത്തിന്, 2x ക്രോപ്പ് സെൻസറുള്ള 12 മെഗാപിക്സൽ ക്യാമറയ്ക്ക് 12 മെഗാപിക്സൽ ഫുൾ ഫ്രെയിം ക്യാമറക്ക് തുല്യമായ തരത്തിൽ ലൈഫ് സൈസ് ഫോട്ടോ പകർത്താൻ 1:2 റീപ്രൊഡക്ഷൻ അനുപാതം മാത്രമേ ആവശ്യമുള്ളൂ. 35 മില്ലീമീറ്ററിന് തുല്യമായ രീപ്രൊഡക്ഷൻ റേഷ്യൊ കണക്കാക്കാൻ ലെൻസിന്റെ യഥാർത്ഥ മാഗ്‌നിഫിക്കേഷനെ ക്യാമറയുടെ "ക്രോപ്പ് ഫാക്ടർ" കൊണ്ട് ഗുണിക്കണം. ഡിജിറ്റൽ കോം‌പാക്റ്റ് ക്യാമറ സെൻസർ വലുപ്പങ്ങൾ‌ വൈവിധ്യമാർ‌ന്ന വലുപ്പത്തിൽ‌ വരുന്നതിനാലും ക്യാമറ നിർമ്മാതാക്കൾ‌ ഈ ക്യാമറകൾ‌ക്കായി മാക്രോ റീപ്രൊഡക്ഷൻ അനുപാതങ്ങൾ‌ വളരെ അപൂർ‌വ്വമായി മാത്രം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനാലും, അത്തരം ക്യാമറകളിൽ, 24 മില്ലീമീറ്ററുള്ള വസ്തു ക്യാമറ വ്യൂ‌ഫൈൻഡറിന്റെ വലുപ്പത്തിന് സമമോ അതിൽ കൂടുതലോ ആണെങ്കിൽ അത് ഒരു മാക്രോ ആണെന്ന് കരുതുക എന്നതാണ് പ്രായോഗികമായ ഒരു രീതി.<ref name="Wattie"/> [[പ്രമാണം:Full-Frame_and_Micro_Four_Thirds_Macro_Equivalent_Images_-_Columbine_Flower.jpg|നടുവിൽ|500px|ലഘുചിത്രം|35 മില്ലീമീറ്ററിന് തുല്യമായ മാഗ്‌നിഫിക്കേഷൻ: വലത് വശത്തുള്ള പൂവിന്റെ ചിത്രം ഒരു ഫുൾ ഫ്രെയിം (35മി.മീ) ക്യാമറയിൽ, 100 മി.മീ 1:1 മാക്രൊ ലെൻസ് ഉപയോഗിച്ച് എടുത്തതാണ്. ഇടത് വശത്തുള്ള ചിത്രം മൈക്രോ ഫോർ തേഡ് (2x ക്രോപ്പ് ഫാക്റ്റർ) സെൻസർ ക്യാമറയിൽ 50 മി,മീ 1:2 റേഷ്യൊ ഉള്ള ലെൻസ് ഉപയോഗിച്ച് എടുത്തതാണ്. രണ്ട് ചിത്രങ്ങളിലും സബ്ജക്റ്റ് ഉയരം 24 മി.മീ. ആണ്. ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ പ്രായോഗികമായി വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്തതും അതിനാൽ തുല്യവുമാണ്. ചിത്രങ്ങൾ‌ അൽ‌പം വ്യത്യസ്ത കോണുകളിൽ‌ എടുത്തതിനാൽ‌, രണ്ട് ചിത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ക്രോസ്-ഐഡ് സ്റ്റീരിയോഗ്രാം ആയി കാണാൻ‌ കഴിയും.]] == സാങ്കേതിക പരിഗണനകൾ == === ദൃശ്യത്തിന്റെ ആഴം === [[പ്രമാണം:Housefly_on_a_leaf_crop.jpg|ലഘുചിത്രം|[[ദൃശ്യത്തിന്റെ ആഴം]] കുറഞ്ഞ ചിത്രം]] മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രഫിയിൽ പരിമിതമായ [[ദൃശ്യത്തിന്റെ ആഴം|ദൃശ്യ ആഴം]] ഒരു പ്രധാന പരിഗണനയാണ്. അടുത്ത വസ്തുക്കളിൽ ഫോക്കസ് കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ ദൃശ്യത്തിന്റെ ആഴം വളരെ ചെറുതാണ്. വസ്തുവിന്റെ അല്ലെങ്കിൽ പ്രാണിയുടെ ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും ഫോക്കസിൽ കൊണ്ടുവരാൻ ഒരു ചെറിയ [[അപ്പെർച്വർ]] (ഉയർന്ന [[എഫ്‌-സംഖ്യ|എഫ്-നമ്പർ]]) പലപ്പോഴും ആവശ്യമാണ്. ഇതിന് വേഗത കുറഞ്ഞ ഷട്ടർ സ്പീഡ്, കൂടിയ പ്രകാശം അല്ലെങ്കിൽ ഉയർന്ന ഐ‌എസ്ഒ ആവശ്യമാണ്. കൂടുതൽ പ്രകാശത്തിന് ഒരു ഫ്ലാഷ് യൂണിറ്റ് (ഉദാ: റിംഗ് ഫ്ലാഷ്) പലപ്പോഴും ആവശ്യമായി വന്നേക്കാം. മറ്റൊരു തരത്തിൽ, ഒരേ വസ്തുവിന്റെ കൂടുതൽ ഷോട്ടുകൾ‌ അൽ‌പം വ്യത്യസ്തമായ ഫോക്കസിംഗ് ദൈർ‌ഘ്യങ്ങളുപയോഗിച്ച് പകർത്തി, ആ ഫോട്ടോകൾ എല്ലാം പ്രത്യേക ഫോക്കസ് സ്റ്റാക്കിംഗ് സോഫ്റ്റ്വെയറുപയോച്ച് കൂട്ടിച്ചേർത്ത് മൂർച്ചയുള്ള ചിത്രം ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയും. ഇത്തരം സോഫ്റ്റ്വെയറുകൾ ഓരോ ചിത്രത്തിൻറെയും ഫോക്കസിലുള്ള ഭാഗങ്ങൾ മാത്രം‌ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും കൃത്രിമമായി ഫീൽ‌ഡ് ഡെപ്ത് വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. === ലൈറ്റിംഗ് === ലെൻസിന്റെ മുൻവശത്ത് ഒരു സർക്കിളിൽ ഫ്ലാഷ് ട്യൂബുകൾ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്ന റിംഗ് ഫ്ലാഷുകൾ, അടുത്തുള്ള ദൂരങ്ങളിൽ ഉള്ള ലൈറ്റിംഗിന് കൂടുതൽ സഹായകമാകും.<ref>{{Cite web|url=http://www.photomigrations.com/articles/0301400.htm|title=No, I'm not a Dentist: The Joy of Ring Flash Photography|access-date=21 June 2012|last=Basco|first=Greg|publisher=photomigrations.com|archive-date=2003-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20030213173003/http://www.photomigrations.com/articles/0301400.htm|url-status=dead}}</ref> മാക്രോ ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്ക് തുടർച്ചയായ പ്രകാശ സ്രോതസ്സ് നൽകുന്നതിന് വൈറ്റ് [[ലൈറ്റ് എമിറ്റിങ്ങ് ഡയോഡ്|എൽഇഡികൾ]] ഉപയോഗിക്കുന്ന റിംഗ് ലൈറ്റുകൾ നിലവിലുണ്ട്, എന്നിരുന്നാലും അവ റിംഗ് ഫ്ലാഷ് പോലെ തിളക്കമുള്ളതല്ല, അതേപോലെ ഇവയുടെ വൈറ്റ് ബാലൻസ് വളരെ 'കൂൾ' ആണ്.<ref>{{Cite web|url=http://www.diyphotography.net/studio-at-home-introduction-to-led-lighting|title=Introduction To LED Lighting|access-date=21 June 2012|last=diyphotography.net|publisher=diyphotography.net}}</ref> ഒരു ഫ്ലാഷ് ഡിഫ്യൂസർ ഉപയോഗിച്ചും നല്ല ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും. ക്യാമറയുടെ ബിൽറ്റ്-ഇൻ ഫ്ലാഷിൽ വെളുത്ത സ്റ്റൈറോഫോം അല്ലെങ്കിൽ പ്ലാസ്റ്റിക്ക് ഉപയോഗിച്ച് മൂടിയും ഫ്ലാഷ് ഡിഫ്യൂസറുകൾക്ക് സമാനമായ ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം. == ഇതും കാണുക == * [[Forensic photography|ഫോറൻസിക് ഫോട്ടോഗ്രഫി]] * [[മൈക്രോഗ്രാഫ്]] == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons|Macro photography}} [[വർഗ്ഗം:ഫോട്ടോഗ്രാഫിക് രീതികൾ]] fophu7nl4g85xsi7mjn7606g4nuhmph 0 526960 4671859 4506202 2026-09-30T06:55:15Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671859 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Raaj Kamal Films International}} {{Infobox company | name = രാജ് കമൽ ഫിലിംസ് ഇന്റർനാഷണൽ | image = Logo_of_Raaj_Kamal_Films_International.png | logo = | type = [[Film producer|ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണം]]<br>[[ചലച്ചിത്ര വിതരണം]] | genre = | foundation = 1981 | founder = [[കമൽ ഹാസൻ]] | location_city = [[ചെന്നൈ]] | location_country = [[ഇന്ത്യ]] | location = | locations = | area_served = | key_people = [[കമൽ ഹാസൻ]]<br>[[ചന്ദ്രഹാസൻ]] | industry = [[Entertainment industry|വിനോദം]] | products = ചലച്ചിത്രം | services = | market cap = | revenue = | operating_income = | net_income = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = | footnotes = | intl = }} [[കമൽ ഹാസൻ|കമൽ ഹാസന്റെ]] ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഒരു ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണ - വിതരണ കമ്പനിയാണ് '''രാജ് കമൽ ഫിലിംസ് ഇന്റർനാഷണൽ'''. "ഹാസൻ ബ്രദേഴ്സ്" എന്ന ബാനറിൽ നിർമ്മിച്ച രാജ പാർവൈ (1981) ആണ് ഈ കമ്പനി നിർമ്മിച്ച ആദ്യ ചലച്ചിത്രം. തുടർന്നാണ് രാജ് കമൽ ഫിലിംസ് ഇന്റർനാഷണൽ എന്ന് പേര് മാറ്റിയത്. == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == ===നിർമ്മിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="width: 82%; text-align: center;" |- ! scope="col" | പേര് ! scope="col" | വർഷം ! scope="col" | ഭാഷ ! scope="col" | സംവിധാനം ! scope="col" | അഭിനേതാക്കൾ ! scope="col" class="unsortable" | അവലംബം |- ! scope="row" |[[രാജ പാർവൈ]] | 1981 | [[തമിഴ്]] | [[സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവു]] | [[Kamal Haasan|കമൽ ഹാസൻ]], [[Madhavi (actress)|മാധവി]], [[Y. G. Mahendra|വൈ.ജി. മഹേന്ദ്ര]], [[L. V. Prasad|എൽ.വി. പ്രസാദ്]] | |- ! scope="row" |[[അമാവാസ്യ ചന്ദ്രുഡു]] | 1981 | [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുഗു]] | [[സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവു]] | [[Kamal Haasan|കമൽ ഹാസൻ]], [[Madhavi (actress)|മാധവി]], [[Y. G. Mahendra|വൈ.ജി. മഹേന്ദ്ര]], [[L. V. Prasad|എൽ.വി. പ്രസാദ്]] | |- ! scope="row" |[[വിക്രം (1986-ലെ ചലച്ചിത്രം)|വിക്രം]] | 1986 | [[തമിഴ്]] | രാജശേഖർ | [[Kamal Haasan|കമൽ ഹാസൻ]], [[Sathyaraj|സത്യരാജ്]], [[Amjad Khan (actor)|അംജദ് ഖാൻ]], [[Dimple Kapadia|ഡിംപിൾ കപാഡിയ]], [[Ambika (actress)|അംബിക]], [[Lissy (Malayalam actress)|ലിസ്സി]] | |- ! scope="row" |''[[കടമൈ കന്നിയം കട്ടുപ്പാട്]]'' | 1987 | [[തമിഴ്]] | [[സന്താന ഭാരതി]] | [[സത്യരാജ്]], [[Geetha (actress)|ഗീത]], [[ജീവിത]], [[Nassar (actor)|നാസർ]], [[ക്യാപ്റ്റൻ രാജു]] | |- ! scope="row" |''[[Sathya (1988 film)|സത്യാ]]'' | 1988 | [[തമിഴ്]] | [[സുരേഷ് കൃഷ്ണ (സംവിധായകൻ)|സുരേഷ് കൃഷ്ണ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[Amala (actress)|അമല]], [[Rajesh (actor)|രാജേഷ്]], [[Nassar (actor)|നാസർ]] | |- ! scope="row" |''[[Apoorva Sagodharargal (1989 film)|അപൂർവ സഹോദരർകൾ]]'' | 1989 | [[തമിഴ്]] | [[സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവു]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[ഗൗതമി]], [[Rupini (actress)|രൂപിണി]], [[ശ്രീവിദ്യ]] | |- ! scope="row" |[[തേവർ മകൻ]] | 1992 | [[തമിഴ്]] | [[ഭരതൻ (സംവിധായകൻ)|ഭരതൻ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[ശിവാജി ഗണേശൻ]], [[രേവതി]], [[ഗൗതമി]], [[Nassar (actor)|നാസർ]] | |- ! scope="row" |മഗളിർ മട്ടും | 1994 | [[തമിഴ്]] | [[സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവു]] | [[രേവതി]], [[Urvashi (actress)|ഉർവശി]], [[Rohini (actress)|രോഹിണി]], [[Nassar (actor)|നാസർ]] | |- ! scope="row" |സതി ലീലാവതി | 1995 | [[തമിഴ്]] | [[ബാലു മഹേന്ദ്ര]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[രമേഷ് അരവിന്ദ്]], [[Heera Rajagopal|ഹീര]], [[Kalpana (Malayalam actress)|കല്പന]], [[കോവൈ സരള]] | |- ! scope="row" |കുരുതിപുനൽ | 1995 | [[തമിഴ്]] | [[പി.സി. ശ്രീറാം]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[Arjun Sarja|അർജുൻ]], [[Nassar (actor)|നാസർ]], [[ഗൗതമി]], [[Geetha (actress)|ഗീത]] | |- ! scope="row" |ദ്രോഹി | 1995 | [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുഗു]] | [[പി.സി. ശ്രീറാം]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[Arjun Sarja|അർജുൻ]], [[Nassar (actor)|നാസർ]], [[ഗൗതമി]], [[Geetha (actress)|ഗീത]] | |- ! scope="row" |ചാച്ചി 420 | 1997 | [[ഹിന്ദി]] | [[കമൽ ഹാസൻ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[Tabu (actress)|തബു]], [[അമരീഷ് പുരി]], [[ഓംപുരി]] |<ref>{{cite web|author=site admin |url=http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-chachi-420-starring-kamala-hasan-amrish-puri-om-puri-tabu/1/275442.html |title=Fun all the way &#124; IndiaToday |publisher=Indiatoday.intoday.in |date=1997-12-29 |accessdate=2018-04-22}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hey Ram|ഹേ റാം]]'' | 2000 | [[തമിഴ്]] | [[കമൽ ഹാസൻ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[ഷാരൂഖ് ഖാൻ]], [[റാണി മുഖർജി]], [[ഹേമ മാലിനി]], [[അതുൽ കുൽക്കർണി]] |<ref>{{cite web|author=site admin |url=http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-of-kamal-haasan-hey-ram/1/243555.html |title=High drama &#124; IndiaToday |publisher=Indiatoday.intoday.in |date=2000-02-28 |accessdate=2018-04-22}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hey Ram|ഹേ റാം]]'' | 2000 | [[ഹിന്ദി]] | [[കമൽ ഹാസൻ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[ഷാരൂഖ് ഖാൻ]], [[റാണി മുഖർജി]], [[ഹേമ മാലിനി]], [[അതുൽ കുൽക്കർണി]] |<ref>{{cite web |url=http://www.planetbollywood.com/Film/heyram.html |title=Archived copy |accessdate=2009-10-19 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100828180404/http://www.planetbollywood.com/Film/heyram.html |archivedate=2010-08-28 |df= }}</ref> |- ! scope="row" |[[നള ദമയന്തി]] | 2003 | [[തമിഴ്]] | [[മൗലി (സംവിധായകൻ)|മൗലി]] | [[R. Madhavan|മാധവൻ]], [[ഗീതു മോഹൻദാസ്]], [[ശ്രുതിക]] |<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/06/13/stories/2003061301190200.htm |title=Nala Damayanti |publisher=The Hindu |date=2003-06-13 |accessdate=2018-04-22 |archive-date=2003-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030902072334/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2003/06/13/stories/2003061301190200.htm |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" |[[വിരുമാണ്ടി]] | 2004 | [[തമിഴ്]] | [[കമൽ ഹാസൻ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[Abhirami (actress)|അഭിരാമി]], [[Napoleon (actor)|നെപ്പോളിയൻ]], [[പശുപതി]] |<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/01/23/stories/2004012301530300.htm |title="Virumaandi" |publisher=The Hindu |date=2004-01-23 |accessdate=2018-04-22 |archive-date=2004-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040306071202/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/01/23/stories/2004012301530300.htm |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" |[[മുംബൈ എക്സ്പ്രസ്]] | 2005 | [[തമിഴ്]] | [[സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവു]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[മനീഷ കൊയ്രാള]], [[Nassar (actor)|നാസർ]] |<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/mumbai-xpress-review-tamil-pclvIGecccedg.html |title=Review : Mumbai Xpress (2005) |publisher=Sify.com |date=2005-04-15 |accessdate=2018-04-22 |archive-date=2015-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150228162634/http://www.sify.com/movies/mumbai-xpress-review-tamil-pclvIGecccedg.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" |[[മുംബൈ എക്സ്പ്രസ്]] | 2005 | [[ഹിന്ദി]] | [[സിംഗീതം ശ്രീനിവാസ റാവു]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[മനീഷ കൊയ്രാള]], [[ഓംപുരി]] |<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/mumbai-xpress-review-bollywood-pclvIDbdbhjab.html |title=Review : (2005) |publisher=Sify.com |date=2005-04-15 |accessdate=2018-04-22 |archive-date=2015-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223085449/http://www.sify.com/movies/mumbai-xpress-review-bollywood-pclvIDbdbhjab.html |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" |[[ഈനാട്]] | 2009 | [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുഗു]] | [[ചക്രി ടൊലെറ്റി]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[Daggubati Venkatesh|വെങ്കടേഷ്]], [[ഗണേഷ് വെങ്കട്‍രാമൻ]], [[Bharath Reddy (actor)|ഭരത് റെഡ്ഡി]] |<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-eenadu.html |title=Eenadu (Unnaipol Oruvan) film review - Telugu cinema Review - Kamal Hassan & Venkatesh |publisher=Idlebrain.com |date=2009-09-18 |accessdate=2018-04-22}}</ref> |- ! scope="row" |[[ഉന്നൈപ്പോൽ ഒരുവൻ]] | 2009 | [[തമിഴ്]] | [[ചക്രി ടൊലെറ്റി]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[മോഹൻലാൽ]], [[ഗണേഷ് വെങ്കട്‍രാമൻ]], [[Bharath Reddy (actor)|ഭരത് റെഡ്ഡി]] |<ref>{{cite web|url=http://behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-2/unnaipol-oruvan.html |title=Unnaipol Oruvan - Tamil Movie Reviews - Unnaipol Oruvan Kamal Haasan Mohanlal Anuja Iyer Chakri Toleti Shruti Haasan |publisher=Behindwoods.com |date= |accessdate=2018-04-22}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Vishwaroopam|വിശ്വരൂപം]]'' | 2013 | [[തമിഴ്]] | [[കമൽ ഹാസൻ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[രാഹുൽ ബോസ്]], [[പൂജാ കുമാർ]], [[ആൻഡ്രിയ ജെർമിയ]] |<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/vishwaroopam-terror-messages/article4392667.ece |title=Vishwaroopam: Terror messages |publisher=The Hindu |date=2013-02-08 |accessdate=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131035912/http://www.thehindu.com/features/cinema/vishwaroopam-terror-messages/article4392667.ece |archive-date=2017-01-31 |url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Vishwaroopam|വിശ്വരൂപ്]]'' | 2013 | [[ഹിന്ദി]] | [[കമൽ ഹാസൻ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[രാഹുൽ ബോസ്]], [[പൂജാ കുമാർ]], [[ആൻഡ്രിയ ജെർമിയ]] |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-vishwaroopam-disappoints-big-time/20130201.htm |title=Review: Vishwaroop disappoints big time - Rediff.com Movies |publisher=Rediff.com |date=2013-02-01 |accessdate=2018-04-22}}</ref> |- ! scope="row" |[[ഉത്തമ വില്ലൻ]] | 2015 | [[തമിഴ്]] | [[രമേഷ് അരവിന്ദ്]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[കെ. ബാലചന്ദർ]], [[കെ. വിശ്വനാഥ്]], [[പൂജാ കുമാർ]], [[ആൻഡ്രിയ ജെർമിയ]] |<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/uttama-villain-a-superb-core-let-down-by-lacklustre-filmmaking/article7164505.ece |title=Uttama Villain: A superb core let down by lacklustre filmmaking |publisher=The Hindu |date= |accessdate=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129223401/http://www.thehindu.com/features/cinema/uttama-villain-a-superb-core-let-down-by-lacklustre-filmmaking/article7164505.ece |archive-date=2017-01-29 |url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |[[തൂങ്കാ വനം]] | 2015 | [[തമിഴ്]] | [[രാജേഷ് എം. സെൽവ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[പ്രകാശ് രാജ്]], [[Trisha (actress)|തൃഷ]], [[Kishore (actor, born 1974)|കിഷോർ]] |<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/thoongavanam-an-okay-thriller-with-goodies-for-fans/article7865210.ece |title=Thoongavanam: An okay thriller, with goodies for fans |publisher=The Hindu |date= |accessdate=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160111094029/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/thoongavanam-an-okay-thriller-with-goodies-for-fans/article7865210.ece |archive-date=2016-01-11 |url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |[[ചീകാതി രാജ്യം]] | 2015 | [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുഗു]] | [[രാജേഷ് എം. സെൽവ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[പ്രകാശ് രാജ്]], [[Trisha (actress)|തൃഷ]], [[Kishore (actor, born 1974)|കിഷോർ]] |<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cheekati-rajyam-the-night-is-sinister/article7899886.ece |title=Cheekati Rajyam: The night is sinister |publisher=The Hindu |date=2015-11-20 |accessdate=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309043146/http://www.thehindu.com/features/cinema/cheekati-rajyam-the-night-is-sinister/article7899886.ece |archive-date=2017-03-09 |url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Vishwaroopam II|വിശ്വരൂപം II]]'' | 2018 | [[തമിഴ്]] | [[കമൽ ഹാസൻ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[രാഹുൽ ബോസ്]], [[പൂജാ കുമാർ]], [[ആൻഡ്രിയ ജെർമിയ]] |<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vishwaroopam-2-review-too-dialogue-heavy-for-an-action-thriller/article24654946.ece</ref> |- ! scope="row" |''[[Vishwaroopam II|വിശ്വരൂപ് II]]'' | 2018 | [[ഹിന്ദി]] | [[കമൽ ഹാസൻ]] | [[കമൽ ഹാസൻ]], [[രാഹുൽ ബോസ്]], [[പൂജാ കുമാർ]], [[ആൻഡ്രിയ ജെർമിയ]] |<ref>https://www.rediff.com/movies/review/vishwaroop-2-review-slowest-thriller-ever-made/20180810.htm</ref> |- ! scope="row" |[[കടാരം കൊണ്ടാൻ]] | 2019 | [[തമിഴ്]] | [[രാജേഷ് എം. സെൽവ]] | [[വിക്രം]], [[അക്ഷര ഹാസൻ]], അബി ഹാസൻ |<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/kadaram-kondan-review/article28574903.ece</ref> |- ! scope="row" |[[വിക്രം |വിക്രം]] | 2021 | [[തമിഴ്]] | [[ലോകേഷ് കനകരാജ്]] | [[കമൽ ഹാസൻ]] |<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kamal-haasans-vikram-teaser-is-all-swagger-and-style/article33047755.ece</ref> |- ![[തഗ് ലൈഫ്]] |2025 |[[തമിഴ്]] |[[മണിരത്നം]] |[[കമൽഹാസൻ]] | |} === വിതരണം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ === {|class="wikitable sortable" ! നം. !! വർഷം !! ചലച്ചിത്രം !! ഭാഷ !! കുറിപ്പുകൾ |- | 1 || 1986 || [[ഹരേ രാധ ഹരേ കൃഷ്ണ]] || [[തമിഴ്]]|| തമിഴിൽ ഡബ്ബ് ചെയ്ത പതിപ്പ് |- | 2 || 1991 || [[ഗുണാ]] || [[തമിഴ്]]|| |- | 3 || 1995 || [[പാസവലൈ]] || [[തമിഴ്]]|| തമിഴിൽ ഡബ്ബ് ചെയ്ത പതിപ്പ് |- | 4 || 1996 || [[അവ്വൈ ഷണ്മുഖി]] || [[തമിഴ്]]|| |- | 5 || 1998 || ''[[കാതലാ കാതലാ]]'' || [[തമിഴ്]]|| |- | 6 || 2002 || [[പമ്മൽ കെ. സമ്മന്തം]] || [[തമിഴ്]]|| |- | 7 || 2002 || [[പഞ്ചതന്ത്രം]] || [[തമിഴ്]]|| |- | 8 || 2005 || ''[[Rama Shama Bhama]]'' || കന്നട || സതി ലീലാവതി എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ തമിഴ് റീമേക്ക് |- | 9 || 2020 || [[83]] || [[തമിഴ്]]|| തമിഴിൽ ഡബ്ബ് ചെയ്ത പതിപ്പ് |} === റദ്ദാക്കിയ പദ്ധതികൾ === * ''[[Ladies Only|ലേഡീസ് ഒൺലി]]'' (1997) * [[മരുതനായകം (ചലച്ചിത്രം)|മരുതനായകം]] (1999) * ''[[Sabaash Naidu|സബാഷ് നായിഡു]]'' (2019) == പുരസ്കാരങ്ങൾ == {| class="wikitable" |- ! നം. ! പുരസ്കാരം ! വർഷം ! വിഭാഗം ! പേര് ! ഫലം |- |1 |rowspan="1"|[[National Film Awards|ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം]] |1992 |മികച്ച തമിഴ് ചലച്ചിത്രം ![[തേവർ മകൻ]] |{{won}} |- |2 |rowspan="1"|തമിഴ്നാട് സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം |1992 |മികച്ച ചലച്ചിത്രം ![[തേവർ മകൻ]] |{{won}} |- |3 |rowspan="1"|ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം - സൗത്ത് |1989 |മികച്ച തമിഴ് ചലച്ചിത്രം !''[[Apoorva Sagodharargal (1989 film)|അപൂർവ സഹോദരർകൾ]]'' |{{won}} |- |4 |rowspan="3"|സിനിമ എക്സ്പ്രസ് പുരസ്കാരം |1989 |മികച്ച തമിഴ് ചലച്ചിത്രം !''[[Apoorva Sagodharargal (1989 film)|അപൂർവ സഹോദരർകൾ]]'' |{{won}} |- |5 |1992 |മികച്ച തമിഴ് ചലച്ചിത്രം ![[തേവർ മകൻ]] |{{won}} |- |6 |1995 |മികച്ച തമിഴ് ചലച്ചിത്രം !കുരുതിപുനൽ |{{won}} |- |7 |rowspan="1"|[[Puchon International Fantastic Film Festival]] ([[South Korea]])<ref name="Kamal Film Fest">{{cite news|title=Virumandi wins at Puchon Film Fest|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=2011-01-22|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2004/07/30/stories/2004073001610100.htm|location=Chennai, India|date=30 July 2004|archive-date=2004-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20040921082749/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2004/07/30/stories/2004073001610100.htm|url-status=dead}}</ref> |2004 |മികച്ച ഏഷ്യൻ ചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്കാരം ![[വിരുമാണ്ടി]] |{{won}} |- |8 |rowspan="1"|ലോസ് ഏഞ്ജൽസ് സ്വതന്ത്ര ചലച്ചിത്രോത്സവം |2015 |മികച്ച ചലച്ചിത്രം |''[[ഉത്തമ വില്ലൻ]]'' |{{won}} |- |} == അവലംബം == <references/> == പുറം കണ്ണികൾ == * {{IMDb company|id=0026065}} * {{facebook|RaajKamalFilmsInternational}} * {{Twitter|name=RaajKamal Films International|id=RKFI}} {{കമൽ ഹാസൻ}} {{രാജ് കമൽ ഫിലിംസ് ഇന്റർനാഷണൽ}} [[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്രനിർമ്മാണ കമ്പനികൾ]] 231ltj18dvt5a1clxub6k6hvvky329w 0 532806 4671802 4654582 2026-09-30T02:34:08Z Apputhirumeni 223553 /* */ 4671802 wikitext text/x-wiki {വിശപ്പടക്കാൻ ഉറങ്ങാത്ത കണ്ണൻ: തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അപൂർവ്വ വിശേഷങ്ങൾ കേരളത്തിലെ പ്രശസ്തമായ വൈഷ്ണവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കോട്ടയം ജില്ലയിലെ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം. സൂര്യന്റെ അയനങ്ങളും പ്രകൃതിയുടെ ചലനങ്ങളും അനുസരിച്ച് ആചാരങ്ങൾ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ മഹാക്ഷേത്രത്തിന് ഹൈന്ദവ വിശ്വാസങ്ങളിലും ആചാരങ്ങളിലും വളരെ പ്രത്യേകതകളുണ്ട്. ഭഗവാന്റെ വിശപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യവും ഇവിടുത്തെ നിത്യപൂജകളുടെ ക്രമീകരണങ്ങളും തിരുവാർപ്പ് ക്ഷേത്രത്തെ ലോകശ്രദ്ധയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. സൂര്യന്റെ ഗതിക്കനുസൃതമായ നിർമ്മിതി തിരുവാർപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠയും പൂജാക്രമങ്ങളും തികച്ചും ശാസ്ത്രീയവും പ്രകൃതിയോട് ഇണങ്ങി നിൽക്കുന്നതുമാണ്. നിത്യപൂജകളും മറ്റ് വിശേഷങ്ങളും സൂര്യന്റെ അയനങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ചാണ് ഇവിടെ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. സംക്രമപൂജ, ഉത്തരായന - ദക്ഷിണായന പരിക്രമങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന പെരുംന്തിരമൃത പൂജ എന്നിവ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഇതിനുപുറമേ, മേടം പത്തിന് സൂര്യഭഗവാന്റെ അസ്തമയ കിരണങ്ങൾ തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചാണ് വിടവാങ്ങുന്നത് എന്ന പ്രത്യേകതയും ഈ ക്ഷേത്രത്തിനുണ്ട്. ഗ്രഹണത്തിലും കോവിഡ് കാലത്തും മുടങ്ങാത്ത പൂജകളും അരമണി വീണ ഐതിഹ്യവും തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിലുള്ള അടിയന്തിര പ്രാധാന്യമുള്ള ഏക ക്ഷേത്രമാണ് തിരുവാർപ്പ്. പണ്ടുകാലത്ത് മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെപ്പോലെ ഇവിടേയും സൂര്യ-ചന്ദ്രഗ്രഹണ സമയങ്ങളിൽ നട അടയ്ക്കുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ, ഒരിക്കൽ ഒരു നീണ്ട ഗ്രഹണത്തിനു ശേഷം നട തുറന്നപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ അരമണി താഴെ ഊരി കിടക്കുന്നതാണ് കണ്ടത്. തുടർന്ന് നടത്തിയ ദേവപ്രശ്നത്തിലാണ് ഗ്രഹണ സമയം നേദ്യം മുടങ്ങിയത് കാരണം ഭഗവാന് വിശപ്പ് സഹിക്കാൻ വയ്യാതെ വന്നതുകൊണ്ടാണ് അരമണി ഊർന്നു വീണത് എന്ന് വ്യക്തമായത്. അന്നുമുതൽ ഇന്ന് വരെ എന്തുവന്നാലും തിരുവാർപ്പിൽ പൂജയോ നേദ്യമോ മുടങ്ങാൻ പാടില്ല എന്ന വിധി കർശനമായി പാലിക്കപ്പെടുന്നു. ലോകത്തെ മുഴുവൻ സ്തംഭിപ്പിച്ച കോവിഡ് കാലത്തുപോലും ക്ഷേത്ര നട അടയ്ക്കുകയോ പൂജകൾക്ക് സമയമാറ്റം വരുത്തുകയോ ചെയ്യാത്ത ഏക ക്ഷേത്രമാണ് തിരുവാർപ്പ്. കാരാഗ്രഹത്തിൽ വെച്ച് "അമ്മേ കണ്ണന് വിശക്കുന്നു" എന്ന് കരഞ്ഞ ആ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ, ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിന് മുൻപേ ഉണർന്ന് ഇന്നും ഈ ലോകത്തെ പരിപാലിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. രാത്രിയിലെ നട തുറക്കലും അപൂർവ്വ പൂജാക്രമങ്ങളും ഭാരതത്തിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും ആദ്യം പള്ളി ഉണരുന്ന ഭഗവാൻ തിരുവാർപ്പിലെ കണ്ണനാണ്. * രാത്രി 2 മണിക്ക് പള്ളി ഉണർത്തൽ നടക്കുന്നു. * തുടർന്ന് 2.30-ന് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുന്നു. * 3.30-ന് മുൻപ് തന്നെ അഭിഷേകം കഴിഞ്ഞ് ഉഷ പായസം നേദിക്കുന്നു. * അഭിഷേകം കഴിഞ്ഞാൽ മലർ നിവേദ്യം ഇല്ലാത്ത പായസം നേദിക്കുന്ന ഭാരതത്തിലെ ഏക സ്ഥലം കൂടിയാണ് തിരുവാർപ്പ് ക്ഷേത്രം. പ്രശസ്തമായ ഓണസദ്യ നിവേദ്യം: ഭാരതത്തിൽ ആദ്യം ഓണസദ്യ ഉണ്ണുന്ന ഭഗവാൻ ഭാരതത്തിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും ആദ്യം ഓണസദ്യ ഉണ്ണുന്നത് തിരുവാർപ്പിലെ ശ്രീകൃഷ്ണ ഭഗവാനാണ് എന്നത് ഇവിടുത്തെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. ഭഗവാന്റെ വിശപ്പകറ്റാനായി അതിവിപുലമായ നിവേദ്യമാണ് ഇവിടെ തയ്യാറാക്കുന്നത്. * പലതരം ചേമ്പുകൾ: ശീമചേമ്പ്, ചെറുചേമ്പ്, മാറാൻ ചേമ്പ്, കണ്ണൻ ചേമ്പ് തുടങ്ങിയവ. * മറ്റ് വിഭവങ്ങൾ: ഏത്തക്ക, പാവയ്ക്ക, ചേന, വഴുതന, അച്ചിങ്ങ, ഇഞ്ചി, താൾ, പച്ചകുരുമുളക്, പച്ചമുളക്, ചീട, പുത്തരിച്ചുണ്ട, ശർക്കര ഉപ്പേരി, ചക്കഉപ്പേരി, നാളികേരം, പപ്പടം എന്നിവ പ്രത്യേകം വറുത്തുണ്ടാക്കുന്നു. * പായസങ്ങളും മറ്റും: പഴം നുറുക്ക്, പഴപ്രധമൻ, പാൽ പായസം, ശർക്കര പായസം, വെള്ള നിവേദ്യം, കദളിപ്പഴം, വെണ്ണ എന്നിവയും ഒപ്പം വിളമ്പുന്നു. പ്രത്യേകമായി ചേനയും ഏത്തക്കയും വേവിച്ച്, കുരുമുളകുപൊടിയും ഉപ്പും നാളികേരവും അരച്ചുചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന 'തൃക്കറി' ഇവിടുത്തെ മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. ഈ വിഭവങ്ങളെല്ലാം ചേർത്ത് രാവിലെ 5 മണിക്ക് എതിർത്തപൂജയ്ക്കാണ് തിരുവാർപ്പിലപ്പന് ഓണസദ്യ നിവേദിക്കുന്നത്. തുടർന്ന് രാവിലെ 9 മണിയോടെ പന്തീരടി പൂജ നട തുറന്നതിനു ശേഷം, ഈ മഹാപ്രസാദം ക്ഷേത്രം ഊട്ടുപുരയിൽ വെച്ച് ഭക്തജനങ്ങൾക്ക് വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. > ലേഖനം തയ്യാറാക്കിയത്: മേൽശാന്തി ഹരി നമ്പൂതിരി, മുളവേലിപ്പുറത്ത് മന, കിടങ്ങൂർ. ഭക്തിയുടെയും ഐതിഹ്യത്തിന്റെയും പെരുമ പേറുന്ന തിരുവാർപ്പ് ക്ഷേത്രം എണ്ണിയലടക്കാനാവാത്തത്ര അത്ഭുതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഒരു പുണ്യഭൂമിയാണ്.{Infobox Mandir | name = തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം | image = Thiruvarppu Sreekrishna Swamy temple.jpg | image size = 250px | alt = | caption = തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം | pushpin_map = Kerala | map= Thiruvarppu.jpg | latd = 9 | latm = 34 | lats = 46 | latNS = N | longd= 76 | longm= 28 | longs = 26 | longEW = E | map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം | mapsize = 100 | other_names = | devanagari = | sanskrit_transliteration = | tamil = | marathi = | bengali = | script_name = [[മലയാളം]] | script = | country = [[ഇന്ത്യ]] | state/province = [[കേരളം]] | district = [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] | locale = [[തിരുവാർപ്പ്]] | primary_deity = മഹാവിഷ്ണു (സങ്കല്പം- [[ശ്രീ കൃഷ്ണൻ]]) | important_festivals= • [[വിഷു]],<br /> • [[ശ്രീകൃഷ്ണ ജന്മാഷ്ടമി]], <br /> • മേടമാസത്തിലെ തിരുവുൽസവം •ദീപാവലി• സ്വർഗ്ഗവാതിൽ ഏകാദശി | architectural_styles= കേരള-ദ്രാവിഡ പരമ്പരാഗതശൈലി | number_of_temples= | number_of_monuments= | inscriptions= | date_built= | creator = | temple_board =[[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്]] | Website = }} [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിൽ]] [[കോട്ടയം താലൂക്ക്|കോട്ടയം താലൂക്കിൽ]] [[തിരുവാർപ്പ്]] ഗ്രാമത്തിൽ [[മീനച്ചിലാർ|മീനച്ചിലാറിൻ്റെ]] കൈവഴിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ് '''തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം'''<ref>{{cite web|url=https://www.eastcoastdaily.com/2016/05/27/do-yo-know-which-temple-opens-nada-the-earliest-in-india.html|title=ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും ആദ്യം നട തുറക്കുന്ന ക്ഷേത്രം ഏതാണെന്നറിയാമോ?|publisher=East Coast Daily}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. തിരുവാർപ്പ് ഗ്രാമത്തിന് ആ പേര് വരാൻ തന്നെ കാരണമായത് ഈ ക്ഷേത്രം നിലനിൽക്കുന്നതാണ്. അതുപോലെ തന്നെ തിരുവാർപ്പിന്റെ പ്രസിദ്ധിക്കു പ്രധാന കാരണം നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രമാണ്. മുൻപ് കുന്നമ്പള്ളിക്കര എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ പ്രദേശം ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തോടെയാണ് തിരുവാർപ്പ് ആയി മാറിയത്. കേരളത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു വൈഷ്ണവ ക്ഷേത്രമാണ് ഇത്.<ref>{{cite web|url=https://malayalimanasu.com/religion/%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%82%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%92%E0%B4%B0%E0%B5%81-%E0%B4%AF%E0%B4%BE-3/|title=ക്ഷേത്രങ്ങളിലൂടെ ഒരു യാത്ര… തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം|publisher=മലയാളി മനസ്സ്|access-date=2021-02-09|archive-date=2021-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730143411/https://malayalimanasu.com/religion/%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%82%E0%B4%9F%E0%B5%86-%E0%B4%92%E0%B4%B0%E0%B5%81-%E0%B4%AF%E0%B4%BE-3/|url-status=dead}}</ref> ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളായ [[മഹാവിഷ്ണു]]വാണ്. എന്നാൽ, [[കംസൻ|കംസവധം]] കഴിഞ്ഞ് കോപവും വിശപ്പും കൊണ്ട് അവശനായ [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണനായാണ്]] സങ്കല്പം.<ref>{{cite web|url=https://janamtv.com/80283193/|title=വിശപ്പ് സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഭഗവാൻ വസിക്കുന്ന തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ സ്വാമി ക്ഷേത്രം|publisher=ജനം ടിവി}}</ref><ref>{{cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/malayalam/east+coast+daily+mal-epaper-ecdmal/inthyayil+aadhyam+nadathurakkunna+ee+kshethrathil+kamsa+nigrahathinu+shesham+vishannu+valanya+krishnan+kudikollunnu-newsid-80937310?mode=pwa|title=ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യം നടതുറകുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ കംസവദത്തിന് ശേഷം വിശന്നു വളഞ്ഞ കൃഷ്ണൻ കുടികൊള്ളുന്നു|publisher=Daily Hunt|access-date=2021-02-09|archive-date=2022-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000829/https://m.dailyhunt.in/news/india/malayalam/east+coast+daily+mal-epaper-ecdmal/inthyayil+aadhyam+nadathurakkunna+ee+kshethrathil+kamsa+nigrahathinu+shesham+vishannu+valanya+krishnan+kudikollunnu-newsid-80937310?mode=pwa|url-status=dead}}</ref> കൂടാതെ ഉപദേവതകളായി [[ഗണപതി]], [[ശിവൻ]], [[ദുർഗ്ഗ|ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി]], [[അയ്യപ്പൻ|ശാസ്താവ്]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], [[നാഗദൈവങ്ങൾ]] തുടങ്ങിയവരും കുടികൊള്ളുന്നുണ്ട്. [[മേടം|മേടമാസത്തിലെ]] [[വിഷു]]നാളിൽ കൊടികയറി [[പത്താമുദയം|പത്താമുദയത്തിന്]] ആറാട്ട് വരത്തക്ക വിധത്തിൽ നടക്കുന്ന പത്തുദിവസത്തെ ഉത്സവമാണ് ക്ഷേത്രത്തിലുള്ളത്. ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന അഞ്ചാം നാളിലെ പുറപ്പാടും അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ആനയോട്ടവും അതിഗംഭീരമാണ്. ഇതാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രധാനം. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ]] കൂടാതെ ആനയോട്ടം നടക്കുന്ന ഏക ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം ഇതാണ്. കൂടാതെ [[അഷ്ടമിരോഹിണി]]യും അതിവിശേഷമാണ്. [[ദീപാവലി]], സ്വർഗ്ഗവാതിൽ ഏകാദശി എന്നിവയാണ് മറ്റു വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ. [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ഈ മഹാക്ഷേത്രം. ആമ്പൽ വസന്തത്തിന് പേരുകേട്ട മലരിക്കൽ ടൂറിസ്റ്റ് വില്ലേജ് അടുത്താണ്. <references responsive="" group="അവലംബം" /> ==ഐതിഹ്യം== 1500 വർഷങ്ങൾക്കു മേൽ പഴക്കമുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തിന് മഹാഭാരതവുമായി ബന്ധമുണ്ട് .പാണ്ഡവർ വനവാസം നടത്തിയിരുന്ന കാലത്ത് അവർക്കു പൂജിക്കാൻ ഭഗവാൻ തന്നെ നൽകിയ വിഗ്രഹം, വനവാസം കഴിഞ്ഞു മടങ്ങിയ പാണ്ഡവർ, ഭഗവാൻ ദ്രൗപദിക്ക് നൽകിയ അക്ഷയപാത്രത്തിൽ വെച്ച് കടലിൽ ഒഴുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നാണ് സങ്കല്പം. ഒരിക്കൽ ഈ വഴിവരികയായിരുന്ന സന്യാസി ശ്രേഷ്ഠന്റെ വള്ളം കടലിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് എത്തിയപ്പോൾ നിന്ന് പോവുകയും, വള്ളം നിൽക്കാനുള്ള കാരണം തേടി മുങ്ങാംകുഴിയിട്ട പരിചരക്കാർക്കു ഉരുളിയിൽ (അക്ഷയപാത്രം) നാലു കരങ്ങളോട് കൂടിയ ഈ വിഷ്ണു വിഗ്രഹം ലഭിക്കുകയും, സന്യാസി ശ്രേഷ്ഠൻ കുന്നം, പള്ളിക്കര വഴി സഞ്ചരിച്ചു ഇപ്പോൾ ക്ഷേത്രം കുടി കൊള്ളുന്ന പ്രദേശത്തു എത്തി ചേരുകയും, വിഗ്രഹം ഇല്ലാതിരുന്ന ഒരു ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉരുളിയോട് കൂടി പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നുള്ളതാണ് ഒരൈതിഹ്യം. ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ ആദ്യം നടതുറക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് തിരുവാർപ്പ് ക്ഷേത്രം. പുലർച്ചെ രണ്ട് മണിക്ക് നടതുറന്ന് കൃഷ്ണന് അഭിഷേകം നടത്തി , ആദ്യം ഉഷപായസം നേദിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ പിന്നിലെ ഐതിഹ്യം, കംസവധത്തിന് ശേഷം അതിയായ വിശപ്പും, ക്രോധവുമായി വന്ന കൃഷ്ണന് അമ്മ യശോധ ഉഷപായസം നൽകിയാണ് വിശപ്പ് ശമിപ്പിച്ചത്. തിരുവാർപ്പ് ക്ഷേത്രത്തെപ്പറ്റി ധാരാളം ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് മഹാഭാരത കഥയുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്. പാണ്ഡവർ വനവാസത്തിന് പോയ സമയത്ത് ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ അവർക്ക് ആരാധിക്കാൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ചതുർബാഹുവായ വിഗ്രഹം നൽകി. ഇവർ ഇത് നിത്യവും പൂജിച്ചിരുന്നു. വനവാസം അവസാനിപ്പിച്ച് പാണ്ഡവർ മടങ്ങിയപ്പോൾ പാണ്ഡവർ വനവാസ ശേഷം കൃഷ്ണൻ പൂജിക്കാൻ കൊടുത്തിരുന്ന വിഗ്രഹം, ദ്രൗപതിക്ക് കൃഷ്ണൻ നൽകിയ അക്ഷയപാത്രത്തിൽ വെച്ച് കടലിൽ ഒഴുക്കിയെന്നും മുക്കുവൻമാർ മീൻ പിടിക്കുന്നതിനിടയിൽ വലയിൽ കുടുങ്ങിയ വിഗ്രഹത്തെ അവർ നാട്ടിൽകൊണ്ടുപോവുകയും അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പിന്നീട് അനർഥങ്ങൾ ഉണ്ടായതിനാൽ അവർ അത് തിരിച്ച് കടലിൽ നിക്ഷേപിക്കുകയും ചെയ്തു. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം വില്വമംഗലം സ്വാമി വളളത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ വളളം എന്തിലോ തടഞ്ഞ് നിന്നു. എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും മുന്നോട്ട് പോകുന്നില്ല. സ്വാമി വളളക്കാരനോട് ഇറങ്ങി നോക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അവിടെനിന്നും മഹാവിഷ്ണു വിഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നു. വിഗ്രഹവുമായി യാത്ര തുടരുന്നു. യാത്രക്കിടയിൽ ക്ഷീണം അനുഭവപ്പെട്ട സ്വാമി വളളം കരയ്‌ക്ക് അടുപ്പിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശേഷം അടുത്തുണ്ടിയിരുന്ന മരത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിക്കാനായി ഇരുന്നു. വിഗ്രഹം അടുത്ത കണ്ട വാർപ്പിൽ വെച്ചു. ഉറക്കം ഉണർന്ന സ്വാമി വിഗ്രഹം എടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചിട്ട് സാധിക്കുന്നില്ല. ഇത് അറിഞ്ഞ ആളുകൾ തടിച്ചു കൂടി. ഈ സ്ഥലം കുന്നംകരി മേനോൻ എന്ന വ്യക്തിയുടെതായിരുന്നു. അദ്ദേഹം വില്വമംഗലം സ്വാമിയോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു, ഇവിടെ ക്ഷേത്രം പണിത് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിക്കണമെന്ന്. അങ്ങനെ വാർപ്പിൽ ഉളള ഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠ ഉളളതിനാൽ ഈ സ്ഥലം തിരുവാർപ്പ് എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. ക്ഷേത്രം സൂര്യ ഗ്രഹണത്തിന്  അടച്ചിടാറില്ല. ഒരിക്കൽ സൂര്യഗ്രഹണത്തിന് അടച്ചതിന് ശേഷം വാതിൽ തുറന്നപ്പോൾ കൃഷ്ണന്റെ അരഞ്ഞാണം താഴെകിടക്കുകയായിരുന്നു. ഈ സമയം അതുവഴിവന്ന വില്വമംഗലം സ്വാമി പറഞ്ഞു കൃഷ്ണന് അതിയായി വിശന്നിരിക്കുകയാണെന്ന്. തിരുവാർപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിൽ മാത്രം കാണുന്ന പ്രത്യേകതയാണ് പൂജാരിയുടെ കൈയിൽ ഗോപുരവാതിലിന്റെ താക്കോലിനൊപ്പം കോടാലിയും. ഈ കോടാലി എപ്പോഴും ഗോപുര വാതിലിൽ കാണും. ഏതെങ്കിലും സാഹചര്യത്തിൽ താക്കോൽ കൊണ്ട് വതിൽ തുറക്കാൻ സാധിച്ചില്ലെങ്കിൽ കോടാലികൊണ്ട് വെട്ടിപ്പൊളിച്ച് ഭഗവാന് നിവേദ്യം നൽകണം എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. അഞ്ച് തവണത്തെ പൂജയുള്ള മഹാക്ഷേത്രമാണ്. എന്നാൽ അത്താഴപ്പൂജ ദീപാരാധനക്ക് മുമ്പാണ്. ഇവിടുത്തെ വിഗ്രഹം ചേർത്തലയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നതിനാൽ ക്ഷേത്രപൂജാരി അത്താഴപൂജ സമയത്ത് ചേർത്തലയിൽ നിന്ന് എത്തിയ ആർക്കെങ്കിലും വിശക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് ചോദിക്കാറുണ്ട്. ചേർത്തലയിൽ നിന്ന് എത്തിയ ആരും തന്നെ വിശന്ന് പോകാൻ പാടില്ല എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.ഇതൊടൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേക രീതിയിലുളള ഒരു ചെണ്ടയും ഉണ്ട്. ഇത് കൃഷ്ണൻ കംസനെ വധിച്ചത് ചെണ്ടകൊട്ടി അറിയിച്ചതിന്റെ അടയാളമായി ആണ്.<ref>{{cite web|url=https://janamtv.com/80283193/|title=വിശപ്പ് സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഭഗവാൻ വസിക്കുന്ന തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ സ്വാമി ക്ഷേത്രം|publisher=ജനം ടിവി}}</ref> ==പ്രത്യേകത== [[ഇന്ത്യ]]യിൽ ഏറ്റവും ആദ്യം നടതുറക്കുന്ന ക്ഷേത്രമാണ് തിരുവാർപ്പ് ക്ഷേത്രം. വെളുപ്പിന് രണ്ടുമണിക്കോ, അതിനോടടുത്ത സമയത്തോ ആണ് ക്ഷേത്രനട തുറക്കുക. ഉദയാല്പരം എന്ന കണക്കടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നട തുറക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://uthara.in/sooryagrahanam/|title=ക്ഷേത്രങ്ങൾ അടച്ചിടുമോ?|publisher=Uthara.in}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.manoramaonline.com/astrology/astro-news/2019/12/24/significance-of-thiruvarppu-sree-krishna-temple-during-solar-eclipse-2019.html|title=ഗ്രഹണ സമയത്തു നടതുറന്നിരിക്കുന്ന ഏകക്ഷേത്രം|publisher=Manoramma online}}</ref> ഇവിടുത്തെ ഉഷഃപായസം വളരെ പ്രധാനമാണ്. ധാരാളം ശർക്കരയിട്ടുണ്ടാക്കുന്ന ഒരുതരം നെയ്പായസമാണ് ഉഷഃപായസം. ഇത് പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കും പോലെ ഉഷഃപൂജയ്ക്കാണ് നേദിയ്ക്കുന്നത്. പുലർച്ചെ മൂന്നുമണിയോടെയാണ് ഇത്. അഞ്ചുനാഴി അരി, അമ്പതുപലം ശർക്കര, ഏഴുതുടം നെയ്യ്, അഞ്ച് കദളിപ്പഴം, അഞ്ച് കൊട്ടത്തേങ്ങ എന്നിവയാണ് ഉഷഃപായസത്തിലെ ചേരുവകൾ. മറ്റുള്ള ദേവീദേവന്മാർക്കും മുമ്പ് ഉഷഃപായസം കഴിയ്ക്കുന്ന തിരുവാർപ്പിലപ്പൻ, ഉച്ചയ്ക്ക് [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിൽ]] പോയി [[അമ്പലപ്പുഴ പാൽപ്പായസം|അവിടത്തെ പ്രസിദ്ധമായ പാൽപ്പായസം]] കഴിയ്ക്കുമെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. അതേപോലെ രാത്രി [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തെ]] [[പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ]] പോയി [[ഉപ്പുമാങ്ങ]] കഴിയ്ക്കുമെന്നും പറയാറുണ്ട്. തന്മൂലം ഇവിടെ ഉച്ചപ്പൂജയും അത്താഴപ്പൂജയുമെല്ലാം നേരത്തെയാണ്. അത്താഴപ്പൂജ കഴിഞ്ഞാണ് ഇവിടെ ദീപാരാധന നടത്തുക. ഇത് ഇവിടെയും അടുത്തുള്ള [[കുമാരനല്ലൂർ ദേവീക്ഷേത്രം|കോട്ടയം കുമാരനല്ലൂർ ശ്രീ ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിലും]] മാത്രമുള്ള പ്രത്യേകതയാണ്. ഗ്രഹണസമയത്തു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ എല്ലാം നട അടച്ചിടും. എന്നാൽ തിരുവാർപ്പ് ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജകൾക്ക് ഗ്രഹണം തടസ്സമാകില്ല. ഗ്രഹണസമയത്ത് ഇവിടെ വിശേഷാൽ പൂജകളുണ്ടാകാറുണ്ട്. അതേ സമയം പുറത്തെ ഗോപുരവാതിലുകൾ ഗ്രഹണസമയത്തു തുറക്കില്ല.<ref>{{cite web|url=https://www.samakalikamalayalam.com/keralam/2018/jan/31/%E0%B4%97%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B9%E0%B4%A3%E0%B4%B8%E0%B4%AE%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B4%B3%E0%B5%86%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%BE%E0%B4%82-%E0%B4%85%E0%B4%9F%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B4%BF%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82-%E0%B4%8E%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%B2%E0%B5%8D-%E0%B4%88-%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82-%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%B1%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%82-16051.html|title=ഗ്രഹണസമയത്ത് ക്ഷേത്രങ്ങളെല്ലാം അടച്ചിടും; എന്നാൽ ഈ ക്ഷേത്രം തുറന്നിരിക്കും|publisher=സമകാലിക മലയാളം}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.manoramaonline.com/astrology/astro-news/2018/01/31/thiruvarppu-sreekrishna-temple-not-closed-for-lunar-eclipse.html|title=ചന്ദ്രഗ്രഹണം ബാധിക്കാത്ത ഏകക്ഷേത്രം !|publisher=Manoramma online}}</ref> ==വിശേഷ ദിവസങ്ങൾ== ===ഉത്സവം=== കോട്ടയംകാർക്കും ആലപ്പുഴക്കാർക്കും ഇടയിൽ ഏറെ പ്രസിദ്ധമായ ഉത്സവമാണ് തിരുവാർപ്പ് ക്ഷേത്രം ഉത്സവം. മേടമാസത്തിലെ ആദ്യത്തെ പത്ത് ദിവസങ്ങളിലാണ് ക്ഷേത്രോത്സവം. (ഏപ്രിൽ). പത്തു ദിവസം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ഉത്സവം അഞ്ചാം പുറപ്പാട്, മാതൃക്കയിൽ ദർശനം, പള്ളിവേട്ട, ആനയോട്ടം, പുറത്തേക്കുള്ള എഴുന്നള്ളിപ്പ് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ അടങ്ങിയതാണ്. ഉത്സവത്തിന്റെ പത്തു ദിവസവും നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വിളപ്പെടുപ്പാണ് മറ്റ‌ൊരു പ്രധാന ച‌ടങ്ങ്.<ref>{{cite web|url=https://www.holidify.com/places/kottayam/thiruvarpu-temple-sightseeing-5076.html|title=Thiruvarpu Temple|publisher=Holidify}}</ref><ref>{{cite web|url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thiruvarppu-krishna-temple-history-timings-specialities-and-how-to-reach-004425.html|title=വിശന്നു നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണന് നിവേദ്യം നല്കുവാൻ പുലർച്ചെ രണ്ടിന് തുറക്കുന്ന അപൂർവ്വ ക്ഷേത്രം|access-date=2023-06-19|website=|publisher=Malayalam Native Planet}}</ref> ഉത്സവത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസം അഞ്ചാം പുറപ്പാടാണ്. അന്നേദിവസം ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന ആനയോട്ടം അതിഗംഭീരമാണ്. ===അഷ്ടമി രോഹിണി=== ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജന്മദിനം വളരെ വിപുലമായി ആഘോഷിക്കുന്നു. === വിഷു === മേട മാസത്തിലെ വിഷു ഇവിടെ വിശേഷമാണ്. === ദീപാവലി === ശ്രീകൃഷ്ണൻ നരകാസുരനെ വധിച്ചതും, പാലാഴിയിൽ നിന്ന് ലക്ഷ്മിദേവി അവതരിച്ച ദിവസവുമായ ദീപാവലി ഇവിടെ വിശേഷമായി ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. === അക്ഷയ തൃതീയ === ഇവിടെ അക്ഷയ തൃതീയ ദിവസം ദർശനം നടത്തുന്നത് ഐശ്വര്യകരമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. === സ്വർഗ്ഗവാതിൽ ഏകാദശി === വൈകുണ്ഠ ഏകാദശി അഥവാ സ്വർഗ്ഗവാതിൽ ഏകാദശി ദിവസം ഇവിടെ ദർശനം അതിവിശേഷമാണ്. വ്രതമെടുത്ത ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെ മുൻ വാതിൽ സ്വർഗ്ഗകവാടമായി സങ്കൽപ്പിച്ചു അതിലൂടെ അകത്തു കടന്നു ഭഗവാനെ തൊഴുത ശേഷം മറ്റൊരു വാതിലിലൂടെ പുറത്തേക്ക് കടക്കുക എന്നതാണ് അന്നേ ദിവസത്തെ പ്രധാന ചടങ്ങ്. ഇതിലൂടെ ദുരിതമുക്തി, സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി അല്ലെങ്കിൽ വൈകുണ്ഠത്തിൽ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു എന്നാണ് വിശ്വാസം. കൂടാതെ വൈഷ്ണവ പ്രധാനമായ എല്ലാ ഏകാദശികളും ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ വിശേഷം തന്നെ. === മറ്റു പ്രധാന ദിവസങ്ങൾ === ബുധൻ, വ്യാഴം ദിവസങ്ങൾ. == ഉപദേവതകൾ == [[ഗണപതി]], മഹാദേവൻ ([[ശിവൻ]]), ഭഗവതി ([[ദുർഗ്ഗ]]), [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]], ധർമ്മ ശാസ്താവ്, [[നരസിംഹം]]. ==ഉത്സവക്കാഴ്ച്ചകൾ== == ദർശന സമയം == <nowiki>*</nowiki>അതിരാവിലെ 2 AM മണിക്ക് നടതുറന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് 1 PM വരെ ക്ഷേത്രം തുറന്നിരിക്കും. <nowiki>*</nowiki> വൈകുന്നേരം 5 PM മുതൽ രാത്രി 7.45 വരെ. രാത്രി 8 PM മണിയ്ക്ക് നട അടയ്ക്കുന്നു. ==എത്തിച്ചേരാനുള്ള വഴി== *റോഡ് മാർഗ്ഗം: കോട്ടയം പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് തിരുവാർപ്പിലേക്ക് എപ്പോഴും ബസ്സും ടാക്സിയും ലഭിക്കും. *കോട്ടയം ടൗണിൽ നിന്നും ഏതാണ്ട് എഴു കിലോമീറ്റർ അകലെ കുമരകം റൂട്ടിൽ തിരുവാർപ്പ് എന്ന സ്ഥലത്താണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോട്ടയത്ത് നാഗമ്പടത്തു നിന്നും തിരുനക്കരയിൽ നിന്നും ഇവിടേക്ക് ബസുകൾ ലഭിക്കും. കുമരകം റൂട്ടിൽ വരുന്നവർക്ക് ഇല്ലിക്കൽ വഴി തിരുവാർപ്പിലെത്താം. ബോട്ടിൽ വരുന്നവർക്ക് കുമരകത്തിറങ്ങി അവിടുന്ന് ബസിൽ വരാം.Reference[https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/thiruvarppu-sreekrishna-swami-temple-kottayam-only-temple-in-kerala-opens-during-grahanam-reasons-wh-007766.html : മലയാളം നേറ്റീവ് പ്ലാനറ്റ്] *റെയിൽ‌ മാർഗ്ഗം: കോട്ടയം റെയിൽ‌വേ സ്റ്റേഷൻ 8 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. *ജല മാർഗ്ഗം: ആലപ്പുഴയിലെ മുഹമ്മയിൽ നിന്നും കുമരകം ജട്ടിയിലേക്ക് യാത്രാ ബോട്ട് ലഭിക്കും. വേമ്പനാട്ട് കായലിലൂടെയുള്ള ഈ യാത്ര മനോഹരമാണ്. കുമരകത്ത് നിന്നും ഇല്ലിക്കൽ ബസ്സ് വന്നിറങ്ങുക. അവിടുന്ന് തിരുവാർപ്പിലേക്ക് എപ്പോളും ബസ്സ് ഉണ്ടാവും. *വിമാന മാർഗ്ഗം: നെടുമ്പാശ്ശേരി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം ആണ് ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം. *ആമ്പൽ വസന്തത്തിന് പേരുകേട്ട വിനോദ സഞ്ചാര കേന്ദ്രമായ മലരിക്കൽ വളരെ അടുത്താണ്. ==അവലംബം== {{Reflist}} {{wikisource|ഐതിഹ്യമാല/ഒരു സ്വാമിയാരുടെ ശാപം}} [[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ - ജില്ലതിരിച്ച്]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] [[വിഭാഗം:സ്ഥലനാമപുരാണം]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ആരാധനാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രങ്ങൾ]] == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [https://m.youtube.com/watch?v=2zikTAwhVUQ= Thiruvarppu Sree Krishna Temple] * [https://m.youtube.com/watch?v=_L7lTMigz9Q&feature=youtu.be= തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം] *[https://www.hotstar.com/in/tv/visvasichalum-illenkilum/11624/the-unique-thiruvarppu-temple/1000199769=Thiruvarppu Sreekrishna Swamy Temple Documentary]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gr892rq4lj3af08ihliot7stjplw2py 0 535212 4671845 3656509 2026-09-30T06:23:13Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671845 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ram Dayal Munda}} {{Infobox person | name = രാം ദയാൽ മുണ്ട | image = RamDayalMundaportrait.jpeg | birth_date = 23 August 1939 | birth_place = ഡിയൂരി ഗ്രാമം, [[റാഞ്ചി]],<br/> [[ബീഹാർ]], (Now in [[Jharkhand]]) | death_date = 30 September 2011 | resting_place = ഡിയൂരി ഗ്രാമം, താമാർ, <br/>റാഞ്ചി, ഝാർഖണ്ഡ് | resting_place_coordinates = 23.046 N, 85.680 E | nationality = ഇന്ത്യൻ | education = {{ubl|Ranchi University, Ranchi, 1957–63, M.A. (Anthropology)|ചിക്കാഗോ സർവകലാശാല, <br/>1963–70, M.A. (Linguistics)}} | alma_mater = [[റാഞ്ചി സർവകലാശാല]],<br/> [[ചിക്കാഗോ സർവകലാശാല]] | occupation = നരവംശശാസ്ത്രജ്ഞൻ, <br/>ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞൻ, <br/>ഫോക്ലോറിസ്റ്റ്,<br/> മ്യൂസിക് എക്‌സ്‌പോണന്റ്, <br/>അക്കാദമിഷ്യൻ, <br/>അഗ്രികൾച്ചറലിസ്റ്റ്, <br/>വൈസ് ചാൻസലർ, | organization = ഇന്ത്യൻ കോൺഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇൻഡിജെനസ് ആൻഡ് ട്രൈബൽ പീപ്പിൾസ് (ICITP) | known_for = Work on Indian languages and literature | notable_works = {{ubl|Adi-Dharam: Religious Beliefs of the Adivasis of India|Aspects of Mundari Verb|Mundari Vyakaran (Mundari Grammar)|Shri Budu Babu aur Unki Rachnae|The Sun Charioteer, English translation of Ramdhari |Singh DInkar's [[Rashmirathi]] <br/>(with Paul Staneslow and David Nelson)|Language of Poetry}} | movement = {{hlist|The Jharkhand Movement|Cultural Reawakening Movement}} | children = | awards = [[പത്മശ്രീ]], <br/>[[സംഗീത നാടക് അക്കാദമി അവാർഡ്]] | signature = RDM_Signature.png }} '''ആർ. ഡി. മുണ്ട''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''രാം ദയാൽ മുണ്ട''' (23 ഓഗസ്റ്റ് 1939 - 2011 സെപ്റ്റംബർ 30) <ref name="thehindu.com">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2506981.ece|title=A life dedicated to preserving tribal culture|publisher=The Hindu.com|date=3 October 2011|access-date=26 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005123739/http://www.thehindu.com/news/national/article2506981.ece|archive-date=2011-10-05|url-status=dead}}</ref> ഒരു ഇന്ത്യൻ പണ്ഡിതനും പ്രാദേശിക സംഗീത വ്യാഖ്യാതാവുമായിരുന്നു. കലാ രംഗത്തെ സമഗ്ര സംഭാവനയ്ക്ക് 2010 ൽ അദ്ദേഹത്തിന് [[പത്മശ്രീ]] ലഭിച്ചു. <ref name="thehindu.com"/> അദ്ദേഹം [[Ranchi University|റാഞ്ചി സർവകലാശാല]] വൈസ് ചാൻസലറും<ref name="thehindu.com"/> ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിന്റെ ഉപരിസഭയിലെ അംഗവുമായിരുന്നു.<ref name="nac.nic.in">{{cite web|url=http://nac.nic.in/members/drmunda.htm|title=Dr Ram Dayal Munda, Member NAC|publisher=Nac.Nic.com|access-date=26 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415001130/http://nac.nic.in/members/drmunda.htm|archive-date=15 April 2012|df=dmy-all}}</ref>2007 ൽ അദ്ദേഹത്തിന് സംഗീത നാടക് അക്കാദമി അവാർഡ് ലഭിച്ചു. 2011 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് റാഞ്ചിയിൽ വച്ച് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. <ref name="thehindu.com"/> == ജീവിതരേഖ == ഇന്ത്യയിലെ ബീഹാറിലെ റാഞ്ചി ജില്ലയിലെ (ഇപ്പോൾ ഝാർഖണ്ഡിൽ) ഗോത്ര ഗ്രാമമായ ദിയൂരിയിലാണ് രാം ദയാൽ മുണ്ട ജനിച്ചത്.<ref name="thehindu.com"/>രാം ദയാൽ മുണ്ട പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയത് അംലെസയിലെ ലൂഥർ മിഷൻ സ്കൂളിലാണ്. സബ് ഡിവിഷണൽ പട്ടണമായ ഖുന്തിയിലാണ് അദ്ദേഹം സെക്കണ്ടറി വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയത്. <ref name="thehindu.com"/>ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തിലെ സ്വയംഭരണത്തിനായുള്ള ചരിത്രപരമായ ബിർസ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗമെന്ന നിലയിൽ ഖുന്തി പ്രദേശം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പണ്ഡിതന്മാരെ പ്രത്യേകിച്ചും നരവംശശാസ്ത്രത്തിൽ ആകർഷിച്ചു. മുണ്ടയും മറ്റ് സുഹൃത്തുക്കളുമൊത്ത് വിശിഷ്ട സന്ദർശകർക്കുള്ള വഴികാട്ടിയായി പലപ്പോഴും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരീക്ഷണാത്മക ലോകത്തെ വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള അടിസ്ഥാനമായി. ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള വിഷയമായി നരവംശശാസ്ത്രത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തത് ഒരു പുതിയ ലോകം അദ്ദേഹത്തിന് തുറന്നു.<ref name="thehindu.com"/> == വിദ്യാഭ്യാസവും കരിയറും == നോർമൻ സൈഡിന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തിൽ ഓസ്ട്രോസിയാറ്റിക് ഭാഷകളുടെ ഇൻഡിക് ഗ്രൂപ്പിനെക്കുറിച്ച് ചിക്കാഗോ സർവകലാശാലയുടെ ഒരു ഗവേഷണ പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്നതിനുള്ള അവസരം മുണ്ടയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. ചിക്കാഗോ സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന്<ref name="news.rediff.com">{{cite news|url=http://news.rediff.com/report/2010/mar/19/president-appoints-5-new-members-to-rajya-sabha.htm|title=educationist Ram Dayal Munda and theatre personality|publisher=News.Rediff.com|date=19 March 2010|access-date=26 February 2012}}</ref> പിഎച്ച്ഡി നേടിയ മുണ്ട പിന്നീട് സൗത്ത് ഏഷ്യൻ സ്റ്റഡീസ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ ഫാക്കൽറ്റിയിൽ നിയമിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് അന്നത്തെ വൈസ് ചാൻസലർ [[Kumar Suresh Singh|കുമാർ സുരേഷ് സിങ്ങിന്റെ]] അഭ്യർഥന മാനിച്ച് അദ്ദേഹം ആദിവാസി പ്രാദേശിക ഭാഷാ വകുപ്പ് ആരംഭിച്ചു. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറംകണ്ണികൾ== * List of Padma Awardees [http://www.thehindu.com/multimedia/archive/00027/List_of_Padma_Awarde_27482a.pdf The Hindu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120910122252/http://www.thehindu.com/multimedia/archive/00027/List_of_Padma_Awarde_27482a.pdf |date=2012-09-10 }}, full list of Padma awardees (PDF – 92.5 Kb) {{s-start}} {{s-aca}} {{succession box | title = Permanent 20th [[Vice-Chancellor]] of the [[Ranchi University]] | years = 1987–1988 | before = Sachidanand | after = Lal Saheb Singh }} {{s-end}} {{Padma Shri Award Recipients in Art}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1939-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2011-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ഫോക്‌ലോറിസ്റ്റുകൾ]] rbq811q12lmfksqf3cm3eeowbv8m23x 0 535469 4671804 4115931 2026-09-30T02:53:53Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671804 wikitext text/x-wiki [[File:Mysore_Manjunath_violinist.jpg|ലഘുചിത്രം| ഡോ. മൈസൂർ മഞ്ജുനാഥ് ]] ഒരു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] വയലിനിസ്റ്റാണ് '''മൈസൂർ മഞ്ജുനാഥ്.''' മൈസൂരിലാണ് ഇദ്ദേഹം ജനിച്ചത്.<ref>{{Cite web |url=https://mysuru.com/mysoreBros.aspx |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-03-16 |archive-date=2018-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180409105852/https://mysuru.com/mysoreBros.aspx |url-status=dead }}</ref> അച്ഛനും ഗുരുനാഥനുമായ വയലിനിസ്റ്റ് പ്രൊഫ. മഹദേവപ്പയുടെ മകനായ മഞ്ജുനാഥ് തന്റെ ആദ്യകച്ചേരി എട്ടാം വയസ്സിലാണ് നടത്തിയത്.<ref>{{Cite web |url=http://indiaepost.com/2018/07/29/world-renowned-violinist-dr-mysore-manjunath-to-perform-at-the-educational-institutes-in-dehradun-from-august-1-to-august-4-2018/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-03-16 |archive-date=2019-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413063857/http://indiaepost.com/2018/07/29/world-renowned-violinist-dr-mysore-manjunath-to-perform-at-the-educational-institutes-in-dehradun-from-august-1-to-august-4-2018/ |url-status=dead }}</ref> പിതാവിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ മഞ്ജുനാഥും <ref>http://www.tribuneindia.com/2004/20040828/saturday/main1.htm</ref> സഹോദരൻ മൈസൂർ നാഗരാജും വയലിൻ സാങ്കേതികതയിലും മെച്ചപ്പെടുത്തലിലും പ്രത്യേക പരിശീലനം നേടി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പ്രേക്ഷകരെ ആകർഷിക്കുന്ന മൈസൂർ സഹോദരന്മാരിൽ ഒരാളാണ് അദ്ദേഹം.<ref>https://www.deccanherald.com/content/549183/twice-prowess.html</ref> മാധ്യമങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നതുപോലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഗീതവും വയലിനിന്റെ വിസ്മയകരമായ വൈദഗ്ധ്യവും ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിന്റെ ബ്രാൻഡ് അംബാസഡറായി പൂത്തുലയാനുള്ള തന്റെ കഴിവുകളെ അദ്ദേഹം രൂപാന്തരപ്പെടുത്തി.<ref>https://www.thehindu.com/entertainment/music/raised-to-the-power-of-two/article27546520.ece</ref> സംഗീതനാടക അക്കാദമി അവാർഡിന് സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിനു നൽകിയിട്ടുണ്ട്<ref> https://starofmysore.com/selected-sangith-natak-academy-award/</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == [[മൈസൂർ സർവ്വകലാശാല|മൈസൂർ സർവകലാശാലയിൽ]] മാസ്റ്റർ ഓഫ് മ്യൂസിക് ചെയ്ത മഞ്ജുനാഥ് 4 സ്വർണ്ണ മെഡലുകളോടെ ഒന്നാം റാങ്ക് നേടി. മൈസൂർ സർവകലാശാലയിൽ നിന്നും പിഎച്ച്ഡിയും നേടി. <ref>https://www.news18.com/news/india/a-sonorous-journey-by-violin-maestros-377583.html</ref> <ref>https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/honour-for-mysores-violin-maestros/article5665242.ece</ref> == കരിയർ == എട്ടാം വയസ്സിൽ മഞ്ജുനാഥ് സംഗീതപരിപാടികൾ ആരംഭിച്ചു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാരംഭ കച്ചേരികൾ അച്ഛനും സഹോദരനുമൊപ്പമായിരുന്നു. <ref>https://www.thehindu.com/entertainment/music/raised-to-the-power-of-two/article27546520.ece</ref> ജ്യേഷ്ഠൻ മൈസൂർ നാഗരാജിനൊപ്പം അദ്ദേഹം പതിവായി കച്ചേരികൾ നടത്തുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://mysuru.com/mysoreBros.aspx |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-03-16 |archive-date=2015-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210125347/http://mysuru.com/mysoreBros.aspx |url-status=dead }}</ref> റോയൽ ആൽബർട്ട് ഹാൾ - [[ലണ്ടൻ]], [[സിഡ്നി ഓപ്പറ ഹൗസ്]] - [[ഓസ്ട്രേലിയ]], അന്താരാഷ്ട്ര വയലിൻ സമ്മേളനത്തിൽ സാധാരണ ത്രെഡ് സംഗീതം ഉത്സവം [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്]], ഫെഡറേഷൻ സ്ക്വയർ ൽ [[മെൽബൺ]], ലോക സംഗീതം ഫെസ്റ്റിവൽ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=MVVSJL7k9ls</ref> ൽ [[ഷിക്കാഗോ|ചിക്കാഗോ]], <ref>http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/zakir-hussain-niladri-kumar-open-chicago-world-music-festival</ref> [[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], <ref>{{Cite web |url=https://www.music.ox.ac.uk/event/the-mysore-brothers-2/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-03-16 |archive-date=2018-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615151509/https://www.music.ox.ac.uk/event/the-mysore-brothers-2/ |url-status=dead }}</ref> താൻസൻ സന്ഗിഥ് കാലുമാറിയോ-ഗ്വാളിയോർ, സിംഗപ്പൂർ ൽ എസ്പ്ലനേഡ് തിയേറ്റർ, ലോക സംഗീതം പരമ്പര [[ബി.ബി.സി.|ബിബിസി]], സാന്ത-ഫേ ഫെസ്റ്റിവൽ <ref>{{Cite web |url=http://www.sfreporter.com/santafe/article-1735-performing-arts-books-june-27-july-3.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-03-16 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115213/http://www.sfreporter.com/santafe/article-1735-performing-arts-books-june-27-july-3.html |url-status=dead }}</ref> ൽ [[ന്യൂ മെക്സിക്കോ|ന്യൂ മെക്സിക്കോ]], സാംസ്കാരിക പേർഷ്യൻ അക്കാദമി [[ഇറാൻ]] കൊൽക്കത്ത ദൊവെർലൈൻ സംഗീതം ഫെസ്റ്റിവൽ, ഇന്ത്യ ഇന്റർനാഷണൽ കേന്ദ്രം . <ref>{{Cite web |url=http://www.iicdelhi.in/webcasts/view_webcast/carnatic-violin-duet-by-the-mysore-brothers-/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-03-16 |archive-date=2017-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004124451/http://www.iicdelhi.in/webcasts/view_webcast/carnatic-violin-duet-by-the-mysore-brothers-/ |url-status=dead }}</ref> നെഡ് മക്ഗൊവാൻ, ഫാബ്രിസിയോ കാസോൾ, ജയ് ഉത്തൽ, ജോ ക്രെവൻ, ഫ്രെഡ് ഹാമിൽട്ടൺ, ടോഡ് ഹാബി, പണ്ഡിത്ത് [[വിശ്വ മോഹൻ ഭട്ട്]], റോനു മജുംദാർ, [[എൻ. രാജം]], തേജേന്ദ്ര മജുംദാർ, അക്കാ മൂൺ, <ref>http://www.womex.com/virtual/spinifex</ref> ഇക്ടസ് എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലമ മഞ്ജുനാഥിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ സാന്നിധ്യം ഉണ്ട്. മൈസൂർ സർവകലാശാലയുടെ സാംസ്കാരിക അംബാസഡറായി മഞ്ജുനാഥ് നാമനിർദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. <ref>http://www.bangalorefirst.in/?p=13376</ref> ഡോ. മഞ്ജുനാഥ് ''യദുവീരമനോഹരി'', <ref>https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/260616/yaduveer-raga-for-mysuru-royal-wedding.html</ref> ''ഭരത'' എന്നിവയടക്കം നിരവധി പുതിയ രാഗങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപകാല സൃഷ്ടിയായ യോഗ ദേശീയഗാനം- ലോക പ്രശസ്തരായ നിരവധി സംഗീതജ്ഞരെ അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് രാജ്യവ്യാപകമായി അംഗീകാരം നേടി. <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/mysuru-musician-composes-anthem-for-international-yoga-day/articleshow/69864567.cms</ref> <ref>https://www.asianage.com/life/more-features/210619/anthem-for-yoga.html</ref> ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 20 പ്രമുഖ സംഗീതജ്ഞരെ ഉൾപ്പെടുത്തി കൊറോണ പാൻഡെമിക് സമയത്ത് സൃഷ്ടിച്ച ലൈഫ് എഗെയ്ൻ, 150 ലധികം രാജ്യങ്ങളിൽ ഐസിസിആർ പുറത്തിറക്കി. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=7dsBzcibCQM</ref> പ്രശസ്തമായ ഗാനകല പരിഷത്ത് സംഗീത സമ്മേളനത്തിൽ, കോവറ്റഡ് ഗോൾഡൻ ജൂബിലി മ്യൂസിക് കോൺഫറൻസിന്റെ പ്രസിഡന്റായി അദ്ദേഹം നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു, 2020 ൽ ഗാനകലാഭൂഷണ അവാർഡിന് മഞ്ജുനാഥ് അർഹനായി. <ref>https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-on-the-move/karnataka-focused-music-parishat-marks-50th-year-799827.html</ref> == അവാർഡുകളും ബഹുമതികളും == [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യൻ സർക്കാറിന്റെ]] സംഗീത നാടക് അക്കാദമി <ref>https://starofmysore.com/selected-sangith-natak-academy-award/</ref> അവാർഡും [[കർണാടക]] സർക്കാരിന്റെ രാജ്യോത്സവ അവാർഡും ലഭിച്ച ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വ്യക്തികളിൽ ഒരാളാണ് അദ്ദേഹം. <ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/2003/10/31/stories/2003103101770600.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113183956/http://www.hindu.com/2003/10/31/stories/2003103101770600.htm |archive-date=2012-11-13 |url-status=dead}}</ref> അമേരിക്കൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് വേൾഡ് കൾച്ചറിൽ നിന്ന് എക്സലൻസ് അവാർഡ്, അമേരിക്കൻ ആർട്സ് കൗൺസിലിൽ നിന്നുള്ള ബഹുമതികൾ, ദി മ്യൂസിക് അക്കാദമിയിൽ നിന്നുള്ള മികച്ച വയലിനിസ്റ്റ് അവാർഡുകൾ, ഇന്ത്യൻ ഫൈൻ ആർട്സ് സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നുള്ള മികച്ച വയലിനിസ്റ്റ് അവാർഡ്, ആര്യഭട്ട അവാർഡ്, ഒക്ലഹോമ സർവകലാശാലയിൽ നിന്നുള്ള മെറിറ്റോറിയസ് അവാർഡ്, സംസ്കൃതി സിന്ഛന പുരസ്കാരം, യൈ. റ്റി. റ്റാറ്റാചാരി ദേശീയ അവാർഡ്, സംഗീത് സമ്രാട്ട്, സംഗീത് രത്ന, സംഗീത വിദ്വന്മണി, ഗാനവാരിധി, തന്ത്രിയുടെ വാദ്യ ശിരോമണി - [[കാഞ്ചി കാമകോടിപീഠം|ശ്രീ കാഞ്ചി കാമകോടി ശാരദാപീഠത്തിന്റെ]] ആസ്ഥാനവിദ്വാൻ, [[ചൗഡയ്യ|ചൗഡയ്യ ദേശീയ അവാർഡ്]] സംഗീതം അക്കാദമി, <ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/honour-for-musicians/article4132242.ece |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831181821/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/honour-for-musicians/article4132242.ece |archive-date=2014-08-31 |url-status=dead}}</ref> റോട്ടറി എക്സലൻസ് അവാർഡ് & രാമ ഗനകലാചാര്യ, <ref>https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/mysore-brothers-to-receive-rama-gana-kalacharya-award/article23531128.ece</ref> സംഗീത വേദാന്ത ധുരിന എന്നിവയെല്ലാം മഞ്ജുനാഥിനു ലഭിച്ച ചില പുരസ്കാരങ്ങളാണ്. <ref>https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/honour-for-mysores-violin-maestros/article5665242.ece</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.mysoremanjunath.com/ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] il6ni76gi2xhfdrhepkcswpwadttpuf 4 537664 4671876 4669970 2026-09-30T08:35:23Z ListeriaBot 105900 Wikidata list updated [V2] 4671876 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <div style="width: 99%; color: ##FFE5B4; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.40)}} {{border-radius|2px}}"> {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#ffffff; border-style:solid; border-width:4px; border-color:#F99273" | width="55%" style="vertical-align:top;padding: 0; margin:0;" | <div style="clear:both; width:100%"> {{Vaccination header}} Welcome to the event page of the vaccination edit-a-thon! The Vaccination edit-a-thon is a month long event to create content related to vaccination on Wikipedia. The event spans from 8 to 31 May, 2021. The World Health Organization has named vaccine hesitancy, or anti-vaccination, as one of the top ten threats to global health in 2019. At the same time, the spread of health-related misinformation has fuelled concerns about the potential dangers or inefficacy of vaccines. Wikipedia is an important resource for up-to-date, accurate vaccine information, and it is currently one of the most frequently visited sites for healthcare information worldwide. Malayalam Wikimedians are now conducting a month-long edit-a-thon to expand Malayalam Wikipedia’s vaccine-related content. The partners in this initiative are [https://newsq.net/2020/09/30/newsq-know-science-addressing-vaccine-hesitancy/ NewsQ’s KNoW Science initiative], WHO’s [https://www.vaccinesafetynet.org/ Vaccine Safety Net], [https://wikimediadc.org/wiki/Home Wikimedia DC], [https://infoclinic.in/ Infoclinic] and [https://cis-india.org/ Centre for Internet and Society]. The event will be open to anyone interested in promoting accurate vaccine information online. Training will be provided in Malayalam and English- so no experience is necessary to join the event! ==Inaugural event== <span style="font-size:120%;">When</span> :'''8 May 2021''' 18:00 to 21:00 IST <span style="font-size:150%;">Register</span> :'''''<span style="font-size:120%;">[https://www.eventbrite.com/e/malayalam-vaccine-safety-wikipedia-edit-a-thon-tickets-150765306089 Register via Eventbrite]</span>''''' <span style="font-size:120%;">Agenda</span> : * Welcome * KNoW Science Overview : Andrea Bras (2 min) * Wikimedia DC Introduction (2 min) * CIS-A2K Introduction: Tito Dutta (2 min) * Infoclinic Introduction: Dr. Arun M.A (2 min) * Inauguration event ** The event will be inaugurated by Dr. Ajay Balachandran, Professor, Amrita Institute of Medical Sciences, Kerala by making the first edit. (4 min) * Introduction to event page and editing training ** Introduction in English : [https://wikimediadc.org/wiki/Ariel_Cetrone Ariel Cetrone], Wikimedia DC ** Introduction in Malayalam : Ranjith Siji, Administrator, Malayalam Wikipedia * Editing time {{-}} </div> </div> * * ==Participants== If you are participating in the edit-a-thon in English, please add your name below:Ashtamoorthy T S * --[[User:Netha Hussain|<font color="navy">നത</font>]] [[User talk:Netha Hussain|<font color="purple">(സംവാദം)</font>]] 18:32, 4 ഏപ്രിൽ 2021 (UTC) * [[ഉപയോക്താവ്:Econterms|Econterms]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Econterms|സംവാദം]]) 16:17, 7 മേയ് 2021 (UTC) * == Wikimedia policies, quick tips and related resources== {{columns-list|colwidth=20em| '''Policies''' * [https://wikimediadc.org/wiki/Safe_space_policy Wikimedia DC's Safe Space Policy] * [[w:en:Wikipedia:Five pillars]] * [[w:en:Wikipedia:Core content policies]] * [[w:en:Wikipedia:General notability guideline]] * [[w:en:Wikipedia:Notability (organizations and companies)]] * [[w:en:Wikipedia:Verifiability]] * [[w:en:Wikipedia:Conflict of interest]] * [[w:en:Wikipedia:Identifying reliable sources]] * [[w:en:Wikipedia:No original research]] [[w:en:Wikipedia:No original research/Examples|(Examples of Original Research)]] * [[w:en:Wikipedia:Citing sources]] * [[w:en:Wikipedia:Identifying and using primary sources]] * [[w:en:Wikipedia: Quality control]] * [[w:en:Wikipedia: Patrols]] * [[w:en:Wikipedia:Admin]] '''Your first article''' * [[w:en:Help:Getting started]] * [[w:en:Wikipedia:Your first article]] * [[w:en:Help:Referencing for beginners]] '''Tips''' * [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Redirect#Using_VisualEditor Creating Redirects with Visual Editor] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Redirect#Editing_the_source_directly Creating Redirector with Source Editor] * [[w:en:Help:Category| Using categories]] * [[w:en:Help:Cheatsheet|Cheatsheet for Wiki markup]] * [https://dashboard.wikiedu.org/training/students Wiki Ed Foundation's online training modules] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page Wikicommons] * [[w:en:Wikipedia:Manual of Style]] '''Wikimedia and other related projects''' * [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata] * [https://wikiedu.org Wiki Education Foundation] * [[w:en:Wikipedia:Meetup/NYC/SureWeCan3|Covid-oriented ediathon on Sept 6]] '''Tools, Resources''' * [https://tools.wmflabs.org/pageviews Track Wikipedia Page Views] * [https://stats.wikimedia.org Wikimedia Statistics] * [https://archive.org/ Internet Archive Wayback Machine] '''Medicine, health, and Wikimedia''' * [[m:Wiki Project Med]] * [[w:en:Wikipedia:WikiProject Medicine]] }} ==Task list== If you are interested in a task list curated specifically for beginner, intermediate and advanced editors, please go to the Vaccine Safety portal's [[w:en:Wikipedia:Vaccine_safety/Task_list|task list]] here. If you are interested in writing India-specific articles in English, some suggestions are as follows: ===Articles for cleanup and expansion=== * [[w:en:Pulse Polio]] * [[w:en:Universal Immunisation Programme]] * [[w:en:Accredited Social Health Activist]] * [[w:en:Green card scheme in Odisha]] * [[w:en:Deen Dayal Antyoday Upchar Yojna]] * [[w:en:District Programme Manager]] * [[w:en:National TB Elimination Program (India)]] * [[w:en:Tobacco cessation clinics in India]] * [[w:en:District AIDS Prevention and Control Unit]] * [[w:en:Swasth Jeevan Sewa Guarantee Yojana]] ===Articles for creation=== '''Select a blue link below to start your article''' ====Public health programs in India==== {{colbegin}} * [[w:en:National Leprosy Eradication Program]] * [[w:en:National Vector Borne Disease Control Program]] * [[w:en:Revised National Tuberculosis Control Program]] * [[w:en:National AIDS Control Program]] * [[w:en:Universal Immunization Program]] * [[w:en:Yaws Control Program]] * [[w:en:Integrated Disease Surveillance Program]] * [[w:en:National Guinea Worm Eradication Program]] * [[w:en:National Cancer Control Program]] * [[w:en:National Mental Health Program]] * [[w:en:National Diabetes Control Program]] * [[w:en:National Program for Control and Treatment of Occupational Diseases]] * [[w:en:National Program for Control of Blindness]] * [[w:en:National Program for Control of Diabetes, Cardiovascular diseases and Stroke]] * [[w:en:National Program for Prevention and Control of Deafness]] * [[w:en:Integrated Child Development Services Scheme]] * [[w:en:Midday Meal Scheme]] * [[w:en:Special Nutrition Program]] * [[w:en:National Nutritional Anemia Prophylaxis Program]] * [[w:en:National Iodine Deficiency Disorders Control Program]] * [[w:en:20 Points Program]] * [[w:en:National Water Supply and Sanitation Program]] * [[w:en:National Rural Health Mission]] * [[w:en:Reproductive and Child Health Program]] * [[w:en:National Health Policy 2002]] * [[w:en:National Population Policy 2000]] * [[w:en:National Blood Policy]] * [[w:en:National AIDS Control and Prevention Policy]] * [[w:en:National Policy for Empowerment of Women 2001]] * [[w:en:National Charter for Children]] * [[w:en:National Youth Policy]] * [[w:en:National Nutrition Policy]] * [[w:en:Balwadi Nutrition Programme]] * [[w:en:Family planning in India]] * [[w:en:Health campaigns in Kerala]] ([https://kerala.gov.in/health-campaigns Link]) {{colend}} ====Institutes in India==== {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q494230. ?item wdt:P17 wd:Q668. } |section= |columns=label:Article |thumb=128 |min_section=2 }} {| class='wikitable sortable' ! Article |- | [[ഡോ. സമ്പൂർണാനന്ദ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[ഡോ. സോമർവെൽ മെമ്മോറിയൽ സിഎസ്ഐ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ഹൽദ്വാനി]] |- | [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജു് & ഹോസ്പിറ്റൽ, നാഗ്പൂർ]] |- | [[ഗ്രാന്റ് ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[ഐപിജിഎംഇആർ ആൻഡ് എസ്എസ്കെഎം ഹോസ്പിറ്റൽ]] |- | [[പട്‌ന മെഡിക്കൽ കോളജ് ആന്റ് ഹോസ്പിറ്റൽ]] |- | ''[[:d:Q7165491|People's College of Medical Sciences and Research]]'' |- | [[പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ എഡ്യൂക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ച് ചണ്ഡീഗഡ്|പോസ്റ്റ്ഗ്രാജുവേറ്റ്ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ എഡ്യൂക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ച്]] |- | [[പണ്ഡിറ്റ് ഭഗവത് ദയാൽ ശർമ്മ പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |- | [[ആർ.സി.എസ്.എം. ഗവൺമെന്റ് കോളജ് ആന്റ് സി.പി.ആർ ഹോസ്പിറ്റൽ, കോലാപ്പൂർ]] |- | [[രാജേന്ദ്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |- | [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ശ്രീകാകുളം|ഗവൺമെൻ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ശ്രീകാകുളം]] |- | ''[[:d:Q7387852|S. S. Institute of Medical Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q7392844|SRM Institute of Science and Technology]]'' |- | ''[[:d:Q7395054|SUT Academy of Medical Sciences]]'' |- | [[ഷേർ-ഇ-കശ്മീർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |- | [[ശ്രീ വസന്തറാവു നായിക് ഗവണ്മെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[കിംഗ് എഡ്വേർഡ് മെമ്മോറിയൽ ഹോസ്പിറ്റൽ ആന്റ് സേത്ത് ഗോർഡന്ദാസ് സുന്ദർദാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[ഡോ. വി.എം. ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[ഗവൺമെൻ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, അകോല|സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് (അകോല)]] |- | [[ജിപ്മെർ]] |- | [[ക്രിസ്ത്യൻ മെഡിക്കൽ കോളേജ് & ഹോസ്പിറ്റൽ]] |- | [[ആംഡ് ഫോഴ്സസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | ''[[:d:Q4671517|അക്കാദമി ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്]]'' |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹൈജീൻ ആൻഡ് പബ്ലിക് ഹെൽത്ത്]] |- | [[അമൃത ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |- | [[കൊൽക്കത്ത സ്കൂൾ ഓഫ് ട്രോപ്പിക്കൽ മെഡിസിൻ]] |- | ''[[:d:Q5146788|കോളേജ് ഓഫ് നഴ്സിങ്, തിരുവനന്തപുരം]]'' |- | [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ബനാറസ് ഹിന്ദു യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] |- | [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ഭഗൽപൂർ]] |- | [[കെ.എസ്. ഹെഗ്ഡെ മെഡിക്കൽ അക്കാദമി]] |- | ''[[:d:Q6374846|Kasturba Medical College, Mangalore]]'' |- | [[കസ്തൂർബ മെഡിക്കൽ കോളേജ്|കസ്തൂർബ മെഡിക്കൽ കോളേജ്, മണിപ്പാൽ]] |- | [[കെമ്പഗൗഡ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |- | [[ലാല ലജ്പത് റായ് മെമ്മോറിയൽ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[മഹർഷി മാർക്കണ്ഡേശ്വർ സർവകലാശാല, മുല്ലാന]] |- | [[മാൾഡ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]] |- | [[എൻആർഐ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |- | [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, രജൗരി|ഗവൺമെൻ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, രജൗരി]] |- | ''[[:d:Q104869353|ജെ.ബി. റോയ് സ്റ്റേറ്റ് ആയുർവേദ മെഡിക്കൽ കോളേജ് & ഹോസ്പിറ്റൽ]]'' |- | [[ഓട്ടോണമസ് സ്റ്റേറ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ബസ്തി]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, രാജ്കോട്ട്]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, വിജയ്പൂർ]] |- | ''[[:d:Q109561766|Santiniketan Medical College]]'' |- | ''[[:d:Q115152073|Soban Singh Jeena Government Institute of Medical Science and Research, Almora]]'' |- | ''[[:d:Q115631919|Himalayan Institute of Medical Sciences, Dehradun]]'' |- | [[ഡോ. ബാബാ സാഹിബ് അംബേദ്കർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]] |- | ''[[:d:Q115801984|Government Medical College, Alibag]]'' |- | ''[[:d:Q115802202|Government Medical College, Sindhudurg]]'' |- | ''[[:d:Q118383178|Nalbari Medical College and Hospital]]'' |- | ''[[:d:Q118899885|Nagaon Medical College and Hospital]]'' |- | ''[[:d:Q119285956|Amrita Schools of Medicine]]'' |- | ''[[:d:Q127393424|All India Institute of Medical Sciences, Darbhanga]]'' |- | ''[[:d:Q136384237|United Institute of Medical Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q136452426|KMC Medical College & Hospital]]'' |- | ''[[:d:Q136721736|IQ City Institute of Nursing Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q141305735|Darush Shifa]]'' |- | ''[[:d:Q7917918|Vedanta University]]'' |- | [[വൈദേഹി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് റിസർച്ച് സെന്റർ]] |- | ''[[:d:Q14957044|Saveetha Institute of Medical And Technical Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q14957046|Smt. NHL Municipal Medical College, Ahmedabad]]'' |- | [[ഇഎസ്ഐസി മെഡിക്കൽ കോളേജ്, കൊൽക്കത്ത]] |- | [[കോളേജ് ഓഫ് മെഡിസിൻ & സാഗോർ ദത്ത ഹോസ്പിറ്റൽ]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ന്യൂഡൽഹി]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ഭോപ്പാൽ]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ്, ജോധ്പൂർ]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ഋഷികേശ്]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ്, ഭുവനേശ്വർ]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് പട്‌ന]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, റായ്പൂർ]] |- | [[ബാബ രാഘവ് ദാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[ഭഗത് ഫൂൽ സിങ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ശ്രീനഗർ]] |- | [[മമത മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[മഹാരാജാ അഗ്രസെൻ മെഡിക്കൽ കോളേജ്, അഗ്രോഹ]] |- | [[ഗവണ്മെന്റ് ടി ഡി മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ആലപ്പുഴ|ഗവണ്മെന്റ് ടി ഡി മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[സോറാം മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[ഗവണ്മെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, കൊല്ലം]] |- | [[കൽപന ചൗള ഗവൺമെൻ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | ''[[:d:Q18358246|Shri Guru Ram Rai Institute of Medical & Health Sciences]]'' |- | [[രുക്ഷ്മണിബെൻ ദീപ്ചന്ദ് ഗാർഡി മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | ''[[:d:Q22080288|All India Institute of Medical Sciences Delhi Extension, Jhajjar]]'' |- | [[ഉത്തർപ്രദേശ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |- | [[എം.എസ് രാമയ്യ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | ''[[:d:Q28173184|Dr. D. Y. Patil Medical College, Hospital & Research Centre]]'' |- | [[ഡോ. പഞ്ചബ്രാവു ദേശ്മുഖ് മെമ്മോറിയൽ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | ''[[:d:Q28173195|Swami Ramanand Teerth Rural Medical College]]'' |- | ''[[:d:Q30260701|Smt. Kashibai Navale Medical College and General hospital]]'' |- | ''[[:d:Q30261219|മഹാത്മാഗാന്ധി മിഷൻ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]'' |- | ''[[:d:Q30280709|Sinhgad Dental College and Hospital]]'' |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, കല്ല്യാണി]] |- | ''[[:d:Q39046585|The Calcutta Homoeopathic Medical College & Hospital]]'' |- | [[ശ്രീ വെങ്കടേശ്വര മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | [[മാണ്ഡ്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |- | [[സിസിഎം മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ദുർഗ്]] |- | [[ഡോ. ബി.സി. റോയ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് & റിസർച്ച്|ഡോ ബിസി റോയ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് & റിസർച്ച്]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, മംഗളഗിരി]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, നാഗ്പൂർ]] |- | ''[[:d:Q61800918|അഹല്യാ സ്കൂൾ ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61800921|അൽ ഷിഫ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61800944|അമൃത സ്കൂൾ ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801020|കെമിസ്റ്റ്സ് കോള‍ജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ് ആന്റ് റിസർച്ച്]]'' |- | ''[[:d:Q61801158|കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്]]'' |- | ''[[:d:Q61801160|കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്]]'' |- | ''[[:d:Q61801161|കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്, ഗവൺമെന്റ് ടി.ഡി.മെഡിക്കൽ കോളേജ്]]'' |- | ''[[:d:Q61801162|കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി - കണ്ണൂർ മെഡിക്കൽ കോളജ്]]'' |- | ''[[:d:Q61801166|ക്രസന്റ് കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്, കണ്ണൂർ]]'' |- | ''[[:d:Q61801183|ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്, മഹാത്മാ ഗാന്ധി യൂനിവേഴ്സിറ്റി, ചെറുവണ്ണൂ‍ ക്യാമ്പസ്]]'' |- | ''[[:d:Q61801185|ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്, റീജിയണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് റിസർച്ച്]]'' |- | ''[[:d:Q61801195|ദേവകി അമ്മ മെമ്മോറിയൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801197|ഡി.എം വിംസ് കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801200|ഡോ. ജോസഫ് മാർ തോമ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് റിസർച്ച്]]'' |- | ''[[:d:Q61801204|എലിംസ് കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801330|ഗവൺമെന്റ് കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്]]'' |- | ''[[:d:Q61801355|ഗ്രേസ് കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801411|ജാമിയ സലഫിയ ഫാർമസി കോളേജ്]]'' |- | ''[[:d:Q61801414|ജെഡിടി ഇസ്ലാം കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801427|കെ.ടി.എൻ കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801428|കെ.വി.എം. കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801430|കരുണ കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801455|കെഎംസിടി കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ്]]'' |- | ''[[:d:Q61801537|മാലിക് ദീനാർ കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801609|മാർ ഡയോസ്‌കോറസ് കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801731|മൂകാമ്പിക കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ് ആൻഡ് റിസർച്ച്]]'' |- | ''[[:d:Q61801734|മൗലാന കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801743|മൌണ്ട് സിയോൺ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ് & റിസർച്ച്]]'' |- | ''[[:d:Q61801772|നാഷണൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801781|നസ്രെത്ത് കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801791|നെഹ്രു കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801809|നിർമ്മല കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി, മൂവാറ്റുപുഴ]]'' |- | ''[[:d:Q61801846|പ്രൈം കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801870|പുഷ്പഗിരി കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801894|രാജീവ് ഗാന്ധി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61801935|സാൻജോ കോളജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സ്റ്റഡീസ്]]'' |- | ''[[:d:Q61802076|സെന്റ.ജെയിംസ് കോളജ് ഓഫ് ഫ്ർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസ്]]'' |- | ''[[:d:Q61802087|സെന്റ് ജോസഫ്സ് കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി]]'' |- | ''[[:d:Q61802096|സെന്റ് ജോൺസ് കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ സയൻസസ് & റിസർച്ച്]]'' |- | ''[[:d:Q61802125|ദി ഡേൽ വ്യൂ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി & റിസർച്ച് സെന്റർ]]'' |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ഗോരഖ്പൂർ]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, റായ്ബറേലി]] |- | ''[[:d:Q65284623|All India Institute of Medical Sciences, Madurai]]'' |- | ''[[:d:Q77977463|ഈസ്റ്റ് പോയിന്റ് കോളേജ് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]]'' |- | ''[[:d:Q84013922|Aditya College of Nursing]]'' |- | ''[[:d:Q84014322|Sapthagiri College of Nursing]]'' |- | ''[[:d:Q84014484|Vivekananda College of Pharmacy]]'' |- | ''[[:d:Q84014490|Vydehi Institute of Medical Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q84014820|SS Institute of Nursing Sciences]]'' |- | [[മധുബനി മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]] |- | [[ബുന്ദേൽഖണ്ഡ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | ''[[:d:Q91774495|Aditya College of Nursing, Kakinada]]'' |- | ''[[:d:Q91774872|Guntur Medical College, Guntur]]'' |- | ''[[:d:Q91775902|Andhra Medical College, Visakhapatnam]]'' |- | [[ബി.കെ.എൽ. വലവൽക്കർ റൂറൽ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |- | ''[[:d:Q96376588|Dr. D Y Patil Medical College, Kolhapur]]'' |- | ''[[:d:Q96376589|Dr. D Y Patil Medical College, Navi Mumbai]]'' |- | [[ഡോ. വസന്തറാവു പവാർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ഹോസ്പിറ്റൽ ആൻഡ് റിസർച്ച് സെന്റർ]] |- | ''[[:d:Q96378970|GMERS Medical College and Hospital, Sola]]'' |- | [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, അനന്ത്നാഗ്|ഗവൺമെൻ്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, അനന്ത്നാഗ്]] |- | [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ഗോണ്ടിയ]] |- | [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, ഷാഹ്ദോൾ]] |- | ''[[:d:Q96384042|Jagannath Gupta Institute of Medical Sciences and Hospital]]'' |- | ''[[:d:Q96384259|ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു മെമ്മോറിയൽ കോളേജ്, വാർദ്ധ]]'' |- | [[നമോ മെഡിക്കൽ എഡ്യൂക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്|ശ്രീ വിനോബ ഭാവെ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |- | ''[[:d:Q96398475|Parul Institute of Medical Science and Research]]'' |- | ''[[:d:Q97256936|Maharajah Institute of Medical Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q99298695|Aligarh Muslim University Faculty of Medicine]]'' |- | ''[[:d:Q99298698|Aligarh Muslim University Faculty of Unani Medicine]]'' |- | ''[[:d:Q99298699|Annamalai University Faculty of Medicine]]'' |- | ''[[:d:Q99298700|Annamalai University Rajah Muthaiah Medical College]]'' |- | ''[[:d:Q99298701|KLE University's Shri B M Kankanawadi Ayurveda Mahavidyalaya]]'' |- | ''[[:d:Q99298703|Siksha O Anusandhan University Institute of Medical Sciences and SUM Hospital]]'' |- | ''[[:d:Q99298704|Saveetha University Saveetha Medical College and Hospital]]'' |- | ''[[:d:Q99298706|Baba Farid University of Health Sciences Guru Gobind Singh Medical College and Hospital]]'' |- | ''[[:d:Q99298707|Galgotias University School of Medical and Allied Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q99298708|Sharda University School of Medical Sciences and Research]]'' |- | ''[[:d:Q99298710|SRM University College of Medicine and Health Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q99298711|Aliah University Faculty of Medical Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q99298713|Mahatma Gandhi University School of Medical Education]]'' |- | ''[[:d:Q99298714|Desh Bhagat University School of Ayurveda]]'' |- | ''[[:d:Q99298715|University of Delhi Faculty of Ayurvedic and Unami Medicine]]'' |- | ''[[:d:Q99298716|University of Delhi Faculty of Homeopathic Medicine]]'' |- | ''[[:d:Q99298718|University of Delhi Faculty of Medical Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q99298720|Punjabi University Faculty of Medicine]]'' |- | ''[[:d:Q99298721|Vinayaka Missions University Faculty of Homoeopathy]]'' |- | ''[[:d:Q99298723|Vinayaka Missions University Faculty of Medicine]]'' |- | ''[[:d:Q99298724|Assam University Susruta School of Medical and Paramedical Sciences]]'' |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ബിലാസ്പൂർ]] |- | [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ഗുവാഹത്തി]] |- | ''[[:d:Q100993109|SRM University - Ramapuram Campus]]'' |- | ''[[:d:Q101003387|പഞ്ചാബ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഫാക്കൽട്ടി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസെസ്]]'' |- | ''[[:d:Q101003456|HIHT University]]'' |- | ''[[:d:Q101003565|Amity University Haryana Medical Program]]'' |- | ''[[:d:Q101003572|Shree Guru Gobind Singh Tricentenary University Faculty of Medicine and Health Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q101003679|University of Jammu Faculty of Medicine]]'' |- | ''[[:d:Q101003709|Rama University Faculty of Medical Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q101003925|Central University of Haryana School of Medical Sciences]]'' |- | ''[[:d:Q101003976|ഭാരതി വിദ്യാപീഠ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഡെൻ്റൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റൽ]]'' |} {{Wikidata list end}} You are welcome to write about topics that are not included in this list. For more vaccine related articles needing creation, please visit the [[w:en:Wikipedia:Vaccine_safety/Task_list|task list]] on the [[w:en:Wikipedia:Vaccine_safety|Vaccine Safety Project]]. {{-}} </div> k2lamst6na61it7gyo5mjp1enojfzta 0 538391 4671919 4550253 2026-09-30T11:26:16Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671919 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|LaDonna Brave Bull Allard}} {{Infobox person | name = ലഡോണ ബ്രേവ് ബുൾ അലാർഡ് | image = 558px-LaDonna Brave Bull Allard at Mount Allison University.jpg | alt = | caption = | birth_name = ലഡോണ തമാകാവസ്‌റ്റ്വിൻ ബ്രേവ് ബുൾ അലാർഡ് | birth_date = {{Birth date|1956|06|08}} | birth_place = [[ഫോർട്ട് യേറ്റ്സ്, നോർത്ത് ഡക്കോട്ട]] | death_date = {{Death date and age|2021|04|10|1956|06|08}} | death_place = | nationality = അമേരിക്കൻ | occupation = ചരിത്രകാരൻ, ആക്ടിവിസ്റ്റ് | years_active = | known_for = [[Dakota Access Pipeline protests|ഡക്കോട്ട ആക്സസ് പൈപ്പ്ലൈൻ പ്രതിഷേധം]] }} ഒരു തദ്ദേശീയ [[അമേരിക്ക]]ൻ ഡക്കോട്ട ജനതയും [[Lakota people|ലക്കോട്ട]] ചരിത്രകാരിയും വംശാവലീരചയിതാവും ജലസംരക്ഷണ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ തറവാട്ടമ്മയും ആയിരുന്നു '''ലഡോണ തമാകാവസ്‌റ്റ്വിൻ (ഗുഡ് എർത്ത് വുമൺ) ബ്രേവ് ബുൾ അല്ലാർഡ്''' (ജൂൺ 8, 1956 - ഏപ്രിൽ 10, 2021). <ref>{{Cite web|last=Halpin|first=Mikki|title=The Fiercest Woman of the Standing Rock Sioux Tribe Says Young Natives Will Save the Planet|url=https://www.teenvogue.com/story/standing-rock-sioux-tribe-ladonna-brave-bull-allard-interview-dapl-protests|access-date=2021-04-15|website=Teen Vogue|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|last=Today|first=Indian Country|title=LaDonna Brave Bull Allard 'changed history'|url=https://indiancountrytoday.com/obituaries/ladonna-brave-bull-allard-changed-history|access-date=2021-04-15|website=Indian Country Today|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Meet the Brave, Audacious, Astonishing Women Who Built the Standing Rock Movement|url=http://jezebel.com/meet-the-brave-audacious-astonishing-women-who-built-1789756669|publisher=Jezebel|access-date=2021-04-18|archive-date=2021-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418080522/https://jezebel.com/meet-the-brave-audacious-astonishing-women-who-built-1789756669|url-status=dead}}</ref> ലഡോണ നോർത്ത് ഡക്കോട്ടയിലെ സ്റ്റാൻഡിംഗ് റോക്ക് ഇന്ത്യൻ റിസർവേഷന് സമീപമുള്ള ഡക്കോട്ട ആക്സസ് പൈപ്പ്ലൈൻ നിർത്തുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ 2016 ഏപ്രിലിൽ ഡക്കോട്ട ആക്സസ് പൈപ്പ്ലൈൻ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ റെസിസ്റ്റൻസ് ക്യാമ്പുകളുടെ സ്ഥാപകരിലൊരാളായിരുന്നു. <ref name=NNO-obit/><ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/radio/unreserved/something-extraordinary-is-happening-at-standing-rock-1.3850506/ladonna-brave-bull-allard-s-land-is-home-to-water-protectors-at-standing-rock-1.3853339|publisher=CBC Radio|title=LaDonna Brave Bull Allard's land is home to water protectors at Standing Rock}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/nov/21/standing-rock-protest-hundreds-clash-with-police-over-dakota-access-pipeline|work=[[The Guardian]]|title=Standing Rock protest: hundreds clash with police over Dakota Access Pipeline}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.democracynow.org/2016/10/17/dakota_excess_pipeline_standing_rock_protectors|work=[[Democracy Now!]]|title=Dakota Excess Pipeline? Standing Rock Protectors Strip-Searched, Jailed for Days on Minor Charges}}</ref> == ജീവിതരേഖ == ലഡോണ ബ്രേവ് ബുൾ അല്ലാർഡ് 1956 ജൂൺ 8 ന് വലേരി ലവ്ജോയിയുടെയും ഫ്രാങ്ക് ബ്രേവ് ബുളിന്റെയും മകളായി ജനിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=new member {{!}} www.American-Tribes.com|url=https://amertribes.proboards.com/thread/1512/new-member|access-date=2021-04-08|website=amertribes.proboards.com}}</ref>അവരുടെ പൂർവ്വികർ ഇഹക്തുവാസ്, പബാസ്ക (കട്ട്ഹെഡ്), പിതാവിന്റെ ഭാഗത്തുള്ള സിസെറ്റൺ ഡക്കോട്ട, അമ്മയുടെ പക്ഷത്തുള്ള ഹങ്ക്പാപ, ലക്കോട്ട ബ്ലാക്ക്ഫൂട്ട്, ഓഗ്ലല ലക്കോട്ട എന്നിവരാണ്.<ref>{{cite web|website=Wisdomoftheelders.org|url=http://www.wisdomoftheelders.org/turtle-island-storyteller-ladonna-brave-bull-allard/|title=Turtle Island Storyteller LaDonna Brave Bull Allard}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ladonna Brave Bull Allard|url=https://www.indigenousgoddessgang.com/matriarch-monday/2021/2/3/ladonna-brave-bull-allard|access-date=2021-04-08|website=+ + + +|language=en-US|archive-date=2021-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411133856/https://www.indigenousgoddessgang.com/matriarch-monday/2021/2/3/ladonna-brave-bull-allard|url-status=dead}}</ref>[[Battle of the Little Bighorn|ഗ്രീസ് ഗ്രാസ് യുദ്ധത്തിൽ]] [[George Armstrong Custer|കസ്റ്ററിനോട്]] പോരാടിയ ചീഫ് [[Rain-in-the-Face|റെയിൻ-ഇൻ-ഫെയ്‌സിന്റെ]] പിൻഗാമിയാണ് അവർ.<ref>{{Cite web|title=American-Tribes.com|url=http://www.american-tribes.com/Lakota/BIO/Rain-in-the-Face.htm|access-date=2021-04-08|website=www.american-tribes.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rain-The-Face {{!}} www.American-Tribes.com|url=https://amertribes.proboards.com/thread/201|access-date=2021-04-08|website=amertribes.proboards.com}}</ref> [[Battle of Whitestone Hill|വൈറ്റ്സ്റ്റോൺ കൂട്ടക്കൊലയിൽ]] നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട നേപ്പ് ഹോട്ട് വിന്റെ (മേരി ബിഗ് മൊക്കാസിൻ) കൊച്ചുമകൾ കൂടിയാണ് അവർ. <ref>{{Cite web|last=Allard|first=LaDonna Bravebull|title=Why the Founder of Standing Rock Sioux Camp Can’t Forget the Whitestone Massacre|url=https://indiancountrytoday.com/archive/why-the-founder-of-standing-rock-sioux-camp-cant-forget-the-whitestone-massacre|access-date=2021-04-06|website=Indian Country Today|language=en}}</ref>അവർ ഒരു സംഘത്തിലെ അംഗവും സ്റ്റാൻഡിംഗ് റോക്ക് സിയോക്സ് ട്രൈബിലെ മുൻ ട്രൈബൽ ഹിസ്റ്റോറിക് പ്രിസർവേഷൻ ഓഫീസറുമാണ്.<ref name="dn">{{cite interview|last=Allard|first=LaDonna Brave Bull|subject-link=LaDonna Brave Bull Allard|interviewer=[[Amy Goodman]]|title=Interview with LaDonna Brave Bull Allard, Standing Rock Sioux tribal historian, on the 153rd anniversary of the Whitestone massacre|medium=video|url=http://www.democracynow.org/shows/2016/9/8|access-date=2016-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160910155127/http://www.democracynow.org/shows/2016/9/8|archive-date=2016-09-10|url-status=dead|work=Democracy Now!|date=2016-09-03|time=42:26|df=}}</ref><ref>{{cite web|date=September 8, 2016|title=Standing Rock Sioux Historian: Dakota Access Co. Attack Comes on Anniversary of Whitestone Massacre|url=http://www.democracynow.org/2016/9/8/standing_rock_sioux_historian_dakota_access|work=Democracy Now!}}</ref> ബ്രേവ് ബുൾ അല്ലാർഡ് നോർത്ത് ഡക്കോട്ട സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ചരിത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി.<ref>{{Cite web|last=portaladmin|title=Turtle Island Storyteller LaDonna Brave Bull Allard - Wisdom of the elders|url=https://wisdomoftheelders.org/turtle-island-storyteller-ladonna-brave-bull-allard/|access-date=2021-04-06|website=wisdomoftheelders.org|language=en-US}}</ref>പിന്നീട് സ്റ്റാൻഡിംഗ് റോക്ക് ടൂറിസം കോർഡിനേറ്ററായി. അവിടെ [[സിറ്റിംഗ് ബുൾ|സിറ്റിംഗ് ബുൾ]] കൊല്ലപ്പെട്ട സ്ഥലം ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ചരിത്ര സ്ഥലങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്ന സ്റ്റാൻഡിംഗ് റോക്ക് സിനിക് ബൈവേ സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. <ref>{{Cite web|last=Tribune|first=LAUREN DONOVAN, Bismarck|title=Highway named scenic byway|url=https://bismarcktribune.com/uncategorized/highway-named-scenic-byway/article_4fe055e9-b3ef-5ac5-9cc1-cae0fea47d72.html|access-date=2021-04-08|website=Bismarck Tribune|language=en}}</ref>അമേരിക്കൻ ട്രൈബ്സ് എന്ന ചരിത്ര വെബ്‌സൈറ്റിൽ അവരുടെ വിപുലമായ ചില ഗോത്ര വംശാവലി പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാണാം.<ref>{{Cite web|title=American-Tribes.com|url=http://www.american-tribes.com/introduction.htm|url-status=live|access-date=2021-04-06|website=amertribes.proboards.com}}</ref> ഡക്കോട്ട ആക്സസ് പൈപ്പ്ലൈൻ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രതിരോധ ക്യാമ്പ് കാനൻ ബോൾ നദിയുടെയും മിസോറി നദിയുടെയും സംഗമസ്ഥാനത്ത് അവരുടെ കുടുംബത്തിന്റെ ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിച്ച സേക്രഡ് സ്റ്റോൺ ക്യാമ്പായിരുന്നു. <ref name=NNO-obit/><ref name="BTtrespass">{{cite news|date=17 Feb 2017|title=Sacred Stone camp given trespass notice|work=[[The Bismarck Tribune]]|url=http://bismarcktribune.com/news/state-and-regional/sacred-stone-camp-given-trespass-notice/article_b02f5c69-ae93-5c4f-91c8-dc651ee68a47.html|accessdate=24 March 2018|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420141454/https://bismarcktribune.com/news/state-and-regional/sacred-stone-camp-given-trespass-notice/article_b02f5c69-ae93-5c4f-91c8-dc651ee68a47.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=At The Sacred Stone Camp, Tribes And Activists Join Forces To Protect The Land|publisher=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/sections/codeswitch/2016/09/10/493110892/at-the-sacred-stone-camp-a-coalition-joins-forces-to-protect-the-land|accessdate=8 December 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Why do we punish Dakota pipeline protesters but exonerate the Bundys?|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/02/dakota-pipeline-protest-bundy-militia}}</ref><ref>{{cite news|title=At Standing Rock, women lead fight in face of Mace, arrests and strip searches|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/nov/04/dakota-access-pipeline-protest-standing-rock-women-police-abuse}}</ref>ചെറുത്തുനിൽപ്പ് ക്യാമ്പുകൾ തുടക്കത്തിൽ വളരെ ചെറുതായിരുന്നു. എന്നാൽ ധൈര്യമുള്ള ബുൾ അലാർഡ് സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ സഹായത്തിനായി ഒരു വൈകാരിക അഭ്യർത്ഥന പോസ്റ്റുചെയ്തതിനുശേഷം അതിന്റെ വലുപ്പം വർദ്ധിച്ചു.<ref name=NNO-obit>{{cite web |last1=Thompson |first1=Darren |title=LaDonna Tamakawastewin Allard, Leader of Standing Rock’s Fight Against the Dakota Access Pipeline, Passes On |url=https://nativenewsonline.net/currents/ladonna-tamakawastewin-allard-leader-of-standing-rock-s-fight-against-the-dakota-access-pipeline-passes-on |website=Native News Online |access-date=April 11, 2021}}</ref><ref name="BTtrespass"/> ==അവലംബം== {{reflist|30em}} ==പുറംകണ്ണികൾ== * {{IMDb name|nm6582377}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1956-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2021-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ]] 9txcwk82kyddbq8ghptf5cgwfyyzffr 0 538618 4671794 3548106 2026-09-30T01:32:46Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671794 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|May Theilgaard Watts}} {{Infobox person | name = മെയ് തെയിൽ‌ഗാർഡ് വാട്ട്സ് | image = May Theilgaard Watts.jpg | birth_date = {{birth date|1893|05|01}}<ref name=mortarb>{{cite web |title=Individual: Watts, May Theilgaard [2.4062] |url=https://acorn.mortonarb.org/Detail/entities/554 |website=acorn.mortonarb.org |publisher=[[The Morton Arboretum]] |accessdate=2018-11-03 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180309180137/https://acorn.mortonarb.org/Detail/entities/554 |archive-date=2018-03-09 |url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[ചിക്കാഗോ, ഇല്ലിനോയിസ്]] | death_date = {{death date and age|1975|08|20|1893|05|01|df=yes}}<ref name=rotenberk1999>{{cite magazine |last=Rotenberk|first=Lori|title=Remembering May Watts|magazine=Chicago Wilderness Magazine|publisher=[[Chicago Wilderness]]|date=1999|issue=Winter 1999|url=https://cdn.ymaws.com/www.chicagowilderness.org/resource/collection/0625B160-07C5-482A-8BDF-D86381B9FC77/1999-Winter.pdf#page=26|accessdate=2018-11-03}}</ref> | death_place = [[നേപ്പർവിൽ, ഇല്ലിനോയിസ്]] | resting_place = | nationality = American | fields = | employer = [[The Morton Arboretum|ദി മോർട്ടൻ അർബോറെറ്റം]] | alma_mater = B.S., [[University of Chicago|ചിക്കാഗോ സർവകലാശാല]] (സസ്യശാസ്ത്രം, പരിസ്ഥിതി ശാസ്ത്രം);<ref name=rotenberk1999/> [[School of the Art Institute of Chicago]] | known_for = Botany, illustration, poetry, natural history and outdoor education | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | footnotes = | spouse = റെയ്മണ്ട് വാട്ട്സ് }} ഒരു [[അമേരിക്ക]]ൻ പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞയും എഴുത്തുകാരിയും കവയിത്രിയും ചിത്രകാരിയും അധ്യാപകയുമായിരുന്നു '''മെയ് പെട്രിയ തീൽ‌ഗാർഡ് വാട്ട്സ്''' (1 മെയ് 1893 - 20 ഓഗസ്റ്റ് 1975). അവർ [[Morton Arboretum|ദി മോർട്ടൻ അർബോറേറ്റത്തിലെ]] പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞയും റീഡിംഗ് ദി ലാൻഡ്സ്കേപ്പ് ഓഫ് അമേരിക്കയുടെ രചയിതാവുമായിരുന്നു. == മുൻകാലജീവിതം == ഡാനിഷ് കുടിയേറ്റക്കാരായ ഹെർമൻ, ക്ലോഡിയ (ആൻഡേഴ്സൺ) തിൽ‌ഗാർഡ് എന്നിവരുടെ നാല് പെൺമക്കളിൽ ഒരാളായിരുന്നു വാട്ട്സ്.<ref name=mortarb/>അവരുടെ പിതാവ് ഒരു ഗാർഡൻ ഡിസൈനറായിരുന്നു. സസ്യങ്ങളും സസ്യശാസ്ത്രവും ആദ്യമായി അവരെ പരിചയപ്പെടുത്തുകയും സാധാരണ പേരുകൾ പഠിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് ലാറ്റിൻ പേരുകൾ പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=rotenberk1999/><ref name=terkel1969>{{cite interview |last=Watts |first=May Theilgaard |subject-link= |interviewer=Studs Terkel |title=Naturalist May Theilgaard Watts and Julie Nadelhoffer discuss "Reading the Landscape of America" |url=https://studsterkel.wfmt.com/programs/naturalist-may-theilgaard-watts-and-julie-nadelhoffer-discuss-reading-landscape-america |publisher=WFMT |location=Naperville, Illinois |date=1969 |work= |accessdate=2018-11-03}}</ref>ഇല്ലിനോയിയിലെ ചിക്കാഗോയിലെ റാവൻസ്‌വുഡ് പരിസരത്ത് വളർന്ന അവർ ലേക് വ്യൂ ഹൈസ്‌കൂളിൽ ചേർന്നു.<ref name=mortarb/><ref name=chihs>{{cite web |title=Lake View High School |url=https://chicagohistoricschools.wordpress.com/2013/06/20/lake-view-high-school/ |website=Chicago Historic Schools |accessdate=2018-11-03 |date=20 June 2013}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസവും ആദ്യകാല കരിയറും == 1911 ൽ 18 ആം വയസ്സിൽ ഒരു പബ്ലിക് സ്കൂൾ അദ്ധ്യാപികയായി അദ്ധ്യാപന ജീവിതം ആരംഭിച്ചു.<ref name=mortarb1.4232>{{cite web |title=Document: Brief biography on May Theilgaard Watts [1.4232] |url=https://acorn.mortonarb.org/Detail/objects/34596 |website=acorn.mortonarb.org |publisher=The Morton Arboretum |accessdate=2018-11-03 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421053100/https://acorn.mortonarb.org/Detail/objects/34596 |archive-date=2021-04-21 |url-status=dead}}</ref> 1911–1924 കാലഘട്ടത്തിൽ മിഡ്‌ലോത്തിയൻ, ആർലിംഗ്ടൺ ഹൈറ്റ്സ് വിൽമെറ്റ്, തുടങ്ങി വടക്കുകിഴക്കൻ ഇല്ലിനോയിസിലെ പല സ്ഥലങ്ങളിലും അവർ പഠിപ്പിച്ചു. [[ഷിക്കാഗോ|ഷിക്കാഗോയിലെ]] ലേക് വ്യൂ ഹൈസ്കൂളിലായിരുന്നു അവർ പഠിച്ചിരുന്നത്.<ref name=mortarb1.4232/> വേനൽക്കാലത്ത് [[ഷിക്കാഗോ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ഷിക്കാഗോ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ]] കോളേജിൽ ചേർന്നു. ഹെൻറി ചാൻഡലർ കൗൾസിന്റെ കീഴിൽ സസ്യശാസ്ത്രവും പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രവും പഠിച്ചു. 1916-ൽ വാട്ട്സ് കൗൾസും മറ്റ് പരിസ്ഥിതി വിദ്യാർത്ഥികളുമായി ഒരു ഫീൽഡ് ട്രിപ്പ് നടത്തുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി തടാകത്തിന്റെ സുപ്പീരിയർ മേഖലയിൽ പര്യടനം നടത്തി. അഞ്ച് ആഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ പാർട്ടി പതിനാറ് പട്ടണങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു. വനങ്ങൾ, ഹൈഡ്രാർക്ക്, ബോഗ്, സെറാർക്ക് എന്നിവ നിരീക്ഷിച്ചു. നിരവധി സസ്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അവർ വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ കൈകൊണ്ട് വരച്ച മാപ്പുകൾ, ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ, സസ്യ ലിസ്റ്റുകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് എൺപത്തിയേഴ് പേജുള്ള പര്യവേഷണ നോട്ട്ബുക്ക് രൂപാന്തരപ്പെടുത്തി. <ref name=keller2016>{{cite journal |last1=Keller |first1=Anne M. |title="One Narrow Thread of Green": The Vision of May Theilgaard Watts, the Creation of the Illinois Prairie Path, and a Community's Crusade for Open Space in Chicago's Suburbs |url=https://aura.antioch.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1289&context=etds|date=2016|publisher=Antioch University, New England}}</ref>പിൽക്കാലത്തെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ വലിയ പ്രചോദനമായാണ് വാട്ട്സ് കൗൾസിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name=keller2016/> 1918 ൽ ചിക്കാഗോ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് സയൻസ് ബിരുദം നേടുകയും [[Phi Beta Kappa|ഫൈ ബീറ്റ കപ്പ]]യിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. <ref name=rotenberk1999/> എഞ്ചിനീയറും ഏവിയേറ്ററുമായ റെയ്മണ്ട് വാട്ട്സിനെ 1924 ഡിസംബർ 27 ന് വിവാഹം കഴിച്ചു. <ref name=mortarb1.4232/> 1925 ൽ [[ചിക്കാഗോ]]യിലെ [[School of the Art Institute of Chicago|സ്കൂൾ ഓഫ് ആർട്ട് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ]] വാട്ട്സ് പഠിച്ചു. == പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയും അധ്യാപികയും == മെയ് തീൽ‌ഗാർഡ് വാട്ട്സും അവരുടെ പുതിയ കുടുംബവും 1927-ൽ ഇല്ലിനോയിയിലെ റവീനിയയിലേക്ക് താമസം മാറ്റി. (ഇപ്പോൾ ഇല്ലിനോയിയിലെ ഹൈലാൻഡ് പാർക്കിൽ ചേർത്തു) <ref name=mortarb/> അയൽവാസിയായ ജെൻസ് ജെൻസന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ "ഫ്രണ്ട്സ് ഓഫ് ഔർ നേറ്റീവ് ലാൻഡ്സ്കേപ്പ്" എന്ന പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഗ്രൂപ്പുമായി അവർ ബന്ധപ്പെട്ടു. പ്രാദേശിക ഗാർഡൻ ക്ലബ്ബുകളിൽ പ്രാദേശിക പരിസ്ഥിതി, പ്രകൃതി പ്രദേശ സംരക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref name=mortarb/><ref name=miller2009>{{cite web |last1=Miller |first1=Elliott |title=May T. Watts, environmentalist, – an appreciation |url=http://www.ravinianeighbors.org |date=2009|work=My Ravinia|volume=Fall 2009|publisher=Ravinia Neighbors Association |accessdate=2018-11-03}}</ref> ജെൻസൻ, വാട്ട്സ് എന്നിവർ മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം റവീനിയയുടെ മലയിടുക്കിലെ പ്രകൃതിഭംഗി സംരക്ഷിക്കാൻ പ്രവർത്തിക്കുകയും പൂന്തോട്ട രൂപകൽപ്പനയിൽ നേറ്റീവ് സസ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാൻ വാദിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name=miller2009/> ഹൈലാൻ‌ഡ് പാർക്കിലെ 487 ഗ്രോവ്‌ലാൻഡിലുള്ള അവരുടെ വീട് ചരിത്രപരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ ദേശീയ രജിസ്റ്ററിൽ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. വീടിന്റെ ആർക്കിടെക്റ്റ് ജോൺ എസ്. വാൻ ബെർഗനും ലാൻഡ്സ്കേപ്പ് ആർക്കിടെക്റ്റ് ജെൻസ് ജെൻസണും ആയിരുന്നു.<ref name=nrhphouse>{{cite web |title=Watts, May T., House (added 1982 - - #82005017) |url=https://nationalregisterofhistoricplaces.com/il/lake/state2.html |website=nationalregisterofhistoricplaces.com |publisher=National Register of Historical Places |accessdate=2018-11-03}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1893-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1975-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ]] kuossgnhehvp3pa3wyppoe8ze8numdi 4 538675 4671782 4669528 2026-09-29T23:42:45Z ListeriaBot 105900 Wikidata list updated [V2] 4671782 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE {?item wdt:P31 wd:Q5; wdt:P106 wd:Q39631. ?item wdt:P27 wd:Q668.} |section= |columns=label:name,P18,description,P27,P569,P570,P19,P20,item:wikidata item,?linkcount:site links |thumb=128 |min_section=2 |update=manual }} {| class='wikitable sortable' ! name ! ചിത്രം ! description ! പൗരത്വം ! ജനിച്ച തീയതി ! മരിച്ച തീയതി ! ജന്മസ്ഥലം ! മരിച്ച സ്ഥലം ! wikidata item ! site links |- | [[ദീപക് ചോപ്ര]] | [[പ്രമാണം:Deepak Chopra.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1946" | 1946-10-22 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q318506|Q318506]] | |- | ''[[:d:Q55704|കേദാർ ജോഷി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1979" | 1979-12-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q55704|Q55704]] | |- | [[റാഷിദ് ജഹാൻ|റഷീദ് ഷാജഹാൻ]] | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1905" | 1905 | data-sort-value="1952" | 1952-07-29 | [[കാൺപൂർ]] | [[മോസ്കോ]] | [[:d:Q81576|Q81576]] | |- | ''[[:d:Q2214381|സലിം യൂസഫ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-26 | | [[കൊട്ടാരക്കര]] | | [[:d:Q2214381|Q2214381]] | |- | [[റീത ഫാരിയ]] | [[പ്രമാണം:Reita Faria in Africa (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും സൌന്ദര്യമത്സര വിജയിയും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1943" | 1943-08-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2273463|Q2273463]] | |- | ''[[:d:Q2335520|അരൂപ് ചാറ്റർജി]]'' | [[പ്രമാണം:Aroup Chatterjee.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-23 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q2335520|Q2335520]] | |- | [[സുനേത്ര ഗുപ്ത]] | [[പ്രമാണം:Kulldorff gupta bhattacharya (Sunetra Gupta cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ നോവലിസ്റ്റും എപ്പിഡെമിയോളജിസ്റ്റും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-15 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q2366381|Q2366381]] | |- | ''[[:d:Q2652239|അട്രജ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q2652239|Q2652239]] | |- | [[ആർക്കോട്ട് ലക്ഷ്മണസ്വാമി മുതലിയാർ|എ. ലക്ഷ്മണസ്വാമി മുതലിയാർ]] | [[പ്രമാണം:A. Lakshmanaswami Mudaliar.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1887" | 1887-10-14 | data-sort-value="1974" | 1974-04-15 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q3531827|Q3531827]] | |- | ''[[:d:Q1446797|അബ്രഹാം വർഗീസ്]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Abraham Verghese in 2023 06.jpg|center|128px]] | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-30 | | [[അഡിസ് അബെബ]] | | [[:d:Q1446797|Q1446797]] | |- | [[പ്രതാപ് ചന്ദ്ര റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:Prathap C. Reddy (1).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1933" | 1933-02-05 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q4243548|Q4243548]] | |- | ''[[:d:Q4307084|വിമൽ മുണ്ട]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-08-15 | data-sort-value="2012" | 2012-03-22 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[ബാന്ദ്ര]] | [[:d:Q4307084|Q4307084]] | |- | [[എ. ജി. കെ. ഗോഖലെ]] | [[പ്രമാണം:Dr agk gokhale.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-10-02 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q4647788|Q4647788]] | |- | [[എ.ആർ. മേനോൻ]] | | കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1886" | 1886-04-06 | data-sort-value="1960" | 1960-10-09 | | | [[:d:Q4648296|Q4648296]] | |- | ''[[:d:Q4690369|അഫ്സർ മൗദൂദി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1874" | 1874-03-03 | data-sort-value="1948" | 1948-12-24 | | | [[:d:Q4690369|Q4690369]] | |- | ''[[:d:Q4699812|Ajit Varki]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | | | [[:d:Q4699812|Q4699812]] | |- | [[അജ്മൽ അമീർ]] | [[പ്രമാണം:Ajmal Ameer at Launch of Provoke Lifestyle Magazine.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-02 | | [[ആലുവ]] | | [[:d:Q4699893|Q4699893]] | |- | [[ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മി സഹ്ഗൾ]] | [[പ്രമാണം:Lakshmi Sahgal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമിയിലെ ഇന്ത്യൻ സൈനാധിപ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1914" | 1914-10-24 | data-sort-value="2012" | 2012-07-23 | [[ചെന്നൈ]] | [[കാൺപൂർ]] | [[:d:Q465051|Q465051]] | |- | [[ബിനായക് സെൻ]] | [[പ്രമാണം:Binayak Sen.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-04 | | | | [[:d:Q863536|Q863536]] | |- | [[സാകിർ നായിക്|സാകിർ നായ്ക്ക്]] | [[പ്രമാണം:Dr Zakir Naik.jpg|center|128px]] | ഒരു എഴുത്തുകാരനും പ്രഭാഷകനും മത താരതമ്യ പണ്ഡിതനുമാണ് സാകിർ അബ്ദുൽ കരീം നായിക് | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[സൗദി അറേബ്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-10-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q932829|Q932829]] | |- | [[മണി മേനോൻ‌|മണി മേനോൻ]] | [[പ്രമാണം:Mani Menon VGR.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-09 | | [[തൃശ്ശൂർ]] | | [[:d:Q984570|Q984570]] | |- | [[ഹനുമപ്പ സുദർശൻ]] | [[പ്രമാണം:H Sudarshan.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ സാമൂഹിക പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-12-30 | | ''[[:d:Q8052060|Yemalur]]'' | | [[:d:Q1243958|Q1243958]] | |- | [[ബി.സി. റോയ്]] | [[പ്രമാണം:Dr. Bidhan Chandra Roy in 1943 (cropped).jpg|center|128px]] | പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നു ഡോ.ബി.സി. റോയ് | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1882" | 1882-07-01 | data-sort-value="1962" | 1962-07-01 | ''[[:d:Q3181037|Bankipore]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q2901773|Q2901773]] | |- | [[ജെറുഷ ജിറാദ്]] | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1891" | 1891-03-21 | data-sort-value="1984" | 1984-06-02<br/>1984 | [[മുംബൈ]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q3177539|Q3177539]] | |- | [[ബാലായ് ചന്ദ് മുഖോപാധ്യായ]] | [[പ്രമാണം:Balai Chand Mukhopadhyay 1999 stamp of India.jpg|center|128px]] | ബംഗാളി ഭാഷാ നോവലിസ്റ്റും ചെറുകഥാകൃത്തും നാടകകൃത്തും കവിയും ഫിസിഷ്യനും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1899" | 1899-07-19 | data-sort-value="1979" | 1979-02-09 | ''[[:d:Q2453339|Manihari]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q3349545|Q3349545]] | |- | [[അനുകുൽചന്ദ്ര ചക്രവർത്തി]] | [[പ്രമാണം:Anukul as a boy.jpg|center|128px]] | ആത്മീയ നേതാവും ഫിസിഷ്യനും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1888" | 1888-09-14 | data-sort-value="1969" | 1969-01-27 | ''[[:d:Q5711201|Hemayetpur]]'' | [[ദേവ്ഘർ]] | [[:d:Q3349646|Q3349646]] | |- | [[ആമി ബേരാ]] | [[പ്രമാണം:Ami Bera official photo.jpg|center|128px]] | അമേരിക്കൻ ഫിസിഷ്യനും രാഷ്ട്രീയക്കാരനും | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-02 | | [[ലോസ് ആഞ്ചെലെസ്]] | | [[:d:Q3389105|Q3389105]] | |- | [[ഫാറൂഖ് അബ്ദുല്ല]] | [[പ്രമാണം:Farooq Abdullah addressing at the presentation ceremony of the Cash Prizes to the best performing Regional Rural Banks and Certificates for extending loans for SPV home lighting systems during 2009-10, in New Delhi (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-21 | | ''[[:d:Q1506029|ശ്രീനഗർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q3517911|Q3517911]] | |- | [[രമൺ സിംഗ്]] | [[പ്രമാണം:The former Chief Minister of Chhattisgarh, Dr. Raman Singh.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-10-15 | | ''[[:d:Q1929610|Kawardha]]'' | | [[:d:Q3521181|Q3521181]] | |- | [[ബി. രമണ റാവു]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q4834177|Q4834177]] | |- | [[ബി.എസ്. മൂൺജെ]] | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1872" | 1872-12-12 | data-sort-value="1948" | 1948-03-03 | | | [[:d:Q4834200|Q4834200]] | |- | [[ബാനൂ ജഹാൻഗീർ കോയാജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-22<br/>1917-09-17 | data-sort-value="2004" | 2004-07-15 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q4857029|Q4857029]] | |- | [[ഡി. ബിജു]] | [[പ്രമാണം:Dr. Biju.jpg|center|128px]] | മലയാളം ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1971" | 1971-05-31 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q4907282|Q4907282]] | |- | [[സുശീല നയ്യാർ]] | [[പ്രമാണം:Dr Sushila Nayyar, 1947.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ പങ്കെടുത്ത വനിത | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1914" | 1914-12-26 | data-sort-value="2001" | 2001-01-03<br/>2000-01-03 | ''[[:d:Q6444811|Kunjah]]'' | [[സേവാഗ്രാം]] | [[:d:Q4969032|Q4969032]] | |- | ''[[:d:Q5071372|ചന്ദ്രകാന്ത് ഷാ]]'' | | | [[കാനഡ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1936" | 1936-04-07 | | ''[[:d:Q2087583|Nandurbar]]'' | | [[:d:Q5071372|Q5071372]] | |- | ''[[:d:Q5076920|Charles Donovan]]'' | [[പ്രമാണം:Charles Donovan.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1863" | 1863-09-19 | data-sort-value="1951" | 1951-10-29 | [[കൊൽക്കത്ത]] | ''[[:d:Q895264|Bourton-on-the-Water]]'' | [[:d:Q5076920|Q5076920]] | |- | ''[[:d:Q5269812|ധ്രുബജ്യൊതി ബോറ]]'' | | ഇന്ത്യൻ എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-11-27 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q5269812|Q5269812]] | |- | ''[[:d:Q5276806|Dilip Mahalanabis]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1934" | 1934-11-12 | data-sort-value="2022" | 2022 | ''[[:d:Q2875992|Kishoreganj]]''<br/>[[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q5276806|Q5276806]] | |- | ''[[:d:Q5358597|ഏലേടത്ത് തയ്ക്കട്ാട് നീലകണ്ഠൻ മൂസ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1904" | 1904 | data-sort-value="1997" | 1997 | [[ഒല്ലൂർ]] | [[ഒല്ലൂർ]] | [[:d:Q5358597|Q5358597]] | |- | ''[[:d:Q5559835|Gieve Patel]]'' | [[പ്രമാണം:Gieve Patel.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1940" | 1940-08-18 | data-sort-value="2023" | 2023-11-03 | [[മുംബൈ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q5559835|Q5559835]] | |- | ''[[:d:Q5640460|ഹക്കീം അബ്ദുൽ അസീസ്]]'' | [[പ്രമാണം:Hakim Abdul Aziz.jpeg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1855" | 1855 | data-sort-value="1911" | 1911 | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[:d:Q5640460|Q5640460]] | |- | ''[[:d:Q4746535|അമീർ ചന്ദ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1889" | 1889 | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q4746535|Q4746535]] | |- | ''[[:d:Q4751307|Ananda Prasad]]'' | [[പ്രമാണം:Ananda Prasad 2011b.jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1928" | 1928 | data-sort-value="2022" | 2022-02-05 | ''[[:d:Q861160|Buxar]]'' | [[പാലക്കാട്]] | [[:d:Q4751307|Q4751307]] | |- | [[കേതയൂൺ അർദേശിർ ദിൻ‌ഷോ]] | [[പ്രമാണം:Kadinshaw.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1943" | 1943-11-16 | data-sort-value="2011" | 2011-08-26 | | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q4793608|Q4793608]] | |- | [[ഗുരുബായ് കർമാർക്കർ]] | [[പ്രമാണം:Gurubal Karmarkar, a 1892 graduate of Woman's Medical College of Pennsylvania (1).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഫിസിഷ്യൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1801" | 19th century<br/>1862-10-10 | data-sort-value="1932" | 1932 | | | [[:d:Q4793879|Q4793879]] | |- | [[എസ്.ഐ. പത്മാവതി|എസ്. ഐ. പദ്മാവതി]] | [[പ്രമാണം:Si-padmavati.webp|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ കാർഡിയോളജിസ്റ്റ് | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1917" | 1917-06-20<br/>1919-06-20 | data-sort-value="2020" | 2020-08-29 | [[മ്യാൻമാർ|മ്യാന്മാർ]] | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q4794109|Q4794109]] | |- | [[മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:Muthulakshmi Reddy (ca 1912).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും നിയമസഭാംഗവും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1886" | 1886-07-30 | data-sort-value="1968" | 1968-07-22 | ''[[:d:Q3535371|Pudukkottai State]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q4794148|Q4794148]] | |- | ''[[:d:Q4805068|ആഷിക ഡേവിഡ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1862" | 1862 | | | | [[:d:Q4805068|Q4805068]] | |- | ''[[:d:Q6394895|Kesava Reddy]]'' | [[പ്രമാണം:Dr.Keshavareddy.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1946" | 1946-03-10 | data-sort-value="2015" | 2015-02-13 | ''[[:d:Q7709526|Thalupulapalle]]'' | [[നിസാമാബാദ്]] | [[:d:Q6394895|Q6394895]] | |- | [[ഖദീജ മുംതാസ്]] | [[പ്രമാണം:Dr.khadeeja mumtaz.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ എഴുത്തുകാരി | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | [[കാട്ടൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q6398859|Q6398859]] | |- | ''[[:d:Q6407615|കില്ലി കൃപ റാണി]]'' | [[പ്രമാണം:Kruparani Killi (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-11-19 | | ''[[:d:Q671757|Srikakulam]]'' | | [[:d:Q6407615|Q6407615]] | |- | ''[[:d:Q6712223|എം. എൽ. കുൽക്കർണി]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1947" | 1947-09-08 | | | | [[:d:Q6712223|Q6712223]] | |- | [[എം.കെ. മുനീർ]] | [[പ്രമാണം:M K Muneer.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962-08-26 | | [[കോഴിക്കോട്]] | | [[:d:Q6712766|Q6712766]] | |- | ''[[:d:Q6713018|എം. ആർ. ഗുരുസാമി മുദലിയാർ]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1880" | 1880 | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q2340194|Nelamangala]]'' | [[കീഴ്പാക്കം]] | [[:d:Q6713018|Q6713018]] | |- | [[എം.എസ്. വല്യത്താൻ]] | [[പ്രമാണം:Dr.M.S.Valiathan.jpg|center|128px]] | കാർഡിയാക് സർജൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1934" | 1934-05-24 | data-sort-value="2024" | 2024-07-17 | [[മാവേലിക്കര]] | [[മണിപ്പാൽ]] | [[:d:Q6713130|Q6713130]] | |- | [[ഇന്ദിര ഹിന്ദുജ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1943" | 1943-12-18 | | ''[[:d:Q1250069|Shikarpur]]'' | | [[:d:Q6025009|Q6025009]] | |- | ''[[:d:Q6114669|ജാക്ക് പ്രെഗെർ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Jack Preger, founder of Calcutta Rescue.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1930" | 1930-07-25 | | | | [[:d:Q6114669|Q6114669]] | |- | ''[[:d:Q6319421|ജ്യോതി പാണ്ഡ്യ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q6319421|Q6319421]] | |- | ''[[:d:Q6323647|K. N. Kesari]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. K. N. Kesari 1999 by Bapu (page 1 crop).jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1875" | 1875 | data-sort-value="1953" | 1953-06-08 | ''[[:d:Q15690270|Inamanamellur]]'' | | [[:d:Q6323647|Q6323647]] | |- | ''[[:d:Q6334699|Nirodbaran]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-17 | data-sort-value="2006" | 2006-07-17 | [[ചിറ്റഗോങ്]] | [[പുതുച്ചേരി നഗരം]] | [[:d:Q6334699|Q6334699]] | |- | [[കാകർല സുബ്ബറാവു|കകർല സുബ്ബറാവു]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1925" | 1925-01-25 | data-sort-value="2021" | 2021-04-16 | ''[[:d:Q15382|കൃഷ്ണ ജില്ല]]'' | [[സെക്കന്ദ്രാബാദ്]] | [[:d:Q6349273|Q6349273]] | |- | ''[[:d:Q6733131|മഹൻകാളി സീതാരാമ റാവു]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1906" | 1906 | data-sort-value="1977" | 1977 | | | [[:d:Q6733131|Q6733131]] | |- | [[മേരി വർഗീസ്]] | [[പ്രമാണം:Dr.Mary Verghese receiving Padma Shri award.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1925" | 1925-05-21<br/>1925-05-27<br/>1925-05-26 | data-sort-value="1986" | 1986-12-17 | [[ചെറായി]] | [[വെല്ലൂർ]] | [[:d:Q6780883|Q6780883]] | |- | ''[[:d:Q6933432|മുകേഷ് ഹൈക്കർവാൾ]]'' | | | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1960" | 1960-12-28 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q6933432|Q6933432]] | |- | ''[[:d:Q6962817|നാൻസി ലോൺസ്‌ഡോർഫ്]]'' | | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q6962817|Q6962817]] | |- | [[നരേന്ദ്ര ധാബോൽക്കർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1945" | 1945-11-01 | data-sort-value="2013" | 2013-08-20 | ''[[:d:Q581562|Satara]]'' | [[പൂണെ]] | [[:d:Q6965776|Q6965776]] | |- | ''[[:d:Q7117146|P. Brahmayya Sastry]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1913" | 1913-05-24 | data-sort-value="1993" | 1993-05-28 | ''[[:d:Q59018|Kakinada]]'' | | [[:d:Q7117146|Q7117146]] | |- | [[പി.കെ. വാരിയർ|പി. കെ. വാരിയർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1921" | 1921-06-05<br/>1921 | data-sort-value="2021" | 2021-07-10 | [[കോട്ടക്കൽ]] | [[കോട്ടക്കൽ]] | [[:d:Q7117375|Q7117375]] | |- | [[പദ്മാവതി ബന്ദോപാദ്ധ്യായ്]] | [[പ്രമാണം:Padma Bandopadhyay.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1944" | 1944-11-04 | | [[തിരുപ്പതി]] | | [[:d:Q7123872|Q7123872]] | |- | [[എസ്. പിനകപാണി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1913" | 1913-08-03 | data-sort-value="2013" | 2013-03-11 | ''[[:d:Q7246454|Priyagraharam]]'' | [[കർനൂൽ]] | [[:d:Q7124235|Q7124235]] | |- | ''[[:d:Q7141308|Parveen Kumar]]'' | [[പ്രമാണം:Dame Parveen Kumar (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | data-sort-value="1942" | 1942-06-01 | | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q7141308|Q7141308]] | |- | ''[[:d:Q7143137|പശുപതി ബോസ്]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1907" | 1907-11-01 | data-sort-value="1979" | 1979 | | | [[:d:Q7143137|Q7143137]] | |- | [[ആർ. കേശവൻ നായർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1910" | 1910 | data-sort-value="2005" | 2005 | | | [[:d:Q7273787|Q7273787]] | |- | ''[[:d:Q7288445|രാം ചന്ദ്ര ഡോം]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-02-08 | | ''[[:d:Q2088440|ബിർഭും ജില്ല]]'' | | [[:d:Q7288445|Q7288445]] | |- | [[റസ്റ്റോം ജൽ വകിൽ]] | | | [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1911" | 1911-07-17 | data-sort-value="1974" | 1974-11-20 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7382531|Q7382531]] | |- | ''[[:d:Q7399608|സാഹിബ് സിംഗ് സോഖെ]]'' | [[പ്രമാണം:Sahib Singh Sokhey 1948 Wellcome V0028080 (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1887" | 1887-12-15 | data-sort-value="1971" | 1971-10-23 | [[അമൃത്‌സർ]] | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q7399608|Q7399608]] | |- | ''[[:d:Q7654042|സ്വാതി പിരമൽ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Swati Piramal.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1956" | 1956-03-28 | | | | [[:d:Q7654042|Q7654042]] | |- | [[ടി.എസ്.എസ്. രാജൻ]] | [[പ്രമാണം:TSSRajan.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1880" | 1880 | data-sort-value="1953" | 1953 | [[ശ്രീരംഗം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7668680|Q7668680]] | |- | ''[[:d:Q7686934|തരുൺ മണ്ഡൽ]]'' | [[പ്രമാണം:TMondal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-01-20 | | ''[[:d:Q2330643|Jaynagar Majilpur]]'' | | [[:d:Q7686934|Q7686934]] | |- | ''[[:d:Q7461261|ഷാ ഫൈസൽ]]'' | [[പ്രമാണം:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh congratulating Dr. Shah Faisal, the Civil Services topper for 2010 from Jammu & Kashmir, in New Delhi on May 26, 2010.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-17 | | ''[[:d:Q6668869|Lolab Valley]]'' | | [[:d:Q7461261|Q7461261]] | |- | [[ഷീല ബാലകൃഷ്ണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7493001|Q7493001]] | |- | ''[[:d:Q7530461|സിർക്കഴി ജി. ശിവചിദംബരം]]'' | [[പ്രമാണം:சீர்காழி சிவசிதம்பரம்.JPG|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ കർണാടക ഗായകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-06-08 | | | | [[:d:Q7530461|Q7530461]] | |- | ''[[:d:Q7547563|സ്നേഹ ആനി ഫിലിപ്പ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1969" | 1969-10-07 | data-sort-value="2001" | 2001-09-11 | [[കേരളം]] | [[ലോക വ്യാപാര കേന്ദ്രം]] | [[:d:Q7547563|Q7547563]] | |- | [[വി. ശാന്ത]] | [[പ്രമാണം:Dr. V. Shanta, in New Delhi on March 20, 2006 (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1927" | 1927-03-11 | data-sort-value="2021" | 2021-01-19 | ''[[:d:Q1646915|Mylapore]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7907747|Q7907747]] | |- | [[വന്ദന ജെയിൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7914349|Q7914349]] | |- | ''[[:d:Q8045744|Y. G. Parameshwara]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2004" | 2004 | | | [[:d:Q8045744|Q8045744]] | |- | ''[[:d:Q13120548|Rani Bang]]'' | [[പ്രമാണം:Rani Bang (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-17 | | | | [[:d:Q13120548|Q13120548]] | |- | ''[[:d:Q14076389|Kanwaljeet S. Anand]]'' | | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 20th century | | | | [[:d:Q14076389|Q14076389]] | |- | ''[[:d:Q15071574|ജാൻവി ബറുവ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15071574|Q15071574]] | |- | ''[[:d:Q15132653|വൈ.രാധാകൃഷ്ണമൂർത്തി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2013" | 2013-10-19 | ''[[:d:Q15382|കൃഷ്ണ ജില്ല]]'' | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q15132653|Q15132653]] | |- | ''[[:d:Q15144914|Minnie M. Mathan]]'' | | ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-16 | | | | [[:d:Q15144914|Q15144914]] | |- | ''[[:d:Q15144919|Asha Mathur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1938" | 1938<br/>1938-06-13 | | | | [[:d:Q15144919|Q15144919]] | |- | ''[[:d:Q15431871|Anil Singhal]]'' | [[പ്രമാണം:Anil Singhal.jpg|center|128px]] | | [[ജർമ്മനി]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1943" | 1943-09-11 | data-sort-value="2017" | 2017-05-10 | [[അലിഗഢ്]] | ''[[:d:Q2971|Paderborn]]'' | [[:d:Q15431871|Q15431871]] | |- | [[സി.കെ. ലക്ഷ്മണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1898" | 1898-04-05 | data-sort-value="1970" | 1970-10-03 | | | [[:d:Q11689979|Q11689979]] | |- | ''[[:d:Q12354393|Ranganayakulu Potturu]]'' | [[പ്രമാണം:Ranganayakulu, Bengaluro, aprilo 2018.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958-07-08 | | | | [[:d:Q12354393|Q12354393]] | |- | [[രാമചന്ദ്ര ദത്താത്രയ ലെലെ|രാമചന്ദ്ര ദതത്രയ ലെലെ]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1928" | 1928-01-16 | data-sort-value="2022" | 2022 | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q12449609|Q12449609]] | |- | [[ഹേംലത ഗുപ്ത|ഹേമലത ഗുപ്ത]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century<br/>1943-06-25 | data-sort-value="2006" | 2006-05-13<br/>2006 | [[ഇന്ത്യ]] | ''[[:d:Q6373016|Karol Bagh Lok Sabha constituency]]'' | [[:d:Q12460836|Q12460836]] | |- | ''[[:d:Q12995370|Raja Rao Garikapati]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1915" | 1915-02-05 | data-sort-value="1963" | 1963-09-08 | ''[[:d:Q1639492|രാജമന്ദ്രി]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q12995370|Q12995370]] | |- | [[ഹിൽഡ മേരി ലാസാറുസ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1890" | 1890<br/>1890-01-23 | data-sort-value="1978" | 1978 | | | [[:d:Q13012160|Q13012160]] | |- | ''[[:d:Q16208488|Nikhil Dhurandhar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16208488|Q16208488]] | |- | ''[[:d:Q16097828|Mabelle Arole]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1935" | 1935-12-26 | data-sort-value="1999" | 1999 | [[ജബൽ‌പൂർ]] | | [[:d:Q16097828|Q16097828]] | |- | [[എളേടത്ത് തൈക്കാട്ട് നാരായണൻ മൂസ്|ഏലേടത്ത് തയ്ക്കാട്ട് നാരായണൻ മൂസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1933" | 1933-10-02 | data-sort-value="2020" | 2020-08-05 | [[ഒല്ലൂർ]] | | [[:d:Q16106737|Q16106737]] | |- | ''[[:d:Q16190122|പുലിൻ ബിഹാരി ബാസ്‌കെ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1968" | 1968-04-25 | | ''[[:d:Q5221114|Dantan Vidhan Sabha constituency]]'' | | [[:d:Q16190122|Q16190122]] | |- | ''[[:d:Q16844432|മനോജ് കെ ജെയിൻ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Manoj Jain, infectious disease physician, manojkjain.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-09-16 | | ''[[:d:Q2283203|Dr. Ambedkar Nagar]]'' | | [[:d:Q16844432|Q16844432]] | |- | ''[[:d:Q15689653|Achanta Lakshmipathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1880" | 1880-03-03 | data-sort-value="1962" | 1962-08-06 | | | [[:d:Q15689653|Q15689653]] | |- | [[ശശി വാധ്വ]] | | ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-30 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q15972942|Q15972942]] | |- | [[ടി.എസ്. സൗന്ദ്രം|ടി. എസ് സൗന്ദ്രം]] | [[പ്രമാണം:TS Soundram 2005 stamp of India.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1904" | 1904-08-18 | data-sort-value="1984" | 1984-10-21 | [[തിരുനെൽ‌വേലി]] | [[ദിണ്ടിഗൽ]] | [[:d:Q16011026|Q16011026]] | |- | [[നീലം ക്ലേർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q17411238|Q17411238]] | |- | [[ലീല സുമന്ത് മൂൽഗവോക്കർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1916" | 1916-10-10 | data-sort-value="1992" | 1992-05-20 | | | [[:d:Q17917743|Q17917743]] | |- | [[സുബ്രത് കുമാർ ആചാര്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-11-01 | | ''[[:d:Q2022279|ബലസോർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q18000280|Q18000280]] | |- | ''[[:d:Q18029936|നിലീം കുമാർ]]'' | [[പ്രമാണം:Nilim Kumar, poet.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962 | | ''[[:d:Q2571402|Pathsala]]'' | | [[:d:Q18029936|Q18029936]] | |- | [[ഭാൽചന്ദ്ര ബാബാജി ദീക്ഷിത്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1902" | 1902-09-07 | data-sort-value="1977" | 1977 | [[അമരാവതി, മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q18111875|Q18111875]] | |- | ''[[:d:Q16901297|ഉമാ സാരെൻ]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1984" | 1984-05-09 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16901297|Q16901297]] | |- | [[കെ. ശ്രീനാഥ് റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:K Srinath Reddy.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17083021|Q17083021]] | |- | ''[[:d:Q17199281|ഘാനശ്യാമ മിശ്ര]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1922" | 1922-10-10 | data-sort-value="2014" | 2014-06-01 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | [[:d:Q17199281|Q17199281]] | |- | [[എം. ആർ. രാജഗോപാൽ]] | [[പ്രമാണം:Dr. M. R Rajagopal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1947" | 1947-09-23 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q17306215|Q17306215]] | |- | [[ഗുൽ‌ഷൻ റായ് ഖത്രി|ഗുൽഷൻ റായ് ഖത്രി]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Dr. Gulshan Rai Khatri, at an Investiture Ceremony-II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 20, 2013.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1944" | 1944-07-10 | data-sort-value="2020" | 2020-07-16 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18347568|Q18347568]] | |- | ''[[:d:Q19811612|Meena Rajendra Shete-Sambhu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19811612|Q19811612]] | |- | ''[[:d:Q19852450|Basuhua]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1912" | 1912-03-01 | data-sort-value="1986" | 1986-10-12 | ''[[:d:Q3350679|Bikrampur]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q19852450|Q19852450]] | |- | ''[[:d:Q16317426|P. Sridevi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1929" | 1929 | data-sort-value="1961" | 1961 | | | [[:d:Q16317426|Q16317426]] | |- | ''[[:d:Q16345836|ഫനിന്ദ്ര കൃഷ്ണ ഗുപ്ത]]'' | [[പ്രമാണം:Phanindra Krishna Gupta.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1883" | 1883 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16345836|Q16345836]] | |- | ''[[:d:Q16514386|Abhay Bang]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Abhay Bang with breath counter.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-09-23 | | | | [[:d:Q16514386|Q16514386]] | |- | ''[[:d:Q16734859|അസ്മ റഹീം]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q16734859|Q16734859]] | |- | [[ഉഷ കെഹാർ ലുത്ര]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1932" | 1932<br/>1932-09-21 | | | | [[:d:Q18357516|Q18357516]] | |- | [[കിരിത്കുമാർ മൻസുഖ്‌ലാൽ ആചാര്യ]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Shri Dr. Kiritkumar Mansukhlal Acharya, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q18421890|Q18421890]] | |- | [[കെ. കെ. അഗർവാൾ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-05 | data-sort-value="2021" | 2021-05-17 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]]<br/>[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q18683826|Q18683826]] | |- | [[പവൻ രാജ് ഗോയൽ]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. (Dr.) Pawan Raj Goyal, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-02 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q18686437|Q18686437]] | |- | [[ജിതേന്ദ്ര നാഥ് പാണ്ഡെ]] | | ഇന്ത്യൻ ഫിസിഷ്യൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1941" | 1941-06-14 | data-sort-value="2020" | 2020-05-23 | ''[[:d:Q2717915|Shikohabad]]'' | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q18688035|Q18688035]] | |- | ''[[:d:Q19892441|Kanithi Viswanatham]]'' | [[പ്രമാണം:విశ్వనాదం.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1932" | 1932 | data-sort-value="2023" | 2023 | | | [[:d:Q19892441|Q19892441]] | |- | [[അമർ പ്രസാദ് റേ]] | [[പ്രമാണം:A.P. Ray, malariologist.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1913" | 1913-02-26 | data-sort-value="1996" | 1996-09-24 | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q19895800|Q19895800]] | |- | [[ഐസക് സാന്ദ്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ (1892–1968) | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1892" | 1892-11-03 | data-sort-value="1968" | 1968-08-29 | ''[[:d:Q876483|Sambalpur]]'' | ''[[:d:Q876483|Sambalpur]]'' | [[:d:Q19896133|Q19896133]] | |- | ''[[:d:Q20058801|Chintala Sita Devi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1929" | 1929-04-21 | data-sort-value="2009" | 2009-03-06 | | | [[:d:Q20058801|Q20058801]] | |- | ''[[:d:Q20577008|Sangeeta Barve]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20577008|Q20577008]] | |- | ''[[:d:Q18921381|R Balu]]'' | [[പ്രമാണം:Dr R Balu.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-05-04 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q18921381|Q18921381]] | |- | ''[[:d:Q18977847|Ritam Chowdhury]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1983" | 1983-08 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q18977847|Q18977847]] | |- | [[സാരൂബം ബിമോല കുമാരി ദേവി]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Dr. Sarungbam Bimola Kumari Devi, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 08, 2015.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മണിപ്പൂർ]] | | [[:d:Q19560351|Q19560351]] | |- | [[രാജേഷ് കൊട്ടേച്ച]] | [[പ്രമാണം:Vaidya Rajesh Kotecha.jpg|center|128px]] | He is presently the Vice Chancellor of Gujarat Ayurved University, Jamnagar, India | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-07-18 | | | | [[:d:Q19561084|Q19561084]] | |- | [[രൺദീപ് ഗുലേരിയ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Randeep Guleria.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-04-05 | | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q19612523|Q19612523]] | |- | [[ഓം പ്രകാശ് ഉപാധ്യായ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19664597|Q19664597]] | |- | [[രാജഗോപാലൻ കൃഷ്ണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1932" | 1932-11-17 | data-sort-value="2015" | 2015-01-10 | [[കൊല്ലം]] | [[കൊല്ലം]] | [[:d:Q19666231|Q19666231]] | |- | [[മാതംഗി രാമകൃഷ്ണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1934" | 1934<br/>1934-11-05 | data-sort-value="2025" | 2025-10-27 | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q19666692|Q19666692]] | |- | [[ശ്രീനിവാസ് എസ്. വൈശ്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-07 | | [[മഥുര]] | | [[:d:Q19666874|Q19666874]] | |- | [[സുന്ദരി മോഹൻദാസ്]] | [[പ്രമാണം:Dr.Sundarimohan Das.jpg|center|128px]] | സ്വാതന്ത്ര്യസേനാനി, ഭിഷഗ്വരൻ, സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകൻ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1857" | 1857-12-17 | data-sort-value="1950" | 1950-04-04 | [[സിൽഹെറ്റ്]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q21176925|Q21176925]] | |- | ''[[:d:Q21481665|രാധ ചരൺ പാണ്ട]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1898" | 1898-04-24 | data-sort-value="1974" | 1974-10-29 | | | [[:d:Q21481665|Q21481665]] | |- | ''[[:d:Q21597809|ജഗദീഷ് ചതുർവേദി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1929" | 1929-08-15 | data-sort-value="2015" | 2015 | [[ഗ്വാളിയർ|ഗ്വാളിയാർ]] | | [[:d:Q21597809|Q21597809]] | |- | [[ജെ. എസ്. ഗുലേറിയ]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1928" | 1928 | data-sort-value="2026" | 2026-01-22 | [[പഞ്ചാബ്, പാകിസ്താൻ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q21686034|Q21686034]] | |- | [[കെ.എ. എബ്രഹാം|കെ. എ. അബ്രഹാം]] | [[പ്രമാണം:Padmashri Dr K A Abraham.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2021" | 2021-10-22 | [[കേരളം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q21798148|Q21798148]] | |- | ''[[:d:Q21981198|മോഹിത് ഭണ്ഡാരി]]'' | [[പ്രമാണം:Mohit Bhandari.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q21981198|Q21981198]] | |- | [[ഡൊറോത്തി ഡണ്ണിംഗ് ചാക്കോ]] | | | [[ജപ്പാൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1904" | 1904<br/>1904-02-04 | data-sort-value="1992" | 1992-12-30<br/>1993-01 | [[ക്യോത്തോ|ക്യോട്ടോ]] | ''[[:d:Q368045|Chester]]'' | [[:d:Q20638941|Q20638941]] | |- | ''[[:d:Q20671987|ലിയോ മുത്തു]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-04-02 | data-sort-value="2015" | 2015-07-10 | ''[[:d:Q2716554|Thiruthuraipoondi]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q20671987|Q20671987]] | |- | [[രാജ് ബവേജ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1934" | 1934<br/>1934-11-24 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q20683873|Q20683873]] | |- | [[മേരി പുന്നൻ ലൂക്കോസ്]] | [[പ്രമാണം:Mary Poonen Lukose.svg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റ്, ഒബ്സ്റ്റട്രീഷ്യൻ, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ സർജൻ ജനറൽ. | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1886" | 1886-08-02 | data-sort-value="1976" | 1976-10-02 | [[അയ്മനം]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q20684642|Q20684642]] | |- | [[ലൂസി ഉമ്മൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റ് | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1920" | 1920-04-16 | data-sort-value="2002" | 2002-03 | [[കേരളം]] | | [[:d:Q20685034|Q20685034]] | |- | [[ജാംഷെഡ് നൗറോജി വസിഫ്ദാർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2000" | 2000 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20687489|Q20687489]] | |- | [[സുനിതി സോളമൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1938" | 1938 | data-sort-value="2015" | 2015-07-28 | [[ചെന്നൈ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q20738697|Q20738697]] | |- | [[സൗമ്യ സ്വാമിനാഥൻ]] | [[പ്രമാണം:The Director General, ICMR and Secretary, DHR, Dr. Soumya Swaminathan, in New Delhi on January 19, 2016.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-05-02 | | [[ജർമ്മനി]] | | [[:d:Q21062285|Q21062285]] | |- | [[പോൾ കലാനിധി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1977" | 1977-04-01 | data-sort-value="2015" | 2015-03-09 | ''[[:d:Q928168|Bronxville]]'' | | [[:d:Q22087287|Q22087287]] | |- | [[സിറിംഗ് ലാൻ‌ഡോൾ]] | [[പ്രമാണം:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting Padma Shri to Dr. (Ms.) Tsering Landol, a Gynaecologist & Obstetrician of Leh Ladakh, at an Investiture Ceremony at Rashtrapati Bhavan in New Delhi on March 29, 2006.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1945" | 1945-10-13 | | [[ലഡാക്ക്|ലഡാക്]] | | [[:d:Q22278770|Q22278770]] | |- | [[തനികാചലം സദഗോപൻ|തനികാചലം സഡഗോപൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-10-23 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q23038239|Q23038239]] | |- | [[പി.ആർ. കൃഷ്ണകുമാർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-10-23 | data-sort-value="2020" | 2020-09-16 | [[ഷൊർണൂർ]] | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | [[:d:Q23304286|Q23304286]] | |- | ''[[:d:Q24718543|ഫുൾചന്ദ് പൃഥ്വി രാജ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1931" | 1931-09-13 | data-sort-value="2016" | 2016-02-27 | | | [[:d:Q24718543|Q24718543]] | |- | [[രുഖ്മബായി]] | [[പ്രമാണം:Rukhmabai.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1864" | 1864-11-22 | data-sort-value="1955" | 1955-09-25<br/>1955-12-25 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q24939367|Q24939367]] | |- | ''[[:d:Q27901993|വഖാർ അഹ്മദ് ഷാ]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1943" | 1943-07-06 | data-sort-value="2018" | 2018-04-15 | ''[[:d:Q638621|Bahraich]]'' | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[:d:Q27901993|Q27901993]] | |- | ''[[:d:Q27917316|മദൻ കതാരിയ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Madan Kataria.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q27917316|Q27917316]] | |- | ''[[:d:Q27970605|Dhiren Banerjee]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1904" | 1904 | data-sort-value="1978" | 1978-01-08 | | | [[:d:Q27970605|Q27970605]] | |- | ''[[:d:Q28744857|സരോജിനി_സരന്ഗി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951 | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28744857|Q28744857]] | |- | ''[[:d:Q28869394|സോണിയ നിത്യാനന്ദ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962-09-06 | | | | [[:d:Q28869394|Q28869394]] | |- | ''[[:d:Q29017279|Rafi Ahmed]]'' | [[പ്രമാണം:Rafi Ahmed virologist and immunologist.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1948" | 1948 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q29017279|Q29017279]] | |- | ''[[:d:Q29018652|പങ്കജ് നരം]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Pankaj Naram.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-04 | data-sort-value="2020" | 2020-02-19 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q29018652|Q29018652]] | |- | [[സന്ദീപ് ബസു]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-29 | | | | [[:d:Q29168828|Q29168828]] | |- | [[കമല കൃഷ്ണസ്വാമി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1940" | 1940-04-04 | | | | [[:d:Q25906886|Q25906886]] | |- | [[ലക്ഷ്മി ചന്ദ് ഗുപ്ത]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1939" | 1939-07-10 | data-sort-value="2010" | 2010-05-26 | [[ഗ്വാളിയർ|ഗ്വാളിയാർ]] | | [[:d:Q26213605|Q26213605]] | |- | [[രാം ഹർഷ് സിംഗ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-10 | | | | [[:d:Q26251714|Q26251714]] | |- | [[രഞ്ജന ശ്രീവാസ്തവ]] | [[പ്രമാണം:Ranjana Srivastava.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഓസ്ട്രേലിയ]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | [[കാൻബറ]] | | [[:d:Q26702925|Q26702925]] | |- | ''[[:d:Q30314375|Chittaranjan Yajnik]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Yajnik (13 February 2020).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30314375|Q30314375]] | |- | [[ഷേർളി വാസു]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958 | data-sort-value="2025" | 2025 | | | [[:d:Q31704451|Q31704451]] | |- | ''[[:d:Q34837913|ദിലീപ് ഝാവേരി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1943" | 1943-04-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q34837913|Q34837913]] | |- | ''[[:d:Q43999837|ദിപ്തൻഷു ദാസ്]]'' | [[പ്രമാണം:Diptanshu Das 2015.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-02 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q43999837|Q43999837]] | |- | ''[[:d:Q45882346|Geeta Kashyap Vemuganti]]'' | [[പ്രമാണം:Smt. Geeta K Vemuganti, Director, Ophthalmic Pathologic Service and Head (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1960" | 1960-07-01 | | [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] | | [[:d:Q45882346|Q45882346]] | |- | ''[[:d:Q57320813|Venkatachalam Raveenthiran]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q57320813|Q57320813]] | |- | [[ഡോസിബായ് പട്ടേൽ]] | [[പ്രമാണം:Dossibai Patell.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ പ്രസവചികിത്സകയും ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റും | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1881" | 1881-10-16 | data-sort-value="1960" | 1960-02-04 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q57955102|Q57955102]] | |- | ''[[:d:Q58885226|Harjit Pal Bhattoa]]'' | | | [[ഹംഗറി]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1973" | 1973-04-21 | | No/unknown value | | [[:d:Q58885226|Q58885226]] | |- | ''[[:d:Q59209385|അഭിഷേക് പല്ലവ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1982" | 1982-09-02 | | | | [[:d:Q59209385|Q59209385]] | |- | ''[[:d:Q60023782|രാജേശ്വരി ദലബെഹെര]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1933" | 1933 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q60023782|Q60023782]] | |- | [[ശ്യാമള ഗോപാലൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-07 | data-sort-value="2009" | 2009-02-11 | [[ചെന്നൈ]] | [[ഓക്‌ലാന്റ്, കാലിഫോർണിയ|ഓക്ൿലാന്റ്]] | [[:d:Q60844968|Q60844968]] | |- | [[അശോക് ലക്ഷ്മൺറാവു കുക്കാഡെ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61054384|Q61054384]] | |- | [[മാമൻ ചാണ്ടി|മാമ്മൻ ചാണ്ടി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61478244|Q61478244]] | |- | ''[[:d:Q37830946|ടീന ചോപ്ര]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-06 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q37830946|Q37830946]] | |- | ''[[:d:Q37994923|ജസ്വീന്ദർ കെ ഗംഭീർ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q37994923|Q37994923]] | |- | [[ഐശ്വര്യ ലക്ഷ്മി]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Lekshmi.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-26 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q39058709|Q39058709]] | |- | ''[[:d:Q41816046|Preeti Shanbag]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q41816046|Q41816046]] | |- | ''[[:d:Q42298380|കാർത്തിക് ചന്ദ്രബോസ്]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1873" | 1873 | data-sort-value="1955" | 1955 | | | [[:d:Q42298380|Q42298380]] | |- | ''[[:d:Q42413325|ഹൃദയാനന്ദ പട്നായിക്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1946" | 1946-06-03 | | | | [[:d:Q42413325|Q42413325]] | |- | ''[[:d:Q42589695|K. Ranga Rama Krishnan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-22 | | | | [[:d:Q42589695|Q42589695]] | |- | ''[[:d:Q47009777|ഗോവിന്ദ് അപ്പാജി ഫഡ്കെ]]'' | [[പ്രമാണം:G.A.phadke.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1907" | 1907 | | ''[[:d:Q583818|Ichalkaranji]]'' | ''[[:d:Q581562|Satara]]'' | [[:d:Q47009777|Q47009777]] | |- | ''[[:d:Q47026934|ഐറിസ് ജി. ആർ. പോൾ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1945" | 1945 | data-sort-value="2025" | 2025-10-13 | | | [[:d:Q47026934|Q47026934]] | |- | ''[[:d:Q47483386|ആശാലത രാധാകൃഷ്ണൻ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1970" | 1970-05-13 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q47483386|Q47483386]] | |- | [[സവിത അംബേദ്കർ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Savita Ambedkar.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1909" | 1909-01-27 | data-sort-value="2003" | 2003-05-29 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q48645361|Q48645361]] | |- | ''[[:d:Q48975802|നബകുമാർ ബാസു]]'' | [[പ്രമാണം:Nabakumar Basu - Kolkata 2015-10-10 5134.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949-12-10 | | | | [[:d:Q48975802|Q48975802]] | |- | [[ആശ കസ്‌ലിവാൾ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q49833929|Q49833929]] | |- | ''[[:d:Q54861287|Vasanth Ravi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q54861287|Q54861287]] | |- | ''[[:d:Q55434761|Shikha Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55434761|Q55434761]] | |- | ''[[:d:Q56027719|Digumarti Raghunadharao]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. D. Raghunadha Rao (cropped).JPG|center|128px]] | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56027719|Q56027719]] | |- | ''[[:d:Q56284934|ഹ്രിഷിക്കെസ് സെൻ]]'' | [[പ്രമാണം:Hrishikes 2017.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1969" | 1969-05-15 | | | | [[:d:Q56284934|Q56284934]] | |- | [[അളക കേശവ് ദേശ്പാണ്ഡെ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2025" | 2025-12-30 | | | [[:d:Q61686207|Q61686207]] | |- | ''[[:d:Q61823039|സുമന്ത് മേത്ത]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1877" | 1877-07-01 | data-sort-value="1968" | 1968-12-15 | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q61823039|Q61823039]] | |- | ''[[:d:Q61945548|കാസി പിച്ച്ചായ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61945548|Q61945548]] | |- | ''[[:d:Q63430821|ബിജോയ് മൊണ്ടാൽ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1924" | 1924-12-01 | | ''[[:d:Q16251190|Andharthaul]]'' | | [[:d:Q63430821|Q63430821]] | |- | ''[[:d:Q64006847|Jayanta Kumar Roy]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-13 | | ''[[:d:Q15241808|Lataguri]]'' | | [[:d:Q64006847|Q64006847]] | |- | ''[[:d:Q64148463|Sayantan Banerjee]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64148463|Q64148463]] | |- | ''[[:d:Q64438206|Inder Anand]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | [[:d:Q64438206|Q64438206]] | |- | ''[[:d:Q64509748|സ്വരൂപ് സർക്കാർ]]'' | [[പ്രമാണം:Swarup Sarkar (স্বরূপ সরকার).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 1953 | | | | [[:d:Q64509748|Q64509748]] | |- | ''[[:d:Q64840916|സഞ്ജയ് സത്പതി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64840916|Q64840916]] | |- | ''[[:d:Q64859106|Nikhil Kumar Banerjee]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949 | data-sort-value="2017" | 2017 | | | [[:d:Q64859106|Q64859106]] | |- | [[ഷിംന അസീസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q65321596|Q65321596]] | |- | [[കെ. ഹേമലത]] | [[പ്രമാണം:K Hemalata at Workers’ Mahapadav in 2017.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q61434|നെല്ലൂർ]]'' | | [[:d:Q66022787|Q66022787]] | |- | [[സുജാത മോഹൻ (ഡോക്ടർ)|സുജാത മോഹൻ]] | [[പ്രമാണം:Dr Sujatha Mohan (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q95099143|Q95099143]] | |- | ''[[:d:Q95220255|സതീഷ് നല്ലം]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q95220255|Q95220255]] | |- | ''[[:d:Q97206596|Abraham George Thomas]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q97206596|Q97206596]] | |- | ''[[:d:Q97247074|Banbihari Mukhopadhyay]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1885" | 1885 | data-sort-value="1965" | 1965-07-05 | ''[[:d:Q1653485|Garalgachha]]'' | | [[:d:Q97247074|Q97247074]] | |- | ''[[:d:Q97666703|Pashupati Bhattacharya]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-15 | data-sort-value="1978" | 1978-01-27 | | | [[:d:Q97666703|Q97666703]] | |- | ''[[:d:Q97681815|Guduru Gopal Rao]]'' | [[പ്രമാണം:Guduru Gopal Rao.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q97681815|Q97681815]] | |- | ''[[:d:Q66499274|Abul Hasnat]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955 | data-sort-value="2019" | 2019-06-11 | | | [[:d:Q66499274|Q66499274]] | |- | [[നത ഹുസൈൻ]] | [[പ്രമാണം:Netha Hussain-070A3987 (cropped).jpg|center|128px]] | ഒരു ഇന്ത്യൻ-സ്വീഡിഷ് മെഡിക്കൽ ഡോക്ടറും ക്ലിനിക്കൽ ന്യൂറോ സയന്റിസ്റ്റും ബ്ലോഗറും വിക്കിപീഡിയനും ഗവേഷകയും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990-06-11 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q66580063|Q66580063]] | |- | ''[[:d:Q66725242|Mortaza Hossain]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66725242|Q66725242]] | |- | ''[[:d:Q67427117|Anupam Sen]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1925" | 1925 | data-sort-value="2015" | 2015-09-07 | | | [[:d:Q67427117|Q67427117]] | |- | ''[[:d:Q68225148|സോഹൻ ലാൽ ഭാട്ടിയ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1891" | 1891 | data-sort-value="1981" | 1981-07-16 | [[അമൃത്‌സർ]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q68225148|Q68225148]] | |- | ''[[:d:Q69356075|തേജസ്വിനി മനോഗ്ന]]'' | [[പ്രമാണം:Tejaswini Manogna - Miss Diva 2017 contestants at Yamaha music video launch (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും മോഡലും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-19 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q69356075|Q69356075]] | |- | ''[[:d:Q69932454|K. Rajender Reddy]]'' | | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949 | | | | [[:d:Q69932454|Q69932454]] | |- | ''[[:d:Q72146155|ഗോർധന്ദാസ് ഭഗവന്ദാസ് നരോട്ടംദാസ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1887" | 1887 | data-sort-value="1975" | 1975 | | | [[:d:Q72146155|Q72146155]] | |- | ''[[:d:Q72753935|പരംദീപ് സിംഗ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q72753935|Q72753935]] | |- | [[എം.സി. അൽബുക്കർക്ക്]] | [[പ്രമാണം:MCAlbuquerqueColchester1918.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q76349299|Q76349299]] | |- | ''[[:d:Q81780908|Subas Chandra Rout]]'' | [[പ്രമാണം:Subas Chandra Rout 02.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1944" | 1944-07-29 | data-sort-value="2026" | 2026-03-10 | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q81780908|Q81780908]] | |- | ''[[:d:Q82023862|അംബ്രിഷ് വിജയകർ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | | | [[:d:Q82023862|Q82023862]] | |- | [[ശാന്തി റോയ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q83685218|Q83685218]] | |- | [[രതിൻ ദത്ത]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1931" | 1931 | data-sort-value="2020" | 2020-01-27 | ''[[:d:Q2308247|Mangaldoi]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q83841843|Q83841843]] | |- | ''[[:d:Q84496211|രാജേന്ദ്ര പ്രകാശ് സിംഗ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1945" | 1945 | data-sort-value="2020" | 2020-02-05 | | | [[:d:Q84496211|Q84496211]] | |- | ''[[:d:Q84562100|ബോമിറെഡ്ഡി സുന്ദര രാമി റെഡ്ഡി]]'' | [[പ്രമാണം:Dr.SundraRamiReddy.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1935" | 1935-10-17 | data-sort-value="2020" | 2020-02-06 | | | [[:d:Q84562100|Q84562100]] | |- | [[രവി കണ്ണൻ ആർ]] | [[പ്രമാണം:Ravi Kannan R Padma cropped.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98907700|Q98907700]] | |- | ''[[:d:Q99472554|Dhiman Barua]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1920" | 1920-10-19 | data-sort-value="2020" | 2020-09-19 | [[യംഗോൺ]] | | [[:d:Q99472554|Q99472554]] | |- | ''[[:d:Q99927321|Pallavi Maharathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99927321|Q99927321]] | |- | [[സുശീല അനിത ബാനർജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="1920" | 1920-09 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[ലാഹോർ]] | [[:d:Q100387268|Q100387268]] | |- | [[വിജയലക്ഷ്മി രമണൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ഭിഷഗ്വര, ആർമി ഓഫീസർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1924" | 1924 | data-sort-value="2020" | 2020 | | | [[:d:Q100706299|Q100706299]] | |- | ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2021" | 2021-04-28 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | [[:d:Q106734360|Q106734360]] | |- | [[കെ.എം. ചാക്കോ]] | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1910" | 1910-10-24 | data-sort-value="1983" | 1983-04-10 | | | [[:d:Q101168707|Q101168707]] | |- | ''[[:d:Q102207701|Dinabandhu Sahoo]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q102207701|Q102207701]] | |- | [[ലക്ഷ്മീഭായി രാജ്വാദേ]] | [[പ്രമാണം:Rani Lakshmibai Rajwade.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1887" | 1887 | data-sort-value="1984" | 1984 | | | [[:d:Q102434863|Q102434863]] | |- | ''[[:d:Q103151287|ఆమంచర్ల శేషాచలపతిరావు]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q103151287|Q103151287]] | |- | [[സുശോവൻ ബാനർജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q86085021|Q86085021]] | |- | [[ദിഗംബർ ബെഹെറ|ദിഗാംബർ ബെഹെര]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q86085705|Q86085705]] | |- | ''[[:d:Q86971120|Aayush Gupta]]'' | [[പ്രമാണം:Aayush Gupta dermatologist 2026.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q86971120|Q86971120]] | |- | ''[[:d:Q87738087|Radhika Tandon]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q87738087|Q87738087]] | |- | ''[[:d:Q88058242|Kamala Dhall]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q88058242|Q88058242]] | |- | ''[[:d:Q88867162|Mrinmoy Das]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1997" | 1997-05-01 | | | | [[:d:Q88867162|Q88867162]] | |- | ''[[:d:Q89018323|Bindu Kulshreshtha]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q89018323|Q89018323]] | |- | ''[[:d:Q89745295|Umesh Kapil]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q89745295|Q89745295]] | |- | ''[[:d:Q90262129|Srinivas Bojanapu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q90262129|Q90262129]] | |- | ''[[:d:Q91294983|Aakash Pandita]]'' | | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q91294983|Q91294983]] | |- | ''[[:d:Q92761911|Prerna S Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1988" | 1988-05-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q92761911|Q92761911]] | |- | ''[[:d:Q94503372|അനിത ഭരദ്വാജ്]]'' | [[പ്രമാണം:Anita Bharadwaj (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q94503372|Q94503372]] | |- | ''[[:d:Q105080301|Dilip Kumar Singh]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ (b. 1926) | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-26 | | | | [[:d:Q105080301|Q105080301]] | |- | ''[[:d:Q105870899|కాళిదాసు వెంకటసుబ్బాశాస్త్రి]]'' | [[പ്രമാണം:Kalidasu Venkata Subbasastry.jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1883" | 1883 | data-sort-value="1953" | 1953 | | | [[:d:Q105870899|Q105870899]] | |- | ''[[:d:Q105948168|Jags Krishnan]]'' | [[പ്രമാണം:Jags Krishnan 1.jpg|center|128px]] | | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1972" | 1972-04-23 | | [[കോട്ടഗിരി]] | | [[:d:Q105948168|Q105948168]] | |- | [[ദിവ്യ എസ്. അയ്യർ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Divya S. Iyer IAS - incumbent Pathanamthitta district magistrate.jpg|center|128px]] | കേരളത്തിലെ ഐ.എ.എസ് ഉദ്യോഗസ്ഥ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1984" | 1984-10-16 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q105988314|Q105988314]] | |- | ''[[:d:Q106221509|Roopa Dhatt]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | | | | | [[:d:Q106221509|Q106221509]] | |- | ''[[:d:Q106248428|Gauri Tendulkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q106248428|Q106248428]] | |- | ''[[:d:Q107222599|Ranoj Pegu]]'' | [[പ്രമാണം:Ranoj Pegu 1.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962-02-12 | | | | [[:d:Q107222599|Q107222599]] | |- | ''[[:d:Q107301280|Meharban Singh]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Meharban Singh (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1937" | 1937 | | ''[[:d:Q2385925|presidencies and provinces in British India]]'' | | [[:d:Q107301280|Q107301280]] | |- | ''[[:d:Q107387933|Goru Krishna Babu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959 | | ''[[:d:Q2352168|Jeypore]]'' | | [[:d:Q107387933|Q107387933]] | |- | ''[[:d:Q107453532|Gella Venkata Satyanarayana Murty]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | | data-sort-value="1959" | 1959 | | | [[:d:Q107453532|Q107453532]] | |- | ''[[:d:Q107610257|Ayyagari Mythili]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107610257|Q107610257]] | |- | ''[[:d:Q107647347|Malladi Umadevi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107647347|Q107647347]] | |- | ''[[:d:Q107647765|Vipperla Sujatha]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107647765|Q107647765]] | |- | ''[[:d:Q107648988|Vipperla Satyanarayana]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-15 | data-sort-value="2020" | 2020-06-13 | | | [[:d:Q107648988|Q107648988]] | |- | ''[[:d:Q107658445|Garuda Butchi Raju]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107658445|Q107658445]] | |- | ''[[:d:Q108101243|Joyti Prokash Bose]]'' | | ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1894" | 1894 | data-sort-value="1968" | 1968 | | | [[:d:Q108101243|Q108101243]] | |- | ''[[:d:Q108405658|Kumudshankar Roy]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1892" | 1892-09-07 | data-sort-value="1950" | 1950-10-24 | [[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | [[വെല്ലൂർ]] | [[:d:Q108405658|Q108405658]] | |- | ''[[:d:Q108405711|Hemendranath Ghosh]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1890" | 1890-11-16 | data-sort-value="1965" | 1965-12-12 | ''[[:d:Q1429697|ചാന്ദ്പുർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q108405711|Q108405711]] | |- | ''[[:d:Q108754507|Balaraman Vijayayraghavan Neelamegam]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-12 | data-sort-value="2015" | 2015-01-29 | | | [[:d:Q108754507|Q108754507]] | |- | ''[[:d:Q108888276|Beoncy Laishram]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q1822188|ഇംഫാൽ വെസ്റ്റ് ജില്ല]]'' | | [[:d:Q108888276|Q108888276]] | |- | ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-10-13 | data-sort-value="2021" | 2021-04-27 | | [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] | [[:d:Q110191163|Q110191163]] | |- | ''[[:d:Q110566464|Alulru Vijayalakshmi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110566464|Q110566464]] | |- | ''[[:d:Q110581483|Dhaniram Baruah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | | [[:d:Q110581483|Q110581483]] | |- | ''[[:d:Q110597809|Dr. K. M. Saifullah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1976" | 1976-09-12 | | ''[[:d:Q1925191|Samastipur]]'' | | [[:d:Q110597809|Q110597809]] | |- | ''[[:d:Q110662406|Paul Harris Daniel]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Paul Harris Daniel JEG6621.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1910" | 1910 | data-sort-value="2003" | 2003 | | | [[:d:Q110662406|Q110662406]] | |- | ''[[:d:Q110771548|Bharath Shetty Y]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q110771548|Q110771548]] | |- | ''[[:d:Q111050893|Lata Desai]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1941" | 1941-08-08 | | | | [[:d:Q111050893|Q111050893]] | |- | ''[[:d:Q113627276|Julião Menezes]]'' | [[പ്രമാണം:Julião Menezes.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1909" | 1909-08-07 | data-sort-value="1980" | 1980-07-02 | | | [[:d:Q113627276|Q113627276]] | |- | ''[[:d:Q113682272|Vivek Parameswara Sarma]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113682272|Q113682272]] | |- | ''[[:d:Q111334760|Narendra Prasad Misra]]'' | [[പ്രമാണം:Narendra Prasad Misra portrait.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1932" | 1932-07-10 | data-sort-value="2021" | 2021 | | | [[:d:Q111334760|Q111334760]] | |- | ''[[:d:Q111606292|Dasari Ramakrishna Prasad]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111606292|Q111606292]] | |- | ''[[:d:Q112119155|Ranjan Pai]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1972" | 1972-11-11 | | | | [[:d:Q112119155|Q112119155]] | |- | ''[[:d:Q112971735|Gurpreet Kaur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990 | | [[പെഹോവ, ഹരിയാന]] | | [[:d:Q112971735|Q112971735]] | |- | ''[[:d:Q115556299|Anshita Aggarwal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115556299|Q115556299]] | |- | ''[[:d:Q116516777|Bindu Menon]]'' | [[പ്രമാണം:Bindu Menon.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q116516777|Q116516777]] | |- | ''[[:d:Q122583797|Otilia Mascarenhas]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122583797|Q122583797]] | |- | ''[[:d:Q122809349|Lalit Kumar Barua]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1890" | 1890 | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q11938328|Nagaon]]'' | | [[:d:Q122809349|Q122809349]] | |- | ''[[:d:Q122853736|Prashant Madanmohan]]'' | [[പ്രമാണം:2023-09-28 22 16 04-Window.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1985" | 1985-07-31 | | [[തഞ്ചാവൂർ]] | | [[:d:Q122853736|Q122853736]] | |- | ''[[:d:Q122899983|Savitha Devi Yelamanchi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q122899983|Q122899983]] | |- | ''[[:d:Q123113595|Sthabir Dasgupta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949-01-18 | data-sort-value="2023" | 2023-09-05 | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q123113595|Q123113595]] | |- | ''[[:d:Q123122836|Subba Rao Bhavaraju]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1942" | 1942 | | ''[[:d:Q1639492|രാജമന്ദ്രി]]'' | | [[:d:Q123122836|Q123122836]] | |- | ''[[:d:Q123123188|Satyavaraprasad Kadali]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-10 | | | | [[:d:Q123123188|Q123123188]] | |- | ''[[:d:Q123226038|Satyanarayana Gavarasana]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2020" | 2020 | | | [[:d:Q123226038|Q123226038]] | |- | ''[[:d:Q123335093|Raghvendra Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123335093|Q123335093]] | |- | ''[[:d:Q123338244|Katayun Virkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-04 | data-sort-value="2011" | 2011-07-28 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q123338244|Q123338244]] | |- | ''[[:d:Q123487647|Anjali Mukhopadhyay]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1931" | 1931 | data-sort-value="1983" | 1983-11-17 | ''[[:d:Q2036954|Ranaghat]]'' | | [[:d:Q123487647|Q123487647]] | |- | ''[[:d:Q123492569|Dr. Mohana Rao Patibandla]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1978" | 1978-04-20 | | [[പ്രകാസം ജില്ല|പ്രകാശം ജില്ല]] | | [[:d:Q123492569|Q123492569]] | |- | ''[[:d:Q123553817|Nayanjyoti Sarma]]'' | [[പ്രമാണം:Nayan Jyoti Sharma (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-03 | | | | [[:d:Q123553817|Q123553817]] | |- | ''[[:d:Q123691897|വസന്ത മുത്തുസ്വാമി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-12 | data-sort-value="2023" | 2023-02-21 | | | [[:d:Q123691897|Q123691897]] | |- | ''[[:d:Q118115305|কালিদাস বৈদ্য]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2010" | 2010-10-25 | ''[[:d:Q609190|പിരോജ്പൂർ ജില്ല]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q118115305|Q118115305]] | |- | ''[[:d:Q118220150|Vijay Viswanathan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q118220150|Q118220150]] | |- | ''[[:d:Q118610627|Khrielie-ü Kire]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-12 | data-sort-value="2013" | 2013-09-11 | | | [[:d:Q118610627|Q118610627]] | |- | ''[[:d:Q119727113|Edmond]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Edmond after his address at the UN University in Japan.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-03 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q119727113|Q119727113]] | |- | ''[[:d:Q121032307|Amrit K. Patnaik]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121032307|Q121032307]] | |- | ''[[:d:Q121864614|Trinetra Haldar Gummaraju]]'' | [[പ്രമാണം:Trinetra At Bandstand.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1997" | 1997-06-17 | | | | [[:d:Q121864614|Q121864614]] | |- | ''[[:d:Q121989274|Surajit Giri]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-04 | | | | [[:d:Q121989274|Q121989274]] | |- | ''[[:d:Q124608485|Shyam Krishnasamy]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q124608485|Q124608485]] | |- | ''[[:d:Q124610941|Aqsa Shaikh]]'' | [[പ്രമാണം:Aqsa Shaikh at Vax centres.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q2724879|Islampura]]'' | | [[:d:Q124610941|Q124610941]] | |- | ''[[:d:Q124727043|Parvati Soren]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124727043|Q124727043]] | |- | ''[[:d:Q124736989|Bijayalaxmi Biswal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124736989|Q124736989]] | |- | ''[[:d:Q124759868|Gannavarapu Varaha Narasimha Murthy]]'' | [[പ്രമാണം:డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1951" | 1951-07-16 | | ''[[:d:Q3426021|Srungavarapukota]]'' | | [[:d:Q124759868|Q124759868]] | |- | ''[[:d:Q124829884|Sesh Kamal Sunkara]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q124829884|Q124829884]] | |- | ''[[:d:Q124967301|Praneeta Malipeddi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q124967301|Q124967301]] | |- | ''[[:d:Q124967365|Malipeddi Bhaskara Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124967365|Q124967365]] | |- | ''[[:d:Q124985179|Malipeddi Krishna Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124985179|Q124985179]] | |- | ''[[:d:Q125023325|Indubhushan Basu]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1892" | 1892-12-18 | data-sort-value="1975" | 1975-12-26 | | | [[:d:Q125023325|Q125023325]] | |- | ''[[:d:Q125029329|G. Ram Gopal Naik]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുണ്ടൂർ]] | | [[:d:Q125029329|Q125029329]] | |- | ''[[:d:Q125758743|Usha Desai]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125758743|Q125758743]] | |- | ''[[:d:Q125824960|Jatindranath Ghosal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1878" | 1878-09-02 | data-sort-value="1968" | 1968-04-25 | ''[[:d:Q712504|Baranagar]]'' | | [[:d:Q125824960|Q125824960]] | |- | ''[[:d:Q125885349|Naga Madhuri]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Naga Madhuri 02.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125885349|Q125885349]] | |- | ''[[:d:Q126010684|ఎరవెల్లి చంద్రశేఖర్‌రావు]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1961" | 1961-02-12 | | ''[[:d:Q6943191|Mustabad mandal]]'' | | [[:d:Q126010684|Q126010684]] | |- | ''[[:d:Q126364985|Kalyan Vaijinathrao Kale]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-07-19 | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q126364985|Q126364985]] | |- | ''[[:d:Q126365069|Kadiyam Kavya]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | | | [[:d:Q126365069|Q126365069]] | |- | ''[[:d:Q126365605|Sharmila Sarkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q126365605|Q126365605]] | |- | ''[[:d:Q126371681|Rani Srikumar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q126371681|Q126371681]] | |- | ''[[:d:Q127424806|కొడాలి వీరయ్య]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1928" | 1928-08-20 | data-sort-value="2000" | 2000-12-12 | ''[[:d:Q13007149|Moparru]]'' | | [[:d:Q127424806|Q127424806]] | |- | ''[[:d:Q127691439|G. Vijaya Rama Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1954" | 1954-06-02 | | ''[[:d:Q65317725|Velair Mandal]]'' | | [[:d:Q127691439|Q127691439]] | |- | ''[[:d:Q127745948|Nirmala Prabhavathy Moillakalva]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q127745948|Q127745948]] | |- | ''[[:d:Q129215269|P.D. Sinha]]'' | [[പ്രമാണം:Dr P.D. Sinha (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="1992" | 1992 | ''[[:d:Q7802954|Tilouthu]]'' | | [[:d:Q129215269|Q129215269]] | |- | ''[[:d:Q130229563|H. Girijamma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2021" | 2021 | ''[[:d:Q1708108|Harihar]]'' | [[ദാവൺഗരെ]] | [[:d:Q130229563|Q130229563]] | |- | ''[[:d:Q130235905|കെ എൻ പിഷാരടി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1892" | 1892-08-22 | data-sort-value="1972" | 1972-06-08 | [[ചൊവ്വര]] | [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] | [[:d:Q130235905|Q130235905]] | |- | ''[[:d:Q130282828|Abhaya]]'' | [[പ്രമാണം:Protest against Kolkata rape-murder.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1993" | 1993<br/>1992 | data-sort-value="2024" | 2024-08-09 | No/unknown value | [[ആർ. ജി. കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആന്റ് ഹോസ്പിറ്റൽ]] | [[:d:Q130282828|Q130282828]] | |- | ''[[:d:Q130989476|Nalini Parthasarathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130989476|Q130989476]] | |- | ''[[:d:Q131125923|Hazrat Hafiz Dr. Syed Ashique Hussain Azizi Jajneri]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1917" | 1917 | data-sort-value="1980" | 1980-04-07 | ''[[:d:Q100093|ഷൈഖ് പുര ജില്ല]]'' | ''[[:d:Q100093|ഷൈഖ് പുര ജില്ല]]'' | [[:d:Q131125923|Q131125923]] | |- | ''[[:d:Q131308670|Abdul Jaleel Faridi]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1913" | 1913 | data-sort-value="1974" | 1974-05-19 | | | [[:d:Q131308670|Q131308670]] | |- | ''[[:d:Q131342365|B. D. Chaurasia]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-01 | data-sort-value="1985" | 1985-05-05 | ''[[:d:Q712625|Barigarh]]'' | | [[:d:Q131342365|Q131342365]] | |- | ''[[:d:Q131584064|Sundaram Krishnamurthy]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1919" | 1919-09-12 | data-sort-value="2010" | 2010-07-02 | | | [[:d:Q131584064|Q131584064]] | |- | [[സുചിത്ര എല്ല]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963 | | ''[[:d:Q1557417|തിരുട്ടണി]]'' | | [[:d:Q131912917|Q131912917]] | |- | ''[[:d:Q131924124|G. Nachiar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1940" | 1940-09-15 | | ''[[:d:Q16311342|Vadamalapuram]]'' | | [[:d:Q131924124|Q131924124]] | |- | ''[[:d:Q132130716|प्रेमा धनराज]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-06-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q132130716|Q132130716]] | |- | ''[[:d:Q133307845|Harinath Mukherjee]]'' | [[പ്രമാണം:Harinath Mukherjee.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-15 | | | | [[:d:Q133307845|Q133307845]] | |- | ''[[:d:Q133835157|Kamal Kumar Mallik]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | No/unknown value | No/unknown value | | | [[:d:Q133835157|Q133835157]] | |- | ''[[:d:Q134358077|Narendranath Datta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1884" | 1884-09-21 | data-sort-value="1949" | 1949-04-06 | ''[[:d:Q3347783|Muradnagar Upazila]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q134358077|Q134358077]] | |- | ''[[:d:Q134396596|Rajaniprabha Saikia]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q134396596|Q134396596]] | |- | ''[[:d:Q134485163|Mohammed Idrees Habban]]'' | [[പ്രമാണം:Habibul Ummat Hazrat Moulana Dr Hakeem Mohammed Idrees Habban Raheemi.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q766888|Charthaval]]'' | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q134485163|Q134485163]] | |- | ''[[:d:Q134561917|Kolli S. Chalam]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q134561917|Q134561917]] | |- | ''[[:d:Q135006390|డా. మానిక్యమ్మ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135006390|Q135006390]] | |- | ''[[:d:Q135045436|G Nachiyar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1940" | 1940-09-15 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q135045436|Q135045436]] | |- | ''[[:d:Q135087245|డా. మంజుల అనంతకృష్ణన్ (AICTE సభ్యురాలు, విద్యావేత్త)]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135087245|Q135087245]] | |- | ''[[:d:Q135184523|சுதா சேஷய்யன்]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1961" | 1961-09-25 | | | | [[:d:Q135184523|Q135184523]] | |- | ''[[:d:Q135273140|தி. சா. ராஜு]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-15 | | ''[[:d:Q23737657|Thillaisthanam Gram Panchayat]]''<br/>[[തഞ്ചാവൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q135273140|Q135273140]] | |- | ''[[:d:Q135422663|Girish Tiwari]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Girish Tiwari.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135422663|Q135422663]] | |- | ''[[:d:Q135450466|Shruti Hegde]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഹുബ്ലി]] | | [[:d:Q135450466|Q135450466]] | |- | ''[[:d:Q135935085|Rajib Kumar Sarmah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135935085|Q135935085]] | |- | ''[[:d:Q135935634|Athira Sarasa]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊല്ലം]] | | [[:d:Q135935634|Q135935634]] | |- | ''[[:d:Q136337365|Ankita Dave]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q136337365|Q136337365]] | |- | ''[[:d:Q136358953|Ali Mohammad Jan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1914" | 1914-09-03 | data-sort-value="1988" | 1988-10-31 | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q136358953|Q136358953]] | |- | ''[[:d:Q139894154|Neha Dwivedi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139894154|Q139894154]] | |- | ''[[:d:Q139964423|ദേവകരൻ വാജ്‌പേയി]]'' | | ഇന്ത്യൻ ആയുർവേദ പണ്ഡിതൻ, എഴുത്തുകാരൻ, വിവർത്തകൻ (1888–1956) | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1888" | 1888 | data-sort-value="1956" | 1956 | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | [[വാരാണസി]] | [[:d:Q139964423|Q139964423]] | |- | ''[[:d:Q139997712|ഗണേഷ് ഏക്‌നാഥ് ബോർമ]]'' | | മറാത്തി വൈദ്യൻ, വൈദ്യശാസ്ത്ര പണ്ഡിതൻ, എഴുത്തുകാരൻ. | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139997712|Q139997712]] | |- | ''[[:d:Q139997783|കൃഷ്ണശാസ്ത്രി ഭടവദേവക്]]'' | | 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആയുർവേദ വൈദ്യൻ, സംസ്കൃത പണ്ഡിതൻ, വൈദ്യജീവൻ്റെയും സുഭാഷിത രത്നാകരയുടെയും വിവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139997783|Q139997783]] | |- | ''[[:d:Q140006956|മണ്ഡി ശങ്കര ഗോവിന്ദജി]]'' | | ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യകാല ആയുർവേദ വൈദ്യൻ, ക്ലിനിക്കൽ പണ്ഡിതൻ, എഴുത്തുകാരൻ. | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140006956|Q140006956]] | |- | ''[[:d:Q140051847|Badrilal]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140051847|Q140051847]] | |- | ''[[:d:Q140215026|Chetan Kalal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q140215026|Q140215026]] | |- | ''[[:d:Q140242491|Suresh Chandra Bandyopadhyay]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1887" | 1887-11-19 | data-sort-value="1961" | 1961-10-12 | | | [[:d:Q140242491|Q140242491]] | |- | ''[[:d:Q140244503|K. Nallamuthu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1947" | 1947-03-15 | | ''[[:d:Q24930384|സമീൻ ​​അറ്റൂർ]]'' | | [[:d:Q140244503|Q140244503]] | |- | ''[[:d:Q140264953|N. Masilamani]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1954" | 1954-06-14 | | | | [[:d:Q140264953|Q140264953]] | |- | ''[[:d:Q140285274|P. K. M. Muthuramalingam]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-06-11 | | | | [[:d:Q140285274|Q140285274]] | |- | ''[[:d:Q140303417|து. திருமூர்த்தி]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-21 | | ''[[:d:Q2716139|Thiruporur]]'' | | [[:d:Q140303417|Q140303417]] | |- | ''[[:d:Q136514490|Dr. Niket Patel]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1989" | 1989-12-27 | | [[ആനന്ദ്, ഗുജറാത്ത്]] | | [[:d:Q136514490|Q136514490]] | |- | ''[[:d:Q136905080|Dr. Arpit Chopra Jain]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980-07-23 | | ''[[:d:Q113485010|ഖൈരഗഡ്-ചുയിഖദൻ-ഗണ്ഡായി ജില്ല]]'' | | [[:d:Q136905080|Q136905080]] | |- | ''[[:d:Q137084672|Asha Kishore]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1960" | 1960-02-09 | | [[കൊല്ലം]] | | [[:d:Q137084672|Q137084672]] | |- | ''[[:d:Q137647684|Dorothy May Satur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1902" | 1902-05-28 | data-sort-value="1981" | 1981-03-28 | | | [[:d:Q137647684|Q137647684]] | |- | ''[[:d:Q138750427|Shashikant Thacker]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q138750427|Q138750427]] | |- | ''[[:d:Q139071510|Abusha Bibi Marikar]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Abusha bibi markar.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1912" | 1912-01-22 | data-sort-value="1996" | 1996-08-08 | | | [[:d:Q139071510|Q139071510]] | |- | ''[[:d:Q139589336|Appou Tamijmarane]]'' | | | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139589336|Q139589336]] | |- | ''[[:d:Q140307711|Sharangadhara]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="14" | 14 | | | | [[:d:Q140307711|Q140307711]] | |- | ''[[:d:Q140311223|Kaviraj Umeshchandra Gupta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1900" | 19th century | | | | [[:d:Q140311223|Q140311223]] | |- | ''[[:d:Q140312709|Priyadatt Patel]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-01 | | | | [[:d:Q140312709|Q140312709]] | |- | ''[[:d:Q140315131|Kulvinder Kochar Kaur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140315131|Q140315131]] | |- | ''[[:d:Q140332237|V. Dhanaraj]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-27 | data-sort-value="2024" | 2024-03-07 | ''[[:d:Q2465640|Vandavasi]]'' | | [[:d:Q140332237|Q140332237]] | |- | ''[[:d:Q140400190|Dr Irshad Palakkal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140400190|Q140400190]] | |- | ''[[:d:Q140469511|Suganya Venkat]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Suganya Venkat.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140469511|Q140469511]] | |- | ''[[:d:Q140479508|Chirag Bhandari]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q140479508|Q140479508]] | |- | ''[[:d:Q140836200|Dr. Smaran Cladius]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140836200|Q140836200]] | |- | ''[[:d:Q141215304|Ameet Kishore]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q141215304|Q141215304]] | |- | ''[[:d:Q141240025|Ambar Pare]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1995" | 1995-09-15 | | ''[[:d:Q2173003|ഹർദ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q141240025|Q141240025]] | |- | ''[[:d:Q141319387|Dr. Syed Shahlal Hasan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2002" | 2002 | | ''[[:d:Q100131|സിവാൻ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q141319387|Q141319387]] | |} {{Wikidata list end}} 3x51xizf5it245qail4gkb0jic04m64 0 540881 4671722 4653404 2026-09-29T17:17:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671722 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്|image=Mmc-new.jpg|caption=|logo=|type=[[Public university|Public]] [[Medical school|medical college]]|established={{Start date|1835|2|2}}|dean=E. Theranirajan|city=[[ചെന്നൈ]]|coordinates={{coord|13.081621|80.278865|display=inline,title}}|country=ഇന്ത്യ|affiliations=[[തമിഴ്‌നാട് ഡോ. എം.ജി.ആർ. മെഡിക്കൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]|website={{URL|http://www.mmc.ac.in}}}} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു പൊതു മെഡിക്കൽ കോളേജാണ് '''മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്'''. 1835 ഫെബ്രുവരി 2 ന് [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്താണ്]] ഇത് സ്ഥാപിതമായത്. [[ജിപ്മെർ|എക്കോൽ ഡി മെഡിസിൻ ഡി പോണ്ടിച്ചേരി]], കൊൽക്കത്ത മെഡിക്കൽ കോളേജ് എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം സ്ഥാപിതമായ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴയ മൂന്നാമത്തെ മെഡിക്കൽ കോളേജാണിത്. == ചരിത്രം == [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ]] സൈനികരെ ചികിത്സിക്കുന്നതിനായി 1664 നവംബർ 16 ന് സർക്കാർ ജനറൽ ആശുപത്രി ആരംഭിച്ചു. <ref name="History of MMC">{{Cite web|url=http://www.mmc.ac.in/mmc/content_page.jsp?sq1=ih&sqf=415|title=Institution History|access-date=15 May 2018|publisher=Madras Medical College}}</ref> [[മേരി ഷാർലീബ്]] 1878 ൽ മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 1996 ൽ [[ചെന്നൈ|മദ്രാസിലെ]] മഹാനഗരം ചെന്നൈ എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തപ്പോൾ '''കോളേജിന് ചെന്നൈ മെഡിക്കൽ''' കോളേജ് എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. പഴയ പേരിൽ കോളേജ് ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നതിനാൽ പിന്നീട് ഇത് മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ് എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 2010 ഫെബ്രുവരി 28 ന് [[എം. കരുണാനിധി|അന്നത്തെ തമിഴ്‌നാട് മുഖ്യമന്ത്രി എം. കരുണാനിധി]] കോളേജിന്റെ പുതിയ കെട്ടിടത്തിന് തറക്കല്ലിട്ടു. <ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article105317.ece "Karunanidhi to lay foundation stone for MMC building"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102234922/http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article105317.ece |date=2012-11-02 }}, ''The Hindu'', 12 February 2010.</ref> 2011 ജനുവരിയിൽ ആശുപത്രിയെ രാജീവ് ഗാന്ധി സർക്കാർ ജനറൽ ആശുപത്രി എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. <ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article1089639.ece "General Hospital to be named after Rajiv Gandhi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110116044843/http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article1089639.ece |date=2011-01-16 }}, ''The Hindu'', 13 January 2011.</ref> == ചെങ്കോട്ട കെട്ടിടം == എം‌എം‌സി കെട്ടിടങ്ങളുടെ കിഴക്ക് ഭാഗത്തായി "റെഡ് ഫോർട്ട്" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ചുവന്ന ഇഷ്ടിക പൈതൃക ഘടനയുണ്ട്. 1897 ൽ നിർമ്മിച്ച പൈതൃക ഘടനകളെക്കുറിച്ചുള്ള ജസ്റ്റിസ് ഇ. പത്മനാഭൻ കമ്മിറ്റി ഇതിനെ ഗ്രേഡ് 1 പൈതൃക കെട്ടിടമായി തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിരവധി പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഇവിടേ അനാട്ടമി ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, ഇത് 2013 ൽ പഴയ സെൻട്രൽ ജയിൽ കാമ്പസിലെ എംഎംസിയുടെ പുതിയ കാമ്പസിലേക്ക് ഭാഗികമായി മാറ്റി. ഡിസംബർ 2017-ൽ, പൊതുമരാമത്ത് {{Indian Rupees}} 19.7 ദശലക്ഷം ചെലവിൽ ഹെറിറ്റേജ് പുനഃസ്ഥാപിക്കാനുള്ള പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു. പുനഃസ്ഥാപിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ, ഘടന ഒരു മ്യൂസിയമാക്കി മാറ്റും, താഴത്തെ നില എം‌എം‌സിയുടെ ചരിത്രവും താരതമ്യ ശരീരഘടനയുടെ ഒന്നാം നിലയിലെ മാതൃകകളും പ്രദർശിപ്പിക്കും. == പുതിയ കാമ്പസ് == {{Convert|325000|sqft}} വിസ്തൃതിയുള്ള സ്ഥലത്ത് മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജിനായി ആറ് നില കെട്ടിടമുള്ള പുതിയ കാമ്പസ് നിർമ്മിച്ചു. 2010 ലെ പഴയ ജയിൽ പരിസരത്ത്, 2012 ൽ പൂർത്തിയായി. കാമ്പസിൽ 1,250 വിദ്യാർത്ഥികളും 400 ഫാക്കൽറ്റി, സ്റ്റാഫ് അംഗങ്ങളുമുണ്ട്. {{Indian Rupees}}566.3 ദശലക്ഷം ചെലവിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ കാമ്പസ് 2013 ൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. പഴയ എം‌എം‌സി കെട്ടിടങ്ങളിൽ നിലവിൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി, സ്കൂൾ ഓഫ് നഴ്സിംഗ് ഉണ്ട്, കൂടാതെ അടുത്തിടെ ചേർത്ത ഓഡിയോളജി, സ്പീച്ച് ലേണിംഗ്, പാത്തോളജി, റേഡിയോ തെറാപ്പി, റേഡിയോ ഡയഗ്നോസിസ് എന്നീ കോഴ്സുകളിലെ വിദ്യാർത്ഥികളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. == അഫിലിയേഷൻ == 1857 മുതൽ, കോളേജ് [[മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല|മദ്രാസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുമായി]] അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 1988 വരെ തമിഴ്‌നാട് ഡോ. എംജിആർ മെഡിക്കൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ആക്റ്റ്, 1987 വരെ ഇന്ത്യൻ പ്രസിഡന്റിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ചതുവരെ എല്ലാ ഡിഗ്രി [[ആരോഗ്യശാസ്ത്രം|ഹെൽത്ത് സയൻസുകളും അവാർഡ് നൽകി.]] <ref>{{Cite web|url=http://www.tnmmu.ac.in/aboutus.htm|title=Archived copy|access-date=9 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110815082857/http://www.tnmmu.ac.in/aboutus.htm|archive-date=15 August 2011}}</ref> ഈ അനുബന്ധ സർവകലാശാല 1988 ജൂലൈ മുതൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു, ഇത് ആക്റ്റ് നിയന്ത്രിക്കുന്നു. '''മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്''' ( '''എംഎംസി & ആർ‌ഐ''' ) എന്ന സ്വതന്ത്ര സർവകലാശാലയായി കോളേജിനെ പ്രഖ്യാപിച്ചു. പിന്നീട് ഒരു സ്വതന്ത്ര സർവകലാശാലയെന്ന പദവി ഉടൻ പിൻ‌വലിക്കുകയും കോളേജ് തമിഴ്‌നാട് ഡോ. എം‌ജി‌ആർ മെഡിക്കൽ സർവകലാശാലയുമായി അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്യുകയും 2000 ൽ "റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്" എന്ന പ്രത്യയം ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. == മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സ്ഥാപനങ്ങൾ == * രാജീവ് ഗാന്ധി ഗവൺമെന്റ് ജനറൽ ആശുപത്രി (ആർ‌ജി‌ജി‌ജി‌എച്ച്), പാർക്ക് ടൗൺ, ചെന്നൈ - 600003 * തമിഴ്‌നാട് ഗവൺമെന്റ് ഡെന്റൽ കോളേജ്, പാർക്ക് ടൗൺ, ചെന്നൈ - 600003 * ബർണാർഡ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് റേഡിയോളജി, പാർക്ക് ടൗൺ, ചെന്നൈ - 600003 * മാനസികാരോഗ്യം ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, [[കീഴ്പാക്കം]], ചെന്നൈ - 600010 * ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഒബ്സ്റ്റട്രിക്സ് ആൻഡ് ഗൈനക്കോളജി ആൻഡ് ഗവൺമെന്റ് ഹോസ്പിറ്റൽ ഫോർ വിമൻ ആന്റ് ചിൽഡ്രൻ (ഐ‌ഒജി & ജിഎച്ച് ഡബ്ല്യുസി), [[എഗ്മൂർ|എഗ്മോർ]], ചെന്നൈ - 600008 * ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ചൈൽഡ് ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ഗവൺമെന്റ് ഹോസ്പിറ്റൽ ഫോർ ചിൽഡ്രൻ (ICH & HC), [[എഗ്മൂർ|എഗ്മോർ]], ചെന്നൈ - 600008 * റീജിയണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഒഫ്താൽമോളജി ആൻഡ് ഗവൺമെന്റ് ഒഫ്താൽമിക് ഹോസ്പിറ്റൽ, ചെന്നൈ (RIOGOH), [[എഗ്മൂർ|എഗ്മോർ]], ചെന്നൈ - 600008 * ഗവൺമെന്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് റിഹാബിലിറ്റേഷൻ മെഡിസിൻ, [[കെ.കെ. നഗർ|കെ കെ നഗർ]], ചെന്നൈ - 600083 * ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് തോറാസിക് മെഡിസിൻ ആൻഡ് നെഞ്ച് രോഗങ്ങൾ, ചെറ്റ്പേട്ട്, ചെന്നൈ - 600031 * ഗവൺമെന്റ് പെരിഫറൽ ഹോസ്പിറ്റൽ, പെരിയാർ നഗർ, [[ചെന്നൈ]] * സാംക്രമിക രോഗങ്ങൾ ആശുപത്രി (ച്ധ്), തൊംദിഅര്പെത്, ചെന്നൈ - 600081 == റാങ്കിംഗ് == {{Infobox India university ranking|type=University and college <!----------Medical---------->|WEEK_M_2019=9|NIRF_M_2020=12|NIRF_P_2020=57}}2019 ലെ ''ദ വീക്ക്'' ഇന്ത്യയിലെ മെഡിക്കൽ കോളേജുകളിൽ ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്താണ് മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്. 2020 ൽ നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷണൽ റാങ്കിംഗ് ഫ്രെയിംവർക്ക് (എൻ‌ആർ‌എഫ്) ഫാർമസി റാങ്കിംഗിൽ കോളേജ് ഓഫ് ഫാർമസി ഇന്ത്യയിൽ 57-ാം സ്ഥാനത്താണ്. == സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾ == REVIVALS എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇന്റർ-കോളേജ് കൾച്ചറൽ എക്സ്ട്രാവാഗാൻസയും "ENCIERRO" എന്നറിയപ്പെടുന്ന വാർഷിക ഇന്റർ മെഡിക്കൽ സ്‌പോർട്‌സ് മീറ്റിനും കോളേജ് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു.<ref name="mmc.tn.gov.in">{{Cite web|url=http://www.mmc.tn.gov.in/revivals.html|title=Archived copy|access-date=11 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150312005240/http://www.mmc.tn.gov.in/revivals.html|archive-date=12 March 2015}}</ref> ഇതിനുപുറമെ, "KALAIOMA" എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന വാർഷിക ഇൻട്രാകോളേജ് സാംസ്കാരിക പരിപാടിയും "AAKAVAM/ஆகவம்" എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന വാർഷിക ഇൻട്രാകോളേജ് സ്പോർട്സ് ഇവന്റിനും കോളേജ് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. == ഭരണം == കോളേജിനും ആശുപത്രിക്കും ധനസഹായം നൽകുന്നതും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതും തമിഴ്‌നാട് സംസ്ഥാന സർക്കാരാണ്. സ്ഥാപനത്തിന്റെ തലവൻ ഡീൻ <ref>{{Cite web|url=http://www.mmc.tn.gov.in/contacts.html|title=Contact Us|access-date=9 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810090314/http://www.mmc.tn.gov.in/contacts.html|archive-date=10 August 2011}}</ref> തുടർന്ന് വൈസ് പ്രിൻസിപ്പൽ . * സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഡീൻ: ഡോ. തെരാനിരാജൻ * വൈസ് പ്രിൻസിപ്പൽ: ഡോ ഭാസ്കരൻ == ശ്രദ്ധേയമായ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ == * ഡോ. [[അയ്യത്താൻ ഗോപാലൻ|അയ്യത്തൻ ഗോപാലൻ]], 1888 പാസ് ഔട്ട് ഓണേഴ്സ് (എൽഎംപി). ചീഫ് സർജൻ, മെഡിക്കൽ പ്രൊഫസർ, കേരളത്തിലെ സാമൂഹ്യ പരിഷ്കർത്താവ് (സുഗനവർധിനി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപകനും കേരളത്തിലെ ബ്രഹ്മോസമാജിന്റെ നേതാവും പ്രചാരകനും) * ഡോ. [[അയ്യത്താൻ ജാനകി അമ്മാൾ|അയ്യത്തൻ ജാനകി അമ്മൽ]] (എൽഎംപി) ഓണറേറിയം. സർജൻ, കേരളത്തിലെ (മലബാർ) ആദ്യത്തെ മലയാളി വനിതാ ഡോക്ടർ. ഡോ. [[അയ്യത്താൻ ഗോപാലൻ|അയ്യത്തൻ ഗോപാലന്റെ സഹോദരി]] * [[തമിഴിസൈ സൗന്ദരരാജൻ|തമിഴ്സായ് സൗന്ദരരാജൻ]], [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] [[ഗവർണ്ണർ|ഗവർണർ]] . * ഇന്ത്യൻ ദേശീയ കോൺഗ്രസിന്റെ (1927) സർജനും [[എം.എ. അൻസാരി|പ്രസിഡന്റുമായ മുഖ്താർ അഹമ്മദ് അൻസാരി]] <ref name="cs">{{Cite web|url=http://www.congresssandesh.com/AICC/history/presidents/dr_m_a_ansari.htm|title=Dr M A Ansari (1880-1936) president, Madras, 1927|access-date=16 December 2016|publisher=Congress Sandesh, [[Indian National Congress]] publication|archive-url=https://web.archive.org/web/20020307133839/http://www.congresssandesh.com/AICC/history/presidents/dr_m_a_ansari.htm|archive-date=7 March 2002}}</ref> * സി ആർ കരുണകരൻ, ബാക്ടീരിയോളജിസ്റ്റും [[ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരം സർക്കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജിന്റെ]] സ്ഥാപകനും<ref name="C O Karunakaran">{{Cite web|url=http://thiruvananthapuramupdates.wordpress.com/2011/12/05/dr-c-o-karunakaran-the-father-of-medical-collegethiruvananthapuram/|title=C O Karunakaran|access-date=25 November 2014|date=5 December 2011|publisher=Thiruvananthapuram updates}}</ref>{{Better source|date=December 2016}} * വി. മോഹൻ, പ്രമേഹശാസ്ത്രജ്ഞനും [[പത്മശ്രീ]] സ്വീകർത്താവും <ref>{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/topic/disease/diabetes-dr-v-mohan-receiving-padma-shri-national-award-video-bTbDnF2kkqc-52375-1.html|title=Dr. V. Mohan Receiving Padma Shri National Award|date=2012-03-22|publisher=[[The First Post]]}}</ref> * ഗുരുസ്വാമി മുദലിയാർ, എംഎംസിയിലെ പ്രശസ്ത പ്രൊഫസറും മദ്രാസിലെ ഡോക്ടറുമാണ്  * അർജുനൻ രാജശേഖരൻ, യൂറോളജിസ്റ്റും [[പത്മശ്രീ]], [[ബിദാൻ ചന്ദ്ര റോയ് അവാർഡ്|ഡോ. ബി സി റോയ് അവാർഡും]] * ചെന്നൈയിലെ ലൈഫ്‌ലൈൻ ഗ്രൂപ്പ് ഓഫ് ഹോസ്പിറ്റലുകളുടെ സ്ഥാപകനായ ഡോ. ജെ.എസ്. രാജ്കുമാർ. അഡ്വാൻസ്ഡ് ലാപ്രോസ്കോപ്പിക് സർജൻ, മുൻ പ്രസിഡന്റ് അസോസിയേഷൻ ഓഫ് സർജൻസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ (എ എസ് ഐ) ടിഎൻ & പി ചാപ്റ്റർ * വൈദ്യശാസ്ത്ര പ്രൊഫസറും പത്മശ്രീ സ്വീകർത്താവുമായ കടിയല രാമചന്ദ്ര * മുൻ കേന്ദ്ര ആരോഗ്യമന്ത്രി [[അൻപുമണി രാമദാസ്|ഡോ. അൻബുമാനി രാമദാസ്]] * നടേശൻ രംഗബശ്യം, ഗ്യാസ്ട്രോഎൻട്രോളജിസ്റ്റ്, [[പത്മഭൂഷൺ|പത്മ ഭൂഷൺ]] സ്വീകർത്താവ് * [[മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി]], ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ ഡോക്ടർമാരിൽ ഒരാളാണ് <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/drmuthulakshmi-reddy-remembered/article3732734.ece|title=Dr. Muthulakshmi Reddi remembered|date=2012-08-06|publisher=[[The Hindu]]}}</ref> * [[യെല്ലപ്രഗത സുബ്ബറാവു|യെല്ലപ്രഗദ സുബ്ബരൊവ്]], ആദ്യത്തെ ഛെമൊഥെരപെഉതിച് മരുന്ന് സമന്വയത്തിനും അറിയപ്പെടുന്നത് അമിനൊപ്ടെറിൻ, പിന്നീട് മെഥൊട്രെക്സേറ്റ് . [[ഫോളിക് ആസിഡ്]], ഡൈതൈൽകാർബാമസൈൻ [[അഡിനോസിൻ ട്രൈഫോസ്ഫേറ്റ്|എന്നിവയുടെ സമന്വയത്തിനും അഡെനോസിൻ ട്രൈഫോസ്ഫേറ്റ്]], [[ക്രിയാറ്റിനിൻ|ക്രിയേറ്റൈൻ]] എന്നിവയുടെ ശുദ്ധീകരണത്തിനും അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനാണ്. <ref>{{Cite book|title=The Emperor of All Maladies, A Biography of Cancer|url=https://archive.org/details/liang.emperorofallmala0000unse|last=Mukherjee|first=Siddhartha|publisher=HarperCollins|year=2011|isbn=978-0-00-725091-2|location=London|pages=[https://archive.org/details/liang.emperorofallmala0000unse/page/30 30]–31}}</ref> * സി.യു.വെൽമുരുകേന്ദ്രൻ, ന്യൂറോളജിസ്റ്റ്, [[പത്മശ്രീ]] സ്വീകർത്താവ് * അബ്രഹാം വർഗ്ഗീസ്, ഡോക്ടർ, അദ്ധ്യാപകൻ, രചയിതാവ്, യുഎസ് നാഷണൽ ഹ്യുമാനിറ്റീസ് മെഡൽ നേടിയയാൾ <ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/02/15/AR2009021501861_3.html|title=Physician Abraham Verghese Combines His Love of Books and Medicine|access-date=21 February 2017|last=Thompson|first=Bob|date=16 February 2009|website=Washington Post}}</ref> * രാമൻ വിശ്വനാഥൻ, നെഞ്ച് വൈദ്യനും പത്മ ഭൂഷൺ സ്വീകർത്താവും  * ശിവപതം വിറ്റൽ, എൻഡോക്രൈൻ സർജനും [[പത്മശ്രീ]], [[ബിദാൻ ചന്ദ്ര റോയ് അവാർഡ്|ഡോ. ബി സി റോയ് അവാർഡും]] * [[പി.കെ.ആർ വാര്യർ|പി‌കെ‌ആർ വാരിയർ]], കാർഡിയോത്തോറാസിക് സർജൻ, എഴുത്തുകാരനും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകനും == ശ്രദ്ധേയമായ ഫാക്കൽറ്റി == * [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ കല്യാണരാമൻ]], ന്യൂറോ സർജൻ, [[ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം|ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നഗർ]] സമ്മാന ജേതാവ് * ഏഷ്യയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ ന്യൂറോ [[ടി എസ് കനക|സർജൻ ടി എസ് കനക]] <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2004/07/12/stories/2004071206640500.htm|title=6 doctors presented with Sanjivi award|access-date=16 December 2016|date=12 July 2004|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221171731/http://www.thehindu.com/2004/07/12/stories/2004071206640500.htm|archive-date=21 December 2016}}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[ഇന്ത്യയിലെ മെഡിക്കൽ കോളേജുകളുടെ പട്ടിക]] * [[തമിഴ്‌നാട് സർക്കാർ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category-inline}} *{{official|http://www.mmc.tn.gov.in/ }} {{Chennai Topics|left}} {{Education in Tamil Nadu}} {{Health in Tamil Nadu}} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട്ടിലെ മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] fjanr8atccgxfhqi5m8mfa5hhc4pkin 0 542494 4671855 4628486 2026-09-30T06:50:15Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671855 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = രാജേന്ദ്ര അച്യുത് ബദ്വെ <br> Rajendra Achyut Badwe | image = | image_size = | caption = | other_names = | birth_date = | birth_place = Mumbai, Maharashtra, India | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | occupation = | years_active = | spouse = | partner = | children = | parents = | awards = [[Padma Shri]]<br>[[Lal Bahadur Shastri National Award]]<br>''Reach to Recovery International Medal''<br>''Joglekar Gold Medal''<br>''C. V. Menon Gold Medal''<br>''Life Time Achievement Award''<br>''Outstanding Service Award'' | website = | influences = | influenced = }} ഒരു ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടറും [[അർബുദ ചികിൽസ|ഒങ്കോളജിസ്റ്റും]] ആണ് '''രാജേന്ദ്ര അച്യുത് ബദ്വെ'''. വൈദ്യശാസ്ത്രരംഗത്തെ സമഗ്ര സംഭാവനകളെ പരിഗണിച്ച് 2013 ൽ [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ്]] [[പത്മശ്രീ|അദ്ദേഹത്തെ പത്മശ്രീ നൽകി ആദരിച്ചു.]] == ജീവചരിത്രം == 1956 ൽ പശ്ചിമ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ മഹാരാഷ്ട്രയിലെ മുംബൈയിലാണ് രാജേന്ദ്ര അച്യുത് ബദ്വെ ജനിച്ചത്. മിടുക്കനായ വിദ്യാർത്ഥിയും ഗണിതശാസ്ത്രത്തിനുള്ള ''അതാലി മെഡൽ'' ജേതാവുമാണെന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട ബാദ്വെ 1978 ൽ മെഡിസിൻ (എം‌ബി‌ബി‌എസ്) ബിരുദം നേടിയത് ഡോറാബ് ടാറ്റ സ്‌കോളർ‌ഷിപ്പോടുകൂടിയാണ്.<ref name="Shastri Award">{{Cite web|url=https://in.news.yahoo.com/president-presents-lal-bahadur-shastri-national-award-dr-171252889.html|title=Shastri Award|access-date=22 October 2014|date=1 October 2013|publisher=Yahoo News}}</ref> എഞ്ചിനീയറിംഗ് അല്ലെങ്കിൽ മെഡിസിൻ എടുക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായിരുന്നുവെങ്കിലും ഒരു നാണയം ടോസ് ചെയ്തതിനുശേഷമാണത്രേ അദ്ദേഹം വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞത്. [[മുംബൈ സർവകലാശാല|ബോംബെ സർവകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് എം.എസ്. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം പൊതു ശസ്ത്രക്രിയയിലായിരുന്നു. <ref name="Rotary Club">{{Cite web|url=http://www.rotaryclubofbombay.org/Article.aspx?articleid=f2a7ba65-d23c-4b3c-a15c-88eb17bdb2dc&cid=d742ff4f-83b7-46b6-bca5-682d49165d04|title=Rotary Club|access-date=22 October 2014|date=2014|publisher=Rotary Club|archive-date=2014-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023104102/http://www.rotaryclubofbombay.org/Article.aspx?articleid=f2a7ba65-d23c-4b3c-a15c-88eb17bdb2dc&cid=d742ff4f-83b7-46b6-bca5-682d49165d04|url-status=dead}}</ref> മുംബൈയിലെ ടാറ്റ മെമ്മോറിയൽ ഹോസ്പിറ്റലിൽ സർജിക്കൽ ഓങ്കോളജി വിഭാഗം മേധാവിയായി ചേരുന്നതിന് മുമ്പ് ബാദ്വെ നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ടോക്കിയോയിലെ ടൊറോണമോൻ ഹോസ്പിറ്റലിൽ 1989 ൽ ഇന്റർനാഷണൽ സൊസൈറ്റി ഫോർ ഡിസീസസ് ഓഫ് ഓശ്ട്രോഫാഗസ് ഫെലോ ആയി ജോലി ചെയ്തു. ഗൈസ് ഹോസ്പിറ്റൽ, കിംഗ്സ് കോളേജ് ലണ്ടൻ സ്കൂൾ ഓഫ് മെഡിസിൻ, റോയൽ മാർസ്ഡൻ ഹോസ്പിറ്റൽ എന്നിവിടങ്ങളിൽ 1992 വരെ രജിസ്ട്രാർ, ഓണററി കൺസൾട്ടന്റ് എന്നീ നിലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. <ref name="Rotary Club"/> നിലവിൽ ടാറ്റ മെമ്മോറിയൽ സെന്ററിന്റെ ഡയറക്ടറാണ്. <ref name="Shastri Award"/> <ref name="Free Press Journal">{{Cite web|url=http://freepressjournal.in/fpjgallery/picture.php?/615|title=Free Press Journal|access-date=22 October 2014|date=30 January 2013|publisher=Free Press Journal|archive-date=2018-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013093201/http://freepressjournal.in/fpjgallery/picture.php?%2F615|url-status=dead}}</ref> <ref name="LBSIM">{{Cite web|url=http://www.lbsim.ac.in/about-lbsib.aspx?mpgid=42&pgid1=50&pgidtrail=51|title=LBSIM|access-date=22 October 2014|date=2014|publisher=LBSIM|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929172020/http://www.lbsim.ac.in/about-lbsib.aspx?mpgid=42&pgid1=50&pgidtrail=51|archive-date=2013-09-29}}</ref> <ref name="GuelphMercury">{{Cite web|url=http://www.guelphmercury.com/living-story/4267002-breast-cancer-patients-can-safely-skip-some-treatments-studies-find/|title=GuelphMercury|access-date=22 October 2014|date=12 December 2013|publisher=GuelphMercury|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013094851/https://www.guelphmercury.com/living-story/4267002-breast-cancer-patients-can-safely-skip-some-treatments-studies-find/|archive-date=2018-10-13|url-status=dead}}</ref> രാജേന്ദ്ര ബാദ്‌വെ മുംബൈയിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. == ലെഗസി == [[അർബുദ ചികിൽസ|ഓങ്കോളജിയിലെ]] ഒരു വിദഗ്ധൻ ആയാണ് ബാദ്വെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്; ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കാൻസർ പരിചരണ തന്ത്രങ്ങൾ, രോഗ മാനേജ്മെന്റ്, ഗവേഷണ പ്രോട്ടോക്കോളുകൾ എന്നിവ ആവിഷ്കരിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായങ്ങൾ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. <ref name="Rotary Club"/> <ref name="Shastri Award"/> <ref name="Free Press Journal"/> [[സ്തനാർബുദം|സ്തനാർബുദ]] ചികിത്സയിൽ പയനിയറിംഗ് ഗവേഷണത്തിന്റെ ബഹുമതി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട് <ref name="International Atomic Energy Agency">{{Cite web|url=http://www.iaea.org/About/Policy/GC/GC54/ScientificForum/panellists.html|title=International Atomic Energy Agency|access-date=22 October 2014|date=2014|publisher=International Atomic Energy Agency}}</ref> ക്യാൻസറിന്റെ കൂടിയഘട്ടങ്ങളുള്ള 350 സ്ത്രീകളെ [[കീമോതെറാപ്പി|കീമോതെറാപ്പിക്ക്]] വിധേയനാക്കിയത് പോലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചില ഗവേഷണങ്ങൾ നന്നായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ശസ്ത്രക്രിയാ രീതികൾ അവലംബിക്കുന്ന കേസുകളുടെ അതിജീവന നിരക്ക് മിക്കവാറും മരുന്നുകൾ മാത്രം നൽകിയ കേസുകൾക്ക് തുല്യമാണെന്നും സ്തനാർബുദത്തെ ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് സമാനമായ ഫലപ്രാപ്തിയോടെ പ്രതിരോധിക്കാൻ മരുന്നുകൾക്ക് കഴിവുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്തി. <ref name="GuelphMercury"/> ''പ്രവർത്തനക്ഷമമായ സ്തനാർബുദത്തിനായുള്ള ആർത്തവചക്രത്തിലെ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ സമയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള'' അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണങ്ങളിലൊന്ന് യുഎസിലെയും യുകെയിലെയും കാൻസർ ചികിത്സാ വ്യവസ്ഥകളെ നല്ല രീതിയിൽ സ്വാധീനിക്കുന്നു. സ്തനാർബുദം, ട്യൂമർ സെല്ലുകൾ രക്തചംക്രമണം, സോളിഡ് ട്യൂമറുകളിലെ ഡിഎൻഎ, ക്ലിനിക്കൽ റിസർച്ച് മെത്തഡോളജി, ഓങ്കോളജിയിലെ എപ്പിഡെമോളജിക്കൽ റിസർച്ച് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ ആഗോളതലത്തിൽ കാൻസർ ബയോളജിയെക്കുറിച്ച് നന്നായി മനസ്സിലാക്കുന്നതിനും ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്നതിനും സഹായിക്കുന്നു. ഓറൽ കാവിറ്റിയിലെ ക്യാൻസറിന്റെ സമകാലിക പരിപാലനത്തിനുള്ള സംഭാവനകളിലൂടെയും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു. ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് മുമ്പ് നോഡൽ രോഗം ഇല്ലാത്ത രോഗികളിൽ കഴുത്തിലെ ലിംഫ് നോഡുകളുടെ രോഗപ്രതിരോധ ചികിത്സയുടെ ഗുണം തെളിയിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യത്തെ റാൻഡം പഠനത്തിന് നേതൃത്വം നൽകി. <ref name="Elective versus Therapeutic Neck Dissection">{{Cite journal|title=ElectiveNeckDissection|last4=Dandekar|first9=D.|last9=Chaukar|first8=G.|last8=Pantvaidya|first7=J. P.|last7=Agarwal|first6=R.|last6=Hawaldar|first5=S.|last5=Gupta|first4=M.|first3=N.|journal=The New England Journal of Medicine|last3=Kapre|first2=R.|last2=Vaish|first=A. K.|last=d'Cruz|year=2015|pmid=26027881|doi=10.1056/NEJMoa1506007|pages=521–9|issue=6|volume=373|url=https://semanticscholar.org/paper/4bdfa803dac9c194f5816f2f60c743585af003bc}}</ref> ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി ബാദ്വെ ക്ലിനിക്കൽ റിസർച്ച് സെക്രട്ടേറിയറ്റിന് തുടക്കം കുറിക്കുകയും നടപ്പാക്കുകയും ചെയ്തതായി റിപ്പോർട്ടുണ്ട്. മൾട്ടി സെന്റർ ക്ലിനിക്കൽ ട്രയലുകൾക്കായി [[ആണവോർജ്ജ വകുപ്പ് (ഇന്ത്യ)|ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് ആറ്റോമിക് എനർജി]] ക്ലിനിക്കൽ ട്രയൽസ് സെന്ററുകൾ സ്ഥാപിച്ചതിനു പിന്നിലും അദ്ദേഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. <ref name="Rotary Club"/> ഇന്ത്യയിലെ 1000 സ്തനാർബുദ രോഗികളെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വലിയഗവേഷണത്തിൽ സ്തനാർബുദ മരണങ്ങൾ 25 ശതമാനം കുറയ്ക്കുന്നതായി റിപ്പോർട്ടുണ്ട്. വിവിധ പിയർ അവലോകനം ചെയ്ത അന്താരാഷ്ട്ര, ദേശീയ ജേണലുകളിൽ നൂറിലധികം ഗവേഷണ ലേഖനങ്ങൾ ബാദ്വെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name="Rotary Club"/> ''ലാൻസെറ്റ്'', ''ബ്രിട്ടീഷ് ജേണൽ ഓഫ് കാൻസർ'', ''ക്യാൻസർ'', ''ഇന്റർനാഷണൽ ജേണൽ ഓഫ് സർജറി'', ''അന്നൽസ് ഓഫ് ഓങ്കോളജി'', ''ഇന്ത്യൻ ജേണൽ ഓഫ് സർജറി'', ''ഇന്ത്യൻ ജേണൽ ഓഫ് കാൻസർ'' തുടങ്ങി നിരവധി ജേണലുകളുടെ പിയർ റിവ്യൂവറായി അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. <ref name="International Atomic Energy Agency"/> ''ദി ബ്രെസ്റ്റ് ജേണൽ'', ''ഇന്റർനാഷണൽ ജേണൽ ഓഫ് സർജറി, മാമോളജി'' തുടങ്ങിയ ജേണലുകളുടെ എഡിറ്റോറിയൽ ബോർഡുകളിൽ അംഗമായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. വിവിധ മെഡിക്കൽ സെമിനാറുകളിൽ മുഖ്യ പ്രഭാഷണങ്ങളും ബാദ്വെ നൽകുന്നു. <ref name="LBSIM"/> == സ്ഥാനങ്ങൾ == ടാറ്റ മെമ്മോറിയൽ സെന്റർ ഡയറക്ടറും മുംബൈയിലെ ടാറ്റ മെമ്മോറിയൽ ഹോസ്പിറ്റലിലെ സർജിക്കൽ ഓങ്കോളജി വിഭാഗം മേധാവിയുമാണ് രാജേന്ദ്ര ബാദ്വെ. <ref name="Rotary Club"/> <ref name="LBSIM"/> [[അന്താരാഷ്ട്ര ആണവോർജ്ജസമിതി|ഇന്റർനാഷണൽ ആറ്റോമിക് എനർജി ഏജൻസി]] വിദഗ്ധരുടെ പാനൽ അംഗവുമാണ്. <ref name="International Atomic Energy Agency"/> [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാപ്രദേശിലും]] [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബിലും]] കാൻസർ കെയർ സെന്ററുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേവനങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി. <ref name="Rotary Club"/> [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് (എയിംസ്)|ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിന്റെ]] ''രീതിയിൽ ഒരു ദേശീയ കാൻസർ സെന്ററും'' ആറ് അഖിലേന്ത്യാ സ്ഥാപനങ്ങളും സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ സർക്കാരിന്റെ പ്രധാന ഉപദേശകനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഡോ. ബാദ്വെ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ്, ''ബ്രെസ്റ്റ് ഹെൽത്ത് ഗ്ലോബൽ ഇനിഷ്യേറ്റീവ്'' <ref name="BHGI">{{Cite web|url=http://portal.bhgi.org/Pages/Default.aspx|title=BHGI|access-date=23 October 2014|date=2014|publisher=BHGI|archive-date=2014-10-23|archive-url=https://archive.today/20141023093416/http://portal.bhgi.org/Pages/Default.aspx|url-status=dead}}</ref>, [[ലോകാരോഗ്യസംഘടന|ലോകാരോഗ്യ സംഘടന]] (ഡബ്ല്യുഎച്ച്ഒ) എന്നിവയുടെ ഉപദേഷ്ടാവാണ്. കൂടാതെ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് പ്രോഗ്രാം ''ഇന്നൊവേഷൻ കൗൺസിൽ ഫോർ കാൻസർ റിസർച്ചിന്റെ തലവനാണ്.'' <ref name="Shastri Award"/> <ref name="Free Press Journal"/> * ഗവേണിംഗ് കൗൺസിൽ അംഗം - [[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ് (എയിംസ്)|ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]], ദില്ലി <ref name="Rotary Club"/> * അംഗം - സാംക്രമികേതര രോഗങ്ങൾക്കുള്ള കമ്മിറ്റി - [[ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ച്]] * അംഗം - സാംക്രമികേതര രോഗങ്ങൾക്കുള്ള കമ്മിറ്റി - ബയോ ടെക്നോളജി വകുപ്പ് - ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക മന്ത്രാലയം - ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് == അവാർഡുകളും അംഗീകാരങ്ങളും == 2013 ൽ ബാഡ്‌വേയ്ക്ക് രണ്ട് പുരസ്കാരങ്ങൾ ലഭിച്ചു. ജനുവരിയിൽ [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യാ സർക്കാർ]] [[പത്മശ്രീ|അദ്ദേഹത്തിന് പത്മശ്രീ]] നൽകി ആദരിച്ചു. ഒൻപത് മാസം കഴിഞ്ഞ്, ഒക്ടോബറിൽ, മാനേജ്മെന്റ് ലാൽ ബഹാദൂർ ശാസ്ത്രി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഡോ ബദ്വെ സേവനങ്ങൾ വഴി അംഗീകരിച്ച ലാൽ ബഹാദൂർ ശാസ്ത്രി ദേശീയ പുരസ്കാരം നൽകി. <ref name="Shastri Award"/> <ref name="LBSIM"/> ക്യാൻസറിനെതിരായ ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയന്റെ (യുഐസിസി) ''റീച്ച് ടു റിക്കവറി ഇന്റർനാഷണൽ മെഡൽ'' തുടങ്ങി നിരവധി അവാർഡുകളും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.  1993 ൽ ''ജോഗ്ലേക്കർ സ്വർണ്ണ മെഡലും'' 1994 ൽ ''സിവി മേനോൻ സ്വർണ്ണ മെഡലും'' 2010 ൽ ''ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെൻറ് അവാർഡും'' ഇന്ത്യൻ ന്യൂക്ലിയർ സൊസൈറ്റിയുടെ ''മികച്ച സേവന അവാർഡും.'' <ref name="Rotary Club"/> == ഇതും കാണുക == * * [[Tata Memorial Hospital|ടാറ്റ മെമ്മോറിയൽ ആശുപത്രി]] * [[സ്തനാർബുദം]] == അവലംബം == {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{cite web | url=http://www.theindianpanorama.com/2013/04/08/president-confers-padma-awards/ | title=Padma Awards List | publisher=Indian Panorama | date=2014 | access-date=12 October 2014 | archive-date=2021-05-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210516200146/https://www.theindianpanorama.com/2013/04/08/president-confers-padma-awards/ | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://m.raginiya.com/contents/videoplay/2-AWehmL42U/Manoj_Tibrewal_Aakash_interviewed_Dr_Rajendra_Achyut_Badwe/haryanvi+Haryanvi+Naach | title=Interview | publisher=Manoj Tibrewal | date=2013 | access-date=22 October 2014 | archive-date=2014-10-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141023112047/http://m.raginiya.com/contents/videoplay/2-AWehmL42U/Manoj_Tibrewal_Aakash_interviewed_Dr_Rajendra_Achyut_Badwe/haryanvi+Haryanvi+Naach | url-status=dead }} {{Padma Shri Award Recipients in Medicine}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടർമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1956-ൽ ജനിച്ചവർ]] kowhsuj13dghzen0mj8au1vsbyd9z41 0 542563 4671844 4100809 2026-09-30T06:21:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671844 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = രാം കുമാർ കരോലി <br>Ram Kumar Caroli | birth_place = [[Uttar Pradesh]], India, [[Bulandshahr]] | occupation = Cardiologist | awards = [[Padma Bhushan]]<br>[[Padma Shri]] }} ഒരു ഇന്ത്യൻ കാർഡിയോളജിസ്റ്റാണ് '''രാം കുമാർ കരോലി''' <ref name="Help Medoc">{{Cite web|url=https://www.helpmedoc.in/Member/DocProfile?S_ID=2333&Doc_Id=2071|title=Help Medoc|access-date=12 May 2015|date=2015|publisher=Help Medoc}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ന്യൂഡൽഹിയിലെ രാം മനോഹർ ലോഹിയ ആശുപത്രിയിലെ കാർഡിയോളജി വിഭാഗം മുൻ മേധാവിയാണ് ഇദ്ദേഹം. <ref name="The Hindu">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/fellowship-for-dr-caroli/article3031400.ece|title=The Hindu|access-date=12 May 2015|date=9 December 2006|publisher=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010102456/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/fellowship-for-dr-caroli/article3031400.ece|archive-date=2015-10-10|url-status=dead}}</ref> കാർഡിയോളജി സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ ഫെലോ ആയ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലെ നാല് പ്രസിഡന്റുമാരുടെ പേഴ്സണൽ ഫിസിഷ്യനായും [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു|ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു]], [[ലാൽ ബഹാദൂർ ശാസ്ത്രി]] എന്നിവരുടെ കാർഡിയോളജിസ്റ്റായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. [[Cardiology Society of India|കാർഡിയോളജി സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] ഫെലോ ആയിരുന്നു. 1969 ൽ [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ]] [[പത്മശ്രീ|അദ്ദേഹത്തിന്]] നാലാമത്തെ ഉയർന്ന ഇന്ത്യൻ സിവിലിയൻ അവാർഡായ [[പത്മശ്രീ]] അവാർഡും 1974 ൽ [[പത്മഭൂഷൺ|മൂന്നാമത്തെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സിവിലിയൻ അവാർഡായ പത്മഭൂഷനും സർക്കാർ നൽകി]] <ref name="Padma Shri">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Shri|access-date=11 November 2014|date=2015|publisher=Padma Shri|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead}}</ref> == ഇതും കാണുക == {{Div col|colwidth=30em}} * [[Ram Manohar Lohia Hospital|രാം മനോഹർ ലോഹ്യ അശുപത്രി]] {{div col end}} {{portal|India|Medicine}} == അവലംബം == {{Reflist}} {{വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ പദ്മഭൂഷൻ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ}} {{Padma Shri Award Recipients in Medicine}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 1970–79}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടർമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] jwibaodtfxrwn0507kxvvebq8archw0 0 543184 4671669 3566815 2026-09-29T13:20:20Z Xqbot 10049 യന്ത്രം: [[കേരളസംസ്കാരം]] എന്നതിലോട്ടുള്ള ഇരട്ട തിരിച്ചുവിടൽ ശരിയാക്കുന്നു 4671669 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[കേരളസംസ്കാരം]] c0tjn4nfxdaazh2ztphu48ejruj4hfz 0 543319 4671732 4100466 2026-09-29T18:04:43Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671732 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = മയിൽവാഹനൻ നടരാജൻ <br>Mayilvahanan Natarajan | honorific_suffix = | image = Dr. Mayilvahanan Natarajan.png | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1954|12|24}} | birth_place = | nationality = Indian | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = [[Orthopedic oncologist]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | home_town = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- {{height|m=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | television = | title = | term = | boards = | spouse = Thenmozhi Natarajan | partner = | children = | parents = | relatives = | awards = [[Padma Shri]]<br>[[Dr. B. C. Roy Award]] | website = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = | influences = | influenced = }} അസ്ഥി ട്യൂമർ രോഗികൾക്ക് അവയവം മുറിച്ചുമാറ്റപ്പെടാതിരിക്കാനായിഓർത്തോപെഡിക് ഓങ്കോളജി, മെഡിക്കൽ പരിശീലനം, ആരോഗ്യ അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ, മെഡിക്കൽ എത്തിക്സ്, [[പ്രോസ്റ്റസിസ്|കസ്റ്റം മെഗാ പ്രോസ്റ്റെസസ്]] എന്നിവയുടെ പ്രത്യേകതകളിൽ ഗണ്യമായ സംഭാവനകൾ നൽകിയ പ്രശസ്ത ഇന്ത്യൻ ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധനാണ് ഡോ. '''മയിൽവാഹനൻ നടരാജൻ (ജനനം: ഡിസംബർ 24, 1954).'''<ref>[https://www.apollohospitals.com/news-detail.php?newsid=157 Concept of Limb Salvage Surgery by Custom Mega Prosthesis]</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകൾക്ക് 2007 ൽ ഇന്ത്യാ സർക്കാർ [[പത്മശ്രീ|അദ്ദേഹത്തിന് പത്മശ്രീ നൽകി ആദരിച്ചു]] <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|access-date=21 July 2015|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 November 2014}}</ref> [[നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്|നാഷണൽ അക്കാദമി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിന്റെ]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഫെലോ ആയിരുന്ന മയിൽ‌വഹനൻ നടരാജൻ <ref name="List of Fellows - NAMS">{{Cite web|url=http://www.nams-india.in/downloads/fellowsmembers/ZZ.pdf|title=List of Fellows - NAMS|access-date=19 March 2016|date=2016|publisher=National Academy of Medical Sciences}}</ref> തമിഴ്‌നാട്ടിലെ [[തമിഴ്‌നാട് ഡോ. എം.ജി.ആർ. മെഡിക്കൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ഡോ. എം‌ജി‌ആർ മെഡിക്കൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയുടെ]] ഏഴാമത്തെ വൈസ് ചാൻസലറായിരുന്നു അദ്ദേഹം. <ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mayil-vahanan-natarajan-to-be-medical-varsity-vicechancellor/article88045.ece |title=Mayil Vahanan Natarajan to be medical varsity Vice-Chancellor |access-date=2021-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129183652/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mayil-vahanan-natarajan-to-be-medical-varsity-vicechancellor/article88045.ece |archive-date=2014-11-29 |url-status=dead}}</ref> സത്യ ബ്രഹ്മാ സ്ഥാപിച്ച ഫാർമ ലീഡേഴ്സ് പവർ ബ്രാൻഡ് അവാർഡ് 2018 ൽ നടരാജന് "ഫാർമ ലീഡേഴ്സ് ഇന്ത്യൻ ഓഫ് ദി ഇയർ - ഓർത്തോപെഡിക്സ്" എന്ന ബഹുമതി ലഭിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://pharmaleaders.tv/eminent-orthopaedic-surgeon-dr-mayil-v-natarajan-is-voted-as-pharma-leaders-indian-of-the-year-orthopedics-2018-at-pharma-leaders-2018-power-brand-awards-2018/|title=Eminent Orthopaedic Surgeon Dr Mayil V Natarajan is voted as Pharma Leaders Indian of the year – Orthopedics 2018 at Pharma Leaders 2018 Power Brand Awards 2018 {{!}} Pharmaleaders TV|access-date=2018-12-26|language=en-US}}</ref> [[പ്രമാണം:Dr._Mayilvahanan_Natarajan_receiving_the_award_at_Pharma_Leaders_2018.jpg|ലഘുചിത്രം| പി‌എൽ‌എസ് പവർ ബ്രാൻഡ് അവാർഡ് 2018 ൽ ഡോ. മയിൽ‌വഹനൻ നടരാജൻ, ഫാർമ ലീഡേഴ്സ് സ്ഥാപകൻ സത്യ ബ്രഹ്മാ, ഡോ. സത്യ ബ്രഹ്മാ, ഡോ. സുധാകർ ഷിൻഡെ എന്നിവർ]] == അവലംബം == {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://web.archive.org/web/20141129061429/http://web.tnmgrmu.ac.in/index.php/farewell-7th-vice-chancellor] * The Asia Pacific Musculoskeletal Tumour Society [http://www.apmsts.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516161514/http://www.apmsts.com/ |date=2021-05-16 }} * Text books penned by Dr. Mayilvahanan Natarajan [http://lwwindia.co.in/book/9788184734430/natarajans-textbook-orthopaedics-traumatology-.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181017070938/http://www.lwwindia.co.in/book/9788184734430/natarajans-textbook-orthopaedics-traumatology-.aspx |date=2018-10-17 }} {{Padma Shri Award Recipients in Medicine}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടർമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1954-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] mtwelm9wjsiklm1bgu8bmpr9czizjc2 0 544442 4671730 3569441 2026-09-29T17:59:20Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671730 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = Mamata Medical College | native_name = మమత మెడికల్ కాలేజ్ | native_name_lang = | image = | image_size = 250px | image_alt = | caption = | latin_name = | other_name = | former_name = | motto = | motto_lang = | mottoeng = | type = [[Medical college]] | established = {{start date|df=yes|1992}} | closed = | founder = Sri Puvvada Nageswara Rao | parent = | affiliation = | religious_affiliation = | academic_affiliation = | endowment = | budget = | officer_in_charge = | chairman = | chairperson = | chancellor = | president = | vice-president = | superintendent = | provost = | vice_chancellor = | rector = | principal = | dean = | director = | head_label = | head = | academic_staff = | administrative_staff = | students = | undergrad = | postgrad = | doctoral = | other = | address = Mamata Medical College Rd, Police Housing Colony, Netaji Nagar, Raheem bagh, | city = Khammam | state = [[Telangana]] | province = | country = India | postcode = 507002 | coordinates = {{coord|17.2428042|N|80.1675623|E|region:LK_type:edu|display=inline}} | pushpin_map = India Telangana #India | campus = Urban | language = | free_label = | free = | colors = | athletics = | sports = | athletics_nickname = | mascot = | sporting_affiliations = | website = {{URL|www.mamatamedicalcollege.com/}} | logo = | logo_size = | logo_alt = | footnotes = }} [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാനയിലെ]] [[ഖമ്മം ജില്ല|ഖമ്മം ജില്ലയിലെ]] [[ഖമ്മം]] നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തുള്ള മമത ജനറൽ ഹോസ്പിറ്റലിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സ്വകാര്യ മെഡിക്കൽ കോളേജാണ് '''മമത മെഡിക്കൽ കോളേജ്.''' ഇത് തെലങ്കാനയിലെ [[കലോജി നാരായണ റാവു യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഹെൽത്ത് സയൻസസ്|കലോജി നാരായണ റാവു യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഹെൽത്ത് സയൻസസുമായി]] അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്തിരിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/doctors-should-maintain-professional-ethics-vc/article1065009.ece|title=Doctors should maintain professional ethics: V-C – ANDHRA PRADESH|access-date=2016-05-03|date=2011-01-08|publisher=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235429/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/doctors-should-maintain-professional-ethics-vc/article1065009.ece|archive-date=2013-12-30|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-educationplus/students-exhorted-to-be-role-models/article2466101.ece|title=Students exhorted to be role models – Tirupati|access-date=2016-05-03|date=2011-09-19|publisher=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/mamata-college-wins-basketball-title/article4549237.ece|title=Mamata College wins basketball title – SPORT|access-date=2016-05-03|date=2013-03-26|publisher=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/serve-primary-healthcare-needs-adopt-modern-tech-medicos-told/article4338892.ece|title=Serve primary healthcare needs, adopt modern tech, medicos told – ANDHRA PRADESH|access-date=2016-05-03|date=2013-01-24|publisher=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-14/hyderabad/27294601_1_awareness-aids-nss-unit|title=Medicos to fight Aids|access-date=2016-05-03|last=The author has posted comments on this article|date=2002-11-14|website=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000243/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-14/hyderabad/27294601_1_awareness-aids-nss-unit|archive-date=2013-12-31}}</ref> == സ്ഥാനം == ഖമ്മം ജില്ലയിലെ ഖമ്മം പട്ടണത്തിലെ റോട്ടറി നഗർ പ്രദേശത്താണ് മമത മെഡിക്കൽ കോളേജ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. == വകുപ്പുകൾ == * ജനറൽ മെഡിസിൻ * പീഡിയാട്രിക്സ് * റേഡിയോ-രോഗനിർണയം * ചർമ്മവും വിഡിയും * സൈക്യാട്രി * ജനറൽ സർജറി * ഓർത്തോപെഡിക്സ് * നേത്രരോഗം * ഇഎൻടി * പ്രസവചികിത്സയും ഗൈനക്കോളജിയും == ഇതും കാണുക == * ഇന്ത്യയിലെ വിദ്യാഭ്യാസം * തെലങ്കാനയിലെ ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പട്ടിക ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.mamatamedicalcollege.com/ മമത മെഡിക്കൽ കോളേജ് വെബ്സൈറ്റ്] n1mtf8i52q1woze2nw2qnauwfavkx11 0 549078 4671765 4632237 2026-09-29T21:26:02Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671765 wikitext text/x-wiki {{rough translation|1=ഇംഗ്ലീഷ്|listed=yes|date=2023 മേയ്}} {{prettyurl|Malik(Movie)}} {{Infobox film | name = മാലിക് (ചലച്ചിത്രം) | image = Malik film poster.jpg | alt = | caption = | director = [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] | producer = ആന്റോ ജോസഫ് | writer = മഹേഷ് നാരായണൻ | starring = [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]]<br />[[നിമിഷ സജയൻ]]<br />[[വിനയ് ഫോർട്ട്]]<br />[[ഇന്ദ്രൻസ്]]<br />[[ജോജു ജോർജ്]]<br />[[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] | music = [[സുഷിൻ ശ്യാം]] | cinematography = സനു വർഗ്ഗീസ് | editing = [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] | studio = ആന്റോ ജോസഫ് ഫിലിം കമ്പനി<br />കാർണിവൽമൂവി നെറ്റ്‍വർക്ക്<br />എ.പി. ഇന്റർനാഷനൽ | distributor = ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോ | released = {{Film date|df=y|2021|7|15}} | runtime = 162 മിനുട്ട്സ് | country = ഇന്ത്യ | language = മലയാളം | budget = {{INR}}27 കോടി<ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/01/18/fahadh-faasil-malik-first-look-poster.html|title=Fahadh looks intense in Malik's first look|access-date=2021-07-26}}</ref> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} [[മഹേഷ് നാരായണൻ]] രചനയും സംവിധാനവും എഡിറ്റിംഗും നിർവ്വഹിച്ച 2021-ലെ ഇന്ത്യൻ മലയാള ഭാഷാ രാഷ്ട്രീയ ത്രില്ലെർ ചലച്ചിത്രമാണ് '''മാലിക്'''.<ref name='ienews'>{{Cite web |date=5 March 2020 |title=Fahadh Faasil plays a politician in Malik |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/fahadh-faasil-plays-politician-in-malik-6300551/ |url-status=live |website=[[The Indian Express]]}}</ref>ആന്റോ ജോസഫ് ഫിലിം കമ്പനിയുടെ ബാനറിൽ ആന്റോ ജോസഫ് നിർമിച്ച ചലച്ചിത്രത്തിൽ [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]], [[ജോജു ജോർജ്]], [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]], [[വിനയ് ഫോർട്ട്]], [[നിമിഷ സജയൻ]]<ref>{{cite news |last1=M. |first1=Athira |title=‘Malik’ is a work of fiction, but people can have their own interpretations: Mahesh Narayanan |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mahesh-narayanan-malik-fahadh-faasil-ott-release/article35073054.ece |date=1 Jul 2021}}</ref>, ചന്ദുനാഥ് എന്നിവരാണ് കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/malik-fahadh-faasil-mahesh-narayanan-movie-to-release-in-amazon-prime-video-july-15-1.5794889|title=മാലിക് ആമസോൺ പ്രൈമിൽ; റിലീസ് തിയ്യതി പുറത്ത് വിട്ടു|access-date=2021-07-26|language=en}}</ref> [[സുഷിൻ ശ്യാം]] ആണ് ഈ ചലച്ചിത്രത്തിന് സംഗീതം നൽകിയത്. [[ബീമാപള്ളി പോലീസ് വെടിവെപ്പ്|2009 ലെ ബീമാപ്പള്ളി പോലീസ് വെടിവെപ്പിനെ]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ചിത്രത്തിന്റെ ഇതിവൃത്തം എന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|date=2021-07-13|title=‘Malik’ was the toughest film for me to write: Director Mahesh Narayanan to TNM|url=https://www.thenewsminute.com/article/malik-was-toughest-film-me-write-director-mahesh-narayanan-tnm-152255|access-date=2021-07-17|website=The News Minute|language=en}}</ref> 2019 സെപ്റ്റംബർ 3 ന് ചിത്രീകരണം ആരംഭിച്ച് 2020 ജനുവരി 18 ന് പൂർത്തിയായ ഈ ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ കൊച്ചി, തിരുവനന്തപുരം, ലക്ഷദ്വീപ് എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ചിത്രീകരിച്ചത്. സാനു ജോൺ വർഗ്ഗീസാണ് ഛായാഗ്രഹണം കൈകാര്യം ചെയ്തത്.കോവിഡ് പശ്ചാത്തലത്തിൽ ചിത്രത്തിന്റെ തിയറ്റർ റിലീസ് പലതവണ മാറ്റിവച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് 2021 ജൂലൈ 15 ന് [[ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോ |ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോയിലൂടെ]] ഡിജിറ്റൽ റിലീസ് ചെയ്തു. [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഒ.ടി.ടി. ഫ്ളാറ്റുഫോമിലൂടെ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] == കഥാസംഗ്രഹം == മുസ്ലീങ്ങളും ക്രിസ്ത്യാനികളും ഒരുമിച്ചു താമസിക്കുന്ന തിരുവനന്തപുരത്തെ കടലോര പട്ടണമായ രാമടപ്പള്ളിയുടെ ഗോഡ്ഫാദറാണ് അഹമ്മദലി സുലൈമാൻ. ക്രിസ്ത്യൻ ഭാര്യ റോസ്‌ലിൻ്റെ നിർബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി മധ്യവയസ്സിൽ ഹജ്ജ് തീർത്ഥാടനം നടത്താൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറെടുക്കുന്നു. തുറമുഖ പദ്ധതിക്കായി നാട്ടുകാരിൽ നിന്ന് ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അലിയും സുഹൃത്ത് രാഷ്ട്രീയ നേതാവുമായ അബൂബക്കറും തർക്കത്തിന്റെ വക്കിലാണ്. വിമാനത്താവളത്തിൽ വെച്ച് പോലീസ് അലിയെ തീവ്രവാദ, വിനാശകരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ (പ്രിവൻഷൻ) ആക്ട് (ടാഡ) പ്രകാരം അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. ഷിബു എന്ന ഗുണ്ടയെ കസ്റ്റഡിയിൽ വെച്ച് അലിയെ നിയമവിരുദ്ധമായി കൊല്ലാൻ പോലീസ് നിയോഗിച്ചു, പക്ഷേ അയാൾ ഒരു സ്ഫോടനത്തിൽ മരിക്കുന്നു. പോലീസിന് നേരെ സ്റ്റീൽ ബോംബുകൾ എറിഞ്ഞതിന് അറസ്റ്റിലായ ഫ്രെഡി എന്ന പ്രായപൂർത്തിയാകാത്തയാളെ അവർ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു. റോസ്‌ലിൻ്റെ മൂത്ത സഹോദരനായ ഡേവിഡ് ക്രിസ്തുദാസിന്റെ മകനാണ് ഫ്രെഡി (അതിനാൽ, ഫ്രെഡി അലിയുടെ അനന്തരവൻ ആയിരിക്കും). ഡേവിഡ് അലിയുടെ സുഹൃത്തായിരുന്നു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അവനോട് പകയുണ്ട്. പോലീസിന്റെ നിർബന്ധപ്രകാരം അലിയുടെ അമ്മ ജമീല ഫ്രെഡിയെ കണ്ടു. 1960 കളിൽ രാമടപ്പള്ളിയിലെ മുസ്ലീങ്ങളും ക്രിസ്ത്യാനികളും സൗഹാർദ്ദത്തോടെ ജീവിച്ചിരുന്നു. ക്രിസ്ത്യൻ മത്സ്യത്തൊഴിലാളി സമൂഹം പ്രാഥമികമായി അതിന്റെ എടവാതുറ പ്രാന്തപ്രദേശത്താണ് താമസിച്ചിരുന്നത്. അലി, ഡേവിഡ്, പീറ്റർ, ഹമീദ് എന്നിവർ സ്കൂൾ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ച് ചെറിയ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു, പ്രാദേശിക ഗുണ്ടയായ ചന്ദ്രനുവേണ്ടി ജോലി ചെയ്തു. പ്രാദേശിക മസ്ജിദിൽ വലിച്ചെറിഞ്ഞ മാലിന്യം അലി വിതരണക്കാർക്ക് അയച്ചതിന് ശേഷം ചന്ദ്രൻ അവരെ നിരസിച്ചു. അലിയും സുഹൃത്തുക്കളും സ്വന്തമായി കള്ളക്കടത്ത് തുടങ്ങി, അയാൾ സ്വന്തം കട സ്ഥാപിക്കുന്നു. അലിയുടെ ആത്മാർത്ഥത സബ് കളക്ടർ അൻവർ അലിയെ ആകർഷിച്ചു. മാലിന്യക്കൂമ്പാരം വൃത്തിയാക്കി അവിടെ ഒരു സ്കൂൾ പണിയാൻ അലി അൻവറിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. കണക്കുകൾ തീർക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ചന്ദ്രൻ അവരുടെ ഗോഡൗണിന് തീയിടുകയും അവിടെ ജോലി ചെയ്യുന്ന കുട്ടികൾ മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രതികാരമായി അലി ചന്ദ്രനെ കൊല്ലുന്നു. തന്റെ കുറ്റം ഏറ്റുപറയുന്ന അലിയെ അൻവർ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും രാമടപ്പള്ളി നിവാസികൾക്ക് മുന്നിൽ തന്നെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാൻ അൻവറിനെ വെല്ലുവിളിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പോകാൻ നിർബന്ധിതനായ അൻവർ, അലിക്കെതിരെ മൊഴി നൽകാമെന്ന് ജമീലയിൽ നിന്ന് വാക്ക് വാങ്ങി. അലിയെ കൊല്ലരുതെന്ന് ഫ്രെഡിയോട് ജമീല ആവശ്യപ്പെടുകയും അവനെ നിയമത്തിന് മുന്നിൽ കൊണ്ടുവരണമെന്നും പറയുന്നു. ഡേവിഡും ഭാര്യയും ഫ്രെഡിയെ ജയിലിൽ സന്ദർശിക്കുന്നു, ഡേവിഡ് എന്തുകൊണ്ടാണ് അലിയെ വെറുക്കുന്നത് എന്ന് ഫ്രെഡി അന്വേഷിക്കുന്നു. അലിക്കെതിരെ ലുക്ക് ഔട്ട് നോട്ടീസ് പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ഡേവിഡ്, റോസ്ലിൻ എന്നിവരോടൊപ്പം മിനിക്കോയ്, ലക്ഷദ്വീപ് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ഒളിവിൽ പോവുകയും ചെയ്തു. ഡേവിഡിന്റെ അംഗീകാരത്തോടെയാണ് അലിയും റോസ്‌ലിനും വിവാഹിതരായത്. തങ്ങളുടെ മക്കളെ മുസ്ലീമായി വളർത്താൻ റോസ്‌ലിൻ്റെ അംഗീകാരം അലി നേടി. ഡേവിഡ് തീരത്ത് തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ, പോലീസ് അവരുടെ പുരുഷന്മാരെ മർദ്ദിക്കുകയും അവരുടെ സ്ത്രീകളെ ബലാത്സംഗം ചെയ്യുകയും ചെയ്തതായി ഡേവിഡിന്റെ പിതാവ് പറഞ്ഞു. അതിന്റെ നേട്ടം മുസ്ലീങ്ങൾ കൊയ്തെടുത്തെന്നും അതിന്റെ അനന്തരഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ചത് തീരദേശത്തെ ക്രിസ്ത്യൻ മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളാണെന്നും അൻവർ ഡേവിഡിനോട് പറഞ്ഞു. ഡേവിഡ് പരിഭ്രാന്തനായി, പക്ഷേ വഴക്കിട്ടു. കോടതിയിൽ ഹാജരാകാൻ അദ്ദേഹം അലിയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. അലിയുടെ അമ്മ അലിക്കെതിരെ മൊഴി നൽകിയതിനെ തുടർന്ന് മൂന്ന് മാസത്തേക്ക് റിമാൻഡ് ചെയ്തു. റോസ്ലിൻ ഒരു ആൺകുട്ടിക്ക് ജന്മം നൽകി, ഡേവിഡ് ആന്റണി എന്ന് പേരിട്ടു, അവന്റെ സ്നാനം നടത്തി. അലി മോചിതനായപ്പോൾ, അവൻ ആചാരം തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ഡേവിഡിന് നേരെ ആക്രോശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മകന് അമീർ എന്ന് പേരിട്ടു. ഡേവിഡ് സങ്കടപ്പെടുകയും അലിയുമായുള്ള സൗഹൃദം അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കള്ളക്കടത്ത് ആയുധങ്ങളുടെ ഒരു ശേഖരം അലിക്ക് ലഭിച്ചു, അത് അദ്ദേഹം നിരസിക്കുകയും ഒരു കുഴിയിൽ ഒളിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 2004-ലെ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ ഭൂകമ്പം അവിടെയുള്ള ക്രിസ്ത്യൻ മത്സ്യത്തൊഴിലാളി സമൂഹത്തിന് ആനുപാതികമല്ലാത്ത നഷ്ടമുണ്ടാക്കി. അലി മനുഷ്യത്വപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു. പ്രദേശവാസികളെ കുടിയിറക്കുന്ന വികസന പദ്ധതികളെ അദ്ദേഹം നിരന്തരം എതിർക്കുന്നു. ഉറൂസ് ആഘോഷത്തിനിടെ പള്ളി വളപ്പിൽ കലാപമുണ്ടാക്കാൻ ഡേവിഡിനെ കൃത്രിമം കാണിച്ച് ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കലിന് ഇരുവശവും കളിക്കുന്ന അൻവറും പോലീസും എം.എൽ.എ പി.എ.അബൂബക്കറും. അബുവിന്റെ ഗുണ്ടകൾ ഒരു സഹപ്രവർത്തകനെ കൊലപ്പെടുത്തുകയും അത് ഡേവിഡിന്മേൽ കുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു, ഇത് ക്രിസ്ത്യാനികളും മുസ്ലീങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പോലീസ് വെടിവെപ്പിലാണ് അമീർ കൊല്ലപ്പെട്ടത്. ചില പ്രാദേശിക ഗുണ്ടകൾ ഒളിപ്പിച്ച ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുകയും രക്തരൂക്ഷിതമായ കലാപം ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. അലിയുടെ അനുയായികൾ അൻവറിന് മുകളിലൂടെ കാർ ഓടിച്ചു. അലിയുടെ ഗുണ്ടകൾ ഡേവിഡിനെ വികലാംഗനാക്കി വെടിവച്ചു. ഡേവിഡും ഭാര്യയും ഫ്രെഡിയോട് തന്റെ ദൗത്യം പിന്തുടരാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. അവനെ അലിയുടെ സെല്ലിലേക്ക് മാറ്റി. ഫജർ പ്രാർത്ഥനയ്ക്കിടെ ഫ്രെഡി അലിയെ കഴുത്തു ഞെരിച്ച് കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു. അലി തകർന്നു, തന്റെ മകന്റെ മരണത്തിനും കലാപത്തിനും ഡേവിഡിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു. അലിക്ക് ഒരു പരിഭ്രാന്തി അനുഭവപ്പെടുന്നു. ജയിൽ ഡോക്ടർ എത്തി അലിയെ കഴുത്തു ഞെരിച്ച് കൊന്നു, ആത്മഹത്യ ചെയ്തുവെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. ശരീരം തളർന്ന് കിടപ്പിലായ അൻവറിന്റെ മകളാണ് ഡോക്ടർ. ഫ്രെഡി ജയിലിൽ നിന്ന് പുറത്തിറങ്ങി അലിയുടെ അന്ത്യകർമങ്ങൾ നടത്തുന്ന പള്ളിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അലിയുടെ പേരിൽ വർഗീയ കലാപം ഉണ്ടാക്കിയ അബൂബക്കറിന് നേരെ കല്ലെറിയുന്നു. ഒരു മിഡ്-ക്രെഡിറ്റ് സീനിൽ, രമദാപള്ളിയിലെ കലാപം സർക്കാരിന്റെ സഹായത്തോടെ പോലീസ് പ്രേരിപ്പിച്ചതാണെന്ന് അൻവർ മാധ്യമങ്ങളോട് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ==സംഗീതം== ===സംഗീതസംവിധാനം=== ചലച്ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തല സംഗീതവും തയ്യാറാക്കിയത് [[സുഷിൻ ശ്യാം|സുഷിൻ ശ്യാമാണ്]]. ===ഗാനങ്ങൾ=== സിനിമയിൽ ഒരു അറബി ഗാനവും രണ്ടു മലയാള ഗാനങ്ങളുമാണുളളത്. {{Track listing | title1 = തീരമേ | length1 = 4:23 | headline = ഗാനങ്ങൾ | extra_column = ഗായകർ | lyrics_credits = yes | lyrics1 = [[അൻവർ അലി]] | extra1 = [[ചിത്ര]], [[സൂരജ് സന്തോഷ്]] | total_length = 10:48 | title2 = ആരാരും കാണാതെ | length2 = 4:17 | lyrics2 = അൻവർ അലി | extra2 = [[ഷഹബാസ് അമൻ]] | title3 = റഹീമുൻ അലീമുൻ | length3 = 2:08 | lyrics3 = [[സമീർ ബിൻസി]] | extra3 = ഹിദ ചോക്കാട്, ഇമാം മജ്‍ബൂർ , മിഥുലേഷ് ,സിനാൻ എടക്കര }} ==അഭിനേതാക്കൾ == {{colbegin}} * [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] - അഹമ്മദലി സുലൈമാൻ, മാലിക് സുലേ മാൻ / അലി ഇക്ക * [[നിമിഷ സജയൻ]] - റോസലിൻ, സുലൈമാന്റെ ഭാര്യയും ഡേവിഡിന്റെ സഹോദരിയും * [[വിനയ് ഫോർട്ട്]] - ഡേവിഡ് ക്രിസ്തുദാസ്, സുലൈമാന്റെ സുഹൃത്തും റോസലിന്റെ സഹോദരനും * ജലജ - ജമീല, സുലൈമാന്റെ മാതാവ് * [[സലിം കുമാർ]] - മൂസാക്ക * ചന്ദു സലിംകുമാർ - യുവാവായ മൂസാക്ക * [[ജോജു ജോർജ്]] - അൻവർ അലി [[Indian Administrative Service|I.A.S.]], സബ് കളക്ടർ * [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] - പി.എ. അബൂബക്കർ, രാഷ്ട്രീയ നേതാവ് * [[ഇന്ദ്രൻസ്]] - ജോർജ് സക്കറിയ, C.I. * [[ദിനേഷ് പ്രഭാകർ]] - പീറ്റർ എസ്തപ്പാൻ, സുലൈമാന്റെയും ഡേവിഡിന്റെയും സുഹൃത്ത് * സനൽ അമാൻ - ഫ്രെഡി, ഡേവിഡിന്റെ മകൻ * അമൽ രാജ്ദേവ് - ഹമീദ് മൊഹമ്മദ് * പാർവതി ആർ. കൃഷ്ണ - ഡോ. ഷെർമിൻ, അൻവർ അലിയുടെ മകൾ * [[രാജേഷ് ശർമ്മ]] - ജയിൽ സൂപ്രണ്ട് * ദേവകി രാജേന്ദ്രൻ - മേരി * നിഷ്താർ സേട്ട് - ചന്ദ്രൻ * [[മാല പാർവതി]] - രാജമ്മ * [[സുധി കോപ്പ]] - ഷാനവാസ് * [[മീനാക്ഷി രവീന്ദ്രൻ]] - റംലത്ത്, സുലൈമാന്റെ മകൾ * വാസുദേവ് സലീഷ് - അമീർ, സുലൈമാന്റെ മകൾ * ദേവി - യുവതിയായ ജമീല * [[ദിവ്യപ്രഭ]] - സാഹിറ, സുലൈമാന്റെ സഹോദരി * [[അപ്പാനി ശരത്]] - ഷിബു, പ്രദേശത്തിലെ ഗുണ്ട * ജോളി ചിറയത്ത് - ജയിൽ ഇൻസ്പെക്ടർ ജനറൽ * ചന്ദുനാഥ് - എസ്.പി. ഋഷഭ് * പ്രശാന്ത് മുരളി - സുലൈമാന്റെ ഡ്രൈവർ * ഫഹീം സഫർ - ആസിഫ്, സുലൈമാന്റെ മകളുടെ കാമുകൻ {{colend}} ==വിവാദങ്ങൾ== മാലികിനെതിരെ വിമർശനങ്ങളും ഉയർന്നു വരികയുണ്ടായി. ചിത്രത്തിൽ [[ബീമാപള്ളി പോലീസ് വെടിവെപ്പ്|ബീമാപള്ളി വെടിവെപ്പ്]] സംഭവത്തെ തെറ്റിദ്ധാരണാജനകമായാണ് ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളതെന്നാണ് ഒരു വിമർശനം.<ref>{{cite web |last1=MALAYALAM |first1=NEWS18 |title=മാലിക് സിനിമയ്‌ക്കെതിരെ ബീമാപള്ളിയിൽ പ്രതിഷേധം; യാഥാർഥ്യത്തെ വളച്ചൊടിച്ചു എന്ന് ആരോപണം |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/beemapalli-residents-protest-against-malik-movie-for-distorting-facts-mm-411045.html |website=https://malayalam.news18.com/ |publisher=malayalamNews18 |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |last1=ഡെസ്‌ക് |first1=എന്റർടെയിൻമെന്റ് |title=ഞാനാരുടെയും പേര് പറഞ്ഞിട്ടില്ലല്ലോ; മാലികിലെ ബീമാപള്ളി ബന്ധത്തോട് പ്രതികരിച്ച് മഹേഷ് നാരായണൻ |url=https://www.doolnews.com/director-mahesh-narayanan-about-malik-movie-and-beemapally-firing-5345.html |website=www.doolnews.com |publisher=doolnews |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021}}</ref><ref>{{cite web |last1=കെ മുഹമ്മദ്‌ |first1=ഹാഷിർ |title=മാലിക്: മുൻവിധിക്കും യാഥാർത്ഥ്യത്തിനും ഇടയിൽ |url=https://campusalive.net/malik-film-review/ |website=campusalive.net |publisher=campusalive |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=July 17, 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=ബീമാപള്ളി വെടിവെപ്പും ഇസ്ലാംഭീതിയും : സിനിമ വിവാദമാകുന്നു |url=https://www.chandrikadaily.com/18-07-2021-news-kerala-fillm-malik.html |website=www.chandrikadaily.com |publisher=chandrikadaily |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=Sunday July 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210905071438/https://www.chandrikadaily.com/18-07-2021-news-kerala-fillm-malik.html |archive-date=2021-09-05 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |last1=Network |first1=MM |title=മാലിക് സിനിമ ചരിത്രത്തെ വളച്ചൊടിച്ചെന്ന് ഇരുവിഭാ​ഗവും;ബീമാ പള്ളിയിൽ അന്ന് നടന്നത് ഇങ്ങനെ|url=https://mediamangalam.com/protest-against-malik-movie/ |website=mediamangalam.com |publisher=Mangalam |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=July 16, 2021}}</ref> മാലിക്കിൽ ഇസ്ലാമോഫോബിയ നിറഞ്ഞ ഉള്ളടക്കം ഉണ്ടെന്ന് കഥാകൃത്തും സാമൂഹ്യ നിരീക്ഷകനുമായ എൻ.എസ്. മാധവൻ ആരോപിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |last1=MALAYALAM |first1=NEWS18 |title=മാലിക് സിനിമ ഇസ്ലാമോഫോബിക്; മഹേഷ് നാരായണനോട് അഞ്ച് ചോദ്യങ്ങളുമായി എഴുത്തുകാരൻ എൻ.എസ്. മാധവൻ |url=https://malayalam.news18.com/news/film/n-s-madhavan-raises-five-questions-about-malik-n-mm-409551.html |website=malayalam.news18.com |publisher=Malayalam.news18 |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=JULY 19, 2021 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ബീമാപള്ളി കലാപം നടന്ന സമയത്ത് കേരളം ഭരിച്ചിരുന്ന ഇടതുപക്ഷ സർക്കാരിനെയും അന്നത്തെ ആഭ്യന്തരമന്ത്രി കൊടിയേരി ബാലകൃഷ്ണനെയും ചലച്ചിത്രത്തിൽ വെള്ളപൂശിയതായും വിമർശനങ്ങൾ ഉയർന്നു.<ref>{{cite web |last1=Online Desk |first1=Veekshanam |title=‘മാലിക് സിനിമ മറ്റൊരു മെക്സിക്കൻ അപാരത ‘ ; വിമർശനവുമായി സംവിധായകൻ ഒമർ ലുലു |url=https://veekshanam.com/malik-movie-ldf-govt-kodiyeri-omar-lulu-fb/ |website=veekshanam.com |publisher=Veekshanam |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=Jul 16, 2021 |archive-date=2021-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210905071438/https://veekshanam.com/malik-movie-ldf-govt-kodiyeri-omar-lulu-fb/ |url-status=dead }}</ref> മാലിക് എന്ന ചിത്രം ബീമാപള്ളിയെ കൊള്ളക്കാരുടെയും ഭീകരവാദികളുടെയും നാടായി ചിത്രീകരിച്ചു എന്ന് ആരോപിച്ചുകൊണ്ട് ബീമാപള്ളി സാംസ്കാരിക സമിതിയുടെ നേതൃത്ത്വത്തിൽ പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web |last1=Webdesk |first1=Jaihind |title='യാഥാർഥ്യങ്ങളെ വളച്ചൊടിച്ചു, ഭീകരവാദികളുടെ നാടായി ചിത്രീകരിച്ചു';ബീമാപള്ളിയിൽ 'മാലിക്കി' നെതിരെ പ്രതിഷേധം |url=https://jaihindtv.in/protest-against-movie-malik-at-beema-pally/ |website=jaihindtv.in |publisher=jaihindtv |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2021 |ref=July 22,2021 |archive-date=2021-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210905071436/https://jaihindtv.in/protest-against-movie-malik-at-beema-pally/ |url-status=dead }}</ref> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{IMDb title|10919240}} ==അനുബന്ധം== 7yfz59yhw3ctivdpcqqej57z1d0qav8 0 559037 4671686 4628742 2026-09-29T14:43:04Z CommonsDelinker 756 "Sana_Akroud.jpg" നീക്കം ചെയ്യുന്നു, [[c:User:Yann|Yann]] എന്ന കാര്യനിർവ്വാഹകൻ അത് കോമൺസിൽ നിന്നും നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കാരണം: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Sana_akroud.JPG. 4671686 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Sana Akroud}} {{Infobox person | name = Sana Akroud | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1980|11|18}} | birth_place = [[Taroudant]], [[Morocco]] | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = [[Actor|Actress]] <br> [[filmmaker]] <br/> [[screenwriter]] <br/> [[film producer]] | years active = 1999 - present | spouse = Mohamed Merouazi | partner = | children = }} ഒരു മൊറോക്കൻ അഭിനേത്രിയും തിരക്കഥാകൃത്തും ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവുമാണ് '''സന അക്രൗദ് ''' (ജനനം നവംബർ 18, 1980) .<ref>{{Cite web|title=Sanaâ Akroud, la férue de théâtre|url=https://aujourdhui.ma/culture/sanaa-akroud-la-ferue-de-theatre-88917|access-date=2021-09-07|website=Aujourd'hui le Maroc|language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web|title=Les cordes de l'arc de Sanaa Akroud|url=http://www.2m.ma/fr/programme/20160822-les-cordes-de-larc-de-sanaa-akroud/|access-date=2021-09-07|website=2M|language=fr}}</ref> == ജീവചരിത്രം == 1978 സെപ്തംബർ 14 ന് [[മൊറോക്കോ]]യുടെ തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തുള്ള സൗസ് സമതലത്തിലെ ഒരു നഗരമായ തരൗഡന്റിലാണ് അവർ ജനിച്ചത്. 1997-ൽ [[റാബത്ത്|റബാത്തിലെ]] (ISADAC) Ecole Supérieure Art Dramatique and Animation Culturelle-ൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി.<ref>{{Cite web|title=Sanaâ Akroud, la férue de théâtre|url=https://aujourdhui.ma/culture/sanaa-akroud-la-ferue-de-theatre-88917|access-date=2021-09-07|website=Aujourd'hui le Maroc|language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web|title=Les cordes de l'arc de Sanaa Akroud|url=http://www.2m.ma/fr/programme/20160822-les-cordes-de-larc-de-sanaa-akroud/|access-date=2021-09-07|website=2M|language=fr}}</ref> പിന്നീട് അവർ സിനിമയിൽ അഭിനയിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് [[Hicham Lasri|ഹിച്ചം ലസ്രി]], [[Narjiss Nejjar|നർജിസ് നെജ്ജാർ]], മുഹമ്മദ് മൗഫ്താകിർ എന്നിവർ ഒപ്പിട്ട ടെർമിനസ് ഡെസ് ആഞ്ചസിൽ, 2009-ൽ പുറത്തിറങ്ങി. അതേ വർഷം പുറത്തിറങ്ങിയ ഇസ്മായിൽ സെയ്ദിയുടെ അഹമ്മദ് ഗാസിയോക്സിലും യൂസ്രി നസ്രല്ലയുടെ ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫീച്ചർ ഫിലിമിലും അവർ അഭിനയിച്ചു. ഫെമ്മെസ് ഡു കെയ്‌റോ, 2012-ൽ പുറത്തിറങ്ങി. യാസിൻ ഫെന്നാനെയുടെ ഒക്ബ ലിക് പോലെയുള്ള ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളുടെ വിതരണങ്ങളിലും അവർ പങ്കെടുത്തു.<ref>{{Cite web|last=KHATiB|first=PAR ABDESLAM EL|title=Sanae Akroud : Présence remarquée dans « Okba lik »|url=https://www.libe.ma/Sanae-Akroud-Presence-remarquee-dans-Okba-lik_a14139.html|access-date=2021-09-07|website=Libération|language=fr}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂൺ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-09-17|title=Sanaa Akroud annonce son divorce avec Mohammed Marouazi - People|url=https://www.plurielle.ma/people/sanaa-akroud-annonce-son-divorce-de-mohammed-marouazi/|access-date=2021-09-07|website=Plurielle|language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-09-16|title=Divorce consommé entre Mohammed Marouazi et Sanaa Akroud|url=https://fr.le360.ma/people/divorce-consomme-entre-mohammed-marouazi-et-sanaa-akroud-198435|access-date=2021-09-07|website=fr.le360.ma|language=fr-fr}}</ref> == അവലംബം== {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == *{{IMDb name|al5800262}} *[https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=426649.html Allociné] {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:മൊറോക്കൻ നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1980-ൽ ജനിച്ചവർ]] rqa0ynzx8aga8qcxmpvtegmdmb05z48 0 565174 4671673 4629517 2026-09-29T13:27:01Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671673 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bogatyr}} [[File:Viktor Vasnetsov - Богатыри - Google Art Project.jpg|thumb|360x360px|Three of the most famous bogatyrs, [[Dobrynya Nikitich]], [[Ilya Muromets]] and [[Alyosha Popovich]], appear together in [[Victor Vasnetsov]]'s 1898 painting ''Bogatyrs''.]] മധ്യകാല കിഴക്കൻ സ്ലാവിക് ഇതിഹാസങ്ങളിൽ പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്യൻ നൈറ്റ്-എറന്റിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്റ്റോക്ക് കഥാപാത്രമാണ് '''ബോഗറ്റിർ''' അല്ലെങ്കിൽ '''വിത്യാസ്'''. റൂസിന്റെ ഇതിഹാസ കവിതകളിൽ - ബൈലിനാസിൽ പ്രധാനമായും ബോഗറ്റിർ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ചരിത്രപരമായി, നൈറ്റ്‌സ് ഓഫ് ദി ഗ്രേറ്റ് വ്‌ളാഡിമിറിന്റെ (980 മുതൽ 1015 വരെ കിയെവിന്റെ മഹാരാജാവ്) അദ്ദേഹത്തിന്റെ എലൈറ്റ് യോദ്ധാക്കളുടെ (ദ്രുഷിന) ഭാഗമായി അവ നിലവിൽ വന്നു.<ref name=":0">{{Cite book|title= An Anthology of Russian Folk Epics|url= https://archive.org/details/anthologyofrussi0000unse_f0c4|last1= Bailey|first1= James|last2= Ivanova|first2= Tatyana|publisher= M.E. Sharpe|year= 1998|location= New York}}</ref> പാരമ്പര്യം ബൊഗാറ്റികളെ അപാരമായ ശക്തിയുടെയും ധൈര്യത്തിന്റെയും ധീരതയുടെയും യോദ്ധാക്കൾ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. ശത്രുക്കളോട് യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ ബൈലിനകളുടെ "ചരിത്രപരമായ വസ്തുതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള" കാഴ്ചപ്പാട് നിലനിർത്താൻ അപൂർവ്വമായി മാജിക് ഉപയോഗിക്കുന്നു<ref name=":0" />. വിദേശ ശത്രുക്കളിൽ നിന്നും (പ്രത്യേകിച്ച് മംഗോളിയൻ അധിനിവേശത്തിന് മുമ്പുള്ള കാലഘട്ടത്തിലെ നാടോടികളായ തുർക്കിക് സ്റ്റെപ്പി-പീപ്പിൾ അല്ലെങ്കിൽ ഫിന്നോ-ഉഗ്രിക് ഗോത്രങ്ങളിൽ നിന്നും) അവരുടെ മതത്തിൽ നിന്നും റഷ്യയെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന, ദേശസ്‌നേഹവും മതപരവുമായ ലക്ഷ്യങ്ങളോടെ, ഉജ്ജ്വലമായ ശബ്ദങ്ങൾ ഉള്ളവരായി അവർ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url= http://www.vehi.net/brokgauz/all/013/13165.shtml|title= Богатыри|website= www.vehi.net|access-date= 2018-03-21|archive-url= https://web.archive.org/web/20130206212101/http://www.vehi.net/brokgauz/all/013/13165.shtml|archive-date= 2013-02-06|url-status= dead}}</ref> ആധുനിക റഷ്യൻ ഭാഷയിൽ, ബോഗറ്റിർ എന്ന വാക്ക് ധീരനായ നായകനെ, കായികതാരത്തെ അല്ലെങ്കിൽ ശാരീരികമായി ശക്തനായ മനുഷ്യനെ മുദ്രകുത്തുന്നു.<ref>{{Cite book|title= Translators, interpreters, and cultural negotiators : mediating and communicating power from the Middle Ages to the Modern Era|others= Federici, Federico M.,, Tessicini, Dario|isbn= 9781137400048|location= New York, NY|oclc= 883902988|date = 2014-11-20}} </ref> == പദോൽപ്പത്തി == വാസ്‌മർ റഷ്യൻ എറ്റിമോളജിക്കൽ നിഘണ്ടുവിൽ നിന്നുള്ള ബോഗറ്റിർ നിർവചനത്തിന്റെ ഫോട്ടോ, ഡെറിവേഷനുകൾ ചിത്രീകരിക്കുന്നു ബോഗറ്റിർ എന്ന വാക്ക് സ്ലാവിക് ഉത്ഭവമല്ല.<ref name=":2">{{Cite book|title=Translators, interpreters, and cultural negotiators : mediating and communicating power from the Middle Ages to the Modern Era|others= Federici, Federico M.,, Tessicini, Dario|isbn= 9781137400048|location= New York, NY|oclc=883902988|date = 2014-11-20}}</ref> ടർക്കോ-മംഗോളിയൻ ബഗത്തൂർ "ഹീറോ" എന്നതിൽ നിന്നാണ് ഇത് ഉദ്ഭവിച്ചതെങ്കിലും അത് നിശ്ചയമില്ല. ഈ പദം കുറഞ്ഞത് എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെങ്കിലും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>C. Fleischer, ''"Bahādor"'', in ''[[Encyclopædia Iranica]]''</ref> ഇതിന്റെ ആദ്യ ഘടകം മിക്കവാറും ഇൻഡോ-ഇറാനിയൻ പദമായ ഭഗ അതായത് "ദൈവം, പ്രഭു" (cf bey) എന്നിവ ആയിരിക്കും. ബ്രോക്ക്‌ഹോസ് ആൻഡ് എഫ്രോൺ എൻസൈക്ലോപീഡിക് നിഘണ്ടുവിൽ ഉദ്ധരിച്ച ഒരു നിർദ്ദേശം സംസ്‌കൃത പദം ബഗധാരയിൽ നിന്നാണ് ഈ വാക്ക് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. <ref name=":1">{{Cite web|url= http://www.vehi.net/brokgauz/all/013/13165.shtml|title= "Богатыри", Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона|website= www.vehi.net|access-date= 2018-03-21}}</ref>പകരമായി, [[Gerard Clauson|ജെറാർഡ് ക്ലോസൻ]] സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ബാഗതൂർ ഒരു [[Hunnic language|ഹുന്നിക്]] നാമമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് [[Modun Chanyu|മോഡു ചാന്യു]]വിന്റെ.<ref>{{cite book|author= Sir Gerard Clauson|title=An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish|url= https://archive.org/details/etymologicaldict00clau_071|pages=[https://archive.org/details/etymologicaldict00clau_071/page/n345 301]–400|year=1972}}</ref> ആധുനിക പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഭാഷാപരമായ ഗവേഷണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും ജനപ്രിയ പദോൽപ്പത്തി ബൊഗാറ്റിർ എന്ന വാക്കിനെ റഷ്യൻ ഭാഷയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നു: ബോഗ്, റൊമാനൈസ്ഡ്: ബോഗ്, ലിറ്റ്. 'ദൈവം'.<ref> Compare [[Alexander Afanasyev | Alexander Nikolayevich Afanasyev]]'s introduction to his Народные русские сказки [Russian popular folk-tales], first published in 1873. </ref> ഒരു റഷ്യൻ സന്ദർഭത്തിൽ ഈ വാക്കിന്റെ ആദ്യത്തെ അറിയപ്പെടുന്ന ഉപയോഗം സംഭവിച്ചത് സ്റ്റാനിസ്ലാവ് സാർനിക്കിയുടെ Descriptio veteris et novae Poloniae കം ഡിവിഷൻ ejusdem veteri et nova (പഴയതും പുതിയതുമായ പോളണ്ടിന്റെ ഒരു വിവരണം, അതിന്റെ തന്നെ ഒരു പുതിയ വിഭജനം) എന്ന പുസ്തകത്തിലാണ്. 1585-ൽ [[ക്രാക്കോവ്|ക്രാക്കോവിൽ]] (അലക്സി റോഡെക്കിയുടെ പ്രിന്റിംഗ് ഹൗസിൽ) അച്ചടിച്ചത്: "റോസി ... ഡി ഹീറോയിബസ് സൂയിസ്, quos Bohatiros id est semideos vocant, aliis persuadere conantur."<ref name=":1" /> ("റഷ്യക്കാർ ... ബൊഗാതിർ എന്ന് വിളിക്കുന്ന അവരുടെ നായകന്മാരെ കുറിച്ച് മറ്റുള്ളവരെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുക, അതായത് ദേവതകൾ.") പ്രോട്ടോ-സ്ലാവിക് *vitędzь-ൽ നിന്ന്, പ്രോട്ടോ-ജർമ്മനിക് *wikinga-ൽ നിന്ന് പശ്ചിമ ജർമ്മനിക് മധ്യവർത്തി മുഖേനയാണ് Vityaz' എന്ന പദം വന്നത്. പഴയ ഇംഗ്ലീഷ് വൈസിംഗ് ആണ് "പൈറേറ്റ്", അതിൽ നിന്ന് ആധുനിക ഇംഗ്ലീഷ് [[വൈക്കിങ്|വൈക്കിംഗ്]] ആണ് ആദ്യകാല സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ രൂപം. ഇത് ഒരുപക്ഷേ ലാറ്റിൻ വിക്കസിൽ നിന്ന് *-ഇംഗ- എന്ന ജർമ്മനിക് പ്രത്യയത്തോടുകൂടിയാണ് വന്നിരിക്കുന്നത്. ജർമ്മനിക്, ലാറ്റിൻ സ്രോതസ്സുകളിൽ, ഈ വാക്കിന് നെഗറ്റീവ് അർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. കടം വാങ്ങുന്നതിന്റെ സാഹചര്യങ്ങളും സ്ലാവിക് ഭാഷയിൽ അത് "ഹീറോ" എന്നർത്ഥം വരുന്നതെങ്ങനെയെന്നതും വ്യക്തമല്ല.<ref> Saskia Pronk-Tiethoff, [https://doi.org/10.1163/9789401209847 ''The Germanic Loanwords in Proto-Slavic''] (Brill, 2013), pp. 96–98. Based on [https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/20185 her PhD diss]. </ref> == അവലോകനം == [[File:Victor_Vasnetsov_-_Knight_at_the_Crossroads_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|245x245px|നൈറ്റ് അറ്റ് ദി ക്രോസ്റോഡ്സ്, വിക്ടർ വാസ്നെറ്റ്സോവ് (1882)]] 13-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഗലീഷ്യൻ-വോൾഹിനിയൻ ക്രോണിക്കിൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി ക്രോണിക്കിളുകൾ പോലെ, ബൈലിനാസ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പല റസ് ഇതിഹാസ കവിതകളും ഈ നായകന്മാരെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ പ്രധാനമായും അവതരിപ്പിച്ചു. ചില ബോഗറ്റിയർ ചരിത്രപരമായ വ്യക്തികളാണെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു, മറ്റുള്ളവർ, ഭീമൻ സ്വ്യാറ്റോഗോറിനെപ്പോലെ, തികച്ചും സാങ്കൽപ്പികവും ഒരുപക്ഷേ സ്ലാവിക് പുറജാതീയ പുരാണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരുമാണ്. ഇതിഹാസ കവിതകളെ സാധാരണയായി മൂന്ന് ശേഖരങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു: കിയെവ്-റസ് സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും ക്രിസ്തുമതം ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതിനും മുമ്പ് പറഞ്ഞ പഴയ കഥകളും പുരാണ ഇതിഹാസങ്ങളും, അതിൽ മാന്ത്രികവും അമാനുഷികവും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഏറ്റവുമധികം ബൊഗാറ്റികളും അവരുടെ കഥകളും (IIya Muromets, Dobrynya Nikitich, and Aloysha Popovich) അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന കീവൻ സൈക്കിളും നോവ്ഗൊറോഡിലെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന [[Vasily Buslayev|വാസിലി ബുസ്ലേവിനെയും]] സാഡ്കോയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള നോവ്ഗൊറോഡ് സൈക്കിളും. <ref name=":02">{{Cite book|title=An Anthology of Russian Folk Epics|url=https://archive.org/details/anthologyofrussi0000unse_f0c4|last1=Bailey|first1=James|last2=Ivanova|first2=Tatyana|publisher=M.E. Sharpe|year=1998|location=New York}}</ref> [[File:Садко, богатый новгородский гость.jpg|thumb|[[Andrei Ryabushkin]]. Sadko, a rich Novgorod merchant, 1895.|246x246px]] കിയെവിലെ വ്‌ളാഡിമിർ ഒന്നാമന്റെ (958-1015) കൊട്ടാരത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ബോഗറ്റേഴ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള പല കഥകളും. അവയെ കീവൻ സൈക്കിൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ബോഗറ്റിയർ അല്ലെങ്കിൽ വിത്യാസെകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അലിയോഷ പോപോവിച്ച്, ഡോബ്രിനിയ നികിറ്റിച്ച്, ഇല്യ മുരോമെറ്റ്സ് എന്നിവരായിരുന്നു. അവരോരോരുത്തരും ഒരു പ്രത്യേക സ്വഭാവ സവിശേഷതയ്ക്ക് പേരുകേട്ടവരാണ്: അൽയോഷ പോപോവിച്ച് അവന്റെ ബുദ്ധിക്ക്, ഡോബ്രിനിയ നികിറ്റിച്ച്, ധൈര്യത്തിന്, ഇല്യ മുറോമെറ്റ്സ് അവന്റെ ശാരീരികവും ആത്മീയവുമായ ശക്തിക്കും സമഗ്രതയ്ക്കും, ജന്മനാടിന്റെയും ജനങ്ങളുടെയും സംരക്ഷണത്തിനായുള്ള സമർപ്പണത്തിന്. ആ ബൊഗാറ്റികളുടെ സാഹസികതകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സാങ്കൽപ്പികമാണ്. അവയിൽ പലപ്പോഴും യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ഡ്രാഗണുകളും ഭീമന്മാരും മറ്റ് പുരാണ ജീവികളും ഉൾപ്പെടുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ബോഗടയർ തന്നെ പലപ്പോഴും യഥാർത്ഥ ആളുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളവയായിരുന്നു. ഡോബ്രിനിയ നികിറ്റിച്ച് (യുദ്ധപ്രഭു [[Dobrynya|ഡോബ്രിനിയ)]], ഇല്യ മുറോമെറ്റ്സ് എന്നിവരുടെ ചരിത്രപരമായ യഥാർത്ഥരൂപം നിലവിലുണ്ടെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നോവ്ഗൊറോഡ് റിപ്പബ്ലിക് ഒരു കുലീന യോദ്ധാവിനെക്കാൾ സാഹസികനായ ഒരു പ്രത്യേക തരം വീരനെ സൃഷ്ടിച്ചു. നാടോടി ഇതിഹാസങ്ങളുടെ നോവ്ഗൊറോഡ് സൈക്കിളിന്റെ ഭാഗമായിത്തീർന്ന സാഡ്കോയും വാസിലി ബുസ്ലേവുമായിരുന്നു ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉദാഹരണങ്ങൾ.<ref name=":02" /> പുരാണ ഇതിഹാസങ്ങൾ അമാനുഷികതയിലും ഷാമനിസത്തിലും വേരൂന്നിയതും പുറജാതീയതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതുമാണ്.<ref name=":02" /> ഈ ഇതിഹാസങ്ങളിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നായകന്മാർ സ്വ്യാറ്റോഗോറും വോൾക്ക് വെസെസ്ലാവിവിച്ചുമാണ്. അവരെ സാധാരണയായി "പ്രായംചെന്ന ബോഗറ്റിയർ" എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അലക്സാണ്ടർ നെവ്സ്കിയുടെ പക്ഷത്ത് നിന്ന് പോരാടിയ വാസിലി ബുസ്ലേവ് ഉൾപ്പെടെ, കുലിക്കോവോ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തവരും പിന്നീട് ശ്രദ്ധേയരായ ബോഗറ്റികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. 1820-ലെ ഇതിഹാസ യക്ഷിക്കഥയായ റുസ്ലാനും ലുഡ്‌മിലയും എഴുതിയ അലക്സാണ്ടർ പുഷ്കിൻ, വിക്ടർ വാസ്നെറ്റ്സോവ്, ആന്ദ്രേ റിയാബുഷ്കിൻ എന്നിവരുടെ നാടോടി ഇതിഹാസങ്ങളുടെ വിവിധ ചക്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നിരവധി ബൊഗാറ്റികളെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന കലാസൃഷ്ടികൾ റഷ്യൻ സാഹിത്യത്തിലെയും അവരുടെ വീരഗാഥകളെയും സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഫോമാ ബെറെനിക്കോവ്,<ref>{{Cite book|title=Russian fairy tales|url=https://archive.org/details/russianfairytale0000afan|last=Afanasʹev|first=A.N.|last2=Guterman|first2=Norbert|last3=Jakobson|first3=Roman|last4=Alexeieff|first4=Alexandre|isbn=0394730909|location=[New York]|oclc=166025|year = 2006}}</ref> അൽയോഷ പോപോവിച്ച്, ഇല്യ മുറോമെറ്റ്‌സ് എന്നിവരെ അവതരിപ്പിക്കുന്ന റഷ്യൻ ഫെയറി ടെയിൽസ് എന്ന അലക്‌സാണ്ടർ അഫനാസേവിന്റെ കഥകളുടെ സമാഹാരത്തിലെ കഥയായ ഫോമാ ബെറെനിക്കോവിലെ വിസ്മയക്കഥകളിലും ബോഗറ്റിർമാരെ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. റഷ്യ ആസ്ഥാനമായുള്ള റെഡ് മെഡൂസ ആനിമേഷൻ സ്റ്റുഡിയോ,<ref>{{cite web |url=http://redmedusa.com/ |title=Red Medusa |access-date=2022-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218121001/http://redmedusa.com/ |archive-date=2022-02-18 |url-status=dead}}</ref> "ത്രീ റഷ്യൻ ബൊഗാറ്റൂർസ്" എന്ന പേരിൽ ബോഗടൈർമാരുടെ ഒരു ആനിമേറ്റഡ് പാരഡി സൃഷ്ടിച്ചു. അതിൽ ടൈറ്റിൽ കഥാപാത്രങ്ങൾ- യക്ഷിക്കഥകൾ, പോപ്പ് സംസ്കാരം, ആധുനിക ജീവിതം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള വിവിധ എതിരാളികൾക്കെതിരെ ശക്തമായതും ഉറച്ചതും എന്നാൽ അമിതമായി തെളിച്ചമുള്ളതുമായ കഥാപാത്രങ്ങൾ വിജയിക്കുന്നു.<ref>[https://www.youtube.com/c/bogatursonline/about About Three Russian Bogaturs], YouTube.com. Retrieved 2 September 2020.</ref> == സ്ത്രീ ബോഗറ്റിർ == [[File:Sergey_Solomko_005.jpeg|thumb|257x257px|എസ്.എസ്. സോളോംകോ. റഷ്യൻ ബോഗറ്റിർ, നസ്തസ്യ കൊറോലെവിച്ച്ന.]] കാര്യമായി ഗവേഷണം നടത്തിയിട്ടില്ലെങ്കിലും, [[ആമസോൺസ്|ആമസോണുകളോട്]] സാമ്യമുള്ള ഒരു സ്ത്രീ പോരാളിയാണ് പെൺ ബോഗറ്റിർ അല്ലെങ്കിൽ പോളിനിറ്റ്സ (Polеница [ru]). കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്ന പോളിയാനിറ്റ്സകളിൽ പലരും ഡോബ്രിനിയ നികിറ്റിച്ചിന്റെ ഭാര്യയായ നസ്തസ്യ നികുലിച്ച്‌ന<ref name=":3">{{Cite book|title=Encyclopedia of Russian & Slavic myth and legend|url=https://archive.org/details/encyclopediaofru0000dixo|last=Dixon-Kennedy|first=Mike|date=1998|publisher=ABC-CLIO|isbn=1576070638|location=Santa Barbara, Calif.|oclc=39157488}}</ref> പോലുള്ള പ്രശസ്തരായ പുരുഷ ബോഗടയർമാരുടെ ഭാര്യമാരാണ്. തങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കന്മാരെ രക്ഷിക്കുകയും ശത്രുവിനെ തോൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സംഭവങ്ങൾ വിവരിക്കുന്ന കഥകളിലൂടെ സ്ത്രീ ബോഗറ്റിർ ശക്തിയിലും ധീരതയിലും പുരുഷന്മാരുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നു.<ref name=":3" /> നായകന്മാർക്കൊപ്പം അവരുടെ സാന്നിധ്യം പരാമർശിക്കുന്ന കഥകളിൽ അവർ പലപ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുന്നത് കാണാം. [[File:Настасья_Микулична.jpg|thumb|190x190px|Nastasya Mikulichna, daughter of [[Mikula Selyaninovich]] (art by A. Ryabushkin,1898)]] == പ്രശസ്ത ബോഗറ്റേഴ്സ് == ഭൂരിഭാഗം ബോഗറ്റൈറുകളും സാങ്കൽപ്പികമാണ്. പക്ഷേ ചരിത്രപരമായ പ്രോട്ടോടൈപ്പുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു: == അവലംബം== {{Commons category|Bogatyrs}} {{Reflist}} ===ഉറവിടങ്ങൾ=== *{{cite book |last=Beckwith |first=Christopher I. |author-link=Christopher I. Beckwith |date=16 March 2009 |title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |url=https://books.google.com/books?id=5jG1eHe3y4EC |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=978-0691135892 |access-date=30 May 2015 }} * ''Богатыри и витязи Русской земли: По былинам, сказаниям и песням''. (1990) Moscow: "Moskovsky Rabochy" publishers {{in lang|ru}} * Ivanova, T. G., and James Bailey. ''An Anthology of Russian Folk Epics''. Braille Jymico Inc., 2006. {{Slavic mythology}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:റഷ്യൻ നാടോടിക്കഥകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഉക്രേനിയൻ നാടോടിക്കഥകൾ]] 2e2upkci4f76ldq21guau8fv64stiyw 0 582180 4671816 4653559 2026-09-30T03:55:08Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671816 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox person | name = മൻസൂർ അലി ഖാൻ | image = | image_size = 220px | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1961|11|30|df=y}} | birth_place = [[ഒട്ടൻഛത്രം]], [[ദിണ്ടിഗൽ]], [[തമിഴ്നാട്]], [[ഇന്ത്യ]] | death_date = | death_place = | occupation = [[നടൻ]] | years_active = 1989–ഇന്ന് | spouse = | website = }} ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടനാണ് '''മൻസൂർ അലി ഖാൻ'''. ധാരാളം ചിത്രങ്ങളിൽ നായകനായും സഹകഥാപാത്രമായും അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. തമിഴ്, മലയാളം, തെലുങ്ക് തുടങ്ങിയ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷാ ചിത്രങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ആദ്യകാല ജീവിതം == തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ദിണ്ടിഗലിലാണ് മൻസൂർ അലി ഖാൻ ജനിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ അബ്ദുൽ സലാം റാവുത്തറും സക്കോറമ്മാളുമാണ്. == സിനിമാ ജീവിതം == മൻസൂർ അലി ഖാൻ കൂടുതലും പ്രതിനായക വേഷങ്ങളും ചില പ്രധാന വേഷങ്ങളും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ആർ. കെ. സെൽവമണി സംവിധാനം ചെയ്ത ക്യാപ്റ്റൻ പ്രഭാകരൻ (1991) എന്ന ചിത്രത്തിലെ പ്രതിനായക വേഷത്തിലൂടെയാണ് തമിഴ് ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അദ്ദേഹം മുന്നേറ്റം നേടിയത്. ഈ ചിത്രം വൻവിജയമായി മാറുകയും അതോടെ അദ്ദേഹത്തിന് ധാരാളം അഭിനയാവസരങ്ങൾ ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. മുംബൈയിലെ അനുപം ഖേറിന്റെ അഭിനയ വിദ്യാലയത്തിൽ അദ്ദേഹം അഭിനയം പഠിച്ചു.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-Mansoor-Ali-Khan/article15774594.ece|title=Grill Mill - Mansoor Ali Khan|date=9 October 2010|newspaper=The Hindu|first=S. R. Ashok|last=Kumar|access-date=26 February 2020|archive-date=2022-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716061305/https://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-Mansoor-Ali-Khan/article15774594.ece|url-status=dead}}</ref> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == [[പാട്ടാളി മക്കൾ കക്ഷി|പാട്ടാളി മക്കൾ കക്ഷിയെ]] (പിഎംകെ) പിന്തുണച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യകാലത്താണ് മൻസൂർ അലി ഖാൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചത്. 1999-ൽ തമിഴ്‌നാട്ടിൽ നടന്ന ഇന്ത്യൻ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പെരിയകുളത്ത് നിന്ന് പുതിയ തമിഴകം (പിടി) സ്ഥാനാർത്ഥിയായി മത്സരിച്ച അദ്ദേഹം ഒരു ലക്ഷത്തോളം വോട്ടുകൾ നേടി മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി.<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/election/1999/sep/09peri.htm|title=Rediff On The NeT: Constituency/ 'The voters will take their money, but will vote for us'|website=www.rediff.com}}</ref> 2009-ൽ തമിഴ്‌നാട്ടിൽ നടന്ന ഇന്ത്യൻ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ, സദാചാര പെരുമാറ്റച്ചട്ടം ലംഘിച്ച് പ്രചാരണ ബാനറുമായി വാഹനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചെന്ന് ആരോപിച്ച് തനിക്കെതിരെ ഉയർന്ന കേസുകളിൽ പ്രതിഷേധിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥിയായി മത്സരിച്ചു. മൻസൂർ അലി ഖാൻ [[നാം തമിഴർ കച്ചി|നാം തമിഴർ പാർട്ടി]] അംഗമാണ്. പതിനേഴാം പാർലമെന്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നാം തമിഴർ പാർട്ടിക്ക് വേണ്ടി ദിണ്ടിഗൽ മണ്ഡലത്തിൽ അദ്ദേഹം മത്സരിച്ചിട്ടുണ്ട്. == വിവാദങ്ങൾ == കേബിൾ ടെലിവിഷനിൽ തന്റെ വെട്ടു ഒന്ന് തുണ്ട് രണ്ട് (1998) എന്ന ചിത്രം അനധികൃതമായി പ്രദർശിപ്പിച്ചതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് റോഡ് ഉപരോധിച്ച് ഗതാഗതം തടസ്സപ്പെടുത്തിയതിന് 1998 ജൂലൈയിൽ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. ടെലിവിഷന്റെ നടപടിയെ അപലപിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു പത്രക്കുറിപ്പ് ഇറക്കാൻ ചലച്ചിത്ര വിതരണക്കാരനായ ചിന്താമണി മുരുകേശന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ സമരം പ്രേരണയായി; പോണ്ടിച്ചേരിയിലുടനീളമുള്ള സിനിമാശാലകൾ ഒരു ദിവസത്തേക്ക് അടച്ചിടുന്നതിനും ഇത് ഇടയാക്കി. 2001 മാർച്ച് 27 ന് ഒരു സെഷൻസ് കോടതി ബലാത്സംഗക്കേസിൽ കുറ്റക്കാരനാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയ ഖാനെ ഏഴ് വർഷത്തെ തടവിന് ശിക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് 2012-ൽ, അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ യുവതി തെറ്റായ ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചതാണെന്ന് മദ്രാസ് ഹൈക്കോടതി കണ്ടെത്തുകയും, ദുരുദ്ദേശ്യപരമായ പ്രോസിക്യൂഷനും മാനനഷ്ടവും ഉണ്ടാക്കിയതിന് നടന് 50 ലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാൻ യുവതിയോട് ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു. അറുമ്പാക്കത്ത് അനധികൃതമായി 16 നില കെട്ടിടം നിർമിച്ചെന്ന ആരോപണത്തെത്തുടർന്ന് 2012 ജനുവരിയിൽ ഭൂമി കയ്യേറ്റക്കേസിൽ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. സേലത്തെയും ചെന്നൈയെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നിർദിഷ്ട 270 കിലോമീറ്റർ സൂപ്പർഹൈവേയ്‌ക്കെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ചതിന് 2018 ജൂൺ 17 ന് പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകൻ പിയൂഷ് മാനുഷിനൊപ്പം ഖാനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. == അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മുസ്ലിങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാക്കൾ]] 1pthb72rd68i7oscoutit8hitc1yngs 0 584386 4671887 4645194 2026-09-30T09:39:29Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671887 wikitext text/x-wiki {{copy edit|for=യാന്ത്രികവിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ|date=2023 ഒക്ടോബർ}} {{prettyurl/wikidata}}{{Infobox officeholder | name = Rebekah Gee | image = Dr Rebekah Gee.jpg | office = Secretary of the [[Louisiana Department of Health]] | governor = [[John Bel Edwards]] | term_start = January 11, 2016 | term_end = January 31, 2020 | predecessor = Kathy Kliebert | successor = Courtney Phillips | birth_name = Rebekah Elizabeth Gee | birth_date = {{birth date and age|1975|12|4}} | birth_place = [[Bountiful, Utah|Bountiful]], [[Utah]], U.S. | party = [[Democratic Party (United States)|Democratic]] | spouse = {{marriage|Allan Moore|2006|2008|end=died}}<br />{{marriage|David Patrón|2010}} | children = 5 | relatives = [[E. Gordon Gee]] (father) | education = [[Columbia University]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Public Health|MPH]])<br />[[Cornell University]] ([[Doctor of Medicine|MD]])<br />[[University of Pennsylvania]] ([[Master of Science|MS]]) | caption = Secretary Gee in 2016 }}2016 മുതൽ 2020 വരെ <ref>{{cite web|date=2020-01-07|title=Louisiana health chief Dr. Rebekah Gee resigns|url=https://www.modernhealthcare.com/people/louisiana-health-chief-dr-rebekah-gee-resigns|access-date=2020-06-16|website=Modern Healthcare|language=en}}</ref>ലൂസിയാന ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ് ഓഫ് ഹെൽത്ത് സെക്രട്ടറിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച ഒരു [[അമേരിക്ക]]ൻ ഫിസിഷ്യനും പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് പോളിസി വിദഗ്ധയുമാണ് '''റെബേക്ക എലിസബത്ത് ഗീ''' (ജനനം ഡിസംബർ 4, 1975). സെക്രട്ടറിയായിരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, ഗീ മെഡിക്കെയ്ഡ് മെഡിക്കൽ ഡയറക്ടറായിരുന്നു. <ref>{{cite web|title=Rebekah Gee, MD|url=http://lahp.net/rebekah-gee|access-date=2020-06-16|website=LAHP|publisher=Louisiana Association of Health Plans|language=en-US}}</ref> അവർ മുമ്പ് ലൂസിയാന ബർത്ത് ഔട്ട്‌കംസ് ഇനിഷ്യേറ്റീവിന്റെ ഡയറക്ടറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. <ref>{{cite web|last=Gallo|first=Andrea|date=2017-04-30|title=Louisiana sees drop in infant deaths, but why does it still lag behind most of nation?|url=https://www.theadvocate.com/baton_rouge/news/article_7befe4d8-2b86-11e7-8b93-83f5d72e6258.html|access-date=2020-06-16|website=The Advocate|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616014308/https://www.theadvocate.com/baton_rouge/news/article_7befe4d8-2b86-11e7-8b93-83f5d72e6258.html|archive-date=2020-06-16|url-status=dead}}</ref>അവരുടെ രാജിയെ തുടർന്ന്, ഗീയെ LSU ഹെൽത്ത് ന്യൂ ഓർലിയാൻസിന്റെ ഹെൽത്ത് കെയർ സർവീസസ് ഡിവിഷന്റെ CEO ആയി നിയമിച്ചതായി ലൂസിയാന സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി അറിയിച്ചു.<ref>{{cite web|title=Dr. Rebekah Gee Appointed CEO of Health Care Services Division|url=http://healthcarejournalbr.com/news/dr-rebekah-gee-appointed-ceo-of-health-care-services-division|access-date=2020-06-16|website=healthcarejournalbr.com|date=March 19, 2020|publisher=Healthcare Journal of Baton Rouge}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == യൂട്ടയിലെ ബൗണ്ടിഫുളിലാണ് ഗീ ജനിച്ചത്. എലിസബത്തിന്റെയും (നീ ഡട്‌സണിന്റെയും) ഇ. ഗോർഡൻ ഗീയുടെയും മകളായി അവളെ ദത്തെടുത്തു.<ref>{{cite web|last=DeMocker|first=Michael|date=2016-01-27|title=New Louisiana health secretary Rebekah Gee knows about tragedy|url=https://www.nola.com/news/politics/article_9229d85b-874f-5373-89cd-ca5a055d74a4.html|access-date=2020-06-16|website=NOLA.com|publisher=The Times-Picayune|language=en}}</ref> അവരുടെ പിതാവ് ഒരു പ്രമുഖ അമേരിക്കൻ അക്കാദമിക് ആണ്. നിലവിൽ വെസ്റ്റ് വിർജീനിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ പ്രസിഡന്റായി രണ്ടാം തവണ സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു; ഒഹായോ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി, വാൻഡർബിൽറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി, ബ്രൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കൊളറാഡോ എന്നിവയുൾപ്പെടെ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ നിരവധി യൂണിവേഴ്സിറ്റികളിൽ ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവായി അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|title=President E. Gordon Gee {{!}} Bio|url=https://presidentgee.wvu.edu/bio|access-date=2020-06-16|website=West Virginia University President E. Gordon Gee|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അഞ്ച് കുട്ടികളുടെ അമ്മയാണ് ഗീ, ന്യൂ ഓർലിയാൻസിൽ താമസിക്കുന്നു. <ref name="jkeki">{{cite web|url=https://www.medschool.lsuhsc.edu/ob_gyn/faculty_detail.aspx?name=Gee_Rebekah|title=Rebekah E. Gee, MD - LSUHSC School of Medicine|website=www.medschool.lsuhsc.edu}}</ref> == പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ== ===Journal publications (referred)=== *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E |last2=Fins |first2=Joseph J |title=Barriers to Pain and Symptom Management, Opioids, Health Policy, and Drug Benefits |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pain-and-symptom-management_2003-02_25_2/page/100 |journal=Journal of Pain and Symptom Management |date=February 2003 |volume=25 |issue=2 |pages=101–3 |pmid=12590024 |doi=10.1016/S0885-3924(02)00693-0 |doi-access=free }} *{{cite journal |last1=Ledger |first1=William J. |s2cid=72839384 |title=Human Papillomavirus Infection in Women |journal=Infectious Diseases in Clinical Practice |date=July 2005 |volume=13 |issue=4 |pages=154–157 |doi=10.1097/01.idc.0000168470.58223.dc }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |title=Plan B, Reproductive Rights, and Physician Activism |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-07-06_355_1/page/4 |journal=New England Journal of Medicine |date=6 July 2006 |volume=355 |issue=1 |pages=4–5 |doi=10.1056/NEJMp068135 |pmid=16822991 }} *{{cite journal |last1=Shacter |first1=Hannah E. |last2=Gee |first2=Rebekah E. |last3=Long |first3=Judith A. |title=Variation in availability of emergency contraception in pharmacies |url=https://archive.org/details/sim_contraception_2007-03_75_3/page/214 |journal=Contraception |date=March 2007 |volume=75 |issue=3 |pages=214–217 |doi=10.1016/j.contraception.2006.11.005 |pmid=17303492 }} *{{cite journal |last1=Carter |first1=Marion W. |last2=Tregear |first2=Michelle L. |last3=Moskosky |first3=Susan B. |title=Community Education for Family Planning in the U.S. |journal=American Journal of Preventive Medicine |date=August 2015 |volume=49 |issue=2 |pages=S107–S115 |doi=10.1016/j.amepre.2015.03.030 |pmid=26190841 |pmc=4581851 }} *{{cite journal |last1=Skiadas |first1=C. C. |last2=Missmer |first2=S. A. |last3=Benson |first3=C. B. |last4=Gee |first4=R. E. |last5=Racowsky |first5=C. |title=Risk factors associated with pregnancies containing a monochorionic pair following assisted reproductive technologies |journal=Human Reproduction |date=11 April 2008 |volume=23 |issue=6 |pages=1366–1371 |doi=10.1093/humrep/den045 |pmid=18378561 |doi-access=free }} *{{cite journal |last1=Dunn |first1=S. |last2=Brown |first2=T. E.R. |last3=Alldred |first3=J. |title=Availability of emergency contraception after its deregulation from prescription-only status: a survey of Ontario pharmacies |journal=Canadian Medical Association Journal |date=12 February 2008 |volume=178 |issue=4 |pages=423–424 |doi=10.1503/cmaj.070861 |pmid=18268268 |pmc=2228344 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Shacter |first2=Hannah E. |last3=Long |first3=Judith A. |s2cid=71195591 |title=Coverage of the Human Papillomavirus Vaccine by US and Canadian Medical Schools |journal=Journal of Lower Genital Tract Disease |date=October 2009 |volume=13 |issue=4 |pages=207–209 |doi=10.1097/LGT.0b013e3181942365 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Mitra |first2=Nandita |last3=Wan |first3=Fei |last4=Chavkin |first4=Diana E. |last5=Long |first5=Judith A. |title=Power over parity: intimate partner violence and issues of fertility control |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |date=August 2009 |volume=201 |issue=2 |pages=148.e1–148.e7 |doi=10.1016/j.ajog.2009.04.048 |pmid=19564020 }} * Women's Health Research: Progress, Pitfalls, and Promise. &nbsp;Institute of Medicine. The National Academies Press. 2010. <nowiki>https://www.nap.edu/catalog/12908/womens-health-research-progress-pitfalls-and-promise</nowiki> * Clinical Preventive Services for Women: Closing the Gaps. Institute of Medicine. &nbsp;The National Academies Press. 2011.<nowiki>http://www.nationalacademies.org/hmd/Reports/2011/Clinical-Preventive-Services-for-Women-Closing-the-Gaps.aspx</nowiki> *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Brindis |first2=Claire D. |last3=Diaz |first3=Angela |last4=Garcia |first4=Francisco |last5=Gregory |first5=Kimberly |last6=Peck |first6=Magda G. |last7=Reece |first7=E. Albert |title=Recommendations of the IOM Clinical Preventive Services for Women Committee |journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology |date=December 2011 |volume=23 |issue=6 |pages=471–480 |doi=10.1097/GCO.0b013e32834cdcc6 |pmid=22011955 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E |last2=Jarvinen |first2=Tero |last3=Sultana |first3=Tanvira A |last4=Destura |first4=Raul |last5=Gjoneska |first5=Biljana |s2cid=32236288 |title=IAMP tackles a void in medical education: leadership |journal=The Lancet |date=January 2012 |volume=379 |issue=9813 |pages=e25 |doi=10.1016/S0140-6736(12)60148-2 |pmid=22284661 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=RE |last2=Johnson |first2=KA |title=Louisiana Birth Outcomes Initiative: improving birth outcomes with interventions before, during, and after pregnancy. |journal=The Journal of the Louisiana State Medical Society |date=2012 |volume=164 |issue=1 |pages=6–9 |pmid=22533105 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Alletto |first2=Michelle M. |last3=Keck |first3=Anthony E. |title=A Window of Opportunity: The Louisiana Birth Outcomes Initiative |journal=Journal of Health Politics, Policy and Law |date=June 2012 |volume=37 |issue=3 |pages=551–557 |doi=10.1215/03616878-1573112 |pmid=22323235 }} *{{cite journal |last1=Scott |first1=James R. |last2=Gee |first2=Rebekah E. |title=Health Policy in Practice |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2012-07_120_1/page/5 |journal=Obstetrics & Gynecology |date=July 2012 |volume=120 |issue=1 |pages=5–6 |doi=10.1097/AOG.0b013e31825b87c3 |pmid=22914384}} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |title=Preventive Services for Women Under the Affordable Care Act |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2012-07_120_1/page/12 |journal=Obstetrics & Gynecology |date=July 2012 |volume=120 |issue=1 |pages=12–14 |doi=10.1097/AOG.0b013e31825bd604 |pmid=22914387}} *{{cite journal |last1=Johnson |first1=Kay A. |last2=Gee |first2=Rebekah E. |s2cid=40252949 |title=Managed care is here to stay |journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology |date=December 2012 |volume=24 |issue=6 |pages=465–469 |doi=10.1097/GCO.0b013e328359efa9 |pmid=23014140 }} *{{cite journal |last1=Johnson |first1=Kay |last2=Gee |first2=Rebekah E. |s2cid=205475004 |title=Trends in and Effect of Private, Public, and No Insurance on Health Care Coverage for Women |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2012-08_120_2/page/224 |journal=Obstetrics & Gynecology |date=August 2012 |volume=120 |issue=2, Part 1 |pages=224–226 |doi=10.1097/AOG.0b013e318260a6ca |pmid=22825079 }} * Gordon PV, '''Gee RE'''. High Flow Nasal Cannula Use Correlates with Improved Outcomes in the Louisiana Neonatal Quality Improvement Collaborative (LNQIC). e-Journal of Neonatology Research Volume 2, Issue 3, Summer 2012. &nbsp; *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Zerbib |first2=Lauren D. |last3=Luckett |first3=Brian G. |title=Breastfeeding Support for African-American Women in Louisiana Hospitals |journal=Breastfeeding Medicine |date=December 2012 |volume=7 |issue=6 |pages=431–435 |doi=10.1089/bfm.2011.0150 |pmid=22845881 }} *{{cite journal |last1=Lu |first1=Michael C. |last2=Gee |first2=Rebekah E. |title=What Every Obstetrician–Gynecologist Should Know About Title V and Title X |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2012-09_120_3/page/513 |journal=Obstetrics & Gynecology |date=September 2012 |volume=120 |issue=3 |pages=513–515 |doi=10.1097/AOG.0b013e318265e6e8 |pmid=22914458 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=RE |last2=Corry |first2=MP |title=Patient engagement and shared decision making in maternity care. |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2012-11_120_5/page/995 |journal=Obstetrics and Gynecology |date=November 2012 |volume=120 |issue=5 |pages=995–7 |pmid=23090514 |doi=10.1097/AOG.0b013e31827046ac }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=RE |last2=Rosenbaum |first2=S |title=The Affordable Care Act: an overview for obstetricians and gynecologists. |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2012-12_120_6/page/1263 |journal=Obstetrics and Gynecology |date=December 2012 |volume=120 |issue=6 |pages=1263–6 |pmid=23168748 |doi=10.1097/AOG.0b013e3182756118 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=RE |last2=Lockwood |first2=CJ |s2cid=35826385 |title=Medical education and health policy: what is important for me to know, how do I learn it, and what are the gaps? |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2013-01_121_1/page/9 |journal=Obstetrics and Gynecology |date=January 2013 |volume=121 |issue=1 |pages=9–13 |pmid=23262923 |doi=10.1097/AOG.0b013e31827a099d }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Wilensky |first2=Gail R. |title=Payment Reform |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2013-02_121_2/page/231 |journal=Obstetrics & Gynecology |date=February 2013 |volume=121 |issue=2, PART 1 |pages=231–234 |doi=10.1097/AOG.0b013e31827e62c5 |pmid=23344270 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Winkler |first2=Reva |title=Quality Measurement |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2013-03_121_3/page/507 |journal=Obstetrics & Gynecology |date=March 2013 |volume=121 |issue=3 |pages=507–510 |doi=10.1097/AOG.0b013e3182840e20 |pmid=23635611 }} *{{cite journal |last1=Green |first1=Daniel |last2=Gee |first2=Rebekah E. |last3=Conway |first3=Patrick H. |s2cid=8783073 |title=Medicare and Medicaid Quality Programs |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2013-04_121_4/page/705 |journal=Obstetrics & Gynecology |date=April 2013 |volume=121 |issue=4 |pages=705–708 |doi=10.1097/AOG.0b013e3182883cdc |pmid=23635668 }} *{{cite journal |last1=Dickey |first1=Richard P. |last2=Xiong |first2=Xu |last3=Xie |first3=Yiqiong |last4=Gee |first4=Rebekah E. |last5=Pridjian |first5=Gabriella |title=Effect of maternal height and weight on risk for preterm singleton and twin births resulting from IVF in the United States, 2008–2010 |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |date=October 2013 |volume=209 |issue=4 |pages=349.e1–349.e6 |doi=10.1016/j.ajog.2013.05.052 |pmid=23727520 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Conry |first2=Jeanne A. |last3=Johnson |first3=Kay |s2cid=38160637 |title=Translating Guidelines and Public Policy Into Optimal Health Care for Women |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2013-05_121_5/page/923 |journal=Obstetrics & Gynecology |date=May 2013 |volume=121 |issue=5 |pages=923–926 |doi=10.1097/AOG.0b013e31828ea070 |pmid=23635726 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Newman |first2=Joshua |s2cid=205475735 |title=Health Information Technology |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2013-06_121_6/page/1161 |journal=Obstetrics & Gynecology |date=June 2013 |volume=121 |issue=6 |pages=1161–1164 |doi=10.1097/AOG.0b013e318293741e |pmid=23812447 }} *{{cite journal |last1=Wakeel |first1=Fathima |last2=Wisk |first2=Lauren E. |last3=Gee |first3=Rebekah |last4=Chao |first4=Shin M. |last5=Witt |first5=Whitney P. |title=The balance between stress and personal capital during pregnancy and the relationship with adverse obstetric outcomes: findings from the 2007 Los Angeles Mommy and Baby (LAMB) study |journal=Archives of Women's Mental Health |date=29 June 2013 |volume=16 |issue=6 |pages=435–451 |doi=10.1007/s00737-013-0367-6 |pmid=23812738 |pmc=3833901 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Wood |first2=Susan F. |last3=Schubert |first3=Kathryn G. |s2cid=38593714 |title=Womenʼs Health, Pregnancy, and the U.S. Food and Drug Administration |journal=Obstetrics & Gynecology |date=January 2014 |volume=123 |issue=1 |pages=161–165 |doi=10.1097/AOG.0000000000000063 |pmid=24463677 }} *{{cite journal |last1=Shah |first1=Monisha K. |last2=Gee |first2=Rebekah E. |last3=Theall |first3=Katherine P. |title=Partner Support and Impact on Birth Outcomes among Teen Pregnancies in the United States |journal=Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology |date=February 2014 |volume=27 |issue=1 |pages=14–19 |doi=10.1016/j.jpag.2013.08.002 |pmid=24316120 |pmc=3947023 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Levy |first2=Barbara |last3=Reyes |first3=Carolina |s2cid=8699973 |title=Health Reform in Action |journal=Obstetrics & Gynecology |date=April 2014 |volume=123 |issue=4 |pages=869–873 |doi=10.1097/AOG.0000000000000185 |pmid=24785616 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Dickey |first2=Richard P. |last3=Xiong |first3=Xu |last4=Clark |first4=LaToya S. |last5=Pridjian |first5=Gabriella |title=Impact of monozygotic twinning on multiple births resulting from in&nbsp;vitro fertilization in the United States, 2006–2010 |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |date=May 2014 |volume=210 |issue=5 |pages=468.e1–468.e6 |doi=10.1016/j.ajog.2013.12.034 |pmid=24373946 }} *{{cite journal |last1=Applegate |first1=Mary |last2=Gee |first2=Rebekah E. |last3=Martin |first3=James N. |s2cid=19071645 |title=Improving Maternal and Infant Health Outcomes in Medicaid and the Childrenʼs Health Insurance Program |journal=Obstetrics & Gynecology |date=July 2014 |volume=124 |issue=1 |pages=143–149 |doi=10.1097/AOG.0000000000000320 |pmid=24901270 }} *{{cite journal |last1=Moniz |first1=Michelle H. |last2=Patton |first2=Elizabeth W. |last3=Gee |first3=Rebekah E. |s2cid=17691 |title=Health services research in obstetrics and gynecology |journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology |date=December 2014 |volume=26 |issue=6 |pages=545–549 |doi=10.1097/GCO.0000000000000125 |pmid=25310530 }} *{{cite journal |last1=Louis |first1=Judette M. |last2=Menard |first2=M. Kathryn |last3=Gee |first3=Rebekah E. |title=Racial and Ethnic Disparities in Maternal Morbidity and Mortality |journal=Obstetrics & Gynecology |date=March 2015 |volume=125 |issue=3 |pages=690–694 |doi=10.1097/AOG.0000000000000704 |pmid=25730234 }} *{{cite journal |last1=Orsulak |first1=Mary Kathryn |last2=Block-Abraham |first2=Dana |last3=Gee |first3=Rebekah E. |title=17α-Hydroxyprogesterone Caproate Access in the Louisiana Medicaid Population |journal=Clinical Therapeutics |date=April 2015 |volume=37 |issue=4 |pages=727–732 |doi=10.1016/j.clinthera.2015.01.007 |pmid=25700945 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=RE |last2=Saade |first2=GR |title=Navigating changes in obstetrics and gynecology. |journal=Clinical Obstetrics and Gynecology |date=June 2015 |volume=58 |issue=2 |pages=320–2 |doi=10.1097/GRF.0000000000000116 |pmid=25933131 |s2cid=28612111 }} *{{cite journal |last1=Johnson |first1=K |last2=Applegate |first2=M |last3=Gee |first3=RE |s2cid=27414505 |title=Improving Medicaid: three decades of change to better serve women of childbearing age. |journal=Clinical Obstetrics and Gynecology |date=June 2015 |volume=58 |issue=2 |pages=336–54 |doi=10.1097/GRF.0000000000000115 |pmid=25860326 }} *{{cite journal |last1=Block-Abraham |first1=D |last2=Arora |first2=KS |last3=Tate |first3=D |last4=Gee |first4=RE |s2cid=26191063 |title=Medicaid Consent to Sterilization forms: historical, practical, ethical, and advocacy considerations. |journal=Clinical Obstetrics and Gynecology |date=June 2015 |volume=58 |issue=2 |pages=409–17 |doi=10.1097/GRF.0000000000000110 |pmid=25811128 }} *{{cite journal |last1=Johnson |first1=Kay A. |last2=Gee |first2=Rebekah E. |title=Interpregnancy care |url=https://archive.org/details/sim_seminars-in-perinatology_seminars-in-perinatology_2015-06_39_4/page/310 |journal=Seminars in Perinatology |date=June 2015 |volume=39 |issue=4 |pages=310–315 |doi=10.1053/j.semperi.2015.05.011 |pmid=26188595 }} *{{cite journal |last1=Morgan |first1=Daniel M. |last2=Main |first2=Elliott |last3=Gee |first3=Rebekah E. |title=The Goldilocks Quandary of Health Care Resources |journal=Obstetrics & Gynecology |date=June 2016 |volume=127 |issue=6 |pages=1039–1044 |doi=10.1097/AOG.0000000000001426 |pmid=27159743 }} *{{cite journal |last1=Goldin Evans |first1=Melissa |last2=Phillippi |first2=Stephen |last3=Gee |first3=Rebekah Elizabeth |title=Examining the Screening Practices of Physicians for Postpartum Depression: Implications for Improving Health Outcomes |journal=Women's Health Issues |date=November 2015 |volume=25 |issue=6 |pages=703–710 |doi=10.1016/j.whi.2015.07.003 |pmid=26341568 }} *{{cite journal |last1=Conti |first1=Rena M. |last2=Gee |first2=Rebekah E. |last3=Sharfstein |first3=Joshua M. |title=Pharmaceuticals and Public Health |url=https://archive.org/details/sim_jama_november-22-29-2016_316_20/page/2083 |journal=JAMA |date=22 November 2016 |volume=316 |issue=20 |pages=2083–2084 |doi=10.1001/jama.2016.15397 |pmid=27768172 }} *{{cite journal |last1=Okoroh |first1=Ekwutosi M. |last2=Gee |first2=Rebekah E. |last3=Jiang |first3=Baogong |last4=McNeil |first4=Melissa B. |last5=Hardy-Decuir |first5=Beverly A. |last6=Zapata |first6=Amy L. |s2cid=3728033 |title=Neonatal Abstinence Syndrome: Trend and Expenditure in Louisiana Medicaid, 2003–2013 |journal=Maternal and Child Health Journal |date=6 February 2017 |volume=21 |issue=7 |pages=1479–1487 |doi=10.1007/s10995-017-2268-1 |pmid=28168591 }} *{{cite journal |last1=Danilack |first1=Valery A. |last2=Gee |first2=Rebekah E. |last3=Berthelot |first3=Danielle P. |last4=Gurvich |first4=Rebecca |last5=Muri |first5=Janet H. |s2cid=24577382 |title=Public Health Data in Action: An Analysis of Using Louisiana Vital Statistics for Quality Improvement and Payment Reform |journal=Maternal and Child Health Journal |date=18 March 2017 |volume=21 |issue=5 |pages=988–994 |doi=10.1007/s10995-016-2254-z |pmid=28316039 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |last2=Kuy |first2=SreyRam |last3=Karas |first3=Laura O. |title=Progesterone for Prevention of Preterm Birth |journal=Obstetrics & Gynecology |date=December 2017 |volume=130 |issue=6 |pages=1202–1206 |doi=10.1097/AOG.0000000000002308 |pmid=29112651 |s2cid=46352766 }} *{{cite journal |last1=Okoroh |first1=Ekwutosi M. |last2=Kane |first2=Debra J. |last3=Gee |first3=Rebekah E. |last4=Kieltyka |first4=Lyn |last5=Frederiksen |first5=Brittni N. |last6=Baca |first6=Katharyn M. |last7=Rankin |first7=Kristin M. |last8=Goodman |first8=David A. |last9=Kroelinger |first9=Charlan D. |last10=Barfield |first10=Wanda D. |title=Policy change is not enough: engaging provider&nbsp;champions on immediate postpartum&nbsp;contraception |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |date=June 2018 |volume=218 |issue=6 |pages=590.e1–590.e7 |doi=10.1016/j.ajog.2018.03.007 |pmid=29530670 |pmc=5970075 }} ===ജേണൽ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ (non-referred)=== *{{cite journal |last1=Wood |first1=Susan |last2=Dor |first2=Avi |last3=Gee |first3=Rebekah |last4=Harms |first4=Alison |last5=Mauery |first5=D. Richard |last6=Rosenbaum |first6=Sara |last7=Tan |first7=Ellen |title=Women's Health and Health Care Reform: The Economic Burden of Disease in Women |journal=Health Policy and Management Faculty Publications |date=15 June 2009 |url=https://hsrc.himmelfarb.gwu.edu/sphhs_policy_facpubs/271/ }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |title=Beyond here there be dragons |journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology |date=December 2012 |volume=24 |issue=6 |pages=434–435 |doi=10.1097/GCO.0b013e328359f01b |pmid=23042092 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=RE |last2=Newman |first2=J |title=In reply. |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2013-10_122_4/page/908 |journal=Obstetrics and Gynecology |date=October 2013 |volume=122 |issue=4 |pages=908–9 |doi=10.1097/AOG.0b013e3182a7bf8a |pmid=24084558 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E |title=What ob/gyns need to know about health policy in 2014 |journal=Contemporary OB/GYN |date=March 2014 |issue=3 |pages=40–2, 44 |url=https://www.proquest.com/openview/bdbab1c071cfbb1bb428ce5d7b9f08f9/1 }} *{{cite journal |last1=Gee |first1=Rebekah E. |title=Disruptive innovation in obstetrics and gynecology |journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology |date=December 2014 |volume=26 |issue=6 |pages=493–494 |doi=10.1097/GCO.0000000000000128 |pmid=25319002 |s2cid=205607066 }} == അവലംബം== {{reflist|refs= }} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:1975-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീരോഗ വിദഗ്ദർ]] n64v9jevpo5k2rfuadze28t4pxlm7zi 0 584943 4671776 4619440 2026-09-29T22:45:24Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671776 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox scientist | name = മിമി ടാങ് | image = | fields = അലർജി ഇമ്മ്യൂണോളജി | workplaces = [[മർഡോക്ക് ചിൽഡ്രൻസ് റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] | alma_mater = [[മെൽബൺ സർവകലാശാല]] | thesis_title = [[Interleukin 4|Interleukin-4]] and [[Interferon gamma|Interferon-Gamma]] Production in Healthy Nonatopic Children and Children with Atopic Disease | thesis_year = 1994 }} [[Category:Articles with hCards]] ഒരു ഓസ്‌ട്രേലിയൻ [[ഇമ്മ്യൂണോളജി|ഇമ്മ്യൂണോളജിസ്റ്റ്]] അലർജിസ്റ്റാണ് '''മിമി ടാങ്''' (Mimi Tang), [[പ്രോബയോട്ടിക്|പ്രോബയോട്ടിക്‌സുമായി]] പീനട്ട് പ്രോട്ടീനുകൾ ജോടിയാക്കുന്നത് പോലെയുള്ള ഫുഡ് ഓറൽ ഇമ്മ്യൂണോതെറാപ്പിയിൽ അവർ വിദഗ്ധയാണ്. <ref>{{Cite web|url=https://www.mcri.edu.au/impact/meet-our-child-health-heroes/brilliant-minds/professor-mimi-tang|title=Professor Mimi Tang - Allergies|access-date=2022-11-28|last=|first=|website=Murdoch Children's Research Institute|language=en}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == തന്റെ ബിരുദ, ബിരുദാന്തര പഠനത്തിനായി [[മെൽബൺ സർവകലാശാല|മെൽബൺ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] ചേർന്ന മിമി 1986-ൽ [[എം.ബി.ബി.എസ്.|MBBS]] ഉം 1995 <ref>{{Cite web|url=https://www.mcri.edu.au/researcher-details/mimi-tang|title=Prof Mimi Tang|access-date=2022-11-28|website=Murdoch Children's Research Institute|language=en-gb}}</ref> ൽ [[ഡോക്ടറേറ്റ്|PhD]] യും നേടി. അവളുടെ 1994-ലെ തീസിസ് ''Interleukin-4 and Interferon-Gamma Production in Healthy Nonatopic Children and Children with Atopic Disease എന്നതായിരുന്നു''. <ref>{{Cite book|title=Interleukin-4 and Interferon-Gamma Production in Healthy Nonatopic Children and Children with Atopic Disease|last=Tang|first=Mimi L. K.|publisher=[[University of Melbourne]]|year=1994|location=Parkville, Victoria|language=en}}</ref> == കരിയറും ഗവേഷണവും == മിമി 2016 മുതൽ മർഡോക്ക് ചിൽഡ്രൻസ് റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ ( <ref>{{Cite web|url=https://www.mcri.edu.au/researcher-details/mimi-tang|title=Prof Mimi Tang|access-date=2022-11-28|website=Murdoch Children's Research Institute|language=en-gb}}</ref> ) അലർജി ട്രാൻസ്ലേഷൻ ഡയറക്ടറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അതേ വർഷം, അവർ പ്രോട്ട തെറാപ്പിറ്റിക്‌സ് സ്ഥാപിച്ചു, എം‌സി‌ആർ‌ഐയിൽ വികസിപ്പിച്ച ഫുഡ് ഇമ്മ്യൂണോതെറാപ്പികൾക്ക് ലൈസൻസ് നൽകുന്നതിന് അതിന്റെ സിഇഒ ആയി തുടർന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://protatherapeutics.com/index.php/about-us/management/|title=Management|access-date=2022-11-28|website=Prota Therapeutics|language=en-US}}</ref> നിലക്കടല അലർജിയുടെ പ്രതിരോധ മാർഗ്ഗങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നത് മുതൽ ''ലാക്ടോബാസിലസ് റാംനോസസ്'' എന്ന ബാക്ടീരിയൽ സ്പീഷിസ് അടങ്ങിയ പ്രോബയോട്ടിക്‌സിന് ഭക്ഷണ വാക്കാലുള്ള രോഗപ്രതിരോധ ചികിത്സയോടുള്ള സഹിഷ്ണുത എങ്ങനെ മെച്ചപ്പെടുത്താൻ കഴിയുമെന്ന് പഠിക്കുന്നത് വരെ അവളുടെ ഗവേഷണം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Ashley|first=Sarah E.|last2=Jones|first2=Anya C.|last3=Anderson|first3=Denise|last4=Holt|first4=Patrick G.|last5=Bosco|first5=Anthony|last6=Tang|first6=Mimi L. K.|date=25 May 2022|title=Remission of peanut allergy is associated with rewiring of allergen‐driven T helper 2‐related gene networks|journal=Allergy|language=en|volume=77|issue=10|pages=3015–3027|doi=10.1111/all.15324|pmid=35615783|pmc=9790273|issn=0105-4538}}</ref> ജേണൽ ലേഖനങ്ങളുടെയും പാഠപുസ്തക അധ്യായങ്ങളുടെയും പരമ്പരാഗത ഗവേഷണ ഔട്ട്‌പുട്ട് മാറ്റിനിർത്തിയാൽ, ഭക്ഷണ അലർജികൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിനും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനും ചികിത്സിക്കുന്നതിനും മാതാപിതാക്കളെ ബോധവത്കരിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ''കിഡ്‌സ് ഫുഡ് അലർജികൾ ഫോർ ഡമ്മീസ്'' എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ സഹ-രചയിതാവാണ് ടാങ്. <ref>{{Cite book|title=Kid's Food Allergies For Dummies|url=https://archive.org/details/kidsfoodallergie0000mimi|last=Tang|first=Mimi|last2=Allen|first2=Katie|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|year=2012|isbn=9780730308027|language=en}}</ref> ''പീഡിയാട്രിക് അലർജി ആൻഡ് ഇമ്മ്യൂണോളജി'', ഏഷ്യൻ പസഫിക് ജേർണൽ ഓഫ് അലർജി ആൻഡ് ഇമ്മ്യൂണോളജി, വേൾഡ് അലർജി ഓർഗനൈസേഷൻ ജേർണൽ എന്നിവയുടെ സയന്റിഫിക് ജേണലുകളുടെ എഡിറ്റോറിയൽ ബോർഡിലാണ് മിമി ഇപ്പോൾ ''.'' <ref>{{Cite web|url=https://onlinelibrary.wiley.com/page/journal/13993038/homepage/editorialboard.html|title=Editorial Board|date=2022|website=Wiley Online Library - Pediatric Allergy and Immunology}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://apjai-journal.org/editors/|title=Editors|access-date=2022-11-28|date=2022|website=Asian Pacific Journal of Allergy and Immunology|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.worldallergyorganizationjournal.org/content/edboard|title=Editorial Board|access-date=2022-11-28|date=2022|website=World Allergy Organization Journal|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128131110/https://www.worldallergyorganizationjournal.org/content/edboard|archive-date=2022-11-28|url-status=dead}}</ref> ഓസ്‌ട്രലേഷ്യൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ക്ലിനിക്കൽ ഇമ്മ്യൂണോളജി ആൻഡ് അലർജി (ASCIA), ഏഷ്യ-പസഫിക് അസോസിയേഷൻ ഓഫ് അലർജി, ആസ്ത്മ, ക്ലിനിക്കൽ ഇമ്മ്യൂണോളജി (APAAACI) ഹൗസ് ഓഫ് ഡെലിഗേറ്റ്‌സ്, വേൾഡ് അലർജി ഓർഗനൈസേഷൻ (WAO) ബോർഡിന്റെ [[അനാഫൈലാക്സിസ്|അനാഫൈലക്സിസ്]], [[പീഡിയാട്രിക്സ്|പീഡിയാട്രിക്]] കമ്മിറ്റികളിൽ അംഗമാണ്. കൂടാതെ ഇന്റർനാഷണൽ യൂണിയൻ ഓഫ് ഇമ്മ്യൂണോളജിക്കൽ സൊസൈറ്റീസ് (IUIS) പ്രൈമറി ഇമ്മ്യൂണോ ഡെഫിഷ്യൻസി വിദഗ്ധ സമിതിയിലും അംഗമാണ്. <ref>{{Cite web|url=https://www.allergy.org.au/members/committees|title=ASCIA Council, Committees and Working Parties|access-date=2022-11-28|date=7 November 2022|website=Australasian Society of Clinical Immunology and Allergy (ASCIA)}}</ref> == റഫറൻസുകൾ == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] ozpwrkydgls42c44gotcm6zkv0e5mht 0 585903 4671881 4670478 2026-09-30T09:03:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671881 wikitext text/x-wiki {{pu|Regional Cancer Centre}} ഇന്ത്യൻ [[ഭാരത സർക്കാർ|ഗവൺമെന്റിന്റെയും]] അതത് [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാന]] സർക്കാരുകളുടെയും സംയുക്ത നിയന്ത്രണത്തിലും ധനസഹായത്തിലും പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[അർബുദം|കാൻസർ]] ചികിത്സാ ആശുപത്രികളും ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങളുമാണ് '''റീജിയണൽ കാൻസർ സെന്ററുകൾ''' ('''ആർസിസികൾ'''). ഈ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഓരോന്നും ഒരു നിയുക്ത പ്രദേശത്തെ, സാധാരണയായി രാജ്യത്തെ നിരവധി ജില്ലകളെ, സേവിക്കുന്നതിനാലാണ് 'പ്രാദേശികം' എന്ന് അർത്ഥമുള്ള 'റീജിയണൽ' എന്ന പേര് നൽകിയിരിക്കുന്നത്. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇത്തരം 25 കേന്ദ്രങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്.<ref name="india.gov-nccp" /> [[ആരോഗ്യ കുടുംബക്ഷേമ മന്ത്രാലയം|ആരോഗ്യ കുടുംബക്ഷേമ മന്ത്രാലയത്തിന്]] കീഴിൽ 1975-ൽ ആരംഭിച്ച ''ദേശീയ കാൻസർ നിയന്ത്രണ പരിപാടിക്ക്'' കീഴിലാണ് ഈ സംവിധാനം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.<ref name="india.gov-nccp">[https://web.archive.org/web/20111018014423/http://india.gov.in/sectors/health_family/index.php?id=11 Government of India. 'National Cancer Control Programme'.]</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nihfw.org/NationalHealthProgramme/NATIONALCANCERCONTROLPROGRAMME.html|title=National Cancer Control Programme|publisher=The National Institute of Health and Family Welfare, Indian [[Ministry of Health and Family Welfare]]|access-date=2023-01-12|archive-date=2023-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203004716/http://www.nihfw.org/NationalHealthProgramme/NATIONALCANCERCONTROLPROGRAMME.html|url-status=dead}}</ref> രാജ്യത്തെ 5 നിയുക്ത പ്രദേശങ്ങൾക്കായി 5 ആർസിസികളോടെയാണ് പദ്ധതി ആദ്യം ആരംഭിച്ചത്. പിന്നീട് ഈ എണ്ണം ഘട്ടംഘട്ടമായി വർധിപ്പിച്ചു. നിലവിൽ ആർസിസികളുടെ എണ്ണം 25-ലധികമാണ്; കൂടുതൽ പ്രാദേശിക കാൻസർ ആശുപത്രികൾക്ക് ആർസിസി പദവി നൽകാൻ കേന്ദ്രസർക്കാർ പദ്ധതിയിടുന്നു.<ref name="india.gov-nccp" /> 2011-ൽ [[മലബാർ കാൻസർ സെന്റർ, തലശ്ശേരി|തലശ്ശേരിയിലെ മലബാർ കാൻസർ സെന്റർ]] റീജിയണൽ കാൻസർ സെന്ററിന്റെ നിലവാരത്തിലേക്ക് ഉയർത്താൻ മുഖ്യമന്ത്രി ഉമ്മൻചാണ്ടി ശ്രമിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article2648819.ece |title=The Hindu. State seeks special financial package of Rs.11,000 crore. |access-date=2023-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120505014136/http://www.thehindu.com/todays-paper/article2648819.ece |archive-date=2012-05-05 |url-status=dead}}</ref> == ഇന്ത്യയിലെ റീജിയണൽ കാൻസർ സെന്ററുകൾ == നിലവിൽ കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റ് അംഗീകരിച്ചതും ധനസഹായം നൽകുന്നതുമായ റീജിയണൽ കാൻസർ സെന്ററുകൾ ഇവയാണ്: {| class="wikitable" !പേര് !നഗരം !സംസ്ഥാനം !സ്ഥാപിതം !അവലംബം |- |[[കമല നെഹ്‌റു മെമ്മോറിയൽ ഹോസ്പിറ്റൽ]] |[[അലഹബാദ്]] |[[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] |1931 |<ref name="whoindia.org">[http://www.whoindia.org/LinkFiles/Cancer_resource_pg281to282.pdf WHO India.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426005109/http://www.whoindia.org/LinkFiles/Cancer_resource_pg281to282.pdf|date=April 26, 2012}}</ref><ref name="kidwai.kar.nic.in">{{Cite web |url=http://kidwai.kar.nic.in/regional.htm |title=Kidwai Memorial Institute of Oncology Official Website. 'Regional Cancer Centres in the Country'. |access-date=2023-01-12 |archive-date=2011-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111107212439/http://www.kidwai.kar.nic.in/regional.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kamalanehruhospital.org/ |title=Kamla Nehru Memorial Hospital Official Website. |access-date=2023-01-12 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104093808/http://www.kamalanehruhospital.org/ |url-status=dead }}</ref> |- |[[റീജിയണൽ ക്യാൻസർ സെന്റർ തിരുവനന്തപുരം|റീജിയണൽ കാൻസർ സെന്റർ, തിരുവനന്തപുരം]] |[[തിരുവനന്തപുരം]] |[[കേരളം]] |1981 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ചിത്തരഞ്ജൻ നാഷണൽ കാൻസർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] |[[കൊൽക്കത്ത]] |[[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] |1950 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ഗുജറാത്ത് കാൻസർ റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] |[[അഹമ്മദാബാദ്]] |[[ഗുജറാത്ത്]] |1972 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[കിദ്വായ് മെമ്മോറിയൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഓങ്കോളജി]] |[[ബെംഗളൂരു]] |[[കർണാടക]] |1980 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ഒസ്മാനിയ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |[[ഹൈദരാബാദ്]] |[[തെലംഗാണ]] | |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[അഡയാർ കാൻസർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] |[[അഡയാർ]], [[ചെന്നൈ]] |[[തമിഴ്‌നാട്]] |1954 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ഡോ. ബി. ബൊറൂവ കാൻസർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] |[[ഗുവഹാത്തി]] |[[ആസാം]] |1973 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ആചാര്യ ഹരിഹർ പോസ്റ്റ് ഗ്രാജ്വേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് കാൻസർ]] |[[കട്ടക്]] |[[ഒഡീഷ]] |1981 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ടാറ്റാ മെമ്മോറിയൽ ഹോസ്പിറ്റൽ]] |പരേൽ, [[മുംബൈ]] |[[മഹാരാഷ്ട്ര]] |1941 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ഇന്ദിരാഗാന്ധി മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |[[ഷിംല]] |[[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] |1977 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ഇന്ദിരാഗാന്ധി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |[[പട്ന]] |[[ബിഹാർ]] |1983 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[കാൻസർ ഹോസ്പിറ്റൽ & റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, ഗ്വാളിയോർ]] |[[ഗ്വാളിയർ]] |[[മധ്യപ്രദേശ്‌]] |1971 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ആചാര്യ തുളസി റീജിയണൽ കാൻസർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ആൻഡ് റിസർച്ച് സെന്റർ]] |ബിക്കാനീർ |[[രാജസ്ഥാൻ]] |1940 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ന്യൂഡൽഹി]] |[[Ansari Nagar|അൻസാരി നഗർ]], [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] |[[ദേശീയ തലസ്ഥാനമേഖല|ദേശീയ തലസ്ഥാനമേഖല]] | |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[പണ്ഡിറ്റ് ഭഗവത് ദയാൽ ശർമ്മ പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |രോഹ്തക് |[[ഹരിയാണ]] |1960 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[രാഷ്ട്ര സന്ത് തുക്ദോജി റീജിയണൽ കാൻസർ ഹോസ്പിറ്റൽ & റിസർച്ച് സെന്റർ]] |[[നാഗ്‌പൂർ]] |[[മഹാരാഷ്ട്ര]] |1974 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[പണ്ഡിറ്റ് ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു മെമ്മോറിയൽ മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] |[[റായ്‌പൂർ]] |[[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്]] |1963 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ജിപ്മെർ]] |[[പുതുച്ചേരി നഗരം|പുതുച്ചേരി]] |[[പുതുച്ചേരി]] |1964 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[സിവിൽ ഹോസ്പിറ്റൽ, ഐസ്വാൾ]] |[[ഐസോൾ]] |[[മിസോറം]] |1896 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[പോസ്റ്റ്ഗ്രാജുവേറ്റ്ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ എഡ്യൂക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ച്|പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ എഡ്യൂക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ച്]] |[[ചണ്ഡീഗഢ്]] |[[ചണ്ഡീഗഢ്]] |1962 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[സഞ്ജയ് ഗാന്ധി പോസ്റ്റ്ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്|സഞ്ജയ് ഗാന്ധി പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |[[ലഖ്‌നൗ]] |[[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] |1983 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[അരിജ്ഞർ അണ്ണാ മെമ്മോറിയൽ കാൻസർ ഹോസ്പിറ്റൽ & റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] |[[കാഞ്ചീപുരം]] |[[തമിഴ്‌നാട്]] | |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |[[ഷേർ-ഇ-കശ്മീർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്]] |സൗര, [[ശ്രീനഗർ]] |[[കശ്മീർ]] |1988 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |ഏഷ്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസ്, ഫരീദാബാദ് |[[ഡെൽഹി]] |[[ഇന്ത്യ]] |2010 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |- |അപ്പോളോ സിബിസിസി കാൻസർ കെയർ ഗുജറാത്ത് |[[അഹമ്മദാബാദ്]] |[[ഇന്ത്യ]] |2003 |<ref name="kidwai.kar.nic.in" /><ref name="whoindia.org" /> |} == അവലംബം == {{Reflist|33em}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ റീജിയണൽ ക്യാൻസർ സെന്ററുകൾ]] 50nestk7neu781998nz2d6qp9i9d4fd 0 586420 4671707 3845165 2026-09-29T16:31:33Z Malikaveedu 16584 4671707 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}{{Infobox scientist | name = ജീൻ പോർട്ടർ ഹെസ്റ്റർ | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1929|6|15}} | birth_place = ബിഗ് സ്പ്രിംഗ്, ടെക്സാസ്, യു.എസ്. | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}--> | other_names = | residence = | citizenship = | nationality = അമേരിക്കൻ | fields = [[ഓങ്കോളജി]] | workplaces = [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ടെക്സാസ് എം.ഡി. ആൻഡേഴ്സൺ കാൻസർ സെന്റർ]] | patrons = | education = | alma_mater = <nowiki>[[University of Science and Arts of Oklahoma|ഒക്ലഹോമ കോളേജ് ഫോർ വിമൻ, ഒക്ലഹോമ സിറ്റി യൂണിവേഴ്സിറ്റി, യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഒക്ലഹോമ</nowiki> | thesis_title = <!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )--> | thesis_url = <!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )--> | thesis_year = <!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )--> | academic_advisors = | notable_students = | known_for = | influences = | influenced = | awards = University of Science and Arts of Oklahoma Hall of Fame, [[Texas Women's Hall of Fame]], [[Oklahoma Hall of Fame]], Cohn de Laval Award | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | spouse = | partner = | children = | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!--{{URL|www.example.com}}--> | footnotes = }} [[കാൻസർ]] ഗവേഷണത്തിലും തെറാപ്പിയിലും ജോലിക്ക് പേരുകേട്ട ഒരു ഡോക്ടറാണ് '''ജീൻ പോർട്ടർ ഹെസ്റ്റർ''' (ജനനം പോർട്ടർ ഹെസ്റ്റർ. <ref>Darcy, Bob and Jennifer F. Paustenbaugh. ''Oklahoma Women's Almanac'', OPSA Press: Stillwater & Edmond, Oklahoma, 2005, p. 148.</ref><ref name="Oklahoman-10-18-1987">Bayless, Glen. [http://newsok.com/article/2202409 "Mentors Urged her to Try Medical Career,"] ''The Oklahoman'', October 18, 1987. Accessed May 25, 2016.</ref> 1984 ൽ അവരെ ടെക്സസ് വനിതാ ഹാൾ ഓഫ് ഫേമിലും 1987 ൽ ഒക്ലഹോമ ഹാൾ ഓഫ് ഫേമിലും ഉൾപ്പെടുത്തി.<ref name="OK-Hall">[https://www.oklahomahof.com/Portals/0/PDF's/HOF%20bios/Hester,%20Jeane%20P..pdf "Hester, Jeane Porter,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624060412/https://www.oklahomahof.com/Portals/0/PDF%27s/HOF%20bios/Hester%2C%20Jeane%20P..pdf |date=2016-06-24 }} ''Oklahoma Hall of Fame'', Accessed May 25, 2016.</ref> == ആദ്യകാലജീവിതം == ടെക്സസിലെ ബിഗ് സ്പ്രിംഗ്ൽ 1929 ജൂൺ 15 ന് ജീൻ പോർട്ടർ ജനിച്ചു. <ref name="OK-History">Brown, Kelly. [http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=HE019 "Hester, Jeane Porter (1929-)"] ''Encyclopedia of Oklahoma History and Culture'' Oklahoma Historical Society. Accessed May 25, 2016.</ref> ഒക്ലഹോമയിലെ ചിക്കാഷയിൽ അവർ വളർന്നു.<ref name="OK-Hall"/> ചിക്കാഷ ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം <ref name="OK-Hall"/> അവർ ചിക്കാഷയിലെ സ്ത്രീകൾക്കുള്ള ഒക്ലഹോമ കോളേജിൽ ചേർന്നു. <ref name="Hester-Scholarship">[https://usao.edu/alumni/dr-jeane-porter-hester-scholarship "Dr. Jeane Porter Hester Scholarship,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022180716/https://usao.edu/alumni/dr-jeane-porter-hester-scholarship |date=2016-10-22 }} ''University of Science and Arts of Oklahoma''. Accessed May 25, 2016.</ref> == അവാർഡുകൾ == ഒക്ലഹോമ വനിതാ ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിലെയും ടെക്സസ് വനിതാ ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിലെയും അംഗമാണ് ഹെസ്റ്റർ.<ref name="OK-Hall"/> അവർ അഫെരീസിസ് വേണ്ടിയുള്ള ശാസ്ത്രീയ സംഭാവനകൾക്ക് കോർഹാൻ ഡി ലാവൽ അവാർഡ് സ്വീകർത്താവ് ആണ്.<ref>[http://worldapheresis.org/awards/ "Awards: Cohn De laval Award,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207094655/https://worldapheresis.org/awards/ |date=2022-12-07 }} ''World Apheresis Association''. Accessed May 25, 2016.</ref><ref name="Transfusion-52-1">Hester, Jeane P. and Gail Rock. [https://dx.doi.org/10.1016/j.transci.2014.12.010 "Cohn de Laval Award Lectureship: The Science Behind the Success Development of a Continuous Flow Blood Cell Separator,"] ''Transfusion and Apheresis Science'', Volume 52, Issue 1 (February 2015), Pages 2–7.</ref> == അവലംബം== {{reflist}} {{Authority control}} {{Texas Women's Hall of Fame}} d9vxlafbnygzmj2n8icgrkm7wtomrjy 4671708 4671707 2026-09-29T16:32:15Z Malikaveedu 16584 4671708 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}{{Infobox scientist | name = ജീൻ പോർട്ടർ ഹെസ്റ്റർ | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1929|6|15}} | birth_place = ബിഗ് സ്പ്രിംഗ്, ടെക്സാസ്, യു.എസ്. | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!--{{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}}--> | other_names = | residence = | citizenship = | nationality = അമേരിക്കൻ | fields = [[ഓങ്കോളജി]] | workplaces = [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ടെക്സാസ് എം.ഡി. ആൻഡേഴ്സൺ കാൻസർ സെന്റർ]] | patrons = | education = | alma_mater = <nowiki>[[ഒക്ലഹോമ കോളേജ് ഫോർ വിമൻ, ഒക്ലഹോമ സിറ്റി യൂണിവേഴ്സിറ്റി, യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഒക്ലഹോമ</nowiki> | thesis_title = <!--(or | thesis1_title = and | thesis2_title = )--> | thesis_url = <!--(or | thesis1_url = and | thesis2_url = )--> | thesis_year = <!--(or | thesis1_year = and | thesis2_year = )--> | academic_advisors = | notable_students = | known_for = | influences = | influenced = | awards = University of Science and Arts of Oklahoma Hall of Fame, [[Texas Women's Hall of Fame]], [[Oklahoma Hall of Fame]], Cohn de Laval Award | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | spouse = | partner = | children = | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!--{{URL|www.example.com}}--> | footnotes = }} [[കാൻസർ]] ഗവേഷണത്തിലും തെറാപ്പിയിലും ജോലിക്ക് പേരുകേട്ട ഒരു ഡോക്ടറാണ് '''ജീൻ പോർട്ടർ ഹെസ്റ്റർ''' (ജനനം പോർട്ടർ ഹെസ്റ്റർ. <ref>Darcy, Bob and Jennifer F. Paustenbaugh. ''Oklahoma Women's Almanac'', OPSA Press: Stillwater & Edmond, Oklahoma, 2005, p. 148.</ref><ref name="Oklahoman-10-18-1987">Bayless, Glen. [http://newsok.com/article/2202409 "Mentors Urged her to Try Medical Career,"] ''The Oklahoman'', October 18, 1987. Accessed May 25, 2016.</ref> 1984 ൽ അവരെ ടെക്സസ് വനിതാ ഹാൾ ഓഫ് ഫേമിലും 1987 ൽ ഒക്ലഹോമ ഹാൾ ഓഫ് ഫേമിലും ഉൾപ്പെടുത്തി.<ref name="OK-Hall">[https://www.oklahomahof.com/Portals/0/PDF's/HOF%20bios/Hester,%20Jeane%20P..pdf "Hester, Jeane Porter,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624060412/https://www.oklahomahof.com/Portals/0/PDF%27s/HOF%20bios/Hester%2C%20Jeane%20P..pdf |date=2016-06-24 }} ''Oklahoma Hall of Fame'', Accessed May 25, 2016.</ref> == ആദ്യകാലജീവിതം == ടെക്സസിലെ ബിഗ് സ്പ്രിംഗ്ൽ 1929 ജൂൺ 15 ന് ജീൻ പോർട്ടർ ജനിച്ചു. <ref name="OK-History">Brown, Kelly. [http://www.okhistory.org/publications/enc/entry.php?entry=HE019 "Hester, Jeane Porter (1929-)"] ''Encyclopedia of Oklahoma History and Culture'' Oklahoma Historical Society. Accessed May 25, 2016.</ref> ഒക്ലഹോമയിലെ ചിക്കാഷയിൽ അവർ വളർന്നു.<ref name="OK-Hall"/> ചിക്കാഷ ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം <ref name="OK-Hall"/> അവർ ചിക്കാഷയിലെ സ്ത്രീകൾക്കുള്ള ഒക്ലഹോമ കോളേജിൽ ചേർന്നു. <ref name="Hester-Scholarship">[https://usao.edu/alumni/dr-jeane-porter-hester-scholarship "Dr. Jeane Porter Hester Scholarship,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022180716/https://usao.edu/alumni/dr-jeane-porter-hester-scholarship |date=2016-10-22 }} ''University of Science and Arts of Oklahoma''. Accessed May 25, 2016.</ref> == അവാർഡുകൾ == ഒക്ലഹോമ വനിതാ ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിലെയും ടെക്സസ് വനിതാ ഹാൾ ഓഫ് ഫെയിമിലെയും അംഗമാണ് ഹെസ്റ്റർ.<ref name="OK-Hall"/> അവർ അഫെരീസിസ് വേണ്ടിയുള്ള ശാസ്ത്രീയ സംഭാവനകൾക്ക് കോർഹാൻ ഡി ലാവൽ അവാർഡ് സ്വീകർത്താവ് ആണ്.<ref>[http://worldapheresis.org/awards/ "Awards: Cohn De laval Award,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207094655/https://worldapheresis.org/awards/ |date=2022-12-07 }} ''World Apheresis Association''. Accessed May 25, 2016.</ref><ref name="Transfusion-52-1">Hester, Jeane P. and Gail Rock. [https://dx.doi.org/10.1016/j.transci.2014.12.010 "Cohn de Laval Award Lectureship: The Science Behind the Success Development of a Continuous Flow Blood Cell Separator,"] ''Transfusion and Apheresis Science'', Volume 52, Issue 1 (February 2015), Pages 2–7.</ref> == അവലംബം== {{reflist}} {{Authority control}} {{Texas Women's Hall of Fame}} 5p7xsigyna22tr83bz8dptiabvmprw7 0 588315 4671849 4653515 2026-09-30T06:43:16Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671849 wikitext text/x-wiki {{pu|Rajiv Gandhi Government General Hospital}} {{Infobox hospital | Name = രാജീവ് ഗാന്ധി ഗവണ്മെന്റ് ജനറൽ ആശുപത്രി | Org/Group = തമിഴ്നാട് സർക്കാർ | Image = GovernmentHospitalChennai.JPG | image_size = 300px | Caption = Rajiv Gandhi Government General Hospital | map_type = | latitude = <!-- used only for adding a map, with map_type --> | longitude = <!-- used only for adding a map, with map_type --> | Logo = <!-- optional --> | Location = Grand Western Trunk Road, [[Park Town, Chennai|Park Town]] | Region = [[ചെന്നൈ]] | State = [[തമിഴ് നാട്]] | Country = [[ഇന്ത്യ]] | Coordinates = {{Coord|13|4|53.1|N|80|16|37.9|E|display=title}} | HealthCare = Public | Type = Full-service medical center & teaching hospital | Speciality = <!-- if devoted to a speciality, i.e. not if has broad spectrum of specialities --> | Standards = <!-- optional if no national standards --> | Emergency = | Affiliation = [[Madras Medical College]] | Beds = 2,722<ref name="Hindu_350Years"/> | Founded = 1664 | Closed = <!-- optional --> | Website = http://www.mmc.tn.gov.in/ | Wiki-Links = <!-- optional --> }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രധാന സർക്കാർ ആശുപത്രിയാണ് '''രാജീവ് ഗാന്ധി ഗവണ്മെന്റ് ജനറൽ ആശുപത്രി'''. ആശുപത്രിയുടെ ധനസഹായവും നടത്തിപ്പും നിർവഹിക്കുന്നത് [[തമിഴ്‌നാട്]] സംസ്ഥാന സർക്കാരാണ്. 1664-ൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] സ്ഥാപിച്ച ഇത് ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ആധുനിക ആശുപത്രിയാണ്.<ref>{{Cite journal|last=Amarjothi|first=J. M. V.|last2=Jesudasan|first2=Jeyasudhahar|last3=Ramasamy|first3=Villalan|last4=Jose|first4=Livin|authorlink=|title=History of Medicine: The origin and evolution of the first modern hospital in India|journal=The National Medical Journal of India|volume=33|issue=3|pages=175–179|date=2020|language=|url=https://www.nmji.in/article.asp?issn=0970-258X;year=2020;volume=33;issue=3;spage=175;epage=179;aulast=Amarjothi#:~:text=In%201639%2C%20EIC%20officials%2C%20Andrew,hospital%20in%20India%20was%20started|jstor=|issn=|doi=10.4103/0970-258X.314010|pmid=33904424|id=|mr=|zbl=|jfm=|accessdate=23 May 2021}}</ref> പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] ഇതിനോട് ചേർക്കപ്പെട്ടു. 2018-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, പ്രതിദിനം ശരാശരി 12,000 ഔട്ട്‌പേഷ്യന്റുകളാണ് ആശുപത്രിയിൽ എത്തുന്നത്. == ചരിത്രം == [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയിലെ]] രോഗികളായ സൈനികരെ ചികിത്സിക്കുന്നതിനായി ഒരു ചെറിയ ആശുപത്രിയായി 1664 നവംബർ 16-നാണ് സർക്കാർ ജനറൽ ആശുപത്രി ആരംഭിച്ചത്. കമ്പനിയുടെ ഏജന്റായിരുന്ന സർ എഡ്വേർഡ് വിന്റർ [[ചെന്നൈ|മദ്രാസിൽ]] ആദ്യത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് ആശുപത്രി സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു.<ref name="MedicalCapitalsPlaceInHistory">{{cite news | last = Hamid | first = Zubeda | title = The medical capital's place in history | newspaper = The Hindu | location = Chennai | date = 20 August 2012 | url = http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article3796305.ece | access-date = 15 September 2012 | archive-date = 2016-01-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160102012423/http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article3796305.ece | url-status = dead}}</ref> ആദ്യകാലങ്ങളിൽ [[ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജ്, ഇന്ത്യ|ഫോർട്ട് സെന്റ് ജോർജിലാണ്]] ആശുപത്രി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്; അടുത്ത 25 വർഷത്തിനുള്ളിൽ ഇത് ഒരു ഔപചാരിക ചികിത്സാകേന്ദ്രമായി വളർന്നു. ഗവർണർ സർ എലിഹു യേൽ (ലോകപ്രശസ്ത [[യേൽ സർവ്വകലാശാല|യേൽ സർവ്വകലാശാലയുടെ]] ആദ്യകാല ധനസഹായി) ആശുപത്രിയുടെ വികസനത്തിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുകയും 1690-ൽ കോട്ടയ്ക്കുള്ളിൽ പുതിയ സ്ഥലം അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. [[പ്രമാണം:AncientIndianSurgeon_ChennaiGH.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|220x220ബിന്ദു| പുരാതന ഇന്ത്യയിൽ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു ശസ്ത്രക്രിയയുടെ ചിത്രം ആശുപത്രിയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു]] ആംഗ്ലോ-ഫ്രഞ്ച് യുദ്ധത്തെത്തുടർന്ന് ആശുപത്രി കോട്ടയിൽ നിന്ന് മാറി.<ref name="ChennaiBest_History">{{Cite web|url=http://www.chennaibest.com/discoverchennai/sightseeing/history/1639.asp|title=History: 1639 A.D. TO 1700 A.D.|access-date=19 September 2012|publisher=ChennaiBest.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121009120706/http://www.chennaibest.com/discoverchennai/sightseeing/history/1639.asp|archive-date=9 October 2012}}</ref> 1771 ആയപ്പോഴേക്കും, അർമേനിയൻ സ്ട്രീറ്റിൽ സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന ആശുപത്രിക്കുള്ള പുതിയ സ്ഥലം അന്തിമമായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു — 1680-കളിൽ ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ ഗാർഡൻ ഹൗസ് നിലനിന്നിരുന്ന, നാരി മേടുവിന്റെ (അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ "ഹോഗ്സ് ഹിൽ") താഴത്തെ ചരിവുകളിലുള്ള ഭൂമിയായിരുന്നു അത് (ഇന്നത്തെ [[ചെന്നൈ സെൻട്രൽ തീവണ്ടി നിലയം|ചെന്നൈ സെൻട്രലിന്]] ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശം).<ref>{{Cite journal|last=Ramya Raman & Anantanarayanan Raman|first=|authorlink=|title=On the quarter-millennial anniversary of the Madras General Hospital|journal=The National Medical Journal of India|volume=35|issue=1|pages=47–51|publisher=|location=|date=23 August 2022|language=|url=https://nmji.in/on-the-quarter-millennial-anniversary-of-the-madras-general-hospital/|jstor=|issn=2583-150X|doi=10.25259/NMJI_5084|id=|mr=|zbl=|jfm=|accessdate=30 December 2022}}</ref><ref name="SriramV" /> 42,000 പഗോഡകൾ മുടക്കി ജോൺ സള്ളിവൻ ഈ സ്ഥലത്ത് പുതിയ കെട്ടിടം നിർമ്മിച്ചു; ഇന്നത്തെ സ്ഥലത്തുള്ള ആശുപത്രി 1772 ഒക്ടോബർ 5-ന് ഔദ്യോഗികമായി തുറന്നു. 1664 നും 1772 നും ഇടയിൽ ആശുപത്രി ഒമ്പത് തവണ സ്ഥലം മാറ്റി.<ref name="SriramV">{{Cite web|url=https://sriramv.com/2015/02/23/a-brief-history-of-the-general-hospital-a-chennai-landmark/|title=A brief history of the General Hospital – a Chennai landmark|access-date=30 December 2022|last=Sriram|first=V.|date=23 February 2015|website=Madras Heritage and Carnatic Music|publisher=V. Sriram|quote=}}</ref> 1772-ഓടെ, ആശുപത്രി യൂറോപ്യന്മാരെയും യൂറേഷ്യക്കാരെയും സ്വദേശികളെയും പാശ്ചാത്യ രോഗനിർണയ രീതികളിലും ചികിത്സയിലും മരുന്നുകൾ തയ്യാറാക്കുന്നതിനുള്ള രീതികളിലും പരിശീലിപ്പിച്ചിരുന്നു. യോഗ്യരായ ഡോക്ടർമാരെ സഹായിക്കുന്നതിനായി ഈ പരിശീലനം ലഭിച്ചവരെ അന്നത്തെ [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ]] ജില്ലാ ആസ്ഥാനങ്ങളിലെ വിവിധ ഡിസ്പെൻസറികളിലേക്ക് നിയോഗിച്ചു. തുടർന്ന്, 1814-ൽ ഈ ആശുപത്രി ഗാരിസൺ ആശുപത്രിയായി മാറി. 1820 ആയപ്പോഴേക്കും ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ മാതൃകാ ആശുപത്രിയായി ഈ സ്ഥാപനത്തിന് അംഗീകാരം ലഭിച്ചു. 1827-ൽ ഡി. മോർട്ടിമാർ ആശുപത്രിയുടെ സൂപ്രണ്ടായി നിയമിതനായി. മോർട്ടിമാർ നടത്തിയിരുന്ന ഒരു സ്വകാര്യ മെഡിക്കൽ ഹാളായാണ് [[മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] ആരംഭിച്ചത്; 1835-ൽ ഗവർണർ സർ ഫ്രെഡറിക് ആഡംസ് ഇത് ഒരു മെഡിക്കൽ സ്കൂളായി ക്രമപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് ഗവർണർ, സ്‌കൂളിനെ സർക്കാർ ധനസഹായത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സ്ഥാപനമാക്കാനുള്ള ഓർഡിനൻസ് പുറപ്പെടുവിക്കുകയും അതിനെ ജനറൽ ആശുപത്രിയോട് കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും ചെയ്തു. 1842-ൽ എച്ച് ആകൃതിയിലുള്ള പ്രധാന കെട്ടിടം നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും ആശുപത്രി ഇന്ത്യക്കാർക്കായി തുറന്നുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="ChennaiBest_History"/> അതോടൊപ്പം മെഡിക്കൽ സ്കൂൾ മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജായി ഉയർത്തപ്പെടുകയും 1850 മുതൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. 1928 നും 1938 നും ഇടയിൽ, വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന രോഗികളുടെ എണ്ണം കാരണം ആശുപത്രി വളരെയധികം വിപുലീകരിക്കപ്പെട്ടു. മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജിന്റെ ആദ്യ ഇന്ത്യൻ പ്രിൻസിപ്പലായി എ. എൽ. മുതലിയാർ നിയമിതനായി. 1935 മുതൽ വിവിധ വകുപ്പുകൾ രൂപീകരിച്ചതോടെ പുതിയ കെട്ടിടങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പ് ആശുപത്രി പരിപാലിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ, പഴയ കെട്ടിടം പൊളിച്ച് 1,050 ദശലക്ഷം {{Indian Rupees}} ചെലവിൽ രണ്ട് ടവർ ബ്ലോക്കുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു. 1987 ജൂലായ് 10-ന് ആശുപത്രിയിൽ ആദ്യമായി അവയവം മാറ്റിവയ്ക്കൽ ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തി.<ref name="PioneerInTransplants">{{cite news | last = Kumar | first = G. Pramod | title = Once capital of illegal kidney trade, Chennai now a pioneer in transplants | newspaper = Firstpost.com | publisher = Firstpost.India | date = 21 March 2012 | url = http://www.firstpost.com/india/once-capital-of-illegal-kidney-trade-chennai-now-a-pioneer-in-transplants-251460.html | access-date = 15 September 2012}}</ref><ref name="1000thKidneyTransplant">{{cite news|date=21 March 2012|title=Govt hospital performs its 1000th kidney transplant|newspaper=Health India.com|publisher=Health.India.com|url=http://health.india.com/news/govt-hospital-performs-its-1000th-kidney-transplant/|url-status=dead|access-date=15 September 2012|archive-url=https://archive.today/20130126060246/http://health.india.com/news/govt-hospital-performs-its-1000th-kidney-transplant/|archive-date=26 January 2013}}</ref> 1996 ജനുവരിയിൽ ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ, മൃതശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള വൃക്ക മാറ്റിവയ്ക്കൽ ശസ്ത്രക്രിയ ആശുപത്രിയിൽ നടന്നു.<ref name="1000thKidneyTransplant" /> 2007 ഏപ്രിലിൽ, തമിഴ്‌നാട് മെഡിക്കൽ കമ്മീഷൻ പരിപാലിക്കുന്ന, 200 കിടക്കകളും സ്വന്തം നഴ്‌സുമാരുമുള്ള പണം നൽകി ഉപയോഗിക്കാവുന്ന വാർഡുകൾ ആശുപത്രിയിൽ തുറക്കാൻ സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു.<ref>{{cite news|date=21 April 2007|title=Pay wards at General Hospital soon|location=Chennai|url=http://hindu.com/2007/04/21/stories/2007042115890500.htm|url-status=dead|access-date=21 June 2012|archive-url=https://archive.today/20130125125602/http://hindu.com/2007/04/21/stories/2007042115890500.htm|newspaper=[[The Hindu]]|archive-date=25 January 2013}}</ref> 2013 മാർച്ചിൽ 10 ദശലക്ഷം {{Indian Rupees}} ചെലവിൽ 12 മെഷീനുകളുള്ള പുതിയ വൃക്ക ഡയാലിസിസ് കേന്ദ്രം ആശുപത്രിയിൽ കമ്മീഷൻ ചെയ്തു.<ref>{{cite news | title = GH gets new dialysis centre | newspaper = The Hindu | location = Chennai | date = 15 March 2013 | url = http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/gh-gets-new-dialysis-centre/article4509593.ece | access-date = 19 March 2013}}</ref> == അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ == ചെന്നൈ നഗരം ഭൂകമ്പ മേഖല III-ൽ ഉൾപ്പെടുന്നതിനാൽ ഭൂകമ്പത്തെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിലാണ് ഘടന രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. മേൽഘടനകളിൽ പൈൽ ഫൗണ്ടേഷനോടു കൂടിയ ഫ്രെയിംഡ് ഘടനയാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. സ്ട്രക്ചറൽ ഗ്ലേസിംഗ്, അലുമിനിയം കോമ്പോസിറ്റ് പാനൽ ക്ലാഡിംഗ്, നോവകോട്ട് ഫിനിഷ് എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചാണ് ടവർ ബ്ലോക്കുകൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[പ്രമാണം:Rajiv_gandhi_government_Hospital.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|220x220ബിന്ദു| ആശുപത്രിയുടെ പ്രധാന മുൻവശം]] ടവർ ബ്ലോക്ക് I-ന്റെ മൊത്തം പ്ലിന്ത് വിസ്തീർണ്ണം 31,559 ചതുരശ്ര മീറ്ററും ടവർ ബ്ലോക്ക് II-ന്റേത് 33,304 ചതുരശ്ര മീറ്ററുമാണ്. വെള്ളം കെട്ടിനിൽക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കാനും മഴവെള്ളം ഗുരുത്വാകർഷണത്താൽ ഒഴുകിപ്പോകാൻ അനുവദിക്കാനുമായി ഭൂനിരപ്പ് 1.40 മീറ്റർ (4'7") വരെ ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു. ഓരോ ടവർ ബ്ലോക്കിലും മൂന്ന് ഗോവണിപ്പടികളും എട്ട് ലിഫ്റ്റുകളും ഉണ്ട്; കെട്ടിടത്തിന് എല്ലാ നിലകളിലേക്കും പ്രവേശനമുള്ള ഒരു റാമ്പുമുണ്ട്. കെട്ടിടത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്ത് പ്രത്യേക ഫയർ എസ്കേപ്പ് ഗോവണിയും മാലിന്യ നിർമാർജന ലിഫ്റ്റും ഉണ്ട്. 1014.5 ദശലക്ഷം {{Indian Rupees}} ചെലവിൽ 23 ഔട്ട്‌പേഷ്യന്റ് വിഭാഗങ്ങൾക്കായി എട്ട് നിലകളുള്ള ബ്ലോക്കിന്റെ നിർമ്മാണം 2016 ഓഗസ്റ്റിൽ ആരംഭിച്ചു. ഇതോടെ ആശുപത്രിക്ക് 432,000 ചതുരശ്ര അടി അധികമായി ലഭിക്കും. പുതിയ ബ്ലോക്കിൽ നാല് ബെഡ് കം പാസഞ്ചർ എലിവേറ്ററുകളും നാല് പാസഞ്ചർ എലിവേറ്ററുകളും ഉണ്ടാകും. ഓട്ടോമാറ്റിക് മെയിൻ ഫെയിലർ പാനലോടു കൂടിയ 1,000 KVA ജനറേറ്റർ കെട്ടിടത്തിലുണ്ട്. ഒരു എയർ കണ്ടീഷനിംഗ് പ്ലാന്റ് ഓപ്പറേഷൻ തിയറ്ററുകൾ, ഐസിയു, ഐഎംസിയു എന്നിവയുടെ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നു. ബാറ്ററി പവർ ബാക്കപ്പുള്ള ഒരു ഡിജിറ്റൽ EPABX സംവിധാനവും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗങ്ങളും ശസ്ത്രക്രിയാനന്തര വാർഡുകളും കൂടാതെ 52 ഓപ്പറേഷൻ തിയറ്ററുകളും ആശുപത്രിയിൽ ഉണ്ട്. ആശുപത്രിക്ക് പ്രതിദിനം 1,400 ക്യുബിക് മീറ്റർ ഓക്സിജൻ ആവശ്യമാണ്; സിലിണ്ടറുകൾ ഉപയോഗിച്ച് 1,052 ഔട്ട്ലെറ്റുകൾ വഴിയാണ് ഇത് വിതരണം ചെയ്യുന്നത്. പ്രതിദിനം 300 ഓക്സിജൻ സിലിണ്ടറുകളാണ് ആശുപത്രിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[പ്രമാണം:GH_Chennai.JPG|ലഘുചിത്രം|220x220ബിന്ദു| സർക്കാർ ജനറൽ ആശുപത്രി, ചെന്നൈ]] ദ്രാവക ഓക്‌സിജൻ സംഭരിക്കാൻ ടാങ്ക് സ്ഥാപിച്ച സംസ്ഥാനത്തെ ആദ്യത്തെ സർക്കാർ സ്ഥാപനമാണ് ഈ ആശുപത്രി. 13,000 ലിറ്റർ ഓക്‌സിജൻ സൂക്ഷിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ടാങ്ക് പ്രവർത്തനസജ്ജമാകുമ്പോൾ ആശുപത്രിയിലെ മുഴുവൻ ആവശ്യങ്ങളും നിറവേറ്റും. ടവർ ബ്ലോക്ക് 2 നും പഴയ കാർഡിയോളജി ബ്ലോക്കിനും ഇടയിലുള്ള സ്ഥലത്താണ് ടാങ്ക് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. ആശുപത്രിയിലേക്ക് വാതകം വിതരണം ചെയ്യുന്ന ഐനോക്‌സ് എയർ പ്രൊഡക്‌ട്‌സാണ് നാല് ലക്ഷം {{Indian Rupees}} ചെലവ് വരുന്ന ടാങ്ക് സൗജന്യമായി നിർമ്മിച്ചത്. ടാങ്ക് നിറയെ ഓക്സിജൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ 5 ദിവസത്തേക്കുള്ള വിതരണം ഉറപ്പാക്കാനാകും. സർക്കാർ സെക്രട്ടേറിയറ്റ് ഡിസ്പെൻസറി, സർക്കാർ ഹൈക്കോടതി ഡിസ്പെൻസറി, സർക്കാർ ചെപ്പോക്ക് ഓഫീസ് ഡിസ്പെൻസറി, സർക്കാർ എസ്റ്റേറ്റ് ഡിസ്പെൻസറി, സർക്കാർ രാജ്ഭവൻ ഡിസ്പെൻസറി എന്നിവ ആശുപത്രിയോട് ചേർന്നുള്ള ഡിസ്പെൻസറികളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. 2013-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, പോളി ട്രോമ, ഓർത്തോപീഡിക്‌സ്, മെഡിക്കൽ എമർജൻസി, വിഷചികിത്സ, സർജിക്കൽ, കാർഡിയോളജി, ന്യൂറോളജി, ജെറിയാട്രിക്‌സ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ഐസിയുകൾക്കായി 231 കിടക്കകൾ ആശുപത്രിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. റേഡിയേഷൻ തെറാപ്പിക്കായി ഒരു ലീനിയർ ആക്സിലറേറ്റർ കമ്മീഷൻ ചെയ്യുന്നതിനൊപ്പം കാൻസർ ഐസിയുവിന് 15 കിടക്കകൾ കൂടി ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 2018-ൽ, "തടസ്സമില്ലാത്ത ലാബ് സേവനങ്ങൾ" നൽകുന്നതിനായി ആശുപത്രിയിൽ ഒരു സംയോജിത ലബോറട്ടറി സൗകര്യം ഔദ്യോഗികമായി അനുവദിച്ചു. തമിഴ്‌നാട് ആക്‌സിഡന്റ് ആന്റ് എമർജൻസി കെയർ ഇനിഷ്യേറ്റീവ് (TAEI) മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ട്രയേജ് ഏരിയ, റെസസിറ്റേഷൻ ബേ, കളർ കോഡഡ് സോണുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന സമ്പൂർണ അത്യാഹിത വിഭാഗമുള്ള, സർക്കാർ മേഖലയിലെ ആദ്യത്തെ ആശുപത്രിയാണിത്. 2015–2016ൽ 1,244.8 ദശലക്ഷം {{Indian Rupees}} ചെലവിൽ നാല് ബഹുനില ബ്ലോക്കുകളുടെ നിർമാണം ആരംഭിച്ചു. ഇതിൽ, 553.3 ദശലക്ഷം {{Indian Rupees}} ചെലവിൽ നിർമ്മിച്ച റുമറ്റോളജി ബ്ലോക്ക്, നെഫ്രോളജി ബ്ലോക്ക്, യൂറോളജി, ഹെപ്പറ്റോളജി ബ്ലോക്കുകൾ എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് കെട്ടിടങ്ങൾ യഥാക്രമം 2017 ഫെബ്രുവരി, 2017 മാർച്ച്, 2018 ജൂൺ മാസങ്ങളിൽ പൂർത്തിയായി. == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:GH_Tower_1_Front_Lobby.jpg|ലഘുചിത്രം|220x220ബിന്ദു| ടവർ 1-ന്റെ മുൻവശത്തെ ലോബി]] [[പ്രമാണം:ChennaiGH_Corridor.jpg|ലഘുചിത്രം|220x220ബിന്ദു| ആശുപത്രിയിലെ നിരവധി ഇടനാഴികളിൽ ഒന്ന്]] കൂറ്റൻ ഇരട്ട ഗോപുരങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തോടെ ആശുപത്രി ബ്ലോക്ക് മുഴുവൻ പുതുക്കിപ്പണിതു. ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെ പഴക്കമുള്ള യഥാർത്ഥ ആശുപത്രി കെട്ടിടങ്ങൾക്ക് പകരമാണ് ഇവ നിർമ്മിച്ചത്. ആശുപത്രിയുടെ നടത്തിപ്പ് മെഡിക്കൽ സൂപ്രണ്ടിനാണ്; ആശുപത്രിയോട് ചേർന്നുള്ള മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജിന്റെ (എംഎംസി) മേധാവി ഡീനാണ്. 2006 ആയപ്പോഴേക്കും ആശുപത്രി പ്രതിദിനം 8,000 മുതൽ 10,000 വരെ ഔട്ട്‌പേഷ്യന്റുകളെ ചികിത്സിക്കാൻ തുടങ്ങി. ദിവസവും മൂന്ന് ഓപ്പൺ ഹാർട്ട് ശസ്ത്രക്രിയകളും ആശുപത്രി സൗജന്യമായി നടത്തിയിരുന്നു.<ref>{{cite news|date=23 January 2006|title=Chennai Government General Hospital treats up to 10,000 outpatients daily|location=Chennai|url=http://www.hindu.com/2006/01/23/stories/2006012308810500.htm|url-status=dead|access-date=21 June 2012|archive-url=https://archive.today/20130125081054/http://www.hindu.com/2006/01/23/stories/2006012308810500.htm|newspaper=[[The Hindu]]|archive-date=25 January 2013}}</ref> 2013 ആയപ്പോഴേക്കും പ്രതിദിനം എത്തുന്ന ഔട്ട്‌പേഷ്യന്റുകളുടെ എണ്ണം 10,000 മുതൽ 12,000 വരെയായി വർദ്ധിച്ചു.<ref name="Hindu_350Years">{{cite news | title = GH in Chennai to celebrate 350 years in Nov. | newspaper = The Hindu | location = Chennai | date = 21 September 2013 | url = http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/gh-in-chennai-to-celebrate-350-years-in-nov/article5151076.ece | access-date = 21 September 2013}}</ref> തമിഴ്‌നാട്ടിലെ മരണാനന്തര അവയവദാനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംഭാവന നൽകുന്നത് ഈ ആശുപത്രിയാണ്.<ref>{{Cite web|url=http://www.mohanfoundation.org/activities/MoU-signed-by-Rajiv-Gandhi-Government-General-Hospital-Chennai-MOHAN-Foundation-633.htm|title=MoU signed by Rajiv Gandhi Government General Hospital, Chennai & MOHAN Foundation|access-date=21 June 2012|last=Sujatha|date=24 May 2012|publisher=Mohan Foundation}}</ref> 2012 മാർച്ചിൽ ആശുപത്രി അതിന്റെ 1,000-ാമത്തെ വൃക്ക മാറ്റിവയ്ക്കൽ ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തി; രാജ്യത്തെ ഏതൊരു സർക്കാർ ആശുപത്രിയിലെയും ഏറ്റവും ഉയർന്ന കണക്കാണിത്. ഇവയിൽ 90 ഓളം എണ്ണം മൃതശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള അവയവമാറ്റ ശസ്ത്രക്രിയകളായിരുന്നു. 2013-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, അവയവമാറ്റ ശസ്ത്രക്രിയകളിൽ ആശുപത്രിക്ക് 22 ശതമാനം പങ്കുണ്ട്; ഇത് നഗരത്തിലെ ആശുപത്രികളിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്നതാണ്.<ref>{{cite news | title = 100 cadaver transplants later, GH still going strong | newspaper = The Hindu | location = Chennai | date = 2 February 2013 | url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/100-cadaver-transplants-later-gh-still-going-strong/article4371569.ece | access-date = 11 February 2013}}</ref> == കാന്റീൻ == 5,000 ചതുരശ്ര അടി വരുന്ന ഒരു കോർപ്പറേഷൻ കാന്റീൻ നിർമ്മാണത്തിലാണ്. നഗരത്തിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ കാന്റീനായിരിക്കും ഇത്. 2013 സെപ്തംബർ പകുതിയോടെ കാന്റീൻ തുറക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. കാന്റീനിൽ ഭിന്നശേഷിക്കാർക്കായി റാമ്പുകളും അവർക്കായി പ്രത്യേക കൗണ്ടറുകളും ഉണ്ടായിരിക്കും. == സംഭവങ്ങൾ == 2022 ഏപ്രിൽ 27 ന് രാവിലെ 11 മണിയോടെ ആശുപത്രിയിൽ വലിയ തീപിടിത്തമുണ്ടായി. ആശുപത്രി വളപ്പിലെ പഴയ കെട്ടിടങ്ങളിലൊന്നായ ബ്രാഡ്ഫീൽഡ് സർജിക്കൽ ബ്ലോക്കാണ് തീപിടിത്തത്തിൽ നശിച്ചത്. == ഭാവി വികസനങ്ങൾ == 2011 മാർച്ചിൽ, ജനിതക രോഗങ്ങളുടെ ആദ്യകാല രോഗനിർണയത്തിന് സഹായിക്കുന്നതിനായി ആശുപത്രിയിൽ ഒരു ജനിതക ലാബ് സ്ഥാപിക്കുമെന്ന് സംസ്ഥാന ആരോഗ്യവകുപ്പ് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2012 ജൂണിൽ [[ചെന്നൈ സെൻട്രൽ തീവണ്ടി നിലയം|ചെന്നൈ സെൻട്രൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനെയും]] [[ചെന്നൈ പാർക്ക് തീവണ്ടി നിലയം|പാർക്ക് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനെയും]] ആശുപത്രിയെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചെന്നൈയിലെ ആദ്യത്തെ സ്കൈവാക്ക് 200 ദശലക്ഷം {{Indian Rupees}} ചെലവിൽ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. ചെന്നൈ സെൻട്രൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ, ഈവനിംഗ് ബസാർ, ഗവൺമെന്റ് മെഡിക്കൽ കോളേജ്, പൂനമല്ലി ഹൈറോഡിലെ റിപ്പൺ ബിൽഡിംഗ്സ് എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഒമ്പത് കേന്ദ്രങ്ങളുമായി ആശുപത്രിയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഇതിന് 1 കിലോമീറ്റർ നീളമുണ്ടാകും. 2022 ഏപ്രിലിൽ, അതേ മാസം തന്നെ തീപിടിത്തത്തിൽ നശിച്ച നൂറ്റാണ്ട് പഴക്കമുള്ള ബ്രാഡ്‌ഫീൽഡ് സർജിക്കൽ ബ്ലോക്കിന് പകരമായി 650 ദശലക്ഷം {{Indian Rupees}} ചെലവിൽ പുതിയ കെട്ടിടം നിർമ്മിക്കുമെന്ന് സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിച്ചു. == ഇതും കാണുക == * ചെന്നൈയിലെ ആരോഗ്യപരിപാലനം * സർക്കാർ മൾട്ടി സൂപ്പർ സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രി * കിൽപ്പോക്ക് മെഡിക്കൽ കോളേജ് * [[ഗവണ്മെന്റ് റോയപ്പേട്ട ഹോസ്പിറ്റൽ|സർക്കാർ റോയപ്പേട്ട ആശുപത്രി]] * [[സ്റ്റാൻലി മെഡിക്കൽ കോളേജ്]] * ഗവണ്മെന്റ് ഹോസ്പിറ്റൽ ഓഫ് തൊറാസിക് മെഡിസിൻ * [[അഡയാർ കാൻസർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] * നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സിദ്ധ == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://www.mmc.tn.gov.in/ ചെന്നൈയിലെ രാജീവ് ഗാന്ധി ഗവണ്മെന്റ് ജനറൽ ആശുപത്രിയുടെ ഹോംപേജ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216154654/http://www.mmc.tn.gov.in/ |date=2016-02-16 }} * [http://www.mmc.ac.in/mmc/ മദ്രാസ് മെഡിക്കൽ കോളേജ് ഹോംപേജ്] {{Chennai Topics|left}}{{Health in Tamil Nadu}}{{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] [[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]] ffq9v43dqqnccwskn3uldgniwclbpka 0 592767 4671818 4545764 2026-09-30T03:56:13Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671818 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} ഹൈദരാബാദി മുസ്ലീങ്ങൾക്കിടയിൽ [[യെമൻ|യെമനിലെ]] [[ഹളർമൌത്ത്|ഹദ്രമാവത്തിലെ]] ആഫ്രോ-അറബ് സംഗീതത്തിൽ നിന്ന് സ്വീകരിച്ച ഇന്ത്യയിലെ [[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദിൽ]] നിന്നുള്ള ആഘോഷമായ താളാത്മക സംഗീതത്തിന്റെയും നൃത്തത്തിന്റെയും ഒരു രൂപമാണ് '''മർഫ (Marfa‌)''' . മർഫ, ''ഡാഫ്'', ധോൾ, ''[[ഢോൽ|സ്റ്റിക്കുകൾ]]'', <ref name="An_African_Indian_community_in_Hyderabad">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DigPvwHTqJ4C&q=marfa+hyderabad+history&pg=PA210|title=An African Indian community in Hyderabad: Siddi identity, its maintenance and Change|last=Ababu Minda Yimene|publisher=Greenwood|year=2004|isbn=3-86537-206-6|pages=209–211}}</ref> സ്റ്റീൽ പാത്രങ്ങൾ, ''തപ്പി'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന തടി സ്ട്രിപ്പുകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചാണ് ഉയർന്ന ''ടെമ്പോയിൽ'' ആണ് ഇത് കളിക്കുന്നത്.  <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> ഇതിന്റെ കോറസ് ഇഫക്റ്റുകളും വോക്കൽ മീറ്ററും ബീറ്റുകൾക്കനുസരിച്ച് ആണ് സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. <ref name="TheHindu1">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2216021.ece# |title='Marfa' band of the Siddis 'losing' its beat |work=The Hindu |date=10 July 2011 |accessdate=16 August 2011 |location=Hyderabad, India |archive-date=2016-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108233620/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2216021.ece |url-status=dead}}</ref> <ref name="An_African_Indian_community_in_Hyderabad" /> പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ഹൈദരാബാദ് രാജ്യം|ഹൈദരാബാദ് സ്റ്റേറ്റിൽ]] കിഴക്കൻ ആഫ്രിക്കയിൽ നിന്നു വന്ന [[സിദ്ദികൾ|സിദ്ദി കമ്മ്യൂണിറ്റിയാണ്]] ഇത് അവതരിപ്പിച്ചത്. അവർ അസഫ് ജാഹി [[നിസാം|നിസാംമാരുടെ]] കൂലി പട്ടാളത്തിൽ കുതിരപ്പട കാവൽക്കാരായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നു. അസഫ് ജാഹി നിസാമുകൾ ''മർഫ'' സംഗീതത്തെ സംരക്ഷിച്ചു. അവിടുത്തെ ഔദ്യോഗിക ആഘോഷങ്ങളിലും ചടങ്ങുകളിലും ഇത് അവതരിപ്പിച്ചു. അവർ [[അൽ ജസീറ|അറേബ്യയിലെ]] [[അസീർ പ്രവിശ്യ|അസീർ]] പ്രവിശ്യയിലെ ബയാഫണ്ടി വംശത്തിലൂടെ ഒന്നാം ഖലീഫ [[അബൂബക്കർ സിദ്ദീഖ്‌|അബൂബക്കർ സിദ്ദിഖി]]<nowiki/>ന്റെ പിൻഗാമികളായ അറബ് വംശപരമ്പര ആണെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടു. ഈ കലാരൂപം [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]], പ്രത്യേകിച്ച് [[ഹൈദരാബാദ് രാജ്യം|ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്ത്]] ജനപ്രിയമായി. [[സിദ്ദികൾ|സിദ്ദികളുടെയും]] ഹദ്രാമികളുടെയും പ്രവാസികളാണ് അത് അവിടെ കൊണ്ടുവന്നത്. <ref name="An_African_Indian_community_in_Hyderabad"/> ഇതിനോട് അനുബന്ധമായ മാർഫ നൃത്തം സാധാരണയായി ജൻബിയ കഠാരകൾ കൂടാതെ/അല്ലെങ്കിൽ തൽവാർ (അറബിയിൽ വാളുകൾ), ലാറ്റ് (അറബിയിൽ ചൂരൽ) എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.  ഇത് യെമനിലെ നൃത്തം ആയ ''ബറായിൽ'' ( {{Lang-ar|برع}} )നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാവാൻ സാധ്യതയുണ്ട് . == ഉത്ഭവം == [[ടിംപാനി|കെറ്റിൽഡ്രം]] എന്നതിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന യെമനി അറബി പദമാണ് ''മർഫ'' . <ref name="first Indian recordings">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3DjL3WcQ2kEC&q=Hyderabad+Tasha+Marfa&pg=PA203|title=The Gramaphone Company's first Indian recordings, 1899-1908|last=Michael S. Kinnear|publisher=Popular Prakashan|year=1994|isbn=81-7154-728-1|page=203}}</ref> [[എത്യോപ്യ|എത്യോപ്യൻ]] [[സിദ്ദികൾ|സിദ്ദിസിന്റെ]] സംസ്കാരത്തിൽ ഹദ്രമി ജനതയുടെ സ്വാധീനം കാരണം, ''മർഫ'' എന്ന വാക്ക് കെറ്റിൽഡ്രം ഉപയോഗിച്ചുള്ള സംഗീതത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറി. <ref>[http://www.al-bab.com/bys/articles/bakewell95.htm British-Yemeni Society: Traditional music in the Yemen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716105509/http://www.al-bab.com/bys/articles/bakewell95.htm|date=2011-07-16}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.isdmusic.com/yemen-music.htm |title=Yemen Music {{!}} Enjoy The Poetry In Yemeni Music |access-date=2023-02-20 |archive-date=2013-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917133950/http://isdmusic.com/yemen-music.htm |url-status=dead }}</ref> കെറ്റിൽഡ്രംസിന് പകരം [[ഹണ്ടി|ഹാൻഡി]] കെറ്റിൽഡ്രംസ് ''മാർഫ'' സംഗീതത്തിന്റെ [[സിദ്ദികൾ|സിദ്ധി]] രൂപത്തിൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദിൽ]] പ്ലേ ചെയ്യുന്നു. <ref name="Census_of_India_1981">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=K7MUAQAAMAAJ&q=hyderabad++arab+marfa+music|title=Census of India : Andhra Pradesh|publisher=India. Director of Census Operations, Andhra Pradesh|year=1981|page=82}}</ref> == രുപങ്ങൾ == ''ടീൻ മാർ താൽ'' എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്ന മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത സംഗീത റിഥമിക് ബീറ്റുകളിൽ നിന്നാണ് ''മാർഫ'' സംഗീതം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.  <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> <ref name="An_African_Indian_community_in_Hyderabad"/> സംഗീതത്തിന്റെ താളത്തെയും താളത്തെയും അടിസ്ഥാനമാക്കി [[വാൾ|വാളുകളും]] [[wiktionary:stick|വടികളും]] ഉപയോഗിച്ച് വിറയ്ക്കുന്നത് ഒരു സാധാരണ നൃത്തത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. <ref>[http://www.natelangana.com/index.php Welcome to the Telangana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330201441/http://www.natelangana.com/index.php|date=2012-03-30}}</ref> പുരുഷന്മാർ മാത്രമാണ് സംഗീതം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്, അതേസമയം നൃത്തങ്ങളും തമാശകളും പുരുഷന്മാരിലും സ്ത്രീകളിലും സാധാരണമാണ്. <ref name="An_African_Indian_community_in_Hyderabad" /> == ജനപ്രീതി == ''മർഫ'' കളിക്കുന്നത് [[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദിൽ]] പ്രചാരത്തിലുണ്ട്, ഇത് സ്വാഗതത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത അടയാളമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. <ref name="An_African_Indian_community_in_Hyderabad"/> 1951 മുതൽ, [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡൽഹിയിലെ]] [[ചെങ്കോട്ട|ചെങ്കോട്ടയിൽ]] [[സ്വാതന്ത്ര്യദിനം (ഇന്ത്യ)|സ്വാതന്ത്ര്യ ദിനത്തിലും]] [[റിപ്പബ്ലിക് ദിനം (ഇന്ത്യ)|റിപ്പബ്ലിക് ദിനത്തിലും]] വാർഷിക ആഘോഷത്തിന്റെ ഭാഗമായി [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ്]] ഇത് ഔദ്യോഗികമായി നടത്തുന്നു. <ref name="An_African_Indian_community_in_Hyderabad" /> ഹൈദരബാദി മുസ്ലീം വിവാഹങ്ങളിലും ഇത് വളരെ ആവേശത്തോടെ കളിക്കുന്നു. == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [https://www.youtube.com/watch?v=WnIM2_wxkX0&list=PL-Kb1WNpcR0BMmu89Xwa_eMGUqVvz3iGJ&index=50&ab_channel=MohammedHamed ഹൈദരാബാദ് ഇന്ത്യയിലെ പഴയ ഒറിജിനൽ മാർഫ] == റഫറൻസുകൾ == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സംഗീതം]] [[വർഗ്ഗം:ശാസ്ത്രീയസംഗീതം]] 3v0qk9ludugmzrm0mhavfqoeiccnvvf 0 603741 4671676 4519838 2026-09-29T13:38:17Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671676 wikitext text/x-wiki {{rough translation|1=ഇംഗ്ലീഷ്|listed=yes|date=2023 ഓഗസ്റ്റ്}} [[Category:Articles using infobox body of water without alt]] [[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]] {{Infobox body of water|name=Lake Bosumtwi|image=Bosumtwi Worldwind SW.jpg|caption=|image_bathymetry=|caption_bathymetry=|location=[[Ashanti Region|Ashanti]]|coords={{coord|06|30|20|N|01|24|33|W|region:GH-AH_type:waterbody_scale:100000|display=inline,title}}|type=[[Ancient lake]], [[Impact crater]] lake<br>1.07 million years old<ref name=EIDB />|inflow=rainfall<ref name="LakeNet"/>|outflow=[[Endorheic basin|none]]<ref name="LakeNet"/>|catchment={{convert|400|km2|abbr=on}}<ref name="LakeNet"/>|basin_countries=Ghana|length={{convert|8.6|km|abbr=on}}|width={{convert|8.1|km|abbr=on}}|area={{convert|49|km2|abbr=on}}<ref name="LakeNet"/>|depth={{convert|45|m|abbr=on}}<ref name="LakeNet"/>|max-depth={{convert|81|m|abbr=on}}<ref name="LakeNet"/>|volume=|residence_time=|shore=|elevation={{convert|150|m|abbr=on}}|islands=|cities=<!-- Map -->|pushpin_map=Ghana#Africa|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=Location of Lake Bosumtwi in Ghana.|pushpin_map_caption=<!-- Below -->|website=|reference=<ref name="LakeNet">{{cite web |url=http://www.worldlakes.org/lakedetails.asp?lakeid=10252 |title=Bosumtwi |website=LakeNet |access-date=2007-02-18}}</ref>}} [[ഘാന|ഘാനയിലെ]] ഏക പ്രകൃതിദത്ത തടാകമാണ് '''ബോസുംത്വി തടാകം''' . ഏകദേശം {{Convert|10.5|km|mi}} വ്യാസമുള്ള ഒരു പുരാതന [[ഉൽക്കാഗർത്തം|ഇംപാക്ട് ഗർത്തത്തിനുള്ളിലാണ്]] ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് <ref>{{Cite web|url=https://touringghana.com/lake-bosomtwi/|title=Lake Bosomtwi|access-date=2019-06-08|date=2016-03-27|website=touringghana.com|language=en-US}}</ref>. ഇത് [[അഷാന്തി|അശാന്തിയുടെ]] തലസ്ഥാനമായ കുമാസിയുടെ തെക്ക്-കിഴക്ക്, ഏകദേശം {{Cvt|30|km||}} അകലെയാണ്. ഒരു പ്രശസ്തമായ വിനോദ മേഖലയാണ്. ബോസുംത്വി തടാകത്തിലെ ഗർത്ത തടാകത്തിന് സമീപം ഏകദേശം 30 ഗ്രാമങ്ങളുണ്ട്, ഏകദേശം 70,000 ജനസംഖ്യയുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://touringghana.com/lake-bosomtwi/|title=Lake Bosomtwi|access-date=2019-06-08|date=2016-03-27|website=touringghana.com|language=en-US}}</ref> വിനോദസഞ്ചാരികൾ സാധാരണയായി താമസിക്കുന്ന ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രചാരമുള്ളത് അബോനോ ആണ്. <ref name="auto">{{Cite journal|last=Adom|first=Dickson|date=2018-01-01|title=The human impact and the aquatic biodiversity of lake Bosomtwe: rennaisance (sic) of the cultural traditions of Abono (Ghana)?|journal=Transylvanian Review of Systematical and Ecological Research|volume=20|issue=1|pages=87–110|doi=10.1515/trser-2018-0007|issn=2344-3219}}</ref> അശാന്തികൾ ബോസുംത്വിയെ ഒരു പുണ്യ തടാകമായി കണക്കാക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത വിശ്വാസമനുസരിച്ച്, മരിച്ചവരുടെ ആത്മാക്കൾ അസസെ യാ ദേവിയോട് വിടപറയാൻ ഇവിടെയെത്തുന്നു. ഇക്കാരണത്താൽ, മരപ്പലകകളിൽ നിന്ന് മാത്രം തടാകത്തിൽ മീൻ പിടിക്കുന്നത് അനുവദനീയമാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. തടാകത്തിലെ മൽസ്യ ഇനങ്ങളിൽ പെടുന്നു.<ref>{{FishBase|genus=Tilapia|species=busumana|month=February|year=2012}}</ref><ref>{{FishBase|genus=Tilapia|species=busumana|month=February|year=2012}}</ref><ref>{{FishBase|genus=Tilapia|species=discolor|month=February|year=2012}}</ref> == ഇംപാക്ട് ഗർത്തം ==  {{Infobox terrestrial impact site|name=Bosumtwi crater|other_name=|photo=|photo_caption=|map=Africa|map_caption=Asteroid impact location in Africa|coordinates=|confidence=Confirmed|diameter={{cvt| 10.5|km||}}|depth=* {{convert|380|m|ft|abbr=on}} (exposed)<br> * {{convert|750|m|ft|abbr=on}} (original, incl. sediments)|age=1.07 Ma|exposed=|drilled=|imp_size=|bolide=|country=[[Ghana]]|state=}} [[പ്രമാണം:Figure_2_PX_of_PDFs.jpg|ലഘുചിത്രം| ഒപ്റ്റിക്കൽ, സ്കാനിംഗ് ഇലക്ട്രോൺ മൈക്രോസ്കോപ്പിന് കീഴിൽ ബോസുംട്വി ഇംപാക്ട് ഗർത്തത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്ലാനർ ഡിഫോർമേഷൻ സവിശേഷതകൾ. <ref>{{Cite journal|last=Losiak|first=Anna|last2=Golebiowska|first2=Izabela|last3=Ferrière|first3=Ludovic|last4=Wojciechowski|first4=Jacek|last5=Huber|first5=Matthew S.|last6=Koeberl|first6=Christian|date=2016-04-01|title=WIP: A Web-based program for indexing planar features in quartz grains and its usage|journal=[[Meteoritics & Planetary Science]]|language=en|volume=51|issue=4|pages=647–662|doi=10.1111/maps.12614|issn=1945-5100|bibcode=2016M&PS...51..647L}}</ref>]] ബോസുംത്വി തടാകത്തിന്റെ ആഘാത ഗർത്തം {{Convert|10.5|km|mi|abbr=on}} ആണ് വ്യാസം, ഏകദേശം {{Convert|8|km|mi|abbr=on}} ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ തടാകത്തേക്കാൾ അല്പം വലുത് കുറുകെ, 1.07 ദശലക്ഷം വർഷം പഴക്കമുള്ളതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു ( [[പ്ലീസ്റ്റോസീൻ കാലഘട്ടം|പ്ലീസ്റ്റോസീൻ]] കാലഘട്ടം). <ref name="Koeberl2007">{{Cite journal|last=Koeberl, C.|last2=Milkereit, B.|last3=Overpeck, J.T.|last4=Scholz, C.A.|last5=Amoako, P.Y.O.|last6=Boamah, D.|last7=Danuor, S.|last8=Karp, T.|last9=Kueck, J.|year=2007|title=An international and multidisciplinary drilling project into a young complex impact structure: The 2004 ICDP Bosumtwi Crater Drilling Project—An overview|journal=Meteoritics & Planetary Science|volume=42|issue=4–5|pages=483–511|doi=10.1111/j.1945-5100.2007.tb01057.x|bibcode=2007M&PS...42..483K|display-authors=etal|url=http://gfzpublic.gfz-potsdam.de/pubman/item/escidoc:236501}}</ref> ഗർത്തത്തിന്റെ ആഴം ഏകദേശം {{Convert|380|m|ft|abbr=on}} ആണ്, പക്ഷേ, തടാകത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളുടെ ആഴവുമായി കണക്കാക്കിയാൽ - {{Convert|750|m|ft|abbr=on}} . <ref>{{Cite web|url=http://www.wondermondo.com/Countries/Af/Ghana/Ashanti/LakeBosumtwi.htm|title=Lake Bosumtwi|date=2013-02-09|website=Wondermondo|access-date=2023-08-22|archive-date=2018-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624063948/http://www.wondermondo.com/Countries/Af/Ghana/Ashanti/LakeBosumtwi.htm|url-status=dead}}</ref> ആഘാത സംഭവത്തിന്റെ മുൻകാല സംഖ്യാ പരിക്രമണ അനുകരണങ്ങളുടെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്ക് പഠനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു കൃതി <ref name="Artemievaetal2004">{{Cite journal|last=Artemieva, N.|last2=Karp, T.|last3=Milkereit, B.|year=2004|title=Investigating the Lake Bosumtwi impact structure: Insight from numerical modeling|journal=Geochemistry, Geophysics, Geosystems|volume=5|issue=11|pages=Q11016|doi=10.1029/2004GC000733|bibcode=2004GGG.....511016A|display-authors=etal}}</ref> ഉയർന്ന ചെരിവിൽ (> 17 ഡിഗ്രി) [[ഛിന്നഗ്രഹവലയം|മധ്യ പ്രധാന വലയത്തിൽ]] നിന്ന് വരുന്ന ഒരു ഛിന്നഗ്രഹമാണ് ആഘാതത്തിന്റെ സാധ്യമായ ഉത്ഭവം എന്ന് സമർത്ഥിക്കുന്നു. <ref name="Galiazzoetal2013">{{Cite journal|last=Galiazzo, M. A.|last2=Bazsó, Á.|last3=Huber, M. S.|last4=Losiak, A.|last5=Dvorak, R.|last6=Koeberl, C.|year=2013|title=A statistical dynamical study of meteorite impactors: A case study based on parameters derived from the Bosumtwi impact event|journal=Astronomische Nachrichten|volume=334|issue=9|pages=936–939|doi=10.1002/asna.201211964|bibcode=2013AN....334..936G|display-authors=etal|arxiv=1305.3631}}</ref> നീന്തൽ, മത്സ്യബന്ധനം, ബോട്ട് യാത്രകൾ എന്നിവയ്ക്കായി പ്രദേശവാസികൾ [[മീൻപിടുത്തം|താമസിക്കുന്ന]] ഒരു പ്രശസ്തമായ റിസോർട്ട് പ്രദേശമാണ് തടാകം. അമകോമിലെ തടാകതീര ഗ്രാമത്തിൽ ബോട്ടിലും 4x4 ആംബുലൻസിലും അടിയന്തര സേവനങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കുന്ന ലേക് ബോസുംത്വി മെത്തഡിസ്റ്റ് ക്ലിനിക്ക് എന്ന പേരിൽ ഒരു ഡോക്‌ടറുള്ള ഒരു ചെറിയ ആശുപത്രിയുണ്ട്.{{Wide image|Lake Bosumtwi Panorama.jpg|900px|[[Panorama]] of [[Impact crater lake|Crater Lake]] Lake Bosumtwi (also spelled Bosomtwe) situated within an ancient [[meteorite]] [[impact crater]], is approximately {{convert|8|km|mi|abbr=off}} across and the only natural lake in Ashanti. There is a plentiful supply of [[fish]] in Lake Bosumtwi, which is located just southeast of Kumasi.<ref name="Ashanti Academic Showcase">{{cite web|url=https://nd.digication.com/ajani_crosley/Ashanti|title=Ashanti Academic Showcase|work=nd.digication.com|access-date=2023-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119025902/https://nd.digication.com/ajani_crosley/Ashanti|archive-date=2023-11-19|url-status=dead}}</ref><ref name="Profitability Analysis">{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/258235051|title=Profitability Analysis of all-male Tilapia Farming in Sekyere South and Bosomtwe Districts of Ashanti Region|type=PDF|work=researchgate.net|accessdate=1 August 2015}}</ref> There are about 30 [[village]]s ([[human settlement]]s) near [[Impact crater lake|Crater Lake]] Lake Bosumtwi, with a combined population of about 70,000 [[Ashanti people]]. Lake Bosumtwi is an economic and popular [[resort]] area with [[Ashanti people]] for [[fishing]], [[human swimming|swimming]] and [[boating]].}} == ഇതും കാണുക == * ഇറോ തടാകം - ഒരു ആഘാത ഗർത്തമാണെന്ന് സംശയിക്കുന്ന മറ്റൊരു ആഫ്രിക്കൻ തടാകം == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://bosomtwe.aplikate.eu Bosomtwe തടാകം ഇക്കോടൂറിസം മാപ്പും ഗൈഡും (ശ്രദ്ധിക്കുക: കുമാസി യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രകാരം "Bosomtwe" എന്നത് ശരിയായ അക്ഷരവിന്യാസമാണ്)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150717045150/http://bosomtwe.aplikate.eu/|date=2015-07-17}}</link> * [http://www.icdp-online.org/projects/world/africa/lake-bosumtwi/ ലേക് ബോസോംട്വെ ഡ്രില്ലിംഗ് പ്രോജക്റ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200618215100/https://www.icdp-online.org/projects/world/africa/lake-bosumtwi/|date=2020-06-18}}</link> {{Impact cratering on Earth}} [[വർഗ്ഗം:വിശുദ്ധ തടാകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പുരാതന തടാകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]] 288vwetwaxg20qmbkyop1gcigc5l42x 0 606843 4671670 3982668 2026-09-29T13:20:24Z Xqbot 10049 യന്ത്രം: [[കേരളസർക്കാർ വകുപ്പുകൾ]] എന്നതിലോട്ടുള്ള ഇരട്ട തിരിച്ചുവിടൽ ശരിയാക്കുന്നു 4671670 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[കേരളസർക്കാർ വകുപ്പുകൾ]] 3rnfz4x2qcjilu865nfw74fs7tp1s90 3 663670 4671695 4671457 2026-09-29T15:16:40Z Mnczubair 213142 /* സ്കൂളുകളെ കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ */ മറുപടി 4671695 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Mnczubair | Mnczubair | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 04:08, 23 ജനുവരി 2026 (UTC) == വ്യാപകമായ യാന്ത്രികവിവർത്തനം == വിക്കിപീഡിയയിൽ ലേഖനമെഴുതുന്നതിന് നന്ദി. വ്യാപകമായി യാന്ത്രികവിവർത്തനം ഉപയോഗിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അത് കുഴപ്പമില്ലെങ്കിലും അത്തരത്തിൽ നിർമ്മിക്കുന്ന ലേഖനങ്ങൾ വൃത്തിയാക്കുകയും വിക്കിപീഡിയയിലെ ലേഖനങ്ങൾക്കാവശ്യമായ അവലംബങ്ങളും മറ്റുവിവരങ്ങളും നൽകുകയും ശൈലി നന്നാക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടതാണ്. അത്തരത്തിൽ ചെയ്യാത്ത ഒന്നിലധികം ലേഖനങ്ങൾ ഇപ്പോൾ തന്നെ താങ്കൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. അത് നല്ലതല്ല. ഇത്തരം പ്രവർത്തി തുടരാതിരിക്കുക. നിർമ്മിക്കുന്ന ലേഖനം നന്നായി എഴുതാൻ ശ്രമിക്കുക. അത്തരം പ്രവർത്തി ചെയ്യാത്ത പക്ഷം പുതിയ ലേഖനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് തടയേണ്ടിവരുമെന്നറിയിക്കുന്നു. ഇതൊരു മുന്നറിയിപ്പായി പരിഗണിക്കുക [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 18:32, 3 മാർച്ച് 2026 (UTC) :ഓർമ്മിപ്പിച്ചതിന് നന്ദി.ഇനി കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കാം. [[ഉപയോക്താവ്:Mnczubair|Mnczubair]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Mnczubair|സംവാദം]]) 02:48, 5 മാർച്ച് 2026 (UTC) == മർകസു സഖാഫത്തി സുന്നിയ്യ' ലേഖന ലയനം സംബന്ധിച്ച് == നമസ്കാരം, മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ താങ്കളുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നന്ദി. താങ്കൾ ആരംഭിച്ച [[മർകസു സഖാഫത്തി സുന്നിയ്യ]] എന്ന വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് [[മർക്കസു സ്സഖാഫത്തി സ്സുന്നിയ്യ]] എന്ന തലക്കെട്ടിൽ നേരത്തെ തന്നെ കൂടുതൽ വിവരങ്ങളടങ്ങിയ മറ്റൊരു ലേഖനം നിലവിലുണ്ട്. വിക്കിപീഡിയയുടെ നയമനുസരിച്ച് ഒരേ വിഷയത്തിൽ ഒന്നിലധികം ലേഖനങ്ങൾ നിലനിർത്താറില്ല. അതിനാൽ താങ്കൾ ചേർത്ത വിവരങ്ങളിൽ പ്രസക്തമായവ നിലവിലെ ലേഖനത്തിലേക്ക് ലയിപ്പിക്കുകയും, താങ്കൾ തുടങ്ങിയ താൾ പ്രധാന ലേഖനത്തിലേക്ക് റീഡയറക്ട് (തിരിച്ചുവിടൽ) ചെയ്യുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ആളുകൾ ഈ അക്ഷരവിന്യാസത്തിൽ തിരഞ്ഞാലും ഇനി മുതൽ പ്രധാന ലേഖനത്തിലേക്ക് നേരിട്ടെത്താൻ ഇത് സഹായിക്കും. തുടർന്നും താങ്കളുടെ വിലപ്പെട്ട തിരുത്തലുകളും സംഭാവനകളും വിക്കിപീഡിയയിൽ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. എന്തെങ്കിലും സംശയങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ ചോദിക്കാൻ മടിക്കരുത്. നല്ലൊരു വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു! [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 09:10, 19 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) :നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:Mnczubair|Mnczubair]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Mnczubair|സംവാദം]]) 04:11, 21 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) == സ്കൂളുകളെ കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ == മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ സ്കൂളുകളെ കുറിച്ചുള്ള ലേഖനം കണ്ടു. ലേഖനം പ്രസിദ്ധീകരിക്കും മുമ്പ് അതിലെ ഉള്ളടക്കം ഒന്ന് കൂടി പരിശോധിക്കുമല്ലോ. അനാവശ്യമായ കോമകളും സ്പേസുകളും ഒഴിവാക്കി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചാൽ നന്നായിരിക്കും. [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 09:32, 19 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) :സ്കൂളുകളുടെ ലേഖനമെഴുതുമ്പോൾ തലക്കെട്ടിൽ വിക്കിപീഡിയ നിഷ്കർഷിച്ചിരിക്കുന്ന ശൈലി പിന്തുടരാൻ ശ്രദ്ധിക്കുമല്ലോ. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ [[വിക്കിപീഡിയ:ശൈലീപുസ്തകം#വ്യക്തികളുടെയും_സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും_പേരുകൾ_ചുരുക്കിയെഴുതുമ്പോൾ|ഇവിടെക്കാണാം]].താങ്കൾ നിർമ്മിച്ച പ്രശ്നമുള്ള തലക്കെട്ടുകൾ ശരിയാക്കിയിട്ടുണ്ട് --'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 16:22, 28 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) ::നന്ദി. [[ഉപയോക്താവ്:Mnczubair|Mnczubair]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Mnczubair|സംവാദം]]) 15:16, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) kyqlcw4va9e3juoccra9hanjkt24kv4 0 669574 4671885 4656909 2026-09-30T09:36:25Z Shaiju.shivan 220674 പത്മരാജൻ ചിത്രങ്ങൾ, ടെലിവിഷൻ മേഖല എന്നിവയിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി. 4671885 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Venu. B. Nair.jpg|ലഘുചിത്രം|337x337ബിന്ദു|വേണു ബി. നായർ]] <blockquote>വേണു ബി നായർ (മുഴുവൻ പേര്: വേണുഗോപാലൻ ഭാസ്കരൻ നായർ) മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ പ്രമുഖനായ ഒരു സംവിധായകനും, അസോസിയേറ്റ് സംവിധായകനും, തിരക്കഥാകൃത്തും, അഭിനേതാവുമാണ്. 1977 മുതൽ ചലച്ചിത്ര മേഖലയിൽ സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അദ്ദേഹം 'സിറ്റി പോലീസ്', 'കീർത്തനം', 'തൂവൽക്കാറ്റ്'  തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലൂടെയാണ്<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm1323763/|title=Venu B. Nair {{!}} Second Unit Director or Assistant Director, Director|access-date=2026-07-27|language=en-US}}</ref>  ശ്രദ്ധേയനായത്. </blockquote>തുടക്കത്തിൽ വേണു ഭാസ്കർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്, പ്രശസ്ത നടൻ നെടുമുടി വേണുവാണ് 'വേണു ബി. നായർ' എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തത്. == ആദ്യകാല ജീവിതവും ചലച്ചിത്ര പ്രവേശനവും == കൊല്ലം ഫാത്തിമ മാതാ നാഷണൽ കോളേജിൽ നിന്ന് കേരള സർവ്വകലാശാലയ്ക്ക് കീഴിൽ ബി.എ. ഇക്കണോമിക്സിൽ ബിരുദം നേടി. കോളേജ് പഠനകാലത്ത് സഹവിദ്യാർത്ഥികൾ നിർമ്മിച്ച 'ദി ഗ്യാപ്പ്' (The Gap) എന്ന ഹ്രസ്വചിത്രത്തിൽ പങ്കാളിയായി. കൊല്ലത്തെ പ്രമുഖ വ്യവസായിയായ A.S. മുസ്ലിയാരുമായി സഹകരിച്ച് അദ്ദേഹം നിർമിച്ച നിരവധി ഡോക്യുമെന്ററികളിലും പരസ്യചിത്രങ്ങളിലും പ്രവർത്തിച്ചു. 1976കാലഘട്ടത്തിൽ ഫാത്തിമ മാതാ നാഷണൽ കോളേജിൽ ഫിലിം സൊസൈറ്റി സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ കൊല്ലത്ത് ‘സുവർണരേഖ’ എന്ന പേരിൽ ഫിലിം സൊസൈറ്റി രൂപീകരിച്ച് അതിന്റെ സ്ഥാപകപ്രസിഡണ്ട് ആയി പ്രവരത്തിച്ചു. നാഷണൽ ഫിലിം സൊസൈറ്റിയുടെ അഫിലിയേഷൻ ഉള്ളതായിരുന്നു ഈ കൂട്ടായ്മ. കൂടാതെ കൊല്ലത്തെ എല്ലാ കോളേജുകളിലെയും വിദ്യാർഥികളെ ഏകോപിപ്പിച്ച് ‘കാവ്യകല’ എന്ന പേരിൽ ഒരു അസ്സോസിയേഷൻ രൂപീകരിക്കുകയും പ്രോഗ്രാം സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അതോടൊപ്പം കോളേജ് മാഗസിനുകളിൽ കഥകളെഴുതുകയും ചെയ്തിരുന്ന അദ്ദേഹം നാടകങ്ങളിലും സജീവമായി അഭിനയിച്ചിരുന്നു. 1977 ലെ ബെസ്റ്റ് കൊമേഡിയൻ അവാർഡിന് അദ്ദേഹം അർഹനാകുകയും ചെയ്തു. 1977-ൽ പ്രശസ്ത നാടകകൃത്തും ചലച്ചിത്രകാരനുമായ തോപ്പിൽ ഭാസിയുടെ ശിഷ്യനായാണ്<ref>{{Cite web|url=https://fefkadirectorsunion.com/members/my-page/venubnair|title=My Profile - Venu B Nair (Venugopalan Nair B.)|access-date=2026-07-27}}</ref> വേണു ചലച്ചിത്ര രംഗത്തേക്ക് കടന്നുവരുന്നത്. ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റ് ചിത്രമായ 'എൻ്റെ നീലാകാശം' ആണ് തോപ്പിൽ ഭാസിക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ച ആദ്യ ചിത്രം. തുടർന്ന് എ. ടി. അബു, ഹമീദ് കാക്കശ്ശേരി, വിജയൻ തുടങ്ങിയ സംവിധായകർക്കൊപ്പവും 'ശേഷക്രിയ' (സംവിധാനം രവി ആലുംമൂട്) എന്ന സിനിമയിലും സഹകരിച്ചു. == കരിയർ: ചലച്ചിത്ര രംഗത്ത് == === സഹസംവിധാനം / അസോസിയേറ്റ് സംവിധായകൻ === * ഭരതന്റെ ചിത്രങ്ങൾ: ഭരതൻ സംവിധാനം ചെയ്ത 'മർമ്മരം' (1982) മുതൽ 'കാതോട് കാതോരം' (1985) വരെയുള്ള ശ്രദ്ധേയ ചിത്രങ്ങളിൽ സഹസംവിധായകനായി. * പത്മരാജന്റെ ചിത്രങ്ങൾ: പത്മരാജന് സംവിധാനം ചെയ്ത കൂടെവിടെ (1983), അരപ്പട്ട കെട്ടിയ ഗ്രാമത്തിൽ (1986) തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളില് ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് സംവിധായകൻ ആയി അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. * ഡെന്നിസ് ജോസഫിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ: ഡെന്നിസ് ജോസഫ് സംവിധാനം ചെയ്ത 'അഥർവ്വം' (1989), 'അപ്പു' (1990), 'തുടർകഥ' (1991) തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിൽ അസോസിയേറ്റ് സംവിധായകനായി. * മറ്റ് പ്രധാന ചിത്രങ്ങൾ: 'കിഴക്കൻ പത്രോസ്' (സംവിധാനം: ടി.എസ്. സുരേഷ് ബാബു), 'കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ' (സംവിധാനം: ടി.എസ്. സുരേഷ് ബാബു) എന്നീ വൻവിജയ ചിത്രങ്ങളിലും ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് സംവിധായകനായിരുന്നു. === തിരക്കഥാ സഹായി === പ്രശസ്ത തിരക്കഥാകൃത്തും സംവിധായകനുമായ ഡെന്നിസ് ജോസഫുമായി ചേർന്നുകൊണ്ട് മലയാളത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച നിരവധി ചിത്രങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹം സഹ-തിരക്കഥാകൃത്തായി പ്രവരത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. * നമ്പർ 20 മദ്രാസ് മെയിൽ * കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ * ഇന്ദ്രജാലം * ആകാശദൂത് * സരോവരം * ഗാന്ധർവ്വം * കിഴക്കൻ പത്രോസ് * മഹാനഗരം * തുടർകഥ * ഒളിയമ്പുകൾ * കൂടിക്കാഴ്ച === അഭിനേതാവ് (Actor) === അദ്ദേഹം അഭിനേതാവായി പ്രവരത്തിച്ച ചില ചിത്രങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്. * കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ (മലയാളം) * നിപ്പ (Nipah) (മലയാളം) * കാക്കത്തുരുത്ത് - Lead Role (മലയാളം) * ലവ് ആൻഡ് യൂ (Love & U): (സംവിധാനം: അശ്വതി അലക്സ്) (മലയാളം) * തോഴർ ചെഗുവേര (തമിഴ്) (Lead Role by Sathyaraj) == ഫിലിമോഗ്രാഫി == 1993-ൽ പാലമുറ്റം മജീദ് നിർമ്മിച്ച് പുറത്തിറങ്ങിയ 'സിറ്റി പോലീസ്' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് വേണു ബി. നായർ സ്വതന്ത്ര സംവിധായകനാകുന്നത്. തുടർന്ന് ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. === സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രങ്ങൾ<ref>{{Cite web|url=https://m3db.com/venu-b-nair|title=വേണു ബി നായർ|access-date=2026-07-27|language=en}}</ref> === {| class="wikitable" |വർഷം |ചിത്രം |തിരക്കഥ |നിർമ്മാണം |- |1993 |സിറ്റി പോലീസ് |കലൂർ ഡെന്നിസ് |പാലമുറ്റം മജീദ് |- |1995 |കീർത്തനം |''ബെന്നി പി. നായരമ്പലം'' |പാലമുറ്റം മജീദ് |- |2010 |തൂവൽക്കാറ്റ് |T.M. സിദ്ദിക്ക് |അശോക് കുമാർ |} === ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ === {| class="wikitable" |വർഷം |ചിത്രം |സംവിധായകൻ |എഴുതിയത് |- |1982 |ശേഷക്രിയ |രവി ആലുംമൂട് |എം. സുകുമാരൻ |- |1983 |കൂടെവിടെ |പി. പത്മരാജൻ |പി. പത്മരാജൻ |- |1985 |കാതോട് കാതോരം |ഭരതൻ |ജോൺ പോൾ |- |1985 |കൂടും തേടി |പോൾ ബാബു |S.N. സ്വാമി |- |1986 |അരപ്പട്ട കെട്ടിയ ഗ്രാമത്തിൽ |പി. പത്മരാജൻ |പി. പത്മരാജൻ |- |1989 |ഭദ്രചിറ്റ |നസീർ |മല്ലിക യൂനിസ് |- |1989 |അഥർവ്വം |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |ഷിബു ചക്രവർത്തി |- |1990 |കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ |ടി. എസ്. സുരേഷ് ബാബു |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |- |1990 |അപ്പു |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |ശ്രീകുമാരൻ തമ്പി |- |1991 |തുടർകഥ |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |- |1992 |കിഴക്കൻ പത്രോസ് |ടി. എസ്. സുരേഷ് ബാബു |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |} === സഹസംവിധാനം === {| class="wikitable" |വർഷം |ചിത്രം |സംവിധായകൻ |എഴുതിയത് |- |1977 |എന്റെ നീലാകാശം |തോപ്പിൽ ഭാസി |തോപ്പിൽ ഭാസി / ജോർജ്ജ് ഓണക്കൂർ |- |1980 |രാഗം താനം പല്ലവി |എ.ടി. അബു |എ.ടി.അബു / എസ്.എൽ. പുരം സദാനന്ദൻ |- |1981 |താളം മനസ്സിന്റെ താളം |എ ടി അബു |പ്രഭാകരൻ പുത്തൂർ |- |1982 |മർമരം |ഭരതൻ |ഭരതൻ |- |1982 |ഓർമ്മയ്ക്കായി |ഭരതൻ |ഭരതൻ, ജോൺ പോൾ |- |1984 |എന്റെ ഉപാസന |ഭരതൻ |തോപ്പിൽ ഭാസി |- |1985 |ഒഴിവുകാലം |ഭരതൻ |പി. പത്മരാജൻ |} == പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ   == കാക്കത്തുരുത്ത് എന്ന  ചിത്രത്തിലെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ച അദ്ദേഹത്തെ ആംസ്റ്റർഡാം ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ 'സെക്കൻഡ് ബെസ്റ്റ് ഏഷ്യൻ ആക്ടർ' (Second Best Asian Actor) പുരസ്കാരത്തിനായി പരിഗണിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ സത്യജിത് റായ് ഫിലിം സൊസൈറ്റി അവാർഡിൽ മികച്ച സ്വഭാവ നടനുള്ള പുരസ്കാരവും ലഭിച്ചു. == ടെലിവിഷൻ മേഖല == ഏഷ്യാനെറ്റ്, സൂര്യ ടിവി തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ ചാനലുകളിലെ നിരവധി ജനപ്രിയ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളുടെ ഭാഗമായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൈരളി ടിവി സംപ്രേഷണം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ വിജി തമ്പി നിർമ്മിച്ച 'സുമംഗലി' എന്ന ആദ്യത്തെ മെഗാ പരമ്പരയുടെ സംവിധായകൻ വേണു ബി. നായർ ആയിരുന്നു. {| class="wikitable" |സീരിയൽ |ചാനൽ |റോൾ |സംവിധായകൻ |- |മഹാത്മാഗാന്ധി കോളനി |ഏഷ്യാനെറ്റ് |എപ്പിസോഡ് ഡയറക്ടർ |വിജി തമ്പി |- |സുമംഗലി |കൈരളി |സംവിധാനം |<nowiki>-</nowiki> |- |വാത്സല്യം |സൂര്യ |സഹസംവിധാനം |ചന്ദ്രകുമാർ |- |വിവാഹിത |ഏഷ്യാനെറ്റ് |സംവിധാനം |<nowiki>-</nowiki> |} == മറ്റ് ഭാരവാഹിത്വങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == * FEFKA (ഫെഫ്ക): തുടക്കകാലത്ത് ഡയറക്ടേഴ്സ് യൂണിയൻ ജോയിന്റ് സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചു. * MACTA (മാക്ട): മാക്ടയുടെ ആദ്യകാല അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളായ അദ്ദേഹം നിലവിൽ അതിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റി അംഗവുമാണ്. * IFFK: അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്ര മേളയിൽ (IFFK) ഡോക്യുമെന്ററി & ഷോർട്ട് ഫിലിം സെക്ഷൻ കമ്മിറ്റി അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. * അക്കാദമി: നിലവിൽ എറണാകുളത്തുള്ള 'തേർഡ് ഐ ഫിലിം അക്കാദമി' (Third Eye Film Academy) യുടെ പ്രിൻസിപ്പലായും ഡയറക്ടറായും പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. == കുറിപ്പുകൾ == <references responsive="" /> 2pxt7pc12lyvbey4il7t9418q8q5pdp 4671917 4671885 2026-09-30T11:22:35Z Vicharam 9387 4671917 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Venu. B. Nair.jpg|ലഘുചിത്രം|337x337ബിന്ദു|വേണു ബി. നായർ]] '''വേണു ബി നായർ''' (മുഴുവൻ പേര്: വേണുഗോപാലൻ ഭാസ്കരൻ നായർ) മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെ പ്രമുഖനായ ഒരു സംവിധായകനും, അസോസിയേറ്റ് സംവിധായകനും, തിരക്കഥാകൃത്തും, അഭിനേതാവുമാണ്. 1977 മുതൽ ചലച്ചിത്ര മേഖലയിൽ സജീവമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അദ്ദേഹം 'സിറ്റി പോലീസ്', 'കീർത്തനം', 'തൂവൽക്കാറ്റ്'  തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലൂടെയാണ്<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm1323763/|title=Venu B. Nair {{!}} Second Unit Director or Assistant Director, Director|access-date=2026-07-27|language=en-US}}</ref> ശ്രദ്ധേയനായത്. തുടക്കത്തിൽ വേണു ഭാസ്കർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്, പ്രശസ്ത നടൻ നെടുമുടി വേണുവാണ് 'വേണു ബി. നായർ' എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തത്. == ആദ്യകാല ജീവിതവും ചലച്ചിത്ര പ്രവേശനവും == കൊല്ലം ഫാത്തിമ മാതാ നാഷണൽ കോളേജിൽ നിന്ന് കേരള സർവ്വകലാശാലയ്ക്ക് കീഴിൽ ബി.എ. ഇക്കണോമിക്സിൽ ബിരുദം നേടി. കോളേജ് പഠനകാലത്ത് സഹവിദ്യാർത്ഥികൾ നിർമ്മിച്ച 'ദി ഗ്യാപ്പ്' (The Gap) എന്ന ഹ്രസ്വചിത്രത്തിൽ പങ്കാളിയായി. കൊല്ലത്തെ പ്രമുഖ വ്യവസായിയായ A.S. മുസ്ലിയാരുമായി സഹകരിച്ച് അദ്ദേഹം നിർമിച്ച നിരവധി ഡോക്യുമെന്ററികളിലും പരസ്യചിത്രങ്ങളിലും പ്രവർത്തിച്ചു. 1976കാലഘട്ടത്തിൽ ഫാത്തിമ മാതാ നാഷണൽ കോളേജിൽ ഫിലിം സൊസൈറ്റി സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ കൊല്ലത്ത് ‘സുവർണരേഖ’ എന്ന പേരിൽ ഫിലിം സൊസൈറ്റി രൂപീകരിച്ച് അതിന്റെ സ്ഥാപകപ്രസിഡണ്ട് ആയി പ്രവരത്തിച്ചു. നാഷണൽ ഫിലിം സൊസൈറ്റിയുടെ അഫിലിയേഷൻ ഉള്ളതായിരുന്നു ഈ കൂട്ടായ്മ. കൂടാതെ കൊല്ലത്തെ എല്ലാ കോളേജുകളിലെയും വിദ്യാർഥികളെ ഏകോപിപ്പിച്ച് ‘കാവ്യകല’ എന്ന പേരിൽ ഒരു അസ്സോസിയേഷൻ രൂപീകരിക്കുകയും പ്രോഗ്രാം സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അതോടൊപ്പം കോളേജ് മാഗസിനുകളിൽ കഥകളെഴുതുകയും ചെയ്തിരുന്ന അദ്ദേഹം നാടകങ്ങളിലും സജീവമായി അഭിനയിച്ചിരുന്നു. 1977 ലെ ബെസ്റ്റ് കൊമേഡിയൻ അവാർഡിന് അദ്ദേഹം അർഹനാകുകയും ചെയ്തു. 1977-ൽ പ്രശസ്ത നാടകകൃത്തും ചലച്ചിത്രകാരനുമായ തോപ്പിൽ ഭാസിയുടെ ശിഷ്യനായാണ്<ref>{{Cite web|url=https://fefkadirectorsunion.com/members/my-page/venubnair|title=My Profile - Venu B Nair (Venugopalan Nair B.)|access-date=2026-07-27}}</ref> വേണു ചലച്ചിത്ര രംഗത്തേക്ക് കടന്നുവരുന്നത്. ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റ് ചിത്രമായ 'എൻ്റെ നീലാകാശം' ആണ് തോപ്പിൽ ഭാസിക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ച ആദ്യ ചിത്രം. തുടർന്ന് എ. ടി. അബു, ഹമീദ് കാക്കശ്ശേരി, വിജയൻ തുടങ്ങിയ സംവിധായകർക്കൊപ്പവും 'ശേഷക്രിയ' (സംവിധാനം രവി ആലുംമൂട്) എന്ന സിനിമയിലും സഹകരിച്ചു. == കരിയർ: ചലച്ചിത്ര രംഗത്ത് == === സഹസംവിധാനം / അസോസിയേറ്റ് സംവിധായകൻ === * ഭരതന്റെ ചിത്രങ്ങൾ: ഭരതൻ സംവിധാനം ചെയ്ത 'മർമ്മരം' (1982) മുതൽ 'കാതോട് കാതോരം' (1985) വരെയുള്ള ശ്രദ്ധേയ ചിത്രങ്ങളിൽ സഹസംവിധായകനായി. * പത്മരാജന്റെ ചിത്രങ്ങൾ: പത്മരാജന് സംവിധാനം ചെയ്ത കൂടെവിടെ (1983), അരപ്പട്ട കെട്ടിയ ഗ്രാമത്തിൽ (1986) തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളില് ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് സംവിധായകൻ ആയി അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. * ഡെന്നിസ് ജോസഫിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ: ഡെന്നിസ് ജോസഫ് സംവിധാനം ചെയ്ത 'അഥർവ്വം' (1989), 'അപ്പു' (1990), 'തുടർകഥ' (1991) തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിൽ അസോസിയേറ്റ് സംവിധായകനായി. * മറ്റ് പ്രധാന ചിത്രങ്ങൾ: 'കിഴക്കൻ പത്രോസ്' (സംവിധാനം: ടി.എസ്. സുരേഷ് ബാബു), 'കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ' (സംവിധാനം: ടി.എസ്. സുരേഷ് ബാബു) എന്നീ വൻവിജയ ചിത്രങ്ങളിലും ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് സംവിധായകനായിരുന്നു. === തിരക്കഥാ സഹായി === പ്രശസ്ത തിരക്കഥാകൃത്തും സംവിധായകനുമായ ഡെന്നിസ് ജോസഫുമായി ചേർന്നുകൊണ്ട് മലയാളത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച നിരവധി ചിത്രങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹം സഹ-തിരക്കഥാകൃത്തായി പ്രവരത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. * നമ്പർ 20 മദ്രാസ് മെയിൽ * കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ * ഇന്ദ്രജാലം * ആകാശദൂത് * സരോവരം * ഗാന്ധർവ്വം * കിഴക്കൻ പത്രോസ് * മഹാനഗരം * തുടർകഥ * ഒളിയമ്പുകൾ * കൂടിക്കാഴ്ച === അഭിനേതാവ് (Actor) === അദ്ദേഹം അഭിനേതാവായി പ്രവരത്തിച്ച ചില ചിത്രങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്. * കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ (മലയാളം) * നിപ്പ (Nipah) (മലയാളം) * കാക്കത്തുരുത്ത് - Lead Role (മലയാളം) * ലവ് ആൻഡ് യൂ (Love & U): (സംവിധാനം: അശ്വതി അലക്സ്) (മലയാളം) * തോഴർ ചെഗുവേര (തമിഴ്) (Lead Role by Sathyaraj) == ഫിലിമോഗ്രാഫി == 1993-ൽ പാലമുറ്റം മജീദ് നിർമ്മിച്ച് പുറത്തിറങ്ങിയ 'സിറ്റി പോലീസ്' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് വേണു ബി. നായർ സ്വതന്ത്ര സംവിധായകനാകുന്നത്. തുടർന്ന് ശ്രദ്ധേയമായ നിരവധി ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. === സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രങ്ങൾ<ref>{{Cite web|url=https://m3db.com/venu-b-nair|title=വേണു ബി നായർ|access-date=2026-07-27|language=en}}</ref> === {| class="wikitable" |വർഷം |ചിത്രം |തിരക്കഥ |നിർമ്മാണം |- |1993 |സിറ്റി പോലീസ് |കലൂർ ഡെന്നിസ് |പാലമുറ്റം മജീദ് |- |1995 |കീർത്തനം |''ബെന്നി പി. നായരമ്പലം'' |പാലമുറ്റം മജീദ് |- |2010 |തൂവൽക്കാറ്റ് |T.M. സിദ്ദിക്ക് |അശോക് കുമാർ |} === ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ === {| class="wikitable" |വർഷം |ചിത്രം |സംവിധായകൻ |എഴുതിയത് |- |1982 |ശേഷക്രിയ |രവി ആലുംമൂട് |എം. സുകുമാരൻ |- |1983 |കൂടെവിടെ |പി. പത്മരാജൻ |പി. പത്മരാജൻ |- |1985 |കാതോട് കാതോരം |ഭരതൻ |ജോൺ പോൾ |- |1985 |കൂടും തേടി |പോൾ ബാബു |S.N. സ്വാമി |- |1986 |അരപ്പട്ട കെട്ടിയ ഗ്രാമത്തിൽ |പി. പത്മരാജൻ |പി. പത്മരാജൻ |- |1989 |ഭദ്രചിറ്റ |നസീർ |മല്ലിക യൂനിസ് |- |1989 |അഥർവ്വം |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |ഷിബു ചക്രവർത്തി |- |1990 |കോട്ടയം കുഞ്ഞച്ചൻ |ടി. എസ്. സുരേഷ് ബാബു |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |- |1990 |അപ്പു |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |ശ്രീകുമാരൻ തമ്പി |- |1991 |തുടർകഥ |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |- |1992 |കിഴക്കൻ പത്രോസ് |ടി. എസ്. സുരേഷ് ബാബു |ഡെന്നിസ് ജോസഫ് |} === സഹസംവിധാനം === {| class="wikitable" |വർഷം |ചിത്രം |സംവിധായകൻ |എഴുതിയത് |- |1977 |എന്റെ നീലാകാശം |തോപ്പിൽ ഭാസി |തോപ്പിൽ ഭാസി / ജോർജ്ജ് ഓണക്കൂർ |- |1980 |രാഗം താനം പല്ലവി |എ.ടി. അബു |എ.ടി.അബു / എസ്.എൽ. പുരം സദാനന്ദൻ |- |1981 |താളം മനസ്സിന്റെ താളം |എ ടി അബു |പ്രഭാകരൻ പുത്തൂർ |- |1982 |മർമരം |ഭരതൻ |ഭരതൻ |- |1982 |ഓർമ്മയ്ക്കായി |ഭരതൻ |ഭരതൻ, ജോൺ പോൾ |- |1984 |എന്റെ ഉപാസന |ഭരതൻ |തോപ്പിൽ ഭാസി |- |1985 |ഒഴിവുകാലം |ഭരതൻ |പി. പത്മരാജൻ |} == പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ   == കാക്കത്തുരുത്ത് എന്ന  ചിത്രത്തിലെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ച അദ്ദേഹത്തെ ആംസ്റ്റർഡാം ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ 'സെക്കൻഡ് ബെസ്റ്റ് ഏഷ്യൻ ആക്ടർ' (Second Best Asian Actor) പുരസ്കാരത്തിനായി പരിഗണിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ സത്യജിത് റായ് ഫിലിം സൊസൈറ്റി അവാർഡിൽ മികച്ച സ്വഭാവ നടനുള്ള പുരസ്കാരവും ലഭിച്ചു. == ടെലിവിഷൻ മേഖല == ഏഷ്യാനെറ്റ്, സൂര്യ ടിവി തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ ചാനലുകളിലെ നിരവധി ജനപ്രിയ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളുടെ ഭാഗമായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൈരളി ടിവി സംപ്രേഷണം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ വിജി തമ്പി നിർമ്മിച്ച 'സുമംഗലി' എന്ന ആദ്യത്തെ മെഗാ പരമ്പരയുടെ സംവിധായകൻ വേണു ബി. നായർ ആയിരുന്നു. {| class="wikitable" |സീരിയൽ |ചാനൽ |റോൾ |സംവിധായകൻ |- |മഹാത്മാഗാന്ധി കോളനി |ഏഷ്യാനെറ്റ് |എപ്പിസോഡ് ഡയറക്ടർ |വിജി തമ്പി |- |സുമംഗലി |കൈരളി |സംവിധാനം |<nowiki>-</nowiki> |- |വാത്സല്യം |സൂര്യ |സഹസംവിധാനം |ചന്ദ്രകുമാർ |- |വിവാഹിത |ഏഷ്യാനെറ്റ് |സംവിധാനം |<nowiki>-</nowiki> |} == മറ്റ് ഭാരവാഹിത്വങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും == * FEFKA (ഫെഫ്ക): തുടക്കകാലത്ത് ഡയറക്ടേഴ്സ് യൂണിയൻ ജോയിന്റ് സെക്രട്ടറിയായി പ്രവർത്തിച്ചു. * MACTA (മാക്ട): മാക്ടയുടെ ആദ്യകാല അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളായ അദ്ദേഹം നിലവിൽ അതിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റി അംഗവുമാണ്. * IFFK: അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്ര മേളയിൽ (IFFK) ഡോക്യുമെന്ററി & ഷോർട്ട് ഫിലിം സെക്ഷൻ കമ്മിറ്റി അംഗമായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. * അക്കാദമി: നിലവിൽ എറണാകുളത്തുള്ള 'തേർഡ് ഐ ഫിലിം അക്കാദമി' (Third Eye Film Academy) യുടെ പ്രിൻസിപ്പലായും ഡയറക്ടറായും പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. == കുറിപ്പുകൾ == <references responsive="" /> 568hqj5fpezu330km9psbk2owjmcek9 0 670265 4671755 4663270 2026-09-29T19:58:13Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671755 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = Mahesh Narayanan | image = Mahesh Narayanan.jpg | caption = Mahesh in 2011 | birth_date = {{Birth date and age|1982|05|02|df=yes}} | birth_place = [[Thiruvananthapuram district|Thiruvananthapuram]], [[Kerala]], India | alma_mater = {{Unbulleted_list|[[University College Thiruvananthapuram]]|[[M.G.R. Government Film and Television Training Institute]]}} | occupation = {{hlist|[[Film director|Director]]|[[Film editor]]|[[Screenwriter]]|[[Cinematographer]]}} | years_active = 2007–present | spouse = രമ്യ | children = 1 | parents = | awards = {{unbulleted|[[Kerala State Film Award for Best Debut Director]] (2017)|[[Kerala State Film Award for Best Director]] (2022)}} }} ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും തിരക്കഥാകൃത്തും എഡിറ്ററും ഛായാഗ്രാഹകനുമാണ് '''മഹേഷ് നാരായണൻ''' (ജനനംഃ 1982 മെയ് 2). അദ്ദേഹം പ്രധാനമായും [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള സിനിമയിൽ]] പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ [[തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രം|തമിഴ്]], [[ഹിന്ദി]] സിനിമകളിലും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. മികച്ച നവാഗത സംവിധായകനുള്ള [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരവും]] (2017) മികച്ച സംവിധായകനുള്ള (2022) കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരവും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. കമൽ ഹാസൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ''[[വിശ്വരൂപം (ചലച്ചിത്രം)|വിശ്വരൂപം]]'', ''[[വിശ്വരൂപം II]]'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ എഡിറ്റിംഗിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. സംവിധായകനെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മികച്ച കൃതികളിൽ [[ടേക്ക് ഓഫ് (ചലച്ചിത്രം)|ടേക്ക് ഓഫ്]] (2017), [[സി യു സൂൺ]] (2020), ''[[മാലിക് (ചലച്ചിത്രം)|മാലിക്]]'' (2021), അറിയിപ്പ് (2022) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. == കരിയർ == യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം മഹേഷ് നാരായണൻ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്]] എംജിആർ ഗവൺമെന്റ് ഫിലിം ആൻഡ് ടെലിവിഷൻ ട്രെയിനിംഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ ചേർന്നു. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം പരസ്യങ്ങൾ എഡിറ്റ് ചെയ്യുന്ന ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്ന് ഡോക്യുമെന്ററികളും ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങളും എഡിറ്റ് ചെയ്യുന്നതിലേക്ക് പുരോഗമിച്ച അദ്ദേഹം അഞ്ച് [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ]]<ref>{{Cite news|last=Sathyendran|first=Nita|date=November 22, 2013|title=Right cut|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/right-cut/article5379857.ece|access-date=2026-08-14|archive-date=2021-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210523195716/https://www.thehindu.com/features/cinema/right-cut/article5379857.ece|url-status=dead}}</ref> നേടിയ [[രാത്രിമഴ (ചലച്ചിത്രം)|രാത്രി മഴ]] എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിലൂടെ ചലച്ചിത്രമേഖലയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. എഡിറ്റർ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ജനപ്രിയമായ ചിത്രങ്ങളിൽ ബ്യൂട്ടിഫുൾ, ട്രാഫിക്, കന്യക ടാക്കീസ്, ''[[വിശ്വരൂപം (ചലച്ചിത്രം)|വിശ്വരൂപം]]'', [[എന്ന് നിന്റെ മൊയ്തീൻ]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. വിജയകരവും സമർത്ഥനുമായ ഒരു എഡിറ്റർ എന്ന നിലയിൽ പ്രാതിനിധ്യം തെളിയിച്ച ശേഷം, മഹേഷ് എഴുത്തിലേക്ക് കടക്കുകയും 2015 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാള ചിത്രമായ മിലിയിലൂടെ എഴുത്തുകാരനായി അരങ്ങേറ്റം നടത്തുകയും ചെയ്തു. 2017-ൽ മഹേഷ് ചലച്ചിത്രനിർമ്മാണത്തിലേക്ക് കടന്നു. 2014ൽ ഇറാഖിലെ [[തിക്രീത്|തിക്രിത്]] നഗരത്തിൽ ഇന്ത്യൻ നഴ്സുമാരുടെ ദുരനുഭവത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള 2017ലെ ഇന്ത്യൻ നാടക ത്രില്ലർ ചിത്രമായ [[ടേക്ക് ഓഫ് (ചലച്ചിത്രം)|ടേക്ക് ഓഫ്]]<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mahesh-narayanans-directorial-debut-is-titled-take-off/articleshow/55870085.cms|title=Mahesh Narayanan's directorial debut is titled Take off - Times of India}}</ref> സംവിധാനം ചെയ്തുകൊണ്ടായിരുന്നു. [[പാർവ്വതി തിരുവോത്ത്|പാർവതി തിരുവോത്ത്]], [[കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ]], [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. മഹേഷ്, [[പി.വി. ഷാജികുമാർ|പി. വി. ഷാജികുമാർ]] എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ഇതിന്റെ രചന നിർവ്വഹിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദുബായിലെയും കേരളത്തിലെയും വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലായാണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം നടന്നത്. 2017 മാർച്ച് 24നാണ് ടേക്ക് ഓഫ് പുറത്തിറങ്ങിയത്. ബോക്സ് ഓഫീസിൽ ബ്ലോക്ക്ബസ്റ്ററായ ഈ ചിത്രം 40 കോടി രൂപ നേടി തിയേറ്ററുകളിൽ 125 ദിവസത്തിലധികം ഓടി. ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് ഇന്ത്യ, ഇന്റർനാഷനൽ ഫിലിം ഫെയിസ്റ്റ് ഓഫ് കേരള എന്നിവയുൾപ്പെടെ വിവിധ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്ര മേളകളിൽ ഈ ചിത്രം മത്സര വിഭാഗത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. 48-ാമത് ഇന്ത്യൻ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവത്തിൽ ഈ ചിത്രം പ്രത്യേക ജൂറി അവാർഡ് നേടി. മഹേഷ് നാരായണന് മികച്ച അരങ്ങേറ്റ സംവിധായകനുള്ള പുരസ്കാരം ഉൾപ്പെടെ അഞ്ച് [[കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം|കേരള സംസ്ഥാന അവാർഡുകൾ]] ഈ ചിത്രം നേടി. [[പ്രമാണം:The Indian Panorama Directors - Feature filmsTAKE OFF (Malayalam) Director-Mahesh Narayanan, MAACHER JHOL (Bengal), Director- Pratim D. Gupta, REDU (Marathi) Director- Sagar Chaya Vanjari, Non Feature films, AMMA MERI.jpg|ലഘുചിത്രം|മഹേഷ് നാരായണൻ - പ്രസ്സ് കോൺഫ്രൻസ്സിൽ]] [[പ്രമാണം:The_Secretary,_Ministry_of_Information_and_Broadcasting,_Shri_N.K._Sinha_presenting_the_Special_Jury_Award_to_the_Director_Mahesh_Narayanan_for_the_film_TAKE_OFF.jpg|പകരം=|ലഘുചിത്രം|ഇറാഖിലെ തിക്രിത് നഗരത്തിലെ ഇന്ത്യൻ നഴ്സുമാരുടെ ദുരനുഭവത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ടേക്ക് ഓഫ് എന്ന ചിത്രത്തിന് സംവിധായകൻ മഹേഷ് നാരായണന് 2017 ലെ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ പ്രത്യേക ജൂറി അവാർഡ് സമ്മാനിച്ചു.]] [[ഫഹദ് ഫാസിൽ]] പ്രധാന വേഷത്തിൽ എത്തുന്ന സി യു സൂൺ എന്ന പരീക്ഷണാത്മക സംരംഭമായിരിക്കും തന്റെ അടുത്ത സംരംഭമെന്ന് 2020 ജൂണിൽ മഹേഷ് പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഒരു ഫീച്ചർ ഫിലിമിനുപകരം [[ഐഫോൺ]] ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ വ്യായാമമായിട്ടാണ് മഹേഷ് ചിത്രത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ഏകദേശം 60–65 മിനിറ്റ് (അവസാന റിലീസ് സമയം 1 മണിക്കൂർ 38 മിനിറ്റ്) ദൈർഘ്യമുള്ള ഈ ചിത്രം ഫാസിലിന്റെ ഫ്ലാറ്റിൽ ചിത്രീകരിച്ചതാണെന്നും വെളിപ്പെടുത്തി. ഫിലിം എംപ്ലോയീസ് ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് കേരള (ഫെഫ്ക) യിൽ നിന്ന് ചിത്രത്തിന് അനുമതി ലഭിച്ചെങ്കിലും [[കോവിഡ്-19 ആഗോള മഹാമാരി|കോവിഡ്-19 മഹാമാരി]] മൂലമുണ്ടായ തടസ്സങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കേരള ഫിലിം പ്രൊഡ്യൂസേഴ്സ് അസോസിയേഷൻ (കെ. എഫ്. പി. എ) ചിത്രീകരണത്തെ എതിർത്തു. ഇതൊക്കെയാണെങ്കിലും ഓഗസ്റ്റ് 21ന് ചിത്രീകരണം വിജയകരമായി പൂർത്തിയായി. ആമസോൺ പ്രൈം വീഡിയോ [[ഓവർ-ദ-ടോപ്പ് മീഡിയ സർവ്വീസ്|ഒടിടി]] റിലീസായപ്പോൾ ചിത്രത്തിന് നിരൂപകരിൽ നിന്ന് നല്ല പ്രതികരണമാണ് ലഭിച്ചത്. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ കമ്പ്യൂട്ടർ സ്ക്രീൻ<ref>{{Cite news|title=India's 'lockdown film' is an edgy thriller|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-54042633}}</ref> ചിത്രമാണിത്. 42-ാമത് മോസ്കോ ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ സ്ക്രീൻ ലൈഫ് വിഭാഗത്തിൽ സി യു സൂൺ പ്രദർശിപ്പിച്ചു <ref>{{Cite web|url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff42/eng/films/?id=42203|title=Московский Международный кинофестиваль}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == ഗീതയുടെയും നാരായണന്റെയും മകനായി തിരുവനന്തപുരത്താണ് മഹേഷ് ജനിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന് Dr.ഗണേഷ് നാരായണൻ എന്ന പേരിൽ ഒരു ഇളയ സഹോദരനുണ്ട്. അദ്ദേഹം വിവാഹം കഴിച്ചത് രാമ്യയെയാണ്, ഒരു മകളുണ്ട്. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == * 2023: [[മികച്ച സംവിധാനത്തിനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം നേടിയവരുടെ പട്ടിക|മികച്ച സംവിധായകനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം]]-അറിയിപ്പ്<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/53rd-kerala-state-film-awards-nanpakal-nerathu-mayakkam-best-film-mammootty-vincy-aloshious-mahesh-narayanan-8851060|title=53rd Kerala State Film Awards: Nanpakal Nerathu Mayakkam named Best Film; Mammootty, Vincy Aloshious, Mahesh Narayanan bag top honours|date=21 July 2023|access-date=21 July 2023|work=Indian Express}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2023/07/21/kerala-state-film-awards-2022-winners-list.html|title=മമ്മൂട്ടി നടൻ, വിൻസി നടി, മഹേഷ് നാരായണൻ സംവിധായകൻ: അവാർഡുകൾ വാരിക്കൂട്ടി 'ന്നാ താൻ കേസ് കൊട്' - Kerala Film Awards|date=21 July 2023|access-date=21 July 2023|work=Manorma Online News}}</ref> * പ്രത്യേക ജൂറി, [[അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രോത്സവം (ഇന്ത്യ)|ഐ. എഫ്. എഫ്. ഐ]] 2017 ലെ സിൽവർ പീകോക്ക് അവാർഡ്<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/take-offs-win-at-iffi-is-a-recognition-for-tales-rooted-in-reality-mahesh-narayanan/articleshow|title=Take Off's win at IFFI is a recognition for tales rooted in reality: Mahesh Narayanan|work=The Times of India|access-date=22 June 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/world-cinema/iffi-french-film-on-aids-wins-golden-peacock-malayalam-film-take-off-bags-two-silver-peacocks|title=IFFI: French film on AIDS wins Golden Peacock, Malayalam film Take Off bags two Silver Peacocks|date=29 November 2017|work=Hindustan Times|access-date=22 June 2018}}{{dead link|date=August 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/120-bpm-wins-golden-peacock/article21040464.ece|title='120 BPM' wins Golden Peacock at IFFI 2017|last=Kamat|first=Prakash|date=28 November 2017|work=The Hindu|access-date=22 June 2018|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/parvathy-silver-peacock-iffi-2017-award-take-off-see-photos-video-4960443/|title=IFFI 2017: Parvathy, first Malayalam actor to win the silver peacock, gets emotional on stage|date=29 November 2017|work=The Indian Express|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701194102/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/parvathy-silver-peacock-iffi-2017-award-take-off-see-photos-video-4960443/|archive-date=1 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/government-press-release/120-beats-per-minute-wins-the-golden-peacock-at-iffi-2017-117112801126_1.html|title=120 Beats Per Minute wins the Golden Peacock at IFFI 2017|last=Delhi|date=28 November 2017|work=Business Standard India|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701194055/https://www.business-standard.com/article/government-press-release/120-beats-per-minute-wins-the-golden-peacock-at-iffi-2017-117112801126_1.html|archive-date=1 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/take-offs-win-at-iffi-is-a-recognition-for-tales-rooted-in-reality-mahesh-narayanan/articleshow/61848060.cms|title=Take Off's win at IFFI is a recognition for tales rooted in reality: Mahesh Narayanan|work=The Times of India|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002061101/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/take-offs-win-at-iffi-is-a-recognition-for-tales-rooted-in-reality-mahesh-narayanan/articleshow/61848060.cms|archive-date=2 October 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/frances-120-beats-per-minute-wins-golden-peacock-at-iffi/articleshow/61837907.cms|title=France's '120 Beats Per Minute' wins Golden Peacock at IFFI|date=28 November 2017|work=The Economic Times|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701193944/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/frances-120-beats-per-minute-wins-golden-peacock-at-iffi/articleshow/61837907.cms|archive-date=1 July 2018|url-status=live}}</ref> * [[ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം 2017|65-ാമത് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ]], ടേക്ക് ഓഫ് പ്രത്യേക പരാമർശം<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/65th-national-film-awards-2018-live-updates-5135641/|title=65th National Film Awards announcement: Highlights|date=13 April 2018|work=The Indian Express|access-date=22 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616154144/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/65th-national-film-awards-2018-live-updates-5135641/|archive-date=16 June 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/04/13/national-film-awards-netwon-thondimuthalum-driksakshiyum-take-off-parvathy-awards.html|title=National Film Awards: Newton, Thondimuthalum Driksakshiyum, Take Off receive awards|work=The Week|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701194319/https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/04/13/national-film-awards-netwon-thondimuthalum-driksakshiyum-take-off-parvathy-awards.html|archive-date=1 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/bhayanakam-thondimuthulem-driksashiyum-take-off-win-big-at-national-awards/story-Xmsbl7VeZ62gaF6bR7JlbJ.html|title=Bhayanakam, Thondimuthulem Driksashiyum, Take Off win big at National Awards|date=13 April 2018|work=Hindustan Times|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701194210/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/bhayanakam-thondimuthulem-driksashiyum-take-off-win-big-at-national-awards/story-Xmsbl7VeZ62gaF6bR7JlbJ.html|archive-date=1 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/national-film-awards-jury-praises-standard-malayalam-films-and-quality-acting-79519|title=National film awards: Jury praises standard of Malayalam films and quality of acting|date=13 April 2018|work=The News Minute|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419085055/https://www.thenewsminute.com/article/national-film-awards-jury-praises-standard-malayalam-films-and-quality-acting-79519|archive-date=19 April 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/137702/national-film-awards-2018-winners/|title=National Film Awards 2018: Newton Wins Big, Sridevi and Vinod Khanna Honoured|date=13 April 2018|work=The Better India|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701193950/https://www.thebetterindia.com/137702/national-film-awards-2018-winners/|archive-date=1 July 2018|url-status=live}}</ref> * മികച്ച നവാഗത സംവിധായകനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kerala-state-film-awards-2018-parvathy-indrans-bag-top-honours-take-off-emerges-as-the-big-winner-4381705.html|title=Kerala State Film Awards 2018: Parvathy, Indrans bag top honours; Take Off emerges as the big winner|work=Firstpost|access-date=22 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622194409/https://www.firstpost.com/entertainment/kerala-state-film-awards-2018-parvathy-indrans-bag-top-honours-take-off-emerges-as-the-big-winner-4381705.html|archive-date=22 June 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/48th-kerala-state-film-awards-winners|title=Kerala State Film Awards 2017: Indrans, Parvathy and Lijo Jose Pellissery bag top honours|date=8 March 2018|work=The Indian Express|access-date=22 June 2018}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ചൈനയിലെ ക്വിങ്ദാവോയിൽ നടന്ന എസ്സിഒ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ മികച്ച തിരക്കഥയ്ക്കുള്ള പുരസ്കാരം <ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-06/18/c_137261094.htm|title=Golden Seagull Awards presented at first SCO film festival – Xinhua {{!}} English.news.cn|access-date=22 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617222240/http://www.xinhuanet.com/english/2018-06/18/c_137261094.htm|archive-date=17 June 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.china.org.cn/china/Off_the_Wire/2018-06/18/content_52513941.htm|title=Golden Seagull Awards presented at first SCO film festival – China.org.cn|access-date=22 June 2018|website=china.org.cn|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622193251/http://www.china.org.cn/china/Off_the_Wire/2018-06/18/content_52513941.htm|archive-date=22 June 2018}}</ref> * 2018 ലെ ലോസ് ഏഞ്ചൽസിലെ ഇന്ത്യൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ പ്രേക്ഷക ചോയ്സ് അവാർഡ് <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/take-off-wins-audience-choice-award-at-iffla-los-angeles/articleshow/63796048.cms|title=Take Off wins Audience Choice Award at IFFLA, Los Angeles|work=The Times of India|access-date=22 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720125132/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/take-off-wins-audience-choice-award-at-iffla-los-angeles/articleshow/63796048.cms|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://variety.com/2018/film/festivals/winners-2018-indian-film-festival-of-los-angeles-1202755195/|title='Village Rockstars,' 'Lovesick' Among Winners at 2018 Indian Film Festival of Los Angeles|last=Brockington|first=Ariana|date=17 April 2018|work=Variety|access-date=1 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701194216/https://variety.com/2018/film/festivals/winners-2018-indian-film-festival-of-los-angeles-1202755195/|archive-date=1 July 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://diyatvusa.com/2018/04/18/assamese-language-film-village-rockstars-takes-the-best-feature-prize-at-16th-annual-iffla/|title=Assamese language film Village Rockstars takes the Best Feature prize at 16th annual IFFLA|access-date=1 July 2018|date=18 April 2018|website=diyatvusa.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701195846/https://diyatvusa.com/2018/04/18/assamese-language-film-village-rockstars-takes-the-best-feature-prize-at-16th-annual-iffla/|archive-date=1 July 2018|url-status=live}}</ref> * വനിത ഫിലിം അവാർഡ്സ് 2018-മികച്ച ചിത്രം-ടേക്ക് ഓഫ്<ref>{{Cite news|url=https://regional.pinkvilla.com/malayalam/news/vanitha-film-awards-2018-winners/|title=Vanitha Film Awards 2018: Here are the winners|work=Pinkvilla|access-date=22 June 2018|archive-date=2024-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104200214/https://regional.pinkvilla.com/malayalam/news/vanitha-film-awards-2018-winners/|url-status=dead}}</ref> * മികച്ച സംവിധായകനുള്ള ഏഷിയാവിസൺ അവാർഡ് 2017-ടേക്ക് ഓഫ്<ref>{{Cite news|url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076|title=Asiavision Movie Awards 2017: Deepika Padukone, Dulquer Salmaan, Manju Warrier, Tovino Thomas grace event [PHOTOS]|last=James|first=Anu|work=International Business Times, India Edition|access-date=22 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622193036/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076|archive-date=22 June 2018|url-status=live}}</ref> * മികച്ച സംവിധായകനുള്ള ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡ് 2018-ടേക്ക് ഓഫ്<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-mollywoods-whos-who-attend-20th-asianet-film-awards-81681|title=Watch: Mollywood's who's who attend 20th Asianet Film Awards|date=21 May 2018|work=The News Minute|access-date=22 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020144043/https://www.thenewsminute.com/article/watch-mollywoods-whos-who-attend-20th-asianet-film-awards-81681|archive-date=20 October 2018|url-status=live}}</ref> * 2015-ലെ മികച്ച എഡിറ്റർക്കുള്ള ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡ്-എന്നൂ നിന്റെ മൊയ്ദീൻ''[[എന്ന് നിന്റെ മൊയ്തീൻ|എന്നൂ നിന്റെ മൊയ്തീൻ]]'' * മികച്ച സംവിധായകനുള്ള ഒൻപതാമത് ദക്ഷിണേന്ത്യൻ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ-സി യു സൂൺ''[[സി യു സൂൺ|സി യു സൂൺ]]'' * മികച്ച സംവിധായകനുള്ള പത്താമത് ദക്ഷിണേന്ത്യൻ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ-''[[മാലിക് (ചലച്ചിത്രം)|മാലിക്]]'' == ചലച്ചിത്രരചന == {{Pending films key}} * ''മറ്റുവിധത്തിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ എല്ലാ സിനിമകളും മലയാള ഭാഷയിലാണ്.'' {| class="wikitable sortable" !വർഷം. !തലക്കെട്ട് !എഡിറ്റർ !സംവിധായകൻ !തിരക്കഥാകൃത്ത് !കുറിപ്പുകൾ |- |2007 |''[[രാത്രിമഴ (ചലച്ചിത്രം)|രാത്രിമഴ]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- | rowspan="2" |2008 |''പോസിറ്റീവ്''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''ഫിർ കഭി''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} |[[ഹിന്ദി]] സിനിമ |- | rowspan="3" |2009 |''കാവ്യയുടെ ഡയറി''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} |[[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുങ്ക്]] സിനിമ |- |''16mm: മെമ്മറീസ് , മൂവ്മെന്റ്, ആൻഡ് എ മെഷീൻ ''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} |[[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]] സിനിമ |- |''[[ഗുലുമാൽ - ദി എസ്കേപ്|ഗുലുമാൽഃ ദ എസ്കേപ്പ്]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- | rowspan="3" |2010 |''പ്ലസ് ടു''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[പോക്കിരിരാജ|പോക്കിരി രാജ]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[കാര്യസ്ഥൻ (ചലച്ചിത്രം)|കാര്യസ്ഥൻ]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- | rowspan="8" |2011 |''[[മകരമഞ്ഞ്|മകരമഞ്ഞ്]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[സീനിയേഴ്സ്|സീനിയേഴ്സ്]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[എ പെസ്റ്ററിങ്ങ് ജേർണി|എ പെസ്റ്ററിങ്ങ് ജേർണി]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} |[[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ്]] സിനിമ |- |''മെട്രോ''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[ത്രീ കിംഗ്‌സ്|ത്രീ കിംഗ്‌സ്]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[കരയിലേക്ക് ഒരു കടൽദൂരം|കരയിലെക്ക് ഒരു കടൽ ദൂരം]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[ബ്യൂട്ടിഫുൾ (ചലച്ചിത്രം)|ബ്യൂട്ടിഫുൾ]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[ട്രാഫിക് (ചലച്ചിത്രം)|ട്രാഫിക് ]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- | rowspan="4" |2012 |''[[മല്ലൂസിംഗ്|മല്ലു സിംഗ്]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[മിസ്റ്റർ മരുമകൻ|മിസ്റ്റർ മരുമകൻ]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[കാസനോവ (ചലച്ചിത്രം)|കാസനോവ്വ]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[ട്രിവാൻഡ്രം ലോഡ്ജ്|ട്രിവാൻഡ്രം ലോഡ്ജ്]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- | rowspan="7" |2013 |''[[നത്തോലി ഒരു ചെറിയ മീനല്ല|നത്തോലി ഒരു ചെറിയ മീനല്ല]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[കമ്മത്ത് & കമ്മത്ത്|കമ്മത്ത് & കമ്മത്ത്]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''ചെന്നൈയിൽ ഒരു നാൾ''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} |[[തമിഴ്]] സിനിമ |- |''ഒളിപ്പോര്''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[വിശ്വരൂപം (ചലച്ചിത്രം)|വിശ്വരൂപം]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} |2013 ജാഗരൺ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ മികച്ച എഡിറ്റർ -ഹിന്ദി-തമിഴ് ദ്വിഭാഷാ ചിത്രം |- |''[[മുംബൈ പോലീസ്]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[സൗണ്ട് തോമ|സൌണ്ട് തോമ]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- | rowspan="2" |2014 |''[[ഹൗ ഓൾഡ് ആർ യൂ ?|ഹൗ ഓൾഡ് ആർ യൂ?]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[കസിൻസ് (ചലച്ചിത്രം)|കസിൻസ്]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- | rowspan="5" |2015 |''[[മിലി|മിലി.]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അതെ}} |എഴുത്തുകാരനും. |- |''36 വയദിനിലേ''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} |തമിഴ് ചിത്രം റീമേക്ക് ഓഫ് <br />''[[ഹൗ ഓൾഡ് ആർ യൂ ?|ഹൗ ഓൾഡ് ആർ യൂ?]]'' |- |''നിർണായകം''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''ലവ് 24x7''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[എന്ന് നിന്റെ മൊയ്തീൻ|എന്നൂ നിന്റെ മൊയ്തീൻ]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |2016 |''ട്രാഫിക്''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} |ഹിന്ദി സിനിമ |- | rowspan="2" |2017 |''[[ഉദാഹരണം സുജാത|ഉദാഹരണം സുജാത]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[ടേക്ക് ഓഫ് (ചലച്ചിത്രം)|ടേക്ക് ഓഫ് ]]''|| {{അതെ}} || {{അതെ}} || {{അതെ}} |മികച്ച നവാഗത സംവിധായകനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം |- | rowspan="3" |2018 |''[[ബി ടെക് (ചലചിത്രം)|B.Tech]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''അബ്രഹാമിന്റെ സന്തതികൾ''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[വിശ്വരൂപം II]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} |ഹിന്ദി-തമിഴ് ദ്വിഭാഷാ ചിത്രം |- |2019 |''[[ഉയരെ|ഉയരെ]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |2020 |''[[സി യു സൂൺ|സി യു സൂൺ]]''|| {{അതെ}} || {{അതെ}} || {{അതെ}} |[[ആമസോൺ പ്രൈം]] സിനിമ ഛായാഗ്രാഹകനായി |- | rowspan="3" |2021 |''ആർക്കറിയാം''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[നായാട്ട് (2021-ലെ ചലച്ചിത്രം)|നായാട്ട്]]''|| {{അതെ}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} | |- |''[[മാലിക് (ചലച്ചിത്രം)|മാലിക്]]''|| {{അതെ}} || {{അതെ}} || {{അതെ}} |[[ആമസോൺ പ്രൈം]] സിനിമ |- | rowspan="2" |2022 |''മലയൻകുഞ്ഞ്''|| {{അല്ല}} || {{അല്ല}} || {{അതെ}} |ഛായാഗ്രാഹകനായും |- |''അറിയിപ്പ്''|| {{അതെ}} || {{അതെ}} || {{അതെ}} |കുഞ്ചാക്കോ ബോബൻ പ്രൊഡക്ഷൻസ്, ഷെബിൻ ബാക്കർ പ്രൊഡക്ഷൻസുമായി ചേർന്ന് നിർമ്മിക്കുന്നു |- |2024 |''മനോരഥങ്ങൾ''|| {{അല്ല}} || {{അതെ}} || {{അതെ}} |ഭാഗംഃ ''ഷെർലെക്ക്'' |- |2025 |''തലവര''|| {{അല്ല}} || {{അല്ല}} || {{അല്ല}} |നിർമ്മാതാവ് <ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Jul/26/arjun-ashokans-thalavara-gets-first-look-release-date|title=Arjun Ashokan's Thalavara gets first look, release date|access-date=2025-07-28|last=Mullappilly|first=Sreejith|date=2025-07-26|website=Cinema Express|language=en}}</ref> |- |2026 |''[[പേട്രിയറ്റ്|പേട്രിയറ്റ്]]''|| {{അതെ}} || {{അതെ}} || {{അതെ}} |<ref>{{Cite news|date=2026-01-31|title='Patriot' director Mahesh Narayanan says, 'I felt this is a story I can tell Mammukka'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/patriot-director-mahesh-narayanan-says-i-felt-this-is-a-story-i-can-tell-mammukka/articleshow/127813497.cms|access-date=2026-02-26|work=The Times of India|issn=0971-8257}}</ref> |- |TBA | {{pending film|Phantom Hospital}} || {{അതെ}} || {{അതെ}} || {{അതെ}} |ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രത്തിൽ സംവിധായകനായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു-ആകാശ് മൊഹിമനോടൊപ്പം സഹ-എഴുത്തുകാരൻ |} == അവലംബങ്ങൾ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Authority Control}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{IMDb name|nm3525879}} {{IFFI Silver Peacock - Special Jury Award and Special Mention|state=collapsed}} [[വർഗ്ഗം:1982-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]] je8lod7dw68vm8gd9n7jun6g98enhy2 0 671823 4671832 4667460 2026-09-30T04:21:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671832 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = യു.എം.എ.എൽ.പി.എസ് ചാത്തങ്ങോട്ടുപുറം | image = | image_size = | caption = യു.എം.എ.എൽ.പി.എസ് ചാത്തങ്ങോട്ടുപുറം | location = ചാത്തങ്ങോട്ടുപുറം | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1960|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = വണ്ടൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32050300506 | Kerala_school_code = 48507 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ താലൂക്ക്| താലൂക്കിൽ]] [[പോരൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പോരൂർ പഞ്ചായത്തിൽ]] ചാത്തങ്ങോട്ടുപുറം എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''യു.എം.എ.എൽ.പി.എസ് ചാത്തങ്ങോട്ടുപുറം'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48507|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-09}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=August 13, 2026}}</ref> [[വണ്ടൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|വണ്ടൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] വയനാട് ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1960 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 500 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 4 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 1 ഏക്കർ 38 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/48507|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-09}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://web.archive.org/web/20250708074609/https://schoolwiki.in/48507 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:വണ്ടൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] 2xm9gc2brq14iaxjsnlemwgbe3wormq 0 671836 4671864 4667149 2026-09-30T07:19:47Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4671864 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = town |native_name = രാമച്ചി |other_name = Ramachi |district = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] |state_name = Kerala |state_name‌display = കേരളം |nearest_city = [[കേളകം]], [[ശാന്തിഗിരി]], [[പേരാവൂർ]], [[ഇരിട്ടി]] |parliament_const = [[കണ്ണൂർ (ലോകസഭാ മണ്ഡലം)|കണ്ണൂർ]] |assembly_cons = [[പേരാവൂർ (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|പേരാവൂർ]] |civic_agency = [[കേളകം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] |skyline = |skyline_caption = |latd = 11.927076980119692|latm = |lats = |longd= 75.87186344380389|longm= |longs= |locator_position = right |area_total = |area_magnitude = |altitude = |population_total = |population_as_of = |population_density = |sex_ratio = |literacy = |area_telephone = 0490 |postal_code = 670674 |vehicle_code_range = KL-13, KL-59 |climate = |website = }} കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ]] [[ഇരിട്ടി താലൂക്ക്|ഇരിട്ടി താലൂക്കിൽ]] [[കേളകം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കേളകം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] പരിധിയിൽ ശാന്തിഗിരിക്ക് സമീപത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മനോഹരമായ ഒരു മലയോര ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് '''രാമച്ചി''' (Ramachi).<ref>{{cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberpersondet/2020/1042/2020104200101 |title=Kelakam Grama Panchayat - LSGD Kerala |publisher=Local Self Government Department, Government of Kerala |access-date=15 September 2026}}</ref> ഉത്തര മലബാറിന്റെ തനതായ കുടിയേറ്റ-കാർഷിക സംസ്കാരത്തിന് പേരുകേട്ട ഇവിടം, പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നിൻചെരുവുകളും റബ്ബർ തോട്ടങ്ങളും നാണ്യവിളകളും നിറഞ്ഞ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ഒരു പ്രദേശമാണ്. == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളും കാണേണ്ട സ്ഥലങ്ങളും == * '''[[ആറളം വന്യജീവി സങ്കേതം]]''': സമീപത്തുള്ള പ്രശസ്തമായ വന്യജീവി സങ്കേതത്തിന്റെയും വനമേഖലയുടെയും സാമീപ്യം (ഏകദേശം 3 കി.മീ).<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/wildlife/aralam-wildlife-sanctuary/29 |title=Aralam Wildlife Sanctuary - Kerala Tourism |publisher=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=15 September 2026}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''[[ശാന്തിഗിരി]] & [[കേളകം]] ടൗണുകൾ''': സമീപത്തുള്ള പ്രധാന മലയോര നഗരകേന്ദ്രങ്ങളുടെയും യാത്രാസൗകര്യങ്ങളുടെയും സാമീപ്യം (ഏകദേശം 2 കി.മീ). * '''മലയോര പാതകളും തോട്ടങ്ങളും''': സായാഹ്ന നടത്തത്തിനും ഗ്രാമീണ ഭംഗി ആസ്വദിക്കുന്നതിനും അനുയോജ്യമായ നാട്ടിൻപുറവഴികൾ. == പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങൾ == * '''ഗവൺമെന്റ് എൽ.പി. / യു.പി. സ്കൂൾ, ശാന്തിഗിരി / കേളകം''': പ്രദേശത്തെ പ്രധാന പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ.<ref>{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/ |title=Sametham - Kerala School Data Bank |publisher=KITE, Government of Kerala |access-date=15 September 2026}}</ref> * '''കേളകം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് കുടുംബാരോഗ്യ കേന്ദ്രം (FHC)''': തദ്ദേശവാസികൾ ആശ്രയിക്കുന്ന പ്രധാന സർക്കാർ ആരോഗ്യ കേന്ദ്രം.<ref>{{cite web |url=https://dhs.kerala.gov.in/ |title=Directorate of Health Services, Kerala |publisher=Government of Kerala |access-date=15 September 2026}}</ref> * '''പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, കേളകം (പിൻകോഡ്: 670674)''': തപാൽ സേവന കേന്ദ്രം.<ref>{{cite web |url=https://www.indiapost.gov.in/ |title=Locate Post Office - Kelakam SO |publisher=India Post |access-date=15 September 2026}}</ref> == ഗതാഗതം == കേളകം - ശാന്തിഗിരി റോഡിൽ നിന്നും മലയോര ഹൈവേയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പാതകൾ വഴിയും രാമച്ചിയിലേക്ക് എളുപ്പത്തിൽ എത്തിച്ചേരാം. * ഏറ്റവും അടുത്ത റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ: [[തലശ്ശേരി റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 38 കി.മീ), [[കണ്ണൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ]] (ഏകദേശം 50 കി.മീ).<ref>{{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/thalassery-tly/1495 |title=Thalassery Railway Station Departures |publisher=India Rail Info |access-date=15 September 2026}}</ref> * ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം: [[കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] (മട്ടന്നൂർ - ഏകദേശം 30 കി.മീ).<ref>{{cite web |url=https://www.kannurairport.aero/ |title=Kannur International Airport Limited |publisher=KIAL |access-date=15 September 2026}}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[ശാന്തിഗിരി]] * [[കേളകം]] * [[പേരാവൂർ]] * [[കണ്ണൂർ ജില്ല]] == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇരിട്ടി താലൂക്ക്]] qv8uajpe0kf80q3v4x904m2nn2d2dln 0 672210 4671705 4671354 2026-09-29T16:13:26Z Malikaveedu 16584 4671705 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ | image = | image_size = | residence = [[നിലമ്പൂർ]] | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1994|02|04}} | birth_place = നിലമ്പൂർ, മലപ്പുറം ജില്ല, കേരളം. | occupation = [[ചലച്ചിത്രസംവിധായകൻ]] | yearsactive = 2015-Present | nationality = [[ഇന്ത്യ]] | ethinicity = [[മലയാളി]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ]] | alma mater = | religion = | spouse = | children = | parents = കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്, <br> റംലത്ത് }} ഒരു [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള ചലച്ചിത്ര]] സംവിധായകനാണ് '''ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ'''. ''[[പ്രകാശൻ പറക്കട്ടെ]]'' (2022) എന്ന ചിത്രമാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി സംവിധാനം ചെയ്തത്.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prakashan-parakkatte-team-wraps-up-the-shoot/articleshow/81062689.cms|title=‘Prakashan Parakkatte’ team wraps up the shoot}}</ref> തുടർന്ന് ''അനുരാഗം'' (2023), ''[[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]]'' (2026) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം സംവിധാന രംഗത്ത് ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Manorama20262">{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2026/09/16/pradhama-drishtya-kuttakkar-director-shahad-interview.html|title=‘അനുരാഗം’ പരാജയപ്പെട്ടത് ഇരുത്തി ചിന്തിപ്പിച്ചു, പിഴവുകൾ കണ്ടെത്തി വീണ്ടും നടത്തിയ ശ്രമം; ‘പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ’ സംവിധായകൻ അഭിമുഖം|access-date=23 September 2026|date=17 September 2026|website=Malayala Manorama}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതം == 1994 ഫെബ്രുവരി 4-ന് കേരളത്തിലെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിൽ]] ചക്കുങ്ങൽ കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്, റംലത്ത് ദമ്പതികളുടെ മകനായി ജനിച്ചു. കവളമുക്കട്ട എൽ.പി. സ്കൂൾ, പറമ്പ ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്കൂൾ എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം. പൂക്കോട്ട്പാടം ഗവൺമെന്റ് എച്ച്എ.സ്., പാലേമേട് എസ്.എച്ച്.എസ്.എസ്. എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഹയർ സെക്കന്ററി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. [[ഈറോഡ്|ഈറോഡിലെ]] നന്ദ പോളിടെക്നിക്ക് കോളേജിൽ നിന്നും കമ്പ്യൂട്ടർസയൻസ് ഐഛികമായി എഞ്ചിനീയറിംഗ് പഠനവും പൂർത്തിയാക്കി. കൌമാരപ്രായത്തിൽ തന്നെ ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ താൽപര്യം വളരുകയും വിദ്യാലയ ജീവിതകാലത്തുതന്നെ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. 2009-2010 കാലഘട്ടത്തിൽ പ്ലസ് വണ്ണിന് പഠിക്കുമ്പോഴാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ ഹ്രസ്വചിത്രമായ ''മൊട്ട'' നിർമ്മിച്ചത്.<ref name="Manorama2023">{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2023/07/27/chat-with-shahad-nilambur.html|title=സിനിമയിലെത്താൻ തട്ടുകടയിൽ സപ്ലയറായി; ഒടുവിൽ സംവിധായകനായി; ചിത്രം അനുരാഗം|access-date=23 September 2026|date=27 July 2023|website=Malayala Manorama}}</ref> അക്കാലത്ത് ഒരു പ്രാദേശിക വ്യവസായിയുടെ സഹായത്തോടെ അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ച ഈ ഹ്രസ്വചിത്രം വലിയ ശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. നാട്ടുകാർ പണം സമാഹരിച്ച് നൽകുകയും കൂടുതൽ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.doolnews.com/shahad-nilambur-talks-about-how-his-locals-helped-in-producing-his-short-film-64-174.html|title=നാട്ടുകാർ പിരിവിട്ടു തന്ന പൈസ കൊണ്ടാണ് ഷോർട് ഫിലിം എടുത്തത്: ഷഹദ് നിലമ്പൂർ}}</ref> ''വില്ലേജ് ഷേഡ്സ്'' എന്ന ബാനറിനു കീഴിൽ അക്കാലത്ത് അഞ്ച് ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. 2020-ലെ ചേതന ഫെസ്റ്റിൽ മികച്ച ചിത്രമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹ്രസ്വചിത്രമായ ''ഒപ്പന'' ആയിരുന്നു. <ref name="NETTV4U">{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/malayalam/director/shahad-nilambur|title=Malayalam Director Shahad Nilambur Biography, News, Photos, Videos|access-date=23 September 2026|website=NETTV4U}}</ref> '''ഹൈ അലേർട്ട്''<nowiki/>' (2015) എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിന്റെ സഹസംവിധായകനായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. പിന്നീട് മലയാള ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ ഒരു കരിയർ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സ്വദേശമായ [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിൽനിന്ന്]] ഷഹാദ് കൊച്ചി നഗരത്തിലേയ്ക്ക് താമസം മാറി. ''മലയാള മനോരമയ്ക്ക്'' നൽകിയ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അവസരങ്ങൾ തേടുന്നതിനിടയിൽ ഒരു ഹോട്ടലിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതുൾപ്പെടെയുള്ള തന്റെ ആദ്യകാല അനുഭവങ്ങൾ അദ്ദേഹം അനുസ്മരിച്ചിരുന്നു. ഫീച്ചർ-ഫിലിം സംവിധാനത്തിലേക്ക് മാറുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം സഹസംവിധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്റ്റർ എന്നിങ്ങനെ വിവിധ നിലകളിലുള്ള ജോലികളും ചെയ്തു.<ref name="Manorama20262" /> == സഹസംവിധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ == ഒരു സ്വതന്ത്ര സംവിധായകനാകുന്നതിന് മുമ്പ് ഷഹാദ് നിരവധി മലയാള സിനിമകളിൽ സഹസംവിധായകനായും അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'' (2015), ''പോപ്കോൺ'' (2016), ''ക്രോസ്റോഡ്'' (2017), ''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'' (2017) ''ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ'' (2019), ഉറിയടി (2020) എന്നിവ അദ്ദേഹം ആദ്യകാലത്ത് പ്രവർത്തിച്ച സിനിമകളാണ്.<ref name="IMDb2">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm8624302/|title=Shahad Nilambur|access-date=23 September 2026|website=IMDb}}</ref> ''അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി'', പോപ്കോൺ, ''ക്രോസ്റോഡ്'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിച്ച അദ്ദേഹം ''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'', ''ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൻ്റെ അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും ഉറിയടി എന് ചിത്രത്തിന്റെ ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും അറിയപ്പെട്ടു.<ref name="IMDb2" /> [[പാർവ്വതി തിരുവോത്ത്|പാർവ്വതി തിരുവോരത്ത്]], [[വിജയരാഘവൻ|വിജയരാഘവൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട 2026-ലെ ബ്ലാക്ക് ബസ്റ്റർ ചിത്രമായ<ref>{{Cite web|url=https://www.doolnews.com/vinay-fort-and-unnimaya-prasad-about-pradhama-drishtya-kuttakkar-movie-64-180.html/amp|title=ചെറിയ ബഡ്ജറ്റിലും വലിയ താരങ്ങളെ വച്ച് ബ്ലോക്ബസ്റ്റർ ഉണ്ടാക്കാമെന്ന് തെളിയിച്ചു : വിനയ് ഫോർട്ട്}}</ref> [[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം കൂടുതലായി അറിയപ്പെടുന്നത്. == ചലച്ചിത്ര രംഗം == === സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ === {| class="wikitable" !വർഷം. !സിനിമ !റോൾ |- |2022 |''പ്രകാശൻ പറക്കെട്ടെ'' |സംവിധായകൻ |- |2023 |''അനുരാഗം'' |സംവിധായകൻ |- |2026 |''[[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ|പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]]'' |സംവിധായകൻ |} === സഹസവധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ === {| class="wikitable" !വർഷം. !സിനിമ !റോൾ |- |2015 |''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'' |അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2016 |''പോപ്പ്കോൺ'' |സെക്കൻഡ് അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2017 |''ക്രോസ്റോഡ്'' |അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2017 |''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'' |അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |- |2019 |''[[ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ]]'' |അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |- |2020 |''[[ഉറിയടി (ചലച്ചിത്രം)|ഉറിയടി]]'' |ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളീയർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്ര കലാസംവിധായകർ]] cw67dpxffu3rxrxi0zjhamy5hetdwdj 4671891 4671705 2026-09-30T09:45:03Z Malikaveedu 16584 4671891 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ | image = | image_size = | residence = [[നിലമ്പൂർ]] | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1994|02|04}} | birth_place = നിലമ്പൂർ, മലപ്പുറം ജില്ല, കേരളം. | occupation = [[ചലച്ചിത്രസംവിധായകൻ]] | yearsactive = 2015-Present | nationality = [[ഇന്ത്യ]] | ethinicity = [[മലയാളി]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ]] | alma mater = | religion = | spouse = | children = | parents = കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്, <br> റംലത്ത് }} ഒരു [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള ചലച്ചിത്ര]] സംവിധായകനാണ് '''ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ'''. ''[[പ്രകാശൻ പറക്കട്ടെ]]'' (2022) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം സംവിധായകനായി അരങ്ങേറിയ ത്.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prakashan-parakkatte-team-wraps-up-the-shoot/articleshow/81062689.cms|title=‘Prakashan Parakkatte’ team wraps up the shoot}}</ref> തുടർന്ന് ''അനുരാഗം'' (2023), ''[[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]]'' (2026) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം ചലച്ചിത്ര സംവിധാന രംഗത്ത് ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Manorama20262">{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2026/09/16/pradhama-drishtya-kuttakkar-director-shahad-interview.html|title=‘അനുരാഗം’ പരാജയപ്പെട്ടത് ഇരുത്തി ചിന്തിപ്പിച്ചു, പിഴവുകൾ കണ്ടെത്തി വീണ്ടും നടത്തിയ ശ്രമം; ‘പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ’ സംവിധായകൻ അഭിമുഖം|access-date=23 September 2026|date=17 September 2026|website=Malayala Manorama}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതം == 1994 ഫെബ്രുവരി 4-ന് കേരളത്തിലെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിൽ]] ചക്കുങ്ങൽ കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്, റംലത്ത് ദമ്പതികളുടെ മകനായി ജനിച്ചു. കവളമുക്കട്ട എൽ.പി. സ്കൂൾ, പറമ്പ ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്കൂൾ എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം. പൂക്കോട്ട്പാടം ഗവൺമെന്റ് എച്ച്എ.സ്., പാലേമേട് എസ്.എച്ച്.എസ്.എസ്. എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഹയർ സെക്കന്ററി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. [[ഈറോഡ്|ഈറോഡിലെ]] നന്ദ പോളിടെക്നിക്ക് കോളേജിൽ നിന്നും കമ്പ്യൂട്ടർസയൻസ് ഐഛികമായി എഞ്ചിനീയറിംഗ് പഠനവും പൂർത്തിയാക്കി. കൗമാരപ്രായത്തിൽ തന്നെ ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ താൽപര്യം വളരുകയും വിദ്യാഭ്യാസകാലത്തുതന്നെ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. 2009-2010 കാലഘട്ടത്തിൽ പ്ലസ് വണ്ണിന് പഠിക്കുമ്പോഴാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ ഹ്രസ്വചിത്രമായ ''മൊട്ട'' നിർമ്മിച്ചത്.<ref name="Manorama2023">{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2023/07/27/chat-with-shahad-nilambur.html|title=സിനിമയിലെത്താൻ തട്ടുകടയിൽ സപ്ലയറായി; ഒടുവിൽ സംവിധായകനായി; ചിത്രം അനുരാഗം|access-date=23 September 2026|date=27 July 2023|website=Malayala Manorama}}</ref> അക്കാലത്ത് ഒരു പ്രാദേശിക വ്യവസായിയുടെ സഹായത്തോടെ അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ച ഈ ഹ്രസ്വചിത്രം വലിയ ശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. നാട്ടുകാർ പണം സമാഹരിച്ച് നൽകുകയും കൂടുതൽ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.doolnews.com/shahad-nilambur-talks-about-how-his-locals-helped-in-producing-his-short-film-64-174.html|title=നാട്ടുകാർ പിരിവിട്ടു തന്ന പൈസ കൊണ്ടാണ് ഷോർട് ഫിലിം എടുത്തത്: ഷഹദ് നിലമ്പൂർ}}</ref> ''വില്ലേജ് ഷേഡ്സ്'' എന്ന ബാനറിനു കീഴിൽ അക്കാലത്ത് അഞ്ച് ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. 2020-ലെ ചേതന ഫെസ്റ്റിൽ മികച്ച ചിത്രമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹ്രസ്വചിത്രമായ ''ഒപ്പന'' ആയിരുന്നു. <ref name="NETTV4U">{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/malayalam/director/shahad-nilambur|title=Malayalam Director Shahad Nilambur Biography, News, Photos, Videos|access-date=23 September 2026|website=NETTV4U}}</ref> '''ഹൈ അലേർട്ട്''<nowiki/>' (2015) എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിന്റെ സഹസംവിധായകനായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. പിന്നീട് മലയാള ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ ഒരു കരിയർ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സ്വദേശമായ [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിൽനിന്ന്]] ഷഹാദ് കൊച്ചി നഗരത്തിലേയ്ക്ക് താമസം മാറി. ''മലയാള മനോരമയ്ക്ക്'' നൽകിയ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അവസരങ്ങൾ തേടുന്നതിനിടയിൽ ഒരു ഹോട്ടലിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതുൾപ്പെടെയുള്ള തന്റെ ആദ്യകാല അനുഭവങ്ങൾ അദ്ദേഹം അനുസ്മരിച്ചിരുന്നു. ഫീച്ചർ-ഫിലിം സംവിധാനത്തിലേക്ക് മാറുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം സഹസംവിധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്റ്റർ എന്നിങ്ങനെ വിവിധ നിലകളിലുള്ള ജോലികളും ചെയ്തു.<ref name="Manorama20262" /> == സഹസംവിധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ == ഒരു സ്വതന്ത്ര സംവിധായകനാകുന്നതിന് മുമ്പ് ഷഹാദ് നിരവധി മലയാള സിനിമകളിൽ സഹസംവിധായകനായും അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'' (2015), ''പോപ്കോൺ'' (2016), ''ക്രോസ്റോഡ്'' (2017), ''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'' (2017) ''ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ'' (2019), ഉറിയടി (2020) എന്നിവ അദ്ദേഹം ആദ്യകാലത്ത് പ്രവർത്തിച്ച സിനിമകളാണ്.<ref name="IMDb2">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm8624302/|title=Shahad Nilambur|access-date=23 September 2026|website=IMDb}}</ref> ''അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി'', പോപ്കോൺ, ''ക്രോസ്റോഡ്'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിച്ച അദ്ദേഹം ''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'', ''ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൻ്റെ അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും ഉറിയടി എന് ചിത്രത്തിന്റെ ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും അറിയപ്പെട്ടു.<ref name="IMDb2" /> [[പാർവ്വതി തിരുവോത്ത്|പാർവ്വതി തിരുവോരത്ത്]], [[വിജയരാഘവൻ|വിജയരാഘവൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട 2026-ലെ ബ്ലാക്ക് ബസ്റ്റർ ചിത്രമായ<ref>{{Cite web|url=https://www.doolnews.com/vinay-fort-and-unnimaya-prasad-about-pradhama-drishtya-kuttakkar-movie-64-180.html/amp|title=ചെറിയ ബഡ്ജറ്റിലും വലിയ താരങ്ങളെ വച്ച് ബ്ലോക്ബസ്റ്റർ ഉണ്ടാക്കാമെന്ന് തെളിയിച്ചു : വിനയ് ഫോർട്ട്}}</ref> [[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം കൂടുതലായി അറിയപ്പെടുന്നത്. == ചലച്ചിത്ര രംഗം == === സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ === {| class="wikitable" !വർഷം. !സിനിമ !റോൾ |- |2022 |''പ്രകാശൻ പറക്കെട്ടെ'' |സംവിധായകൻ |- |2023 |''അനുരാഗം'' |സംവിധായകൻ |- |2026 |''[[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ|പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]]'' |സംവിധായകൻ |} === സഹസവധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ === {| class="wikitable" !വർഷം. !സിനിമ !റോൾ |- |2015 |''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'' |അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2016 |''പോപ്പ്കോൺ'' |സെക്കൻഡ് അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2017 |''ക്രോസ്റോഡ്'' |അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2017 |''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'' |അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |- |2019 |''[[ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ]]'' |അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |- |2020 |''[[ഉറിയടി (ചലച്ചിത്രം)|ഉറിയടി]]'' |ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളീയർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്ര കലാസംവിധായകർ]] ttmrt8a112zgk5rl3uoxfmxpd1dcm5o 4671897 4671891 2026-09-30T09:51:05Z Malikaveedu 16584 4671897 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ | image = | image_size = | residence = [[നിലമ്പൂർ]] | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1994|02|04}} | birth_place = നിലമ്പൂർ, മലപ്പുറം ജില്ല, കേരളം. | occupation = [[ചലച്ചിത്രസംവിധായകൻ]] | yearsactive = 2015-Present | nationality = [[ഇന്ത്യ]] | ethinicity = [[മലയാളി]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ]] | alma mater = നന്ദ പോളിടെക്നിക്ക് കോളേജ്, [[ഈറോഡ്]] | religion = | spouse = | children = | parents = കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്, <br> റംലത്ത് }} ഒരു [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള ചലച്ചിത്ര]] സംവിധായകനാണ് '''ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ'''. ''[[പ്രകാശൻ പറക്കട്ടെ]]'' (2022) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം സംവിധായകനായി അരങ്ങേറിയ ത്.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prakashan-parakkatte-team-wraps-up-the-shoot/articleshow/81062689.cms|title=‘Prakashan Parakkatte’ team wraps up the shoot}}</ref> തുടർന്ന് ''അനുരാഗം'' (2023), ''[[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]]'' (2026) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം ചലച്ചിത്ര സംവിധാന രംഗത്ത് ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Manorama20262">{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2026/09/16/pradhama-drishtya-kuttakkar-director-shahad-interview.html|title=‘അനുരാഗം’ പരാജയപ്പെട്ടത് ഇരുത്തി ചിന്തിപ്പിച്ചു, പിഴവുകൾ കണ്ടെത്തി വീണ്ടും നടത്തിയ ശ്രമം; ‘പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ’ സംവിധായകൻ അഭിമുഖം|access-date=23 September 2026|date=17 September 2026|website=Malayala Manorama}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതം == 1994 ഫെബ്രുവരി 4-ന് കേരളത്തിലെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിൽ]] ചക്കുങ്ങൽ കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്, റംലത്ത് ദമ്പതികളുടെ മകനായി ജനിച്ചു. കവളമുക്കട്ട എൽ.പി. സ്കൂൾ, പറമ്പ ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്കൂൾ എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം. പൂക്കോട്ട്പാടം ഗവൺമെന്റ് എച്ച്എ.സ്., പാലേമേട് എസ്.എച്ച്.എസ്.എസ്. എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഹയർ സെക്കന്ററി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. [[ഈറോഡ്|ഈറോഡിലെ]] നന്ദ പോളിടെക്നിക്ക് കോളേജിൽ നിന്നും കമ്പ്യൂട്ടർസയൻസ് ഐഛികമായി എഞ്ചിനീയറിംഗ് പഠനവും പൂർത്തിയാക്കി. കൗമാരപ്രായത്തിൽ തന്നെ ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ താൽപര്യം വളരുകയും വിദ്യാഭ്യാസകാലത്തുതന്നെ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. 2009-2010 കാലഘട്ടത്തിൽ പ്ലസ് വണ്ണിന് പഠിക്കുമ്പോഴാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ ഹ്രസ്വചിത്രമായ ''മൊട്ട'' നിർമ്മിച്ചത്.<ref name="Manorama2023">{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2023/07/27/chat-with-shahad-nilambur.html|title=സിനിമയിലെത്താൻ തട്ടുകടയിൽ സപ്ലയറായി; ഒടുവിൽ സംവിധായകനായി; ചിത്രം അനുരാഗം|access-date=23 September 2026|date=27 July 2023|website=Malayala Manorama}}</ref> അക്കാലത്ത് ഒരു പ്രാദേശിക വ്യവസായിയുടെ സഹായത്തോടെ അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ച ഈ ഹ്രസ്വചിത്രം വലിയ ശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. നാട്ടുകാർ പണം സമാഹരിച്ച് നൽകുകയും കൂടുതൽ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.doolnews.com/shahad-nilambur-talks-about-how-his-locals-helped-in-producing-his-short-film-64-174.html|title=നാട്ടുകാർ പിരിവിട്ടു തന്ന പൈസ കൊണ്ടാണ് ഷോർട് ഫിലിം എടുത്തത്: ഷഹദ് നിലമ്പൂർ}}</ref> ''വില്ലേജ് ഷേഡ്സ്'' എന്ന ബാനറിനു കീഴിൽ അക്കാലത്ത് അഞ്ച് ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. 2020-ലെ ചേതന ഫെസ്റ്റിൽ മികച്ച ചിത്രമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹ്രസ്വചിത്രമായ ''ഒപ്പന'' ആയിരുന്നു. <ref name="NETTV4U">{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/malayalam/director/shahad-nilambur|title=Malayalam Director Shahad Nilambur Biography, News, Photos, Videos|access-date=23 September 2026|website=NETTV4U}}</ref> '''ഹൈ അലേർട്ട്''<nowiki/>' (2015) എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിന്റെ സഹസംവിധായകനായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. പിന്നീട് മലയാള ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ ഒരു കരിയർ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സ്വദേശമായ [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിൽനിന്ന്]] ഷഹാദ് കൊച്ചി നഗരത്തിലേയ്ക്ക് താമസം മാറി. ''മലയാള മനോരമയ്ക്ക്'' നൽകിയ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അവസരങ്ങൾ തേടുന്നതിനിടയിൽ ഒരു ഹോട്ടലിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതുൾപ്പെടെയുള്ള തന്റെ ആദ്യകാല അനുഭവങ്ങൾ അദ്ദേഹം അനുസ്മരിച്ചിരുന്നു. ഫീച്ചർ-ഫിലിം സംവിധാനത്തിലേക്ക് മാറുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം സഹസംവിധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്റ്റർ എന്നിങ്ങനെ വിവിധ നിലകളിലുള്ള ജോലികളും ചെയ്തു.<ref name="Manorama20262" /> == സഹസംവിധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ == ഒരു സ്വതന്ത്ര സംവിധായകനാകുന്നതിന് മുമ്പ് ഷഹാദ് നിരവധി മലയാള സിനിമകളിൽ സഹസംവിധായകനായും അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'' (2015), ''പോപ്കോൺ'' (2016), ''ക്രോസ്റോഡ്'' (2017), ''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'' (2017) ''ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ'' (2019), ഉറിയടി (2020) എന്നിവ അദ്ദേഹം ആദ്യകാലത്ത് പ്രവർത്തിച്ച സിനിമകളാണ്.<ref name="IMDb2">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm8624302/|title=Shahad Nilambur|access-date=23 September 2026|website=IMDb}}</ref> ''അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി'', പോപ്കോൺ, ''ക്രോസ്റോഡ്'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിച്ച അദ്ദേഹം ''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'', ''ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൻ്റെ അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും ഉറിയടി എന് ചിത്രത്തിന്റെ ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും അറിയപ്പെട്ടു.<ref name="IMDb2" /> [[പാർവ്വതി തിരുവോത്ത്|പാർവ്വതി തിരുവോരത്ത്]], [[വിജയരാഘവൻ|വിജയരാഘവൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട 2026-ലെ ബ്ലാക്ക് ബസ്റ്റർ ചിത്രമായ<ref>{{Cite web|url=https://www.doolnews.com/vinay-fort-and-unnimaya-prasad-about-pradhama-drishtya-kuttakkar-movie-64-180.html/amp|title=ചെറിയ ബഡ്ജറ്റിലും വലിയ താരങ്ങളെ വച്ച് ബ്ലോക്ബസ്റ്റർ ഉണ്ടാക്കാമെന്ന് തെളിയിച്ചു : വിനയ് ഫോർട്ട്}}</ref> [[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം കൂടുതലായി അറിയപ്പെടുന്നത്. == ചലച്ചിത്ര രംഗം == === സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ === {| class="wikitable" !വർഷം. !സിനിമ !റോൾ |- |2022 |''പ്രകാശൻ പറക്കെട്ടെ'' |സംവിധായകൻ |- |2023 |''അനുരാഗം'' |സംവിധായകൻ |- |2026 |''[[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ|പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]]'' |സംവിധായകൻ |} === സഹസവധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ === {| class="wikitable" !വർഷം. !സിനിമ !റോൾ |- |2015 |''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'' |അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2016 |''പോപ്പ്കോൺ'' |സെക്കൻഡ് അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2017 |''ക്രോസ്റോഡ്'' |അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2017 |''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'' |അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |- |2019 |''[[ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ]]'' |അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |- |2020 |''[[ഉറിയടി (ചലച്ചിത്രം)|ഉറിയടി]]'' |ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളീയർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്ര കലാസംവിധായകർ]] 0cptj6amk47xpmsdm0ewxboeg1tgxf1 4671900 4671897 2026-09-30T09:53:42Z Malikaveedu 16584 /* സഹസംവിധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ */ 4671900 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ | image = | image_size = | residence = [[നിലമ്പൂർ]] | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1994|02|04}} | birth_place = നിലമ്പൂർ, മലപ്പുറം ജില്ല, കേരളം. | occupation = [[ചലച്ചിത്രസംവിധായകൻ]] | yearsactive = 2015-Present | nationality = [[ഇന്ത്യ]] | ethinicity = [[മലയാളി]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ]] | alma mater = നന്ദ പോളിടെക്നിക്ക് കോളേജ്, [[ഈറോഡ്]] | religion = | spouse = | children = | parents = കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്, <br> റംലത്ത് }} ഒരു [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള ചലച്ചിത്ര]] സംവിധായകനാണ് '''ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ'''. ''[[പ്രകാശൻ പറക്കട്ടെ]]'' (2022) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം സംവിധായകനായി അരങ്ങേറിയ ത്.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prakashan-parakkatte-team-wraps-up-the-shoot/articleshow/81062689.cms|title=‘Prakashan Parakkatte’ team wraps up the shoot}}</ref> തുടർന്ന് ''അനുരാഗം'' (2023), ''[[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]]'' (2026) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം ചലച്ചിത്ര സംവിധാന രംഗത്ത് ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Manorama20262">{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2026/09/16/pradhama-drishtya-kuttakkar-director-shahad-interview.html|title=‘അനുരാഗം’ പരാജയപ്പെട്ടത് ഇരുത്തി ചിന്തിപ്പിച്ചു, പിഴവുകൾ കണ്ടെത്തി വീണ്ടും നടത്തിയ ശ്രമം; ‘പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ’ സംവിധായകൻ അഭിമുഖം|access-date=23 September 2026|date=17 September 2026|website=Malayala Manorama}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതം == 1994 ഫെബ്രുവരി 4-ന് കേരളത്തിലെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിൽ]] ചക്കുങ്ങൽ കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്, റംലത്ത് ദമ്പതികളുടെ മകനായി ജനിച്ചു. കവളമുക്കട്ട എൽ.പി. സ്കൂൾ, പറമ്പ ഗവൺമെന്റ് യു.പി. സ്കൂൾ എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം. പൂക്കോട്ട്പാടം ഗവൺമെന്റ് എച്ച്എ.സ്., പാലേമേട് എസ്.എച്ച്.എസ്.എസ്. എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഹയർ സെക്കന്ററി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. [[ഈറോഡ്|ഈറോഡിലെ]] നന്ദ പോളിടെക്നിക്ക് കോളേജിൽ നിന്നും കമ്പ്യൂട്ടർസയൻസ് ഐഛികമായി എഞ്ചിനീയറിംഗ് പഠനവും പൂർത്തിയാക്കി. കൗമാരപ്രായത്തിൽ തന്നെ ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ താൽപര്യം വളരുകയും വിദ്യാഭ്യാസകാലത്തുതന്നെ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. 2009-2010 കാലഘട്ടത്തിൽ പ്ലസ് വണ്ണിന് പഠിക്കുമ്പോഴാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ ഹ്രസ്വചിത്രമായ ''മൊട്ട'' നിർമ്മിച്ചത്.<ref name="Manorama2023">{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2023/07/27/chat-with-shahad-nilambur.html|title=സിനിമയിലെത്താൻ തട്ടുകടയിൽ സപ്ലയറായി; ഒടുവിൽ സംവിധായകനായി; ചിത്രം അനുരാഗം|access-date=23 September 2026|date=27 July 2023|website=Malayala Manorama}}</ref> അക്കാലത്ത് ഒരു പ്രാദേശിക വ്യവസായിയുടെ സഹായത്തോടെ അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ച ഈ ഹ്രസ്വചിത്രം വലിയ ശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. നാട്ടുകാർ പണം സമാഹരിച്ച് നൽകുകയും കൂടുതൽ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.doolnews.com/shahad-nilambur-talks-about-how-his-locals-helped-in-producing-his-short-film-64-174.html|title=നാട്ടുകാർ പിരിവിട്ടു തന്ന പൈസ കൊണ്ടാണ് ഷോർട് ഫിലിം എടുത്തത്: ഷഹദ് നിലമ്പൂർ}}</ref> ''വില്ലേജ് ഷേഡ്സ്'' എന്ന ബാനറിനു കീഴിൽ അക്കാലത്ത് അഞ്ച് ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. 2020-ലെ ചേതന ഫെസ്റ്റിൽ മികച്ച ചിത്രമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹ്രസ്വചിത്രമായ ''ഒപ്പന'' ആയിരുന്നു. <ref name="NETTV4U">{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/malayalam/director/shahad-nilambur|title=Malayalam Director Shahad Nilambur Biography, News, Photos, Videos|access-date=23 September 2026|website=NETTV4U}}</ref> '''ഹൈ അലേർട്ട്''<nowiki/>' (2015) എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിന്റെ സഹസംവിധായകനായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. പിന്നീട് മലയാള ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ ഒരു കരിയർ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സ്വദേശമായ [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിൽനിന്ന്]] ഷഹാദ് കൊച്ചി നഗരത്തിലേയ്ക്ക് താമസം മാറി. ''മലയാള മനോരമയ്ക്ക്'' നൽകിയ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അവസരങ്ങൾ തേടുന്നതിനിടയിൽ ഒരു ഹോട്ടലിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതുൾപ്പെടെയുള്ള തന്റെ ആദ്യകാല അനുഭവങ്ങൾ അദ്ദേഹം അനുസ്മരിച്ചിരുന്നു. ഫീച്ചർ-ഫിലിം സംവിധാനത്തിലേക്ക് മാറുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം സഹസംവിധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്റ്റർ എന്നിങ്ങനെ വിവിധ നിലകളിലുള്ള ജോലികളും ചെയ്തു.<ref name="Manorama20262" /> == സഹസംവിധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ == ഒരു സ്വതന്ത്ര സംവിധായകനാകുന്നതിന് മുമ്പ് ഷഹാദ് നിരവധി മലയാള സിനിമകളിൽ സഹസംവിധായകനായും അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'' (2015), ''പോപ്കോൺ'' (2016), ''ക്രോസ്റോഡ്'' (2017), ''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'' (2017) ''ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ'' (2019), ഉറിയടി (2020) എന്നിവ അദ്ദേഹം ആദ്യകാലത്ത് പ്രവർത്തിച്ച സിനിമകളാണ്.<ref name="IMDb2">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm8624302/|title=Shahad Nilambur|access-date=23 September 2026|website=IMDb}}</ref> ''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'', പോപ്കോൺ, ''ക്രോസ്റോഡ്'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിച്ച അദ്ദേഹം ''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'', ''ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൻ്റെ അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും ഉറിയടി എന് ചിത്രത്തിന്റെ ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും അറിയപ്പെട്ടു.<ref name="IMDb2" /> [[പാർവ്വതി തിരുവോത്ത്|പാർവ്വതി തിരുവോരത്ത്]], [[വിജയരാഘവൻ|വിജയരാഘവൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട 2026-ലെ ബ്ലാക്ക് ബസ്റ്റർ ചിത്രമായ<ref>{{Cite web|url=https://www.doolnews.com/vinay-fort-and-unnimaya-prasad-about-pradhama-drishtya-kuttakkar-movie-64-180.html/amp|title=ചെറിയ ബഡ്ജറ്റിലും വലിയ താരങ്ങളെ വച്ച് ബ്ലോക്ബസ്റ്റർ ഉണ്ടാക്കാമെന്ന് തെളിയിച്ചു : വിനയ് ഫോർട്ട്}}</ref> [[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം കൂടുതലായി അറിയപ്പെടുന്നത്. == ചലച്ചിത്ര രംഗം == === സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ === {| class="wikitable" !വർഷം. !സിനിമ !റോൾ |- |2022 |''പ്രകാശൻ പറക്കെട്ടെ'' |സംവിധായകൻ |- |2023 |''അനുരാഗം'' |സംവിധായകൻ |- |2026 |''[[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ|പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]]'' |സംവിധായകൻ |} === സഹസവധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ === {| class="wikitable" !വർഷം. !സിനിമ !റോൾ |- |2015 |''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'' |അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2016 |''പോപ്പ്കോൺ'' |സെക്കൻഡ് അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2017 |''ക്രോസ്റോഡ്'' |അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2017 |''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'' |അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |- |2019 |''[[ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ]]'' |അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |- |2020 |''[[ഉറിയടി (ചലച്ചിത്രം)|ഉറിയടി]]'' |ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളീയർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്ര കലാസംവിധായകർ]] rbvhvxdh096a94xg9egrxc1yf45irft 4671904 4671900 2026-09-30T10:03:57Z Malikaveedu 16584 4671904 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ | image = | image_size = | residence = [[നിലമ്പൂർ]] | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1994|02|04}} | birth_place = നിലമ്പൂർ, മലപ്പുറം ജില്ല, കേരളം. | occupation = [[ചലച്ചിത്രസംവിധായകൻ]] | yearsactive = 2015-Present | nationality = [[ഇന്ത്യ]] | ethinicity = [[മലയാളി]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ]] | alma mater = നന്ദ പോളിടെക്നിക്ക് കോളേജ്, [[ഈറോഡ്]] | religion = | spouse = | children = | parents = കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്, <br> റംലത്ത് }} ഒരു [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള ചലച്ചിത്ര]] സംവിധായകനാണ് '''ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ'''. ''[[പ്രകാശൻ പറക്കട്ടെ]]'' (2022) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം സംവിധായകനായി അരങ്ങേറ്റം നടത്തിയത്.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prakashan-parakkatte-team-wraps-up-the-shoot/articleshow/81062689.cms|title=‘Prakashan Parakkatte’ team wraps up the shoot}}</ref> തുടർന്ന് ''അനുരാഗം'' (2023), ''[[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]]'' (2026) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം ചലച്ചിത്ര സംവിധാന രംഗത്ത് ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Manorama20262">{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2026/09/16/pradhama-drishtya-kuttakkar-director-shahad-interview.html|title=‘അനുരാഗം’ പരാജയപ്പെട്ടത് ഇരുത്തി ചിന്തിപ്പിച്ചു, പിഴവുകൾ കണ്ടെത്തി വീണ്ടും നടത്തിയ ശ്രമം; ‘പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ’ സംവിധായകൻ അഭിമുഖം|access-date=23 September 2026|date=17 September 2026|website=Malayala Manorama}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതം == 1994 ഫെബ്രുവരി 4-ന് കേരളത്തിലെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിൽ]] ചക്കുങ്ങൽ കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ്, റംലത്ത് ദമ്പതികളുടെ മകനായി ജനിച്ചു. കവളമുക്കട്ട എൽ.പി. സ്കൂൾ, പറമ്പ സർക്കാർ യു.പി. സ്കൂൾ എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം. പൂക്കോട്ട്പാടം സർക്കാർ ഹൈസ്കൂൾ, പാലേമേട് എസ്.എച്ച്.എസ്.എസ്. എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഹയർ സെക്കന്ററി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. [[ഈറോഡ്|ഈറോഡിലെ]] നന്ദ പോളിടെക്നിക്ക് കോളേജിൽ നിന്നും കമ്പ്യൂട്ടർസയൻസ് ഐഛികമായി എഞ്ചിനീയറിംഗ് പഠനവും പൂർത്തിയാക്കി. കൗമാരപ്രായത്തിൽ തന്നെ ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ താൽപര്യം വളരുകയും വിദ്യാഭ്യാസകാലത്തുതന്നെ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. 2009-2010 കാലഘട്ടത്തിൽ പ്ലസ് വണ്ണിന് പഠിക്കുമ്പോഴാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ ഹ്രസ്വചിത്രമായ ''മൊട്ട'' നിർമ്മിച്ചത്.<ref name="Manorama2023">{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/interview/2023/07/27/chat-with-shahad-nilambur.html|title=സിനിമയിലെത്താൻ തട്ടുകടയിൽ സപ്ലയറായി; ഒടുവിൽ സംവിധായകനായി; ചിത്രം അനുരാഗം|access-date=23 September 2026|date=27 July 2023|website=Malayala Manorama}}</ref> അക്കാലത്ത് ഒരു പ്രാദേശിക വ്യവസായിയുടെ സഹായത്തോടെ അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ച ഈ ഹ്രസ്വചിത്രം വലിയ ശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. നാട്ടുകാർ പണം സമാഹരിച്ച് നൽകുകയും കൂടുതൽ ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.doolnews.com/shahad-nilambur-talks-about-how-his-locals-helped-in-producing-his-short-film-64-174.html|title=നാട്ടുകാർ പിരിവിട്ടു തന്ന പൈസ കൊണ്ടാണ് ഷോർട് ഫിലിം എടുത്തത്: ഷഹദ് നിലമ്പൂർ}}</ref> ''വില്ലേജ് ഷേഡ്സ്'' എന്ന ബാനറിനു കീഴിൽ അക്കാലത്ത് അഞ്ച് ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. 2020-ലെ ചേതന ഫെസ്റ്റിൽ മികച്ച ചിത്രമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹ്രസ്വചിത്രമായ ''ഒപ്പന'' ആയിരുന്നു. <ref name="NETTV4U">{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/malayalam/director/shahad-nilambur|title=Malayalam Director Shahad Nilambur Biography, News, Photos, Videos|access-date=23 September 2026|website=NETTV4U}}</ref> '''ഹൈ അലേർട്ട്''<nowiki/>' (2015) എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിന്റെ സഹസംവിധായകനായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. പിന്നീട് മലയാള ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ ഒരു കരിയർ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സ്വദേശമായ [[നിലമ്പൂർ|നിലമ്പൂരിൽനിന്ന്]] ഷഹാദ് കൊച്ചി നഗരത്തിലേയ്ക്ക് താമസം മാറി. ''മലയാള മനോരമയ്ക്ക്'' നൽകിയ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് അവസരങ്ങൾ തേടുന്നതിനിടയിൽ ഒരു ഹോട്ടലിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതുൾപ്പെടെയുള്ള തന്റെ ആദ്യകാല അനുഭവങ്ങൾ അദ്ദേഹം അനുസ്മരിച്ചിരുന്നു. ഫീച്ചർ-ഫിലിം സംവിധാനത്തിലേക്ക് മാറുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം സഹസംവിധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്റ്റർ എന്നിങ്ങനെ വിവിധ നിലകളിലുള്ള ജോലികളും ചെയ്തു.<ref name="Manorama20262" /> == സഹസംവിധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ == ഒരു സ്വതന്ത്ര സംവിധായകനാകുന്നതിന് മുമ്പ് ഷഹാദ് നിരവധി മലയാള സിനിമകളിൽ സഹസംവിധായകനായും അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'' (2015), ''പോപ്കോൺ'' (2016), ''ക്രോസ്റോഡ്'' (2017), ''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'' (2017) ''ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ'' (2019), ഉറിയടി (2020) എന്നിവ അദ്ദേഹം ആദ്യകാലത്ത് പ്രവർത്തിച്ച സിനിമകളാണ്.<ref name="IMDb2">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm8624302/|title=Shahad Nilambur|access-date=23 September 2026|website=IMDb}}</ref> ''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'', പോപ്കോൺ, ''ക്രോസ്റോഡ്'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിച്ച അദ്ദേഹം ''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'', ''ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൻ്റെ അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും ഉറിയടി എന് ചിത്രത്തിന്റെ ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടറായും അറിയപ്പെട്ടു.<ref name="IMDb2" /> [[പാർവ്വതി തിരുവോത്ത്|പാർവ്വതി തിരുവോരത്ത്]], [[വിജയരാഘവൻ|വിജയരാഘവൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട 2026-ലെ ബ്ലാക്ക് ബസ്റ്റർ ചിത്രമായ<ref>{{Cite web|url=https://www.doolnews.com/vinay-fort-and-unnimaya-prasad-about-pradhama-drishtya-kuttakkar-movie-64-180.html/amp|title=ചെറിയ ബഡ്ജറ്റിലും വലിയ താരങ്ങളെ വച്ച് ബ്ലോക്ബസ്റ്റർ ഉണ്ടാക്കാമെന്ന് തെളിയിച്ചു : വിനയ് ഫോർട്ട്}}</ref> [[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം കൂടുതലായി അറിയപ്പെടുന്നത്. == ചലച്ചിത്ര രംഗം == === സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ === {| class="wikitable" !വർഷം. !സിനിമ !റോൾ |- |2022 |''പ്രകാശൻ പറക്കെട്ടെ'' |സംവിധായകൻ |- |2023 |''അനുരാഗം'' |സംവിധായകൻ |- |2026 |''[[പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ|പ്രഥമ ദൃഷ്ട്യാ കുറ്റക്കാർ]]'' |സംവിധായകൻ |} === സഹസവധായകൻ, അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ === {| class="wikitable" !വർഷം. !സിനിമ !റോൾ |- |2015 |''[[അടി കപ്യാരേ കൂട്ടമണി|അടി കപ്യാരെ കൂട്ടമണി]]'' |അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2016 |''പോപ്പ്കോൺ'' |സെക്കൻഡ് അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2017 |''ക്രോസ്റോഡ്'' |അസിസ്റ്റന്റ് ഡയറക്ടർ |- |2017 |''പ്രേതം ഉണ്ട് സൂക്ഷിക്കുക'' |അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |- |2019 |''[[ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ]]'' |അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |- |2020 |''[[ഉറിയടി (ചലച്ചിത്രം)|ഉറിയടി]]'' |ചീഫ് അസോസിയേറ്റ് ഡയറക്ടർ |} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളീയർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്ര കലാസംവിധായകർ]] ecsmb9vtjvzxopvc35l3nrauzxnh5xb 0 672222 4671671 4671506 2026-09-29T13:22:38Z Vimathan0 223514 4671671 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = മൂർ | image = ActorMoor.jpg | image_size = 220px | caption = മൂർ | birth_name = ഉണ്ണിക്കിടി | birth_date = {{Birth date and age|1993|7|31}} | birth_place = ചെറുപുഴ, കണ്ണൂർ, കേരളം, ഇന്ത്യ | nationality = ഇന്ത്യൻ | education = സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമ, തൃശ്ശൂർ | occupation = നടൻ | years_active = 2019–ഇതുവരെ | known_for = ''[[കല (2021 ചലച്ചിത്രം)|കല]]'' }} {{Short description|ഇന്ത്യൻ നടൻ}} {{Use dmy dates|date=September 2026}} '''മൂർ''' (ജനനം: 1993 ജൂലൈ 31), '''ആക്ടർ മൂർ''' എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടനാണ്. പ്രധാനമായും [[മലയാള ചലച്ചിത്രം|മലയാള സിനിമയിലും]] കൂടാതെ [[തമിഴ് ചലച്ചിത്രം|തമിഴ് സിനിമയിലും]] നാടകവേദികളിലും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ''[[പതിനെട്ടാം പടി]]'' (2019), ''കള'' (2021), ''ഇന്ദ്ര'' (2025), ''അദേഴ്സ്'' (2025) തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലെ അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/sep/20/kala-fame-moor-onboard-dhanushs-captain-miller-34880.html|title=Kala-fame Moor onboard Dhanush's Captain Miller|access-date=28 September 2026|date=20 September 2022|work=[[Cinema Express]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/indra-movie-review-vasanth-ravi-basic-thriller-mehreen-pirzada-sumesh-moor-2774672-2025-08-21|title=Indra movie review: Vasanth Ravi's thriller is too basic to be the thriller it promised|access-date=28 September 2026|date=21 August 2025|work=[[India Today]]}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും നാടകപ്രവർത്തനവും == 1993 ജൂലൈ 31-ന് കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] ചെറുപുഴയിലാണ് മൂർ ജനിച്ചത്. തൃശ്ശൂരിലെ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമ ആൻഡ് ഫൈൻ ആർട്സിൽ നാടകപരിശീലനം നേടിയ അദ്ദേഹം അവിടെനിന്ന് ബിരുദം നേടി.<ref>{{cite web|url=https://drama.uoc.ac.in/index.php/alumni|title=Alumni|access-date=28 September 2026|publisher=[[കാലിക്കറ്റ് സർവകലാശാല]]}}</ref> മലയാള സിനിമയിൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം നാടകവേദിയിൽ പരിശീലനം നേടിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള റിപ്പോർട്ടുകളിലും നാടകപരിശീലനത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=https://silverscreenindia.com/movies/news/kala-i-was-triggered-by-the-incident-of-a-pregnant-elephant-dying-after-consuming-a-pineapple-filled-with-crackers-says-director-rohith-vs/|title='Kala: I was Triggered by the Incident of a Pregnant Elephant Dying After Consuming a Pineapple Filled with Crackers, Says Director Rohith VS'|access-date=28 September 2026|work=Silverscreen India}}</ref> == ചലച്ചിത്രജീവിതം == 2019-ൽ ശങ്കർ രാമകൃഷ്ണൻ സംവിധാനം ചെയ്ത മലയാളചിത്രമായ ''[[പതിനെട്ടാം പടി]]''യിലൂടെയാണ് മൂർ ചലച്ചിത്രരംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. ചിത്രത്തിൽ അംബോട്ടി എന്ന കഥാപാത്രത്തെയാണ് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mammoottys-kadugannawa-oru-yathra-wraps-up-the-shoot/articleshow/93794186.cms|title=Mammootty’s 'Kadugannawa Oru Yathra' wraps up the shoot|access-date=28 September 2026|date=26 August 2022|work=[[The Times of India]]}}</ref> 2021-ൽ [[ടൊവിനോ തോമസ്]] പ്രതിനായകനായെത്തിയ രോഹിത് വി. എസ്. സംവിധാനം ചെയ്ത ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമായ ''[[കല (2021 ചലച്ചിത്രം)|കള]]''യിൽ മൂർ അഭിനയിച്ചു. ടൊവിനോയുടെ കഥാപാത്രമായ ഷാജിയുമായി അക്രമാസക്തമായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ ഏർപ്പെടുന്ന യുവാവായാണ് അദ്ദേഹം ചിത്രത്തിൽ വേഷമിട്ടത്. അക്രമരംഗങ്ങളുടെ ശൈലീപരമായ അവതരണത്തിനും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ ചിത്രീകരണത്തിനും ഈ ചിത്രം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actor-sumesh-moor-opens-up-about-actor-tovino-thomas-and-his-role-in-kala-movie/articleshow/81735491.cms|title=Kala-fame Sumesh Moor opens up about actor Tovino Thomas and his role in Kala movie|access-date=28 September 2026|date=28 March 2021|work=Samayam Malayalam}}</ref><ref>{{cite news|title=Tovino Thomas starrer Kala gears up for theatrical release|url=https://www.thenewsminute.com/flix/tovino-thomas-starrer-kala-gears-theatrical-release-145606|work=[[The News Minute]]|date=2021|access-date=28 September 2026}}</ref> ''കള''യിലെ അഭിനയത്തിന് 2022-ൽ നടന്ന 52-ാമത് കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളിൽ മൂർക്ക് മികച്ച സ്വഭാവനടനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref>{{cite news|title=52nd Kerala State Film Awards: The full winners list|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/52nd-kerala-state-film-awards-the-full-winners-list-live-updates-7939205/|work=[[The Indian Express]]|access-date=28 September 2026}}</ref> ആ വർഷത്തെ പുരസ്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വാർത്തകളിലും ''കല'' പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite news|title='Minnal Murali' wins big at the 52nd Kerala State Film Awards|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/minnal-murali-wins-big-at-the-52nd-kerala-state-film-awards/articleshow/91837357.cms|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2026}}</ref> ''കള''യ്ക്കുശേഷം 2022-ൽ ജിയോ ബേബി സംവിധാനം ചെയ്ത മലയാളചിത്രമായ ''ശ്രീ ധന്യ കാറ്ററിങ് സർവീസ്'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ മൂർ മാർട്ടിൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. ജന്മദിനാഘോഷത്തിനായി ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കാൻ ഒത്തുചേരുന്ന ഒരു കൂട്ടം ആളുകളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ചിത്രമായിരുന്നു ഇത്. 2022 ഓഗസ്റ്റിലാണ് ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങിയത്.<ref>{{cite web|url=https://www.ottplay.com/interview/exclusive-jeo-baby-im-not-worried-about-sree-dhanya-catering-services-limited-release-as-long-as-people-like-its-content/23d5e2fe9e513|title=Exclusive! Jeo Baby: I'm not worried about Sree Dhanya Catering Service's limited release as long as people like its content|access-date=28 September 2026|work=[[OTTplay]]}}</ref><ref>{{cite news|title=Jeo Baby's next is Shri Dhanya Catering Service|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/Jun/02/jeo-babys-next-is-shri-dhanya-catering-service-2460667.html|work=[[The New Indian Express]]|date=2 June 2022|access-date=28 September 2026}}</ref> 2022 സെപ്റ്റംബറിൽ [[ധനുഷ്]] നായകനായ അരുൺ മാതേശ്വരൻ സംവിധാനം ചെയ്ത തമിഴ് ആക്ഷൻ ചിത്രമായ ''[[ക്യാപ്റ്റൻ മില്ലർ]]'' എന്ന സിനിമയിലെ അഭിനേതാക്കളുടെ പട്ടികയിൽ മൂറിന്റെ പേരും പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. <ref>{{cite web|url=https://www.filmibeat.com/tamil/movies/captain-miller/cast-crew.html|title=Captain Miller Cast & Crew|access-date=28 September 2026|work=FilmiBeat}}</ref> 2023-ൽ ''തഗ്സ്'', ''ത്രിശങ്കു'' എന്നീ മലയാളചിത്രങ്ങളിലും മൂർ അഭിനയിച്ചു. തുടർന്ന് 2024-ൽ ''നടികർ'', ''കുട്ടന്റെ ഷിനിഗാമി'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലും അദ്ദേഹം വേഷമിട്ടു.<ref>{{cite web|url=https://watch.plex.tv/en-GB/person/sumesh-moor|title=Sumesh Moor|access-date=28 September 2026|work=Plex}}</ref> ലാൽ ജൂനിയർ സംവിധാനം ചെയ്ത ''നടികർ'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ സുട്ടു എന്ന കഥാപാത്രത്തെയാണ് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite web|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/movies/nadikar/cast-crew.html|title=Nadikar|access-date=28 September 2026|work=FilmiBeat}}</ref> 2024-ൽ [[എം. ടി. വാസുദേവൻ നായർ|എം. ടി. വാസുദേവൻ നായരുടെ]] കഥകളെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള ആന്തോളജി ചിത്രമായ ''[[മനോരഥങ്ങൾ]]'' എന്ന സിനിമയിലും മൂർ അഭിനയിച്ചു. അതിലെ ''കടുഗണ്ണാവ: ഒരു യാത്ര'' എന്ന ഭാഗത്തിലാണ് അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചത്. ഈ ചിത്രത്തിൽ [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിക്കൊപ്പവും]] അദ്ദേഹം സ്ക്രീൻ പങ്കിട്ടു.<ref>{{cite news|title=Actor Moor feels elated to share screen space with Mammootty for Kadugannawa: Oru Yathra; says it felt magical|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/actor-moor-feels-elated-to-share-screen-space-with-mammootty-for-kadugannawa-oru-yathra-says-it-felt-magical-exclusive/articleshow/94399700.cms|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2026}}</ref> 2025-ൽ സബരീഷ് നന്ദ സംവിധാനം ചെയ്ത തമിഴ് ചിത്രമായ ''[[ഇന്ദ്ര (2025 ചലച്ചിത്രം)|ഇന്ദ്ര]]''യിൽ മൂർ അഭിനയിച്ചു. വസന്ത് രവിയും മെഹ്‌റിൻ പിർസാദയുമായിരുന്നു ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന താരങ്ങൾ. ചിത്രത്തിൽ ഭദ്ര എന്ന കഥാപാത്രത്തെയാണ് മൂർ അവതരിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite news|title=Indra movie review: Vasanth Ravi's thriller is too basic to be the thriller it promised|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/indra-movie-review-vasanth-ravi-basic-thriller-mehreen-pirzada-sumesh-moor-2774672-2025-08-21|work=[[India Today]]|date=21 August 2025|access-date=28 September 2026}}</ref> 2025-ൽ അബിൻ ഹരിഹരൻ സംവിധാനം ചെയ്ത തമിഴ് ചിത്രമായ ''[[അദേഴ്സ് (2025 ചലച്ചിത്രം)|അദേഴ്സ്]]'' എന്ന സിനിമയിലും മൂർ അഭിനയിച്ചു. ചിത്രത്തിൽ വേദ എന്ന കഥാപാത്രത്തെയാണ് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite web|url=https://watch.plex.tv/en-GB/person/sumesh-moor|title=Sumesh Moor|access-date=28 September 2026|work=Plex}}</ref> == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable" |+ചലച്ചിത്രങ്ങൾ !വർഷം !ചിത്രം !കഥാപാത്രം |- |2019 |''[[പതിനെട്ടാം പടി]]'' |അംബോറ്റി |- |2021 |''[[കല (2021 ചലച്ചിത്രം)|കള]]'' |നായക കഥാപാത്രം |- |2022 |''ശ്രീ ധന്യ കാറ്ററിങ് സർവീസ്'' |മാർട്ടിൻ |- |2023 |''തഗ്സ്'' | |- |2023 |''ത്രിശങ്കു'' |ശബ്ദ അഭിനേതാവ് |- |2023 |''ആരാ'' |അദ്ദേഹം / അയാൾ |- |2024 |''നടികർ'' |സുട്ടു |- |2024 |''കുട്ടന്റെ ഷിനിഗാമി'' | |- |2024 |''മനോരഥങ്ങൾ'' |ലീലയുടേ മകൻ |- |2025 |''ഇന്ദ്ര'' |ഭദ്ര |- |2025 |''അദേഴ്സ്'' |വേദ |- |2026 |''[[ടിക്കി ടാക്ക]]'' | |- |2026 |''[[ഒരു പെരുങ്കളിയാട്ടം]]'' | |} == പുരസ്കാരങ്ങളും നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും == {| class="wikitable" |+ പുരസ്കാരങ്ങളും നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും ! വർഷം ! പുരസ്കാരം ! വിഭാഗം ! ചിത്രം ! ഫലം |- | 2022 | കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം | മികച്ച സ്വഭാവനടൻ | ''[[കല (2021 ചലച്ചിത്രം)|കല]]'' | {{won}} |- | 2022 | സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡുകൾ | മികച്ച സഹനടൻ | ''[[കല (2021 ചലച്ചിത്രം)|കല]]'' | {{nom}} |- | 2026 | സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡുകൾ | മികച്ച നടൻ — നെഗറ്റീവ് വേഷം | ''Others'' | {{nom}} |- | 2026 | രാജസ്ഥാൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ | മികച്ച സഹനടൻ | ''Indra'' | {{nom}} |} == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} ha2t5q6dc8wyd2jx9m39ovbt4k8lwew 4671898 4671671 2026-09-30T09:51:08Z Vimathan0 223514 4671898 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = മൂർ | image = ActorMoor.jpg | image_size = 220px | caption = മൂർ | birth_name = ഉണ്ണിക്കിടി | birth_place = ചെറുപുഴ, കണ്ണൂർ, കേരളം, ഇന്ത്യ | nationality = ഇന്ത്യൻ | education = സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമ, തൃശ്ശൂർ | occupation = നടൻ | years_active = 2019–ഇതുവരെ | known_for = ''[[കള (2021 ചലച്ചിത്രം)|കള]]'' }} {{Short description|ഇന്ത്യൻ നടൻ}} {{Use dmy dates|date=September 2026}} '''മൂർ''' (ജനനം:ജൂലൈ 31), '''ആക്ടർ മൂർ''' എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടനാണ്. പ്രധാനമായും [[മലയാള ചലച്ചിത്രം|മലയാള സിനിമയിലും]] കൂടാതെ [[തമിഴ് ചലച്ചിത്രം|തമിഴ് സിനിമയിലും]] നാടകവേദികളിലും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ''[[പതിനെട്ടാം പടി]]'' (2019), ''കള'' (2021), ''ഇന്ദ്ര'' (2025), ''അദേഴ്സ്'' (2025) തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലെ അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/sep/20/kala-fame-moor-onboard-dhanushs-captain-miller-34880.html|title=Kala-fame Moor onboard Dhanush's Captain Miller|access-date=28 September 2026|date=20 September 2022|work=[[Cinema Express]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/indra-movie-review-vasanth-ravi-basic-thriller-mehreen-pirzada-sumesh-moor-2774672-2025-08-21|title=Indra movie review: Vasanth Ravi's thriller is too basic to be the thriller it promised|access-date=28 September 2026|date=21 August 2025|work=[[India Today]]}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും നാടകപ്രവർത്തനവും == [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] ചെറുപുഴയിലാണ് മൂർ ജനിച്ചത്. തൃശ്ശൂരിലെ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമ ആൻഡ് ഫൈൻ ആർട്സിൽ നാടകപരിശീലനം നേടിയ അദ്ദേഹം അവിടെനിന്ന് ബിരുദം നേടി.<ref>{{cite web|url=https://drama.uoc.ac.in/index.php/alumni|title=Alumni|access-date=28 September 2026|publisher=[[കാലിക്കറ്റ് സർവകലാശാല]]}}</ref> മലയാള സിനിമയിൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം നാടകവേദിയിൽ പരിശീലനം നേടിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള റിപ്പോർട്ടുകളിലും നാടകപരിശീലനത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=https://silverscreenindia.com/movies/news/kala-i-was-triggered-by-the-incident-of-a-pregnant-elephant-dying-after-consuming-a-pineapple-filled-with-crackers-says-director-rohith-vs/|title='Kala: I was Triggered by the Incident of a Pregnant Elephant Dying After Consuming a Pineapple Filled with Crackers, Says Director Rohith VS'|access-date=28 September 2026|work=Silverscreen India}}</ref> == ചലച്ചിത്രജീവിതം == 2019-ൽ ശങ്കർ രാമകൃഷ്ണൻ സംവിധാനം ചെയ്ത മലയാളചിത്രമായ ''[[പതിനെട്ടാം പടി]]''യിലൂടെയാണ് മൂർ ചലച്ചിത്രരംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്. ചിത്രത്തിൽ അംബോറ്റി എന്ന കഥാപാത്രത്തെയാണ് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mammoottys-kadugannawa-oru-yathra-wraps-up-the-shoot/articleshow/93794186.cms|title=Mammootty’s 'Kadugannawa Oru Yathra' wraps up the shoot|access-date=28 September 2026|date=26 August 2022|work=[[The Times of India]]}}</ref> 2021-ൽ [[ടൊവിനോ തോമസ്]] പ്രതിനായകനായെത്തിയ രോഹിത് വി. എസ്. സംവിധാനം ചെയ്ത ആക്ഷൻ ത്രില്ലർ ചിത്രമായ ''[[കള (2021 ചലച്ചിത്രം)|കള]]''യിൽ മൂർ നായകനായി അഭിനയിച്ചു. ടൊവിനോയുടെ കഥാപാത്രമായ ഷാജിയുമായി അക്രമാസക്തമായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ ഏർപ്പെടുന്ന യുവാവായാണ് അദ്ദേഹം ചിത്രത്തിൽ വേഷമിട്ടത്. അക്രമരംഗങ്ങളുടെ ശൈലീപരമായ അവതരണത്തിനും പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിന്റെ ചിത്രീകരണത്തിനും ഈ ചിത്രം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actor-sumesh-moor-opens-up-about-actor-tovino-thomas-and-his-role-in-kala-movie/articleshow/81735491.cms|title=Kala-fame Sumesh Moor opens up about actor Tovino Thomas and his role in Kala movie|access-date=28 September 2026|date=28 March 2021|work=Samayam Malayalam}}</ref><ref>{{cite news|title=Tovino Thomas starrer Kala gears up for theatrical release|url=https://www.thenewsminute.com/flix/tovino-thomas-starrer-kala-gears-theatrical-release-145606|work=[[The News Minute]]|date=2021|access-date=28 September 2026}}</ref> ''കള''യിലെ അഭിനയത്തിന് 2022-ൽ നടന്ന 52-ാമത് കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളിൽ മൂർക്ക് മികച്ച സ്വഭാവനടനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref>{{cite news|title=52nd Kerala State Film Awards: The full winners list|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/52nd-kerala-state-film-awards-the-full-winners-list-live-updates-7939205/|work=[[The Indian Express]]|access-date=28 September 2026}}</ref> ആ വർഷത്തെ പുരസ്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വാർത്തകളിലും ''കല'' പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite news|title='Minnal Murali' wins big at the 52nd Kerala State Film Awards|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/minnal-murali-wins-big-at-the-52nd-kerala-state-film-awards/articleshow/91837357.cms|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2026}}</ref> ''കള''യ്ക്കുശേഷം 2022-ൽ ജിയോ ബേബി സംവിധാനം ചെയ്ത മലയാളചിത്രമായ ''ശ്രീ ധന്യ കാറ്ററിങ് സർവീസ്'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ മൂർ മാർട്ടിൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. ജന്മദിനാഘോഷത്തിനായി ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കാൻ ഒത്തുചേരുന്ന ഒരു കൂട്ടം ആളുകളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ചിത്രമായിരുന്നു ഇത്. 2022 ഓഗസ്റ്റിലാണ് ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങിയത്.<ref>{{cite web|url=https://www.ottplay.com/interview/exclusive-jeo-baby-im-not-worried-about-sree-dhanya-catering-services-limited-release-as-long-as-people-like-its-content/23d5e2fe9e513|title=Exclusive! Jeo Baby: I'm not worried about Sree Dhanya Catering Service's limited release as long as people like its content|access-date=28 September 2026|work=[[OTTplay]]}}</ref><ref>{{cite news|title=Jeo Baby's next is Shri Dhanya Catering Service|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/Jun/02/jeo-babys-next-is-shri-dhanya-catering-service-2460667.html|work=[[The New Indian Express]]|date=2 June 2022|access-date=28 September 2026}}</ref> 2022 സെപ്റ്റംബറിൽ [[ധനുഷ്]] നായകനായ അരുൺ മാതേശ്വരൻ സംവിധാനം ചെയ്ത തമിഴ് ആക്ഷൻ ചിത്രമായ ''[[ക്യാപ്റ്റൻ മില്ലർ]]'' എന്ന സിനിമയിലെ അഭിനേതാക്കളുടെ പട്ടികയിൽ മൂറിന്റെ പേരും പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. <ref>{{cite web|url=https://www.filmibeat.com/tamil/movies/captain-miller/cast-crew.html|title=Captain Miller Cast & Crew|access-date=28 September 2026|work=FilmiBeat}}</ref> 2023-ൽ ''തഗ്സ്'', ''ത്രിശങ്കു'' എന്നീ മലയാളചിത്രങ്ങളിലും മൂർ അഭിനയിച്ചു. തുടർന്ന് 2024-ൽ ''നടികർ'', ''കുട്ടന്റെ ഷിനിഗാമി'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലും അദ്ദേഹം വേഷമിട്ടു.<ref>{{cite web|url=https://watch.plex.tv/en-GB/person/sumesh-moor|title=Sumesh Moor|access-date=28 September 2026|work=Plex}}</ref> ലാൽ ജൂനിയർ സംവിധാനം ചെയ്ത ''നടികർ'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ സുട്ടു എന്ന കഥാപാത്രത്തെയാണ് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite web|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/movies/nadikar/cast-crew.html|title=Nadikar|access-date=28 September 2026|work=FilmiBeat}}</ref> 2024-ൽ [[എം. ടി. വാസുദേവൻ നായർ|എം. ടി. വാസുദേവൻ നായരുടെ]] കഥകളെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള ആന്തോളജി ചിത്രമായ ''[[മനോരഥങ്ങൾ]]'' എന്ന സിനിമയിലും മൂർ അഭിനയിച്ചു. അതിലെ ''കടുഗണ്ണാവ: ഒരു യാത്ര'' എന്ന ഭാഗത്തിലാണ് അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചത്. ഈ ചിത്രത്തിൽ [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിക്കൊപ്പവും]] അദ്ദേഹം സ്ക്രീൻ പങ്കിട്ടു.<ref>{{cite news|title=Actor Moor feels elated to share screen space with Mammootty for Kadugannawa: Oru Yathra; says it felt magical|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/actor-moor-feels-elated-to-share-screen-space-with-mammootty-for-kadugannawa-oru-yathra-says-it-felt-magical-exclusive/articleshow/94399700.cms|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2026}}</ref> 2025-ൽ സബരീഷ് നന്ദ സംവിധാനം ചെയ്ത തമിഴ് ചിത്രമായ ''[[ഇന്ദ്ര (2025 ചലച്ചിത്രം)|ഇന്ദ്ര]]''യിൽ മൂർ അഭിനയിച്ചു. വസന്ത് രവിയും മെഹ്‌റിൻ പിർസാദയുമായിരുന്നു ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന താരങ്ങൾ. ചിത്രത്തിൽ ഭദ്ര എന്ന കഥാപാത്രത്തെയാണ് മൂർ അവതരിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite news|title=Indra movie review: Vasanth Ravi's thriller is too basic to be the thriller it promised|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/indra-movie-review-vasanth-ravi-basic-thriller-mehreen-pirzada-sumesh-moor-2774672-2025-08-21|work=[[India Today]]|date=21 August 2025|access-date=28 September 2026}}</ref> 2025-ൽ അബിൻ ഹരിഹരൻ സംവിധാനം ചെയ്ത തമിഴ് ചിത്രമായ ''[[അദേഴ്സ് (2025 ചലച്ചിത്രം)|അദേഴ്സ്]]'' എന്ന സിനിമയിലും മൂർ അഭിനയിച്ചു. ചിത്രത്തിൽ വേദ എന്ന കഥാപാത്രത്തെയാണ് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite web|url=https://watch.plex.tv/en-GB/person/sumesh-moor|title=Sumesh Moor|access-date=28 September 2026|work=Plex}}</ref> == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable" |+ചലച്ചിത്രങ്ങൾ !വർഷം !ചിത്രം !കഥാപാത്രം |- |2019 |''[[പതിനെട്ടാം പടി]]'' |അംബോറ്റി |- |2021 |''[[കല (2021 ചലച്ചിത്രം)|കള]]'' |നായക കഥാപാത്രം |- |2022 |''ശ്രീ ധന്യ കാറ്ററിങ് സർവീസ്'' |മാർട്ടിൻ |- |2023 |''തഗ്സ്'' | |- |2023 |''ത്രിശങ്കു'' |ശബ്ദ അഭിനേതാവ് |- |2023 |''ആരാ'' |അദ്ദേഹം / അയാൾ |- |2024 |''നടികർ'' |സുട്ടു |- |2024 |''കുട്ടന്റെ ഷിനിഗാമി'' | |- |2024 |''മനോരഥങ്ങൾ'' |ലീലയുടേ മകൻ |- |2025 |''ഇന്ദ്ര'' |ഭദ്ര |- |2025 |''അദേഴ്സ്'' |വേദ |- |2026 |''[[ടിക്കി ടാക്ക]]'' | |- |2026 |''[[ഒരു പെരുങ്കളിയാട്ടം]]'' | |} == പുരസ്കാരങ്ങളും നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും == {| class="wikitable" |+ പുരസ്കാരങ്ങളും നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും ! വർഷം ! പുരസ്കാരം ! വിഭാഗം ! ചിത്രം ! ഫലം |- | 2022 | കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം | മികച്ച സ്വഭാവനടൻ | ''[[കല (2021 ചലച്ചിത്രം)|കല]]'' | {{won}} |- | 2022 | സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡുകൾ | മികച്ച സഹനടൻ | ''[[കല (2021 ചലച്ചിത്രം)|കല]]'' | {{nom}} |- | 2026 | സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡുകൾ | മികച്ച നടൻ — നെഗറ്റീവ് വേഷം | ''Others'' | {{nom}} |- | 2026 | രാജസ്ഥാൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ | മികച്ച സഹനടൻ | ''Indra'' | {{nom}} |} == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} qp9zxflhqasvjid8r980lksk480r8cd 0 672247 4671677 4671621 2026-09-29T13:38:36Z Dvellakat 4080 4671677 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Machante Maalakha | image = Machante Maalakha.jpg | alt = | caption = Theatrical release poster | director = [[Boban Samuel]] | producer = Abraham Mathew | writer = Ajeesh P. Thomas | story = Jexson Antony | starring = [[Soubin Shahir]]<br />[[Dhyan Sreenivasan]]<br />[[Namitha Pramod]]<br/>[[Dileesh Pothan]] | music = [[Ouseppachan]] | cinematography = Vivekh Menon | editing = Ratheesh Raj | studio = Abaam Movies | distributor = | released = {{Film date|2025|02|27|df=y}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = {{INR|5.12 crore}}<ref>{{Cite news |date=2025-03-20 |title=Malayalam cinema's February fallout: Rs 53 crore loss, one film earns just Rs 10,000! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/malayalam-cinemas-february-fallout-rs-53-crore-loss-one-film-earns-just-rs-10000/articleshow/119237255.cms |access-date=2026-06-06 |work=The Times of India}}</ref> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }}അബാം മൂവീസിന്റെ ബാനറിൽ അബ്രഹാം മാത്യു നിർമ്മിച്ച് ബോബൻ സാമുവൽ സംവിധാനം ചെയ്ത 2025 ലെ മലയാള ഭാഷാ കോമഡി നാടക ചിത്രമാണ് മച്ചാന്റെ മാലാഖ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/soubin-namitha-in-machante-malakha-title-announcement-1.9185148|title=സൗബിനും നമിതയും പ്രധാന വേഷത്തിലെത്തുന്ന 'മച്ചാൻ്റെ മാലാഖ' വരുന്നു|date=25 December 2023|website=Mathrubhumi}}</ref> [[സൗബിൻ ഷാഹിർ|സൌബിൻ ഷാഹിർ]], [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]], [[നമിത പ്രമോദ്]], [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] എന്നിവരാണ് ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന താരങ്ങൾ. ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തലസംഗീതവും [[ഔസേപ്പച്ചൻ]] രചിച്ചപ്പോൾ വിവേക് മേനോൻ ഛായാഗ്രഹണവും രതീഷ് രാജ് എഡിറ്റിംഗും കൈകാര്യം ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/first-look-of-soubin-shahirs-machante-malakha-out/article68015626.ece|title=First look of Soubin Shahir's 'Machante Malakha' out|access-date=15 May 2024|date=1 April 2024|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240906142421/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/first-look-of-soubin-shahirs-machante-malakha-out/article68015626.ece|archive-date=6 September 2024}}</ref> മച്ചാന്റേ മാലാഖ 2024 ജൂൺ 14 ന് റിലീസ് ചെയ്യാൻ നേരത്തെ തീരുമാനിച്ചിരുന്നെങ്കിലും പിന്നീട് മാറ്റിവയ്ക്കുകയും 2025 ഫെബ്രുവരി 27 ന് റിലീസ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/May/07/machante-maalakha-gets-a-release-date|title=Machante Maalakha gets a release date|access-date=22 May 2024|date=7 May 2024|website=[[Cinema Express]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507085719/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/May/07/machante-maalakha-gets-a-release-date|archive-date=7 May 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/film/release-date-announced-for-soubin-shahir-namitha-pramod-movie-machante-malakha-mm-708081.html|title=ഗ്രാമീണ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സൗബിൻ ഷാഹിറും നമിതാ പ്രമോദും; 'മച്ചാന്റെ മാലാഖ' റിലീസ് തീയതി പ്രഖ്യാപിച്ചു|date=9 January 2025|website=News18 മലയാളം|language=ml}}</ref> നിരൂപകരിൽ നിന്ന് ചിത്രത്തിന് നെഗറ്റീവ് അവലോകനങ്ങൾ ലഭിച്ചു. == കഥാംശം == ലാളീത്യവും എല്ലാവരോടും സൗഹൃദമുള്ളവനുമായ കെഎസ്ആർടിസി കണ്ടക്ടറായ സജീവൻ എന്ന വ്യക്തിയിൽ നിന്നാണ് ചിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. അയാൾ സഹോദരിയും ഭർത്താവും കുടുംബവും ഒക്കെയായി ജീവിക്കുന്നു.ഒരു യാത്രക്കാരിയായ ബിജിമോളുമായി അയാൾ എങ്ങനെ ഏറ്റുമുട്ടുന്നു എന്നതാണ് കഥ. അവരുടെ ഇടപെടലുകൾക്കിടയിൽ, സജീവൻ ബിജിമോളിനോട് ഒരു വാത്സല്യം വളർത്തിയെടുക്കുകയും തന്റെ ജീവിതസഹിയായി അവളുടെ കൈ ചോദിക്കാൻ അവളുടെ കുടുംബത്തെ സന്ദർശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബിജിമോളിന്റെ അമ്മ കുഞ്ഞുമോൾ ക്ഷിപ്രകോപിയും ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദവുമുള്ള ഒരു സ്ത്രീയാണ്, അവർ , ഭർത്താവ് ഗോപി ഉൾപ്പെടെ തനിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള എല്ലാ ഘടകങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. കുഞ്ചുമോളിന്റെ വീട്ടിൽ സജീവൻ താമസിക്കണമെന്ന വ്യവസ്ഥയിലാണ് വിവാഹ സഖ്യം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/movie/1151536/cast|title=മച്ചാന്റെ മാലാഖ(2025)|access-date=2026-09-30 |publisher=ടി.എം.ഡി.ബി}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://malayalasangeetham.info/m.php?2486|title=മച്ചാന്റെ മാലാഖ(2025)|access-date=2026-03-31|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|url-status=live}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/movies/machantea-malakha.html#cast|title=മച്ചാന്റെ മാലാഖ(2025)|access-date=2026-03-31 |publisher=ഫിലിം ബീറ്റ്}}</ref> കാലക്രമേണ, അമ്മയെപ്പോലുള്ള നിയന്ത്രണ പ്രശ്നങ്ങളുള്ള ബിജിമോൾ, അമ്മയുടെ പ്രലോഭനത്തോടൊപ്പം, സജീവനിൻറെ ജീവിതത്തിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. വിധിയുടെ കുത്തൊഴുക്കിൽ സജീവന് ഗുരുതരമായ ഒരു അപകടം സംഭവിക്കുകയും വൃക്കമാറ്റിവയ്ക്കൽ ആവശ്യമാണ്. അവന്റെ സഹോദരി അവന് വൃക്ക നൽകാൻ തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ, ബിജിമോൾ അവരെ മർദ്ദിക്കുകയും അമ്മയുടെ ആഗ്രഹത്തിന് വിരുദ്ധമായി വൃക്ക വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ ഭർത്താവിനോടുള്ള സ്നേഹത്തേക്കാൾ സജീവനെ കൂടുതൽ അധികാരപ്പെടുത്താനുള്ള അവളുടെ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ ആശയം കൂടുതൽ എന്ന് വെളിപ്പെടുന്നു. വീണ്ടെടുക്കുന്ന സമയത്ത് സജീവന മദ്യപിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ബിജിമോൾ അനുമാനിക്കുന്നു, അതിനാൽ അവളുടെ ത്യാഗത്തിന് തനിക്ക് ഒരു വിലയുമില്ലെന്ന് വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടതായി തോന്നുന്നു, ഇത് ഒരു ഏറ്റുമുട്ടലിലേക്ക് നയിക്കുന്നു, ഇത് സജീവന്റെ സുഹൃത്ത് രമേശനെ മർദ്ദിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ആക്രമണത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പോലീസ് കേസ് ഉണ്ടാക്കുകയും സജീവൻ തനിക്ക് സംഭാവന ചെയ്ത വൃക്ക തിരികെ നൽകണമെന്നും അല്ലെങ്കിൽ അതിന് പകരമായി നഷ്ടപരിഹാരം നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയുംചെയ്തുകൊണ്ട്കുഞ്ഞുമോൾ ഒടുവിൽ കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു. അവസരവാദിയായ അഭിഭാഷകനായ ജിജോയാണ് അവരുടെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നിയമപരമായ പ്രാതിനിധ്യം. അതിശയോക്തിപരവും വ്യാജവുമായ അവകാശവാദങ്ങളിലൂടെയും അപ്രസക്തമായ വാദങ്ങളിലൂടെയും കോടതിയിൽ കേസ് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു, ഒരു ദിവസം ബിജിമോൾ കോടതിയിൽ അബോധാവസ്ഥയിലാകുകയും അത് അവൾ ഗർഭിണിയാണെന്ന് കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. കുട്ടിയുടെ മാതാപിതാക്കളെ ജിജോയിലേക്ക് തള്ളിവിടാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് കുഞ്ഞുമോൾ ഒടുവിൽ കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, ഈ ഘട്ടത്തിൽ അവർക്ക് കുറ്റബോധം തോന്നുകയും അവർ ഒരുമിച്ച് കുഞ്ഞുമോളിനെയും ബിജിമോളിനെയും നേരിടുകയും അവളുടെ എല്ലാ നിബന്ധനകളും അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ പകരം കുഞ്ഞിനെ കാണാനും കുഞ്ഞുമോൾ പരത്തുന്ന വിഷം വിശദീകരിക്കാനും ശ്രമിക്കുന്നു. ഒരേ സമയം ഒരു പോത്തിനെ വിൽക്കുന്നതും തർക്കങ്ങൾക്കും കുഴപ്പങ്ങൾക്കും ഇടയിലുള്ള ആക്രമണവും ഉൾപ്പെടുന്ന സംഭവങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പരയിൽ, കുഞ്ഞുമോൾ മാരകമായി കിണറ്റിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുകയും ജീവിതത്തിൽ നിന്നും മുറിച്ചുമാറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ബിജിമോളും സജീവനും അനുരഞ്ജനം നടത്തുകയും ഒരു മകൾ ജനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, അവർ സിനിമ അവസാനിക്കുമ്പോൾ അക്രമാസക്തയാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ==താരനിര<ref>{{cite web|title=മച്ചാന്റെ മാലാഖ(2025)|url= https://www.m3db.com/film/machante-malakha|accessdate=2025-10-15|publisher=മലയാളം മൂവി& മ്യൂസിക് ഡാറ്റബേസ്|df=dmy-all}}</ref>== {| class="wikitable" |- ! ക്ര.നം. !! താരം !!വേഷം |- |1||[[സൗബിൻ ഷാഹിർ]] ||കെ. എസ്. ആർ. ടി. സി കണ്ടക്ടർ സജീവൻ |- |2||[[നമിതാ പ്രമോദ്]] ||ബിജിമോൾ, സജീവിന്റെ ഭാര്യ |- |3||[[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]] ||അഡ്വ. ജിജോ തട്ടുംപുറം |- |4||[[ശാന്തി കൃഷ്ണ]] ||കുഞ്ഞുമോൾ ബിജിമോളിന്റെ അമ്മ |- |5||[[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] ||ദാസൻ സജീവിന്റെ ചേട്ടൻ |- |6||[[മനോജ് കെ. യു.]] ||ഗോപി-ബിജിമോളിന്റെ അച്ഛൻ |- |7||[[വിനീത് തട്ടിൽ]] ||രമേശൻ-ദാസന്റെ സുഹൃത്ത് |- |8||[[ഷീലു എബ്രഹാം]] ||അഡ്വ. ലക്ഷ്മി രാജൻ |- |9||[[ലാൽ ജോസ്]] ||ജഡ്ജി ആർ. പി. മേനോൻ |- |10||[[ആര്യ (അഭിനേത്രി)|ആര്യ രോഹിത്]] ||രമേശൻറെ ഭാര്യ |- |11||[[ശ്രുതി ജയൻ]] ||സുനിത -ദാസന്റെ ഭാര്യ |- |12||[[അഞ്ജന അപ്പുക്കുട്ടൻ]] || |- |13||[[രമേഷ് പറവൂർ]] ||സുരേന്ദ്രൻ |- |14||[[ആൽഫി പങ്കജാക്ഷൻ]] ||ചന്ദ്രിക- കണ്ടക്ടർ |- |15||[[നിത പ്രോമി]] ||ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റ് |- |16||[[]] || |- |17||[[]] || |- |18||[[]] || |- |19||[[]] || |- |20||[[]] || |} == നിർമ്മാണം == വികൃതി രചനകൾക്ക് പേരുകേട്ട അജീഷ് പി. തോമസാണ് ചിത്രത്തിൻ്റെ തിരക്കഥ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. അബാം മൂവീസിന്റെ ബാനറിൽ എബ്രഹാം മാത്യുവും ഷീലു എബ്രഹാമും സംയുക്ത നിർമ്മാതാക്കളായി പ്രവർത്തിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/soubin-namitha-in-machante-malakha-title-announcement-1.9185148|title=സൗബിനും നമിതയും പ്രധാന വേഷത്തിലെത്തുന്ന 'മച്ചാൻ്റെ മാലാഖ' വരുന്നു|date=25 December 2023|website=[[Mathrubhumi News|Mathrubhumi]]}}</ref> 2023 ജൂലൈ 13ന് ചിത്രത്തിൻ്റെ ചിത്രീകരണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/movies/director-boban-samuel-starts-shooting-for-his-next-starring-soubin-shahir-and-namitha-pramod-8327533.html|title=Director Boban Samuel Starts Shooting For His Next Starring Soubin Shahir And Namitha Pramod|access-date=8 June 2024|date=13 July 2023|website=[[News18]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240906142430/https://www.news18.com/amp/movies/director-boban-samuel-starts-shooting-for-his-next-starring-soubin-shahir-and-namitha-pramod-8327533.html|archive-date=6 September 2024}}</ref> == സംഗീതം == സൌബിൻ ഷാഹിർ, ബോബൻ സാമുവൽ എന്നിവരുമായുള്ള ആദ്യ സഹകരണത്തിൽ ഔസേപ്പച്ചനാണ് ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തലസംഗീതവും ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. == അവലംബം == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{IMDb title|28364526}} [[വർഗ്ഗം:2025-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 0rawaoq0zm1fzp9lkszy95fvarfql72 4671678 4671677 2026-09-29T13:39:52Z Dvellakat 4080 /* താരനിര{{cite web|title=മച്ചാന്റെ മാലാഖ(2025)|url= https://www.m3db.com/film/machante-malakha|accessdate=2025-10-15|publisher=മലയാളം മൂവി& മ്യൂസിക് ഡാറ്റബേസ്|df=dmy-all}} */ 4671678 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Machante Maalakha | image = Machante Maalakha.jpg | alt = | caption = Theatrical release poster | director = [[Boban Samuel]] | producer = Abraham Mathew | writer = Ajeesh P. Thomas | story = Jexson Antony | starring = [[Soubin Shahir]]<br />[[Dhyan Sreenivasan]]<br />[[Namitha Pramod]]<br/>[[Dileesh Pothan]] | music = [[Ouseppachan]] | cinematography = Vivekh Menon | editing = Ratheesh Raj | studio = Abaam Movies | distributor = | released = {{Film date|2025|02|27|df=y}} | runtime = | country = India | language = Malayalam | budget = {{INR|5.12 crore}}<ref>{{Cite news |date=2025-03-20 |title=Malayalam cinema's February fallout: Rs 53 crore loss, one film earns just Rs 10,000! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/malayalam-cinemas-february-fallout-rs-53-crore-loss-one-film-earns-just-rs-10000/articleshow/119237255.cms |access-date=2026-06-06 |work=The Times of India}}</ref> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }}അബാം മൂവീസിന്റെ ബാനറിൽ അബ്രഹാം മാത്യു നിർമ്മിച്ച് ബോബൻ സാമുവൽ സംവിധാനം ചെയ്ത 2025 ലെ മലയാള ഭാഷാ കോമഡി നാടക ചിത്രമാണ് മച്ചാന്റെ മാലാഖ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/soubin-namitha-in-machante-malakha-title-announcement-1.9185148|title=സൗബിനും നമിതയും പ്രധാന വേഷത്തിലെത്തുന്ന 'മച്ചാൻ്റെ മാലാഖ' വരുന്നു|date=25 December 2023|website=Mathrubhumi}}</ref> [[സൗബിൻ ഷാഹിർ|സൌബിൻ ഷാഹിർ]], [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]], [[നമിത പ്രമോദ്]], [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] എന്നിവരാണ് ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന താരങ്ങൾ. ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തലസംഗീതവും [[ഔസേപ്പച്ചൻ]] രചിച്ചപ്പോൾ വിവേക് മേനോൻ ഛായാഗ്രഹണവും രതീഷ് രാജ് എഡിറ്റിംഗും കൈകാര്യം ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/first-look-of-soubin-shahirs-machante-malakha-out/article68015626.ece|title=First look of Soubin Shahir's 'Machante Malakha' out|access-date=15 May 2024|date=1 April 2024|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240906142421/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/first-look-of-soubin-shahirs-machante-malakha-out/article68015626.ece|archive-date=6 September 2024}}</ref> മച്ചാന്റേ മാലാഖ 2024 ജൂൺ 14 ന് റിലീസ് ചെയ്യാൻ നേരത്തെ തീരുമാനിച്ചിരുന്നെങ്കിലും പിന്നീട് മാറ്റിവയ്ക്കുകയും 2025 ഫെബ്രുവരി 27 ന് റിലീസ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/May/07/machante-maalakha-gets-a-release-date|title=Machante Maalakha gets a release date|access-date=22 May 2024|date=7 May 2024|website=[[Cinema Express]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507085719/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/May/07/machante-maalakha-gets-a-release-date|archive-date=7 May 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/film/release-date-announced-for-soubin-shahir-namitha-pramod-movie-machante-malakha-mm-708081.html|title=ഗ്രാമീണ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സൗബിൻ ഷാഹിറും നമിതാ പ്രമോദും; 'മച്ചാന്റെ മാലാഖ' റിലീസ് തീയതി പ്രഖ്യാപിച്ചു|date=9 January 2025|website=News18 മലയാളം|language=ml}}</ref> നിരൂപകരിൽ നിന്ന് ചിത്രത്തിന് നെഗറ്റീവ് അവലോകനങ്ങൾ ലഭിച്ചു. == കഥാംശം == ലാളീത്യവും എല്ലാവരോടും സൗഹൃദമുള്ളവനുമായ കെഎസ്ആർടിസി കണ്ടക്ടറായ സജീവൻ എന്ന വ്യക്തിയിൽ നിന്നാണ് ചിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. അയാൾ സഹോദരിയും ഭർത്താവും കുടുംബവും ഒക്കെയായി ജീവിക്കുന്നു.ഒരു യാത്രക്കാരിയായ ബിജിമോളുമായി അയാൾ എങ്ങനെ ഏറ്റുമുട്ടുന്നു എന്നതാണ് കഥ. അവരുടെ ഇടപെടലുകൾക്കിടയിൽ, സജീവൻ ബിജിമോളിനോട് ഒരു വാത്സല്യം വളർത്തിയെടുക്കുകയും തന്റെ ജീവിതസഹിയായി അവളുടെ കൈ ചോദിക്കാൻ അവളുടെ കുടുംബത്തെ സന്ദർശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബിജിമോളിന്റെ അമ്മ കുഞ്ഞുമോൾ ക്ഷിപ്രകോപിയും ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദവുമുള്ള ഒരു സ്ത്രീയാണ്, അവർ , ഭർത്താവ് ഗോപി ഉൾപ്പെടെ തനിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള എല്ലാ ഘടകങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. കുഞ്ചുമോളിന്റെ വീട്ടിൽ സജീവൻ താമസിക്കണമെന്ന വ്യവസ്ഥയിലാണ് വിവാഹ സഖ്യം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.themoviedb.org/movie/1151536/cast|title=മച്ചാന്റെ മാലാഖ(2025)|access-date=2026-09-30 |publisher=ടി.എം.ഡി.ബി}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://malayalasangeetham.info/m.php?2486|title=മച്ചാന്റെ മാലാഖ(2025)|access-date=2026-03-31|publisher=മലയാളസംഗീതം ഇൻഫൊ|url-status=live}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/movies/machantea-malakha.html#cast|title=മച്ചാന്റെ മാലാഖ(2025)|access-date=2026-03-31 |publisher=ഫിലിം ബീറ്റ്}}</ref> കാലക്രമേണ, അമ്മയെപ്പോലുള്ള നിയന്ത്രണ പ്രശ്നങ്ങളുള്ള ബിജിമോൾ, അമ്മയുടെ പ്രലോഭനത്തോടൊപ്പം, സജീവനിൻറെ ജീവിതത്തിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. വിധിയുടെ കുത്തൊഴുക്കിൽ സജീവന് ഗുരുതരമായ ഒരു അപകടം സംഭവിക്കുകയും വൃക്കമാറ്റിവയ്ക്കൽ ആവശ്യമാണ്. അവന്റെ സഹോദരി അവന് വൃക്ക നൽകാൻ തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ, ബിജിമോൾ അവരെ മർദ്ദിക്കുകയും അമ്മയുടെ ആഗ്രഹത്തിന് വിരുദ്ധമായി വൃക്ക വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ ഭർത്താവിനോടുള്ള സ്നേഹത്തേക്കാൾ സജീവനെ കൂടുതൽ അധികാരപ്പെടുത്താനുള്ള അവളുടെ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ ആശയം കൂടുതൽ എന്ന് വെളിപ്പെടുന്നു. വീണ്ടെടുക്കുന്ന സമയത്ത് സജീവന മദ്യപിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ബിജിമോൾ അനുമാനിക്കുന്നു, അതിനാൽ അവളുടെ ത്യാഗത്തിന് തനിക്ക് ഒരു വിലയുമില്ലെന്ന് വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടതായി തോന്നുന്നു, ഇത് ഒരു ഏറ്റുമുട്ടലിലേക്ക് നയിക്കുന്നു, ഇത് സജീവന്റെ സുഹൃത്ത് രമേശനെ മർദ്ദിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ആക്രമണത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പോലീസ് കേസ് ഉണ്ടാക്കുകയും സജീവൻ തനിക്ക് സംഭാവന ചെയ്ത വൃക്ക തിരികെ നൽകണമെന്നും അല്ലെങ്കിൽ അതിന് പകരമായി നഷ്ടപരിഹാരം നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയുംചെയ്തുകൊണ്ട്കുഞ്ഞുമോൾ ഒടുവിൽ കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു. അവസരവാദിയായ അഭിഭാഷകനായ ജിജോയാണ് അവരുടെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നിയമപരമായ പ്രാതിനിധ്യം. അതിശയോക്തിപരവും വ്യാജവുമായ അവകാശവാദങ്ങളിലൂടെയും അപ്രസക്തമായ വാദങ്ങളിലൂടെയും കോടതിയിൽ കേസ് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു, ഒരു ദിവസം ബിജിമോൾ കോടതിയിൽ അബോധാവസ്ഥയിലാകുകയും അത് അവൾ ഗർഭിണിയാണെന്ന് കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. കുട്ടിയുടെ മാതാപിതാക്കളെ ജിജോയിലേക്ക് തള്ളിവിടാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് കുഞ്ഞുമോൾ ഒടുവിൽ കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, ഈ ഘട്ടത്തിൽ അവർക്ക് കുറ്റബോധം തോന്നുകയും അവർ ഒരുമിച്ച് കുഞ്ഞുമോളിനെയും ബിജിമോളിനെയും നേരിടുകയും അവളുടെ എല്ലാ നിബന്ധനകളും അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ പകരം കുഞ്ഞിനെ കാണാനും കുഞ്ഞുമോൾ പരത്തുന്ന വിഷം വിശദീകരിക്കാനും ശ്രമിക്കുന്നു. ഒരേ സമയം ഒരു പോത്തിനെ വിൽക്കുന്നതും തർക്കങ്ങൾക്കും കുഴപ്പങ്ങൾക്കും ഇടയിലുള്ള ആക്രമണവും ഉൾപ്പെടുന്ന സംഭവങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പരയിൽ, കുഞ്ഞുമോൾ മാരകമായി കിണറ്റിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുകയും ജീവിതത്തിൽ നിന്നും മുറിച്ചുമാറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ബിജിമോളും സജീവനും അനുരഞ്ജനം നടത്തുകയും ഒരു മകൾ ജനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, അവർ സിനിമ അവസാനിക്കുമ്പോൾ അക്രമാസക്തയാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ==താരനിര<ref>{{cite web|title=മച്ചാന്റെ മാലാഖ(2025)|url= https://www.m3db.com/film/machante-malakha|accessdate=2025-10-15|publisher=മലയാളം മൂവി& മ്യൂസിക് ഡാറ്റബേസ്|df=dmy-all}}</ref>== {| class="wikitable" |- ! ക്ര.നം. !! താരം !!വേഷം |- |1||[[സൗബിൻ ഷാഹിർ]] ||കെ. എസ്. ആർ. ടി. സി കണ്ടക്ടർ സജീവൻ |- |2||[[നമിത പ്രമോദ്]] ||ബിജിമോൾ, സജീവിന്റെ ഭാര്യ |- |3||[[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]] ||അഡ്വ. ജിജോ തട്ടുംപുറം |- |4||[[ശാന്തി കൃഷ്ണ]] ||കുഞ്ഞുമോൾ ബിജിമോളിന്റെ അമ്മ |- |5||[[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] ||ദാസൻ സജീവിന്റെ ചേട്ടൻ |- |6||[[മനോജ് കെ. യു.]] ||ഗോപി-ബിജിമോളിന്റെ അച്ഛൻ |- |7||[[വിനീത് തട്ടിൽ]] ||രമേശൻ-ദാസന്റെ സുഹൃത്ത് |- |8||[[ഷീലു എബ്രഹാം]] ||അഡ്വ. ലക്ഷ്മി രാജൻ |- |9||[[ലാൽ ജോസ്]] ||ജഡ്ജി ആർ. പി. മേനോൻ |- |10||[[ആര്യ (അഭിനേത്രി)|ആര്യ രോഹിത്]] ||രമേശൻറെ ഭാര്യ |- |11||[[ശ്രുതി ജയൻ]] ||സുനിത -ദാസന്റെ ഭാര്യ |- |12||[[അഞ്ജന അപ്പുക്കുട്ടൻ]] || |- |13||[[രമേഷ് പറവൂർ]] ||സുരേന്ദ്രൻ |- |14||[[ആൽഫി പങ്കജാക്ഷൻ]] ||ചന്ദ്രിക- കണ്ടക്ടർ |- |15||[[നിത പ്രോമി]] ||ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റ് |- |16||[[]] || |- |17||[[]] || |- |18||[[]] || |- |19||[[]] || |- |20||[[]] || |} == നിർമ്മാണം == വികൃതി രചനകൾക്ക് പേരുകേട്ട അജീഷ് പി. തോമസാണ് ചിത്രത്തിൻ്റെ തിരക്കഥ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. അബാം മൂവീസിന്റെ ബാനറിൽ എബ്രഹാം മാത്യുവും ഷീലു എബ്രഹാമും സംയുക്ത നിർമ്മാതാക്കളായി പ്രവർത്തിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/soubin-namitha-in-machante-malakha-title-announcement-1.9185148|title=സൗബിനും നമിതയും പ്രധാന വേഷത്തിലെത്തുന്ന 'മച്ചാൻ്റെ മാലാഖ' വരുന്നു|date=25 December 2023|website=[[Mathrubhumi News|Mathrubhumi]]}}</ref> 2023 ജൂലൈ 13ന് ചിത്രത്തിൻ്റെ ചിത്രീകരണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/movies/director-boban-samuel-starts-shooting-for-his-next-starring-soubin-shahir-and-namitha-pramod-8327533.html|title=Director Boban Samuel Starts Shooting For His Next Starring Soubin Shahir And Namitha Pramod|access-date=8 June 2024|date=13 July 2023|website=[[News18]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240906142430/https://www.news18.com/amp/movies/director-boban-samuel-starts-shooting-for-his-next-starring-soubin-shahir-and-namitha-pramod-8327533.html|archive-date=6 September 2024}}</ref> == സംഗീതം == സൌബിൻ ഷാഹിർ, ബോബൻ സാമുവൽ എന്നിവരുമായുള്ള ആദ്യ സഹകരണത്തിൽ ഔസേപ്പച്ചനാണ് ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തലസംഗീതവും ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. == അവലംബം == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{IMDb title|28364526}} [[വർഗ്ഗം:2025-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] gube80t8er3wdo8x59ocwwfpjxrxdne 0 672255 4671696 2026-09-29T15:33:06Z Mnczubair 213142 '{{Infobox school | name = എ.എം.എൽ.പി,എസ്. കൈതവളപ്പിൽ | image = | image_size = | caption = എ.എം.എൽ.പി,എസ്. കൈതവളപ്പിൽ | location = ചെമ്പ്ര റോഡ് | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | typ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4671696 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = എ.എം.എൽ.പി,എസ്. കൈതവളപ്പിൽ | image = | image_size = | caption = എ.എം.എൽ.പി,എസ്. കൈതവളപ്പിൽ | location = ചെമ്പ്ര റോഡ് | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1927|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000611 | Kerala_school_code = 19726 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[തിരൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തിരൂർ പഞ്ചായത്തിൽ]] ചെമ്പ്ര റോഡ് എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''എ.എം.എൽ.പി,എസ്. കൈതവളപ്പിൽ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19726|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1927 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 32 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 38 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 940 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 5 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 20.5 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19726|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19726 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" jn2ps4dyfkaqefxlk05jhzzx29ypis2 4671757 4671696 2026-09-29T20:15:17Z Kiran Gopi 10521 [[എ.എം.എൽ.പി,എസ്. കൈതവളപ്പിൽ]] എന്ന താൾ [[എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കൈതവളപ്പിൽ]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ Kiran Gopi മാറ്റി 4671696 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = എ.എം.എൽ.പി,എസ്. കൈതവളപ്പിൽ | image = | image_size = | caption = എ.എം.എൽ.പി,എസ്. കൈതവളപ്പിൽ | location = ചെമ്പ്ര റോഡ് | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1927|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000611 | Kerala_school_code = 19726 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[തിരൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തിരൂർ പഞ്ചായത്തിൽ]] ചെമ്പ്ര റോഡ് എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''എ.എം.എൽ.പി,എസ്. കൈതവളപ്പിൽ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19726|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1927 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 32 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 38 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 940 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 5 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 20.5 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19726|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19726 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" jn2ps4dyfkaqefxlk05jhzzx29ypis2 0 672256 4671697 2026-09-29T15:37:07Z Mnczubair 213142 '{{Infobox school | name = എ.എൽ.പി.എസ്. കള‍ൂർ | image = | image_size = | caption = എ.എൽ.പി.എസ്. കള‍ൂർ | location = [[കളൂർ]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4671697 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = എ.എൽ.പി.എസ്. കള‍ൂർ | image = | image_size = | caption = എ.എൽ.പി.എസ്. കള‍ൂർ | location = [[കളൂർ]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1979|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000208 | Kerala_school_code = 19728 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[പുറത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പുറത്തൂർ പഞ്ചായത്തിൽ]] [[കളൂർ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''എ.എൽ.പി.എസ്. കള‍ൂർ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19728|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തവനൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തവനൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1979 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 23 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 29 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 1210 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 9 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 110 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19728|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19728 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" oeu1t6ptml08088dllhjvupjzcf89tf 4671758 4671697 2026-09-29T20:15:34Z Kiran Gopi 10521 [[എ.എൽ.പി.എസ്. കള‍ൂർ]] എന്ന താൾ [[എ.എൽ.പി.എസ്. കളൂർ]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ Kiran Gopi മാറ്റി 4671697 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = എ.എൽ.പി.എസ്. കള‍ൂർ | image = | image_size = | caption = എ.എൽ.പി.എസ്. കള‍ൂർ | location = [[കളൂർ]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1979|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000208 | Kerala_school_code = 19728 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[പുറത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പുറത്തൂർ പഞ്ചായത്തിൽ]] [[കളൂർ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''എ.എൽ.പി.എസ്. കള‍ൂർ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19728|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തവനൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തവനൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1979 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 23 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 29 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 1210 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 9 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 110 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19728|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19728 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" oeu1t6ptml08088dllhjvupjzcf89tf 0 672257 4671698 2026-09-29T15:38:40Z Mnczubair 213142 '{{Infobox school | name = വി.എൽ.പി.സ്. കാരത്തൂർ | image = | image_size = | caption = വി.എൽ.പി.സ്. കാരത്തൂർ | location = [[കാരത്തൂർ]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊത...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4671698 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = വി.എൽ.പി.സ്. കാരത്തൂർ | image = | image_size = | caption = വി.എൽ.പി.സ്. കാരത്തൂർ | location = [[കാരത്തൂർ]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1952|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000310 | Kerala_school_code = 19729 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[തിരുനാവായ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തിരുനാവായ പഞ്ചായത്തിൽ]] [[കാരത്തൂർ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''വി.എൽ.പി.സ്. കാരത്തൂർ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19729|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1952 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 20 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 28 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 700 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 11 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 75 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19729|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19729 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" 33tfnvw1ektmr18lcv9hq40l9opsy73 3 672258 4671712 2026-09-29T16:46:09Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4671712 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: New India English Medium Public School, Vembayam | New India English Medium Public School, Vembayam | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 16:46, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) byun98uenxg5w2vvg0as1qzycwvnkka 3 672259 4671715 2026-09-29T16:51:47Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[Template:Welcome|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4671715 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: SANOOp7772 | SANOOp7772 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 16:51, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) a6yyiltsf8rgcqwoa8me285sdif6vsv 0 672260 4671740 2026-09-29T18:40:18Z Ayshamarjana 131632 '{{Infobox school | name = എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോന്നലൂർ | image = | image_size = | caption = എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോന്നലൂർ | location = [[അനന്താവൂർ]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4671740 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോന്നലൂർ | image = | image_size = | caption = എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോന്നലൂർ | location = [[അനന്താവൂർ]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1926|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000311 | Kerala_school_code = 19731 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[തിരുനാവായ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തിരുനാവായ പഞ്ചായത്തിൽ]] [[അനന്താവൂർ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോന്നലൂർ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19731|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1926 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 20 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 23 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ചരിത്രം== 1926 ഫെബ്രുവരി രണ്ടിന് ഒരു ഏകാധ്യാപക പള്ളിക്കൂടം ആയിട്ടാണ് മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ [[തിരുനാവായ പഞ്ചായത്ത്|തിരുനാവായ പഞ്ചായത്തിലെ]] അനന്തവൂർ ,മുട്ടിക്കാട് കോന്നല്ലൂർ എ എം എൽ പി സ്കൂൾ ആരംഭിച്ചത. കായൽമഠത്തിൽ കടവത്ത് കുഞ്ഞഹമ്മദ് ഹാജിയുടെ ആയിരുന്നു അന്നത്തെ മാനേജർ. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 1010 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 8 ക്ലാസ് മുറികളാണുള്ളത്. 40 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19731|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19731 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] t6feosvd3x8iuxbyurcy6fahc7cvjj9 4671741 4671740 2026-09-29T18:42:20Z Ayshamarjana 131632 4671741 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോന്നലൂർ | image = | image_size = | caption = എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോന്നലൂർ | location = [[അനന്താവൂർ]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1926|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000311 | Kerala_school_code = 19731 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[തിരുനാവായ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തിരുനാവായ പഞ്ചായത്തിൽ]] [[അനന്താവൂർ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോന്നലൂർ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19731|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] [[പൊന്നാനി ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം|പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ്]] ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1926 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 20 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 23 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ചരിത്രം== 1926 ഫെബ്രുവരി രണ്ടിന് ഒരു ഏകാധ്യാപക പള്ളിക്കൂടം ആയിട്ടാണ് മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ [[തിരുനാവായ പഞ്ചായത്ത്|തിരുനാവായ പഞ്ചായത്തിലെ]] അനന്തവൂർ ,മുട്ടിക്കാട് കോന്നല്ലൂർ എ എം എൽ പി സ്കൂൾ ആരംഭിച്ചത. കായൽമഠത്തിൽ കടവത്ത് കുഞ്ഞഹമ്മദ് ഹാജിയുടെ ആയിരുന്നു അന്നത്തെ മാനേജർ. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 1010 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 8 ക്ലാസ് മുറികളാണുള്ളത്. 40 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19731|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19731 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] ozv4i7foozlv2hrg7g0ffb0z93sw3z5 0 672261 4671743 2026-09-29T18:49:17Z Ayshamarjana 131632 '{{Infobox school | name = ആർ.ജെ.എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോട്ട് | image = | image_size = | caption = ആർ.ജെ.എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോട്ട് | location = [[ആലിൻചുവട്]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | ty...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4671743 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ആർ.ജെ.എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോട്ട് | image = | image_size = | caption = ആർ.ജെ.എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോട്ട് | location = [[ആലിൻചുവട്]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1928|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000612 | Kerala_school_code = 19733 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[തിരൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തിരൂർ പഞ്ചായത്തിൽ]] [[ആലിൻചുവട്]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''ആർ.ജെ.എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോട്ട്'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19733|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1928 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 22 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 25 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ചരിത്രം== ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 895 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 8 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 10 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19733|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19733 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] 04ji4ff78ennnbbklxonx6kvd2l18vc 4671744 4671743 2026-09-29T18:49:50Z Ayshamarjana 131632 /* ചരിത്രം */ 4671744 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ആർ.ജെ.എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോട്ട് | image = | image_size = | caption = ആർ.ജെ.എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോട്ട് | location = [[ആലിൻചുവട്]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1928|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000612 | Kerala_school_code = 19733 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[തിരൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തിരൂർ പഞ്ചായത്തിൽ]] [[ആലിൻചുവട്]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''ആർ.ജെ.എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോട്ട്'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19733|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1928 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 22 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 25 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ചരിത്രം== 1928-ന് വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് തന്നെ ഈ സ്ഥാപനം പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയിരുന്നതായി കരുതുന്നു {{തെളിവ്}} തുടക്കത്തിൽ ഓത്തുപള്ളിയും സ്കൂളും ഒരുമിച്ചായിരുന്നു പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. വലിയ മൊല്ലാക്ക എന്നറിയപ്പെട്ട ബീരാൻകുട്ടി ഹാജിയായിരുന്നു ആദ്യ മാനേജർ. ചെറുതോട്ടത്തിൽ വീട് നിന്നിരുന്ന പറമ്പിലായിരുന്നു ആദ്യത്തെ ഓത്തുപള്ളി. പിന്നീട് സമീപത്തെ മനക്കൽ തൊടിയിൽ ഒരാൾ സ്ഥലം വാങ്ങി. അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കാവ് വെട്ടിമാറ്റി മദ്രസയും സ്കൂളും നിർമ്മിച്ചു. ആദ്യം മൂന്ന് ക്ലാസുകളാണ് ആരംഭിച്ചത്. പിന്നീട് അഞ്ചാം ക്ലാസ് വരെയുള്ള സ്കൂളായി ഉയർത്തി. ഓലമേഞ്ഞ, അരമതിലോടുകൂടിയ, വാതിലുകളില്ലാത്ത കെട്ടിടമായിരുന്നു ആദ്യത്തേത്.1928-ൽ സ്കൂളിന് സർക്കാർ അംഗീകാരം ലഭിച്ചു. അന്നത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ ഓഫീസറായിരുന്ന മണ്ടേപ്പുറത്ത് മുഹമ്മദ് മൂപ്പന്റെ താൽപര്യപ്രകാരവും നിർദ്ദേശപ്രകാരവുമായിരുന്നു ഇത്.ജമാൽകുട്ടി മാസ്റ്റർ പ്രധാനാധ്യാപകനായിരിക്കെ അഞ്ചാം ക്ലാസ് വരെയുണ്ടായിരുന്ന സ്കൂൾ നാലാം ക്ലാസ് വരെയാക്കി ചുരുക്കി. {{തെളിവ്}} ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 895 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 8 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 10 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19733|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19733 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] 4iys7ldtbyjkxdrk8f0n8ccvk8clwil 4671745 4671744 2026-09-29T18:50:32Z Ayshamarjana 131632 4671745 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ആർ.ജെ.എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോട്ട് | image = | image_size = | caption = ആർ.ജെ.എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോട്ട് | location = [[ആലിൻചുവട്]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1928|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000612 | Kerala_school_code = 19733 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[തിരൂർ നഗരസഭ|തിരൂർ നഗരസഭയിൽ]] [[ആലിൻചുവട്]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''ആർ.ജെ.എ.എം.എൽ.പി.എസ്. കോട്ട്'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19733|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1928 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 22 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 25 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ചരിത്രം== 1928-ന് വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് തന്നെ ഈ സ്ഥാപനം പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയിരുന്നതായി കരുതുന്നു {{തെളിവ്}} തുടക്കത്തിൽ ഓത്തുപള്ളിയും സ്കൂളും ഒരുമിച്ചായിരുന്നു പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. വലിയ മൊല്ലാക്ക എന്നറിയപ്പെട്ട ബീരാൻകുട്ടി ഹാജിയായിരുന്നു ആദ്യ മാനേജർ. ചെറുതോട്ടത്തിൽ വീട് നിന്നിരുന്ന പറമ്പിലായിരുന്നു ആദ്യത്തെ ഓത്തുപള്ളി. പിന്നീട് സമീപത്തെ മനക്കൽ തൊടിയിൽ ഒരാൾ സ്ഥലം വാങ്ങി. അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന കാവ് വെട്ടിമാറ്റി മദ്രസയും സ്കൂളും നിർമ്മിച്ചു. ആദ്യം മൂന്ന് ക്ലാസുകളാണ് ആരംഭിച്ചത്. പിന്നീട് അഞ്ചാം ക്ലാസ് വരെയുള്ള സ്കൂളായി ഉയർത്തി. ഓലമേഞ്ഞ, അരമതിലോടുകൂടിയ, വാതിലുകളില്ലാത്ത കെട്ടിടമായിരുന്നു ആദ്യത്തേത്.1928-ൽ സ്കൂളിന് സർക്കാർ അംഗീകാരം ലഭിച്ചു. അന്നത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ ഓഫീസറായിരുന്ന മണ്ടേപ്പുറത്ത് മുഹമ്മദ് മൂപ്പന്റെ താൽപര്യപ്രകാരവും നിർദ്ദേശപ്രകാരവുമായിരുന്നു ഇത്.ജമാൽകുട്ടി മാസ്റ്റർ പ്രധാനാധ്യാപകനായിരിക്കെ അഞ്ചാം ക്ലാസ് വരെയുണ്ടായിരുന്ന സ്കൂൾ നാലാം ക്ലാസ് വരെയാക്കി ചുരുക്കി. {{തെളിവ്}} ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 895 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബും ശാസ്ത്രലാബും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 8 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 10 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19733|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19733 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] 8f37b8qhz6awcvrrd3hh5zmcnkd59hz 14 672262 4671746 2026-09-29T18:51:53Z Ayshamarjana 131632 'തിരൂർ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4671746 wikitext text/x-wiki തിരൂർ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ jnbtde55aj92cnwmvcwvm34kobeqwoq 3 672263 4671749 2026-09-29T19:12:56Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4671749 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Aduraan | Aduraan | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 19:12, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) 5qn8f6z4zjkzj3xllyjxxo2yyswuv2y 4671752 4671749 2026-09-29T19:42:19Z Aduraan 223545 /* സുനു ജോൺ പടിപ്പുരയിൽ */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4671752 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Aduraan | Aduraan | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 19:12, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) == സുനു ജോൺ പടിപ്പുരയിൽ == '''തലക്കെട്ട്:''' സുനു ജോൺ പടിപ്പുരയിൽ '''ലേഖനം:''' <nowiki>'''</nowiki>സുനു ജോൺ പടിപ്പുരയിൽ<nowiki>'''</nowiki> ഒരു മലയാളി എഴുത്തുകാരനും പ്രവാസി മലയാളിയുമാണ്. സാമൂഹിക, ആത്മീയ വിഷയങ്ങളെ ആസ്പദമാക്കി അദ്ദേഹം രചിച്ച ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമാണ്. യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ ജീവിതത്തെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങളെയും സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ വിപ്ലവത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യുന്ന <nowiki>'''</nowiki>ക്രിസ്തു എന്ന വിപ്ലവകാരി<nowiki>'''</nowiki> എന്ന പുസ്തകം ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന കൃതികളിലൊന്നാണ്. <nowiki>== പ്രധാന കൃതികൾ ==</nowiki> * <nowiki>'''</nowiki>ക്രിസ്തു എന്ന വിപ്ലവകാരി:<nowiki>'''</nowiki> വ്യവസ്ഥിതികളോടും സാമൂഹിക അനീതികളോടും വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യാതെ പോരാടിയ യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ വിപ്ലവാത്മകമായ ജീവിതവീക്ഷണങ്ങളെയും സ്നേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തെയും ചർച്ച ചെയ്യുന്ന പുസ്തകമാണിത്. * <nowiki>'''പുതിയ തീരങ്ങൾ തേടി '''</nowiki> മലയാളഭൂമി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു പ്രവാസി നോവലാണ്‌. ഒരു സാധാരണ സൗദി പ്രവാസിയുടെ ജീവിതയാത്രയുടെ കഥ ഇവിടെ വരച്ചു കാട്ടുന്നു. സ്വന്തം നാടും പ്രിയപ്പെട്ടവരെയും വിട്ട് ഉപജീവനത്തിനായി വിദേശമണ്ണിലേക്ക് എത്തുന്ന ഒരാളുടെ പ്രതീക്ഷകളും സ്വപ്നങ്ങളും ഏകാന്തതയും സംഘർഷങ്ങളും അതിജീവനവും നോവൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. പ്രവാസജീവിതത്തിന്റെ പുറംകാഴ്ചകൾക്കപ്പുറം, കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെയും നാടിനോടുള്ള സ്നേഹത്തിന്റെയും നഷ്ടങ്ങളുടെയും തിരിച്ചുവരവിന്റെയും കഥയാണിത്. * <nowiki>'''</nowiki>വീറ്റി പറയും കഥകൾ:<nowiki>'''</nowiki> ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ മറ്റൊരു നോവലാണിത്. ഉപജീവനം തേടി കേരളത്തിൽ നിന്ന് ബോംബെയിലെത്തുന്ന രാജീവിന്റെ ജീവിതയാത്രയുടെ കഥ. പ്രതീക്ഷകളും സ്വപ്നങ്ങളുമായി മഹാനഗരത്തിലെത്തുന്ന ഒരു യുവാവ് നേരിടുന്ന ഭാഷാപ്രശ്നങ്ങളും, തൊഴിൽപ്രതിസന്ധികളും ബന്ധങ്ങളും നഷ്ടങ്ങളും തിരിച്ചറിവുകളുമാണ് നോവലിന്റെ പ്രമേയം. ബോംബെയുടെ തിരക്കേറിയ വീഥികളിലൂടെ രാജീവ് നടത്തുന്ന യാത്രയ്ക്കൊപ്പം, ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ പ്രവാസജീവിതവും നഗരത്തിന്റെ മനുഷ്യകഥകളും ഈ നോവൽ തുറന്നുകാട്ടുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Aduraan|Aduraan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Aduraan|സംവാദം]]) 19:42, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) fn989orv3k78b5ux829dfbglmmqpwjm 3 672264 4671759 2026-09-29T20:18:54Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4671759 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Ameersabi Avilora | Ameersabi Avilora | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 20:18, 29 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) hmykr92cf6y34tuceq72kmrcscfas8s 3 672265 4671792 2026-09-30T01:01:49Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4671792 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: ABUNAHYAN | ABUNAHYAN | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 01:01, 30 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) 7qg3p0hdqxx9fh9qswc7cavdu40diix 3 672266 4671801 2026-09-30T02:32:23Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4671801 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Apputhirumeni | Apputhirumeni | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 02:32, 30 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) 816tkj1xwvm6ko6chn3jsizxntekaxp 0 672267 4671827 2026-09-30T04:16:19Z Mnczubair 213142 '{{Infobox school | name = ഐ.ഐ.എം.എൽ.പി.എസ്. കൂട്ടായി നോർത്ത് | image = | image_size = | caption = ഐ.ഐ.എം.എൽ.പി.എസ്. കൂട്ടായി നോർത്ത് | location = [[കൂട്ടായി]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates =...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4671827 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ഐ.ഐ.എം.എൽ.പി.എസ്. കൂട്ടായി നോർത്ത് | image = | image_size = | caption = ഐ.ഐ.എം.എൽ.പി.എസ്. കൂട്ടായി നോർത്ത് | location = [[കൂട്ടായി]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1929|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000717 | Kerala_school_code = 19737 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[മംഗലം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മംഗലം പഞ്ചായത്തിൽ]] [[കൂട്ടായി]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''ഐ.ഐ.എം.എൽ.പി.എസ്. കൂട്ടായി നോർത്ത്'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19737|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തവനൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തവനൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1929 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 21 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 26 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ചരിത്രം== 1929-ൽ കോയക്കുട്ടി ചെറുവളപ്പിലിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രദേശത്തെ നിരക്ഷരത കുറയ്ക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിച്ചു. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബ് ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 12 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 33 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19737|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19737 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" 8xmk37tataafkgslud2ppu61fzlxial 0 672268 4671829 2026-09-30T04:19:09Z Mnczubair 213142 '{{Infobox school | name = ഡി.എസ്.എൽ.പി.എസ്.കുറ്റൂർ | image = | image_size = | caption = ഡി.എസ്.എൽ.പി.എസ്.കുറ്റൂർ | location = [[തെക്കൻ കുറ്റൂർ]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | t...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4671829 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ഡി.എസ്.എൽ.പി.എസ്.കുറ്റൂർ | image = | image_size = | caption = ഡി.എസ്.എൽ.പി.എസ്.കുറ്റൂർ | location = [[തെക്കൻ കുറ്റൂർ]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1934|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000405 | Kerala_school_code = 19739 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[തലക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തലക്കാട് പഞ്ചായത്തിൽ]] [[തെക്കൻ കുറ്റൂർ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''ഡി.എസ്.എൽ.പി,എസ്.കുറ്റൂർ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19739|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1934 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 28 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 32 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ചരിത്രം== തലക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ആറാം വാർഡിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ വിദ്യാലയം 1936 മുതൽ പ്രീ-കെ.ഇ.ആർ. പ്രകാരമുള്ള വാടകക്കെട്ടിടത്തിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. 2009–10 അധ്യയനവർഷത്തിൽ നാട്ടുകാരുടെയും പി.ടി.എയുടെയും മാനേജ്‌മെന്റിന്റെയും ഇടപെടലിലൂടെ സ്കൂൾ കെട്ടിടം നിർമിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ സ്ഥലം തലക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന് കൈമാറി. തുടർന്ന് വിദ്യാലയം സർക്കാർ ഏറ്റെടുക്കുന്നതിനാവശ്യമായ നടപടികൾ പഞ്ചായത്ത് സ്വീകരിച്ചു. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 998 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 4 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 12.186 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19739|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19739 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" crq7msrryom421pc7b2s0zzgkxhht0e 4671877 4671829 2026-09-30T08:46:04Z Fotokannan 14472 Fotokannan എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഡി.എസ്.എൽ.പി,എസ്.കുറ്റൂർ]] എന്ന താൾ [[ഡി.എസ്.എൽ.പി.എസ്. കുറ്റൂർ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: പേര് ശരിയാക്കി 4671829 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = ഡി.എസ്.എൽ.പി.എസ്.കുറ്റൂർ | image = | image_size = | caption = ഡി.എസ്.എൽ.പി.എസ്.കുറ്റൂർ | location = [[തെക്കൻ കുറ്റൂർ]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1934|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000405 | Kerala_school_code = 19739 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[തലക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തലക്കാട് പഞ്ചായത്തിൽ]] [[തെക്കൻ കുറ്റൂർ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''ഡി.എസ്.എൽ.പി,എസ്.കുറ്റൂർ'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19739|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തിരൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തിരൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1934 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 28 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 32 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ചരിത്രം== തലക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ആറാം വാർഡിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ വിദ്യാലയം 1936 മുതൽ പ്രീ-കെ.ഇ.ആർ. പ്രകാരമുള്ള വാടകക്കെട്ടിടത്തിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. 2009–10 അധ്യയനവർഷത്തിൽ നാട്ടുകാരുടെയും പി.ടി.എയുടെയും മാനേജ്‌മെന്റിന്റെയും ഇടപെടലിലൂടെ സ്കൂൾ കെട്ടിടം നിർമിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ സ്ഥലം തലക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന് കൈമാറി. തുടർന്ന് വിദ്യാലയം സർക്കാർ ഏറ്റെടുക്കുന്നതിനാവശ്യമായ നടപടികൾ പഞ്ചായത്ത് സ്വീകരിച്ചു. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 998 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 4 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 12.186 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19739|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19739 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" crq7msrryom421pc7b2s0zzgkxhht0e 0 672269 4671831 2026-09-30T04:20:53Z Mnczubair 213142 '{{Infobox school | name = എ.എൽ.പി.എസ്. മംഗലം | image = | image_size = | caption = എ.എൽ.പി.എസ്. മംഗലം | location = [[മംഗലം]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4671831 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = എ.എൽ.പി.എസ്. മംഗലം | image = | image_size = | caption = എ.എൽ.പി.എസ്. മംഗലം | location = [[മംഗലം]] | country = ഇന്ത്യ | coordinates = | other_name = | type = പൊതുവിദ്യാലയം (എയ്ഡഡ്) | established = {{Start date|1910|df=yes}} | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = മലപ്പുറം | educational_authority = തിരൂർ ഉപജില്ല | grades = 1 മുതൽ 4 വരെ | medium_of_language = മലയാളം | website = | udisce_code = 32051000710 | Kerala_school_code = 19741 }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[തിരൂർ താലൂക്ക്|തിരൂർ താലൂക്കിൽ]] [[മംഗലം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|മംഗലം പഞ്ചായത്തിൽ]] [[മംഗലം]] എന്ന പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു എയ്ഡഡ് വിദ്യാലയമാണ് '''എ.എൽ.പി.എസ്. മംഗലം'''.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19741|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> കേരളസംസ്ഥാന പൊതുവിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പിന്റെ കീഴിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് ഇത്. <ref>{{Cite web|url=https://kys.udiseplus.gov.in/|title=udiseplus.gov.in|access-date=September 29, 2026}}</ref> [[തവനൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തവനൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിലും]] പൊന്നാനി ലോകസഭ മണ്ഡലത്തിലുമായാണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1910 ലാണ് ഈ വിദ്യാലയം സ്ഥാപിതമായത്. മലപ്പുറം ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും 27 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്താണ് ഈ സ്കൂൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്നും 32 കിലോമീറ്റർ ദൂരമാണ് ഇങ്ങോട്ടുള്ളത്. ==ഭൗതിക സൗകര്യങ്ങൾ== 980 പുസ്തകങ്ങളുള്ള വായനശാലയും വായനാമുറിയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതിക്കായി അടുക്കളയും സ്കൂളിലുണ്ട്. ആകെ 10 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. 59 സെന്റ് വിസ്തൃതിയുമുള്ള കാമ്പസാണ് ഈ വിദ്യാലയത്തിനുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/19741|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-29}}</ref> ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://schoolwiki.in/19741 സ്കൂൾ വിക്കി വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരൂർ വിദ്യാഭ്യാസ ഉപജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]]" d17o4lynuwx6ifnnelo6k0u2nlv84g6 3 672270 4671840 2026-09-30T06:03:18Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4671840 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: GuestParty | GuestParty | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:03, 30 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) bh08da4j1hx0o1397xosndsb476dbtp 0 672271 4671878 2026-09-30T08:46:05Z Fotokannan 14472 Fotokannan എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഡി.എസ്.എൽ.പി,എസ്.കുറ്റൂർ]] എന്ന താൾ [[ഡി.എസ്.എൽ.പി.എസ്. കുറ്റൂർ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: പേര് ശരിയാക്കി 4671878 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[ഡി.എസ്.എൽ.പി.എസ്. കുറ്റൂർ]] 0wn554b6oc8y1gd5hn2djftmpxoic4y 3 672272 4671880 2026-09-30T09:02:21Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4671880 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Sarath prasad s | Sarath prasad s | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 09:02, 30 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) f7lx0qgkuktnlfh5wajwvfvafb2rc36 3 672273 4671883 2026-09-30T09:03:44Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4671883 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Star Manatee | Star Manatee | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 09:03, 30 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) 2n92rdoraflseq78uuejd0mxs2rytdi 3 672274 4671884 2026-09-30T09:34:34Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4671884 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: ദിപിൻദാസ് | ദിപിൻദാസ് | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 09:34, 30 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) 6r9ot4crbhvw5fcrrz7byqnosdkxkgw 0 672275 4671886 2026-09-30T09:39:03Z Malikaveedu 16584 "[[:en:Special:Redirect/revision/1376366327|Prakashan Parakkatte]]" എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്. 4671886 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = പ്രകാശൻ പറക്കട്ടെ | image = Prakashan Parakkatte.jpg | alt = | caption = Poster | director = [[ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ]] | producer = [[വിശാഖ് സുബ്രഹ്മണ്യം]]<br />ടിനു തോമസ്<br />[[അജു വർഗീസ്]] | writer = [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]] | starring = [[മാത്യു തോമസ്]]<br />[[ദിലീഷ് പോത്തൻ]]<br />[[നിഷാ സാരംഗ്]] | music = [[ഷാൻ റഹ്മാൻ]] | cinematography = ഗുരുപ്രസാദ് എം. ജി. | editing = രതിൻ രാധാകൃഷ്ണൻ | studio = ഫന്റാസ്റ്റിക് ഫിലിംസ്<br />ഹിറ്റ് മേക്കേഴ്സ് എന്റർടെയ്ൻമെന്റ്സ് | distributor = ഫന്റാസ്റ്റിക് ഫിലിംസ് | released = {{Film date|2022|06|17|df=y}} | runtime = 124 മിനിട്ട് | country = ഇന്ത്യ | language = മലയാളം | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]] തിരക്കഥയെഴുതി [[ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത 2022 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാള കുടുംബ നാടകീയ ചലച്ചിത്രമാണ് '''പ്രകാശൻ പറക്കട്ടെ.''' മാത്യു തോമസ്, [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]], [[നിഷ സാരംഗ്]], [[സൈജു കുറുപ്പ്]], [[അജു വർഗ്ഗീസ്|അജു വർഗീസ്]], [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]], മാളവിക മനോജ്, [[ശ്രീജിത്ത് രവി|ശ്രീജിത് രവി]] എന്നിവരാണ് ഈ ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന കഥാപത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചത്. ഈ ചിത്രത്തിന്റെ എഡിറ്റിംഗ് രതിൻ രാധാകൃഷ്ണനും ഛായാഗ്രഹണം ഗുരുപ്രസാദും നിർവഹിച്ചു. ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തലസംഗീതവും ഒരുക്കിയത് [[ഷാൻ റഹ്മാൻ]] ആയിരുന്നു. ടിനു തോമസിന്റെ ഹിറ്റ് മേക്കേഴ്സ് എന്റർടൈൻമെന്റുമായി ചേർന്ന് ഫന്റാസിക്ഫിലിംസിന്റെ ബാനറിൽ അജു വർഗീസ്, വിശാഖ് സുബ്രഹ്മണ്യം എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്. നടൻ [[ടി.ജി. രവി|ടി. ജി. രവി]] കൊച്ചുമകനും നടൻ [[ശ്രീജിത്ത് രവി|ശ്രീജിത് രവിയുടെ]] മകനുമായ 5 വയസ്സുള്ള ഋതുഞ്ജയും ഈ ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2020/nov/17/dhyan-sreenivasan-announces-new-project-prakashan-parakkatte-2224294.html|title=Dhyan Sreenivasan announces new project Prakashan Parakkatte|date=17 November 2020|website=[[The New Indian Express]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/jan/19/dhyan-sreenivasans-prakashan-parakkatte-begins-filming-2251816.html|title=Dhyan Sreenivasan's Prakashan Parakkatte begins filming|date=19 January 2021|website=[[The New Indian Express]]}}</ref> 2022 ജൂൺ 17ന് തിയേറ്ററുകളിലെത്തിയ ഈ ചിത്രം അനുകൂലവും സമ്മിശ്രവുമായ അവലോകനങ്ങൾ നേടി. ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി മൂന്ന് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ഏകദേശം 1.2 കോടി രൂപ കളക്ഷൻ നേടുകയും ബോക്സ് ഓഫീസിൽ ശരാശരി പ്രകടനം കാഴ്ച്ച വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prakashan-parakkatte-box-office-collection-heres-how-much-the-family-entertainer-earned-in-three-days/articleshow/92405852.cms|title=‘Prakashan Parakkatte’ Box Office Collection: Here’s how much the family entertainer earned in three days|access-date=2025-07-22|date=2022-06-23|website=[[The Times of India]]}}</ref> == അഭിനേതാക്കൾ == * മാത്യു തോമസ് - പ്രകാശന്റെ മൂത്ത മകൻ ദാസ് പ്രകാശ്. * [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] - പ്രകാശൻ * [[നിഷ സാരംഗ്]]-പ്രകാശന്റെ ഭാര്യയായ ലത പ്രകാശൻ, * മാളവിക മനോജ് - നീതു * ഗോവിന്ദ് വി പൈ - അൻവർ * [[സൈജു കുറുപ്പ്]] - പ്രകാശനെൻ്റെ അളിയൻ കോഴി കുട്ടൻ * [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]] - സുനി മാഷ് * [[അജു വർഗ്ഗീസ്|അജു വർഗീസ്]] (അതിഥി വേഷം) - മുസ്തഫ * [[ശ്രീജിത്ത് രവി|ശ്രീജിത് രവി]]-സഖാവ് രാഘവൻ * റിതുഞ്ജയ് ശ്രീജിത്- പ്രകാശന്റെ ഇളയ മകൻ അഖിൽ പ്രകാശ്. * അശ്വിൻ ജോസ്-സോഹൈബ് * നിതിൻ സാബു - പ്രകാശന്റെ അനന്തരവൻ വിനു * സ്റ്റീവിൻ ബിജു - അതിഥി വേഷം == നിർമ്മാണം == ഒരു ചെറുപ്പക്കാരൻ്റെ സ്വപ്നങ്ങളെ പിന്തുടരുന്ന ചിത്രം എന്ന നിലയിൽ 2020 നവംബർ 14 ന് ശിശുദിനത്തിലാണ് ചിത്രം പ്രഖ്യാപിച്ചത്. 2021 ജനുവരി 18ന് [[പൂവാറൻതോട്|പൂവരന്തോട്]], [[ആനക്കാംപൊയിൽ|ആനക്കമ്പോയിൽ]], കോഴിക്കോട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ചിത്രീകരണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prakashan-parakkatte-goes-on-floors/articleshow/80345500.cms|title='Prakashan Parakkatte' goes on floors|date=19 January 2021|website=[[The Times of India]]}}</ref> 2021 ഫെബ്രുവരി 16ന് ചിത്രീകരണം പൂർത്തിയായി.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prakashan-parakkatte-team-wraps-up-the-shoot/articleshow/81062689.cms|title='Prakashan Parakkatte' team wraps up the shoot|date=17 February 2021|website=[[The Times of India]]}}</ref> == റിലീസ് == 2022 ജൂൺ 17ന് ചിത്രം തിയേറ്ററുകളിൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തി. == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:2022-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:2022-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] j8l9rfjsa7k3c3va6lf594fqdtxo3g4 4671888 4671886 2026-09-30T09:41:48Z Malikaveedu 16584 4671888 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = പ്രകാശൻ പറക്കട്ടെ | image = Prakashan Parakkatte.jpg | alt = | caption = Poster | director = [[ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ]] | producer = [[വിശാഖ് സുബ്രഹ്മണ്യം]]<br />ടിനു തോമസ്<br />[[അജു വർഗീസ്]] | writer = [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]] | starring = [[മാത്യു തോമസ്]]<br />[[ദിലീഷ് പോത്തൻ]]<br />[[നിഷാ സാരംഗ്]] | music = [[ഷാൻ റഹ്മാൻ]] | cinematography = ഗുരുപ്രസാദ് എം. ജി. | editing = രതിൻ രാധാകൃഷ്ണൻ | studio = ഫന്റാസ്റ്റിക് ഫിലിംസ്<br />ഹിറ്റ് മേക്കേഴ്സ് എന്റർടെയ്ൻമെന്റ്സ് | distributor = ഫന്റാസ്റ്റിക് ഫിലിംസ് | released = {{Film date|2022|06|17|df=y}} | runtime = 124 മിനിട്ട് | country = ഇന്ത്യ | language = മലയാളം | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]] തിരക്കഥയെഴുതി [[ഷഹാദ് നിലമ്പൂർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത് 2022 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാള കുടുംബ നാടകീയ ചലച്ചിത്രമാണ് '''പ്രകാശൻ പറക്കട്ടെ.''' [[മാത്യു തോമസ്]], [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]], [[നിഷ സാരംഗ്]], [[സൈജു കുറുപ്പ്]], [[അജു വർഗ്ഗീസ്|അജു വർഗീസ്]], [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]], മാളവിക മനോജ്, [[ശ്രീജിത്ത് രവി|ശ്രീജിത് രവി]] എന്നിവരാണ് ഈ ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന കഥാപത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചത്. ഈ ചിത്രത്തിന്റെ എഡിറ്റിംഗ് രതിൻ രാധാകൃഷ്ണനും ഛായാഗ്രഹണം ഗുരുപ്രസാദും നിർവഹിച്ചു. ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തലസംഗീതവും ഒരുക്കിയത് [[ഷാൻ റഹ്മാൻ]] ആയിരുന്നു. ടിനു തോമസിന്റെ ഹിറ്റ് മേക്കേഴ്സ് എന്റർടൈൻമെന്റുമായി ചേർന്ന് ഫന്റാസ്റ്റിക് ഫിലിംസിന്റെ ബാനറിൽ അജു വർഗീസ്, വിശാഖ് സുബ്രഹ്മണ്യം എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്. നടൻ [[ടി.ജി. രവി|ടി. ജി. രവി]] കൊച്ചുമകനും നടൻ [[ശ്രീജിത്ത് രവി|ശ്രീജിത് രവിയുടെ]] മകനുമായ 5 വയസ്സുള്ള ഋതുഞ്ജയും ഈ ചിത്രത്തിലൂടെ അരങ്ങേറ്റം നടത്തി.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2020/nov/17/dhyan-sreenivasan-announces-new-project-prakashan-parakkatte-2224294.html|title=Dhyan Sreenivasan announces new project Prakashan Parakkatte|date=17 November 2020|website=[[The New Indian Express]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/jan/19/dhyan-sreenivasans-prakashan-parakkatte-begins-filming-2251816.html|title=Dhyan Sreenivasan's Prakashan Parakkatte begins filming|date=19 January 2021|website=[[The New Indian Express]]}}</ref> 2022 ജൂൺ 17ന് തിയേറ്ററുകളിലെത്തിയ ഈ ചിത്രം അനുകൂലവും സമ്മിശ്രവുമായ അവലോകനങ്ങൾ നേടി. ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങി മൂന്ന് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ഏകദേശം 1.2 കോടി രൂപ കളക്ഷൻ നേടുകയും ബോക്സ് ഓഫീസിൽ ശരാശരി പ്രകടനം കാഴ്ച്ച വയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prakashan-parakkatte-box-office-collection-heres-how-much-the-family-entertainer-earned-in-three-days/articleshow/92405852.cms|title=‘Prakashan Parakkatte’ Box Office Collection: Here’s how much the family entertainer earned in three days|access-date=2025-07-22|date=2022-06-23|website=[[The Times of India]]}}</ref> == അഭിനേതാക്കൾ == * [[മാത്യു തോമസ്]] - പ്രകാശന്റെ മൂത്ത മകൻ ദാസ് പ്രകാശ്. * [[ദിലീഷ് പോത്തൻ]] - പ്രകാശൻ * [[നിഷ സാരംഗ്]]-പ്രകാശന്റെ ഭാര്യയായ ലത പ്രകാശൻ, * മാളവിക മനോജ് - നീതു * ഗോവിന്ദ് വി പൈ - അൻവർ * [[സൈജു കുറുപ്പ്]] - പ്രകാശനെൻ്റെ അളിയൻ കോഴി കുട്ടൻ * [[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]] - സുനി മാഷ് * [[അജു വർഗ്ഗീസ്|അജു വർഗീസ്]] (അതിഥി വേഷം) - മുസ്തഫ * [[ശ്രീജിത്ത് രവി|ശ്രീജിത് രവി]]-സഖാവ് രാഘവൻ * റിതുഞ്ജയ് ശ്രീജിത്- പ്രകാശന്റെ ഇളയ മകൻ അഖിൽ പ്രകാശ്. * അശ്വിൻ ജോസ്-സോഹൈബ് * നിതിൻ സാബു - പ്രകാശന്റെ അനന്തരവൻ വിനു * സ്റ്റീവിൻ ബിജു - അതിഥി വേഷം == നിർമ്മാണം == ഒരു ചെറുപ്പക്കാരൻ്റെ സ്വപ്നങ്ങളെ പിന്തുടരുന്ന ചിത്രം എന്ന നിലയിൽ 2020 നവംബർ 14 ന് ശിശുദിനത്തിലാണ് ചിത്രം പ്രഖ്യാപിച്ചത്. 2021 ജനുവരി 18ന് [[പൂവാറൻതോട്|പൂവരന്തോട്]], [[ആനക്കാംപൊയിൽ|ആനക്കമ്പോയിൽ]], കോഴിക്കോട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ചിത്രീകരണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prakashan-parakkatte-goes-on-floors/articleshow/80345500.cms|title='Prakashan Parakkatte' goes on floors|date=19 January 2021|website=[[The Times of India]]}}</ref> 2021 ഫെബ്രുവരി 16ന് ചിത്രീകരണം പൂർത്തിയായി.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prakashan-parakkatte-team-wraps-up-the-shoot/articleshow/81062689.cms|title='Prakashan Parakkatte' team wraps up the shoot|date=17 February 2021|website=[[The Times of India]]}}</ref> == റിലീസ് == 2022 ജൂൺ 17ന് ചിത്രം തിയേറ്ററുകളിൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തി. == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:2022-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:2022-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] qjc661v441fbigbkfcu0h55iqg0c0f6 2 672276 4671894 2026-09-30T09:48:26Z ദിപിൻദാസ് 223563 /* */ നിത്യോത്സവസപര്യ /**/ ശ്രീവിദ്യാ ക്രമവും ശ്രീചക്രപൂജയും 4671894 wikitext text/x-wiki ഛാന്ദോഖ്യാനന്ദനാഥൻ ശ്രീവിദ്യാ ആചാര്യൻ നിത്യോത്സവസപര്യ എന്ന ഗ്രന്ഥം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിത്യോത്സവസപര്യ എന്നത് ശ്രീവിദ്യാ ശാക്തേയ സമ്പ്രദായത്തിലെ ആചാരങ്ങളെയും ആരാധനാക്രമങ്ങളെയും കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു ഗ്രന്ഥമാണ്. ദിപിൻദാസ് കൊട്ടുക്കൽ (ഛാന്ദോഖ്യാനന്ദനാഥൻ) ആണ് ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ കർത്താവ്. പ്രശസ്ത പണ്ഡിതനായ മാധവൻ നമ്പൂതിരിയാണ് ഈ പുസ്തകത്തിന് അവതരണം എഴുതിയിരിക്കുന്നത്. ശ്രീചക്ര പൂജാവിധികൾ വളരെ ലളിതമായി ഈ പുസ്തകത്തിൽ വിവരിക്കുന്നു. e991rf1syu7o8g4z68bh1k7is8bdslg