വിക്കിപീഡിയ mlwiki https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter മീഡിയ പ്രത്യേകം സംവാദം ഉപയോക്താവ് ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം വിക്കിപീഡിയ വിക്കിപീഡിയ സംവാദം പ്രമാണം പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം മീഡിയവിക്കി മീഡിയവിക്കി സംവാദം ഫലകം ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം സഹായം സഹായത്തിന്റെ സംവാദം വർഗ്ഗം വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം കവാടം കവാടത്തിന്റെ സംവാദം കരട് കരട് സംവാദം TimedText TimedText talk ഘടകം ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം Package Package talk Event Event talk 8 1181 4673512 4667135 2026-10-05T05:34:23Z Ranjithsiji 22471 Campaign finished removing notice 4673512 wikitext text/x-wiki <!-- {{ombox |type= notice |image= [[പ്രമാണം:Notepad icon.svg|50ബിന്ദു]] |imageright= [[പ്രമാണം:Wikifunctions-logo.svg|right|80ബിന്ദു]] |style = "width:120; margin:8px auto; border: 1px solid #fff640; border-style: outset; box-shadow:2px 2px 4px #333; padding:10px 15px; background:#ccc; font-size:1.3em; |textstyle = text-align: center; | text = '''[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്_(സാങ്കേതികം)#അബസ്ട്രാക്റ്റ്_വിക്കിപീഡിയ_മലയാളം_വിക്കിപീഡിയയിൽ_ചേർക്കുന്നത്_സംബന്ധിച്ച്|അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച്]]''' വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക വിഭാഗത്തിന്റെ അറിയിപ്പിൻ മേലുള്ള ചർച്ച നടക്കുന്നു.<br/>2026 ജൂലൈ 18-നകം അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തുക. }} </p> </div> </div> --> <!-- <div class="navbox"> <div class="navbar" style = "width:100%; margin:5px auto; border: 1px solid #fff640; border-style: outset; box-shadow:2px 2px 4px #aaa; padding:13px 15px; background:linear-gradient(to right, #f0cdd6 1%,#ffffff 29%,#ffffff 68%,#d0f1f9 99%); font-size:1.1em;display:block !important;"> [[File:Noun Project Celebration icon 1857239.svg|left|80ബിന്ദു]] <p style="text-align:center;"> <b>മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം</b><br/> മലയാളം വിക്കിപീഡിയയുടെ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം ഡിസംബർ 23 ശനിയാഴ്ച തൃശ്ശൂരിൽ.<br/> വിശദ വിവരങ്ങൾക്ക് [[വിക്കിപീഡിയ:മലയാളം വിക്കിപീഡിയ ഇരുപത്തൊന്നാം വാർഷികം| സന്ദർശിക്കുക]] </p> </div> </div> --> {{ML SCRIPT}} <!-- <div style = "width:98%; margin:5px auto; border: 1px solid #fff640; border-style: outset; box-shadow:2px 2px 4px #aaa; padding:13px 15px; background:linear-gradient(to right, #f0cdd6 1%,#ffffff 29%,#ffffff 68%,#d0f1f9 99%); font-size:1.1em;> [[പ്രമാണം:Notepad icon.png|left|80ബിന്ദു]] [[പ്രമാണം:WAM logo without text.svg|right|80ബിന്ദു]] <p style="text-align:center;> '''[[WP:WAM2025|വിക്കിപീഡിയ എഷ്യൻമാസം 2025]]''' <br/>2015ൽ ആരംഭിച്ച ഏഷ്യയിലുള്ള വിവിധ ഭാഷാസമൂഹങ്ങൾ പങ്കെടുക്കുന്ന ലേഖന രചനായജ്ഞമാണ് വിക്കിപീഡിയ ഏഷ്യൻ മാസം.<br/> 1 നവംബർ മുതൽ 30 നവംബർ വരെ [[WP:WAM2025|പങ്കുചേരൂ]].. </p> </div> --> <!-- <div style="width:98%; margin:5px auto; border: 1px solid #fff640; border-style: outset; box-shadow:2px 2px 4px #aaa; padding:13px 15px; background:linear-gradient(to right, #f0cdd6 1%,#ffffff 29%,#ffffff 68%,#d0f1f9 99%); font-size:1.1em; display: flex; align-items: center;"> [[FIle:Wiki_Loves_Birds_India_Logo_commons.svg|left|80ബിന്ദു]] <div style="text-align: center; flex-grow: 1;"> '''വിക്കി ലൗസ് ബേർഡ്‌സ് ഇന്ത്യ 2025'''<br/> ഇന്ത്യയിലെ പക്ഷികളുടെ ചിത്രങ്ങൾ ശേഖരിക്കാനുള്ള പദ്ധതി <br/>12 നവംബർ 2025 മുതൽ 12 ജനുവരി 2026 വരെ വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിൽ നടക്കുന്നു.<br/> '''[[:c:Commons:Wiki Loves Birds India 2025|കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ]]''' </div> [[പ്രമാണം:WLA icon camera.svg|right|80ബിന്ദു]] </div> --> <!-- {{ombox |type= notice |image= [[പ്രമാണം:Notepad icon.svg|50ബിന്ദു]] |imageright= [[പ്രമാണം:Village icon drawing.svg|150ബിന്ദു|link=വിക്കിപീഡിയ:എന്റെ ഗ്രാമം 2026]] |style = "width:100vw; margin:8px auto; border: 1px solid #fff640; border-style: outset; box-shadow:2px 2px 4px #333; padding:10px 15px; background:#ccc; font-size:1.3em; |textstyle = text-align: center; | text = ''' [[വിക്കിപീഡിയ:എന്റെ ഗ്രാമം 2026|എന്റെ ഗ്രാമം 2026]] തിരുത്തൽ യജ്ഞം നടക്കുന്നു.<br/> ഗ്രാമങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാനും മെച്ചപ്പെടുത്താനും [[വിക്കിപീഡിയ:എന്റെ ഗ്രാമം 2026|സന്ദർശിക്കുക]] }} --> <!-- {{ombox |type= notice |image= [[പ്രമാണം:Notepad icon.svg|50ബിന്ദു]] |imageright= [[പ്രമാണം:Women in Red logo.svg|90ബിന്ദു|link=വിക്കിപീഡിയ:വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2026]] |style = "width:100vw; margin:8px auto; border: 1px solid #fff640; border-style: outset; box-shadow:2px 2px 4px #333; padding:10px 15px; background:#ccc; font-size:1.3em; |textstyle = text-align: center; | text = '' അന്താരാഷ്ട്ര വനിതാദിനത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാർച്ച് 3 മുതൽ 31 വരെ '''[[വിക്കിപീഡിയ:വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2026|വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം]]''' തിരുത്തൽ യജ്ഞം നടക്കുന്നു.<br/> വനിതകളെപ്പറ്റിയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാനും മെച്ചപ്പെടുത്താനും [[വിക്കിപീഡിയ:വനിതാദിന തിരുത്തൽ യജ്ഞം-2026|സന്ദർശിക്കുക]] }} --> <!-- {{ombox |type= notice |image= [[പ്രമാണം:Notepad icon.svg|50ബിന്ദു]] |imageright= [[പ്രമാണം:Three flowers design.svg|90ബിന്ദു|link=വിക്കിപീഡിയ:കേരള സാംസ്കാരിക മാസം 2026]] |style = "width:100vw; margin:8px auto; border: 1px solid #fff640; border-style: outset; box-shadow:2px 2px 4px #333; padding:10px 15px; background:#ccc; font-size:1.3em; |textstyle = text-align: center; | text = '' വിക്കികോൺഫറൻസ് ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി '''ജൂലൈ 15 മുതൽ ആഗസ്റ്റ് 15 വരെ'''<br/> '''[[വിക്കിപീഡിയ:കേരള സാംസ്കാരിക മാസം 2026|കേരള സാംസ്കാരിക മാസം 2026 തിരുത്തൽ യജ്ഞം]]''' നടക്കുന്നു.<hr/> കേരളസംസ്കാരത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാനും മെച്ചപ്പെടുത്താനും [[വിക്കിപീഡിയ:കേരള സാംസ്കാരിക മാസം 2026|സന്ദർശിക്കുക]] }} --> <!-- {{ombox | type = notice | image = [[പ്രമാണം:Notepad icon.svg|50ബിന്ദു]] |imageright = [[പ്രമാണം:Notepad icon.svg|50ബിന്ദു]] |style = "width:90%; margin:0 auto;border: 1px solid #666; padding:10px 15px; background; background:linear-gradient(to bottom, #f7fbfc 0%,#d9edf2 40%,#EAF6FD 100%); font-size:1.1em; |textstyle = text-align: center; |text= വിക്കിപീഡിയ [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (നയരൂപീകരണം)|പഞ്ചായത്തിൽ]] നയരൂപീകരണ ചർച്ച നടക്കുന്നു. അഭിപ്രായങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക. }} --> <!-- {{ombox | type = notice | image = [[പ്രമാണം:Admin mop.PNG|40ബിന്ദു]] |imageright = [[പ്രമാണം:Emblem-WikiVote_ml.svg|40ബിന്ദു]] |textstyle = text-align: center; | text = '''പുതിയ സമ്പർക്കമുഖ കാര്യനിർവാഹകർക്കുവേണ്ടിയുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് [[വിക്കിപീഡിയ:കാര്യനിർവാഹകരുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|ഇവിടെ നടക്കുന്നു]].'''<br> ദയവായി താങ്കളുടെ വോട്ടവകാശം വിനിയോഗിക്കുക. }} --> <!-- <div style = "width:98%; margin:5px auto; border: 1px solid #fff640; border-style: outset; box-shadow:2px 2px 4px #aaa; padding:13px 15px; background:linear-gradient(to right, #f0cdd6 1%,#ffffff 29%,#ffffff 68%,#d0f1f9 99%); font-size:1.1em;> [[പ്രമാണം:Notepad icon.png|left|80ബിന്ദു]] <p style="text-align:center;> </p> </div> --> <!-- <div style = "width:98%; margin:5px auto; border: 1px solid #fff640; border-style: outset; box-shadow:2px 2px 4px #aaa; padding:13px 15px; background:linear-gradient(to right, #f0cdd6 1%,#ffffff 29%,#ffffff 68%,#d0f1f9 99%); font-size:1.1em;> <p style="text-align:center;> '''[[വിക്കിപീഡിയ:സ്വാതന്ത്ര്യോത്സവ തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2023|സ്വാതന്ത്ര്യോത്സവ തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2023]]''' <br/>വിക്കിപീഡിയയിൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ലേഖനമെഴുത്ത് പദ്ധതിയാണ് സ്വാതന്ത്ര്യോത്സവ തിരുത്തൽ യജ്ഞം <br/> 2023 ജൂലൈ 15 മുതൽ ആഗസ്റ്റ് 15 വരെ 'സ്വതന്ത്രത', 'സുസ്ഥിര വികസനം' എന്നീ ആശയങ്ങളെ മുൻനിർത്തി ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങാം, മെച്ചപ്പെടുത്താം... <br/> [[വിക്കിപീഡിയ:സ്വാതന്ത്ര്യോത്സവ തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2023|പങ്കുചേരൂ..]] </p> </div> --> <!-- <div style = "width:98%; margin:5px auto; border: 1px solid #fff640; border-style: outset; box-shadow:2px 2px 4px #aaa; padding:13px 15px; background:linear-gradient(to right, #f0cdd6 1%,#ffffff 29%,#ffffff 68%,#d0f1f9 99%); font-size:1.1em;> [[പ്രമാണം:Wiki Loves Women South Asia-ml.svg|left|80ബിന്ദു]] <p style="text-align:center;> '''[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2021|വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2021]]''' <br/>വിക്കിപീഡിയയിൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ലേഖന രചനായജ്ഞമാണ് വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2021. <br/>സെപ്റ്റംബർ 1 മുതൽ സെപ്റ്റംബർ 30 വരെ വനിതകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ തുടങ്ങാം... <br/> [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കി ലൗസ് വിമെൻ 2021|പങ്കുചേരൂ...]] സമ്മാനങ്ങൾ നേടൂ... --> <!-- <div style = "display:flex !important; flex; flex-flow: row wrap; justify-content: space-evenly; width:100%; margin:5px auto; border: 1px solid #fff640; border-style: outset; box-shadow:2px 2px 4px #aaa; padding:13px 15px; background:linear-gradient(to right, #f0cdd6 1%,#ffffff 29%,#ffffff 68%,#d0f1f9 99%); font-size:1.2em;> [[File:Wiki Loves Onam logo (Green).svg|right|100ബിന്ദു|link=:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2025]] <p style="text-align:center;font-size:1.1em;"> '''[[File:WLO Flower Varient-5.svg|25px|link=]] [[:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2025|വിക്കി ഓണത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നു 2025]] [[File:WLO Flower Varient-5.svg|25px|link=]]''' <br/> 2025 ആഗസ്റ്റ് 17 മുതൽ സപ്തംബർ 30 വരെ ഓണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങൾ <br/>ചേർക്കാം... മെച്ചപ്പെടുത്താം... [[:commons:Commons:Wiki Loves Onam 2025|പങ്കുചേരൂ]].. </p> </div> --> 93zcshvpcqwt9v0017h306rfnjcs0vx 0 1358 4673448 4669777 2026-10-04T17:39:48Z Enthu2608 223781 /* ഗതാഗതം */ 4673448 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name=റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് സിംഗപ്പൂർ |common_name=സിംഗപ്പൂർ Singapore |native_name={{small|{{nobold|{{native name|ms|Republik Singapura}}<br />{{native name|zh|新加坡共和国|italics=off}}<br />{{native name|ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு|italics=off}}<!--end nobold:-->}}}} |image_flag=Flag of Singapore.svg |image_coat=Coat of arms of Singapore.svg |national_motto=<br />{{native phrase|ms|"മാജുലാ സിംഗപ്പുരാ"|italics=off|nolink=on}}<br />{{small|(English: "Onward, Singapore")}} |national_anthem=''[[Majulah Singapura|മാജുലാ സിംഗപ്പുരാ]]''<br />{{small|(English: "Onward, Singapore")}}<br /><center>[[File:Majulah Singapura.ogg]]</center>|image_map=Singapore in its region (zoom).svg|map_caption={{map caption |location_color=red}}|capital='''സിംഗപ്പൂർ''' ([[നഗര-രാജ്യം]])|coordinates={{Coord|1|17|N|103|50|E|type:city}}|largest_settlement=[[Bedok|ബെദോക്ക്]]<ref name=singstat>{{cite web|title=Singapore Residents by Planning Area/Subzone, Age Group and Sex, June 2000 – 2015|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/population/statistical_tables/tablea12-2000-2015.xls|publisher=Statistics Singapore|accessdate=7 January 2016|format=XLS|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160130111952/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/population/statistical_tables/tablea12-2000-2015.xls|archivedate=30 January 2016|df=dmy-all}}</ref><br />{{small|{{coord|1|19|24.97|N|103|55|38.43|E|display=inline}}}}|largest_settlement_type=[[Planning Areas of Singapore|പ്ലാനിംഗ് ഏരിയ]]|official_languages={{hlist|[[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]]|[[Malay language|മലയ്]] |[[Standard Chinese|മാൻഡരിൻ]] |[[Tamil language|തമിഴ്]]}}|languages_type=[[Official script|ഔദ്യോഗിക ലിപികൾ]]|languages={{hlist |[[Latin script|റോമൻ (ലാറ്റിൻ)]] |[[Simplified Chinese characters|ലഘൂകരിച്ച ചൈനീസ്]] |[[Tamil script|തമിഴ്]]}}|ethnic_groups={{ublist|list_style=line-height:1.3em; |class=nowrap | 74.3% [[Chinese Singaporeans|ചൈനീസ്]]<ref name="Singapore Census 2015"/> |13.3% [[Malay Singaporeans|മലയ്]] |9.1% [[Indian Singaporeans|ഇന്ത്യൻ]] |3.3% Others }}|ethnic_groups_year=|religion={{ublist|list_style=line-height:1.3em; |class=nowrap | 33.2% [[Buddhism in Singapore|Buddhism]] |18.8% [[Christianity in Singapore|Christianity]] |18.5% No religion |14.0% [[Islam in Singapore|Islam]] |10.0% [[Taoism]] and<br>[[Chinese folk religion|folk religion]] |5.0% [[Hinduism in Singapore|Hinduism]] |0.6% [[Religion in Singapore|Others]] }}|demonym=[[Singaporean|സിംഗപ്പൂരുകാരൻ]]|government_type=[[Unitary state|യൂണിറ്ററി]] [[Dominant-party system|ഡൊമിനന്റ്-പാർട്ടി]] [[Parliamentary system|പാർലമെന്ററി]] [[റിപ്പബ്ലിക്]]|leader_title1=[[President of Singapore|പ്രസിഡന്റ്]]|leader_name1=[[Halimah Yacob|ഹലീമ യാക്കൂബ്]]|leader_title2=[[Prime Minister of Singapore|പ്രധാന മന്ത്രി]]|leader_name2=[[Lee Hsien Loong|ലീ സീൻ ലൂങ്]]|legislature=[[Parliament of Singapore|പാർലമെന്റ്]]|upper_house=|lower_house=|area_km2=719.9|area_footnote=<ref name=singstat2015pop&land>{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#14 |title=Population & Land Area (Mid-Year Estimates) |date=June 2014 |publisher=Statistics Singapore |accessdate=25 September 2014 |archive-date=2015-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#14 |url-status=dead }}</ref>|area_rank=176th|population_estimate=5,607,300|population_estimate_year=2016<ref name="singstat2015pop&land"/>|population_estimate_rank=113th|population_density_km2=7,797|population_density_sq_mi=20,194|population_density_rank=3rd|GDP_PPP=$537.447 ബില്യൺ|GDP_PPP_year=2018<ref name=imf>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=53&pr.y=10&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=576&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Singapore |publisher=[[International Monetary Fund|അന്താരാഷ്ട്ര നാണ്യ നിധി]] }}</ref>|GDP_PPP_rank=39ആമത്⁽²⁰¹⁷⁾|GDP_PPP_per_capita=$93,678|GDP_PPP_per_capita_rank=3ആമത്⁽²⁰¹⁷⁾|GDP_nominal=$316.872 ബില്യൺ|GDP_nominal_year=2018<ref name=imf/>|GDP_nominal_rank=41ആമത്⁽²⁰¹⁷⁾|GDP_nominal_per_capita=$55,231|GDP_nominal_per_capita_rank=10ആമത്⁽²⁰¹⁷⁾|Gini=46.4 <!--number only-->|Gini_year=2014|Gini_change=increase <!--increase/decrease/steady-->|Gini_ref=<ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/fields/2172.html#sn |title=Distribution of family income – Gini Index |year=2015 |publisher=CIA |accessdate=30 September 2015 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225165827/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/fields/2172.html#sn |url-status=dead }}</ref>|Gini_rank=30th|HDI=0.925 <!--number only-->|HDI_year=2015<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->|HDI_change=increase <!--increase/decrease/steady-->|HDI_ref=<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |title=2016 Human Development Report |year=2016 |accessdate=23 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref>|HDI_rank=5th|currency=[[Singapore dollar|സിംഗപ്പൂർ ഡോളർ]]|currency_code=SGD|time_zone=[[Singapore Standard Time|SST]] (സിംഗപ്പൂർ സ്റ്റാൻഡേർഡ് സമയം)|utc_offset=+8|antipodes=|date_format={{nowrap|dd-mm-yyyy}}|drives_on=[[Right- and left-hand traffic|ഇടത്]]|calling_code=[[+65]]|iso3166code=SG|cctld={{hlist|[[.sg]]|[[.新加坡]]|[[.சிங்கப்பூர்]]}}}}{{prettyurl|Singapore}} ഒരു [[ദ്വീപ്]] നഗരപദവും [[ഏഷ്യ|തെക്കു കിഴക്കെ ഏഷ്യയിലെ]] ഏറ്റവും ചെറിയ രാജ്യവുമാണ് '''സിംഗപ്പൂർ''' (സിംഗപ്പൂർ റിപ്പബ്ലിക്). [[മലേഷ്യ|മലേഷ്യയിലെ]] ജോഹോർ സംസ്ഥാനത്തിനു തെക്കും [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിലെ]] റിയാവു ദ്വീപുകൾക്കു വടക്കുമായി മലയൻ ഉപദ്വീപിന്റെ തെക്കേമുനമ്പിൽ സിംഗപ്പൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. [[ഭൂമധ്യരേഖ|ഭൂമധ്യരേഖയുടെ]] വെറും 137 കിലോമീറ്റർ വടക്കാണ്‌ ഇത്. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ തദ്ദേശീയ രാജവംശങ്ങളുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന സിംഗപ്പൂർ, [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രീട്ടീഷ്]] അധിനിവേശത്തിനു മുമ്പ് ഒരു മലയൻ മുക്കുവഗ്രാമമായിരുന്നു. 1819 ഇൽ സർ സ്റ്റാംഫോർഡ റാഫിൾസ് ബ്രിട്ടീഷ്‌ ഈസ്റ്റ്‌ ഇന്ത്യാ കമ്പനിക്ക് വേണ്ടി ജോഹോർ രാജവംശത്തിന്റെ അനുമതിയോടുകൂടി രൂപകൽപന ചെയ്തതാണ് ആധുനിക സിംഗപ്പൂർ.. സ്വന്തമായി വളരെക്കുറച്ചുമാത്രം പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ ഉള്ള സിംഗപ്പൂർ, സ്വാതന്ത്ര്യം നേടുന്ന സമയത്ത് സമൂഹിക- രാഷ്ട്രീയാരക്ഷിതാവസ്ഥയിലും സാമ്പത്തികപരമായി അവികസിതവുമായിരുന്നു. വിദേശനിക്ഷേപവും [[ലീ ക്വാൻ യു]] സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വ്യവസായവൽക്കരണവും തൽശേഷം ഇലക്ട്രോണിക്സ് ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തിലും തുറമുഖത്തിലൂടെയുള്ള കയറ്റുമതിയിലും അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ നിർമ്മാണത്തിനു കാരണമായി. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരമുള്ള അതിവേഗ വികസനത്തിലൂടെ സിംഗപ്പൂർ ചുരുങ്ങിയ കാലത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വികസിത രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം പിടിച്ചു. സിംഗപ്പൂർ ഒരു പ്ലാൻഡ് സിറ്റി ആണെന്നണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവിടുത്തെ ഇലക്ട്രോണിക്ക് ടോൾ പിരിവ് (ERP - Electronic Road Pricing), പല യൂറോപ്പ്യൻ രാ‍ജ്യങ്ങളും ദുബായിയുമൊക്കെ മാത്യകയാക്കുകയാണ്. എസ്. ബി. എസ് ട്രാൻസിറ്റ്, എസ്. എം ആർ ടി കോർപ്പറേഷൻ എന്നീ കമ്പനികളാണ് ഇവിടത്തെ ബസ്-തീവണ്ടി സർവീസുകൾ നടത്തുന്നത്. <!-- ഏറ്റവും ആധുനികമായ മാസ്സ് റാപിഡ് ട്രാൻസിറ്റ് എന്ന അതിവേഗ മെട്രോ എം ആർ ടി തീവണ്ടി സർവീസ് സിംഗപ്പൂർ ആണ് --> സിംഗപ്പൂരിൽ 17000 മലയാളികളായ പൗരന്മാരുണ്ടന്നാണ് ‍ഔദ്യോഗിക കണക്ക്. ഏറ്റവും പഴക്കംചെന്ന മലയാളി കൂട്ടായ്മയും NBKL - Naval Base Kerala Library ഇവിടെയാ‍ണ് പിറന്നത്. ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായ [[തമിഴ്]] ഇവിടുത്തെ ഒരു ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണ്‌, ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 5% പേർ തമിഴ് സംസാരിക്കുന്നവരാണ്‌.<ref>http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=SG</ref> [[File:Canadian International School at Singapore.jpg|thumb|സിംഗപ്പൂരിലെ കനേഡിയൻ ഇന്റർനാഷണൽ സ്‌കൂൾ]] == പദോല്പത്തി == [[പ്രമാണം:Singapore - Merlion 0003.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|336x336ബിന്ദു|സിംഗപ്പൂരിന്റെ ദേശീയ മുഖമുദ്രയായ [[മെർലയൺ]], സിംഹത്തിന്റെ ശിരസ്സും മത്സ്യത്തിന്റെ ഉടലുമുള്ള ഒരു സാങ്കല്പിക ജീവിയാണ്.]] ''സിംഗപ്പുര'' എന്ന [[മലയ് ഭാഷ|മലയ്]] പേരിനെ [[Anglicisation|ഇംഗ്ലീഷ് വൽക്കരിച്ചതാണ്]] സിംഗപ്പോർ/സിംഗപ്പൂർ. ''സിംഗപ്പുര'' എന്ന [[മലയ് ഭാഷ|മലയ്]] പേരുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായ [[Sanskrit|സംസ്കൃതത്തിൽ]] നിന്നാണ്<ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/46/S0424600.html|title=Singapore|accessdate=14 April 2006|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20010411060419/http://www.bartleby.com/61/46/S0424600.html|archive-date=11 April 2001|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ([[wikt:सिंहपुर|सिंहपुर]]). [[സിംഹം|സിംഹവും]], നഗരം എന്നർത്ഥമുള്ള പുരവും കൂടിചേർന്നാണ് സിംഹപുരം എന്ന സംസ്കൃത വാക്ക് രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ''സിംഹനഗരം'' (''Lion City)'' എന്നൊരു വിശേഷണവും ഇതിനാൽതന്നെ സിംഗപ്പൂരിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. സിംഗപ്പൂരിന്റെ മിക്ക ദേശീയ പ്രതീകങ്ങളിലും സിംഹമുദ്ര കാണാവുന്നതാണ്. എന്നിരുന്നാലും ഈ ദ്വീപിൽ സിംഹങ്ങൾ വസിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് സാധ്യത കുറവാണ്; [[Srivijaya|ശ്രീവിജയ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]] രാജകുമാരനായിരുന്ന [[Sang Nila Utama|സംഗ നില ഉത്തമ]]<nowiki/>യാണ് ദ്വീപിന് സിംഗപുര എന്ന പേര് നൽകിയത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഒരുപക്ഷേ അദ്ദേഹം ദ്വീപിൽ [[Malayan tiger|മലയൻ കടുവകളെ]] കണ്ടതുകൊണ്ടാകാം ഇത്തരം ഒരു പേര് നൽകിയതും. ഇത്തരത്തിൽ ദ്വീപിന്റെ പേരിന്റെ ഉദ്പത്തിയെചൊല്ലി നിരവധി വാദപ്രതിവാദങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="turnbull">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Y9yvBgAAQBAJ&pg=PA22|title=A History of Modern Singapore, 1819–2005|author=C.M. Turnbull|date=30 October 2009|publisher=NUS Press|isbn=978-9971694302|pages=21–22}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA151|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300_1800|author=John N. Miksic|date=15 November 2013|publisher=NUS Press|isbn=978-9971695743|pages=151–152}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന്റെ പ്രധാന ദ്വീപിനെ മലയ് ഭാഷയിൽ മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽക്കേ ''[[Pulau Ujong|പുലാവു ഉജോങ്]]'' എന്ന് വിളിച്ചുവരുന്നു. "അവസാന ഭാഗത്തെ ദ്വീപ്" എന്നാണ് മലയ് ഭാഷയിൽ പുലാവു ഉജോങിന്റെ അർഥം ([[Malay Peninsula|മലയ് ഉപദ്വീപിന്റെ]] മുനമ്പ് എന്നർത്ഥത്തിൽ).<ref>{{cite web|url=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_93_2005-01-26.html|title=Sang Nila Utama|accessdate=29 May 2017|date=2016|work=Singapore Infopedia|publisher=National Library Board}}</ref><ref>Xu Yunqiao, History of South East Asia, 1961 Singapore World Publishing Co. 许云樵 《南洋史》 星洲世界书局 1961年</ref> സ്വാതാന്ത്ര്യാനതരം രാജ്യത്തെ ഹരിതവലക്കരിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഫലമായി, സിംഗപ്പൂരിന് ''ഉദ്യാന നഗരം'' (''Garden City: ഗാർഡൻ സിറ്റി)'' എന്നൊരു വിശേഷണവും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite book|title=The New Encyclopædia Britannica.|url=https://archive.org/details/isbn_0852295294_14|last1=inc|first1=Encyclopaedia britannica,|date=1991|publisher=Encyclopædia Britannica|isbn=0852295294|edition=15th|location=Chicago, Ill.|page=[https://archive.org/details/isbn_0852295294_14/page/832 832]|quote="Singapore, known variously as the 'Lion City,' or 'Garden City,' the latter for its many parks and tree-lined streets)}}</ref><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/travel/article/singapore-50-reasons|title=Singapore's nicknames|date=6 August 2015|work=CNN|language=en|quote="The Lion City. The Garden City. The Asian Tiger. The 'Fine' City. All venerable nicknames, but the longtime favorite is the 'Little Red Dot' "}}</ref> രാജ്യത്തിന്റെ വലിപ്പക്കുറവുകൊണ്ട് ലോകഭൂപടത്തിലും, ഏഷ്യൻ ഭൂപടത്തിലും സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഒരു ചെറിയ ബിന്ദുവായാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നാത്. ഇതേ കാരണത്താൽ ''[[Little Red Dot|ലിറ്റിൽ റെഡ് ഡോട്ട് (Little Red Dot)]]'' എന്നൊരു അപരനാമവും സിംഗപ്പൂരിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/03/economist-explains-22|title=How Singapore gained its independence|date=6 August 2015|work=The Economist|language=en|quote="citizens of 'the little red dot'.."}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/news/special-report/21657610-sense-vulnerability-has-made-singapore-what-it-today-can-it-now-relax-bit|title=A little red dot in a sea of green|date=16 July 2015|work=The Economist|language=en|quote="..with a characteristic mixture of pride and paranoia, Singapore adopted 'little red dot' as a motto"}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/academia/2017/09/08/editorial-the-mighty-red-dot.html|title=Editorial: The mighty red dot|last1=Post|first1=The Jakarta|work=The Jakarta Post|language=en|ref=And that red dot is Singapore}}</ref> == ചരിത്രം == {{Main article|സിംഗപ്പൂരിന്റെ ചരിത്രം}} === പുരാതന സിംഗപ്പൂർ === സിംഗപ്പൂരിനെ കുറിച്ച് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും ആദ്യത്തെ ലിഖിതം ചൈനീസിലാണ്. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലായിരുന്നു ഇത്. സിംഗപ്പൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദ്വീപിനെ അതിൽ ''പു ലുവോ ചുംഗ്ഗ്'' (''Pu Luo Chung'' ([[wikt:蒲|蒲]] [[wikt:罗|罗]] [[wikt:中|中]])) എന്നാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. മലയ് ഭാഷയിലെ ''"[[Pulau Ujong|പുലാവു ഉജോങ്]]"'' എന്ന വാക്കിന്റെ ചൈനീസ് തർജ്ജമയാണ് ഇത്.<ref name="utexas">{{cite web|url=http://inic.utexas.edu/asnic/countries/singapore/Singapore-History.html|title=Singapore: History, Singapore 1994|accessdate=7 July 2006|publisher=Asian Studies @ University of Texas at Austin|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070323095958/http://inic.utexas.edu/asnic/countries/Singapore/Singapore-History.html|archivedate=23 March 2007|url-status=dead}}</ref> 1365-ൽ എഴുതപ്പെട്ട [[Java (island)|ജാവനീസ്]] ഐതിഹാസിക കാവ്യമായ [[Nagarakretagama|നഗരക്രേതഗാമയിൽ]], ''[[Temasek|തുമാസിക്]]'' എന്ന ദ്വീപിലെ ഒരു ജനവാസമേഖലയെ കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DTOJAAAAQBAJ&pg=PA381#v=onepage&q&f=false|title=Singapore Street Names: A Study of Toponymics|date=15 June 2013|publisher=Marshall Cavendish|isbn=9789814484749|page=381|authors=Victor R Savage, Brenda Yeoh}}</ref> <!--[[Temasek]] ('Sea Town' in the Malay language), part of the [[Sumatra]]n [[Srivijaya]] empire, was first mentioned as an area now called Singapore. -->1299-ൽ, ''[[Malay Annals|മലയ് അന്നാൽസിൽ]]'' എഴുതപെട്ടപ്രകാരം, ദ്വീപിൽ [[Kingdom of Singapura|സിംഗപ്പൂർ സാമ്രാജ്യം]] സ്ഥാപിച്ചത് [[Sang Nila Utama|സാങ് നില ഉത്തമയാണ്]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=J9JAAAAAYAAJ&pg=PA43|title=Malay Annals|author=Dr John Leyden and Sir Thomas Stamford Rffles|date=1821|page=43}}</ref> മലയ് അന്നാൽസിൽ രേഖപെടുത്തിയിരിക്കുന്ന വിവരങ്ങളുടെയെല്ലാം ചരിത്രപ്രാധാന്യം, ഇന്നും പണ്ഡിതർക്കിടയിൽ തർക്കവിഷയമാണ്.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA154#v=onepage&q&f=false|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300_1800|author=John N. Miksic|date=15 November 2013|publisher=NUS Press|isbn=978-9971695743|page=154}}</ref> === ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവൽക്കരണം === [[പ്രമാണം:Part_of_Singapore_Island_(British_Library_India_Office_Records,_1825,_detail).jpg|ലഘുചിത്രം|1825 ലെ സിംഗപ്പൂരിന്റെ സർവേ ഭൂപടം. 150 വർഷങ്ങളോളം [[Singapore River|സിംഗപ്പൂർ നദിയിൽ]] [[Free port|സ്വതന്ത്ര തുറമുഖ]] വാണിജ്യം നിലനിന്നു. മധ്യത്തിലുള്ള [[Fort Canning|കാനിങ് കോട്ടയായിരുന്നു]] ബ്രിട്ടീഷ് ഓഫീസർമാരുടെ ആസ്ഥാനം.]] 1819 ജനുവരി 28ന് [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന [[Stamford Raffles|സ്റ്റാംഫോർഡ് റഫ്ൾസ്]] ദ്വീപിൽ എത്തിചേർന്നതിനു ശേഷമാണ് സിംഗപ്പൂരിന്റെ തന്നെ ചരിത്രം മാറി മറയുന്നത്. ഇന്ത്യയ്ക്കും ചൈനയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള സമുദ്രപാതയിൽ പുതിയൊരു തുറമുഖം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം സിംഗപ്പൂരിനെയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്. അന്ന് ദ്വീപിന്റെ ഭരണം നാമമാത്രമായി, മലേഷ്യയിലെ [[Sultan of Johor|ജൊഹോർ സുലത്താന്മാർക്കയിരുന്നു]]. പക്ഷെ അവരെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത് ഡച്ചുകാരും [[Bugis|ബുഗീസ്]] ജനതയും ആയിരുന്നു. അന്ന് [[Sultanate|സുത്താനേറ്റിലെ]] തെൻഗു അബ്ദുർ റഹ്മാന്റെ മൂത്ത സഹോദരനായിരുന്ന [[Hussein Shah of Johor|തെൻഗു ലോങ്]], [[Riau Islands|റിയൗ ദ്വീപിലേക്ക്]] [[Exile|നാടുകടത്തപ്പെട്ടിരുന്നു]]. [[Temenggung|തെമ്മെൻഗുങ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന മലയ് സുരക്ഷാ സേവകരുടെ സഹായത്താൽ [[Stamford Raffles|റഫ്ൾസ്]] [[Hussein Shah of Johor|തെൻഗു ലോങിനെ]] ദ്വീപിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു. അദ്ദേഹം [[Hussein Shah of Johor|തെൻഗു ലോങിന്]] ജൊഹോറിന്റെ സുൽത്താനായി അംഗീകരിച്ച്, സുൽത്താൻ ഹുസൈൻ എന്ന സ്ഥാനപേരും നൽകി. സുൽത്താന് വാഗ്ദാനം ചെയ്ത വാർഷിക വരുമാനം $5000 ഉം, [[Temenggung|തെമ്മെൻഗുങ്]] $3000 ഉം ആയിരുന്നു; സുൽത്താൻ, ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തിന് സിംഗപ്പൂരിൽ വാണിജ്യകേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകണം എന്ന വ്യവസ്ഥയാണ് ഇതിന് പകരമായി, അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് വെച്ചത്.<ref name="uslcFounding">{{cite web|url=http://countrystudies.us/singapore/4.htm|title=Singapore – Founding and Early Years|accessdate=18 July 2006|publisher=[[U.S. Library of Congress]]}}</ref> 1819 ഫെബ്രുവരി ആറിന് ഇതു സംബന്ധിച്ച ഔദ്യോഗിക കരാറിൽ ഇരു കൂട്ടരും ഒപ്പുവെച്ചതോടെ ആധുനിക സിംഗപ്പൂർ ജന്മം കൊള്ളുകയായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/overview/the_early_years/v01n02b_history.html|title=1819 – The February Documents|accessdate=18 July 2006|date=7 February 1997|publisher=[[Ministry of Defence (Singapore)]]|author=Jenny Ng|archive-date=2017-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717065310/https://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/overview/the_early_years/v01n02b_history.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://app.supremecourt.gov.sg/default.aspx?pgID=39l|title=Milestones in Singapore's Legal History|accessdate=18 July 2006|publisher=[[Supreme Court, Singapore]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927183512/http://app.supremecourt.gov.sg/default.aspx?pgID=39l|archivedate=27 September 2007|url-status=dead}}</ref> [[പ്രമാണം:Stamford_Raffles_statue_Crop.JPG|പകരം=White statue of Sir Stamford Raffles standing|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|സിംഗപ്പൂർ നഗര സ്ഥാപകനായ സർ [[Stamford Raffles|സ്റ്റാംഫർഡ് റഫ്ല്സിന്റെ]] പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ]] 1824-ൽ, സുൽത്താനുമായി പിന്നീട് ഉണ്ടാക്കിയ ഉടമ്പടി പ്രകാരം സിംഗപ്പൂർ ദ്വീപ് മുഴുവനായും [[Temenggung|തെമ്മെൻഗുങും]] ബ്രിട്ടീഷ് ആധിപത്യത്തിന് കീഴിലായി.<ref name="Founding of Modern Singapore">{{cite web|url=http://app.www.sg/who/32/Founding-of-Modern-Singapore.aspx|title=Founding of Modern Singapore|accessdate=13 April 2011|publisher=[[Ministry of Information, Communications and the Arts]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090508135636/http://app.www.sg/who/32/Founding-of-Modern-Singapore.aspx|archivedate=8 May 2009}}</ref> സിംഗപ്പൂർ തുറമുഖത്തെ ഒരു [[Free economic zone|സ്വതന്ത്ര വ്യാപാര മേഖലായി]] നിലനിർത്തിയത്, ദ്വീപിന്റെ വികസനത്തെ വളരെയധികം സ്വാധീനിച്ചു. 1826-ൽ സിംഗപ്പൂർ, [[British India|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] അധികാരാതിർത്തിക്കു കീഴിലുള്ള [[Straits Settlements|സ്റ്റ്രെയ്റ്റ് സെട്ടിൽമെന്റുകളിൽ]] ഒന്നായി മാറി.1836ഓടെ പ്രാദേശിക തലസ്ഥാനപദവിയും സിംഗപ്പൂരിന് ലഭിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.archiveeditions.co.uk/titledetails.asp?tid=17|title=East & South-East Asia Titles: Straits Settlements Annual Reports (Singapore, Penang, Malacca, Labuan) 1855–1941|accessdate=31 July 2012|publisher=[[Cambridge University Press]]|archive-date=2012-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120609014003/http://www.archiveeditions.co.uk/titledetails.asp?tid=17|url-status=dead}}</ref> [[Stamford Raffles|റഫ്ൾസിന്റെ]] വരവിന് മുമ്പ്, ഒരായിരത്തോളം വരുന്ന [[Orang Asal|തദ്ദേശീയ മലയ് വംശജരും]] ചുരുക്കം ചില ചൈനക്കാരുമാണ് ദ്വീപിൽ അധിവസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="The Malays">{{cite web|url=http://yesterday.sg/discover-more/communities-festivals/communities/the-malays/|title=The Malays|accessdate=28 July 2011|publisher=National Heritage Board 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110223000344/http://yesterday.sg/discover-more/communities-festivals/communities/the-malays/|archivedate=23 February 2011|url-status=dead}}</ref> 1860 ആയപ്പോഴേക്കും ജനസംഖ്യ 80,000 ആയി വർദ്ധിച്ചു, അതിൽ പകുതിയിലധികവും ചൈനീസ് വംശജരായിരുന്നു.<ref name="Founding of Modern Singapore" /> ആദ്യകാലത്ത് ദ്വീപിലേക്ക് കുടിയേറിയ ഈ ആളുകളിൽ മിക്കവരും കുരുമുളക് തോട്ടങ്ങളിലും, [[Uncaria gambir|ഗാംബിയർ(gambier)]] തോട്ടങ്ങളിലും വേലയ്ക്കായി വന്നവരായിരുന്നു.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/stream/cu31924023134368#page/n227/mode/2up|title=Twentieth century impressions of British Malaya: its history, people, commerce, industries, and resources|author=Mrs Reginald Sanderson|date=1907|editors=Wright, Arnold and Cartwright, H.A.|pages=220–221}}</ref> പിന്നീട്, 1890കളിൽ, മലയ സിംഗപ്പൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ [[റബ്ബർ മരം|റബർ കൃഷി]] ആരംഭിച്ചതോടെ,<ref>{{cite web|url=http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/a8ceea4c-1c8b-4c9a-885c-b85038b39e4c|title=First Rubber Trees are Planted in Singapore – 1877|work=History SG|publisher=National Library Board Singapore}}</ref> സിംഗപ്പൂർ റബ്ബർ തരംതിരിക്കുന്നതിന്റെയും കയറ്റി അയക്കുന്നതിന്റെയും ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി മാറി.<ref name="Founding of Modern Singapore" /> [[World War I|ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധം]] (1914–18) സിംഗപ്പൂരിനെ കാര്യമായി ബാധിച്ചിരുന്നില്ല, പൊതുവെ സംഘർഷങ്ങൾ ദക്ഷിണപൂർവ്വേഷ്യയിലേക്ക് വ്യാപിക്കാതിരുന്നതിനാലായിരുന്നു ഇത്. ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷം, സിംഗപ്പൂരിന്റെ [[Singapore strategy|പ്രതിരോധ സൈനികതന്ത്രത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി, ബ്രിട്ടീഷുകാർ സിംഗപ്പൂരിൽ വളരെ വലിയൊരു [[Singapore Naval Base|നാവിക ബേസ്]] സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പദ്ധതി 1923-ൽ വിളംബരം ചെയ്തെങ്കിലും, 1931-ൽ [[Japanese invasion of Manchuria|ജപ്പാൻകാർ മഞ്ചൂറിയ കീഴടക്കുന്നതുവരെ]] നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യമായ വേഗതയിൽ പുരോഗമിച്ചിരുന്നില്ല. 1939-ൽ ബേസിന്റെ പണീ പൂർത്തിയായപ്പോൾ, മൊത്തം ചെലവ് $500 ദശലക്ഷമായിരുന്നു*.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BH88kpvyrdYC&pg=PA90|title=Marshall of Singapore: A Biography|author=Kevin Tan|year=2008|isbn=9789812308788}}</ref> === രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം === [[പ്രമാണം:Singapore_Naval_Base_June_1953.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായ സിംഗപ്പൂർ നേവൽ ബേസ്]] [[World War II|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധകാലത്ത്]], [[Imperial Japanese Army|ഇമ്പീരിയൽ ജപ്പാൻ സൈന്യം]] [[British Malaya|ബ്രിട്ടീഷ് മലയയിലേക്ക്]] കടന്നുകയറി, ഈ സംഭവം [[Battle of Singapore|സിംഗപ്പൂർ യുദ്ധത്തിലാണ്]] കലാശിച്ചത്. 1942 ഫെബ്രുവരി 15ന് 60,000 ട്രൂപ്പുകളോട് കൂടിയ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം കീഴടങ്ങിയപ്പോൾ, അന്നത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് പ്രധാനമന്ത്രി ആയിരുന്ന [[Winston Churchill|വിൻസ്റ്റൺ ചർച്ചിൽ]] ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് "ബ്രിട്ടൻ്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മോശമായ ദുരന്തവും ഏറ്റവും വലിയ അടിയറവു പറയലും" എന്നാണ്.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/15/newsid_3529000/3529447.stm|title=On This Day&nbsp;– 15 February 1942: Singapore forced to surrender|date=15 February 1942|work=BBC News|accessdate=1 May 2007}}</ref> സിംഗപ്പൂരിനുണ്ടെ വേണ്ടിയുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടണ് വളരെ വലിയ നാശനഷ്ടമാണ് നേരിടേണ്ടിവന്നത്, ഏകദേശം 85,000 ആളുകൾ ബന്ധിയാക്കപ്പെട്ടു, ഇതിനു പുറമെ മലയയിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ നിരവധി ആളുകളും മരിച്ചുവീണു.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}} ഏകദേശം 5,000 ആളുകൾക്ക് മരണമോ, അല്ലെങ്കിൽ അപായങ്ങളോ സംഭവിച്ചു എന്ന് കരുതുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.historynet.com/battle-of-singapore|title=Battle of Singapore|accessdate=8 May 2015|publisher=World History Group}}</ref> അതിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഓസ്ട്രേലിയയിൽ നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു.{{sfn|Legg|1965|p=248}} ഈ യുദ്ധത്തിൽ ജപ്പാന്റെ 1,714ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും 3,378 ആളുകൾക്ക് പരിക്കുകൾ ഏൽക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}}{{refn|The break down of British Empire losses included 38,496 United Kingdom, 18,490 Australian, 67,340 Indian and 14,382 local volunteer troops. Total Australian casualties included 1,789 killed and 1,306 wounded.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}}|group=Note}} ജാപ്പനീസ് ദിനപത്രങ്ങൾ സിംഗപ്പൂരിനുമേൽ ജപ്പാൻ വിജയം കൈവരിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{sfn|Toland|1970|p=277}} സിംഗപ്പൂരിനെ {{nihongo|'''സ്യോനാൻ-തൊ(Syonan-to)'''|昭南島|Shōnan-tō}} എന്ന് പുനർ നാമകരണം ചെയ്തു. "ദക്ഷിണദിക്കിലെ പ്രകാശം" എന്നായിരുന്നു ഈ വാക്കിനർത്ഥം.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AHF59oExO80C&lpg=PA83&pg=PA104#v=onepage&q&f=false|title=The History of Singapore|last=Abshire|first=Jean|publisher=ABC-CLIO|year=2011|isbn=031337743X|page=104}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TUC2qveu-b8C&lpg=PA132&pg=PA132#v=onepage&q&f=false|title=Did Singapore Have to Fall?: Churchill and the Impregnable Fortress|last1=Blackburn|first1=Kevin|last2=Hack|first2=Karl|publisher=Routledge|year=2004|isbn=0203404408|page=132}}</ref> പിന്നീട് അരങ്ങേറിയ [[Sook Ching massacre|സൂക്ക് ചിംഗ് കൂട്ടക്കൊലയിൽ]] 5,000നും 25,000നും ഇടയിൽ ചൈനീസ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെടുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sg0027)|title=Singapore, Shonan: Light of the South|accessdate=29 January 2011|last=Leitch Lepoer|first=Barbara|year=1989|work=[[Library of Congress Country Studies]]|publisher=[[United States Government Printing Office|Government Printing Office]]|location=[[Washington, D.C.]]}}</ref> 1945-ൽ ജപ്പാനിൽനിന്നും [[Operation Zipper|സിംഗപ്പൂരിനെ സ്വതന്ത്രമാക്കാൻ]] ബ്രിട്ടീഷ് സഖ്യം തീരുമാനിച്ചു; എങ്കിലും ഈ പദ്ധതി പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിനും മുമ്പേതന്നെ യുദ്ധം അവസാനിച്ചിരുന്നു. സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ [[Surrender of Japan|ജപ്പാൻ കീഴടങ്ങിയതോടെ]] സിംഗപ്പൂരിൽ വീണ്ടും ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[Operation Tiderace|ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു]].{{sfn|Bose|2010|pp=18–20}} === യുദ്ധാനന്തര കാലഘട്ടം === 1945 ആഗസ്ത് 15ന് [[Japanese surrender|ജപ്പാൻ കീഴടങ്ങിയതോടെ]], സിംഗപ്പൂരിൽ അക്രമങ്ങളും അസ്ഥിരതയും അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നു; കവർച്ചയും പ്രതികാര-കൊലപാതകങ്ങളും ഈ കാലയളവിൽ വ്യാപകമായി. 1945 സെപ്റ്റംബർ 12ആം തിയതി ജപ്പാൻ സൈന്യത്തിന്റെ ഔപചാരിക കീഴടങ്ങൽ സ്വീകരിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി ബ്രിട്ടീഷ് സേനാനായകനും [[Southeast Asia Command|ദക്ഷിണപൂർവ്വേഷ്യ കമാൻഡിന്റെ]] [[Supreme Allied Commander|സുപ്രീം അലൈഡ് കമാൻഡറുമായ]] [[Louis Mountbatten|ലൂയി മൌണ്ട്ബാറ്റൺ]] സിംഗപ്പൂരിലേക്ക് തിരിച്ചു. അതോടൊപ്പം 1946 മാർച്ച് മാസം വരെ ദ്വീപിന്റെ ഭരണം നിർവ്വഹിക്കുന്നതിനായി ബ്രിട്ടിഷ് സൈനിക ഭരണകൂടത്തിനും രൂപം നൽകി. യുദ്ധത്തിൽ സിംഗപ്പൂരിലെ നിരവധി അടിസ്ഥാന സൗകര്യ നിർമിതികൾക്ക് നാശനഷ്ടം സംഭവിച്ചിരുന്നു, [[Port of Singapore|സിംഗപ്പൂർ തുറമുഖത്തെ]] ചില നിർമിതികളും ഇതിൽ പെടും. ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളുടെ ദൗർലഭ്യം, ജനങ്ങളിൽ പോഷകകുറവ്, അസുഖങ്ങൾ, അനിയന്ത്രിതമായ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ അക്രമ സംഭവങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കും കാരണമായി. ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളുടെ വിലകയറ്റം, തൊഴിലില്ലായ്മ, തൊഴിലാളികളുടെ അതൃപ്തി എന്നിവ മൂലം 1947-ൽ സിംഗപ്പൂരിൽ ഒരു പ്രക്ഷോപ പരമ്പരതന്നെ അരങ്ങേറുകയുണ്ടായി. ഇത് ഫലമായി പൊതുഗതാഗതം മുതലായ മറ്റ് സേവനരംഗങ്ങളിൽ കാര്യമായ സ്തംഭനം അനുഭവപ്പെട്ടു. 1947ന്റെ അവസാന നാളുകളോടെ സിംഗപ്പൂരിന്റെ സാമ്പത്തിക രംഗം കുറേശ്ശെ പുരോഗമിച്ചു തുടങ്ങി. [[ടിൻ]], റബ്ബർ തുടങ്ങിയ ഉത്പന്നങ്ങൾക്ക് ലോകത്തിനെ മറ്റ് കോണുകളിൽനിന്നും വർദ്ധിച്ചുവന്ന ആവശ്യകതയായിരുന്നു ഇതിന് നിദാനം. എങ്കിലും രാജ്യത്തിനെ സാമ്പത്തികരംഗം യുദ്ധ-പൂർവ്വ നിലയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുവാൻ ഇനിയും കൂടുതൽ വർഷങ്ങൾ എടുക്കുമായിരുന്നു.<ref name="uslcAftermathOfWar">{{cite web|url=http://countrystudies.us/singapore/9.htm|title=Singapore – Aftermath of War|accessdate=18 June 2006|publisher=U.S. Library of Congress}}</ref> യുദ്ധത്തിൽ സിംഗപ്പൂരിനെ ജപ്പാനിൽനിന്നും പ്രതിരോധിക്കാൻ പോലുമാവാതെ, ബ്രിട്ടൺ നേരിട്ട പരാജയം, സിംഗപ്പൂരുകാർക്കിടയിൽ ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രജ്യത്തിനോടുണ്ടായിരുന്ന വിശ്വാസ്യതയെ ഇല്ലാതാക്കി. യുദ്ധത്തിന് ശേഷം വന്ന ദശാബ്ദങ്ങളിൽ സിംഗപ്പൂർ വളരെ വലിയ രാഷ്ട്രീയമാറ്റങ്ങൾക്കാണ് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്. ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്നുവന്ന [[Anti-colonialism|കോളനി-വിരുദ്ധ]] ദേശീയതാ മനോഭാവം, ''[[Merdeka|മെർദേക]] (മലയ് ഭാഷയിൽ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നർത്ഥം)'' എന്ന മുദ്രാവാക്യമായി അലയടിച്ചു. ഇതേസമയം ബ്രിട്ടീഷുകാർ തങ്ങളുടെ ഭാഗത്ത് നിന്നും, സിംഗപ്പൂർ, മലയ എന്നിവക്ക് നൽകിവന്നിരുന്ന [[Self-governance|സ്വയംഭരണാധികാരത്തിന്റെ]] തോത് പടിപടിയായി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവന്നു.<ref name="uslcAftermathOfWar" /> 1946 ഏപ്രിൽ 1ന് [[Straits Settlements|സ്റ്റ്രെയ്റ്റ് സെറ്റിൽമെന്റുകളിൽ]] ബ്രിട്ടണുണ്ടായിരുന്ന സ്വാധീനം കുറയുകയും, ഗവർണർ തലവനായ ഭരണകൂടമുള്ള ഒരു ക്രൗൺ കോളനിയായി സിംഗപ്പൂർ മാറുകയും ചെയ്തു. 1947 ജൂലൈയിൽ, പ്രത്യേകമായ ഭരണനിർവ്വഹണ സമിതിയും നിയമനിർമ്മാണ സമിതിയും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്നുള്ള വർഷത്തിൽ നിയമനിർമ്മാണസഭയിലേക്ക് ആറ് അംഗങ്ങൾക്കായുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പും നിശ്ചയിച്ചു.<ref name="micaSelfGovernment">{{cite web|url=http://www.sg/explore/history_towards.htm|title=Towards Self-government|accessdate=18 June 2006|publisher=Ministry of Information, Communications and the Arts, Singapore|archive-date=2006-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20060713023113/http://www.sg/explore/history_towards.htm|url-status=dead}}</ref> 1950-കളിൽ, തൊഴിലാളി യൂണിയനുകളും ചൈനീസ് സ്കൂളുകളുമായി ഉറച്ച ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അനുയായികൾ ഗവണ്മെന്റിനെതിരായി ഒരു ഗറില്ലാ യുദ്ധം തന്നെ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതിന്റെ പരിണതഫലമെന്നവണ്ണം [[Malayan Emergency|മലയയിൽ അടിയന്തരാവസ്ഥ]] പ്രഖ്യാപിച്ചു. സിംഗപ്പൂരിൽ അരങ്ങേറിയ [[1954 National Service Riots|1954 ലെ ദേശീയ സർവീസ് പ്രക്ഷോപങ്ങൾ]], [[Chinese middle schools riots|ചൈനീസ് മിഡിൽ സ്കൂൾ പ്രക്ഷോപങ്ങൾ]], [[Hock Lee bus riots|ഹോക്ക് ലീ ബസ് കലാപം]] തുടങ്ങിയ അനിഷ്ടകാര്യങ്ങൾ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ളതാണ്.<ref>{{cite web|url=http://library.thinkquest.org/12405/19.htm|title=Communism|accessdate=29 January 2012|work=Thinkquest|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207082203/http://library.thinkquest.org/12405/19.htm|archivedate=7 February 2012|url-status=dead|df=}}</ref> 1955-ൽ സിംഗപ്പൂരിലെ ആദ്യ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[Labour Front|തൊഴിലാളി സഖ്യം]] പാർട്ടിയിൽനിന്നുള്ള നേതാവായിരുന്ന [[David Marshall (Singaporean politician)|ഡേവിഡ് മാർഷൽ]] വിജയിച്ചു. സിംഗപ്പൂരിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ സ്വയംഭരണാധികാരത്തിനുള്ള നിവേദനം അദ്ദേഹം ലണ്ടനിലേക്ക് അയച്ചു എങ്കിലും ബ്രിട്ടൺ ഇത് നിരാകരിക്കുകയാണുണ്ടായത്. 1956-ൽ അദ്ദേഹം രാജിവെച്ചതിനെതുടർന്ന് [[Lim Yew Hock|ലിം യൂ ഹോക്ക്]] പദവി ഏറ്റെടുത്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നയതന്ത്രനയങ്ങളുടെ ഫലമായി സിംഗപ്പൂരിന് പൂർണ്ണ ആഭ്യന്തര [[Self-governance of Singapore|സ്വയം ഭരണാധികാരം]] നൽകാം എന്നത് ബ്രിട്ടന് ബോധ്യമായി, എങ്കിലും പ്രതിരോധവും വിദേശകാര്യവും അപ്പോഴും ബ്രിട്ടൺൻ്റെ കീഴിൽതന്നെ ആയിരുന്നു.<ref name="countrystudies10">{{cite web|url=http://countrystudies.us/singapore/10.htm|title=Country studies: Singapore: Road to Independence|accessdate=2 July 2011|publisher=U.S. Library of Congress}}</ref> [[Singaporean general election, 1959|1959 മേയ് മാസത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]], പീപ്പ്ൾസ് ആക്ഷൻ പാർട്ടി വൻഭൂരിപക്ഷത്തോട്കൂടി വിജയിച്ചു. കോമൺ വെൽത്തിലെ ആഭ്യന്തരകാര്യങ്ങളിൽ സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ള ആദ്യത്തെ രാജ്യമായി സിംഗപ്പൂർ. [[Lee Kuan Yew|ലീ കുവാൻ യു]] സിംഗപ്പൂരിന്റെ ആധ്യത്തെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി അധികാരമേറ്റു.<ref name="yewnyt">{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE4DD123DF931A35751C1A966958260|title=Headliners; Retiring, Semi|date=2 December 1990|newspaper=[[The New York Times]]|accessdate=27 December 2008}}</ref> വിദേശകാര്യം, സൈന്യം തുടങ്ങിയ മേഖലകൾ ഇപ്പോഴും ബ്രിട്ടന്റെ കീഴിൽ തന്നെ ആയിരുന്നു എങ്കിലും സിംഗപ്പൂരിനെ ഒരു സ്വതന്ത്ര [[Nation-state|രാഷ്ട്രമായി]] പരിഗണിച്ചിരുന്നു. [[Governor of Singapore|സിംഗപ്പൂർ ഗവർണർ]] ആയിരുന്ന സർ [[William Allmond Codrington Goode|വില്യം ആൽമോണ്ട് കോഡിംഗ്ടൺ ഗുഡ്]] രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ രാഷ്ട്രത്തലവനായി( [[Yang di-Pertuan Negara]] ) അധികാരമേറ്റു എങ്കിലും പിന്നീട് ഈ പദവി [[Yusof bin Ishak|യൂസഫ് ബിൻ ഇഷക്]]<nowiki/>ന് ലഭിച്ചു.<ref name="Law2">{{cite web|url=http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html |title=The Singapore Legal System |publisher=Singapore Academy of Law |accessdate=26 June 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603225639/http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html |archivedate=3 June 2011 }}</ref> === ലയനസമരം === ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള ശക്തമായ ബന്ധം കാരണം സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഭാവി മലയയിലാണെന്ന് PAP നേതാക്കൾ വിശ്വസിച്ചു. സിംഗപ്പൂരിൽ നിലനിൽക്കുന്ന തൊഴിലില്ലായ്മ ദുരിതങ്ങൾ ലഘൂകരിച്ച് ഒരു പൊതു വിപണി സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലൂടെ മലയയുമായി വീണ്ടും ഒന്നിക്കുന്നത് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കരുതി. എന്നിരുന്നാലും, PAP യുടെ ഒരു വലിയ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അനുകൂല വിഭാഗം, സ്വാധീനം നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന് ഭയപ്പെട്ട് ലയനത്തെ ശക്തമായി എതിർത്തു, അതിനാൽ PAP-യിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞ് ബാരിസൻ സോസിയാലിസ് രൂപീകരിച്ചു. മലയയിലെ ഭരണകക്ഷിയായ യുണൈറ്റഡ് മലെയ്‌സ് നാഷണൽ ഓർഗനൈസേഷൻ (UMNO) കടുത്ത കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധമായിരുന്നു, കൂടാതെ PAP യുടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഇതര വിഭാഗങ്ങളെ UMNO പിന്തുണയ്ക്കുമെന്ന് സംശയിച്ചിരുന്നു. PAP ഗവൺമെന്റിനോടുള്ള അവിശ്വാസവും സിംഗപ്പൂരിലെ വലിയ വംശീയ ചൈനീസ് ജനസംഖ്യ മലയയിലെ വംശീയ സന്തുലിതാവസ്ഥയെ മാറ്റുമെന്ന ആശങ്കയും കാരണം ലയനം എന്ന ആശയത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം സംശയം തോന്നിയ UMNO, ഒരു സംയുക്ത കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണം വന്നാലോ എന്ന ഭയം നിമിത്തം, പിന്നീട് ലയന ആശയത്തെ പിന്തുണച്ചു. 1961 മെയ് 27-ന്, മലയയുടെ പ്രധാനമന്ത്രി തുങ്കു അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ മലേഷ്യ എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ ഫെഡറേഷനായി അപരതീക്ഷിതമായി നിർദ്ദേശം നൽകി, അത് ഈ മേഖലയിലെ നിലവിലുള്ളതും പഴയതുമായ ബ്രിട്ടീഷ് അധീന പ്രദേശങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന വിധത്തിൽ ആയിരുന്നു. ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് മലയ, സിംഗപ്പൂർ, ബ്രൂണെ, നോർത്ത് ബോർണിയോ, സരവാക്ക് ആയിരുന്നു അത്. ബോർണിയൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ അധിക മലായ് ജനസംഖ്യ സിംഗപ്പൂരിലെ ചൈനീസ് ജനസംഖ്യയെ സന്തുലിതമാക്കുമെന്ന് UMNO നേതാക്കൾ വിശ്വസിച്ചു. ലയനം സിംഗപ്പൂരിനെ കമ്മ്യൂണിസത്തിന്റെ സങ്കേതമാക്കുന്നതിൽ നിന്ന് തടയുമെന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. ഒരു ലയനത്തിനുള്ള ഒരു കൽപ്പന ലഭിക്കുന്നതിന്, ലയനത്തെക്കുറിച്ച് PAP ഒരു റഫറണ്ടം നടത്തി. ഈ റഫറണ്ടത്തിൽ മലേഷ്യയുമായുള്ള ലയനത്തിനായി വ്യത്യസ്ത നിബന്ധനകൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു, മാത്രമല്ല ലയനം പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കാനുള്ള ഓപ്ഷനും ഇല്ലായിരുന്നു. 1963 സെപ്തംബർ 16-ന്, സിംഗപ്പൂർ മലയ, നോർത്ത് ബോർണിയോ, സരവാക്ക് എന്നിവയുമായി ചേർന്ന് മലേഷ്യ ഉടമ്പടിയുടെ നിബന്ധനകൾക്ക് കീഴിൽ പുതിയ ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് മലേഷ്യ രൂപീകരിച്ചു. ഈ ഉടമ്പടി പ്രകാരം, മലേഷ്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് സിംഗപ്പൂരിന് താരതമ്യേന ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സ്വയംഭരണാവകാശം ഉണ്ടായിരുന്നു. ബോർണിയോയുടെ മേലുള്ള സ്വന്തം അവകാശവാദങ്ങൾ കാരണം ഇന്തോനേഷ്യ മലേഷ്യയുടെ രൂപീകരണത്തെ എതിർക്കുകയും മലേഷ്യയുടെ രൂപീകരണത്തിന് മറുപടിയായി കോൺഫ്രോണ്ടാസി (ഇന്തോനേഷ്യൻ ഭാഷയിൽ ഏറ്റുമുട്ടൽ) ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. 1965 മാർച്ച് 10 ന്, മക്‌ഡൊണാൾഡ് ഹൗസിന്റെ മെസനൈൻ തറയിൽ ഇന്തോനേഷ്യൻ അട്ടിമറിക്കാർ സ്ഥാപിച്ച ബോംബ് പൊട്ടിത്തെറിച്ചു, മൂന്ന് പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 33 പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റുമുട്ടലിനിടെ നടന്ന 42 ബോംബ് സ്ഫോടന സംഭവങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മാരകമായ സംഭവമാണിത്. ഇന്തോനേഷ്യൻ മറൈൻ കോർപ്സിലെ രണ്ട് അംഗങ്ങളായ ഉസ്മാൻ ബിൻ ഹാജി മുഹമ്മദ് അലിയും ഹാരുൺ ബിൻ സെയ്ദും ഈ കുറ്റകൃത്യത്തിന് ഒടുവിൽ ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയും വധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. സ്‌ഫോടനത്തിൽ മക്‌ഡൊണാൾഡ് ഹൗസിന് 250,000 യുഎസ് ഡോളർ (2020ൽ 2,053,062 യുഎസ് ഡോളറിന് തുല്യം) നാശനഷ്ടമുണ്ടായി. ലയനത്തിനു ശേഷവും സിംഗപ്പൂർ സർക്കാരും മലേഷ്യൻ കേന്ദ്ര സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവുമായ പല വിഷയങ്ങളിലും അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തിലായിരുന്നു. ഒരു പൊതു വിപണി സ്ഥാപിക്കാനുള്ള കരാർ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, മലേഷ്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി വ്യാപാരം നടത്തുമ്പോൾ സിംഗപ്പൂർ നിയന്ത്രണങ്ങൾ തുടർന്നു. പ്രതികാരമെന്ന നിലയിൽ, രണ്ട് കിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിന് സമ്മതിച്ച വായ്പയുടെ മുഴുവൻ വ്യാപ്തിയും സിംഗപ്പൂർ സബയിലേക്കും സരവാക്കിലേക്കും നൽകിയില്ല. താമസിയാതെ ചർച്ചകൾ തകർന്നു, അധിക്ഷേപകരമായ പ്രസംഗങ്ങളും എഴുത്തും ഇരുവശത്തും നിറഞ്ഞു. ഇത് സിംഗപ്പൂരിൽ വർഗീയ കലഹത്തിലേക്ക് നയിച്ചു, 1964-ലെ വംശീയ കലാപത്തിൽ കലാശിച്ചു. 1965 ആഗസ്റ്റ് 7-ന്, മലേഷ്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി തുങ്കു അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ, കൂടുതൽ രക്തച്ചൊരിച്ചിൽ ഒഴിവാക്കാൻ മറ്റൊരു വഴിയും കാണാതെ, സിംഗപ്പൂരിനെ മലേഷ്യയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കാൻ വോട്ട് ചെയ്യണമെന്ന് മലേഷ്യൻ പാർലമെന്റിനെ ഉപദേശിച്ചു. 1965 ആഗസ്ത് 9-ന്, മലേഷ്യൻ പാർലമെന്റ് 126-നെതിരെ 0 എന്ന വോട്ടിന്, ഭരണഘടന ഭേദഗതി ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ബിൽ നീക്കി, സിംഗപ്പൂരിനെ മലേഷ്യയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി, സിംഗപ്പൂരിനെ പുതിയ സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായി വിട്ടു. === സിംഗപ്പൂരും മലേഷ്യയും === === സിംഗപ്പൂർ റിപ്പബ്ലിക് === == ഭൂമിശാസ്ത്രം == {{Main article|Geography of Singapore}} [[പ്രമാണം:CIA_World_Factbook_map_of_Singapore_(English).png|പകരം=Map showing Singapore island and the territories belonging to Singapore and its neighbours|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഭൂപടം]] പ്രധാന ദ്വീപായ [[Pulau Ujong|പുലാവു ഉജോങ്]] ഉൾപ്പെടെ, [[List of islands of Singapore|63 ദ്വീപുകൾ]] ചേരുന്നതാണ് സിംഗപ്പൂർ രാജ്യം.<ref>{{cite book|title=Toponymics: A Study of Singapore's Street Names|last1=Savage|first1=Victor R.|last2=Yeoh|first2=Brenda S.A.|publisher=Eastern Universities Press|year=2004|isbn=978-981-210-364-2|location=Singapore}}</ref> പ്രധാന ദ്വീപിനെ മലേഷ്യയുടെ ജൊഹോറുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് 2 മനുഷ്യനിർമ്മിത [[പാലം|പാലങ്ങളുണ്ട്]]: വടക്കുഭാഗത്ത് [[Johor–Singapore Causeway|ജൊഹോർ–സിംഗപ്പൂർ കടൽപ്പാലവും]] പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് [[Malaysia–Singapore Second Link|തുവാസ് സെക്കൻഡ് ലിങ്കും]]. [[Jurong Island|ജുറോങ്ക്]], [[Pulau Tekong|പുലാവു തെക്കോങ്]], [[Pulau Ubin|പുലാവു ഉബിൻ]] [[Sentosa|സെന്റോസ]] എന്നിവയാണ് സിംഗപ്പൂരിലെ ചില പ്രധാന ദ്വീപുകൾ. {{convert|163.63|m|ft|0|abbr=on}} ഉയരത്തിലുള്ള [[Bukit Timah Hill|ബുകിറ്റ് തിമാ കുന്നാണ്]] സിംഗപ്പൂരിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥലം.<ref>{{cite web|url=http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517|title=Bukit Timah Hill|accessdate=11 January 2015|publisher=National Heritage Board|archive-url=https://web.archive.org/web/20150409193851/http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517|archive-date=9 April 2015|url-status=dead}}</ref> [[Land reclamation|ഭൂമി വീണ്ടെടുക്കൽ]] പദ്ധതികൽ മുഖാന്തരംസിംഗപ്പൂരിന്റെ കരവിസ്തൃതി 1960-ൽ {{convert|581.5|km2|sqmi|abbr=on}} എന്നതിൽ നിന്നും 2015-ൽ {{convert|719.1|km2|sqmi|abbr=on}} ആയി ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇത് ഏകദേശം 23% (130&nbsp;km²) വരും.<ref name="singstat2015pop&land" /><ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/news/asia/21645221-asias-mania-reclaiming-land-sea-spawns-mounting-problems-such-quantities-sand|title=Such quantities of sand|date=28 February 2015|work=The Economist|location=London}}</ref> 2030ആവുമ്പോഴേക്കും മറ്റൊരു {{convert|100|km2|sqmi|-1|abbr=on}} കരഭൂമികൂടെ വീണ്ടെടുക്കാം എന്ന് ഭരണാധികാരികൾ ലക്ഷ്യം വെയ്ക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://app.nea.gov.sg/counter/nea_soecover.asp|title=Towards Environmental Sustainability, State of the Environment 2005 Report|accessdate=22 April 2010|publisher=Ministry of the Environment and Water Resources|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623124946/http://www.nea.gov.sg/cms/ccird/soe/soe_cover.pdf|archivedate=23 June 2011}}</ref> [[ജുറോങ് ദ്വീപ്|ജുറോങ് ദ്വീപിൽ]] ചെയ്തതുപോലെ അടുത്തടുത്തുള്ള ചെറുദ്വീപുകളെ ഭൂമി വീണ്ടെടുക്കൽ വഴി ബന്ധിപ്പിച്ച് കൂടുതൽ വിസ്തൃതിയുള്ള ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പദ്ധതികളും സിംഗപ്പൂരിലുണ്ട്.<ref name="earthshots.usgs.gov">{{cite web|url=http://earthshots.usgs.gov/earthshots/node/11#ad-image-20|title=Earthshots: Satellite Images of Environmental Change: Singapore|accessdate=14 April 2015|publisher=Earthshots}}</ref> === പ്രകൃതി === {{main article|സിംഗപ്പൂരിലെ വന്യജീവിസമ്പത്ത്}} സിംഗപ്പൂരിലെ നഗരവൽകരണം മുഖേന അതിനെ സ്വാഭാവികമായ വനവിസ്തൃതിയിൽ 95% ഇടിവ് സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="nature-extinctions">{{cite journal|url=http://www.nature.com/nature/journal/v424/n6947/full/nature01795.html|title=Catastrophic extinctions follow deforestation in Singapore|last=Brook|first=Barry W.|author2=Navjot S. Sodhi|date=24 July 2003|journal=Nature|issue=6947|doi=10.1038/nature01795|volume=424|pages=420–426|issn=0028-0836|pmid=12879068|author3=Peter K. L. Ng}}</ref> ഇന്ന് സിംഗപ്പൂരിൽ നൈസർഗ്ഗികമായി കാണുന്ന [[Fauna of Singapore|ജന്തുജാലങ്ങളും]] [[Flora of Singapore|സസ്യജാലങ്ങളും]] പ്രധാനമായും സംരക്ഷിത മേഖലകളായ [[Bukit Timah Nature Reserve|ബുകിറ്റ് തിമാഹ് നേച്ചർ റിസർവ്]], [[Sungei Buloh Wetland Reserve|സുൻഗേയി ബുലോഹ് വെറ്റ്ലാൻഡ് റിസർവ്]] തുടങ്ങിയവയിലാണ് കാണുന്നത്. സിംഗപ്പൂരിന്റെ കരവിസ്തൃതിയുടെ കേവലം 0.25% മാത്രമാണ് ഇത്.<ref name="nature-extinctions" /> വനവിസ്തൃതിയിൽ വരുന്ന കുറവ് പരിഹരിക്കുന്നതിനായി, 1967-ൽ സർക്കാർ സിംഗപ്പൂരിനെ ഒരു "ഉദ്യാന നഗരം" ആക്കി മാറ്റുകയെന്ന വീക്ഷണം കൊണ്ടുവന്നു.<ref>{{cite web|url=http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/a7fac49f-9c96-4030-8709-ce160c58d15c|title="Garden City" vision is introduced|accessdate=16 November 2016|publisher=History SG}}</ref> നഗരവൽകരണത്തിന്റെ ദോഷഫലങ്ങളെ ലഘൂകരിക്കുക, ജനജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്തുക തുടങ്ങിയവയായിരുന്നു ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ.<ref>{{cite web|url=https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf|title=Singapore, A City in a Garden|publisher=National Parks Board|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324093917/https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf|archive-date=2014-03-24|url-status=dead}}</ref> ഇതിനു ശേഷം, ഏകദേശം 10% കരഭൂമി ഉദ്യാനങ്ങൾക്കും [[Nature reserve|സംരക്ഷിത ഭൂപ്രകൃതികൾക്കുമായി]] മാറ്റിവെക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=|title=Speech by MOS Desmond Lee at the Asia for Animals Conference Gala Dinner|accessdate=17 January 2014|publisher=National Development Ministry|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710090137/http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=|archive-date=10 July 2014|url-status=dead}}</ref> ഇന്ന് [[Singapore Green Plan 2012|അവശേഷിക്കുന്ന വന്യജീവി സമ്പത്ത് സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള പദ്ധതികളും]] ഗവണ്മെന്റ് വിഭാവനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.nbrcnparks.org/initiatives_nation.asp|title=National Initiatives|accessdate=26 September 2009|publisher=National Biodiversity Reference Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005194408/http://www.nbrcnparks.org/initiatives_nation.asp|archive-date=5 October 2007|url-status=dead}}</ref> ഉദ്യാനങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട നഗരമാണ് സിംഗപ്പൂർ. 150 വർഷത്തോളം പഴക്കമുള്ള [[Singapore Botanic Gardens|സിംഗപ്പൂർ സസ്യോദ്യാനം]], രാജ്യത്തുനിന്നും യുനെസ്കോയുടെ [[World Heritage Site|ലോകപൈതൃക പട്ടികയിൽ]] ഇടം പിടിച്ച ആദ്യത്തെ കേന്ദ്രമാണ്.<ref>{{Cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-botanic-gardens-declared-unesco-world-heritage-site-8224416|title=Singapore Botanic Gardens declared UNESCO World Heritage Site|last=|first=|date=4 July 2015|work=Channel NewsAsia|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115213851/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-botanic-gardens-declared-unesco-world-heritage-site-8224416|archive-date=2017-11-15|url-status=dead|access-date=15 November 2017}}</ref> [[Gardens by the Bay|ഗാർഡൻസ് ബൈ ദ ബേ]] എന്ന ജൈവോദ്യാനം സിംഗപ്പൂരിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് . === കാലാവസ്ഥ === [[Tropical rainforest climate|ഭൂമധ്യരേഖാ മഴക്കാടുകളിലെ കാലാവസ്ഥ]] ([[Köppen climate classification|Köppen]]: ''Af'') തന്നെയാണ് സിംഗപ്പൂരിലും അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ഇവിടെ കാര്യമായ ഋതു വത്യാസങ്ങൾ ഒന്നും അനുഭവപ്പെടാറില്ല. സമാനമായ അന്തരീക്ഷോഷ്മാവും മർദ്ദവും, ഉയർന്ന ആർദ്രത, സമൃദ്ധമായ വർഷപാതം എന്നിവ സിംഗപ്പൂരിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു. സാധാരണയായി അനുഭവപ്പെടുന്ന അന്തരീക്ഷോഷ്മാവ് {{convert|22|to|35|°C|°F}} വരെയാണ്. വർഷം മുഴുവനും അന്തരീക്ഷോഷ്മാവിൽ കാര്യമായ വ്യതിയാനം ഇല്ലെങ്കിലും, നവംബർ മുതൽ ജനുവരി വരെയുള്ള മാസങ്ങൾ സിംഗപ്പൂരിലെ [[Monsoon|മഴക്കാലമാണ്]].<ref>{{cite web|url=http://www.nea.gov.sg/weather-climate/climate/weather-statistics|title=Singapore National Environment Agency Weather Statistics|accessdate=24 November 2016|archive-date=2016-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031025300/http://www.nea.gov.sg/weather-climate/climate/weather-statistics|url-status=dead}}</ref> ജൂലൈ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയുള്ള മാസങ്ങളിൽ സിംഹപ്പൂരിൽ പലപ്പോഴും [[Southeast Asian haze|ഹേസ്]] അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. അയൽരാജ്യമായ ഇന്തോനേഷ്യൽ, പ്രത്യേഗിച്ച് [[സുമാത്ര|സുമാത്രയിൽ]] ഉണ്ടാകുന്ന [[കാട്ടുതീ]]<nowiki/>യാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന കാരണം.<ref>{{cite news|url=http://www.edie.net/news/news_story.asp?id=12078|title=Singapore enveloped by Sumatran smog|last=Bond|first=Sam|date=2 October 2006|work=Edie newsroom|accessdate=2 June 2011}}</ref> [[Daylight saving time|ഡേ ലൈറ്റ് സേവിങ് സമയക്രമം]] (DST) സിംഗപ്പൂരിൽ പ്രയോഗത്തിലില്ലെങ്കിലും, ഇവിടത്തെ സമയം GMT+8 സമയ മേഖലയിൽ പെടുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/teaching/timezone.html|title=Why is Singapore in the 'Wrong' Time Zone?|accessdate=2 June 2011|date=22 September 2010|publisher=National University of Singapore|author=Mok Ly Yng}}</ref> {{Singapore weatherbox}} == ഭരണവും രാഷ്ട്രതന്ത്രവും == {{Main article|സിംഗപ്പൂർ സർക്കാർ|സിംഗപ്പൂരിലെ രാഷ്ട്രീയം|സിംഗപ്പൂരിലെ മനുഷ്യാവകാശം|സിംഗപ്പൂരിലെ ഭരണതല വിഭജനങ്ങൾ}} [[Westminster system|വെസ്റ്റ് മിനിസ്റ്റർ രീതിയിലുള്ള]] ഭരണക്രമം നിലനിൽക്കുന്ന പാർലമെന്ററി റിപബ്ലിക് രാജ്യമാണ് സിംഗപ്പൂർ. സിംഗപ്പൂരിന്റെ [[Constitution of Singapore|ഭരണഘടന]] രാജ്യത്ത് ഒരു [[Representative democracy in Singapore|പ്രാതിനിധ്യ ജനാതിപത്യം]] സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="autogenerated4">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html|title=World Factbook – Singapore|accessdate=12 June 2011|publisher=U.S. Central Intelligence Agency|archive-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215164544/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html|url-status=dead}}</ref> ഭരണനിർവ്വഹണ അധികാരം പ്രധാനമന്ത്രി നേതൃത്വം നൽകുന്ന [[Cabinet of Singapore|മന്ത്രിസഭയ്ക്കാണ്]]. എങ്കിലും ഭരണഘടന പ്രസിഡന്റിനും ചില അധികാരങ്ങൾ കൽപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Law">{{cite web|url=http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html|title=The Singapore Legal System|accessdate=26 June 2011|publisher=Singapore Academy of Law|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603225639/http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html|archivedate=3 June 2011|url-status=dead}}</ref> വീറ്റോ അധികാരം, ജഡ്ജിമാരുടെ നിയമനം തുടങ്ങിയ ചില കാര്യങ്ങളുടെ ചുമതല പ്രസിഡന്റിനാണെങ്കിലും, ഇന്ത്യയിലെ പോലെതന്നെ പ്രസിഡന്റ് പദവി പൊതുവെ ഒരു നാമമാത്ര പദവിയാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html|title=The President|accessdate=26 June 2011|date=19 December 2010|publisher=Singapore Government|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611130556/http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html|archivedate=11 June 2011}}</ref><gallery heights="150" perrow="4" mode="packed"> പ്രമാണം:Parliament House Singapore.jpg|[[Parliament House, Singapore|സിംഗപ്പൂർ പാർലമെന്റ് മന്ദിരം]] പ്രമാണം:SupremeCourtBuilding-Singapore-20070210.jpg|സിംഗപ്പൂരിന്റെ പുതിയ [[Supreme Court of Singapore|സുപ്രീം കോടതി മന്ദിരം]] പ്രമാണം:Istana (Singapore).jpg|പ്രസിഡന്റിന്റെ ഔദ്യോഗിക വസതിയായ [[The Istana|ഇസ്താന]] </gallery> === വിദേശ നയതന്ത്രം === {{Main article|Foreign relations of Singapore}} [[തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ|ദക്ഷിണപൂർവ്വേഷ്യയിലേയും]] സമീപമേഖലയിലേയും സുരക്ഷ പരിപാലനം ലക്ഷ്യം വെച്ചുള്ളതാണ് സിംഗപ്പൂരിന്റെ വിദേശനയം. മേഖലയിലെ രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവുമായ സ്ഥിരതയെ അത് അടിസ്ഥാനമാക്കിയിരിക്കുന്നു.<ref name="DFAT">{{cite web|url=http://dfat.gov.au/geo/singapore/pages/singapore-country-brief.aspx|title=Singapore country brief|accessdate=15 November 2016|publisher=Department of Foreign Affairs and Trade}}</ref> 180 ലധികം പരമാധികാര രാഷ്ട്രങ്ങളുമായി സിംഗപ്പൂർ നയതന്ത്ര ബന്ധം പുലർത്തുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html|title=Singapore Missions Overseas|accessdate=27 January 2014|publisher=Ministry of Foreign Affairs|archive-date=2018-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315105110/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html|url-status=dead}}</ref> [[ആസിയാൻ|ആസിയാന്റെ(ASEAN)]] സ്ഥപകരാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് എന്ന നിലയ്ക്ക്,<ref>{{cite web|url=http://www.asean.org/64.htm|title=Overview|accessdate=18 February 2011|year=2009|publisher=ASEAN|archive-url=https://web.archive.org/web/20080109233326/http://www.asean.org/64.htm|archive-date=9 January 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[ASEAN Free Trade Area|ആസിയാൻ സ്വതന്ത്ര വാണിജ്യ മേഖലയേയും]] (AFTA) ആസിയാൻ നിക്ഷേപ മേഖലയേയും സിംഗപ്പൂർ ശക്തമായി പിന്താങ്ങുന്നു. സിംഗപ്പൂരിന്റെ സാമ്പത്തികരംഗം മൊത്തത്തിൽ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ മേഖലയുമായി വളരെയധികം ഇഴചേർന്നുകിടക്കുന്നതിനാലാണിത്. മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[Goh Chok Tong|ഗോ ചോക് തോങ്]], നിലവിലെ [[ASEAN Free Trade Area|ആസിയാൻ സ്വതന്ത്ര വാണിജ്യ മേഖലക്ക്]] ഒരു ചുവട് മുന്നിലായി ഒരു [[Association of Southeast Asian Nations#Economic community|ആസിയാൻ സാമ്പത്തിക സമൂഹം]] എന്ന ആശയവും മുന്നോട്ട് വെച്ചിരുന്നു. ഇത് സിംഗപ്പൂരിനെ [[Common market|കമ്പോളവുമായി]] കൂടുതൽ അടുക്കുന്നതിൻ ഇടയാക്കുന്നതാണ്. മറ്റ് മേഖലാ സംഘടനകളായ [[Asia–Europe Meeting|ഏഷ്യ–യൂറോപ്പ് മീറ്റിംഗ്]], [[Forum for East Asia-Latin American Cooperation|ഫോറം ഫോർ ഈസ്റ്റ് ഏഷ്യ-ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ കോർപ്പറേഷൻ]], [[Indian Ocean Rim Association|ഇന്ത്യൻ ഓഷ്യൻ റിം അസോസിയേഷൻ]], [[East Asia Summit|ഈസ്റ്റ് ഏഷ്യ സമ്മിറ്റ്]] എന്നിവയിലും സിംഗപ്പൂർ അംഗമാണ്.<ref name="DFAT" /> [[ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനം|ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനത്തിലെയും]], [[കോമൺവെൽത്ത് ഒഫ് നേഷൻസ്|കോമൺവെൽത്ത്ഇലെയും]] ഒരു അംഗംകൂടിയാണ് സിംഗപ്പൂർ.<ref>{{cite web|url=http://www.nam.gov.za/background/members.htm|title=NAM Member States|accessdate=18 February 2011|date=23 January 2002|publisher=The Non-Aligned Movement|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101209233514/http://www.nam.gov.za/background/members.htm|archivedate=9 December 2010|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/142227/members/|title=Member States|accessdate=18 February 2011|publisher=Commonwealth Secretariat}}</ref> [[ജി - 20|ജി20-]]<nowiki/>ലെ ഒരു ഔദ്യോഗിക അംഗം അല്ലെങ്കിൽകൂടിയും, 2010 മുതൽക്കുള്ള ഒട്ടുമിക്ക വർഷങ്ങളിലും ജി20 നടപടിക്രമങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കനുള്ള ക്ഷണം സിംഗപ്പൂരിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/international_organisation_initiatives/g20.html|title=G20|publisher=Ministry of Foreign Affairs|access-date=2018-03-15|archive-date=2018-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917121540/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/international_organisation_initiatives/g20.html|url-status=dead}}</ref> പൊതുവെ, മറ്റ് ആസിയാൻ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഉഭയകക്ഷി ബന്ധം സുദൃഢമാണെങ്കിലും, ചിലകാര്യങ്ങളിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉടലെടുക്കാറുണ്ട്.<ref name="govt.nz">{{cite web|url=http://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations|title=Australia&nbsp;– New Zealand Free Trade Agreement (AANZFTA)|accessdate=18 February 2011|date=4 December 2008|publisher=New Zealand Government|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802111923/http://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations|archive-date=2 August 2009|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[മലേഷ്യ|മലേഷ്യയും]] [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയും]] തമ്മിലുള്ള സിംഗപ്പൂരിന്റെ ബന്ധവും ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആയാസകരമാകാറുണ്ട്.<ref name="Rocky">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/174284.stm|title=Malaysia and Singapore: A rocky relationship|last=Gifford|first=Rob|date=18 September 1998|work=BBC News}}</ref> സിംഗപ്പൂരിലേക്ക് [[Fresh water|ശുദ്ധ ജലം]] എത്തിക്കുന്ന വിഷയത്തിൽ മലേഷ്യയുമായി തർക്കങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.<ref name="Disputes">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html|title=World Factbook&nbsp;– Field Listing: International disputes|accessdate=18 February 2011|publisher=Central Intelligence Agency (USA)|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html|url-status=dead}}</ref> അതുപോലെ സിംഗപ്പൂർ ആയുധ സേന മലേഷ്യൻ വ്യോമാതിർത്തിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ചും തർക്കങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.<ref name="Rocky" /> മലേഷ്യയും ഇന്തോനേഷ്യയുമായി അതിർത്തി തർക്കങ്ങളുമുണ്ട്, സിംഗപ്പൂരിന്റെ കടൽനികത്തൽ പദ്ധതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വാഗ്വാദങ്ങൾ നടക്കുന്നതിനാൽ ഇരു രാജ്യങ്ങളും സിംഗപ്പൂരിലേക്ക് മണൽ കയറ്റി അയക്കുന്നതിന് നിരോധനം ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece|title=Singapore accused of land grab as islands disappear by boatload|last=Lloyd Parry|first=Richard|date=17 March 2007|work=The Times|location=London|access-date=2018-03-15|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510021433/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece|url-status=dead}}{{subscription required}}</ref> മുൻ കാലങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന [[Pedra Branca dispute|പെഡ്ര ബ്രാങ്ക തർക്കം]], [[International Court of Justice|അന്തർദേശീയ നീതിന്യായ കോടതി]] മുഖാന്തരം ഒത്തുതീർപ്പാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7416473.stm|title=Court awards islet to Singapore|accessdate=6 September 2017|date=23 May 2008|publisher=BBC News}}</ref> [[Strait of Malacca|മലാക്ക കടലിടുക്കിലെ]] കടൽകൊള്ള മൂന്നുരാജ്യങ്ങളേയും വല്യ്ക്കുന്ന വിഷയമാണ്.<ref name="Disputes" /> [[Brunei|ബ്രൂണൈയുമായി]] സിംഗപ്പൂർ വളരെ അടുത്ത സാമ്പത്തികബന്ധം പുലർത്തുന്നു. ഈ രണ്ടുരാജ്യങ്ങളുടേയും കറൻസികൾ വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും അവയുടെ മൂല്യം ഒന്നുതന്നെയാണ്. ഇരുരാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള നാണയ വിനിമയ കരാർ പ്രകാരം [[Brunei dollar|ബ്രൂണൈ ഡോളറും]], [[Singapore dollar|സിംഗപ്പൂർ ഡോളറും]] ഇരു രാജ്യങ്ങളിലും നിയമപരമായി വിനിമയം ചെയ്യാവുന്നതാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.mas.gov.sg/currency/currency-interchangeability-agreement-with-brunei.aspx|title=Currency Interchangeability Agreement - Brunei Notes and Coins|publisher=|author=Reading Room}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade|title=Brunei Foreign and Trade Relations: ASEAN|accessdate=18 February 2011|date=14 January 2009|publisher=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade|archive-url=https://web.archive.org/web/20090908043151/http://asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade/|archive-date=8 September 2009|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ഇന്ത്യയുമായി പൊതുവെ സിംഗപ്പൂർ നല്ല ബന്ധം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുമായി വളരെകാലങ്ങളായുള്ള സാംസ്കാരിക ബന്ധം സിംഗപ്പൂരിനുണ്ട്. 300,000 ലധികം ഇന്ത്യൻ വംശജർ സിംഗപ്പൂരിൽ അധിവസിക്കുന്നു.<ref name="SO2">{{cite web|url=http://www.ipcs.org/IPCS-Special-Report-41.pdf|title=IPCS Special Report – India-Singapore Relations|accessdate=2008-06-18|publisher=Institute of Peace and Conflict Studies|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070606205724/http://www.ipcs.org/IPCS-Special-Report-41.pdf|archivedate=2007-06-06}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന്റെ വിദേശകാര്യമന്ത്രി [[George Yeo|ജോർജ്ജ് യിയോയുടെ]] കാലത്ത് [[Nalanda University|നളന്ദ സർവ്വകലാശാല]] സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ സിംഗപ്പൂർ വളരെയധികം താത്പര്യം എടുത്തിരുന്നു. [[Look East policy (India)|ഇന്ത്യയുടെ "കിഴക്കോട്ട് നോക്കുക" നയത്തെ]] അനുകൂലിച്ചുകൊണ്ടുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു സിംഗപ്പൂർ. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിദേശനിക്ഷേപകരിൽ 8ആം സ്ഥാനമാണ് സിംഗപ്പൂരിന്. ആസിയാൻ രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാമതും.<ref name="SO3" /><ref name="J">{{cite web|url=http://www.ficci.com/international/countries/singapore/singapore-commercialrelations.htm|title=India-Singapore Economic and Commercial Relations|accessdate=2008-06-18|publisher=[[Federation of Indian Chambers of Commerce and Industry]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070219015332/http://www.ficci.com/international/countries/singapore/singapore-commercialrelations.htm|archivedate=2007-02-19}}</ref> 2005–06 കാലയളവിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ 9ആമത്തെ വാണിജ്യപങ്കാളിയായിരുന്നു സിംഗപ്പൂർ.<ref name="SO3" /> 2006-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് സിംഗപ്പൂരിന് ഇന്ത്യയിലുള്ള മൊത്തം നിക്ഷേപത്തിനെ മൂല്യം ഏകദേശം US$3 ബില്യൺ വരും. 2015ഇൽ ഇത് US$10 ബില്യണായി ഉയരുമെന്ന് കണക്കാക്കിയിരുന്നു.<ref name="SO3" /><ref name="O">{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GG02Df03.html|title=India, Singapore ink pact|accessdate=2008-06-18|date=2005-07-02|publisher=[[Asia Times]]|archive-date=2012-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120923021613/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GG02Df03.html|url-status=dead}}</ref><ref name="GV">{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/06/30/stories/2005063002400700.htm|title=India, Singapore trade to touch $50 bn by 2010|accessdate=2008-06-18|date=2005-06-30|work=[[The Hindu Business Line]]|location=India}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന കയറ്റുമതി ഉല്പന്നങ്ങൾ പെട്രോളിയം, രത്നകല്ലുകൾ, ആഭരണങ്ങൾ, യന്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയും, ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന ഇറക്കുമതി ഇലക്ട്രോണിക് ഉത്പന്നങ്ങൾ, ഓർഗാനിക് കെമിക്കലുകൾ, ലോഹങ്ങൾ എന്നിവയാണ്. സിംഗപ്പൂരിൽനിന്നും ഇന്ത്യയിലേക്ക് കയറ്റി അയക്കുന്ന ചരക്കുകളിൽ പകുതിയിലധികവും, ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുതന്നെ ഇറക്കുമതി ചെയ്തതിനു ശേഷം "വീണ്ടും-കയറ്റുമതി" ചെയ്യുന്ന വസ്തുക്കളാണ്.<ref name="SO3"><ref name="J" /> </ref> === സൈന്യം === {{Main article|സിംഗപ്പൂർ സൈന്യം}} [[പ്രമാണം:Boeing_F-15SG_Strike_Eagle,_Singapore_-_Air_Force_JP7096555.jpg|ലഘുചിത്രം|[[Singapore Air Force|സിംഗപ്പൂർ വ്യോമസേനയുടെ]][[F-15SG|എഫ്-15എസ് ജി]] പോർവിമാനം. വ്യോമയാന സമ്പന്ധമായ പരിമിതികൾ ഉള്ളതിനാൽ [[Australia|ആസ്ട്രേലിയ]], [[France|ഫ്രാൻസ്]], [[United States|യു എസ്]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളുമായി സഹകരിച്ച് സൈനികർ വ്യോമപരിശീലനം നേടുന്നു.]] ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ തന്നെ സാങ്കേതികമായി മുന്നിട്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു പ്രതിരോധസൈന്യമാണ് സിംഗപ്പൂരിന്റേത്.<ref name="janes-20100118">{{cite news|url=http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml|title=Buying an advantage|last=Moss|first=Trefor|date=18 January 2010|work=Jane's Defence Review|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123194946/http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml|archive-date=23 January 2010|url-status=dead}}</ref> [[Singapore Army|സിംഗപ്പൂർ കരസേന]], [[Republic of Singapore Navy|സിംഗപ്പൂർ റിപ്പബ്ലിൿ നാവിക സേന]], [[Republic of Singapore Air Force|സിംഗപ്പൂർ റിപ്പബ്ലിക് വ്യോമസേന]] എന്നിവ ചേരുന്നതാണ് സിംഗപ്പൂർ സൈന്യം. രാജ്യത്തിന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിതന്നതിൽ ഒരു പ്രധാന പങ്കാളിയായി സൈന്യത്തെ കാണുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html|title=SAF remains final guarantor of Singapore's independence|date=1 July 2007|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|accessdate=19 February 2011|archive-date=2011-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516092109/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html|url-status=dead}}</ref><ref name="MindefApr2005">{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071024173928/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html|url-status=dead|archive-date=24 October 2007|title=Lunch Talk on "Defending Singapore: Strategies for a Small State" by Minister for Defence Teo Chee Hean|publisher=Ministry of Defence|date=21 April 2005|accessdate=19 February 2011}}</ref> രാജ്യത്തിന്റെ ജിഡിപിയുടെ 4.9% ഭാഗവും, ഗവണ്മെന്റ് പ്രതിരോധാവശ്യങ്ങൾക്കായി ചെലവാക്കുന്നു.<ref name="janes-20100118" /> കൂടാതെ ഗവണ്മെന്റ് ചിലവഴിക്കുന്ന തുകയിൽ നാലിൽ ഒരു ഡോളർ പ്രതിരോധമേഖലയിലേക്കാണ പോകുന്നത് എന്ന് കണക്കുകൾ പറയുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.asiaone.com/News/AsiaOne+News/Singapore/Story/A1Story20080215-49929.html|title=S'pore to boost expenditure, raise defence spending|date=13 October 2011|work=AsiaOne|location=Singapore|accessdate=13 October 2011}}</ref> സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്ക് ശേഷം, സിംഗപ്പൂരിന് ബ്രിട്ടീഷ് ഓഫീസർമാരുടെ കീഴിലായി രണ്ട് [[Infantry|ഇൻഫാൻട്രി]] റെജിമെന്റുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. രാജ്യത്തിന് ഫലപ്രധമായ സുരക്ഷ നൽകുന്നതിന് ഈ സൈന്യം തീരെ ചെറുതാണ് എന്ന തിരിച്ചറിവ്, രാജ്യത്തെ സൈനികശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് മുൻ തൂക്കംനൽകി.<ref name="cs.uwec">{{cite web|url=http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm|title=A Deep, Dark, Secret Love Affair|accessdate=19 February 2011|last=Barzilai|first=Amnon|publisher=University of Wisconsin (originally published by ''[[Haaretz]]'', July 2004)|archive-date=2017-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503151338/http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm|url-status=dead}}</ref> 1971 ഒകടോബറോടുകൂടി ബ്രിട്ടൺ സിംഗപ്പൂരിൽ നിന്നും തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ തിരിച്ചുവിളിച്ചു. വളരെ കുറച്ച് വിദേശ സൈനികർ മാത്രമേ സിംഗപ്പൂരിൽ ശേഷം അവശേഷിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. 1976 മാർച്ചിൽ അവസാനത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് സിനികനും സിംഗപ്പൂരിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങി. ഏറ്റവും അവസാനമായി സിംഗപ്പൂരിൽനിന്നും വിട്ടുപോയ സൈന്യം [[ന്യൂസീലൻഡ്|ന്യൂസിലാൻഡിന്റേതായിരുന്നു]]. 1989ലായിരുന്നു ഇത്.<ref>{{cite web|url=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html|title=British withdrawal from Singapore|accessdate=24 August 2012|author2=Chan Fook Weng|date=31 December 2007|publisher=National Library Board|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120621034333/http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html|archivedate=21 June 2012|url-status=dead|author1=Marsita Omar|df=dmy-all}}</ref> [[പ്രമാണം:US_Navy_100716-N-0995C-155_The_Singapore_navy_guided-missile_frigate_RSS_Steadfast_(FFG_70)_and_the_corvette_RSS_Vigilance_(90)_are_underway_during_Cooperation_Afloat_Readiness_and_Training_(CARAT)_Singapore_2010.jpg|ലഘുചിത്രം|സിംഗപ്പൂർ നാവിക സേനയുടെ [[Formidable class frigate|ആർ എസ് എസ് ''സ്റ്റെഡ്ഫാസ്റ്റ്'']], [[Victory class corvette|ആർ എസ് എസ് ''വിജിലൻസ്'']] എന്നീ കപ്പലുകൾ [[Cooperation Afloat Readiness and Training|2010 ലെ ഒരു സൈനിക പരിശീലനത്തിൽ]].]] ആദ്യകാലത്ത് സിംഗപ്പൂരിന് [[Israel|ഇസ്രായേൽ]] വളരേയധികം സൈനിക പിന്തുണ നൽകിയിരുന്നു.<ref name="cs.uwec2">{{cite web|url=http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm|first=Amnon|last=Barzilai|title=A Deep, Dark, Secret Love Affair|publisher=University of Wisconsin (originally published by ''[[Haaretz]]'', July 2004)|accessdate=19 February 2011|archive-date=2017-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503151338/http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm|url-status=dead}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന്റെ [[Islamic|മുസ്ലീം-ഭൂരിപക്ഷമുള്ള]] അയൽരാജ്യങ്ങളായ മലേഷ്യ, ഇന്തോനേഷ്യ, ബ്രൂണൈ എന്നിവർ ഇസ്രായേലിനെ ഒരു രാജ്യമായി അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm|title=Israel alarm at UN force members|date=18 August 2006|publisher=BBC News|accessdate=12 October 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm|title=Diplomatic and Foreign Relations of Israel|accessdate=12 October 2011|publisher=About.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120115055734/http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm|archivedate=15 January 2012|url-status=dead|author=Rosenberg, Matt|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14324943.stm|title=Malaysian FA apologises to Benayoun over racist abuse|date=29 July 2011|publisher=BBC News|accessdate=12 October 2011}}</ref> സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ഭയന്നിരുന്ന ഒരു പ്രധാന പ്രശ്നം മലേഷ്യയുടെ അധിനിവേശമാണ്. സിംഗപ്പൂർ ആർമ്ഡ് ഫോർസ് (SAF) രൂപികരിക്കുന്നതിൽ [[Israel Defense Forces|ഇസ്രായേലി ഡിഫൻസ് ഫോർസ്]] (IDF) വളരെയധികം പങ്കുവഹിച്ചിരുന്നു. ഇസ്രായേലി സൈന്യത്തിന് കീഴിൽ സിംഗപ്പൂർ സൈനികർക്ക് പരിശീലനം ലഭിച്ചു. [[Conscription in Israel|ഇസ്രായേൽ മാതൃകയാണ്]] രാജ്യത്ത് പിന്തുടർന്നുവന്നത്.<ref name="cs.uwec2" /> ഇസ്രായേലുമായി ഇന്നും സിംഗപ്പൂർ മികച്ച ബന്ധം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. ഇന്നും ഇസ്രായേലിൽനിന്ന് വളരെയധികം ആയുധങ്ങളും സൈനിക വിദ്യയും വാങ്ങുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ് സിംഗപ്പൂർ.<ref>{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/singapore.html|title=Jewish Virtual History Tour: Singapore|accessdate=13 October 2011|date=n.d.|publisher=Jewish Virtual Library}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf|title=THE ISRAELI ARSENAL DEPLOYED AGAINST GAZA DURING OPERATION CAST LEAD|publisher=[[Institute of Palestine Studies]]|page=186|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928203037/http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf|archive-date=28 September 2011|url-status=dead|accessdate=10 July 2012}}</ref> വിവിധയിനം പ്രതിബന്ധങ്ങളെ തരണം ചെയ്യാനുള്ള ക്ഷമത എസ് എ എഫ് നേടിയിട്ടുണ്ട്. സൈന്യത്തിന് ആവശ്യമായ ഉപയോഗവസ്തുക്കൾ എത്തിച്ചുകൊടുക്കേണ്ട ചുമതല [[Defence Science and Technology Agency|ഡിഫൻസ് സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി ഏജൻസിക്കാണ്]].<ref name="Mindef18Feb2008">{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html|title=Speech by Minister for Manpower and Second Minister for Defence Dr Ng Eng Hen|publisher=Ministry of Defence|date=18 February 2008|accessdate=19 February 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230171135/https://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html|archivedate=30 December 2016|df=dmy-all}}</ref> 18 വയസ്സിനു മുകളിലുള്ള സിംഗപ്പൂരിലെ എല്ലാ പൗരന്മാരും [[നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനം]] ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. ഇതിൽനിന്നും ക്രിമിനൽ പശ്ചാത്തലമുള്ളവരെയും, വളരെയധികം കുടുംബബാദ്ധ്യതകൾ എന്ന് തെളിയിക്കുന്നവരെയും ഒഴിവാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സൈനിക സേവനം ചെയ്യേണ്ട നിർബന്ധമില്ലെങ്കിലും എസ് എ എഫിൽ സ്ത്രീകളുടെ സാനിധ്യം വർദ്ധിച്ചുവരുന്നുണ്ട്: 1989 മുതൽ പുരുഷന്മാർക്കുവേണ്ടി മാത്രം നീക്കിവെച്ചിരുന്ന സൈനിക ജോലികളിൽ സ്ത്രീ സംവരണവും ഏർപ്പെടുത്തി. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നവർ കുറഞ്ഞത് 9 ആഴ്ചകൾ നീളുന്ന പരിശീലന പരിപാടികൾക്ക് വിധേയരാകേണ്ടതുണ്ട്.<ref name="country-data">{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11917.html|title=Singapore&nbsp;– Recruitment and Training of Personnel|accessdate=19 February 2011|date=December 1989|publisher=Country-data.com}}</ref> വിശാലവും തുറസായതുമായ സ്ഥലത്തിന്റെ പരിമിതി മൂലം, വെടിവെയ്പ്പ്, [[Amphibious warfare|കര, നാവിക ആയോധനമുറകൾ]] മുതലായ പരിശീലനപരിപാടികളെല്ലാം മറ്റ് ചെറുദ്വീപുകളിലായി സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. സാധാരണ പൗരന്മാർക്ക് ഇവിടേക്കുള്ള പ്രവേശനാനുമതി നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രധാന ദ്വീപിലും, നഗരത്തിലും ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന അപകടസാധ്യതകളെ ഇത് ഇല്ലാതാക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഉയർന്ന തോതിലുള്ള സൈനിക പരിശീലനങ്ങൾ ദ്വീപിനു സമീപം നടത്തുന്നത് അപകടകരമായി കണക്കാക്കയാൽ, 1975 മുതൽ ഇവ [[തായ്‌വാൻ|തായ്‌വാനിൽ]] സംഘടിപ്പിച്ചുവരുന്നു.<ref name="country-data" /> കൂടാതെ ഒരു ഡസണോളം മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലും സൈനികാഭ്യാസം നടത്താറുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Flag_lowering_by_Singapore_troops,_Kiwi_Base,_Bamyan_Province,_Afghanistan_-_20101027.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ഒരു സിംഗപ്പൂർ സൈനിക ട്രൂപ്പ്]] സ്ഥല, വ്യോമ പരിമിതികൾ മൂലം,ഓസ്ട്രേലിയ, യു എസ് ഫ്രാൻസ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് സിംഗപ്പൂർ എയർഫോഴ്സ് (RSAF) വിദേശ സൈനിക ബേസുകൾ നിലനിർത്തുന്നുണ്ട്. ആർ എസ് എ എഫിന്റെ 130 സ്ക്വാഡ്രോൺ [[Western Australia|പടിഞ്ഞാറൻ ഓസ്ട്രേലിയയിലെ]] [[RAAF Base Pearce|RAAF ബേസ് പിയ്ർസിലും]].<ref>{{cite web|url=http://www.airforce.gov.au/bases/pearce.aspx|title=RAAF Base Pearce|accessdate=12 October 2011|year=2011|publisher=[[Royal Australian Air Force]]}}</ref> [[126 Squadron, Republic of Singapore Air Force|126 സ്ക്വാഡ്രോൺ]] [[Queensland|ക്വീൻസ്ലാൻഡിലെ]] [[Oakey Army Aviation Centre|ഊകി ആർമി ഏവിയേഷൻ സെന്ററും]] താവളമാക്കിയിരിക്കുന്നു. <ref>{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20060313052830/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html|url-status=dead|archive-date=13 March 2006|title=Opening Ceremony of the RSAF Helicopter Detachment in Oakey, Australia|accessdate=5 July 2013|date=20 August 1999|publisher=Ministry of Defence|df=dmy-all}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന് [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലെ]] [[Cazaux Air Base|കാസൗ എയർ ബേസിൽ]] 150 സ്ക്വാഡ്രോൺ താവളം ഉണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm|title=Beyond Limits&nbsp;– Jet Training in France|accessdate=12 October 2011|year=2011|publisher=Ministry of Defence|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070625180014/http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm|archivedate=25 June 2007|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/singapore/rsaf-equipment-intro.htm|title=Equipment&nbsp;– Republic of Singapore Air Force|accessdate=12 October 2011|year=2011|publisher=GlobalSecurity}}</ref> [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[San Diego|സാൻ ഡീഗൊ]], [[California|കാലിഫോർണിയ]], [[Marana, Arizona|മരാന]], [[Grand Prairie, Texas|ഗ്രാൻഡ് പ്രയറി]], [[Luke Air Force Base|ലൂക് എയർഫോഴ്സ് ബേസ്]] എന്നീ വിടങ്ങളിൽ സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.acc.af.mil/news/story.asp?id=123178824|title=Singapore celebrates Peace Carvin V partnership with U.S. Air Force|accessdate=5 July 2013|date=23 November 2009|publisher=U.S. Air Combat Command|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114033730/http://www.acc.af.mil/news/story.asp?id=123178824|archive-date=14 November 2012|url-status=dead|author=Reif, Jasmine}}</ref><ref>{{cite news|url=http://160.96.2.142/content/pmosite/mediacentre/inthenews/primeminister/2010/July/pm_gets_feel_of_rsafsnewjetatusbase.html|title=PM gets feel of RSAF's new jet at US base|author=Chua Chin Hon|date=13 July 2010|work=The Straits Times|location=Singapore|archive-url=https://archive.today/20130705185326/http://160.96.2.142/content/pmosite/mediacentre/inthenews/primeminister/2010/July/pm_gets_feel_of_rsafsnewjetatusbase.html|archive-date=5 July 2013|url-status=dead|accessdate=5 July 2013}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന് പുറത്തേക്കും എസ് എ എഫ് തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ സേവനമനുഷ്ഠിക്കാനായി പറഞ്ഞയച്ചിട്ടുണ്ട്. [[Iraq|ഇറാഖ്]],<ref>{{cite news|url=http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm|title=Singapore to send 192 military personnel to Iraq|date=7 October 2003|work=Singapore Window|agency=Agence France-Presse|accessdate=19 February 2011}}</ref> [[Afghanistan|അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]],<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html|title=SAF to provide medical aid, set up dental clinic in Afghanistan|date=16 May 2007|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|accessdate=19 February 2011|archive-date=2008-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208212623/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html|url-status=dead}}</ref> എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ സിംഗപ്പൂർ സൈനികർ സേവനം ചെയ്തിരുന്നു.[[2004-ലെ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രഭൂകമ്പവും സുനാമിയും|2004-ലെ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രഭൂകമ്പവും തുടർന്നുണ്ടായ സുനാമിയിലും]] ഇന്തോനേഷ്യയിലെ [[Aceh|അക്കെയിലേക്ക്]] സിംഗപ്പൂർ സൈന്യം. സഹായങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നു. [[Hurricane Katrina|കത്രീന ചുഴലിക്കാറ്റ്]], [[Typhoon Haiyan|ഹയാൻ ചുഴലിക്കാറ്റ്]] തുടങ്ങിയ പ്രകൃതിക്ഷോപങ്ങളിലും എസ് എ എഫ് രക്ഷാപ്രവർത്തങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html|title=Katrina Relief Operations|accessdate=12 October 2011|year=2011|publisher=Ministry of Defence|archive-url=https://web.archive.org/web/20051025202249/http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html|archive-date=25 October 2005|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[ഓസ്ട്രേലിയ]], [[മലേഷ്യ]], [[ന്യൂസീലൻഡ്]], [[യു.കെ.]]<nowiki/>എന്നീ രാജ്യങ്ങളുമായി ചേർന്ന സിംഗപ്പൂർ [[Five Power Defence Arrangements|ഫൈവ് പവർ ഡിഫൻസ് അറേഞ്ച്മെന്റ്]] എന്ന ഒരു സൈനിക സഖ്യത്തിലും അംഗമാണ്.<ref name="MindefApr2005" /> ==സാമ്പത്തിക രംഗം== [[പ്രമാണം:View of MBS from the gardens (8026531707).jpg|ലഘുചിത്രം|2010-ൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ച [[മറീന ബേ സാൻഡ്സ്|മറീന ബേ സാൻഡ്സിലെ]] [[Integrated resort|ഇൻഡഗ്രേറ്റഡ് റിസോർട്ട്]]]] സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു മുന്നേ 1965, ബ്രിട്ടിഷ് ഭരണത്തിനു കീഴിലുള്ള ഒരു കോളനി ആയിരുന്നു സിംഗപ്പൂർ, കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ പ്രധാന ബ്രിട്ടിഷ് നാവികകേന്ദ്രവും അന്ന് സിംഗപ്പൂർ ആയിരുന്നു. വളരെയധികം പുരോഗമിച്ച [[Market economy|മാർക്കറ്റ് സാമ്പത്തികരംഗമാണ്]] സിംഗപ്പൂരിലേത്, പണ്ട് പ്രധാന തുറമുഖമായതിന്റെ തുടർച്ചയെന്നോണമാണ് സിംഗപ്പൂർ സാമ്പത്തിക, വാണിജ്യ മേഖലകളിൽ കൂടുതൽ പുരോഗതി നേടിയത്. സിംഗപ്പൂർ, [[Hong Kong|ഹോങ് കോങ്]], [[South Korea|ദക്ഷിണ കൊറിയ]], [[Taiwan|തായ്വാൻ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളെ അവയുടെ സാമ്പത്തിക പുരോഗതി കണക്കിലെടുത്ത് [[Four Asian Tigers|നാല് ഏഷ്യൻ കടുവകൾ]] എന്ന വിശേഷണവും നൽകിയിട്ടുണ്ട്. 1965 നും 1995നും ഇടയിലുള്ള കാലയളവിൽ, രാജ്യത്തിന്റെ ശരാശരി സാമ്പത്തിക വളർച്ച നിരക്ക് വർഷത്തിൽ 6 % ആയിരുന്നു. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതനിലവാരത്തിലും ഇത് മാറ്റം വരുത്തി.<ref>{{cite book|title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present.|url=https://archive.org/details/isbn_9781107507180|author=Baten, Jörg|date=2016|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107507180|page=292}}</ref> [[പ്രമാണം:Singapore Skyline Panorama.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|619x619ബിന്ദു|സിംഗപ്പൂരിന്റെ സെന്റ്രൽ ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ അംബരചുംബികൾ, ഒരു രാത്രി ദൃശ്യം. ]] == അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ == === വിവരസാങ്കേതിക വിദ്യ === === ഗതാഗതം === സിംഗപ്പൂർ വളരെ ഉയർന്ന ജനസാന്ദ്രതയുള്ള ഒരു ചെറിയ ദ്വീപരാഷ്ട്രമായതിനാൽ, പൊതുനിരത്തുകളിൽ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കാറുകൾക്ക് നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. [[ഗതാഗതകുരുക്ക്|ഗതാഗതകുരുക്കുകൾ]], [[മലിനീകരണം]] എന്നിവ കുറയ്ക്കുന്നതിനായാണ് ഈ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. <ref name="BloombergBMW">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-02-16/bmw-3-series-costs-260-000-as-singapore-tax-keeps-cars-for-rich.html|title=BMW Costing $260,000 Means Cars Only for Rich in Singapore as Taxes Climb|last=Aquino|first=Kristine|date=17 February 2011|work=Bloomberg L.P.|location=New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20110220044725/http://www.bloomberg.com/news/2011-02-16/bmw-3-series-costs-260-000-as-singapore-tax-keeps-cars-for-rich.html|archive-date=20 February 2011|url-status=dead|accessdate=2 July 2011|df=dmy-all}}</ref> മറ്റ് [[കോമൺവെൽത്ത് ഒഫ് നേഷൻസ്|കോമൺവെൽത്ത്]] രാജ്യങ്ങളിൽ എന്നപോലെ, സിംഗപ്പൂരിലും നിരത്തിന്റെ ഇടത് ഭാഗം ചേർന്നാണ് വാഹനങ്ങൾ ഓടിക്കേണ്ടത്.<ref>{{cite web|url=http://www.expatsingapore.com/content/view/1147|title=Once you're here: Basic Road Rules and Regulations|accessdate=27 February 2011|date=16 August 2009|publisher=Expat Singapore|archive-date=2014-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215023246/http://www.expatsingapore.com/content/view/1147|url-status=dead}}</ref> ഏഷ്യയിലെതന്നെ ഒരു പ്രധാന [[Transport hub|ഗതാഗത കേന്ദ്രമാണ്]] സിംഗപ്പൂർ. സിംഗപ്പൂർ വിമാനത്താവളവും, തുറമുഖവും വളരെയേറി തിരക്കുള്ള ഗതാഗത കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. [[Changi Airport|സിംഗപ്പൂർ ചാങ്കി വിമാനത്താവളം]] ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ വ്യോമഗതാഗത രംഗത്തെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമാണ്.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html|title=Qantas celebrates 60 years of the 'Kangaroo Route'|last=Marks|first=Kathy|date=30 November 2007|newspaper=The Independent|location=London}}</ref> സിംഗപ്പൂർ രാജ്യത്ത് 8 വിമാനത്താവളങ്ങളുണ്ട് * [[Singapore Changi Airport|സിംഗപ്പൂർ ചാങ്കി വിമാനത്താവളം]] * [[Seletar Airport|സെലെറ്റാർ വിമാനത്താവളം]] * [[Kallang Airport|കല്ലാങ്]] [[Seletar Airport|വിമാനത്താവളം]] * [[Paya Lebar Air Base|പയ ലെബാർ എയർ ബേസ്]] * [[Tengah Air Base|തെങ്കാഹ് എയർ ബേസ്]] * [[Sembawang Air Base|സെമ്പവാഗ് എയർ ബേസ്]] * [[Changi Air Base|ചാങ്കി എയർ ബേസ്]] * [[Changi Air Base (East)|ചാങ്കി എയർ ബേസ് (കിഴക്ക്)]] [[Singapore Changi Airport|സിംഗപ്പൂർ ചാങ്കി വിമാനത്താവളത്തിൽനിന്നും]] 100ലധികം എയർലൈനുകൾ, 70ലധികം രാജ്യങ്ങളിലായുള്ള 300ലധികം നഗരങ്ങളിലേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport|title=About Changi Airport|accessdate=13 July 2016|date=|publisher=Changiairport.com|archive-date=2014-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20141121013212/http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport|url-status=dead}}</ref> ലോകത്തിലെതന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച വിമാനത്താവളങ്ങളിൽ ഒന്നായി സിംഗപ്പൂർ വിമാനത്താവളത്തെ പലതവണ തിരഞ്ഞെടുത്തിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|title=2006 Airport of the Year result|accessdate=1 June 2006|publisher=World Airport Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061231160516/http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|archivedate=31 December 2006}}</ref> [[Singapore Airlines|സിംഗപ്പൂർ എയർലൈൻസാണ്]] രാജ്യത്തിന്റെ [[Flag carrier|ദേശീയ എയർലൈൻസ്]].<ref>{{cite news|url=http://www.brandrepublic.com/news/201303/BRAND-HEALTH-CHECK-Singapore-airlines---Turbulence-ahead-Singapore-flag-carrier/|title=Turbulence ahead for Singapore flag carrier|last=Yap|first=Jimmy|date=30 January 2004|work=BrandRepublic|publisher=Haymarket Business Media|location=London|access-date=2018-03-14|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514002405/http://www.brandrepublic.com/news/201303/BRAND-HEALTH-CHECK-Singapore-airlines---Turbulence-ahead-Singapore-flag-carrier/|url-status=dead}}</ref> <gallery heights="150" perrow="4" mode="packed"> പ്രമാണം:(SGP-Singapore) East-West Line Alstom Movia R151 1925-1926 @ Eunos 2026-08-07.jpg|സിംഗപ്പൂർ മെട്രോയും പ്രമാണം:(SGP-Singapore) SBS Transit SG3142S 116 2025-05-01.jpg|സിംഗപ്പൂർ ബസുകളും പ്രമാണം:Crystal Mover 05 Changi Airport Skytrain 2023 (02).jpg|[[സിംഗപ്പൂർ ലൈറ്റ് റെയിൽ]] പ്രമാണം:SingaporePort1.JPG|[[സിംഗപ്പൂർ തുറമുഖം]] പ്രമാണം:Singapore Changi Airport, Terminal 2, Drop-off foyer, Dec 05.JPG|[[Singapore Changi Airport|സിംഗപ്പൂർ ചാങ്കി വിമാനത്താവളത്തിന്റെ]] ടെർമിനൽ-2 </gallery> === ജലവിതരണവും ശുചീകരണവും === ജലവിതരണരംഗത്ത് അത്യാധുനിക ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക വിദ്യകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്ന രാജ്യമാണ് സിംഗപ്പൂർ. സമുദ്രജലത്തിന്റെ [[Desalination|നിർലവണീകരണം]], [[Reclaimed water|വീണ്ടെടുത്ത ജലത്തിന്റെ]] പുനരുപയോഗം, നഗരമേഖലകളിലെ [[മഴവെള്ളക്കൊയ്ത്ത്]], അഴിമുഖങ്ങൾ, ശുദ്ധജലതടാകങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഫലപ്രദമായ ഉപയോഗം തുടങ്ങിയ സങ്കേതങ്ങളാൽ മലേഷ്യയിൽ നിന്നുമുള്ള ജലത്തിന്റെ ഇറക്കുമതി കുറയ്ക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.<ref name="Luan">{{cite journal|title=Singapore Water Management Policies and Practices|author=Ivy Ong Bee Luan|journal=International Journal of Water Resources Development|issue=1|doi=10.1080/07900620903392190|year=2010|volume=26|pages=65–80}}</ref> ജലവിനിയോഗ രംഗത്തെ സിംഗപ്പൂരിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ കേവലം ഭൗതികമായ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചല്ല ഇരിക്കുന്നത്. മറിച്ച് ശക്തമായ നിയമങ്ങൾ, വെള്ള കരം, പൊതുജങ്ങളെ ബോധവൽക്കരിക്കൽ, ഗവേഷണങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇതിൽ പങ്കുവഹിക്കുന്നു. == ജനവിഭാഗങ്ങൾ == {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ ജനവിഭാഗങ്ങൾ|സിംഗപ്പൂരുകാർ}} [[പ്രമാണം:KITLV_-_103763_-_Chinese_and_Malaysian_women_at_Singapore_-_circa_1890.tif|ലഘുചിത്രം|സിംഗപ്പൂരിലെ ചൈനീസ്, മലയ് വംശജരായ സ്ത്രീകൾ, 1890ലെ ചിത്രം]] 2015-മധ്യത്തിൽ, സിംഗപ്പുരിന്റെ ജനസംഖ്യ 5,535,000 ആണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു, ഇതിൽ 3,375,000 (60.98%) ആളുകൾ സിംഗപ്പൂരിന്റെ പൗരന്മാരാണ്. ശേഷിക്കുന്ന 2,160,000 (39.02%) ആളുകൾ [[Permanent residency in Singapore|സിംഗപ്പൂരിലെ സ്ഥിരതാമസക്കാരോ]] (527,700) അല്ലെങ്കിൽ [[Foreign student|വിദേശത്തുനിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളോ]]/[[Foreign worker|തൊഴിലാളികളോ]]/[[Dependant|ആശ്രിതരോ]] (1,632,300) ആണ്.<ref name="singstat2015pop&land2" /> 2010-ലെ രാജ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ [[കാനേഷുമാരി]] കണക്ക് പ്രകാരം, സിംഗപ്പൂർ നിവാസികളിൽ (അതായത് സിംഗപ്പൂർ പൗരന്മാരും, സ്ഥിര താമസ അനുമതി ഉള്ളവരും) 23% ആളുകൾ [[Foreign born|വിദേശത്ത് ജനിച്ചവരാണ്]]; സ്ഥിരതാമസക്കാർ അല്ലാത്തവരെയും കണക്കിലെടുത്താൽ, സിംഗപ്പൂരിലുള്ള മൊത്തം ആളുകളിൽ 43% പേരും വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ ജനിച്ചവരാണ്.<ref name="2010census">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf|title=Census of population (pages 13 to 16 of the pdf file)|accessdate=2 July 2011|year=2010|publisher=Singapore Department of Statistics|archiveurl=https://www.webcitation.org/68v15isAU?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf|archivedate=5 July 2012}}</ref><ref name="un.org">[https://www.un.org/esa/population/publications/migration/UN_MigStock_2008.pdf "Trends in international migrant stock: The 2008 revision"], United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2009).</ref> അതേ സെൻസസ് കണക്ക് പ്രകാരം 74.1% സിംഗപ്പൂർ നിവാസികൾ ചൈനീസ് വംശജരും, 13.4% മലയ് വംശജരും, 9.2%ഇന്ത്യൻ വംശജരും, ശേഷിക്കുന്ന 3.3% മറ്റുള്ളവരും ([[Eurasians in Singapore|യുറേഷ്യൻസ്]] ഉൾപ്പെടെ) ആണ്.<ref name="2010census" /> 2010ന് മുമ്പുവരെ, ഓരോ വ്യക്തിയും തങ്ങൾ ഏത് വംശജരാണ് എന്ന് റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമായിരുന്നു, ആളുകൾക്ക് ഏതെങ്കിലും ഒരു വംശത്തിൽ മാത്രമേ റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ സാധിച്ചിരുന്നുള്ളു. മിശ്രവിവാഹിതരുടെ മക്കളെ അവരുടെ പിതാവിന്റെ വംശത്തിൽ പെടുന്നവരായി പൊതുവെ കണക്കാക്കി വന്നിരുന്നു. 2010 മുതൽ, ആളുകൾക്ക് തങ്ങളെ ഒന്നിലധികം ഗോത്രങ്ങളിൽ പെടുന്നവരായി റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യാനുള്ള നിയമസൗകര്യം ലഭിച്ചു. ഇതു പ്രകാരം ആളുകൾക്ക് തങ്ങളുടെ പ്രധാന വംശവും, ദ്വിതീയ വംശവും റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യാം, എന്നാൽ രണ്ടിലധികം വംശത്തിൽ റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ സാധ്യമല്ല.<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html|title=Singaporeans of mixed race allowed to 'double barrel' race in IC|author=Hoe Yeen Nie|date=12 January 2010|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|accessdate=18 February 2011|archive-date=2010-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100206100917/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html|url-status=dead}}</ref> 90.3% ആളുകൾ സ്വന്തമായി വീടുള്ളവരാണ്. ഒരു കുടുംബത്തിലെ ശരാശരി അംഗസംഖ്യ 3.43 ആണ് (സിംഗപ്പൂർ പൗരന്മാർ അല്ലാത്തവരെയും ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു).<ref name="singstat2014h&h">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20|title=Statistics Singapore – Latest Data – Households & Housing|accessdate=20 April 2015|date=2014|publisher=Statistics Singapore|archive-date=2015-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20|url-status=dead}}</ref> ഭൂമിയുടെ ദൗർലഭ്യം മൂലം, സിംഗപ്പൂരിൽ 80.4% ആളുകളും [[Public housing in Singapore|പൊതു- ബഹുനില കെട്ടിടങ്ങളിലായാണ്]] താമസിക്കുന്നത്. ഈ കെട്ടിടങ്ങൾ "എച്ച് ബി ഡി ഫ്ലാറ്റ്സ്" എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത് ([[Housing and Development Board|ഹൗസിങ് ഡെവലപ്മെന്റ് ബോർഡ്]] എന്നതിന്റെ ചുരുക്കെഴുത്ത് എച്ച് ബി ഡി). [[Housing and Development Board|ഹൗസിങ് ഡെവലപ്മെന്റ് ബോർഡിനാണ്]] രാജ്യത്തിന്റെ പബ്ലിക് ഹൗസിങിന്റെ ചുമതല. <ref name="singstat2014h&h" /><ref name="hdb">{{cite web|url=http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument|title=HDB InfoWEB: HDB Wins the 2010 UN-HABITAT Scroll of Honour Award :|accessdate=14 October 2013|date=|publisher=Hdb.gov.sg|archive-url=https://web.archive.org/web/20111211145036/http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument|archive-date=11 December 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽനിന്നുള്ള അളുകൾ സിംഗപ്പൂരിൽ [[Domestic worker|വീട്ടു ജോലികൾ]] ചെയ്യുന്നത് സാധാരണമാണ്. 2013 ഡിസംബർ പ്രകാരം 224,500 വിദേശ വീട്ടുജോലിക്കാർ സിംഗപ്പൂരിലെ ഭവങ്ങളിൽ സേവനം ചെയ്യുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html|title=More than 1.3 million foreigners working in Singapore: Tan Chuan-Jin|date=5 August 2014|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140914232514/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html|archivedate=14 September 2014|url-status=dead|accessdate=26 October 2014}}</ref> 2017-ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം സിംഗപ്പൂർ നിവാസികളുടെ [[Median|മാധ്യ]] പ്രായം 40.5 വയസാണ്.<ref name="singstat2014respoppro">{{cite web|url=https://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#17|title=Statistics Singapore – Latest Data – Resident Population Profile|accessdate=15 March 2018|date=|publisher=Statistics Singapore|archive-date=2015-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#17|url-status=dead}}</ref> 2014-ലെ കണക്കുപ്രകാരം [[Total fertility rate|മൊത്ത പ്രത്യുല്പാദന നിരക്ക്]] ഒരു സ്ത്രീക്ക് 0.80 കുട്ടികൾ എന്ന തോതിലാണ്. ലോകത്തിലെതന്നെ വളരെ കുറഞ്ഞ പ്രത്യ്ല്പാദന നിരക്കുകളിൽ ഒന്നാണിത്.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|title=The World Factbook|accessdate=24 October 2014|work=[[Central Intelligence Agency]]|archive-date=2009-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|url-status=dead}}</ref> ജനസംഖ്യയിൽ ഇതുമൂലം ഉണ്ടാകുന്ന കുറവ് പരിഹരിക്കുന്നതിനായി സിംഗപ്പൂർ ഗവണ്മെന്റ് കഴിഞ്ഞ ചില ദശാബ്ദങ്ങളിലായി സിംഗപ്പൂരിലേക്കുള്ള വിദേശികളുടെ കുടിയേറ്റം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു വരുന്നു. വളരെയധികം വിദേശികൾ രാജ്യത്ത് കുടിയേറിയിട്ടുള്ളതിനാൽ സിംഗപ്പൂരിന്റെ ജനസംഖ്യയിൽ ഇടിവുവരാതെ നിലനിൽക്കുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html|title=Singapore's birth trend outlook remains dismal|last=Ng|first=Julia|date=7 February 2007|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|accessdate=22 April 2010|archive-date=2010-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113223503/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html|url-status=dead}}</ref> === മതം === {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ മതങ്ങൾ}} {{bar box|title=സിംഗപ്പൂരിലെ മതങ്ങൾ, 2015<ref name="Singapore Census 2015">Statistics Singapore: [http://www.singstat.gov.sg/publications/publications-and-papers/GHS/ghs2015content 2015 General Household Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180212081901/http://www.singstat.gov.sg/publications/publications-and-papers/GHS/ghs2015content |date=2018-02-12 }}. [http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/excel/t43-48.xls Religion data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409100146/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/excel/t43-48.xls |date=2016-04-09 }}</ref>|titlebar=#ddd|left1=മതം|right1=ശതമാനം|float=right|bars={{bar percent|[[Buddhism in Singapore|ബുദ്ധമതം]]|orange|33.2}} {{bar percent|[[Christianity in Singapore|ക്രിസ്തുമതം]]|red|18.8}} {{bar percent|[[Irreligion in Singapore|മതവില്ലാത്തവർ]]|grey|18.5}} {{bar percent|[[Islam in Singapore|ഇസ്ലാം]]|green|14.0}} {{bar percent|[[Taoism in Singapore|താവോ മതം]]|blue|10.0}} {{bar percent|[[Hinduism in Singapore|ഹിന്ദുമതം]]|gold|5.0}} {{bar percent|മറ്റുള്ളവ|purple|0.6}}}}സിംഗപ്പൂർ ജനതയിലെ ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും [[Buddhism in Singapore|ബുദ്ധമതം]] സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ളവരാണ്. ഏറ്റവും പുതിയ ജനസംഖ്യാകണക്ക് പ്രകാരം സിംഗപ്പൂരിലെ 33% ആളുകളുടേയും മതം [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതമാണ്]]. [[Christianity in Singapore|ക്രിസ്തുമതമാണ്]] സിംഗപ്പൂരിലെ 2ആമത്തെ വലിയ മതം. തുടർന്ന് [[Islam in Singapore|ഇസ്ലാം,]] [[Taoism in Singapore|താവോയിസം]], [[Hinduism in Singapore|ഹിന്ദുമതം]] എന്നീ മതങ്ങൾ വരുന്നു. ജനസംഖ്യയിലെ 17% ആളുകൾ യാതൊരുമതത്തിലും വിശ്വസിക്കാത്തവരാണ്. 2000 മുതൽ 2010 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ക്രിസ്ത്യൻ, താവോയിസ്റ്റ്, നിരീശ്വരവിശ്വാസികൾ എന്നിവരുടെ എണ്ണത്തിൽ 3% വർദ്ധനവ് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. each, അതേസമയം ബുദ്ധമതസ്തരുടെ ജനസംഖ്യയിൽ ഇടിവ് വന്നിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് മതങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ കാര്യമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഒന്നും വന്നിട്ടില്ല.<ref name="2010censuspercentage3">{{cite press release|url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf|title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion|publisher=Singapore Statistics|date=12 January 2011|accessdate=16 January 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf|archivedate=24 January 2011}} {{Cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-03-14 |archive-date=2011-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Pew Research Center|പ്യൂ റിസർച്ച് സെന്റർ]] നടത്തിയ പഠനപ്രകാരം സിംഗപ്പൂരിനെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മതവൈവിധ്യ രാഷ്ട്രമായി തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2014/04/04/global-religious-diversity/|title=Global Religious Diversity|accessdate=15 April 2014|date=4 April 2014|publisher=Pew Research}}</ref><ref name="pew">[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/singapore/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191121234733/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/singapore/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 |date=2019-11-21 }}. [[Pew Research Center]]. 2010.</ref> പ്രധാനമതങ്ങളെ കൂടാതെ [[സിഖ് മതം]], [[ജൈനമതം]], [[ബഹായ് മതം]], [[യഹൂദമതം]] എന്നിവയിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവരും സിംഗപ്പൂരിലുണ്ട് [[Theravada|തേരവാദ]], [[Mahayana|മഹായാന]], [[Vajrayana|വജ്രയാന]] ബുദ്ധമതങ്ങളുടെയെല്ലാം മഠങ്ങളും, ആരാധനാകേന്ദ്രങ്ങളും സിംഗപ്പൂരിലുണ്ട്. സിംഗപ്പൂർ ബുദ്ധമതസ്ഥരിൽ ഭൂരിഭാഗവും ചൈനീസ് വംശജരും, മഹായാന ബുദ്ധമതം പിന്തുടരുന്നവരുമാണ്,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=GBdX2ELnkXQC&pg=PR8|title=State, society, and religious engineering: toward a reformist Buddhism in Singapore|author=Khun Eng Kuah|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2009|isbn=978-981-230-865-8|location=Singapore|accessdate=1 November 2010}}</ref> അടുത്തകാലത്തായി [[Tibetan Buddhism|തിബറ്റൻ ബുദ്ധിസവും]] സിംഗപ്പൂരിൽ പ്രചാരത്തിൽ വന്നിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a789141932|title=Modernity in south-east Asia|accessdate=1 November 2010|date=2 December 1995|publisher=Informaworld}}</ref> <gallery heights="150" perrow="4" mode="packed"> പ്രമാണം:Singapore Tempel Thian Hock Keng Hof 1.jpg|സിംഗപ്പൂരിലെ ഏറ്റവും പഴയ താവോ ക്ഷേത്രമായ [[തിയാൻ ഹോക്ക് കെങ്]] പ്രമാണം:Buddha Tooth Relic Temple and Museum.JPG|[[Buddha Tooth Relic Temple and Museum|ബുദ്ധ ടൂത്ത് റെലിക്സ് ക്ഷേത്രവും സംഗ്രഹാലയവും]] പ്രമാണം:Sri Mariamman Temple 2, Dec 05.JPG|സിംഗപ്പൂരിലെ ഏറ്റവും ആദ്യത്തെ ഹിന്ദു ക്ഷേത്രമായ [[ശ്രീ മാരിയമ്മൻ കോവിൽ, സിംഗപ്പൂർ|മാരിയമ്മൻ കോവിൽ]] പ്രമാണം:Masjid Sultan.JPG|സിംഗപ്പൂരിലെ പ്രധാന മുസ്ലീം പള്ളിയായ [[Masjid Sultan|സുൽത്താൻ മസ്ജിദ്]] പ്രമാണം:Armenian Church 9, Singapore, Jan 06.JPG|സിംഗപ്പൂരിലെ ഏറ്റവും ആദ്യത്തെ ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളി: [[Armenian Church, Singapore|അർമേനിയൻ ചർച്ച്]] പ്രമാണം:Maghain Aboth Synagogue.jpg|1878-ൽ നിർമിച്ച [[Maghain Aboth Synagogue|മഗൈൻ അബോത് സിനഗോഗ്]] </gallery> === ഭാഷ === {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ ഭാഷകൾ}} സിംഗപ്പൂരിൽ നാല് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളുണ്ട്: [[ഇംഗ്ലീഷ്]], [[മലയ്]], [[മാൻഡറിൻ|മാൻഡരിൻ ചൈനീസ്]], [[Tamil language|തമിഴ്]].<ref name="statutes.agc.gov.sg">{{cite web|url=http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;ident=7655e14f-c579-47a2-b7a9-fffc9fea4815;page=0;query=DocId%3A%222cc15e67-cf27-44b1-a736-f28ab8190454%22%20Status%3Apublished%20Depth%3A0;rec=0|title=Republic of Singapore Independence Act, s.7|access-date=2018-03-14|archive-date=2014-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140420190129/http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;ident=7655e14f-c579-47a2-b7a9-fffc9fea4815;page=0;query=DocId%3A%222cc15e67-cf27-44b1-a736-f28ab8190454%22%20Status%3Apublished%20Depth%3A0;rec=0|url-status=dead}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ സിംഗപ്പൂരിൽ പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. വാണിജ്യം, ഭരണകാര്യങ്ങൾ, സ്കൂളുകളിലെ മാധ്യം എന്നിവയ്ക്ക് ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയെയാണ് പ്രധാനമായും ആശ്രയിക്കുന്നത്.<ref name="Britishcouncil">{{cite web|url=http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm#singapore|title=Education UK Partnership&nbsp;– Country focus|accessdate=27 February 2011|date=October 2010|publisher=[[British Council]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110402172957/http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm|archive-date=2 April 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|title=Speech by Mr S. Iswaran, Senior Minister of State, Ministry of Trade and Industry and Ministry of Education|date=19 April 2010|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519070557/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|archive-date=19 May 2011|url-status=dead}}</ref>{{bar box|title=വീടുകളിൽ കൂടുതലായും <br>ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന ഭാഷകൾ<ref name="singstat1">{{cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf |title=General Household Survey 2015 |year=2015 |accessdate=15 November 2016 |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215063843/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/singapore/english-most-common-home-language-in-singapore-bilingualism-also-up-government-survey|title=English most common home language in Singapore, bilingualism also up: Government survey|first=|last=hermes|date=10 March 2016|publisher=}}</ref>|titlebar=#ddd|left1=ഭാഷ|right1=ശതമാനം|float=right|bars={{bar percent|ഇംഗ്ലീഷ്|blue|36.9}} {{bar percent|ചൈനീസ്|yellow|34.9}} {{bar percent|മലയ്|red|10.7}} {{bar percent|തമിഴ്|green|3.3}} {{bar percent|മറ്റുള്ളവ|grey|14.2}}}}[[British English|ബ്രിട്ടീഷ് ഇംഗ്ലീഷിന്റെ]] ഒരു വകഭേദമാണ് [[Singapore English|സിംഗപ്പൂർ ഇംഗ്ലീഷ്]]. <ref>{{cite web|url=http://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481|title=What are some commonly misspelled English words?|accessdate=18 February 2011|date=18 April 2008|publisher=National Library Board|location=Singapore|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303222846/https://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481|archivedate=3 March 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>[[Constitution of Singapore|സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഭരണഘടനയും]] എലാ നിയമങ്ങളും ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിലാണ് എഴുതിയിട്ടുള്ളത്<ref>{{cite web|url=http://statutes.agc.gov.sg/non_version/cgi-bin/cgi_retrieve.pl?&actno=Reved-CONST&date=latest&method=part|title=Constitution of the Republic of Singapore. Part I|accessdate=2 July 2011|year=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20020713024759/http://statutes.agc.gov.sg/non_version/cgi-bin/cgi_retrieve.pl?&actno=Reved-CONST&date=latest&method=part|archive-date=13 July 2002|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[Judicial system of Singapore|സിംഗപ്പൂരിലെ കോടതികളിൽ]] ഇംഗ്ലീഷ് ഇതര ഔദ്യോഗികഭാഷകൾ ഉപയോഗിക്കണമെങ്കിൽ [[Language interpretation|ദ്വിഭാഷിയുടെ]] സേവനം ആവശ്യപ്പെടാവുന്നതാണ്.<ref>{{cite web|url=http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541#faq13-9|title=What do I do if I can't speak English?|accessdate=11 October 2011|publisher=Singapore Subordinate Courts|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709074333/http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541|archivedate=9 July 2010}}</ref> സിംഗപ്പൂർ ജനസംഖ്യയുടെ കേവലം മൂന്നിൽ ഒരു ഭാഗം ആളുകൾക്ക് മാത്രമാണ് ഇംഗ്ലീഷ് മാതൃഭാഷയായിട്ടുള്ളത്. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 25% ആളുകൾ മലയ് ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരാണ്. സിംഗപ്പൂരിലെ ജനങ്ങളിൽ ഏകദേശം 20% ആളുകൾക്ക് ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ എഴുതാനും വായിക്കാനും കഴിയില്ല എന്നാണ് കണക്ക്. <ref name="2010censuspercentage">{{cite press release |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion |publisher=Singapore Statistics |date=12 January 2011 |accessdate=16 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |archivedate=24 January 2011 }} {{Cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-03-14 |archive-date=2011-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf|title=Census of Population|accessdate=19 February 2011|year=2010|publisher=Singapore Statistics|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wdAIB8hG?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf|archivedate=20 February 2011}}</ref> എങ്കിലും ജങ്ങളിൽ 96.8% ആളുകളും സാക്ഷരരാണ്. സിംഗപ്പൂരിൽ ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും [[Bilingual|രണ്ട് ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരാണ്]]. പൊതുഭാഷയായ [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] കൂടാതെ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയും സിംഗപ്പൂരിലെ സ്കൂളുകളിൽ രണ്ടാം ഭാഷയായി പഠിപ്പിച്ചുവരുന്നു. അവരവരുടെ സാംസ്കാരിക-പൈതൃക മൂല്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് ഇത്തരത്തിൽ മാതൃഭാഷക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത് <ref name="2010censuspercentage2">{{cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf |title=General Household Survey 2015 |year=2015 |accessdate=15 November 2016 |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215063843/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t39-46.pdf|title=Census of Population 2010|accessdate=27 February 2011|publisher=Singapore Statistics|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wpMAuagj?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t39-46.pdf|archivedate=28 February 2011}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഇംഗ്ലീഷിൽ നിന്നും ഭാഷാ/ഉച്ചാരണപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ സിംഗപ്പൂർ ഇംഗ്ലീഷിൽ ഉണ്ട്. ഇത്തരത്തിലുള്ള ഭാഷയെ പ്രദേശികമായി "[[Singlish|സിംഗ്ലീഷ്]]" എന്ന് വിളിക്കുന്നു. സിംഗ്ലീഷിന്റെ ഉപയോഗം ഗവണ്മെന്റ് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാറില്ല.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html|title=A war of words is brewing over Singlish|author=Tan Hwee Hwee|date=22 July 2002|newspaper=Time|location=New York|accessdate=18 February 2011|archive-date=2013-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20130806210202/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html|url-status=dead}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ വിദ്യാഭ്യാസം}} [[പ്രമാണം:NUS, University Cultural Centre 3, Nov 06.JPG|ലഘുചിത്രം|[[National University of Singapore|സിംഗപ്പൂർ ദേശീയ സർവ്വകലാശാലയിലെ]] സാംസ്കാരിക കേന്ദ്ര മന്ദിരം]] സിംഗപ്പൂരിലെ പൊതു/ സ്വകാര്യ മേഖലയിലുള്ള എല്ലാ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളും [[Ministry of Education (Singapore)|വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തി]]<nowiki/>നു കീഴിൽ റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യേണ്ടതാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/private-education/|title=Private Education in Singapore|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education}}</ref> എല്ലാ പബ്ലിക് സ്കൂളുകളിലും ഇംഗ്ലീഷാണ് പാഠന മാധ്യമം.<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/|title=International Student Admissions: General Information on Studying in Singapore|accessdate=27 February 2011|publisher=Ministry of Education|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304134017/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/|archivedate=4 March 2011|url-status=dead|df=}}</ref> "[[Mother tongue|മാതൃ ഭാഷ]]" വിഷയം ഒഴികെയുള്ള മറ്റെല്ലാ വിഷയങ്ങളും ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിൽതന്നെയാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നതും.<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|title=ASEAN Scholarships: Frequently Asked Questions|accessdate=27 February 2011|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406231811/http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|archive-date=6 April 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ആഗോളതലത്തിൽ "മാതൃഭാഷ" എന്ന പദം ഒന്നാം ഭാഷയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നതെങ്കിലും, സിംഗപ്പൂരിൽ ഇത് രണ്ടാമത്തെ ഭാഷയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഒന്നാം ഭാഷം എപ്പോഴും ഇംഗ്ലീഷ് തന്നെയാണ്.<ref>{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|title=Speech by Tharman Shanmugaratnam, Senior Minister of State for Trade & Industry and Education at the Seminar on "The Significance of Speaking Skills For Language Development", organised by the Tamil Language and Culture Division of Nie On 15 February 2003|publisher=Ministry of Education|date=2 January 2008|accessdate=27 February 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515193809/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|archivedate=15 May 2011|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html|title=Mandarin is important but remains a second language in S'pore MM Lee|date=26 June 2010|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|accessdate=27 February 2011|archive-date=2017-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630180427/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|title=Returning Singaporeans – Mother-Tongue Language Policy|accessdate=27 February 2011|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408195106/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|archive-date=8 April 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|title=Refinements to Mother Tongue Language Policy|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110224021851/http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|archivedate=24 February 2011|df=dmy-all}}</ref> വിദ്യാഭ്യാസത്തെ മൂന്നു തലങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു: പ്രാഥമികം, ദ്വിതീയം, സർവ്വകലാശാല-പൂർവ്വം. ഇതിൽ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം മാത്രമാണ് നിർബന്ധമായിട്ടുള്ളത്. പ്രാഥമിക സ്കൂളിൽ നാലു വർഷം നീളുന്ന അടിസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസവും, രണ്ട് വർഷം നീളുന്ന ഓറിയന്റേഷൻ ക്ലാസുകളുമാണുള്ളത്. ഇംഗ്ലീഷ്, മാതൃഭാഷ, ഗണിതം, ശാസ്ത്രം എന്നീ വിഷയങ്ങൾക്ക് ഊന്നൽ നൽകിക്കൊണ്ടുള്ള പാഠ്യപദ്ധതിയാണ് സിംഗപ്പൂരിലേത്.<ref name="Primary">{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/primary/|title=Primary Education|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/|title=Primary School Curriculum|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407095703/http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/|archive-date=7 April 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> നാലുമുതൽ അഞ്ച് വർഷം വരെ നീളുന്നതാണ് ദ്വിതീയതല വിദ്യാഭ്യാസം. ഇതിൽ തന്നെ ഓരോ സ്കൂളുകളിലും കുട്ടികളുടെ ശേഷിക്കനുസരിച്ച് പ്രത്യേകം(Special), എക്സ്പ്രസ്സ്(Express), നോർമൽ(അക്കാദമിക്), നോർമൽ(സാങ്കേതികം) എന്നീ വിഭജനങ്ങൾ ഉണ്ട്.<ref name="Secondary">{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/secondary/|title=Secondary Education|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education}}</ref> പ്രാഥമിക നിലയിലേതിന് സമാനമായ പാഠ്യപദ്ധതിയാണെങ്കിലും, ദ്വിതീയ തലത്തിൽ ക്ലാസുകൾ കൂടുതലും പ്രത്യേകവിഷയത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ളവയായിരിക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/|title=Special/Express Courses Curriculum|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407202048/http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/|archive-date=7 April 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[Junior college (Singapore)|ജൂനിയർ കോളേജുകൾ]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്കൂളുകളിലാണ് മൂന്നാമത്തെ തലമായ പ്രീ-യൂണിവേഴ്സിറ്റി വിഭ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നത്.<ref name="Pre-university">{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/|title=Pre-University Education|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20080405194544/http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/|archive-date=5 April 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> == ആരോഗ്യം == {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ ആരോഗ്യരംഗം}} [[പ്രമാണം:Singapore General Hospital, Nov 05.JPG|പകരം=The Bowyer Block, Singapore General Hospital|ലഘുചിത്രം|സിംഗപ്പൂരിലെ ഏറ്റവും വലുതും പഴയതുമായ [[Singapore General Hospital|സിംഗപ്പൂർ ജനറൽ ഹോസ്പിറ്റൽ]].<ref>{{Cite web |title=About Singapore General Hospital |url=https://www.sgh.com.sg/content/singhealth-web/sgh/en/about-sgh.html |access-date=2026-03-13 |website=www.sgh.com.sg |language=en}}</ref>]] വളരെയധികം മികച്ച ആരോഗ്യരംഗമാണ് സിംഗപ്പൂരിന്റേത്. എങ്കിലും വികസനരാജ്യങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ ആരോഗ്യരംഗത്ത് സിംഗപ്പൂരിന് വരുന്ന ചെലവ് തമ്മിൽ കുറവാണ്.<ref name="Wyatt">{{cite web|url=http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850|title=The Singapore health system – achieving positive health outcomes with low expenditure|accessdate=16 March 2011|year=2010|publisher=[[Towers Watson]]|archive-url=https://archive.today/20121210052940/http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850|archive-date=10 December 2012|url-status=dead|author=Tucci, John|df=dmy-all}}</ref> [[World Health Organization|ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ]] [[World Health Report|ലോക ആരോഗ്യ റിപ്പോർട്ടിൽ]] സിംഗപ്പൂരിന്റെ ആരോഗ്യപരിപാലന രംഗം 6ആം സ്ഥാനത്താണുള്ളത്.<ref name="WHO">{{cite press release|url=http://www.who.int/whr/2000/media_centre/press_release/en/index.html|title=World Health Organization Assesses the World's Health Systems|date=21 June 2000|publisher=World Health Organization|location=[[Geneva]]|accessdate=2 November 2011}}</ref> കഴിഞ്ഞ രണ്ട് ദശാബ്ദങ്ങളായി, ലോകത്തിൽ [[List of countries by infant mortality rate|ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ശിശുമരണനിരക്കുള്ള]] രാജ്യമാണ് സിംഗപ്പൂർ.<ref name="singstat2014births&deaths">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16|title=Statistics Singapore – Latest Data – Births & Deaths|accessdate=26 April 2015|year=2014|publisher=Singapore Department of Statistics|archive-date=2015-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16|url-status=dead}}</ref> സിംഗപ്പൂരിലെ ആയുർദൈർഘ്യം പുരുഷന്മാരിൽ 80 വയസ്സും, സ്ത്രീകളിൽ 85 വയസുമാണ്. [[List of countries by life expectancy#List by the World Health Organization (2011)|ലോകരാജ്യങ്ങളിലെ ആയുർദൈർഘ്യ കണക്കിൽ]] സിംഗപ്പൂർ നാലം സ്ഥാനത്ത് വരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഭൂരിഭാഗം ആളുകൾക്കും ശുദ്ധമായ ജലവും, [[Sanitation|ശുചിത്വ]] സൗകര്യങ്ങളും പ്രാപ്തമാണ്. [[HIV|എച്ച് ഐ വി]] ബാധിതരായി മരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം വർഷത്തിൽ 100,000 ആളുകളിൽ 10പേര് എന്നതിലും കുറവാണ്. ജനങ്ങളുടെ ഉയർന്ന[[Immunisation|രോഗപ്രതിരോധശേഷിയെ]] ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ്രായപൂർത്തിയായവരിൽ പൊണ്ണത്തടിയുള്ളവർ 10% ലും കുറവാണ്.<ref name="autogenerated2">{{cite web|url=http://www.who.int/gho/countries/sgp.pdf|title=Singapore: Health Profile|accessdate=16 March 2011|date=13 August 2010|publisher=World Health Organization}}</ref> [[Economist Intelligence Unit|ഇക്കണൊമിക്സ് ഇന്റലിജന്റ് യൂണിറ്റ്]], അതിന്റെ 2013ലെ "[[Where-to-be-born Index#2013 rankings|വേർ-റ്റു-ബി-ബോൺ ഇൻഡെക്സ്]]", റാങ്കിംഗ് പ്രകാരം ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും ഉയർന്ന ജീവിതനിലവാരം ഉള്ളത് സിംഗപ്പൂരിനാണ്, ലോകരാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ആറാം സ്ഥാനവും.<ref>[https://www.economist.com/news/21566430-where-be-born-2013-lottery-life "The lottery of life"]. ''The Economist'' (London). 21 November 2012.</ref> ഗവണ്മെന്റ് ആരോഗ്യരംഗത്ത് അവലംബിക്കുന്നത് "3M" എന്നൊരു നയമാണ്. 3M എന്നാൽ മെഡിഫണ്ട് (Medifund), മെഡിസേവ് ([[Medisave]]), മെഡിഷീൽഡ് (Medishield) എന്നീ ഘടകങ്ങൾ ചേരുന്നതാണ്. അരോഗ്യപരിപാലനത്തിന് സാമ്പത്തിക ശേഷിയില്ലാത്തവർക്കായാണ് മെഡിഫണ്ട്, സിംഗപ്പൂർ പൗരന്മാർ നിരബന്ധമായു എടുത്തിരിക്കേണ്ട [[Medical savings account|മെഡിക്കൽ സേവിംഗ് അക്കൗണ്ട്]] ആണ് [[Medisave|മെഡിസേവ്]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്, ഗവണ്മെന്റ് ഫണ്ട് ചെയ്യുന്ന ഒരു ആരോഗ്യ പരിരക്ഷാ പദ്ധതിയാണ് മെഡിഷീൽഡ്.<ref name="Wyatt" /> സിംഗപ്പൂരിലെ പബ്ലിക് ആശുപത്രികൾക്ക് സംഭരണ അവകാശം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. വരുമാനം കുറവുള്ള ആളുകൾക്കുള്ള സബ്സിഡികളും നിലവിലുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/whr/2000/en/whr00_en.pdf|title=The World Health Report|accessdate=16 March 2011|year=2000|publisher=World Health Organization|page=66}}</ref> 2008-ൽ, ആരോഗ്യരംഗത്തെ സർക്കാർ ഫണ്ടിങ് 32% ആയിരുന്നു. സിംഗപ്പൂരിന്റെ ജിഡിപിയുടെ ഏകദേശം 3.5%മാത്രമാണ് ഇത്<ref>{{cite web|url=http://apps.who.int/whosis/database/core/core_select_process.cfm|title=Core Health Indicators Singapore|accessdate=16 March 2011|date=May 2008|publisher=World Health Organisation}}</ref> == സാംസ്കാരികം == === ഭക്ഷ്യസംസ്കാരം === {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ ഭക്ഷണവിഭവങ്ങൾ}} വിവിധ ഭക്ഷ്യസംസ്കാരങ്ങളുടെ സമ്മേളന കേന്ദ്രമാണ് സിംഗപ്പൂർ. ഇവിടത്തെ ഭക്ഷണ വൈവിധ്യവും നിരവധി സഞ്ചാരികളെ ഇവിടേക്കാകർഷിക്കുന്നുണ്ട്. സിംഗപ്പൂരിലെ വിവിധ ജനവംശങ്ങൾ അവരുടേതായ ഭക്ഷണരീതി കൊണ്ടുവരുകയും, അത് സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഭക്ഷണരീതിയായി മറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Foodways">{{cite book|url=https://www.google.com/books?hl=en&lr=&id=p5Mw_WTLhiYC&oi=fnd&pg=PA161&dq=singapore*+cuisine|title=Changing Chinese foodways in Asia|author1=Wu, David Y.H.|author2=Chee Beng Tan|publisher=Chinese University Press|year=2001|isbn=978-962-201-914-0|location=Hong Kong|pages=161 ff.|accessdate=27 February 2011}}</ref> <ref name="Martini">{{cite journal|url=https://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5002403690|title=Restaurants in Little India, Singapore: A Study of Spatial Organization and Pragmatic Cultural Change|author1=Martini, Fadhel|author2=Wong Tai Chee|journal=Journal of Social Issues in Southeast Asia|doi=10.1355/SJ16-1F|year=2001|volume=16|pages=161–164|jstor=41057054|access-date=2018-03-15|archive-date=2012-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120729194949/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5002403690|url-status=dead}}</ref> പ്രത്യേക ജനവിഭാഗങ്ങളുടേതായ വിഭവങ്ങൾ, ഉദാഹരണത്തിന് ചൈനീസ്, മലയ്, തമിഴ് ഭക്ഷണങ്ങൾ സിംഗപ്പൂരിൽ സുലഭമാണ്. ഇതിനു പുറമേ വിവിധ ശൈലികളിലുള്ള ഭക്ഷണങ്ങളുടെ " സങ്കരരൂപവും" സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഭക്ഷന വൈവിധ്യത്തെ കൂടുതൽ വിപുലമാക്കുന്നു.<ref name="Foodways" /> വൈവിധ്യമാർന്ന ഭക്ഷണങ്ങൾ ഒരേ മേൽക്കൂരക്ക് കീഴിൽ ചെറിയ ചെറിയ കടകളിലായി, താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ വിലക്ക് വിൽക്കപ്പെടുന്ന [[Hawker centre|ഹോക്കർ സെന്ററുകളും]] സിംഗപ്പൂരിലുണ്ട്.<gallery heights="150" perrow="4" mode="packed"> പ്രമാണം:Hainanese Chicken Rice.jpg|സിംഗപ്പൂരിന്റെ ദേശീയ വിഭവങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[Hainanese chicken rice|ഹൈനനീസ് ചിക്കൻ റൈസ്]] പ്രമാണം:Chilli crab-02.jpg|[[ചില്ലി ക്രാബ്]] പ്രമാണം:Singapore style noodles.jpg|[[Singapore-style noodles|സിംഗപ്പൂർ സ്റ്റൈൽ നൂഡിൽസ്]] പ്രമാണം:Singapore Sling 1.jpg|[[Singapore Sling|സിംഗപ്പൂർ സ്ലിംഗ്]] എന്ന തനതു പാനീയം </gallery> === കലകൾ === [[പ്രമാണം:The_Esplanade_–_Theatres_on_the_Bay.jpg|പകരം=|ലഘുചിത്രം|[[Marina Bay, Singapore|മറീന ബേയുടെ]] തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[എസ്‌പ്ലനേഡ്- തിയറ്റേർസ് ഓൺ ദ് ബേ|എസ്‌പ്ലനേഡ്- തിയറ്റേർസ്]] ]] 1990കൾ മുതൽക്ക്, ഗവണ്മെന്റ് സിംഗപ്പൂരിനെ ഒരു കലാ സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമായി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. പ്രധാനമായും നടനകലകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതുവഴി, രാജ്യത്തെ "കിഴക്കിനും പടിഞ്ഞാറിനും ഇടയിലുള്ള കവാടമായി" മാറ്റാം എന്ന് ഭരണാധികാരികൾ ലക്ഷ്യം വയ്ക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|title=Culture and the Arts in Renaissance Singapore|accessdate=1 May 2006|publisher=[[Ministry of Information, Communications and the Arts]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060524013952/http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|archivedate=24 May 2006}}</ref> ഉദാഹരണത്തിന് 2002-ൽ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയ [[Esplanade – Theatres on the Bay|എസ്പ്ലനേഡ്]] എന്ന തിയറ്റർ സിംഗപ്പൂരിന്റെ കലകൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് നിർമിച്ചത്.<ref>{{cite web|url=http://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Singapore/Singapore-1495679/Things_To_Do-Singapore-Esplanade_Theatres_by_the_Bay-BR-1.html|title=Virtual Tourist: Reviews of Esplanade (Theatres by the Bay)|accessdate=28 March 2006}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന്റെ ദേശീയ വാദ്യവൃന്ദമായ [[Singapore Symphony Orchestra|സിംഗപ്പൂർ സിംഫണി ഓർക്കസ്ട്രയുടെ]] വേദിയും എസ്പ്ലനേഡ് തിയറ്ററാണ്. കലകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി വർഷംതോറും [[National Arts Council (Singapore)|ദേശീയ ആർട്സ് കൗൺസിലിന്റെ]] ആഭിമുഖ്യത്തിൽ [[Singapore Arts Festival|സിംഗപ്പൂർ ആർട്സ് ഫെസ്റ്റിവൽ]] സംഘടിപ്പിച്ചുവരുന്നു. === കായികവിനോദങ്ങൾ === [[പ്രമാണം:2016 AFC Cup Group Stage.jpg|പകരം=|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|[[National Stadium, Singapore|സിംഗപ്പൂർ ദേശീയ സ്റ്റേഡിയത്തിന്റെ]] ഉൾഭാഗം.]] === മാധ്യമം === == വിമർശനങ്ങൾ == സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷം ഇന്ന് വരെ എല്ലാ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും വിജയിച്ചുകൊണ്ട് പീപ്പിൾസ്‌ ആക്ഷൻ പാർട്ടി (PAP) ആണ് സിംഗപ്പൂർ ഭരിക്കുന്നത്. തത്ത്വത്തിൽ ജനാധിപത്യമെങ്കിലും പ്രത്യക്ഷമായ ഈ ഏക കക്ഷി ഭരണവും, കർശനമായ മാധ്യമ സ്വാതന്ത്ര്യ നിയന്ത്രണവും മൂലം ഈ രാജ്യത്തെ ജനാധിപത്യ സൂചികയിൽ <ref>{{Cite web |url=http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-07-04 |archive-date=2017-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320185156/http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf |url-status=dead }}</ref> അർദ്ധ-സ്വേച്ഛാധിപത്യ (semi-authoritarian) ഭരണമായി വർഗ്ഗീകരിക്കുന്നു. == അവലംബം == {{reflist|group=Note}} <references /> == ചിത്രശാല == <gallery> File:Jurong Bird Park Singapore.jpg|ജറോങ് പക്ഷി സങ്കേതത്തിൽ നിന്നും </gallery> == പുറം കണ്ണികൾ == ; സർക്കാർ * [https://www.gov.sg/ സിംഗപ്പൂർ ഗവണ്മെന്റ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] ; പൊതുവായ വിവരങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20080607085722/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/singapore.htm സിംഗപ്പൂർ] ''ഗവണ്മെന്റ് പബ്ലിക്കേഷന്റെ യു സി ബി ലൈബ്രറിൽ നിന്ന്'' * {{dmoz|Regional/Asia/Singapore}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759 സിംഗപ്പൂർ പ്രൊഫൈൽ] [[BBC News|ബിബിസി ന്യൂസ്]] ഇൽ നിന്ന് * {{Britannica|545725}} * {{wikiatlas|Singapore}} * [http://www.wikimapia.org/#y=1345015&x=103819427&z=11&l=0&m=a വിക്കിമാപ്പിയയിലെ സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഉപഗ്രഹദൃശ്യം] {{Commonscat|Singapore}} {{Asia-geo-stub}}{{Singapore topics|state=expanded}}{{Navboxes|title=Articles related to Singapore|list={{Navboxes |title=[[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale |list = '''[[Geographic coordinate system|Lat. <small>and</small> Long.]] {{Coord|1|22|N|103|48|E|display=inline}}''' {{Countries of Asia}} {{Countries and territories of Southeast Asia|collapsed}} {{Countries of the Malay Archipelago}} }} {{Navboxes |title = International membership |list = {{Singapore ties}} {{Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)}} {{East Asia Summit (EAS)}} {{Commonwealth of Nations}} {{Non-Aligned Movement}} }} {{English official language clickable map}} {{Youth Olympic Games Host Cities}}}}{{List of Asian capitals by region}}{{Authority control}}{{coord|1.3|103.8|type:country_dim:60km_region:SG|display=title}}{{ഏഷ്യ}} {{തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ}} [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സിംഗപ്പൂർ]] [[വർഗ്ഗം:ദക്ഷിണപൂർവ്വേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ‎]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഔദ്യോഗികഭാഷയായിട്ടുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] iy2bb8ifn48iu0ty18ksg9jt1pcww8o 0 6357 4673395 4654626 2026-10-04T13:46:11Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673395 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Telugu}} {{Infobox language | name = തെലുഗു | nativename = తెలుగు | pronunciation = {{IPAc-en|t|ɛ|l|u|ɡ|u}} | region = [[തെലംഗാണ]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[യാനം]] | ethnicity = തെലുഗർ | speakers = 8.22 കോടി | speakers2 = രണ്ടാം ഭാഷയായി: 1.12 കോടി <ref name="Ethnologue_tel"/> | date = 2011 | ref = <ref name="Ethnologue_tel">{{e22|tel}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html |title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |website=www.censusindia.gov.in |access-date=2018-07-07}}</ref> | familycolor = Dravidian | fam1 = [[ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ|ദ്രാവിഡ]] | fam2 = നടുത്തെക്കൻ | script = തെലുഗു ലിപി | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} *[[ആന്ധ്രപ്രദേശ്]] *[[തെലുഗു]] *[[യാനം]] | iso1 = te | iso2 = tel | iso3 = tel | lingua = 49-DBA-aa | image = Telugu.svg | imagesize = 200px | map = Idioma telugu.png | mapsize = 220px | mapcaption = തെലുഗു സംസാരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങൾ:<!--Sort by population--> [[ആന്ധ്രപ്രദേശ്]], [[തെലംഗാന]] | glotto = telu1262 | glottoname = Telugu | glotto2 = oldt1249 | glottoname2 = Old Telugu }} [[File:WIKITONGUES- Naren speaking Telugu.webm|thumb|തെലുഗു സംസാരിക്കുന്ന ഒരാളുടെ റെക്കോർഡിംഗ്.]] ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലംഗാണ]], കൂടാതെ [[പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരിയിലെ]] [[യാനം]] ജില്ല എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു [[ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ|ദ്രാവിഡ ഭാഷയാണ്]] '''തെലുഗു അല്ലെങ്കിൽ തെലുങ്ക്.''' മേൽപ്പറഞ്ഞ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ [[ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ|ഔദ്യോഗിക ഭാഷ]] എന്നതിലുപരി [[ഒഡീഷ]], [[കർണാടക]], [[തമിഴ്‌നാട്]], [[കേരളം]], [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]], [[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]], [[ആന്തമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ തെലുഗു സംസാരിക്കുന്ന ന്യൂനപക്ഷമുണ്ട്. [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടിക|ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ എട്ടാം പട്ടികയിൽ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ഈ ഭാഷയെ 2008-ൽ ഭാരത സർക്കാർ [[ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി|ശ്രേഷ്ഠഭാഷയായി]] പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="antiquity">{{cite web |url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=44340 |title=Declaration of Telugu and Kannada as classical languages |work=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tourism and Culture, Government of India |accessdate=31 October 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216124306/http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=44340 |archivedate=16 December 2008}}</ref><ref name="classical">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Hyderabad/Telugu_gets_classical_status/articleshow/3660521.cms |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081104015938/http://timesofindia.indiatimes.com/Hyderabad/Telugu_gets_classical_status/articleshow/3660521.cms |archivedate=2008-11-04 |title=Telugu gets classical status |accessdate=1 November 2008 |date=1 October 2008 |newspaper=[[The Times of India]]}}</ref> ഒന്നിലധികം [[ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗികമുദ്രകൾ|ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ]] പദവിയുള്ള ചുരുക്കം ഭാഷകളിൽ ഒന്നായി ഇത് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിക്കും]] [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിക്കും]] ഒപ്പം നിൽക്കുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://metroindia.com/news/article/07/08/2015/schools-colleges-called-for-a-shutdown-in-telugu-states/11019 |title=Schools, Colleges called for a shutdown in Telugu states |access-date=2020-11-14 |archive-date=2017-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011122302/http://metroindia.com/news/article/07/08/2015/schools-colleges-called-for-a-shutdown-in-telugu-states/11019 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thenewsminute.com/article/making-telugu-compulsory-mother-tongues-last-stronghold-against-hindi-imposition-73014 |title=Making Telugu compulsory: Mother tongues, the last stronghold against Hindi imposition}}</ref> [[ഇന്ത്യയിലെ പതിനഞ്ചാം കാനേഷുമാരി|2011-ലെ കാനേഷുമാരി]] പ്രകാരം 8.2 കോടി ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന തെലുഗു, ഏറ്റവും കൂടുതൽ മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ നാലാം സ്ഥാനത്തും,<ref name="censusindia.gov.in">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029190612/http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm |archivedate=29 October 2013 |title=Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2000 |work=Census of India, 2001}}</ref> എത്‌നോളോഗ് പട്ടികയനുസരിച്ച് ലോകത്ത് പതിനഞ്ചാം സ്ഥാനത്തുമാണ്.<ref>{{cite web |url=http://www.visualcapitalist.com/a-world-of-languages/ |title=Infographic: A World of Languages |accessdate=2 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size |website=Ethnologue}}</ref> [[ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ|ദ്രാവിഡ ഭാഷാ]] കുടുംബത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്നത് തെലുഗാണ്.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/Dravidian-languages |title=Dravidian languages |encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> == പേരിനുപിന്നിൽ == തെലുങ്ക് ജനത അവരുടെ ഭാഷക്ക് നൽകിയ പേര്‌ തെലുഗു എന്നാണ്‌. മറ്റു രൂപാന്തരങ്ങളാണ്‌ തെലുങ്ക്, തെലിങ്ഗ, തൈലിങ്ഗ, തെനുഗു, തെനുംഗു എന്നിവ. തെലുഗു അഥവാ തെലുങ്ക് എന്ന പദത്തിനു നിരവധി നിഷ്പത്തികൾ ഉയർത്തിക്കാണിക്കുന്നുണ്ട്. പ്രസിദ്ധമായ മൂന്നു ലിംഗക്ഷേത്രങ്ങൾ അതിരായിക്കിടക്കുന്ന സ്ഥലമാണ്‌ ത്രിലിംഗം അവിടത്തെ ഭാഷയാണ്‌ തെലുങ്ക് <ref> എ.ഡി. കാം‌പ്ബെൽ </ref> എന്നാൽ ഇത് ചാൾസ് പി. ബ്രൗൺ ആധുനിക കവികളുടെ ഭാവനയെന്ന് പറഞ്ഞ് ഇതിനെ ഖണ്ഡിക്കുന്നു. പുരാണങ്ങളിലൊന്നിലും ത്രിലിംഗം എന്ന നാടിന്റെ പേർ പരാമർശിക്കുന്നില്ല എന്നദ്ദേഹം എടുത്തുകാണിക്കുന്നു. [[ബുദ്ധമതം]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] പ്രചാരം നേടിയിരുന്ന കാലത്ത് [[തിബെത്ത്|തിബത്തിലെ]] പണ്ഡിതനായിരുന്ന താരാനാഥൻ രചിച്ച ഗ്രന്ഥത്തിൽ തെലുങ്ക് വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ചുകാണുന്നുണ്ട്. [[കലിംഗ രാജ്യം|കലിംഗരാജ്യം]] ഇതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു എന്നദ്ദേഹം പറയുന്നുണ്ട്. മൂന്ന് [[കലിംഗസാമ്രാജ്യം|കലിംഗരാജാക്കന്മാർ]] ഉണ്ടായിരുന്നതിനാൽ ത്രികലിംഗം എന്നും അത് തിലിങ്കമായതാണെന്നുമാൺ മറ്റൊരു വാദം. മൊദൊഗലിംഗം എന്നത് മൂന്ന് ഗലിംഗമെന്നാണ്‌ സി.പി. ബ്രൗൺ കരുതുന്നത്. കന്നിംഗ്ഹാമിന്റെ 'പ്രാചീനഭാരത ഭൂമിശാസ്ത്രം' എന്ന കൃതിയിലെ ശിലാശസനത്തെപ്പറ്റിപറയുന്നതിലെ രാജപരമ്പരയെ ത്രികലിംഗാധീശർ എന ബിരുദത്തെപ്പറ്റി പറയുന്നുണ്ട്. <ref> ജനറൽ കണ്ണിങ്ങാം </ref> == ചരിത്രം == {{multiple image | align = right | direction = vertical | header = പ്രാകൃത്, ദ്രാവിഡ ഭാഷകളിലെ ശതവാഹന ദ്വിഭാഷാ നാണയം (ക്രി.വ .150) | total_width = 300 | image1 = Satavahanas. Sri Vasisthiputra Pulumavi.jpg | caption1 = | image2 = Vasishthiputra Pulumavi coin legend.jpg | caption2 = <center>പ്രകൃതത്തിലും ദ്രാവിഡത്തിലും [[ശതവാഹന സാമ്രാജ്യം|ശതവാഹന]] ചക്രവർത്തി ശ്രീ വസിഷ്ഠപുത്ര പുളുമവിയുടെ ദ്വിഭാഷാ നാണയവും വിപരീത പ്രകൃത ഇതിഹാസത്തിന്റെ പകർപ്പും.<br /><br />'''എതിർവശത്ത്:''' രാജാവിന്റെ ചിത്രം. [[ബ്രാഹ്മി ലിപി]]യിൽ [[പ്രാകൃതം|പ്രാകൃതത്തിൽ]] ലിഖിതം (12 മണി സ്ഥാനത്ത് ആരംഭിക്കുന്നു):<br />'''𑀭𑀜𑁄 𑀯𑀸𑀲𑀺𑀣𑀺𑀧𑀼𑀢𑀲 𑀲𑀺𑀭𑀺 𑀧𑀼𑀎𑀼𑀫𑀸𑀯𑀺𑀲'''<br />''Raño Vāsiṭhiputasa Siri-Puḷumāvisa''<br />"വസിഷ്ഠിയുടെ മകൻ പുളുമവി രാജാവിന്റെ"<br /><br />'''വിപരീതം:''' [[ഉജ്ജൈൻ]], കമാന മല ചിഹ്നങ്ങൾ. [[ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ|ദ്രാവിഡത്തിലെ]] ലിഖിതം (തെലുങ്കിനേക്കാൾ തമിഴുമായി അടുത്തത്),<ref name="Sircar113">{{cite book |last1=Sircar |first1=D. C. |title=Studies in Indian Coins |date=2008 |publisher=Motilal Banarsidass Publishe |isbn=9788120829732 |page=113 |url=https://books.google.com/books?id=m1JYwP5tVQUC&pg=PA113 |language=en}}</ref> ബ്രാഹ്മി ലിപിക്ക് സമാനമായ ദ്രാവിഡ ലിപിയും<ref name="Sircar113"/><ref name="AEX"/> (12 മണി സ്ഥാനത്ത് ആരംഭിക്കുന്നു):<br />'''𑀅𑀭𑀳𑀡𑀓𑀼 𑀯𑀸𑀳𑀺𑀣𑀺 𑀫𑀸𑀓𑀡𑀓𑀼 𑀢𑀺𑀭𑀼 𑀧𑀼𑀮𑀼𑀫𑀸𑀯𑀺𑀓𑀼'''<br />''Arahaṇaku Vāhitti Mākaṇaku Tiru Pulumāviku''<ref>{{cite book |title=Epigraphia Āndhrica |date=1969 |publisher=Government of Andhra Pradesh |page=XV |url=https://books.google.com/books?id=Ek5mAAAAMAAJ&q=Arahanaku+Vahitti+Makanaku+Tiru+Pulumaviku |language=en}}</ref><br />അഥവാ: ''Aracanaku Vācitti Makaṇaku Tiru Pulumāviku''<ref>{{cite book |last1=Nākacāmi |first1=Irāmaccantiran̲ |last2=Nagaswamy |first2=R. |title=Tamil Coins: A Study |date=1981 |publisher=Institute of Epigraphy, Tamilnadu State Department of Archaeology |page=132 |url=https://books.google.com/books?id=VjsfAAAAMAAJ |language=en}}</ref><br />"തിരു പുളുമവി രാജാവിന്റെ, വസിഷ്ഠിയുടെ മകൻ"<ref name="AEX">"The Sātavāhana issues are uniscriptural, Brahmi but bilingual, Prākrit and Telugu." in {{cite book |title=Epigraphia Andhrica |date=1975 |page=x |url=https://books.google.com/books?id=D7u1AAAAIAAJ |language=en}}</ref></center> | footer = | alt1 = }} ഭാഷാ പണ്ഡിതൻ ഭദ്രിരാജു കൃഷ്ണമൂർത്തി പറയുന്നതനുസരിച്ച്, ഒരു ദ്രാവിഡ ഭാഷയെന്ന നിലയിൽ തെലുങ്ക് ഒരു മൂല ഭാഷയായ മൂല-ദ്രാവിഡത്തിൽ നിന്ന് വരുന്നു. ഒരുപക്ഷേ തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ താഴത്തെ [[ഗോദാവരി നദി|ഗോദാവരി നദീതടത്തിന്]] ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്ത്, ക്രി.മു. മൂന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ പ്രോട്ടോ ദ്രാവിഡ ഭാഷ സംസാരിച്ചിരുന്നതായി ഭാഷാപരമായ പുനർനിർമ്മാണം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |url=https://lists.hcs.harvard.edu/mailman/listinfo/proto-dravidian |title=Proto-Dravidian |work=Harvard |access-date=2020-11-14 |archive-date=2016-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101233449/https://lists.hcs.harvard.edu/mailman/listinfo/proto-dravidian |url-status=dead }}</ref> റഷ്യൻ ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനായ മിഖായേൽ എസ്. ആൻഡ്രോനോവ് പറയുന്നതനുസരിച്ച്, തെലുങ്ക് പ്രോട്ടോ-ദ്രാവിഡ ഭാഷയിൽ നിന്ന് ക്രി.മു. 1000 നും 1500 നും ഇടയിൽ പിരിഞ്ഞു.<ref>"Indian Encyclopaedia – Volume 1", p. 2067, by Subodh Kapoor, Genesis Publishing Pvt Ltd, 2002</ref><ref>{{cite web|url=https://lists.hcs.harvard.edu/mailman/listinfo/proto-dravidian|title=Proto-Dravidian Info|work=lists.hcs.harvard.edu|access-date=2020-11-14|archive-date=2016-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101233449/https://lists.hcs.harvard.edu/mailman/listinfo/proto-dravidian|url-status=dead}}</ref> ഒരു ഐതിഹ്യം ലെപാക്ഷി പട്ടണത്തിന് [[രാമായണം|രാമായണത്തിലെ]] ഒരു പ്രധാന സ്ഥാനം നൽകുന്നു. [[സീത|സീതയെ]] ചുമന്നുകൊണ്ടുപോയ [[രാവണൻ|രാവണനെതിരായ]] വ്യർത്ഥമായ യുദ്ധത്തെത്തുടർന്ന്‌ [[ജടായു]] പക്ഷി വീണു. [[രാമൻ|ശ്രീരാമൻ]] സ്ഥലത്തെത്തിയപ്പോൾ പക്ഷിയെ കണ്ട് അനുകമ്പയോടെ പറഞ്ഞു, "ലെ, പക്ഷി" - ‘എഴുന്നേൽക്കുക, പക്ഷി’ എന്ന് വിവർത്തനം.<ref name="to">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/travel/The-hanging-pillar-and-other-wonders-of-Lepakshi/article13383179.ece|title=The hanging pillar and other wonders of Lepakshi|first=Aruna|last=Chandaraju|date=27 January 2012|via=www.thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=t6TVLlPvuMAC&pg=PA23|title=Vedic Index of Names and Subjects|last1=Macdonell|first1=Arthur Anthony|last2=Keith|first2=Arthur Berriedale|date=1912|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120813328|language=en}}</ref> പുരാതന ഇന്ത്യൻ സാഹിത്യത്തിൽ തെലുങ്ക് ഭാഷയുടെ സാന്നിധ്യം ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. === ആദ്യകാല രേഖകൾ === [[ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ ജില്ലകൾ|ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ]] [[ഗുണ്ടൂർ]] ജില്ലയിലെ ഭട്ടിപ്രോളുവിൽ ക്രി.മു. 400 നും ക്രി.മു. 100 നും ഇടയിലുള്ള ചില തെലുങ്ക് പദങ്ങളുള്ള പ്രാകൃത ലിഖിതങ്ങൾ കണ്ടെത്തി.<ref name="protohistory">{{citation|first1=D. P. |last1=Agrawal |authorlink1=D. P. Agrawal |first2= Dilip K. |last2=Chakrabarti|authorlink2=Dilip K. Chakrabarti |title=Essays in Indian protohistory|url=https://books.google.com/books?id=KwJuAAAAMAAJ|year=1979|publisher=The Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies/B.R. Pub. Corp. |page=326}}</ref> ഒരു ലിഖിതത്തിന്റെ വിവർത്തനം, "ആരാധനാർഹമായ മിഡിക്കിലായകയുടെ സ്ലാബിന്റെ സമ്മാനം".<ref name="Hindu">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1971071.ece The Hindu News: Telugu is 2,400 years old, says ASI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903183458/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1971071.ece |date=2015-09-03 }} "The Archaeological Survey of India (ASI) has joined the Andhra Pradesh Official Languages Commission to say that early forms of the Telugu language and its script indeed existed 2,400 years ago"</ref><ref>Indian Epigraphy and South Indian Scripts, C. S. Murthy, 1952, Bulletins of the Madras Government Museum, New Series IV, General Section, Vol III, No. 4</ref><ref name="The Bhattiprolu Inscriptions">{{citation|first1=G. |last1=Buhler |authorlink1=G. Buhler |title=Epigraphica Indica, Vol.2|url=https://fbcdn-sphotos-d-a.akamaihd.net/hphotos-ak-xpf1/v/t1.0-9/10606482_714243145324183_7215467189066877380_n.jpg?oh=eb12904b998a0da0e26e13f5838f539a&oe=572F7FFA&__gda__=1466528656_eed1dd4075e412e0a2041bf9230b7756|year=1894|publisher= }}</ref> എല്ലാ മേഖലകളിലും എല്ലാ കാലഘട്ടങ്ങളിലും ശതവാഹനങ്ങളുടെ നാണയ ഇതിഹാസങ്ങൾ ഒരു വ്യത്യാസവുമില്ലാതെ ഒരു [[പ്രാകൃതം|പ്രാകൃത]] ഭാഷ ഉപയോഗിച്ചു. ചില വിപരീത നാണയ ഇതിഹാസങ്ങൾ [[തമിഴ്|തമിഴിലും]], <ref name="Taylor & Francis">{{cite book |first1=Keith E. |last1=Yandell |first2=John J. |last2=Paul |title=Religion and Public Culture: Encounters and Identities in Modern South India |url=https://books.google.com/books?id=ucMeAgAAQBAJ&pg=PA253 |year=2013 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-81808-0 |page=253 }}</ref> തെലുങ്കിലും ഉണ്ട്.{{sfn|Carla M. Sinopoli|2001|p=163}}<ref name=MP>{{cite book | last=Pollock | first=Sheldon | author-link= | title=The Language of the Gods in the World of Men: Sanskrit, Culture, and Power in Premodern India | url=https://archive.org/details/languageofgodsin0000poll | publisher=University of California Press| place= | year=2003 | isbn=978-0-5202-4500-6 |page=[https://archive.org/details/languageofgodsin0000poll/page/290 290] }}</ref> കീസരഗുട്ട ക്ഷേത്രത്തിലും പരിസരത്തും പുരാവസ്തു വകുപ്പ് നടത്തിയ ചില പര്യവേക്ഷണ, ഉത്ഖനന ദൗത്യങ്ങൾ ഇനിപ്പറയുന്നവ വെളിച്ചത്തുകൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ട്: ഇഷ്ടിക പ്രാകാരം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നിരവധി ഇഷ്ടിക ക്ഷേത്രങ്ങൾ, സെല്ലുകൾ, മറ്റ് ഘടനകൾ, നാണയങ്ങൾ, മുത്തുകൾ, സ്റ്റക്കോ രൂപങ്ങൾ, ഗർഭപാത്രങ്ങൾ, മൺപാത്രങ്ങൾ, എ.ഡി നാലാം നൂറ്റാണ്ടിനും അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിലുള്ള ബ്രാഹ്മി ലിഖിതങ്ങൾ. പാറ മുറിച്ച ഗുഹകളിലൊന്നിൽ, തെലുങ്കിലെ ആദ്യകാല ലിഖിതങ്ങൾ ‘തുലച്ചുവൻറു’ എന്ന് വായിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കാവുന്നതാണ്. പാലിയോഗ്രാഫിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ലിഖിതം എ ഡി 4 മുതൽ 5 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളിലാണ്.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://anyflip.com/voxm/rlzk/basic|title=Ancient Temples of Telangana_Book Pages 1 - 50 - Text Version &#124; AnyFlip|website=anyflip.com}}</ref> തെലുങ്ക് ഭാഷയിലെ ആദ്യത്തെ വാക്കുകളിലൊന്നായ "നാഗാബു" ക്രി.മു. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സംസ്കൃത ലിഖിതത്തിൽ ഗുണ്ടൂർ ജില്ലയിലെ അമരാവതി ഗ്രാമത്തിൽ കണ്ടെത്തി (പുതുതായി ആസൂത്രണം ചെയ്ത നഗരമായ [[അമരാവതി|അമരാവതിയുമായി]] തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്).<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/follow-the-path-of-veturi-in-research-students-urged/article7601354.ece|title=Follow the path of Veturi in research, students urged|first=Staff|last=Reporter|date=1 September 2015|via=www.thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://jonnalagaddanarasimha.blogspot.com/2010/08/classical-language-status-for-telugu_8703.html|title=Vision of Life: Classical Language status for Telugu|date=29 August 2010}}</ref> അശോക ചക്രവർത്തിയുടെ ധർമ്മശില ലിഖിതത്തിലും തെലുങ്ക് വാക്കുകൾ കണ്ടെത്തി. സതവാഹന, വിഷ്ണുകുണ്ടിന, ഇക്ഷ്വക എന്നിവരുടെ സംസ്കൃത, പ്രാകൃത ലിഖിതങ്ങളിൽ നിരവധി തെലുങ്ക് വാക്കുകൾ കണ്ടെത്തി. തെലുങ്ക് കഥകൾ അനുസരിച്ച്, അതിന്റെ വ്യാകരണത്തിന് ചരിത്രാതീതകാലമുണ്ട്. കണ്വ മുനി ഭാഷയുടെ ആദ്യത്തെ വ്യാകരണകാരിയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എ. രാജേശ്വര ശർമ്മ കണ്വ മഹർഷിയുടെ വ്യാകരണത്തിന്റെ ചരിത്രവും ഉള്ളടക്കവും ചർച്ച ചെയ്തു. കൻ‌വയോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഇരുപത് വ്യാകരണ സൂത്രവാക്യങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഉദ്ധരിച്ചു, കണ്വ ഋഷി ഒരു പുരാതന തെലുങ്ക് വ്യാകരണം എഴുതിയെന്നും അത് നഷ്‌ടപ്പെട്ടുവെന്നും അദ്ദേഹം നിഗമനം ചെയ്തു.<ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=yhXRDSgBuL0C&q=telugu+country&pg=PA33 | title=The Buddha-Dhamma, Or, the Life and Teachings of the Buddha| isbn=9788120605596| author1=Nārada (Maha Thera)| last2=Narasimhacharya| first2=Ramanujapuram| year=1999}}</ref> [[പ്രമാണം:Telugu talli bomma.JPG|thumb|തെലുങ്ക് തല്ലി ബോമ്മ (തായ് തെലുങ്കിന്റെ പ്രതിമ), ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ തെലുങ്ക് ഭാഷയുടെ വ്യക്തിത്വം.]] === ഇക്ഷ്വാകിനു ശേഷമുള്ള കാലഘട്ടം === ക്രി.വ. 575 മുതൽ ക്രി.വ. 1022 വരെയുള്ള കാലഘട്ടം [[ആന്ധ്ര ഇക്ഷ്വാകു]] കാലഘട്ടത്തിനുശേഷം തെലുങ്ക് ചരിത്രത്തിന്റെ രണ്ടാം ഘട്ടവുമായി യോജിക്കുന്നു. ക്രി.വ. 575-ലെ തെലുങ്കിൽ എഴുതിയ ആദ്യത്തെ ലിഖിതം ഇതിന് തെളിവാണ്, ഇത് റായലസീമ മേഖലയിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തി, സംസ്‌കൃതം ഉപയോഗിക്കുന്ന പതിവ് ലംഘിച്ച് പ്രാദേശിക ഭാഷയിൽ രാജകീയ വിളംബരങ്ങൾ എഴുതാൻ തുടങ്ങിയ തെലുങ്ക് ചോളന്മാരാണ് ഇതിന് കാരണം. അടുത്ത അമ്പത് വർഷത്തിനിടയിൽ, അനന്തപുരത്തും മറ്റ് അയൽ പ്രദേശങ്ങളിലും തെലുങ്ക് ലിഖിതങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.<ref>Period Of Old [https://viralvidos.com/teluguwap-net-earn-money-online/ Telugu Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180819015308/https://viralvidos.com/teluguwap-net-earn-money-online/ |date=2018-08-19 }} - 3 November 2015</ref> ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യകാലത്തുള്ള ബല്ലിയ-ചോഡയുടെ മദ്രാസ് മ്യൂസിയം പാത്രങ്ങൾ തെലുങ്ക് ഭാഷയിലെ ആദ്യകാല ചെമ്പ് പാത്ര സഹായധനങ്ങളാണ്.<ref>{{cite book|title=Indian Epigraphy, Volume 10 of Epigraphy, Palaeography, Numismatics Series|author=D. C. Sircar|publisher=Motilal Banarsidass Publ., 1996|page=50}}</ref> തെലുങ്ക് സാഹിത്യത്തിന്റെ വരവിനോട് യോജിക്കുന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സംസ്കൃതവും പ്രാകൃതവും തെലുങ്കിനെ കൂടുതൽ സ്വാധീനിച്ചു. തെലുങ്ക് സാഹിത്യം തുടക്കത്തിൽ ഭരണാധികാരികളുടെ കൊട്ടാരങ്ങളിലെ ലിഖിതങ്ങളിലും കവിതകളിലും പിന്നീട് [[നന്നയ്യ|നന്നയ്യയുടെ]] [[മഹാഭാരതം]] (എ.ഡി. 1022) പോലുള്ള ലിഖിത കൃതികളിലും കണ്ടെത്തി.<ref name="APOnline">{{cite web|url=http://www.aponline.gov.in/Quick%20links/HIST-CULT/languages.html|title=APonline – History and Culture-Languages<!-- Bot generated title -->|work=aponline.gov.in|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208110254/http://www.aponline.gov.in/Quick%20links/HIST-CULT/languages.html|archivedate=8 February 2012|df=dmy-all}}</ref> നന്നയ്യയുടെ കാലത്ത് സാഹിത്യ ഭാഷ ജനപ്രിയ ഭാഷയിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിച്ചു. സംസാര ഭാഷയിലെ സ്വരസൂചക മാറ്റങ്ങളുടെ ഒരു കാലഘട്ടം കൂടിയായിരുന്നു ഇത്. === മധ്യകാലഘട്ടം === സാഹിത്യ ഭാഷകളുടെ കൂടുതൽ ആധുനികത മൂന്നാം ഘട്ടത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ കാലയളവിൽ [[കന്നഡ ലിപി|കന്നഡ അക്ഷരമാലയിൽ]] നിന്ന് തെലുങ്ക് ലിപിയുടെ വിഭജനം നടന്നു.<ref>{{Cite book|title= The Dravidian Languages |last= Krishnamurti |first= Bhadriraju |year= 2003 |publisher= [[Cambridge University Press]] |location= |isbn= 978-0-521-77111-5 |pages= [https://archive.org/details/dravidianlanguag00kris/page/n107 78]–79 |url=https://archive.org/details/dravidianlanguag00kris|url-access= limited }}</ref> [[തിക്കന]] തന്റെ കൃതികൾ ഈ ലിപിയിൽ എഴുതി. === വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം === 1336 മുതൽ 17-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വരെ [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം]] ആധിപത്യം നേടി, പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[കൃഷ്ണദേവരായർ|കൃഷ്ണദേവരായരയുടെ]] ഭരണകാലത്ത് അതിന്റെ ഉന്നതിയിലെത്തി. ഇത് തെലുങ്ക് സാഹിത്യത്തിന്റെ സുവർണ്ണകാലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="APOnline" /> [[പ്രമാണം:Copper plates NMND-9.JPG|thumb|ചെമ്പ് പാത്രങ്ങളിലെ തെലുങ്ക് ലിപി, [[ചാലൂക്യ രാജവംശം|കിഴക്കൻ ചാലൂക്യ]], പത്താം നൂറ്റാണ്ട്.]] === ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്, മുഗൾ സ്വാധീനം === [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] / [[അറബി ഭാഷ|അറബി]] സ്വാധീനം കാരണം ഇന്നത്തെ [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] മേഖലയിൽ വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ഭാഷാഭേദമുണ്ട്: [[തുഗ്ലക് രാജവംശം|തുഗ്ലക്ക് രാജവംശത്തിലെ]] [[ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്]] പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വടക്കൻ [[ഡെക്കാൺ പീഠഭൂമി|ഡെക്കാൻ പീഠഭൂമിയിൽ]] സ്ഥാപിതമായി. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന പകുതിയിൽ, [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം]] കൂടുതൽ തെക്കോട്ട് വ്യാപിച്ചു, അതിന്റെ ഫലമായി 1724 ൽ [[ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനം]] സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. തെലുങ്ക് ഭാഷയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്ത് പേർഷ്യൻ സ്വാധീനമുള്ള ഒരു കാലഘട്ടത്തെ ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യകാല ഗദ്യത്തിലും ഇതിന്റെ ഫലം പ്രകടമാണ്, ഉദാഹരണത്തിന് "കൈഫിയത്ത്".<ref name="APOnline" /> ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്ത് 1921-ഇലാണ് ആന്ധ്ര മഹാസഭ ആരംഭിച്ചത്. തെലുങ്ക് ഭാഷ, സാഹിത്യം, പുസ്തകങ്ങൾ, ചരിത്ര ഗവേഷണം എന്നിവയുടെ പ്രചാരണമായിരുന്നു ഇതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. മദപതി ഹനുമന്ത റാവു (ആന്ധ്ര മഹാസഭയുടെ സ്ഥാപകൻ), കൊമരാജു വെങ്കട ലക്ഷ്മണ റാവു (ഹൈദരാബാദ് സംസ്ഥാനത്തെ ലൈബ്രറി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ), സുരവരാം പ്രതാപറെഡ്ഡി തുടങ്ങിയവർ നേതൃത്വം നൽകി. === കൊളോണിയൽ കാലഘട്ടം === [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം]] സന്ദർശിച്ച പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[വെനീസ്|വെനീഷ്യൻ]] പര്യവേക്ഷകനായ [[നിക്കോളൊ കോണ്ടി|നിക്കോളോ ഡി കോണ്ടി]], തെലുങ്ക് ഭാഷയിലെ വാക്കുകൾ [[ഇറ്റാലിയൻ ഭാഷ|ഇറ്റാലിയൻ]] ഭാഷയിലുള്ളതുപോലെ സ്വരാക്ഷരങ്ങളിൽ അവസാനിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തി, അതിനാൽ ഇതിനെ "കിഴക്കിന്റെ ഇറ്റാലിയൻ" എന്ന് പരാമർശിച്ചു;<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/when-foreigners-fell-in-love-with-telugu-language/article4227784.ece|title=When foreigners fell in love with Telugu language|first=M. Malleswara|last=Rao|date=22 December 2012|via=www.thehindu.com}}</ref>ഈ ചൊല്ല് വ്യാപകമായി ആവർത്തിച്ചു.<ref name="Morris2005">{{cite book|last=Morris|first=Henry|title=A Descriptive and Historical Account of the Godavery District in the Presidency of Madras|url=https://books.google.com/books?id=P0AOJBShvRAC&pg=PA86|year=2005|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-1973-9|page=86}}</ref> പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും തെലുങ്കിൽ [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയുടെ]] സ്വാധീനം നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണം, പ്രത്യേകിച്ച് [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ]] ഭാഗമായിരുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ആധുനിക ആശയവിനിമയം ഉയർന്നുവന്നു. ഈ കാലത്തെ സാഹിത്യത്തിൽ ശേഷ്ഠ, ആധുനിക പാരമ്പര്യങ്ങൾ ഇടകലർന്നിരുന്നു. ഗിഡുഗു വെങ്കട രാമമൂർത്തി, കണ്ടുകുരി വീരസലിംഗം, [[ഗുരസാദ വെങ്കട അപ്പാറാവു|ഗുരാസദ അപ്പാരാവു]], ഗിദുഗു സീതപതി, പനുഗന്തി ലക്ഷ്മിനരസിംഹറാവു തുടങ്ങിയ പണ്ഡിതരുടെ കൃതികൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="APOnline" /> ചലച്ചിതങ്ങൾ, ദൂരവീക്ഷണം, റേഡിയോ, പത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ [[ബഹുജനമാദ്ധ്യമം|സമൂഹമാധ്യമങ്ങൾ]] നിലവിൽ വന്നതോടെ 1930 മുതൽ തെലുങ്ക് ഭാഷയുടെ വരേണ്യ സാഹിത്യരൂപം സാധാരണക്കാരിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. ഭാഷയുടെയും ഈ രീതി വിദാലയങ്ങളിലും സർവകലാശാലകളിലും ഒരു മാനദണ്ഡമായി പഠിപ്പിക്കുന്നു. ===സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര കാലഘട്ടം=== * [[ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ|ഇന്ത്യയിൽ ഔദ്യോഗിക പദവിയുള്ള 22 ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നാണ് തെലുങ്ക്. * ആന്ധ്രപ്രദേശ് ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ നിയമം, 1966, തെലുങ്കിനെ ആന്ധ്രാപ്രദേശ്, തെലങ്കാന എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.<ref>{{Cite news |last=Rao |first=M. Malleswara |title=Telugu declared official language |newspaper=[[The Hindu]] |date=18 September 2005 |url=http://www.hindu.com/2005/09/18/stories/2005091803740600.htm |accessdate=16 July 2007 |archive-date=2007-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810140217/http://www.hindu.com/2005/09/18/stories/2005091803740600.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="APOnline2">{{cite web|url=http://www.aponline.gov.in/Quick%20links/hist-cult/history_post.html|title=AP Fact File: Post-Independence Era|work=aponline.gov.in|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131220113947/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history_post.html|archivedate=20 December 2013|df=dmy-all}}</ref> * [[കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം|കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശമായ]] [[പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരിയിലെ]] [[യാനം]] ജില്ലയിലും തെലുങ്കിന് ഔദ്യോഗിക ഭാഷാ പദവി ഉണ്ട്. * നാലാം ലോക തെലുങ്ക് സമ്മേളനം 2012 ഡിസംബർ അവസാന വാരം [[തിരുപ്പതി|തിരുപ്പതിയിൽ]] സംഘടിപ്പിക്കുകയും തെലുങ്ക് ഭാഷാ നയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിൽ വിശദമായി ചർച്ച ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. * [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിക്കും]] [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളിക്കും]] ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവുമധികം സംസാരിക്കുന്ന മൂന്നാമത്തെ ഇന്ത്യൻ ഭാഷയാണ് തെലുങ്ക്. * 2017 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 2016 ലെ ഡാറ്റ തെലുങ്കിനെ അമേരിക്കയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കുന്ന മൂന്നാമത്തെ ഇന്ത്യൻ ഭാഷയാണെന്ന് അമേരിക്കൻ കമ്മ്യൂണിറ്റി സർവേ അറിയിച്ചു. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ കാനേഷുമാരി (2010)|2010 ലെ അമേരിക്കൻ സെൻസസ്]] പ്രകാരം ഹിന്ദി ഒന്നാം സ്ഥാനത്തും ഗുജറാത്തി തൊട്ടുപിന്നിലുമാണ്.<ref>{{cite web |url= https://www.census.gov |title= LANGUAGE SPOKEN AT HOME BY ABILITY TO SPEAK ENGLISH FOR THE POPULATION 5 YEARS AND OVER |work= [[United States Census Bureau]] |access-date= 2 December 2017 }} Note: Excluding other languages with many speakers outside India such as Urdu</ref> == അക്ഷരമാല == തെലുങ്ക് ലിപിക്ക് [[കന്നഡ]] ലിപിയുമായി വളരെ സാമ്യമുണ്ട്‌. === സ്വരങ്ങൾ === {| align="center" width="550px" class="wikitable" border="2" style="min-width: 100%" |- style="text-align:center; font-size:larger;" | అ || ఆ || ఇ || ఈ || ఉ || ఊ || ఋ || ౠ || ఌ || ౡ || ఎ || ఏ || ఐ || ఒ || ఓ || ఔ || అం || అః |- align="left" | അ|| ആ || ഇ || ഈ || ഉ || ഊ || ഋ || ൠ ||ഌ || ൡ || എ || ഏ || ഐ || ഒ || ഓ || ഔ || അം || അഃ |} === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === {| align="center" width="550px" class="wikitable" border="2" style="min-width: 100%" |- style="background:transparent; font-size:larger;" |క||ఖ||గ||ఘ||ఙ |- align="left" |ക||ഖ||ഗ||ഘ||ങ |- align="left" |చ||ఛ||జ||ఝ||ఞ |- align="left" |ച||ഛ||ജ||ഝ||ഞ |- align="left" |ట||ఠ||డ||ఢ||ణ |- align="left" |ട||ഠ||ഡ||ഢ||ണ |- align="left" |త||థ||ద||ధ||న |- align="left" |ത||ഥ||ദ||ധ||ന |- align="left" |ప||ఫ||బ||భ||మ |- align="left" |പ||ഫ||ബ||ഭ||മ |- align="left" |య||ర||ల||వ |- align="left" |യ||ര||ല||വ |- align="left" |శ||ష||స||హ||ళ |- align="left" |ശ||ഷ||സ||ഹ||ള |} == ശിലാലേഖ പ്രമാണം == [[പ്രമാണം:Telugu inscription at Srikakulam, Krishna District in Andhra Pradesh.jpg|thumb]] [[പ്രമാണം:Eastern Chalukyan inscriptions at Dharalingeshwara Temple.jpg|thumb]] 1985 ൽ എപ്പിഗ്രാഫിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച പ്രശസ്ത ജാപ്പനീസ് ചരിത്രകാരനായ [[നോബുറു കരഷിമ|നോബുറു കരഷിമയുടെ]] കണക്ക് പ്രകാരം 1996 ലെ കണക്കനുസരിച്ച് തെലുങ്ക് ഭാഷയിൽ ഏകദേശം 10,000 ലിഖിതങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. ഇത് ഏറ്റവും സാന്ദ്രമായ ലിഖിത ഭാഷകളിലൊന്നാണ്.<ref name="Morrison 1997 218"/> ആന്ധ്രാപ്രദേശ്, തെലങ്കാന എന്നിവിടങ്ങളിലെല്ലാം തെലുങ്ക് ലിഖിതങ്ങൾ കാണാം.<ref name="auto"/><ref name="WebpageNotGIF">{{cite journal |url=http://dsal.uchicago.edu/books/socialscientist/pager.html?objectid=HN681.S597_269-71_012.gif |title=Emergence of Regional Identity and Beginning of Vernacular Literature: A Case Study of Telugu |journal=Social Scientist |volume=23 |number=10–12 |pages=8–23 |doi=10.2307/3517880 |jstor=3517880 |year=1995 |last1=Nagaraju |first1=S. |archive-date=2020-11-28 |access-date=2020-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128023618/https://dsal.uchicago.edu/books/socialscientist/pager.html?objectid=HN681.S597_269-71_012.gif |url-status=dead }}</ref><ref name = gi>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=CMskDQAAQBAJ&pg=PA421 |title=The Language of the Gods in the World of Men |first=Sheldon |last=Pollock |page=421 |isbn=9780520245006 |date=2006-05-23}}</ref><ref name = yo /> കർണാടക, തമിഴ്‌നാട്, ഒറീസ, ഛത്തീസ്‌ഗഢ് എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇവ കാണപ്പെടുന്നു.<ref name = fe>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=fBchTO0NS0EC&pg=PA45|title=Language, Emotion, and Politics in South India: The Making of a Mother Tongue |first=Lisa |last=Mitchell |page=45 |isbn=978-0253353016 |year=2009}}</ref><ref name = yo>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=HSfoCwAAQBAJ&pg=PA263 |title=Precolonial India in Practice: Society, Region, and Identity in Medieval Andhra |first=Cynthia |last=Talbot |pages=50, 263 |isbn=9780195136616 |year=2001}}</ref><ref name = as>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=jUwFL3IipK0C&pg=PA161 |title=Dimensions of Human Cultures in Central India: Professor S.K. Tiwari Felication Volume |editor=A.A. Abbasi |page=161 |isbn=9788176251860 |year=2001}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XYrG07qQDxkC&pg=PA100 |title=Indian Epigraphy: A Guide to the Study of Inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and Other Indo-European Languages |first=Richard |last=Salomon |page=100 |isbn=9780195356663 |date=1998-12-10}}</ref> എ.എസ്.ഐ (ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ) അടുത്തിടെ നടത്തിയ കണക്കുകൾ പ്രകാരം തെലുങ്ക് ഭാഷയിലെ ലിഖിതങ്ങളുടെ എണ്ണം 14,000 ആയി.<ref name="WebpageNotGIF" /> <ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=pfAKljlCJq0C&q=telugu+inscriptions+in+adilabad+district+pre+colonial&pg=PA50 |title=Precolonial India in Practice: Society, Region, and Identity in Medieval Andhra |isbn=9780198031239 |last1=Talbot |first1=Cynthia |date=2001-09-20}}</ref> അതായത് ആദിലാബാദ്, നിസാമാബാദ്, ഹൈദരാബാദ്, അനന്തപുർ, ചിറ്റൂർ - എ.ടി. 1175 നും എ.ടി. 1324 നും ഇടയിൽ കകതിയ കാലഘട്ടത്തിൽ ഒരുപിടി തെലുങ്ക് ലിഖിതങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=pfAKljlCJq0C&q=telugu+inscriptions+in+adilabad+district+pre+colonial&pg=PA50 |title=Precolonial India in Practice: Society, Region, and Identity in Medieval Andhra |first=Cynthia |last=Talbot |date=20 September 2001 |publisher=Oxford University Press |via=Google Books |isbn=9780198031239}}</ref><ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=KVzUAAAAMAAJ&q=telugu+inscriptions+in+adilabad |title=Gifts to Gods and Brahmins: A Study of Religious Endowments in Medieval Andhra |first=Cynthia |last=Talbot |date=15 July 1988 |publisher=[[University of Wisconsin–Madison]] |via=Google Books}}</ref>{{ദ്രാവിഡ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}} == തെലുങ്ക് പ്രദേശത്തിന്റെ അതിരുകൾ == ആന്ധ്രയ്ക്ക് സ്വന്തം മാതൃഭാഷയാണുള്ളത്, അതിന്റെ പ്രദേശം തെലുങ്ക് ഭാഷയുടെ വ്യാപ്തിയുമായി തുല്യമാണ്. തെലുങ്ക് ഭാഷാ മേഖലയും ആന്ധ്രയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അതിരുകളും തമ്മിലുള്ള തുല്യത പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആന്ധ്ര അതിർത്തികളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണത്തിലാണ്. ഈ വാചകം അനുസരിച്ച് ആന്ധ്രയെ വടക്ക് ഒറീസയിലെ ഗഞ്ചം ജില്ലയിലെ മഹേന്ദ്ര പർവതവും തെക്ക് ചിറ്റൂർ ജില്ലയിലെ കലഹസ്തി ക്ഷേത്രവും അതിർത്തിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ആന്ധ്ര പടിഞ്ഞാറോട്ട് കർണൂൽ ജില്ലയിലെ ശ്രീശൈലം വരെ വ്യാപിച്ചു.<ref name = a>{{cite book |first=Cynthia |last=Talbot |title=Precolonial India in Practice: Society, Region, and Identity in Medieval Andhra |url=https://books.google.com/books?id=pfAKljlCJq0C&pg=PA34 |date=20 September 2001 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-803123-9 |pages=34– }}</ref> പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലെ മറ്റ് സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം, വടക്കൻ അതിർത്തി സിംഹാചലം, തെക്കൻ അതിർത്തി തിരുപ്പതി അല്ലെങ്കിൽ തെലുങ്ക് രാജ്യത്തിന്റെ തിരുമല കുന്നാണ്.<ref name = b>{{cite book|author1=Velcheru Narayana Rao|first2=David|last2=Shulman|title=Classical Telugu Poetry: An Anthology|url=https://books.google.com/books?id=r8UkDQAAQBAJ&pg=PA6|year=2002|publisher=Univ of California Press|isbn=978-0-520-22598-5|pages=6–}}</ref><ref name= c>{{cite book|title=International Journal of Dravidian Linguistics: IJDL.|url=https://books.google.com/books?id=_XVkAAAAMAAJ|year=2004|publisher=Department of Linguistics, University of Kerala.}}</ref><ref name= d>{{cite book|first=Ajay K.|last=Rao|title=Re-figuring the Ramayana as Theology: A History of Reception in Premodern India|url=https://books.google.com/books?id=OUyvBAAAQBAJ&pg=PA37|date=3 October 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-07735-9|pages=37–}}</ref><ref name = e>{{cite book|author=S. Krishnaswami Aiyangar|title=Evolution of Hindu Administrative Institutions in South India|url=https://books.google.com/books?id=6jRR9yu-u4kC&pg=PA6|year=1994|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-0966-2|pages=6–}}</ref><ref name= f>{{cite book|first=Cynthia|last=Talbot|title=Precolonial India in Practice: Society, Region, and Identity in Medieval Andhra|url=https://books.google.com/books?id=HSfoCwAAQBAJ&pg=PA195|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513661-6|pages=195–}}</ref><ref name=g>{{cite book|first=Sambaiah|last=Gundimeda|title=Dalit Politics in Contemporary India|url=https://books.google.com/books?id=WqXbCgAAQBAJ&pg=PT205|date=14 October 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-38104-4|pages=205–}}</ref> ==ഉപഭാഷകൾ== മൂന്ന് പ്രധാന ഉപഭാഷകളുണ്ട്, അതായത്, ആന്ധ്രയിലെ തീരദേശ ആന്ധ്രയിൽ സംസാരിക്കുന്ന തീരദേശ ഉപഭാഷ, ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ നാല് റായലസീമ ജില്ലകളിൽ സംസാരിക്കുന്ന റായലസീമ ഉപഭാഷ, തെലങ്കാന സംസ്ഥാനത്ത് പ്രധാനമായും സംസാരിക്കുന്ന തെലങ്കാന ഉപഭാഷ.<ref name="CaffarelMartin2004">{{cite book|last1=Caffarel|first1=Alice|last2=Martin|first2=J. R.|authorlink2=J.R. Martin|last3=Matthiessen|first3=Christian M. I. M.|authorlink3=C.M.I.M. Matthiessen|title=Language Typology: A Functional Perspective|url=https://books.google.com/books?id=vJGjDlLPQ_IC&pg=PA434|accessdate=19 November 2016|year=2004|publisher=John Benjamins Publishing|isbn=978-1-58811-559-1|page=434}}</ref> വദ്ദാർ, ചെഞ്ചു, മന്ന-ഡോറ എന്നിവയെല്ലാം തെലുങ്കുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ളവരാണ്.<ref>{{glotto|telu1265|Teluguic}}</ref> ബെറാഡ്, ദസാരി, ദൊമാര, ഗോലാരി, കാമതി, കോംതാവോ, കോണ്ട-റെഡ്ഡി, സാലേവാരി, വഡാഗ, ശ്രീകാകുല, വിശാഖപട്ടണം, ഈസ്റ്റ് ഗോദാവേരി, റയൽ‌സീമ, നെല്ലൂർ, ഗുണ്ടൂർ, വടാരി, യനാടി എന്നിവയാണ് തെലുങ്കിലെ മറ്റ് ഉപഭാഷകൾ.<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/tel |title=Telugu |publisher=Ethnologue|accessdate=30 March 2016}}</ref> [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിൽ]], [[മട്ടക്കളപ്പ് ജില്ല|ബട്ടികലോവ]] ജില്ലയിലെ അഹികുന്തക എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വംശീയ [[റൊമാനി ജനത|ജിപ്‌സി]] ന്യൂനപക്ഷം ശ്രീലങ്ക ജിപ്‌സി തെലുങ്കിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രാദേശികവൽക്കരിച്ച ഒരു ഉപഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു. === ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വിതരണം === [[File:Telugu speakers in India.png|thumb|ഇളം നീല നിറത്തിലുള്ള തെലുങ്ക് കുടിയേറ്റക്കാരുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വിതരണം, ഇരുണ്ട നീല നിറത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ തെലുങ്ക് സ്വദേശികളാണ്.]] [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]], [[പുതുച്ചേരി|പുതുച്ചേരിയിലെ]] [[യാനം]] ജില്ലകളിലാണ് തെലുങ്ക് പ്രാദേശികമായി സംസാരിക്കുന്നത്. അയൽ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[തമിഴ്‌നാട്]], [[കർണാടക]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]], [[ഒഡീഷ]], [[ഛത്തീസ്‌ഗഢ്]], [[ഝാർഖണ്ഡ്‌|ഝാർഖണ്ഡിലെ]] ചില ഭാഗങ്ങൾ, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ]] ഖരഗ്പൂർ മേഖല എന്നിവിടങ്ങളിലും തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്ന കുടിയേറ്റക്കാരെ കാണാം. [[പഞ്ചാബ്]], [[ഹരിയാണ|ഹരിയാന]], [[രാജസ്ഥാൻ]] എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും നിരവധി തെലുങ്ക് കുടിയേറ്റക്കാരെ കാണപ്പെടുന്നു. 7.2% ജനസംഖ്യ സംസാരിക്കുന്ന തെലുങ്ക് ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ [[ഹിന്ദി]], [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]], [[മറാഠി ഭാഷ|മറാത്തി]] എന്നിവയ്ക്ക് ശേഷം ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസാരിക്കുന്ന നാലാമത്തെ ഭാഷയാണ്. [[കർണാടക|കർണാടകയിൽ]] 7.0% ആളുകൾ തെലുങ്കും 5.6% [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലും]] സംസാരിക്കുന്നു.<ref>https://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html</ref> [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിൽ]] തെലുങ്ക് പ്രവാസികളുടെ എണ്ണം പത്ത് ലക്ഷത്തിലധികമാണ്, ഏറ്റവും കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് [[ന്യൂ ജെഴ്സി|ന്യൂജേഴ്‌സിയിലാണ്]].(''ചെറിയ ആന്ധ്ര'').<ref>[https://ny.eater.com/2017/3/13/14902030/the-best-indian-food-in-new-york-is-in-new-jersey] Accessed 17 June 2017.</ref> 2018 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, അമേരിക്കയിൽ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ഭാഷയാണ് തെലുങ്ക്, 2010 നും 2017 നും ഇടയിൽ അമേരിക്കയിൽ തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം 86% വർദ്ധിച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-45902204 |title=Do you speak Telugu? Welcome to America |publisher=BBC |accessdate=24 December 2019}}</ref> [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയ]], [[ന്യൂസീലൻഡ്|ന്യൂസിലാന്റ്]], [[ബഹ്റൈൻ|ബഹ്‌റൈൻ]], [[കാനഡ]] ([[ടോറോണ്ടോ|ടൊറന്റോ]]), [[ഫിജി]], [[മലേഷ്യ]], [[സിംഗപ്പൂർ]], [[മൗറീഷ്യസ്]], [[മ്യാൻമാർ|മ്യാൻമർ]], [[ഇറ്റലി]], [[നെതർലന്റ്സ്|നെതർലാൻഡ്‌സ്]], [[ബെൽജിയം]], [[ഫ്രാൻസ്]], [[ജർമ്മനി]], [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലണ്ട്|അയർലൻഡ്]], [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം]], [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], [[ട്രിനിഡാഡ് ടൊബാഗോ|ട്രിനിഡാഡ്, ടൊബാഗോ]], [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ|യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും തെലുങ്ക് സംസാരിക്കുന്നവർ കാണപ്പെടുന്നു. == തെലുഗു ഭാഷാദിനം == എല്ലാ വർഷവും ഓഗസ്റ്റ് 29 തെലുങ്ക് ഭാഷാ ദിനമായി ആചരിക്കുന്നു. തെലുങ്ക് കവി ഗിഡുഗു വെങ്കട രാമമൂർത്തിയുടെ ജന്മദിനത്തോട് അനുബന്ധിച്ചാണ് ഈ തീയതി തിരഞ്ഞെടുത്തത്. തെലുങ്ക് ഭാഷയുടെ ഉന്നമനം ലക്ഷ്യമിട്ട് ആന്ധ്രാപ്രദേശ് സർക്കാർ ഫണ്ട് നൽകുകയും അവാർഡുകൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ദിനാചരണത്തിന്റെ ചുമതല സാംസ്കാരിക വകുപ്പിനാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Telugu_Language_Day|title=Telugu Language Day}}</ref> == അവലംബം == <references /> <br clear="all" /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{InterWiki|code=te}} {{Sister project links |b=no |commons=Telugu |m=no |n=no |q=തെലുഗു പഴഞ്ചൊല്ലുകൾ |s=no |v=no |voy=no |wikt=തെലുഗു }} * [http://www.learningtelugu.org/ Hints and resources for learning Telugu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019152209/http://www.learningtelugu.org/ |date=2013-10-19 }} * [http://en2te.sourceforge.net/ English to Telugu online dictionary] * [http://www.telugudictionary.org/ 'Telugu to English' and 'English to Telugu' Dictionary] * [https://books.google.com/books?id=j28IAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Dictionary of mixed Telugu By Charles Philip Brown] * [http://www.engr.mun.ca/~adluri/telugu/language/script/script1a.html Origins of Telugu Script] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130713124342/http://www.engr.mun.ca/~adluri/telugu/language/script/script1a.html |date=2013-07-13 }} * [http://andhrabharati.com/dictionary/index.php Online English – Telugu dictionary portal that includes many popular dictionaries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019082446/http://andhrabharati.com/dictionary/index.php |date=2013-10-19 }} * [http://greatertelugu.com/ Telugu literature online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170519010506/http://greatertelugu.com/ |date=2017-05-19 }} * [http://www.bdword.com/english-to-telugu-dictionary- English–Telugu Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160614121259/http://www.bdword.com/english-to-telugu-dictionary- |date=2016-06-14 }} * [http://www.telugupeople.com/literature/ Telugu Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608014952/http://www.telugupeople.com/Literature/ |date=2007-06-08 }} Literature at TeluguPeople.com * [http://demo.vishalon.net/TeluguTypePad.htm Online Telugu Type Pad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070521034733/http://demo.vishalon.net/TeluguTypePad.htm |date=2007-05-21 }} Easy Telugu Typing with English Keyboard. * [http://www.maganti.org/ Telugu Literature, Telugu Kids Stories, Telugu Culture,and Telugu Traditions] * [http://www.engr.mun.ca/~adluri/telugu/ Telugu Language & Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412204033/http://www.engr.mun.ca/~adluri/telugu/ |date=2010-04-12 }} * [http://eemaata.com/ eemaaTa - Telugu Literary Webzine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703181418/http://www.eemaata.com/ |date=2015-07-03 }} * [http://www.hyderabadbest.com/discoverhyd/sightseeing/learntelugu/learntelugu.asp - Learn Telugu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419211926/http://hyderabadbest.com/discoverhyd/sightseeing/learntelugu/learntelugu.asp |date=2007-04-19 }} * [http://www.wordanywhere.com/ Wordanywhere.com] Hindi/Telugu/English translator * [http://telugutanam.blogspot.com TELUGU...a language sweeter than honey] * [http://www.telugudiaspora.com Telugus Abroad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050603080937/http://www.telugudiaspora.com/ |date=2005-06-03 }} * [https://hindinewsviral.com/ Telugu News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207180758/https://hindinewsviral.com/ |date=2023-12-07 }} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tel Ethnologue report for Telugu] * [http://www.sahiti.org/dict/index.jsp?code=TCW On-line English-Telugu Dictionaries (C. P. Brown's and V. Rao Vemuri's)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111109200332/http://www.sahiti.org/dict/index.jsp?code=TCW |date=2011-11-09 }} * Brown, Charles Philip. [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/brown/ A Telugu-English Dictionary.] New ed., thoroughly rev. and brought up to date ... 2nd ed. Madras: Promoting Christian Knowledge, 1903. * Gwynn, J. P. L. (John Peter Lucius). [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/gwynn/ A Telugu-English Dictionary.] Delhi; New York: Oxford University Press, 1991. * [http://language-directory.50webs.com/languages/telugu.htm Telugu Language resources] * [http://www.languageshome.com/English-Telugu.htm Useful Telugu phrases in English and other Indian languages.] * [http://www.telugutanam.com/italianofeast Telugu organizations in the USA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511053751/http://www.telugutanam.com/italianofeast/ |date=2008-05-11 }}. * [http://www.iit.edu/~laksvij/language/telugu.html Romanised to Unicode Telugu transliterator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091010162452/http://www.iit.edu/~laksvij/language/telugu.html |date=2009-10-10 }} * [http://telugutanam.blogspot.com/2005/04/telugu-women-writers-of-last-millennium.html Telugu Women Writers of the last millennium]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://padma.mozdev.org Padma - Mozilla extension for automatic transform to Unicode for Telugu web sites using dynamic fonts like Eenadu, Tikkana, Vaartha, Hemalatha, Andhra Jyothy, Andhra Prabha, Telugu Lipi etc.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191001172317/http://padma.mozdev.org/ |date=2019-10-01 }} * [https://web.archive.org/web/20050507120524/http://geocities.com/vnagarjuna/padma.html Padma - Unicode Transformer for Telugu Text in RTS, fonts like Eenadu, Tikkana, Vaartha, Hemalatha, Andhra Jyothy, Andhra Prabha etc.] * [http://www.telugutanam.com/telmunlanguage.htm Telmun language Telugu : the Untold Legacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511053744/http://www.telugutanam.com/telmunlanguage.htm |date=2008-05-11 }} * [http://www.yerneni.com Useful Andhra / Telugu website links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190924143758/http://yerneni.com/ |date=2019-09-24 }} * [http://www.akshamala.org Akshamala: A Vedantic Thesaurus in Telugu] * [http://www.lekhini.org Lekhini - Telugu Unicode Editor] * [http://www.thenegoodu.com Thenegoodu - Telugu Blogs Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190606073650/http://www.thenegoodu.com/ |date=2019-06-06 }} * [http://www.telugubhakti.com/telugupages/main.htm Complete Bhakti Portal for Telugu People] * [http://suryaguduru.googlepages.com/home Surya's ManaTelugu-Telugu Chat & Unicode Editor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070328235530/http://suryaguduru.googlepages.com/home |date=2007-03-28 }} {{Official_languages_of_India}} {{Languages of South Asia}} {{ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ}} {{lang-stub|Telugu language}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ദ്രാവിഡഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:തെലുഗു]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ശ്രേഷ്ഠഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] p7v8dz0ct8felk3jts35nsf9wtdrbf0 0 6755 4673479 4612078 2026-10-04T22:52:01Z Martinkottayam 84843 4673479 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Cherai}} {{Infobox Indian Jurisdiction |type = Village |native_name = ചെറായി |state_name = കേരളം |locator_position = left |latd = 9.977 | longd = 76.27 ||district = [[Ernakulam district|എറണാകുളം]] |leader_title_1 = പഞ്ചായത്ത് |leader_name_1 = പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |leader_title_2 = പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ് |leader_name_2 = |altitude = 0 |Length = 48 |climate = Am |web_site = |area_telephone = 0484 |postal_code = 683 514}} [[ചിത്രം:Cherai kerala.jpg|thumb|250px|ചെറായി- മത്സ്യബന്ധനവും ടൂറിസവുമാണ്‌ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] ഒരു തീരദേശ ഗ്രാമമാണഅ '''ചെറായി'''. എറണാകുളത്തുനിന്നും ഏകദേശം 26 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ചെറായി. ഗ്രേറ്റർ [[വൈപ്പിൻ]] ദ്വീപിന്റെ ഭാഗമാണ് ചെറായി. 1341-ലെ വലിയ പ്രളയത്തിൽ കടലിൽ നിന്ന് പൊങ്ങിവന്നതാണ് ഈ ദ്വീപ് എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ലോക വിനോദസഞ്ചാര ഭൂപടത്തിൽ ഇടം പിടിച്ച അതിമനോഹരമായ [[ചെറായി ബീച്ച്]] ഇവിടെയാണ്. ആധുനിക കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക ചരിത്രത്തിലെ രണ്ടു നായകന്മാരുടെ ജന്മദേശമാണ് ചെറായി. [[സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ|സഹോദരൻ അയ്യപ്പനും]] [[മത്തായി മാഞ്ഞൂരാൻ|മത്തായി മഞ്ഞൂരാനും]] ഇവിടെയാണ് ജനിച്ചത്.1341ലെ പ്രളയത്തെ തുടർന്ന്‌ രൂപം കൊണ്ട വൈപ്പിൻ ദ്വീപിലെ ചെറിയ പട്ടണമാണ്‌ ചെറായി. 25 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ കിടക്കുന്ന വൈപ്പിൻകരയുടെ വടക്കേ അറ്റത്തുള്ള പള്ളിപ്പുറം പഞ്ചായത്തിലാണ്‌ ചെറായി. ഇന്ത്യാ ചരിത്രവുമായി പള്ളിപ്പുറം ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുന്നു. പോർട്ടുഗീസുകാർ നിർമിച്ച കോട്ട ഇതിനുദാഹരണമായി പള്ളിപ്പുറത്ത്‌ തലയുയർത്തിനിൽക്കുന്നു. ആയക്കോട്ട, അലിക്കോട്ട എന്നീ പേരുകളിലും ഈ കോട്ട അറിയപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ നിലനിൽക്കുന്ന യൂറോപ്യൻ നിർമ്മിതികളിൽ ഏറ്റവും പഴയതാണ് ആയക്കോട്ട. നിരവധി വിദേശ ആക്രമണങ്ങളെ നേരിടേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്‌ പള്ളിപ്പുറത്തിന്‌.{{തെളിവ്}} == പേരിനു പിന്നിൽ == ചേറിൽ നിന്നാണ്‌ ചെറായി എന്ന പേർ വന്നത്.<ref> {{cite book |last=വാലത്ത്|first=വി.വി.കെ.|authorlink=വി.വി.കെ. വാലത്ത്|coauthors= |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥലനാമചരിത്രങ്ങൾ എറണാകുളം ജില്ല |year=1991|publisher=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി|location= തൃശ്ശൂർ|isbn= 81-7690-105-9 }} </ref> 1300 കളിലുണ്ടായ പെരിയാറ്റിലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ ഇത് കറുത്ത ചേറുനിറഞ്ഞ മണ്ണാൽ സമൃദ്ധമാണ്‌. ഈ മണ്ണിൽ പൊക്കാളി നെല്ലിനങ്ങൾ തഴച്ചു വളരുന്നു. == ചരിത്രം == == ഭൂമിശാസ്ത്രവും പ്രത്യേകതകളും == [[ചിത്രം:242227327 31fa59b2fd.jpg|right|thumb|200px|മത്സ്യബന്ധനം - ചെറായി ദ്വീപിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം|കണ്ണി=Special:FilePath/242227327_31fa59b2fd.jpg]] * '''സ്ഥാനം:''' വൈപ്പിൻ ദ്വീപിന്റെ വടക്കുവശം, മുനമ്പം അഴിയോട് ചേർന്ന്. * '''അറബിക്കടലും കായലും:''' ചെറായി ബീച്ചിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത, ഒരുവശത്ത് ശാന്തമായ '''അറബിക്കടലും''' മറുവശത്ത് തെളിഞ്ഞ '''കായലും (Backwaters)''' എന്ന നിലയിലുള്ള ഇരട്ട സൗന്ദര്യമാണ്. കായലും കടലും അടുത്തടുത്ത് കാണുന്ന ഈ പ്രതിഭാസം സഞ്ചാരികളെ ഏറെ ആകർഷിക്കുന്നു. * '''കടൽത്തീരം:''' ഏകദേശം 10 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ കടൽത്തീരം പൊതുവെ വൃത്തിയുള്ളതും ആഴം കുറഞ്ഞതുമാണ്. നീന്തലിന് (Swimming) താരതമ്യേന സുരക്ഷിതമായ തീരമാണിത്. * '''സസ്യജാലങ്ങൾ:''' തീരത്തോട് ചേർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ തെങ്ങിൻ തോപ്പുകളും നെൽവയലുകളും നിറഞ്ഞ ഹരിതാഭമായ പ്രകൃതി ദൃശ്യങ്ങൾ കാണാം. == സാംസ്കാരിക രംഗം == കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക രംഗത്ത്‌ ചെറായിക്ക്‌ അതിപ്രധാനമായ സ്ഥാനമാണുള്ളത്‌. കേരളത്തിൽ സാമൂഹ്യ നവോത്ഥാനത്തിന്‌ തുടക്കം കുറിച്ച, [[സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ]] നേതൃത്വം നൽകിയ മിശ്രഭോജനം നടന്നത്‌ ചെറായിയിലെ തുണ്ടിടപറമ്പിൽ വച്ചാണ്‌. സഹോദരന്റെ ജൻമം കൊണ്ടു തന്നെ ചെറായി കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഭൂപടത്തിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചു. വിവിധ രംഗങ്ങളിൽ പ്രശസ്തരായ നിരവധി വ്യക്തികൾക്ക്‌ ചെറായി ജൻമം കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്‌. സ്വാതന്ത്യ്ര സമര സേനാനിയും ഇ.എം.എസ്‌. മന്ത്രിസഭയിൽ അംഗവുമായിരുന്ന [[മത്തായി മാഞ്ഞൂരാൻ]], സിനിമാ നടൻ [[ശങ്കരാടി]], പത്രരംഗത്തെ [[ടി.വി.ആർ. ഷേണായ്|പത്മഭൂഷൻ ടി.വി.ആർ. ഷേണായിയും]] തുടങ്ങിവർ ഉദാഹരണങ്ങളാണ് === വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണങ്ങൾ === # '''ഡോൾഫിൻ കാഴ്ച (Dolphin Spotting):''' ചെറായി ബീച്ചിന്റെ വടക്ക് ഭാഗത്തുള്ള ആഴക്കടൽ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഡോൾഫിനുകളെ കാണാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇതിനായി ബീച്ചിൽ നിന്ന് ചെറിയ ബോട്ടുകളിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നതിനുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്. # '''ചീനവലകൾ (Chinese Fishing Nets):''' കൊച്ചി തീരത്തിന്റെ തനതു കാഴ്ചയായ ചീനവലകൾ ചെറായി ബീച്ചിന്റെ കായൽ ഭാഗത്തും തീരങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു. ഇവ ഫോട്ടോഗ്രാഫർമാരെ ആകർഷിക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകമാണ്. # '''സേഫ്റ്റി ഡോളുകൾ:''' ബീച്ചിൽ തിരമാലകളുടെ അടുത്തുനിന്നുള്ള അപകടങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാനായി സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള '''സേഫ്റ്റി ഡോളുകൾ''' ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു സവിശേഷതയാണ്. # '''ഹോംസ്റ്റേകളും റിസോർട്ടുകളും:''' നിരവധി ഹോംസ്റ്റേകളും ആയുർവേദ റിസോർട്ടുകളും ഇവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇത് വിദേശ സഞ്ചാരികൾക്ക് താമസിക്കാൻ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമായി ചെറായിയെ മാറ്റുന്നു. == വിദ്യാഭ്യാസ രംഗം == വിജ്ഞാന വർദ്ധിനി സഭയുടെ കീഴിലുള്ള സഹോദരൻ മെമ്മോറിയൽ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂളും എൽ.പി. പ്രൈമറി സ്കൂളുകളും രാമവർമ്മ യൂണിയൻ ഹൈസ്കൂളും എൽ.പി. സ്കൂളും, ഗവൺമെന്റ് ഗേൾസ് എൽപി സ്‌ക്കൂളും ചെറായിയിലെ പ്രശസ്തമായ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളാണ്‌. കൂടാതെ നിരവധി അൺ എയ്ഡഡ്‌ സ്കൂളുകളും ചെറായിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. === മത്സ്യബന്ധനവും പ്രാദേശിക ജീവിതവും === ചെറായി ഒരു പ്രധാന '''മത്സ്യബന്ധന കേന്ദ്രം''' കൂടിയാണ്. * '''അയ്യൂക്കോട്ട (പള്ളിപ്പുറം കോട്ട):''' ബീച്ചിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്തുള്ള മുനമ്പം ഭാഗത്താണ് പോർച്ചുഗീസുകാർ നിർമ്മിച്ച പള്ളിപ്പുറം കോട്ട സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് ചരിത്രാന്വേഷികൾക്ക് താൽപ്പര്യമുള്ള ഒരു കേന്ദ്രമാണ്. * '''കൈത്തറി വ്യവസായം:''' ഈ പ്രദേശത്തെ തനത് ഉൽപ്പന്നങ്ങളായ കൈത്തറി തുണിത്തരങ്ങൾ (Handloom) ചെറായിയുടെ സാമ്പത്തിക രംഗത്തിന് മുതൽക്കൂട്ടാണ്. == ചെറായി ബീച്ച്‌ == [[ചിത്രം:Cherai beach.jpg|250px|thumb|right|ചെറായി ബീച്ച്]] ചെറായി ബീച്ച്‌ ലോക ടൂറിസം ഭൂപടത്തിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/cherai-beach-ernakulam/198/|access-date=2025-10-10}}</ref> ശാന്ത സുന്ദരമായ ഈ ബീച്ച്‌ സ്വദേശിയരും വിദേശീയരുമായ നിരവധി സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. ബീച്ചിനോട്‌ ചേർന്ന്‌ കേരളീയ ശൈലിയിൽ പണിതിരിക്കുന്ന റിസോർട്ടുകൾ ബീച്ചിനെ കൂടുതൽ സുന്ദരിയാക്കുന്നു. കായലിലെ ഓളപ്പരപ്പിലൂടെയൂള്ള പെഡൽ ബോട്ട് യാത്ര ചെറായിയുടെ സൌന്ദര്യത്തെ കൂടുതൽ അടുത്തറിയാൻ സാധിക്കുന്നു. ചെറായി ബീച്ചിൽ നിന്ന്‌ 4-5 കിലോമീറ്റർ വടക്കോട്ട്‌ യാത്ര ചെയ്താൽ മുനമ്പം ബീച്ച്‌ എത്തും. അവിടെയുള്ള പുലിമുട്ട്‌ ഒരു പ്രത്യേകത തന്നെയാണ്‌. പുലിമുട്ടിൽ കൂടി കടലിനുള്ളിലേക്ക്‌ നടക്കാനാകും.പുലിമുട്ടിൽ നിന്ന്‌ കടലിന്റെ വശ്യമായ സൌന്ദര്യം ആസ്വദിക്കാനാകും. മുനമ്പം ബീ്ച്ചിൽ നിന്ന് വൈപ്പിൻ-മുനമ്പം സ്റ്റേറ്റ് ഹൈവേയിലൂടെ പള്ളിപ്പുറത്ത്‌ പോർട്ടീസുകാർ സ്ഥാപിച്ച കോട്ടയിലെത്താം. <ref>'''Ernakulam District Administration Website.''' (Reference for geographical location and connectivity).</ref>അവിടെ അടുത്തു തന്നെയാണ്‌ പ്രസിദ്ധമായ മരിയൻ തീർഥാടന കേന്ദ്രമായ പള്ളിപ്പുറം മഞ്ഞുമാതാ പള്ളി. സ്റ്റേറ്റ് ഹൈവേയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് സഹോദരൻ മെമ്മോറിയൽ സ്‌ക്കൂളിനടുത്തു നിന്നും വലത്തോട്ട് തിരിഞ്ഞ് 400 മീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ സഹോദരൻ അയ്യപ്പന്റെ ജൻമഗൃഹത്തിലെത്താം. അതുപോലെ തന്നെ ചെറായി ബീച്ചിൽ നിന്ന്‌ തീരദേശ റോഡിലൂടെ തെക്കോട്ട്‌ പോയാൽ തീരദേശ റോഡിനെ വൈപ്പിൻ-മുനമ്പം റോഡുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന രക്തേശ്വരി റോഡിലെത്തും. കായലിനു നടുവിലൂടെ വളഞ്ഞും പുളഞ്ഞുമുള്ള ഈ റോഡിലൂടെ ഈ യാത്ര കായൽ ഭംഗി നുകരാൻ സഹായിക്കും. ചെറായി ബീച്ച്‌ റോഡിലുള്ള തിരക്ക്‌ ഒഴിവാക്കാനും ഈ റോഡ്‌ ഉപകരിക്കുന്നു. ഈ റോഡിലൂടെ വൈപ്പിൻ മുനമ്പം റോഡ്‌ സന്ധിക്കുന്നിടത്തു എത്തി വലത്തോട്ട്‌ തിരിഞ്ഞാൽ ശ്രീനാരായണ ഗുരു പ്രതിഷ്ഠ നിർവഹിച്ച മലയാള പഴനി {{fact}}എന്നു പേരുകേട്ട ശ്രീ ഗൌരീശ്വരക്ഷേത്രത്തിലെത്താം. == ആരാധനാലയങ്ങൾ == === ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം === <!-- [[Image:sri.jpg|thumb|200px|left|ശ്രീനാരായണഗുരു]] --> <!-- [[Image:Cherai.jpg|thumb|200px|ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം]] --> ഇവിടത്തെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് [[ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം]]. [[വിജ്ഞാന വർദ്ധിനി സഭ]] (വി.വി. സഭ) ആണ് ഈ ക്ഷേത്രം നോക്കിനടത്തുന്നത്. [[ശ്രീനാരായണഗുരു|ശ്രീനാരായണ ഗുരുദേവൻ]] പ്രതിഷ്ഠ നിർവഹിച്ച ഈ ക്ഷേത്രത്തിനു മുന്നിൽ വെച്ചാണ് മിശ്രഭോജനം നടത്തിയതിന് സഹോദരൻ അയ്യപ്പനെ വിജ്ഞാന വർദ്ധിനി സഭാംഗങ്ങളായ ഈഴവരുപ്പെടെയുളവർ തലയിൽ ചാണക വെള്ളം ഒഴിച്ച് അവഹേളിച്ചത്. 1917 മെയ് 29ന് ചെറായി തുണ്ടിടപ്പറമ്പ് എന്ന സ്ഥലത്തു വെച്ചായിരുന്നു മിശ്രഭോജനം സംഘടിപ്പിച്ചത്. 1912-ലാണ്‌ ചെറായി ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രം സ്ഥാപിതമായത്‌. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവം [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ക്ഷേത്രോത്സവമാണ്{{തെളിവ്}}. ജില്ലയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ [[ആന|ആനകളെ]] എഴുന്നള്ളിച്ചു നടത്തുന്ന ഇവിടത്തെ ഉത്സവം വിദേശീയരെ പോലും ആകർഷിക്കാറുണ്ട്‌. ഇരു ചേരുവാരങ്ങളായി തിരിഞ്ഞ്‌ മത്സരിച്ചാണ്‌ ഇവിടെ പൊതുജനങ്ങളുടെ സഹകരണത്തോടെ ഉത്സവം നടത്തുന്നത്‌. വാശിയേറിയ വർണശബളമായ [[കുടമാറ്റം|കുടമാറ്റവും]] മേളങ്ങളും [[വെടിക്കെട്ട്|വെടിക്കെട്ടും]] പ്രത്യേകതയാണ്‌. ഉത്സവം ദിവസം രാവിലെ നടക്കുന്ന [[ആനകളുടെ തലപ്പൊക്കമത്സരം]] വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്‌. മത്സരത്തിനുവേണ്ടി ഇരുചേരുവാരങ്ങളും കേരളത്തിലെതന്നെ തലയെടുപ്പുള്ള കരിവീരൻമാരെ അണിനിരത്തും. ഈ മത്സരത്തിൽ ജയിക്കുന്ന ആനക്കാണ്‌ ഭഗവാന്റെ [[തിടമ്പ്‌]] വഹിക്കാനുള്ള അർഹത ലഭിക്കുക. ഇതു കാണാൻ തന്നെ ആയിരങ്ങളാണ്‌ ഉത്സവപ്പറമ്പിലേക്കെത്തുക. കൊടി കയറി പത്താം നാളാണ്‌ [[ആറാട്ട്‌]] മഹോത്സവം. ശ്രീ [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|സുബ്രഹ്മണ്യനാണ്‌]] മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠയെങ്കിലും [[ശിവൻ|ശിവനും]] [[പാർ‌വതി|പാർവതിയും]] [[ഗണപതി|ഗണപതിയും]] [[അയ്യപ്പൻ|അയ്യപ്പനും]] [[നവഗ്രഹങ്ങൾ|നവഗ്രഹങ്ങളുടേയും]] പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്‌. <!-- [[Image:STA40065n.jpg|thumb|200px|മഹോത്സവം]] --> === അഴീക്കൽ ശ്രീവരാഹ ദേവസ്വം ക്ഷേത്രം === <!-- [[Image:10a.jpg|thumb|200px|അഴീക്കൽ ശ്രീവരാഹ ദേവസ്വം ക്ഷേത്രം]] --> ചെറായിയിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന ക്ഷേത്രമാണ്‌ അഴീക്കൽ ശ്രീവരാഹ ദേവസ്വം ക്ഷേത്രം. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഗൗഡ സാരസ്വത ബ്രാഹ്മണ ക്ഷേത്രമാണ്‌ അഴീക്കൽ വരാഹ ക്ഷേത്രം. എ.ഡി.1869ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ ക്ഷേത്രം ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏക സമ്പൂർണ ക്ഷേത്രമാണ്‌. വരാഹ മൂർത്തിയെയും വെങ്കിടേശ്വരനെയും ഒന്നായി ആരാധിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏക ക്ഷേത്രമാണ്‌ അഴീക്കൽ വരാഹ ക്ഷേത്രം. ഇവിടത്തെ രഥോത്സവം പ്രസിദ്ധമാണ്‌. ക്ഷേത്രത്തിനു ചുറ്റും നിർമിച്ചിരിക്കുന്ന റെയിലിലൂടെയാണ്‌ കൊത്തുപണികളോടെ നിർമിച്ചിട്ടുള്ള രഥത്തിൽ ഭഗവാനെ എഴുന്നള്ളിക്കുന്നത്‌. ഭക്തരാണ്‌ ഉത്സവകാലത്ത്‌ രഥമുരുട്ടുക. ഇവിടെത്തെ വെള്ളി പല്ലക്കും പ്രസിദ്ധമാണ്‌. വർഷത്തിൽ രണ്ടു പ്രാവശ്യം ഇവിടെ ഉത്സവം. ഈ ക്ഷേത്രത്തിണ്റ്റെ മുന്നിലെ ജംഗ്ഷനാണ്‌ ചെറായിയുടെ ഹൃദയമായ ദേവസ്വംനട ജംഗ്ഷൻ. === St. Mary's Orthodox Syrian Church (ചെറായി വലിയ പള്ളി) === പഴയ കൊച്ചി നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ രാജാവായിരുന്ന '''ശക്തൻ തമ്പുരാൻ''' നൽകിയ അനുമതി പ്രകാരം 1802 ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് '''ചെറായി സെന്റ് മേരീസ് ഓർത്തഡോക്‌സ് സുറിയാനി പള്ളി''', ഇത് സാധാരണയായി '''ചെറായി വലിയപള്ളി''' എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. വടക്കൻ പറവൂരിലെ പുരാതനമായ സെന്റ് തോമസ് പള്ളിയിലെ അംഗങ്ങളായിരുന്നു ഈ പള്ളിയുടെ ആദ്യകാല ഇടവകാംഗങ്ങൾ. '''കുന്നംകുളത്തെ പുള്ളിക്കോട്ടിൽ ഇട്ടൂപ്പ് കത്തനാർ''' (പുള്ളിക്കോട്ടിൽ മാർ ദീവന്നാസിയോസ് ഒന്നാമൻ) ആണ് ഈ പള്ളിയിൽ ആദ്യമായി വിശുദ്ധ കുർബ്ബാന അർപ്പിച്ചത്. 1840-ൽ പഴയ പള്ളിയുടെ കെട്ടിടം പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. കൊച്ചി ഭദ്രാസനത്തിലെ പ്രമുഖ ഇടവകകളിൽ ഒന്നാണ് ചെറായി സെന്റ് മേരീസ് ഓർത്തഡോക്‌സ് പള്ളി. ഇവിടുത്തെ പ്രധാന മദ്ബഹ (അൾത്താര) '''ദൈവമാതാവിനായി''' സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു, വശങ്ങളിലുള്ള മദ്ബഹകൾ '''മാർ തോമാ ശ്ലീഹാ, മാർ ഗീവർഗ്ഗീസ് സഹദ''' എന്നിവരുടെ പേരുകളിലുള്ളതാണ്. കോതമംഗലത്തെ മാഫ്രിയോനോ '''സെന്റ് ബസേലിയോസ് യൽദോ ബാവയുടെ''' തിരുശേഷിപ്പ് പള്ളിയിലെ ഒരു അൾത്താരയിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. പള്ളിയുടെ മച്ചിലും ഭിത്തികളിലുമായി കാണുന്ന മനോഹരമായ ചിത്രപ്പണികളും കലാസൃഷ്ടികളും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നവയാണ്. ഈ ഇടവകയുടെ കീഴിൽ റിപ്പബ്ലിക് റോഡിലും ചെറായി ബീച്ചിലുമായി രണ്ട് കുരിശുപള്ളികളുണ്ട്. ചെറായിയിലെ '''സെന്റ് ജോർജ്ജ് പള്ളി (ചെറിയപള്ളി)''', അയ്യമ്പിള്ളിയിലെ '''സെന്റ് ജോൺസ് പള്ളി''', ആരീപ്പാലത്തെ '''സെന്റ് മേരീസ് പള്ളി''' എന്നിവ കാലക്രമേണ ഈ വലിയപള്ളിയിൽ നിന്ന് വേർതിരിഞ്ഞ ഇടവകകളാണ്. സെന്റ് മേരീസ് വലിയപള്ളിയുടെ പ്രധാന പെരുന്നാൾ '''ജനുവരി 15-നാണ്''' ആഘോഷിക്കുന്നത്. പരേതരായ '''കാതോലിക്കാ ബാവ (യാക്കോബായ വിഭാഗം) അബൂൻ മാർ ബസേലിയോസ് പൗലോസ് രണ്ടാമൻ (1996)''', '''മാർ അത്താനാസിയോസ് പൗലോസ് കടവിൽ ഒന്നാമൻ (1907)''', കോരട്ടി സീയോൻ സെമിനാരിയുടെ സ്ഥാപകനായ '''മാർ സേവേറിയോസ് മൂലയറിക്കൽ (1962)''' എന്നിവർ ഈ ഇടവകയിലെ അംഗങ്ങളായിരുന്നു. == ഇത് കൂടി കാണുക == * [[ചെറായി ബീച്ച്]] == ചിത്രശാല == <gallery caption="ചെറായിയിലെ ചിത്രങ്ങൾ" widths="140px" heights="100px" perrow="4"> ചിത്രം:Aykotta entrance.jpg|പള്ളിപ്പുറംകോട്ട ചിത്രം:Ayakotta pallipuram (Inner view).jpg |പള്ളിപ്പുറംകോട്ട ചിത്രം:Ayakotta.jpg|പള്ളിപ്പുറംകോട്ട File:Beach Resorts Cherai.JPG|ചെറായിയിലെ ഒരു റിസോർട്ട് </gallery> == അവലംബം == {{reflist|2}} == കുറിപ്പുകൾ == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> </div> {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[Category:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] 92q0b06t72uru9d6pbbc5lzbhf099er 0 6789 4673484 4601069 2026-10-04T23:03:32Z Martinkottayam 84843 4673484 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Vypin}} {{Infobox settlement | name = വൈപ്പിൻ | other_name = | nickname = | settlement_type = ദ്വീപ് | image_skyline = Vypin Shops.jpg | image_alt = വൈപ്പിൻ ദ്വീപിലെ വ്യാപാരശാലകൾ | image_caption = വൈപ്പിൻ ദ്വീപിലെ വ്യാപാരശാലകൾ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = വൈപ്പിൻ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത് | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = | website = | footnotes = }} ദ്വീപ് രൂപംകൊണ്ടത് 1343 ലെ പ്രളയത്തിലാണ്. കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്റെ പ്രതാപം തകർന്നതും അതേ പ്രളയത്തിലാണ്. {{Coord |9.9757401|76.2417054|dim:5000_type:city|display=title}} [[image:vypin.jpg|thumb|250px|right|വയ്പിൻ ദ്വീപ് ഒരു ദൂരക്കാഴ്ച്ച]] [[File:Vypin Lighthouse.jpg|thumb|വൈപ്പിൻ വിളക്കുമാടം]] [[പ്രമാണം:Vypin Jankar Service.jpg|ലഘുചിത്രം|ദ്വീപിലെ ജങ്കാർ സർവ്വീസ്]] [[പ്രമാണം:Vypin Boat jetty counter.jpg|ലഘുചിത്രം|വൈപ്പിനിലെ ബോട്ടിജട്ടി കൌണ്ടർ]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] കൊച്ചി നഗരത്തിന്റെ ഭാഗമായ ദ്വീപുകളിലൊന്നാണ് '''വൈപ്പിൻ'''. പടിഞ്ഞാറ് അറബിക്കടലിനും കിഴക്ക് [[പെരിയാർ]] നദിയുടെ വിവിധ പോഷകനദികളാൽ രൂപംകൊണ്ട കായലിനും (കൊച്ചി കായൽ) ഇടയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ബാരിയർ ദ്വീപാണ് വൈപ്പിൻ. ദ്വീപിന്റെ വടക്കേയറ്റം മുസിരിസിൽ (കൊടുങ്ങല്ലൂർ) പെരിയാർ നദിയുടെ അഴിമുഖത്തും, തെക്കേയറ്റം ഫോർട്ട് വൈപ്പിനിനടുത്തുള്ള കളമുക്കിൽ, കൊച്ചി കായലിന്റെ അഴിമുഖത്തും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഏകദേശം 27 കിലോമീറ്റർ (17 മൈൽ) നീളവും ശരാശരി 2.5 കിലോമീറ്റർ വീതിയുമുള്ള ഈ ദ്വീപ് 1331ൽ ആണ് രൂപംകൊണ്ടത്. വൈപ്പിനിലെ കളമുക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് മറ്റ് രണ്ട് ദ്വീപുകളെ സ്പർശിച്ച് മറൈൻ ഡ്രൈവിൽ അവസാനിക്കുന്ന ഗോശ്രീ പാലങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പാലങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പരയിലൂടെ കൊച്ചി പ്രധാന ഭൂപ്രദേശവുമായി ഇത് ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ (1.9 മൈൽ) മൊത്തം ദൂരമാണ് ഈ പാലങ്ങൾക്ക്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള 58-ാമത്തെ ദ്വീപാണ് വൈപ്പിൻ. കടൽ വെച്ചുണ്ടായത് കൊണ്ടാണ് വയ്പ് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ലോകത്തെ തന്നെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള ദ്വീപാണ് വൈപ്പിൻ.{{തെളിവ്}} തെക്ക് കൊച്ചി അഴി, വടക്കു് മുനമ്പം അഴി, കിഴക്ക് കൊച്ചി കായൽ, പടിഞ്ഞാറ് അറബിക്കടൽ എന്നിങ്ങനെയാണ് വൈപ്പിൻ കരയുടെ അതിരുകൾ. കൊച്ചിൻ കോർപ്പറേഷൻ ഒന്നാം ഡിവിഷൻ പരിധിയിൽപെടുന്ന "വൈപ്പിൻ" എന്ന പേരിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന ദ്വീപിന്റെ തെക്കേയറ്റവും എളംകുന്നപ്പുഴ, ഞാറക്കൽ, നായരമ്പലം, എടവനക്കാട്, കുഴുപ്പിള്ളി, പള്ളിപ്പുറം എന്നീ ആറു ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് വൈപ്പിൻകര. വടക്കേ അറ്റത്തു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മുനമ്പം അഴിയാണ് ചരിത്രത്തിൽ [[മുസിരിസ്]] അഥവാ മുചിറി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന കൊടുങ്ങല്ലൂർ തുറമുഖം. (1341ലെ പ്രളയത്തിൽ ഈ തുറമുഖത്തിന് ആഴം കുറഞ്ഞ് പോയി) ടൂറിസ്റ്റുകളുടെ പ്രധാന സന്ദർശന കേന്ദ്രങ്ങളായ [[പുതുവൈപ്പ്]] ബീച്ച്, [[ചെറായി]] ബീച്ച് എന്നിവ വൈപ്പിൻകരയുടെ പടിഞ്ഞാറേ തീരത്താണ്. കിഴക്കൻ അതിർത്തിയായ കൊച്ചിക്കായലിന്റെ തീരത്തു നിന്നു നോക്കിയാൽ വല്ലാർപാടം, പനമ്പുകാട്, [[കടമക്കുടി]], ചാത്തനാട്, ഏഴിക്കര എന്നീ ദ്വീപുകൾ ദൃശ്യമാണ്. കടലും കായലും ചുറ്റപ്പെട്ട കരയായതിനാൽ മത്സ്യബന്ധനത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള തൊഴിലുകളും, ഫിഷിംഗ്ഹാർബറുകൾ വഴിയുള്ള വ്യവസായങ്ങളുമാണു് ഇവിടത്തെ പരമ്പരാഗത തൊഴിലുകൾ. ദ്വീപിലെ കായലോരങ്ങളിലും അഴിമുഖങ്ങൾക്കരികിലും ഇന്നും ധാരാളം [[ചീനവല|ചീനവലകൾ]] കാണാം. പുതുവൈപ്പിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് കടൽത്തീരമേഖലയിൽ എൽ.എൻ.ജി, എസ്.പി.എം, ഐ.ഒ.സി എന്നി ബൃഹദ്പദ്ധതികളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Vypin Watermetro Station.jpg|ലഘുചിത്രം|വൈപ്പിനിലെ വാട്ടർ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ]] ചരിത്ര പ്രാധാന്യം ഏറെയുളള ഇടമാണ് വൈപ്പിൻകര. ഇന്ത്യയിൽ യൂറോപ്യർ ഏറ്റവും ആദ്യമുണ്ടാക്കിയ കോട്ട എന്ന പദവി ദ്വീപിലെ പള്ളിപ്പുറം കോട്ടയ്ക്കാണ്. രണ്ടാം പോർച്ചുഗീസ് വൈസ്രോയിയും കോളനി വത്കരണത്തിന്റെ സ്ഥാപകനുമായ അൽ ബുക്കർക്കാണ് 1503ൽ ഇത് പണിതത്. വൈപ്പിൻ കോട്ട, ആയക്കോട്ട എന്നൊക്കെ ഇതിന് പേരുണ്ട്. കേരള നവോത്ഥാനചരിത്രത്തിലും വൈപ്പിൻ കരയ്ക്ക് പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ദ്വീപ് നിവാസി കൂടിയായ നവോത്ഥാന നായകൻ സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ പന്തിഭോജനം സംഘടിപ്പിച്ച തുണ്ടിപറമ്പ് ചെറായിയിലാണ്. == വൈപ്പിൻകരയിലെ പഞ്ചായത്തുകൾ == {| class="wikitable" |+ വൈപ്പിൻകരയിലെ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തുകളും അനുബന്ധവിവരങ്ങളും |- ! ക്രമനമ്പർ !! പഞ്ചായത്തിന്റെ പേരു് !! ച.കി.മീ !! [[വാർഡ്|വാർഡുകൾ]]<ref>{{Cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/electionupdates/deStatusLB.php?distID=7 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2023-10-04 |archive-date=2022-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626202102/http://lsgkerala.gov.in/electionupdates/deStatusLB.php?distID=7 |url-status=dead }}</ref> !! ആകെ ജനസംഖ്യ !! ജനസാന്ദ്രത !! ആകെ വീടുകൾ |- | 1 || [[ഞാറയ്ക്കൽ]] || 8.6 || 16 || 24166 || 2810/ച.കി.മീ. || 6408 |- | 2 || [[നായരമ്പലം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നായരമ്പലം]] || 12.32 || 16 || 24127 || 2376/ച.കി.മീ. || 6358 |- | 3 || [[എടവനക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എടവനക്കാട്]] || 10.17 || 15 || 26784 || 2115/ച.കി.മീ. || 5598 |- | 4 || [[കുഴുപ്പിള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുഴുപ്പിള്ളി]] || 5.76 || 13 || 12137 || 995/ച.കി.മീ. || 3282 |- | 5 || [[പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് | പള്ളിപ്പുറം]] || 16.5 || 23 || 44042 || 3112/ച.കി.മീ. || 13453 |- | 6 || [[എളങ്കുന്നപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എളങ്കുന്നപ്പുഴ]] || 11.52 || 23 || 50533 || 3032/ച.കി.മീ. || 18345 |- | || ആകെ || 64.87 || 106 || 181789 || 14440/ച.കി.മീ. || 53444 |- |} ==ഗോശ്രീ പാലങ്ങൾ== [[File:ഗോശ്രീ പാലം 2.jpg|thumb|മുളവുകാടിനെയും വല്ലാർപാടത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഗോശ്രീ പാലം. തെക്കു കിഴക്കു നിന്നുള്ള കാഴ്ച്ച.]] ഗോശ്രീ ജംഗഷനിൽ (വൈപ്പിൻ) നിന്നുള്ള മൂന്ന് പാലങ്ങൾ വൈപ്പിൻ ദ്വീപിനെ എറണാകുളവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. [[ഫോർട്ട് കൊച്ചി]]യിൽ നിന്ന് വൈപ്പിനിലേക്ക് സ്ഥിരമായി ഗതാഗത ബോട്ടുകൾ ലഭിക്കും. 2005-ൽ ഗോശ്രീ ദ്വീപ് വികസന അതോറിറ്റി (ജിഡ) ഒരു പാലം നിർമ്മിച്ച് ദ്വീപിനെ കരയുമായി ബന്ധിച്ചു.സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ വിഭാവനം ചെയ്ത ഗോശ്രീ പാലം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പാലം വൈപ്പിനെ കൂടാതെ മുളവുകാട്(ബോൾഗാട്ടി) ,വല്ലാർപാടം ദ്വീപുകളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ന് [[കൊച്ചി]] നഗരത്തിലെ അതിവേഗം വികസിക്കുന്ന ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമാണ് വൈപ്പിൻ. ആധുനിക ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ഇന്ന് വൈപ്പിനിൽ ലഭ്യമാണ്.ഒരുപാടു ചരിത്രം നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന ഒരു ദ്വീപാണിത് . 600 - വർഷം മുൻപ് രൂപം കൊണ്ടതാണ് ഈ ദ്വീപ്. അറബിക്കടൽ അൽപ്പം പിന്നിലേക്ക്‌ മാറിയപ്പോൾ ഇത്തരം ഒരു ദ്വീപു രൂപം കൊണ്ടു {{തെളിവ്}}. കടൽ വച്ച് ഉണ്ടായ കര എന്ന അർത്ഥമാണ് '' വൈപ്പിൻ കര എന്നത് . =="വൈപ്പിൻ" ദുരിതങ്ങളും,സമരങ്ങളും == ഏറെ ജനകീയ സമരങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച നാടാണ് വൈപ്പിൻദ്വീപ്. 1982-ലെ തിരുവോണ നാളിൽ സർക്കാരിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ചാരായഷാപ്പുകളിൽ നിന്നും വില്പന നടത്തിയ വിഷമദ്യം കുടിച്ച് 78 പേർ മരിക്കുകയും അനവധി പേർക്ക് കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തതോടെ വൈപ്പിൻകര വിഷമദ്യദുരന്തത്തിന്റെ നാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നീട് ജനങ്ങൾ സംഘടിച്ചതിന്റെ ഫലമായി ഇന്നും സർക്കാർ അനുമതിയുണ്ടെങ്കിലും മദ്യശാലകൾ തുറക്കാൻ കഴിയാത്തത് വേദനിക്കപ്പെട്ട വൈപ്പിൻ നിവാസികളുടെ പ്രതിഷേധഫലമാണ്. കൊതുകുശല്യം രൂക്ഷമായപ്പോൾ അതിനെതിരെ പ്രതിഷേധവുമായി ബന്ദ് നടത്തിയതും, സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ വിഭാവനം ചെയ്ത ഗോശ്രീപാലങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുവാൻ കഴിഞ്ഞതും നിരവധി സമരങ്ങളുടേയും പ്രതിഷേധങ്ങളുടേയും ഫലമായിട്ടായിരുന്നു. [[image:Vypin strike.jpg|thumb|250px|right| കുടിവെള്ളം മുടങ്ങിയതിൽ പ്രതിഷേധിച്ചു നടത്തുന്ന റോഡുപരോധം]] കുടിവെള്ളത്തിനു വേണ്ടി നടത്തിയിട്ടുള്ള പോരാട്ടമാണ് വൈപ്പിൻ കരയുടെ സമരമുഖങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയം. ജാതിമത, സ്ത്രീപുരുഷ കക്ഷിഭേദങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ മതസംഘടനകളും, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകളും, പല സ്വതന്ത്ര സംഘടനകളും സമരം ചെയ്തതു മൂലം പരിഹാരമായി ഹഡ്കോയുടെ ടാങ്കുകൾ വന്നെങ്കിലും ഇപ്പോഴും പലപ്രദേശങ്ങളിലും ടാങ്കർലോറിക്കാണ് വെള്ളം എത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ==ദ്വീപിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ== [[image:Goshree_bridge_kochi.jpg|thumb|250px|right|വൈപ്പിൻപാലം]] * [[പുതുവൈപ്പ്]] * [[മാലിപ്പുറം]] * [[എളംകുന്നപ്പുഴ]] * [[ഞാറയ്ക്കൽ]] * [[നായരമ്പലം]] * [[എടവനക്കാട്]] * [[കുഴുപ്പിള്ളി]] * [[അയ്യമ്പിള്ളി]] * [[ചെറായി]] * [[പള്ളിപ്പുറം]] * [[മുനമ്പം]] [[പ്രമാണം:Evening fish market.jpg|ലഘുചിത്രം|വൈപ്പിനിലെ റോഡുകളിലെ സായാഹ്ന കാഴ്ച]] == വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണങ്ങൾ == * [[പുതുവൈപ്പ്|പുതുവൈപ്പിലെ]] വിളക്കുമാടം(ലൈറ്റ് ഹൗസ്) - എല്ലാ ദിവസവും വൈകിട്ട് 3 മുതൽ 5 വരെയാണ് പ്രവേശന സമയം. * [[ചെറായി ബീച്ച്]] * [[പള്ളിപ്പുറം കോട്ട]] - 16-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിർമ്മിച്ച കോട്ട -(വ്യാഴാഴ്ചകളിൽ തുറന്നിരിക്കുന്നു). * [[സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ]] സ്മാരകം, [[ചെറായി]]. * [[വീരൻപുഴ]] വൈപ്പിൻ ഭാഗത്ത് [[വേമ്പനാട് കായൽ]] വീരൻപുഴ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശാന്തസുന്ദരമായ ഈ പുഴയോരം ഇതുവരെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സ്ഥലമായി അറിയപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയിട്ടില്ല. == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Vypin Island}} *[http://veeranpuzha.blogspot.com വീരാൻപുഴയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദ്വീപുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ദ്വീപുകൾ]] {{Ernakulam-geo-stub}} tt8kawc6x7krocu9bv9bqqif55kco1h 4673487 4673484 2026-10-04T23:15:08Z Martinkottayam 84843 /* ദ്വീപിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ */ 4673487 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Vypin}} {{Infobox settlement | name = വൈപ്പിൻ | other_name = | nickname = | settlement_type = ദ്വീപ് | image_skyline = Vypin Shops.jpg | image_alt = വൈപ്പിൻ ദ്വീപിലെ വ്യാപാരശാലകൾ | image_caption = വൈപ്പിൻ ദ്വീപിലെ വ്യാപാരശാലകൾ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = വൈപ്പിൻ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത് | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = | website = | footnotes = }} ദ്വീപ് രൂപംകൊണ്ടത് 1343 ലെ പ്രളയത്തിലാണ്. കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്റെ പ്രതാപം തകർന്നതും അതേ പ്രളയത്തിലാണ്. {{Coord |9.9757401|76.2417054|dim:5000_type:city|display=title}} [[image:vypin.jpg|thumb|250px|right|വയ്പിൻ ദ്വീപ് ഒരു ദൂരക്കാഴ്ച്ച]] [[File:Vypin Lighthouse.jpg|thumb|വൈപ്പിൻ വിളക്കുമാടം]] [[പ്രമാണം:Vypin Jankar Service.jpg|ലഘുചിത്രം|ദ്വീപിലെ ജങ്കാർ സർവ്വീസ്]] [[പ്രമാണം:Vypin Boat jetty counter.jpg|ലഘുചിത്രം|വൈപ്പിനിലെ ബോട്ടിജട്ടി കൌണ്ടർ]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] കൊച്ചി നഗരത്തിന്റെ ഭാഗമായ ദ്വീപുകളിലൊന്നാണ് '''വൈപ്പിൻ'''. പടിഞ്ഞാറ് അറബിക്കടലിനും കിഴക്ക് [[പെരിയാർ]] നദിയുടെ വിവിധ പോഷകനദികളാൽ രൂപംകൊണ്ട കായലിനും (കൊച്ചി കായൽ) ഇടയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ബാരിയർ ദ്വീപാണ് വൈപ്പിൻ. ദ്വീപിന്റെ വടക്കേയറ്റം മുസിരിസിൽ (കൊടുങ്ങല്ലൂർ) പെരിയാർ നദിയുടെ അഴിമുഖത്തും, തെക്കേയറ്റം ഫോർട്ട് വൈപ്പിനിനടുത്തുള്ള കളമുക്കിൽ, കൊച്ചി കായലിന്റെ അഴിമുഖത്തും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഏകദേശം 27 കിലോമീറ്റർ (17 മൈൽ) നീളവും ശരാശരി 2.5 കിലോമീറ്റർ വീതിയുമുള്ള ഈ ദ്വീപ് 1331ൽ ആണ് രൂപംകൊണ്ടത്. വൈപ്പിനിലെ കളമുക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് മറ്റ് രണ്ട് ദ്വീപുകളെ സ്പർശിച്ച് മറൈൻ ഡ്രൈവിൽ അവസാനിക്കുന്ന ഗോശ്രീ പാലങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പാലങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പരയിലൂടെ കൊച്ചി പ്രധാന ഭൂപ്രദേശവുമായി ഇത് ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ (1.9 മൈൽ) മൊത്തം ദൂരമാണ് ഈ പാലങ്ങൾക്ക്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള 58-ാമത്തെ ദ്വീപാണ് വൈപ്പിൻ. കടൽ വെച്ചുണ്ടായത് കൊണ്ടാണ് വയ്പ് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ലോകത്തെ തന്നെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള ദ്വീപാണ് വൈപ്പിൻ.{{തെളിവ്}} തെക്ക് കൊച്ചി അഴി, വടക്കു് മുനമ്പം അഴി, കിഴക്ക് കൊച്ചി കായൽ, പടിഞ്ഞാറ് അറബിക്കടൽ എന്നിങ്ങനെയാണ് വൈപ്പിൻ കരയുടെ അതിരുകൾ. കൊച്ചിൻ കോർപ്പറേഷൻ ഒന്നാം ഡിവിഷൻ പരിധിയിൽപെടുന്ന "വൈപ്പിൻ" എന്ന പേരിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന ദ്വീപിന്റെ തെക്കേയറ്റവും എളംകുന്നപ്പുഴ, ഞാറക്കൽ, നായരമ്പലം, എടവനക്കാട്, കുഴുപ്പിള്ളി, പള്ളിപ്പുറം എന്നീ ആറു ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് വൈപ്പിൻകര. വടക്കേ അറ്റത്തു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മുനമ്പം അഴിയാണ് ചരിത്രത്തിൽ [[മുസിരിസ്]] അഥവാ മുചിറി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന കൊടുങ്ങല്ലൂർ തുറമുഖം. (1341ലെ പ്രളയത്തിൽ ഈ തുറമുഖത്തിന് ആഴം കുറഞ്ഞ് പോയി) ടൂറിസ്റ്റുകളുടെ പ്രധാന സന്ദർശന കേന്ദ്രങ്ങളായ [[പുതുവൈപ്പ്]] ബീച്ച്, [[ചെറായി]] ബീച്ച് എന്നിവ വൈപ്പിൻകരയുടെ പടിഞ്ഞാറേ തീരത്താണ്. കിഴക്കൻ അതിർത്തിയായ കൊച്ചിക്കായലിന്റെ തീരത്തു നിന്നു നോക്കിയാൽ വല്ലാർപാടം, പനമ്പുകാട്, [[കടമക്കുടി]], ചാത്തനാട്, ഏഴിക്കര എന്നീ ദ്വീപുകൾ ദൃശ്യമാണ്. കടലും കായലും ചുറ്റപ്പെട്ട കരയായതിനാൽ മത്സ്യബന്ധനത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള തൊഴിലുകളും, ഫിഷിംഗ്ഹാർബറുകൾ വഴിയുള്ള വ്യവസായങ്ങളുമാണു് ഇവിടത്തെ പരമ്പരാഗത തൊഴിലുകൾ. ദ്വീപിലെ കായലോരങ്ങളിലും അഴിമുഖങ്ങൾക്കരികിലും ഇന്നും ധാരാളം [[ചീനവല|ചീനവലകൾ]] കാണാം. പുതുവൈപ്പിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് കടൽത്തീരമേഖലയിൽ എൽ.എൻ.ജി, എസ്.പി.എം, ഐ.ഒ.സി എന്നി ബൃഹദ്പദ്ധതികളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Vypin Watermetro Station.jpg|ലഘുചിത്രം|വൈപ്പിനിലെ വാട്ടർ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ]] ചരിത്ര പ്രാധാന്യം ഏറെയുളള ഇടമാണ് വൈപ്പിൻകര. ഇന്ത്യയിൽ യൂറോപ്യർ ഏറ്റവും ആദ്യമുണ്ടാക്കിയ കോട്ട എന്ന പദവി ദ്വീപിലെ പള്ളിപ്പുറം കോട്ടയ്ക്കാണ്. രണ്ടാം പോർച്ചുഗീസ് വൈസ്രോയിയും കോളനി വത്കരണത്തിന്റെ സ്ഥാപകനുമായ അൽ ബുക്കർക്കാണ് 1503ൽ ഇത് പണിതത്. വൈപ്പിൻ കോട്ട, ആയക്കോട്ട എന്നൊക്കെ ഇതിന് പേരുണ്ട്. കേരള നവോത്ഥാനചരിത്രത്തിലും വൈപ്പിൻ കരയ്ക്ക് പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ദ്വീപ് നിവാസി കൂടിയായ നവോത്ഥാന നായകൻ സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ പന്തിഭോജനം സംഘടിപ്പിച്ച തുണ്ടിപറമ്പ് ചെറായിയിലാണ്. == വൈപ്പിൻകരയിലെ പഞ്ചായത്തുകൾ == {| class="wikitable" |+ വൈപ്പിൻകരയിലെ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തുകളും അനുബന്ധവിവരങ്ങളും |- ! ക്രമനമ്പർ !! പഞ്ചായത്തിന്റെ പേരു് !! ച.കി.മീ !! [[വാർഡ്|വാർഡുകൾ]]<ref>{{Cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/electionupdates/deStatusLB.php?distID=7 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2023-10-04 |archive-date=2022-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626202102/http://lsgkerala.gov.in/electionupdates/deStatusLB.php?distID=7 |url-status=dead }}</ref> !! ആകെ ജനസംഖ്യ !! ജനസാന്ദ്രത !! ആകെ വീടുകൾ |- | 1 || [[ഞാറയ്ക്കൽ]] || 8.6 || 16 || 24166 || 2810/ച.കി.മീ. || 6408 |- | 2 || [[നായരമ്പലം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നായരമ്പലം]] || 12.32 || 16 || 24127 || 2376/ച.കി.മീ. || 6358 |- | 3 || [[എടവനക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എടവനക്കാട്]] || 10.17 || 15 || 26784 || 2115/ച.കി.മീ. || 5598 |- | 4 || [[കുഴുപ്പിള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുഴുപ്പിള്ളി]] || 5.76 || 13 || 12137 || 995/ച.കി.മീ. || 3282 |- | 5 || [[പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് | പള്ളിപ്പുറം]] || 16.5 || 23 || 44042 || 3112/ച.കി.മീ. || 13453 |- | 6 || [[എളങ്കുന്നപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എളങ്കുന്നപ്പുഴ]] || 11.52 || 23 || 50533 || 3032/ച.കി.മീ. || 18345 |- | || ആകെ || 64.87 || 106 || 181789 || 14440/ച.കി.മീ. || 53444 |- |} ==ഗോശ്രീ പാലങ്ങൾ== [[File:ഗോശ്രീ പാലം 2.jpg|thumb|മുളവുകാടിനെയും വല്ലാർപാടത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഗോശ്രീ പാലം. തെക്കു കിഴക്കു നിന്നുള്ള കാഴ്ച്ച.]] ഗോശ്രീ ജംഗഷനിൽ (വൈപ്പിൻ) നിന്നുള്ള മൂന്ന് പാലങ്ങൾ വൈപ്പിൻ ദ്വീപിനെ എറണാകുളവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. [[ഫോർട്ട് കൊച്ചി]]യിൽ നിന്ന് വൈപ്പിനിലേക്ക് സ്ഥിരമായി ഗതാഗത ബോട്ടുകൾ ലഭിക്കും. 2005-ൽ ഗോശ്രീ ദ്വീപ് വികസന അതോറിറ്റി (ജിഡ) ഒരു പാലം നിർമ്മിച്ച് ദ്വീപിനെ കരയുമായി ബന്ധിച്ചു.സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ വിഭാവനം ചെയ്ത ഗോശ്രീ പാലം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പാലം വൈപ്പിനെ കൂടാതെ മുളവുകാട്(ബോൾഗാട്ടി) ,വല്ലാർപാടം ദ്വീപുകളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ന് [[കൊച്ചി]] നഗരത്തിലെ അതിവേഗം വികസിക്കുന്ന ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമാണ് വൈപ്പിൻ. ആധുനിക ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ഇന്ന് വൈപ്പിനിൽ ലഭ്യമാണ്.ഒരുപാടു ചരിത്രം നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന ഒരു ദ്വീപാണിത് . 600 - വർഷം മുൻപ് രൂപം കൊണ്ടതാണ് ഈ ദ്വീപ്. അറബിക്കടൽ അൽപ്പം പിന്നിലേക്ക്‌ മാറിയപ്പോൾ ഇത്തരം ഒരു ദ്വീപു രൂപം കൊണ്ടു {{തെളിവ്}}. കടൽ വച്ച് ഉണ്ടായ കര എന്ന അർത്ഥമാണ് '' വൈപ്പിൻ കര എന്നത് . =="വൈപ്പിൻ" ദുരിതങ്ങളും,സമരങ്ങളും == ഏറെ ജനകീയ സമരങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച നാടാണ് വൈപ്പിൻദ്വീപ്. 1982-ലെ തിരുവോണ നാളിൽ സർക്കാരിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ചാരായഷാപ്പുകളിൽ നിന്നും വില്പന നടത്തിയ വിഷമദ്യം കുടിച്ച് 78 പേർ മരിക്കുകയും അനവധി പേർക്ക് കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തതോടെ വൈപ്പിൻകര വിഷമദ്യദുരന്തത്തിന്റെ നാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നീട് ജനങ്ങൾ സംഘടിച്ചതിന്റെ ഫലമായി ഇന്നും സർക്കാർ അനുമതിയുണ്ടെങ്കിലും മദ്യശാലകൾ തുറക്കാൻ കഴിയാത്തത് വേദനിക്കപ്പെട്ട വൈപ്പിൻ നിവാസികളുടെ പ്രതിഷേധഫലമാണ്. കൊതുകുശല്യം രൂക്ഷമായപ്പോൾ അതിനെതിരെ പ്രതിഷേധവുമായി ബന്ദ് നടത്തിയതും, സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ വിഭാവനം ചെയ്ത ഗോശ്രീപാലങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുവാൻ കഴിഞ്ഞതും നിരവധി സമരങ്ങളുടേയും പ്രതിഷേധങ്ങളുടേയും ഫലമായിട്ടായിരുന്നു. [[image:Vypin strike.jpg|thumb|250px|right| കുടിവെള്ളം മുടങ്ങിയതിൽ പ്രതിഷേധിച്ചു നടത്തുന്ന റോഡുപരോധം]] കുടിവെള്ളത്തിനു വേണ്ടി നടത്തിയിട്ടുള്ള പോരാട്ടമാണ് വൈപ്പിൻ കരയുടെ സമരമുഖങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയം. ജാതിമത, സ്ത്രീപുരുഷ കക്ഷിഭേദങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ മതസംഘടനകളും, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകളും, പല സ്വതന്ത്ര സംഘടനകളും സമരം ചെയ്തതു മൂലം പരിഹാരമായി ഹഡ്കോയുടെ ടാങ്കുകൾ വന്നെങ്കിലും ഇപ്പോഴും പലപ്രദേശങ്ങളിലും ടാങ്കർലോറിക്കാണ് വെള്ളം എത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ==ദ്വീപിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ== [[image:Goshree_bridge_kochi.jpg|thumb|250px|right|വൈപ്പിൻപാലം]] * [[പുതുവൈപ്പ്]] * [[മാലിപ്പുറം]] * [[എളങ്കുന്നപ്പുഴ|എളംകുന്നപ്പുഴ]] * [[ഞാറയ്ക്കൽ]] * [[നായരമ്പലം]] * [[എടവനക്കാട്]] * [[കുഴുപ്പിള്ളി]] * [[അയ്യമ്പിള്ളി]] * [[ചെറായി]] * [[പള്ളിപ്പുറം]] * [[മുനമ്പം]] [[പ്രമാണം:Evening fish market.jpg|ലഘുചിത്രം|വൈപ്പിനിലെ റോഡുകളിലെ സായാഹ്ന കാഴ്ച]] == വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണങ്ങൾ == * [[പുതുവൈപ്പ്|പുതുവൈപ്പിലെ]] വിളക്കുമാടം(ലൈറ്റ് ഹൗസ്) - എല്ലാ ദിവസവും വൈകിട്ട് 3 മുതൽ 5 വരെയാണ് പ്രവേശന സമയം. * [[ചെറായി ബീച്ച്]] * [[പള്ളിപ്പുറം കോട്ട]] - 16-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിർമ്മിച്ച കോട്ട -(വ്യാഴാഴ്ചകളിൽ തുറന്നിരിക്കുന്നു). * [[സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ]] സ്മാരകം, [[ചെറായി]]. * [[വീരൻപുഴ]] വൈപ്പിൻ ഭാഗത്ത് [[വേമ്പനാട് കായൽ]] വീരൻപുഴ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശാന്തസുന്ദരമായ ഈ പുഴയോരം ഇതുവരെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സ്ഥലമായി അറിയപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയിട്ടില്ല. == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Vypin Island}} *[http://veeranpuzha.blogspot.com വീരാൻപുഴയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദ്വീപുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ദ്വീപുകൾ]] {{Ernakulam-geo-stub}} lc6vfqoxmnwj9g253p184huwf9flmfz 4673488 4673487 2026-10-04T23:24:42Z Martinkottayam 84843 4673488 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Vypin}} {{Infobox settlement | name = വൈപ്പിൻ | other_name = | nickname = | settlement_type = ദ്വീപ് | image_skyline = Vypin Shops.jpg | image_alt = വൈപ്പിൻ ദ്വീപിലെ വ്യാപാരശാലകൾ | image_caption = വൈപ്പിൻ ദ്വീപിലെ വ്യാപാരശാലകൾ | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = വൈപ്പിൻ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത് | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = | website = | footnotes = }} ദ്വീപ് രൂപംകൊണ്ടത് 1343 ലെ പ്രളയത്തിലാണ്. കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്റെ പ്രതാപം തകർന്നതും അതേ പ്രളയത്തിലാണ്. {{Coord |9.9757401|76.2417054|dim:5000_type:city|display=title}} [[image:vypin.jpg|thumb|250px|right|വയ്പിൻ ദ്വീപ് ഒരു ദൂരക്കാഴ്ച്ച]] [[File:Vypin Lighthouse.jpg|thumb|വൈപ്പിൻ വിളക്കുമാടം]] [[പ്രമാണം:Vypin Jankar Service.jpg|ലഘുചിത്രം|ദ്വീപിലെ ജങ്കാർ സർവ്വീസ്]] [[പ്രമാണം:Vypin Boat jetty counter.jpg|ലഘുചിത്രം|വൈപ്പിനിലെ ബോട്ടിജട്ടി കൌണ്ടർ]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിൽ]] കൊച്ചി നഗരത്തിന്റെ ഭാഗമായ ദ്വീപുകളിലൊന്നാണ് '''വൈപ്പിൻ'''. പടിഞ്ഞാറ് അറബിക്കടലിനും കിഴക്ക് [[പെരിയാർ]] നദിയുടെ വിവിധ പോഷകനദികളാൽ രൂപംകൊണ്ട കായലിനും (കൊച്ചി കായൽ) ഇടയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ബാരിയർ ദ്വീപാണ് വൈപ്പിൻ. ദ്വീപിന്റെ വടക്കേയറ്റം മുസിരിസിൽ (കൊടുങ്ങല്ലൂർ) പെരിയാർ നദിയുടെ അഴിമുഖത്തും, തെക്കേയറ്റം ഫോർട്ട് വൈപ്പിനിനടുത്തുള്ള കളമുക്കിൽ, കൊച്ചി കായലിന്റെ അഴിമുഖത്തും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഏകദേശം 27 കിലോമീറ്റർ (17 മൈൽ) നീളവും ശരാശരി 2.5 കിലോമീറ്റർ വീതിയുമുള്ള ഈ ദ്വീപ് 1331ൽ ആണ് രൂപംകൊണ്ടത്. വൈപ്പിനിലെ കളമുക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് മറ്റ് രണ്ട് ദ്വീപുകളെ സ്പർശിച്ച് മറൈൻ ഡ്രൈവിൽ അവസാനിക്കുന്ന ഗോശ്രീ പാലങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പാലങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പരയിലൂടെ കൊച്ചി പ്രധാന ഭൂപ്രദേശവുമായി ഇത് ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ (1.9 മൈൽ) മൊത്തം ദൂരമാണ് ഈ പാലങ്ങൾക്ക്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള 58-ാമത്തെ ദ്വീപാണ് വൈപ്പിൻ. കടൽ വെച്ചുണ്ടായത് കൊണ്ടാണ് വയ്പ് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ലോകത്തെ തന്നെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രതയുള്ള ദ്വീപാണ് വൈപ്പിൻ.{{തെളിവ്}} തെക്ക് കൊച്ചി അഴി, വടക്കു് മുനമ്പം അഴി, കിഴക്ക് കൊച്ചി കായൽ, പടിഞ്ഞാറ് അറബിക്കടൽ എന്നിങ്ങനെയാണ് വൈപ്പിൻ കരയുടെ അതിരുകൾ. കൊച്ചിൻ കോർപ്പറേഷൻ ഒന്നാം ഡിവിഷൻ പരിധിയിൽപെടുന്ന "വൈപ്പിൻ" എന്ന പേരിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന ദ്വീപിന്റെ തെക്കേയറ്റവും എളംകുന്നപ്പുഴ, ഞാറക്കൽ, നായരമ്പലം, എടവനക്കാട്, കുഴുപ്പിള്ളി, പള്ളിപ്പുറം എന്നീ ആറു ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് വൈപ്പിൻകര. വടക്കേ അറ്റത്തു സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മുനമ്പം അഴിയാണ് ചരിത്രത്തിൽ [[മുസിരിസ്]] അഥവാ മുചിറി എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന കൊടുങ്ങല്ലൂർ തുറമുഖം. (1341ലെ പ്രളയത്തിൽ ഈ തുറമുഖത്തിന് ആഴം കുറഞ്ഞ് പോയി) ടൂറിസ്റ്റുകളുടെ പ്രധാന സന്ദർശന കേന്ദ്രങ്ങളായ [[പുതുവൈപ്പ്]] ബീച്ച്, [[ചെറായി]] ബീച്ച് എന്നിവ വൈപ്പിൻകരയുടെ പടിഞ്ഞാറേ തീരത്താണ്. കിഴക്കൻ അതിർത്തിയായ കൊച്ചിക്കായലിന്റെ തീരത്തു നിന്നു നോക്കിയാൽ വല്ലാർപാടം, പനമ്പുകാട്, [[കടമക്കുടി]], ചാത്തനാട്, ഏഴിക്കര എന്നീ ദ്വീപുകൾ ദൃശ്യമാണ്. കടലും കായലും ചുറ്റപ്പെട്ട കരയായതിനാൽ മത്സ്യബന്ധനത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള തൊഴിലുകളും, ഫിഷിംഗ്ഹാർബറുകൾ വഴിയുള്ള വ്യവസായങ്ങളുമാണു് ഇവിടത്തെ പരമ്പരാഗത തൊഴിലുകൾ. ദ്വീപിലെ കായലോരങ്ങളിലും അഴിമുഖങ്ങൾക്കരികിലും ഇന്നും ധാരാളം [[ചീനവല|ചീനവലകൾ]] കാണാം. പുതുവൈപ്പിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് കടൽത്തീരമേഖലയിൽ എൽ.എൻ.ജി, എസ്.പി.എം, ഐ.ഒ.സി എന്നി ബൃഹദ്പദ്ധതികളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Vypin Watermetro Station.jpg|ലഘുചിത്രം|വൈപ്പിനിലെ വാട്ടർ മെട്രോ സ്റ്റേഷൻ]] ചരിത്ര പ്രാധാന്യം ഏറെയുളള ഇടമാണ് വൈപ്പിൻകര. ഇന്ത്യയിൽ യൂറോപ്യർ ഏറ്റവും ആദ്യമുണ്ടാക്കിയ കോട്ട എന്ന പദവി ദ്വീപിലെ പള്ളിപ്പുറം കോട്ടയ്ക്കാണ്. രണ്ടാം പോർച്ചുഗീസ് വൈസ്രോയിയും കോളനി വത്കരണത്തിന്റെ സ്ഥാപകനുമായ അൽ ബുക്കർക്കാണ് 1503ൽ ഇത് പണിതത്. വൈപ്പിൻ കോട്ട, ആയക്കോട്ട എന്നൊക്കെ ഇതിന് പേരുണ്ട്. കേരള നവോത്ഥാനചരിത്രത്തിലും വൈപ്പിൻ കരയ്ക്ക് പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ദ്വീപ് നിവാസി കൂടിയായ നവോത്ഥാന നായകൻ സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ പന്തിഭോജനം സംഘടിപ്പിച്ച തുണ്ടിപറമ്പ് ചെറായിയിലാണ്. == വൈപ്പിൻകരയിലെ പഞ്ചായത്തുകൾ == {| class="wikitable" |+ വൈപ്പിൻകരയിലെ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തുകളും അനുബന്ധവിവരങ്ങളും |- ! ക്രമനമ്പർ !! പഞ്ചായത്തിന്റെ പേരു് !! ച.കി.മീ !! [[വാർഡ്|വാർഡുകൾ]]<ref>{{Cite web |url=https://lsgkerala.gov.in/electionupdates/deStatusLB.php?distID=7 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2023-10-04 |archive-date=2022-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626202102/http://lsgkerala.gov.in/electionupdates/deStatusLB.php?distID=7 |url-status=dead }}</ref> !! ആകെ ജനസംഖ്യ !! ജനസാന്ദ്രത !! ആകെ വീടുകൾ |- | 1 || [[ഞാറയ്ക്കൽ]] || 8.6 || 16 || 24166 || 2810/ച.കി.മീ. || 6408 |- | 2 || [[നായരമ്പലം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നായരമ്പലം]] || 12.32 || 16 || 24127 || 2376/ച.കി.മീ. || 6358 |- | 3 || [[എടവനക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എടവനക്കാട്]] || 10.17 || 15 || 26784 || 2115/ച.കി.മീ. || 5598 |- | 4 || [[കുഴുപ്പിള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുഴുപ്പിള്ളി]] || 5.76 || 13 || 12137 || 995/ച.കി.മീ. || 3282 |- | 5 || [[പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് | പള്ളിപ്പുറം]] || 16.5 || 23 || 44042 || 3112/ച.കി.മീ. || 13453 |- | 6 || [[എളങ്കുന്നപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എളങ്കുന്നപ്പുഴ]] || 11.52 || 23 || 50533 || 3032/ച.കി.മീ. || 18345 |- | || ആകെ || 64.87 || 106 || 181789 || 14440/ച.കി.മീ. || 53444 |- |} ==ഗോശ്രീ പാലങ്ങൾ== [[File:ഗോശ്രീ പാലം 2.jpg|thumb|മുളവുകാടിനെയും വല്ലാർപാടത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഗോശ്രീ പാലം. തെക്കു കിഴക്കു നിന്നുള്ള കാഴ്ച്ച.]] ഗോശ്രീ ജംഗഷനിൽ (വൈപ്പിൻ) നിന്നുള്ള മൂന്ന് പാലങ്ങൾ വൈപ്പിൻ ദ്വീപിനെ എറണാകുളവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. [[ഫോർട്ട് കൊച്ചി]]യിൽ നിന്ന് വൈപ്പിനിലേക്ക് സ്ഥിരമായി ഗതാഗത ബോട്ടുകൾ ലഭിക്കും. 2005-ൽ ഗോശ്രീ ദ്വീപ് വികസന അതോറിറ്റി (ജിഡ) ഒരു പാലം നിർമ്മിച്ച് ദ്വീപിനെ കരയുമായി ബന്ധിച്ചു.സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ വിഭാവനം ചെയ്ത ഗോശ്രീ പാലം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പാലം വൈപ്പിനെ കൂടാതെ മുളവുകാട്(ബോൾഗാട്ടി) ,വല്ലാർപാടം ദ്വീപുകളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ന് [[കൊച്ചി]] നഗരത്തിലെ അതിവേഗം വികസിക്കുന്ന ഒരു പ്രാന്തപ്രദേശമാണ് വൈപ്പിൻ. ആധുനിക ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും ഇന്ന് വൈപ്പിനിൽ ലഭ്യമാണ്.ഒരുപാടു ചരിത്രം നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന ഒരു ദ്വീപാണിത് . 600 - വർഷം മുൻപ് രൂപം കൊണ്ടതാണ് ഈ ദ്വീപ്. അറബിക്കടൽ അൽപ്പം പിന്നിലേക്ക്‌ മാറിയപ്പോൾ ഇത്തരം ഒരു ദ്വീപു രൂപം കൊണ്ടു {{തെളിവ്}}. കടൽ വച്ച് ഉണ്ടായ കര എന്ന അർത്ഥമാണ് '' വൈപ്പിൻ കര എന്നത് . =="വൈപ്പിൻ" ദുരിതങ്ങളും,സമരങ്ങളും == ഏറെ ജനകീയ സമരങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ച നാടാണ് വൈപ്പിൻദ്വീപ്. 1982-ലെ തിരുവോണ നാളിൽ സർക്കാരിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ചാരായഷാപ്പുകളിൽ നിന്നും വില്പന നടത്തിയ വിഷമദ്യം കുടിച്ച് 78 പേർ മരിക്കുകയും അനവധി പേർക്ക് കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തതോടെ വൈപ്പിൻകര വിഷമദ്യദുരന്തത്തിന്റെ നാട് എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നീട് ജനങ്ങൾ സംഘടിച്ചതിന്റെ ഫലമായി ഇന്നും സർക്കാർ അനുമതിയുണ്ടെങ്കിലും മദ്യശാലകൾ തുറക്കാൻ കഴിയാത്തത് വേദനിക്കപ്പെട്ട വൈപ്പിൻ നിവാസികളുടെ പ്രതിഷേധഫലമാണ്. കൊതുകുശല്യം രൂക്ഷമായപ്പോൾ അതിനെതിരെ പ്രതിഷേധവുമായി ബന്ദ് നടത്തിയതും, സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ വിഭാവനം ചെയ്ത ഗോശ്രീപാലങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുവാൻ കഴിഞ്ഞതും നിരവധി സമരങ്ങളുടേയും പ്രതിഷേധങ്ങളുടേയും ഫലമായിട്ടായിരുന്നു. [[image:Vypin strike.jpg|thumb|250px|right| കുടിവെള്ളം മുടങ്ങിയതിൽ പ്രതിഷേധിച്ചു നടത്തുന്ന റോഡുപരോധം]] കുടിവെള്ളത്തിനു വേണ്ടി നടത്തിയിട്ടുള്ള പോരാട്ടമാണ് വൈപ്പിൻ കരയുടെ സമരമുഖങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയം. ജാതിമത, സ്ത്രീപുരുഷ കക്ഷിഭേദങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ മതസംഘടനകളും, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകളും, പല സ്വതന്ത്ര സംഘടനകളും സമരം ചെയ്തതു മൂലം പരിഹാരമായി ഹഡ്കോയുടെ ടാങ്കുകൾ വന്നെങ്കിലും ഇപ്പോഴും പലപ്രദേശങ്ങളിലും ടാങ്കർലോറിക്കാണ് വെള്ളം എത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ==ദ്വീപിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ== [[image:Goshree_bridge_kochi.jpg|thumb|250px|right|വൈപ്പിൻപാലം]] * [[പുതുവൈപ്പ്]] * [[മാലിപ്പുറം]] * [[എളങ്കുന്നപ്പുഴ|എളംകുന്നപ്പുഴ]] * [[ഞാറയ്ക്കൽ]] * [[നായരമ്പലം]] * [[എടവനക്കാട്]] * [[കുഴുപ്പിള്ളി]] * [[അയ്യമ്പിള്ളി]] * [[ചെറായി]] * [[പള്ളിപ്പുറം]] * [[മുനമ്പം]] [[പ്രമാണം:Evening fish market.jpg|ലഘുചിത്രം|വൈപ്പിനിലെ റോഡുകളിലെ സായാഹ്ന കാഴ്ച]] == വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണങ്ങൾ == * [[പുതുവൈപ്പ്|പുതുവൈപ്പിലെ]] വിളക്കുമാടം(ലൈറ്റ് ഹൗസ്) - എല്ലാ ദിവസവും വൈകിട്ട് 3 മുതൽ 5 വരെയാണ് പ്രവേശന സമയം. * [[ചെറായി ബീച്ച്]] * [[പള്ളിപ്പുറം കോട്ട]] - 16-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിർമ്മിച്ച കോട്ട -(വ്യാഴാഴ്ചകളിൽ തുറന്നിരിക്കുന്നു). * [[സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ]] സ്മാരകം, [[ചെറായി]]. * [[വീരൻപുഴ]] വൈപ്പിൻ ഭാഗത്ത് [[വേമ്പനാട് കായൽ]] വീരൻപുഴ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശാന്തസുന്ദരമായ ഈ പുഴയോരം ഇതുവരെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര സ്ഥലമായി അറിയപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയിട്ടില്ല. == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Vypin Island}} *[http://veeranpuzha.blogspot.com വീരാൻപുഴയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ] {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ദ്വീപുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ദ്വീപുകൾ]] {{Ernakulam-geo-stub}} h60xqmuxn88uiwpktus8445xlb14zjd 4 6849 4673457 4672641 2026-10-04T18:40:51Z Vis M 30920 /* വിക്കിഫങ്ഷൻസ് ഓൺലൈൻ ശില്പശാല 2026 */ മറുപടി 4673457 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|Wiki_Panchayath_Technical}} {{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''സാങ്കേതികവിഭാഗത്തിലെ</br>പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive1|സംവാദ നിലവറ 1]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_2|സംവാദ നിലവറ 2]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_3|സംവാദ നിലവറ 3]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_4|സംവാദ നിലവറ 4]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_5|സംവാദ നിലവറ 5]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_6|സംവാദ നിലവറ 6]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_7|സംവാദ നിലവറ 7]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_8|സംവാദ നിലവറ 8]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_9|സംവാദ നിലവറ 9]] ---- *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യൂണികോഡ് 5.1.0|യൂണീകോഡ് ചർച്ച]] *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യു.എൽ.എസ്.|യു.എൽ.എസ്. ചർച്ച]] |} == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് == {{Discussion top|1= ഇവിടെ നടത്തിയ ചർച്ചയിൽ എല്ലാവരും ചർച്ചയിൽ പങ്കെടുക്കുകയുവും ഈ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി നടത്താൻ പോകുന്ന പരിശീലന പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ചർച്ച അവസാനിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ചർച്ചയിൽ അഭിപ്രായം അറിയിച്ച എല്ലാവർക്കും നന്ദി. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ വരും ദിവസങ്ങളിൽ ലഭ്യമാക്കാൻ സാധിക്കും എന്ന് അറിയിക്കുന്നു.-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 00:21, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC)}} അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക വിഭാഗം (Movement Communications Specialist (Product & Tech)) അറിയിപ്പ് തന്നിരുന്നു. അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത് മലയാളം ഭാഷ പരിഗണിക്കുന്നതുസംബന്ധിച്ച് അറിയപ്പ് തന്നിട്ടുള്ളതും ചേരാൻ സമ്മതം അറിയിച്ചിട്ടുള്ളതുമാണ്. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തുടർപ്രവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് അറിയിപ്പ് [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്#Invitation to participate in Abstract Wikipedia pilot|ഇവിടെ കാണാവുന്നതാണ്]].ഇത് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. എല്ലാവരുടെയും സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:32, 5 ജൂൺ 2026 (UTC) === ചർച്ച === താഴെപ്പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ താൽപര്യമുള്ളവർ ദയവായി അറിയിക്കുക: * മലയാളത്തിലെ Wikidata Lexemes മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? * മലയാള ഭാഷയിൽ [[വിക്കിഫങ്ഷൻസ്]] പരീക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താക്കളായി പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? ''ഇതിനായി പ്രോഗ്രാമിംഗ് പരിജ്ഞാനം ആവശ്യമില്ല.'' :'''മുകളിൽ പങ്കുവച്ച നിർദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 2026 ജൂലൈ 18-നകം ഇവിടെ പഞ്ചായത്തിൽ ചർച്ച നടത്തി ചുവടെയുള്ള വിഭാഗത്തിൽ താങ്കളുടെ നിലപാടും പിന്തുണ അറിയിക്കണമെന്ന് അഭ്യർഥിക്കുന്നു.'''-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:11, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) :ഞാൻ അടിസ്ഥാനപരമായി തെലുങ്കിൽ നിന്നാണ്. പക്ഷേ എനിക്ക് മലയാള ഭാഷയും പൈതൃകവും സംസ്കാരവും ഇഷ്ടമാണ്. വർക്ക്ഷോപ്പിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Srinivasrjy|സംവാദം]]) 09:52, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC) ==== സമ്മതം ==== {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:12, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്. [[User:Roopeshor6]] {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാനും താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്[[ഉപയോക്താവ്:Tonynirappathu|Tonynirappathu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Tonynirappathu|സംവാദം]]) 14:28, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 17:50, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 18:53, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.--[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 18:47, 7 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 10:13, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Sneha Forestry|Sneha Forestry]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sneha Forestry|സംവാദം]]) 09:43, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 20:11, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 08:15, 12 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:sreejithkoiloth|<font color="#C42658" face="Chilanka">ശ്രീജിത്ത് കൊയിലോത്ത്</font> ]]([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:sreejithkoiloth|സംവാദം]]) 20:22, 19 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Athulvis|athul]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Athulvis|സംവാദം]]) 15:05, 25 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{Discussion bottom}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:29, 8 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 15 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:04, 23 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:47, 29 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:56, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:10, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് == സെന്റർ ഫോർ സയൻസ് ഇൻ സൊസൈറ്റി (C-SiS), കൊച്ചിൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് സയൻസ് ആന്റ് ടെക്നോളജിയിൽ വച്ച് ഒരു വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 2026 ജൂലൈ 18-19 തീയതികളിൽ വർക്ക്ഷോപ്പ് നടക്കും. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് ഇവന്റ് പേജ് സന്ദർശിക്കുക: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikimedia_Technical_Workshop_2026_at_C-SiS_CUSAT [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:58, 14 ജൂലൈ 2026 (UTC) താത്പര്യമുണ്ട്. പങ്കെടുക്കാം [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-40416-42|&#126;2026-40416-42]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-40416-42|talk]]) 07:03, 18 ജൂലൈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:45, 21 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:48, 27 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:45, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 10 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:02, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:44, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:52, 31 ഓഗസ്റ്റ് 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:43, 7 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:30, 14 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:55, 27 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:48, 28 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == സമീപകാല മാറ്റങ്ങളിലും വാച്ച്‌ലിസ്റ്റിലും വരുന്ന വിക്കിഡാറ്റ ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ == പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളെ, വിക്കിമീഡിയ ഡച്ച്‌ലാൻഡിന്റെ ടീം വിക്കിഡാറ്റയിലെ ചില തിരുത്തലുകൾ വിക്കിപീഡിയയിൽ കാണിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കമ്മ്യൂണിറ്റിയുടെ അഭിപ്രായം തേടുന്നുണ്ട്.നിലവിൽ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ ഒരു ലേഖനം വിക്കിഡാറ്റയിലെ മറ്റ് ഭാഷകളുമായി ലിങ്ക് ചെയ്യുമ്പോഴോ (sitelinks/language links മാറ്റങ്ങൾ വരുമ്പോഴോ), ആ വിവരങ്ങൾ നമ്മുടെ 'പുതിയ മാറ്റങ്ങൾ' (Special:RecentChanges), 'ശ്രദ്ധിക്കുന്നവയുടെ പട്ടിക' (Special:Watchlist) എന്നിവയിൽ ദൃശ്യമാകാറുണ്ട്. ഇത്തരം ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ വളരെ കൂടുതലായി വരുന്നത് കാരണം, പ്രധാനപ്പെട്ട ഉള്ളടക്ക മാറ്റങ്ങൾ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാതെ പോകുന്നതിനും ഫീഡുകളിൽ അനാവശ്യ തിരക്ക് (noise) കൂടുന്നതിനും കാരണമാകുന്നുണ്ടെന്ന് അവർ നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആയതിനാൽ, Recent Changes, Watchlist എന്നിവയിലെ ഫീഡുകളിൽ നിന്ന് ഇത്തരം ഭാഷാ ലിങ്ക് തിരുത്തലുകൾ (Language link edits) ഒഴിവാക്കുന്നതിനെ നിങ്ങൾ പിന്തുണയ്ക്കുന്നുണ്ടോ? അതോ ഈ തിരുത്തലുകൾ ഫീഡുകളിൽ കാണിക്കുന്നത് തന്നെയാണ് സൗകര്യം എന്ന് കരുതി ഇതിനെ എതിർക്കുന്നുണ്ടോ? (എതിർക്കുന്നുവെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ട്?) ഇത് നമ്മുടെ എഡിറ്റിംഗ് വർക്ക്‌ഫ്ലോയെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുമെന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits മെറ്റാ-വിക്കിയിലെ ചർച്ചാ താളിൽ] രേഖപ്പെടുത്താൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) 07:25, 30 സെപ്റ്റംബർ 2026 (UTC) == വിക്കിഫങ്ഷൻസ് ഓൺലൈൻ ശില്പശാല 2026 == സുഹൃത്തുക്കളേ, മലയാളം വിക്കിപീഡിയ സമൂഹത്തിനുവേണ്ടി അബ്സ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പൈലറ്റിന്റെ ഭാഗമായി [[:d:Event:Growing Malayalam Lexemes/Workshop 1|ആദ്യ ശില്പശാല]] 2026 ഓഗസ്റ്റ് 22-ന് നടത്തിയിരുന്നു. അതിന്റെ തുടർച്ചയായുള്ള അടുത്ത ശില്പശാല വിക്കിഫങ്ഷൻസിനെ (WikiFunctions) കുറിച്ചാണ്. ഈ ഓൺലൈൻ ശില്പശാലയിലേക്ക് 2-3 പേർക്ക് പങ്കെടുക്കുക്കാൻ അവസരം ഉണ്ട്. ശില്പശാല ഏകദേശം 3-4 മണിക്കൂർ ദൈർഘ്യമുണ്ടായിരിക്കും. മലയാളഭാഷയുടെ വ്യാകരണത്തെക്കുറിച്ച് നല്ല ധാരണയുള്ളവർക്ക് മുൻഗണന ഉണ്ടായിരിക്കും. ഒക്ടോബർ രണ്ടാം വാരം ഇത് നടത്താനാണ് ആലോചിക്കുന്നത്. താൽപര്യമുള്ളവർ ഈ ചർച്ചയിൽ മറുപടി നൽകുകയോ എന്റെ സംവാദ താളിൽ അറിയിക്കുകയോ ചെയ്യാവുന്നതാണ്. നിങ്ങൾക്ക് സൗകര്യപ്രദമായ തീയതികളും സമയവും കൂടി ചേർക്കണം. നന്ദി. -[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 14:30, 2 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) :ഈ ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ട്. നന്ദി, ആശംസകൾ! [[ഉപയോക്താവ്:Vis M|Vis M]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vis M|സംവാദം]]) 18:40, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) oz1pupqfhyds6dzfvgf4pg0zpp9f7ky 0 7157 4673549 4603771 2026-10-05T09:46:01Z Arshad.ka5 59730 image change 4673549 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Greater Coucal}} {{Taxobox | name = ചെമ്പോത്ത്<br /> Crow Pheasant | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref=<ref name="iucn">{{IUCN|author=BirdLife International|ID=106001282|title=Centropus sinensis|year=2009|IUCN_Year=2009.2}}</ref> | image =Greater coucal ,kerala.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[bird|Aves]] | ordo = [[Cuculiformes]] | familia = [[Cuculidae]] | genus = ''[[Centropus]]'' | species = '''''C. sinensis''''' | binomial = ''Centropus sinensis'' | binomial_authority = ([[James Francis Stephens|Stephens]], 1815)<ref>In Shaw's General Zoology 9, pt. 1, p. 51. (Type locality China, Ning Po.) ''per'' Payne (2005)</ref> }} [[File:Crow-Pheasant.ogg|thumb|ചെമ്പോത്തിന്റെ ശബ്ദം]] [[File:Greater Coucal bird.jpg|thumb|'''ചെമ്പോത്ത്''',പാലക്കാട് നിന്നും.]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] സാധാരണ കാണാവുന്ന [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണ്]] '''ചെമ്പോത്ത്''' (Crow pheasant അഥവാ Greater Coucal -''Centropus sinensis''). '''ഉപ്പൻ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലും]] അതിനോടടുത്ത പ്രദേശത്തും പ്രധാനമായും കണ്ടുവരുന്ന ഇവ [[കുയിൽ|കുയിലിന്റെ]] അടുത്ത ബന്ധുക്കളാണ്. == പ്രത്യേകതകൾ == ''ഉപ്-ഉപ്'' എന്നിങ്ങനെയുള്ള [[ശബ്ദം]] തുടർച്ചയായി ആവർത്തിക്കുന്നതുവഴി ചെമ്പോത്തിനെ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കും. ശബ്ദത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകൊണ്ട് ഉപ്പൻ എന്നും [[മലബാർ|മലബാറിലും]] കേരളത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ചെമ്പോത്തുകൾ ഒറ്റക്കാണ് ഇരതേടുക. പ്രത്യുത്പാദന കാലമാണെങ്കിൽ ചിലപ്പോൾ ഇണയും കൂടെയുണ്ടാകും. === ശാരീരിക പ്രത്യേകതകൾ === ശരീരപ്രകൃതിയിൽ കാക്കകളോട് വളരെ സാദൃശ്യമുള്ള പക്ഷികളാണ് ചെമ്പോത്തുകൾ. പൂർണ്ണവളർച്ചയെത്തിയ ചെമ്പോത്തിന് ചുണ്ടുമുതൽ വാലിന്റെ അറ്റം വരെ 48 സെ.മീ നീളമുണ്ടാകും ശരീരം കറുത്ത (കരിമ്പച്ച) നിറത്തിലാണ്<ref>[http://www.oiseaux-birds.com/card-greater-coucal.html Greater Coucal Centropus sinensis]</ref>. ചിറകുകൾ ചുവപ്പുകലർന്ന തവിട്ടുനിറത്തിലാണുണ്ടാവുക. വലിയ വാലിൽ വലിയ കറുത്ത തൂവലുകളാണുണ്ടാവുക. കണ്ണുകൾ ചുവപ്പുനിറത്തിൽ എടുത്തറിയാം. ആൺ പെൺ പക്ഷികൾ തമ്മിൽ കാഴ്ചയിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടാകാറില്ല<ref name=rasmussen>{{cite book|author=Rasmussen, PC & JC Anderton |year=2005| title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=}}</ref>. എന്നാൽ പെൺ ചെമ്പോത്തുകൾ അൽപം വലിപ്പമേറിയവയാണ്<ref name=hbk>{{cite book|author=Ali, S & SD Ripley|year=1981|title=Handbook of the birds of India and Pakistan. Volume 3|edition=2|publisher=Oxford University Press|pages=240–244}}</ref>. === ഭക്ഷണരീതി === അധികം ഉയരത്തിൽ പറന്ന് ഇരതേടാൻ ചെമ്പോത്തുകൾ ശ്രമിക്കാറില്ല ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഒന്നോ രണ്ടോ അടി ഉയരത്തിൽ സമാന്തരമായി പറന്ന് ഇരയെ കണ്ടെത്താറാണ് പതിവ്. ഭൂമിയിൽ ഇറങ്ങി നടന്നും ചിലപ്പോൾ ഇരതേടുന്നു. തട്ടുതട്ടായി ശിഖരങ്ങളുള്ള വൃക്ഷങ്ങളിൽ കൊമ്പുവഴി കയറി ഉയർന്ന ഭാഗങ്ങളിൽ ഇരതേടുന്നതും കാണാം. [[പച്ചക്കുതിരകൾ]], [[പല്ലികൾ]], [[പ്രാണികൾ]], [[ഒച്ച്|ഒച്ചുകൾ]] മറ്റു ജീവികളുടെ മുട്ടകൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന ഭക്ഷണം, ചെറിയ ജീവികളേയും പക്ഷിക്കുഞ്ഞുങ്ങളേയും ഭക്ഷിക്കാറുണ്ട്.ചിലതരത്തിൽ ഉള്ള പാമ്പുകളെ ഭക്ഷിക്കുന്നും ഉണ്ട് ഇവ.<ref>{{Cite web|url=https://besgroup.org/2011/04/21/greater-coucal-a-snake-for-the-chick/|title=Greater Coucal: A snake for the chick - Bird Ecology Study Group|access-date=2026-02-25|date=2011-04-21|language=en-GB}}</ref> === പ്രത്യുത്പാദനം === ജനുവരി മുതൽ ജൂൺ വരെയാണ് ചെമ്പോത്തുകളുടെ സാധാരണ പ്രത്യുത്പാദനകാലം. ഇക്കാലങ്ങളിൽ ഒരു കിളിക്കു മറുപടിയെന്നവണ്ണം ചിലക്കൽ ശബ്ദങ്ങൾ കേൾക്കാം. ചുള്ളിക്കമ്പുകൾ തലങ്ങും വിലങ്ങും പെറുക്കിവെച്ച് അധികം ഉയരമില്ലാത്ത ചില്ലകളേറെയുള്ള മരങ്ങളിലാണ് സാധാരണ കൂടുകെട്ടുന്നത്. കൂടിന്റെ മധ്യഭാഗം പഞ്ഞിയും മറ്റുമുപയോഗിച്ച് മാർദ്ദവമുള്ളതാക്കിയിരിക്കും. മങ്ങിയ വെളുപ്പുനിറത്തിലുള്ള മൂന്നോ നാലോ മുട്ടകളാവുമുണ്ടാവുക. കൂടുകെട്ടുന്നതുമുതൽ കുട്ടികൾ പറന്നു പോകുന്നതുവരെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ മാതാവും പിതാവും ചേർന്നാവും ചെയ്യുക. == ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ == [[ഇന്ത്യ]], [[പാകിസ്താൻ]]‍, [[ബംഗ്ലാദേശ്]], [[ശ്രീലങ്ക]], [[മ്യാന്മാർ]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ കണ്ടുവരുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=1282 |title=LC Greater Coucal Centropus sinensis |access-date=2011-11-15 |archive-date=2014-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140323032840/http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=1282 |url-status=dead }}</ref>. തെക്കൻ ചൈനയിലും കുറഞ്ഞ എണ്ണം കാണാം. [[ചൈന|ചൈനയിലും]] ഇന്തോനേഷ്യയിലും വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്നുണ്ട്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 2000 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ വരെ ഇവയെ കാണാം. ചെരിവുപ്രദേശങ്ങളും സമതലങ്ങളും ഒരുപോലെ ചെമ്പോത്തുകൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. കുറ്റിക്കാടുകളും ചെറുമരങ്ങളും ഉള്ള പ്രദേശങ്ങൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഈ പക്ഷിയെ ഇടതൂർന്ന കാട്ടിലോ, വളരെ തെളിഞ്ഞ പ്രദേശത്തിലോ കാണാറില്ല. കാട്ടിലും നാട്ടിലും ഒരുപോലെ ചെമ്പോത്തുകൾ വിഹരിക്കുന്നു. ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടുള്ള ചെറിയ ഭീഷണി മാത്രമേ ഇന്ത്യയിൽ ചെമ്പോത്തുകൾക്കുള്ളൂ. കൗതുകത്തിനായുള്ള വേട്ടയാടലും ചിലപ്പോൾ ഇവയുടെ ജീവനപഹരിക്കാറുണ്ട്. == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> File:Greater Coucal ( Chempoth-ml) 1.jpg ചിത്രം:Pheasant crow.jpg ചിത്രം:Crow Pheasant.jpg ചിത്രം:Crow pheasant.JPG File:Greater Coucal David Raju.jpg Centropus toulou MHNT.zoo.2010.11.151.12.jpg |''Centropus sinensis'' + ''Centropus toulou'' </gallery> == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Centropus sinensis}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Centropus-sinensis ആവാസമേഖലകൾ] {{Bird-stub}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ]] 5qsy4zdwe6bfbxsa1dfocnr7cvglloo 4673550 4673549 2026-10-05T09:51:47Z Arshad.ka5 59730 /* ചിത്രങ്ങൾ */ 4673550 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Greater Coucal}} {{Taxobox | name = ചെമ്പോത്ത്<br /> Crow Pheasant | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref=<ref name="iucn">{{IUCN|author=BirdLife International|ID=106001282|title=Centropus sinensis|year=2009|IUCN_Year=2009.2}}</ref> | image =Greater coucal ,kerala.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[bird|Aves]] | ordo = [[Cuculiformes]] | familia = [[Cuculidae]] | genus = ''[[Centropus]]'' | species = '''''C. sinensis''''' | binomial = ''Centropus sinensis'' | binomial_authority = ([[James Francis Stephens|Stephens]], 1815)<ref>In Shaw's General Zoology 9, pt. 1, p. 51. (Type locality China, Ning Po.) ''per'' Payne (2005)</ref> }} [[File:Crow-Pheasant.ogg|thumb|ചെമ്പോത്തിന്റെ ശബ്ദം]] [[File:Greater Coucal bird.jpg|thumb|'''ചെമ്പോത്ത്''',പാലക്കാട് നിന്നും.]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] സാധാരണ കാണാവുന്ന [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണ്]] '''ചെമ്പോത്ത്''' (Crow pheasant അഥവാ Greater Coucal -''Centropus sinensis''). '''ഉപ്പൻ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലും]] അതിനോടടുത്ത പ്രദേശത്തും പ്രധാനമായും കണ്ടുവരുന്ന ഇവ [[കുയിൽ|കുയിലിന്റെ]] അടുത്ത ബന്ധുക്കളാണ്. == പ്രത്യേകതകൾ == ''ഉപ്-ഉപ്'' എന്നിങ്ങനെയുള്ള [[ശബ്ദം]] തുടർച്ചയായി ആവർത്തിക്കുന്നതുവഴി ചെമ്പോത്തിനെ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കും. ശബ്ദത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകൊണ്ട് ഉപ്പൻ എന്നും [[മലബാർ|മലബാറിലും]] കേരളത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ചെമ്പോത്തുകൾ ഒറ്റക്കാണ് ഇരതേടുക. പ്രത്യുത്പാദന കാലമാണെങ്കിൽ ചിലപ്പോൾ ഇണയും കൂടെയുണ്ടാകും. === ശാരീരിക പ്രത്യേകതകൾ === ശരീരപ്രകൃതിയിൽ കാക്കകളോട് വളരെ സാദൃശ്യമുള്ള പക്ഷികളാണ് ചെമ്പോത്തുകൾ. പൂർണ്ണവളർച്ചയെത്തിയ ചെമ്പോത്തിന് ചുണ്ടുമുതൽ വാലിന്റെ അറ്റം വരെ 48 സെ.മീ നീളമുണ്ടാകും ശരീരം കറുത്ത (കരിമ്പച്ച) നിറത്തിലാണ്<ref>[http://www.oiseaux-birds.com/card-greater-coucal.html Greater Coucal Centropus sinensis]</ref>. ചിറകുകൾ ചുവപ്പുകലർന്ന തവിട്ടുനിറത്തിലാണുണ്ടാവുക. വലിയ വാലിൽ വലിയ കറുത്ത തൂവലുകളാണുണ്ടാവുക. കണ്ണുകൾ ചുവപ്പുനിറത്തിൽ എടുത്തറിയാം. ആൺ പെൺ പക്ഷികൾ തമ്മിൽ കാഴ്ചയിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടാകാറില്ല<ref name=rasmussen>{{cite book|author=Rasmussen, PC & JC Anderton |year=2005| title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=}}</ref>. എന്നാൽ പെൺ ചെമ്പോത്തുകൾ അൽപം വലിപ്പമേറിയവയാണ്<ref name=hbk>{{cite book|author=Ali, S & SD Ripley|year=1981|title=Handbook of the birds of India and Pakistan. Volume 3|edition=2|publisher=Oxford University Press|pages=240–244}}</ref>. === ഭക്ഷണരീതി === അധികം ഉയരത്തിൽ പറന്ന് ഇരതേടാൻ ചെമ്പോത്തുകൾ ശ്രമിക്കാറില്ല ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഒന്നോ രണ്ടോ അടി ഉയരത്തിൽ സമാന്തരമായി പറന്ന് ഇരയെ കണ്ടെത്താറാണ് പതിവ്. ഭൂമിയിൽ ഇറങ്ങി നടന്നും ചിലപ്പോൾ ഇരതേടുന്നു. തട്ടുതട്ടായി ശിഖരങ്ങളുള്ള വൃക്ഷങ്ങളിൽ കൊമ്പുവഴി കയറി ഉയർന്ന ഭാഗങ്ങളിൽ ഇരതേടുന്നതും കാണാം. [[പച്ചക്കുതിരകൾ]], [[പല്ലികൾ]], [[പ്രാണികൾ]], [[ഒച്ച്|ഒച്ചുകൾ]] മറ്റു ജീവികളുടെ മുട്ടകൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന ഭക്ഷണം, ചെറിയ ജീവികളേയും പക്ഷിക്കുഞ്ഞുങ്ങളേയും ഭക്ഷിക്കാറുണ്ട്.ചിലതരത്തിൽ ഉള്ള പാമ്പുകളെ ഭക്ഷിക്കുന്നും ഉണ്ട് ഇവ.<ref>{{Cite web|url=https://besgroup.org/2011/04/21/greater-coucal-a-snake-for-the-chick/|title=Greater Coucal: A snake for the chick - Bird Ecology Study Group|access-date=2026-02-25|date=2011-04-21|language=en-GB}}</ref> === പ്രത്യുത്പാദനം === ജനുവരി മുതൽ ജൂൺ വരെയാണ് ചെമ്പോത്തുകളുടെ സാധാരണ പ്രത്യുത്പാദനകാലം. ഇക്കാലങ്ങളിൽ ഒരു കിളിക്കു മറുപടിയെന്നവണ്ണം ചിലക്കൽ ശബ്ദങ്ങൾ കേൾക്കാം. ചുള്ളിക്കമ്പുകൾ തലങ്ങും വിലങ്ങും പെറുക്കിവെച്ച് അധികം ഉയരമില്ലാത്ത ചില്ലകളേറെയുള്ള മരങ്ങളിലാണ് സാധാരണ കൂടുകെട്ടുന്നത്. കൂടിന്റെ മധ്യഭാഗം പഞ്ഞിയും മറ്റുമുപയോഗിച്ച് മാർദ്ദവമുള്ളതാക്കിയിരിക്കും. മങ്ങിയ വെളുപ്പുനിറത്തിലുള്ള മൂന്നോ നാലോ മുട്ടകളാവുമുണ്ടാവുക. കൂടുകെട്ടുന്നതുമുതൽ കുട്ടികൾ പറന്നു പോകുന്നതുവരെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ മാതാവും പിതാവും ചേർന്നാവും ചെയ്യുക. == ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ == [[ഇന്ത്യ]], [[പാകിസ്താൻ]]‍, [[ബംഗ്ലാദേശ്]], [[ശ്രീലങ്ക]], [[മ്യാന്മാർ]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ കണ്ടുവരുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=1282 |title=LC Greater Coucal Centropus sinensis |access-date=2011-11-15 |archive-date=2014-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140323032840/http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=1282 |url-status=dead }}</ref>. തെക്കൻ ചൈനയിലും കുറഞ്ഞ എണ്ണം കാണാം. [[ചൈന|ചൈനയിലും]] ഇന്തോനേഷ്യയിലും വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്നുണ്ട്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 2000 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ വരെ ഇവയെ കാണാം. ചെരിവുപ്രദേശങ്ങളും സമതലങ്ങളും ഒരുപോലെ ചെമ്പോത്തുകൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. കുറ്റിക്കാടുകളും ചെറുമരങ്ങളും ഉള്ള പ്രദേശങ്ങൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഈ പക്ഷിയെ ഇടതൂർന്ന കാട്ടിലോ, വളരെ തെളിഞ്ഞ പ്രദേശത്തിലോ കാണാറില്ല. കാട്ടിലും നാട്ടിലും ഒരുപോലെ ചെമ്പോത്തുകൾ വിഹരിക്കുന്നു. ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടുള്ള ചെറിയ ഭീഷണി മാത്രമേ ഇന്ത്യയിൽ ചെമ്പോത്തുകൾക്കുള്ളൂ. കൗതുകത്തിനായുള്ള വേട്ടയാടലും ചിലപ്പോൾ ഇവയുടെ ജീവനപഹരിക്കാറുണ്ട്. == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> പ്രമാണം:Greater coucal ,thrissur 3.jpg|ചെമ്പോത്ത് പ്രമാണം:Greater coucal ,thrissur.jpg പ്രമാണം:Greater coucal ,thrissur 4.jpg പ്രമാണം:Greater coucal ,thrissur 2.jpg പ്രമാണം:Greater Coucal ( Chempoth-ml) 1.jpg പ്രമാണം:Pheasant crow.jpg പ്രമാണം:Crow Pheasant.jpg പ്രമാണം:Crow pheasant.JPG പ്രമാണം:Greater Coucal David Raju.jpg പ്രമാണം:Centropus toulou MHNT.zoo.2010.11.151.12.jpg|''Centropus sinensis'' + ''Centropus toulou'' </gallery> == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Centropus sinensis}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Centropus-sinensis ആവാസമേഖലകൾ] {{Bird-stub}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ]] tnpmsywy3bil4d594xfwgzal4wxvb64 0 8075 4673401 4669522 2026-10-04T15:02:09Z Keral8 1918 /* വയലാർ അവാർഡ് ലഭിച്ച കൃതികളും അവയുടെ കർത്താക്കളും [1] */ 4673401 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vayalar Award}} മലയാള സാഹിത്യ സംഭാവനകൾക്ക് നൽകുന്ന പുരസ്കാരമാണ് '''വയലാർ പുരസ്കാരം'''<ref>[http://keralaculture.org/malayalam/vayalar-award/482] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923070428/http://keralaculture.org/malayalam/vayalar-award/482|date=2017-09-23}}|വയലാർ അവാർഡ്</ref>. മലയാളത്തിലെ ഒരു കവിയായിരുന്ന [[വയലാർ രാമവർമ്മ|വയലാർ രാമവർമ്മയുടെ]] ഓർമ്മയ്ക്കായിട്ടാണ് ഈ പുരസ്കാരം രൂപവത്കരിച്ചത്. [[എഴുത്തുകാർ|എഴുത്തുകാരും]] [[സാംസ്കാരിക നായകന്മാർ|സാംസ്കാരിക നായകന്മാരും]] അടങ്ങുന്ന സമിതി നിർദ്ദേശിക്കുന്ന കൃതികളിൽ നിന്ന് വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തിയാണ് വയലാർ അവാ‍ർഡ് നിശ്ചയിക്കുന്നത്. [[സർഗസാഹിത്യം|സർഗസാഹിത്യത്തിനുള്ള]] ഈ അവാർഡ് 1977 നൽകിയത്. എല്ലാ വർഷവും ഒക്ടോബർ 27 അവാർഡ് നൽകുന്നത്.<ref>[https://www.outlookindia.com/newsscroll/t-d-radhakrishnan-selected-for-vayalar-award-/1163276] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191022111613/https://www.outlookindia.com/newsscroll/t-d-radhakrishnan-selected-for-vayalar-award-/1163276 |date=2019-10-22 }}|outlookindia</ref>. വയലാർ അവാർഡിൻറെ സമ്മാനതുക ഒരു ലക്ഷം രൂപയും, [[കാനായി കുഞ്ഞിരാമൻ]] വെങ്കലത്തിൽ തീർത്ത ശില്പവുമാണ് പുരസ്‌കാരം. 2014 വരെ 25000 രൂപയായിരുന്നു. == വയലാർ അവാർഡ് ലഭിച്ച കൃതികളും അവയുടെ കർത്താക്കളും <ref>[http://keralaculture.org/malayalam/vayalar-award/482] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923070428/http://keralaculture.org/malayalam/vayalar-award/482|date=2017-09-23}}|http://keralaculture.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171005171436/http://www.keralaculture.org/|date=2017-10-05}}</ref>== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം ! വ്യക്തി ! ഗ്രന്ഥം ! കുറിപ്പുകൾ |- | 1977 | [[ലളിതാംബിക അന്തർജ്ജനം]] | [[അഗ്നിസാക്ഷി]] | |- | 1978 | [[പി.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ]] | [[ഇനി ഞാൻ ഉറങ്ങട്ടെ]] | |- | 1979 | [[മലയാറ്റൂർ രാമകൃഷ്ണൻ]] | [[യന്ത്രം(നോവൽ)|യന്ത്രം]] | |- | 1980 | [[തകഴി ശിവശങ്കരപ്പിള്ള]] | [[കയർ (നോവൽ)|കയർ]] | |- | 1981 | [[വൈലോപ്പിള്ളി ശ്രീധരമേനോൻ]] | [[മകരക്കൊയ്ത്ത്]] | |- | 1982 | [[ഒ.എൻ.വി. കുറുപ്പ്]] | [[ഉപ്പ് (കവിതാ സമാഹാരം)|ഉപ്പ്]] | |- | 1983 | [[വിലാസിനി]] | [[അവകാശികൾ]] | |- | 1984 | [[സുഗതകുമാരി]] | [[അമ്പലമണി]] | |- | 1985 | [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ]] | [[രണ്ടാമൂഴം (നോവൽ)|രണ്ടാമൂഴം]] | |- | 1986 | [[എൻ.എൻ. കക്കാട്]] | [[സഫലമീയാത്ര]] | |- | 1987 | [[എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള]] | [[പ്രതിപാത്രം ഭാഷണഭേദം]] | |- | 1988 | [[തിരുനല്ലൂർ കരുണാകരൻ]] | [[തിരുനെല്ലൂർ കരുണാകരന്റെ കവിതകൾ]] | |- | 1989 | [[സുകുമാർ അഴീക്കോട്]] | [[തത്ത്വമസി (ഗ്രന്ഥം)‎|തത്ത്വമസി]] | |- | 1990 | [[സി. രാധാകൃഷ്ണൻ]] | [[മുൻപേ പറക്കുന്ന പക്ഷികൾ]] | |- | 1991 | [[ഒ. വി. വിജയൻ]] | [[ഗുരുസാഗരം]] | |- | 1992 | [[എം.കെ. സാനു]] | [[ചങ്ങമ്പുഴ - നക്ഷത്രങ്ങളുടെ സ്നേഹഭാജനം]] | |- | 1993 | [[ആനന്ദ്‌|ആനന്ദ് (പി. സച്ചിദാനന്ദൻ)]] | [[മരുഭൂമികൾ ഉണ്ടാകുന്നത്‌|മരുഭൂമികൾ ഉണ്ടാകുന്നത്]] | |- | 1994 | [[കെ. സുരേന്ദ്രൻ]] | [[ഗുരു (നോവൽ)]] | |- | 1995 | [[തിക്കോടിയൻ]] | [[അരങ്ങു കാണാത്ത നടൻ]] | |- | 1996 | [[പെരുമ്പടവം ശ്രീധരൻ]] | [[ഒരു സങ്കീർത്തനം പോലെ]] | |- | 1997 | [[കമലാ സുരയ്യ|മാധവിക്കുട്ടി]] | [[നീർമാതളം പൂത്ത കാലം]] | |- | 1998 | [[എസ്. ഗുപ്തൻ നായർ]] | [[സൃഷ്ടിയും സ്രഷ്ടാവും]] | |- | 1999 | [[കോവിലൻ]] | [[തട്ടകം (നോവൽ)]] | |- | 2000 | [[എം.വി. ദേവൻ]] | [[ദേവസ്പന്ദനം]] | |- | 2001 | [[ടി. പദ്മനാഭൻ]] | [[പുഴ കടന്നു മരങ്ങളുടെ ഇടയിലേക്ക്]] | |- | 2002 | [[കെ. അയ്യപ്പപ്പണിക്കർ]] | [[അയ്യപ്പപ്പണിക്കരുടെ കൃതികൾ (കവിത)|അയ്യപ്പപ്പണിക്കരുടെ കവിതകൾ]] | ''ഇദ്ദേഹം അവാർഡ് ഏറ്റുവാങ്ങാൻ വിസമ്മതിച്ചിരുന്നു'' |- | 2003 | [[എം. മുകുന്ദൻ]] | [[കേശവന്റെ വിലാപങ്ങൾ]] | |- | 2004 | [[സാറാ ജോസഫ്]] | [[ആലാഹയുടെ പെൺ‌മക്കൾ]] | |- | 2005 | [[സച്ചിദാനന്ദൻ|കെ.സച്ചിദാനന്ദൻ]]<ref>[http://www.hindu.com/2005/10/15/stories/2005101506290400.htm Vayalar award for Sachidanandan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001063930/http://www.hindu.com/2005/10/15/stories/2005101506290400.htm |date=2007-10-01 }} at [[The Hindu]] Saturday, Oct 15, 2005</ref> | [[സാക്ഷ്യങ്ങൾ]] | |- | 2006 | [[സേതു (സാഹിത്യകാരൻ)|സേതു]] | [[അടയാളങ്ങൾ]] | |- | 2007 | [[എം. ലീലാവതി]] | [[അപ്പുവിന്റെ അന്വേഷണം]] | |- | 2008 | [[എം.പി. വീരേന്ദ്രകുമാർ]] | [[ഹൈമവതഭൂവിൽ]] | |- | 2009 | [[എം. തോമസ് മാത്യു]] | [[മാരാർ - ലാവണ്യാനുഭവത്തിന്റെ യുക്തി ശില്പം]]<ref>{{cite news|url=http://www.metrovaartha.com/2009/10/10131054/vayalar-award.html|title=വയലാർ പുരസ്കാരം തോമസ് മാത്യുവിന്|publisher=Metro vartha|language=മലയാളം|accessdate=2009-10-11|archive-date=2009-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20091011121106/http://www.metrovaartha.com/2009/10/10131054/vayalar-award.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/php/newFrm.php?news_id=1256602&n_type=NE&category_id=3&Farc=&previous=|title=വയലാറിന്റെ 'ഇരട്ടിമധുര'ത്തിൽ വിജയനിലയം|publisher=മാതൃഭൂമി|language=മലയാളം|accessdate=2009-10-11|archive-date=2009-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20091012184455/http://www.mathrubhumi.com/php/newFrm.php?news_id=1256602&n_type=NE&category_id=3&Farc=&previous=|url-status=dead}}</ref> | |- | 2010 | [[വിഷ്ണുനാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] | [[ചാരുലത|ചാരുലത(കവിതാ സമാഹാരം)]]<ref>{{cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=131771|title=വിഷ്ണുനാരായണൻ നമ്പൂതിരിക്ക് വയലാർ അവാർഡ്‌|publisher=മാതൃഭൂമി|language=മലയാളം|accessdate=2010-10-09|archive-date=2010-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20101012184958/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=131771|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article821838.ece|title=Vayalar Award for poet Vishnunarayanan Namboothiri |publisher=The Hindu|language=English|accessdate=2010-10-09}}</ref> | |- | 2011 | [[കെ.പി. രാമനുണ്ണി]] | [[ജീവിതത്തിന്റെ പുസ്തകം]]<ref>{{cite news|title=വയലാർ അവാർഡ് കെ.പി.രാമനുണ്ണിക്ക്‌|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=220436|accessdate=8 ഒക്ടോബർ 2011|newspaper=മാതൃഭൂമി|archive-date=2011-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008235019/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=220436|url-status=dead}}</ref> | |- | 2012 | [[അക്കിത്തം അച്യുതൻ നമ്പൂതിരി|അക്കിത്തം]] | [[അന്തിമഹാകാലം]]<ref>{{cite news|title=വയലാർ അവാർഡ് അക്കിത്തത്തിനു്|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=307537|accessdate=6 ഒക്ടോബർ 2012|newspaper=മാതൃഭൂമി|archive-date=2012-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006155626/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=307537|url-status=dead}}</ref> | |- | 2013 | [[പ്രഭാവർമ്മ]] | [[ശ്യാമമാധവം]]<ref>{{cite news|title=വയലാർ അവാർഡ് പ്രഭാവർമ്മയ്ക്ക്|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15151375&programId=1073753760&tabId=11&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@|accessdate=2013 ഒക്ടോബർ 5|newspaper=മനോരമ ഓൺലൈൻ|date=2013 ഒക്ടോബർ 5|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://archive.today/20131005083538/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/mmonline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15151375&programId=1073753760&tabId=11&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@|url-status=bot: unknown}}</ref> | |- | 2014 | [[കെ.ആർ. മീര]] | [[ആരാച്ചാർ (നോവൽ)|ആരാച്ചാർ]]<ref>{{cite news|title=വയലാർ സാഹിത്യ പുരസ്‌കാരം കെ.ആർ. മീരയ്ക്ക്|url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=491000|accessdate=2014 ഒക്ടോബർ 12|newspaper=മാതൃഭൂമി|date=2014 ഒക്ടോബർ 11|archive-date=2014-10-12|archive-url=https://archive.today/20141012065416/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=491000|url-status=bot: unknown}}</ref> | |- | 2015 | [[സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ]] | [[മനുഷ്യന് ഒരു ആമുഖം]]<ref>{{cite news|title=വയലാർ അവാർഡ് സുഭാഷ് ചന്ദ്രന്; പുരസ്‌ക്കാരം ലഭിച്ചത് 'മനുഷ്യന് ഒരാമുഖം' എന്ന നോവലിന്|url=http://www.marunadanmalayali.com/literature/awards/vayalar-award-for-subhash-chandran-29217|accessdate=2015 ഒക്ടോബർ 10|newspaper=മറുനാടൻ മലയാളി|date=2015 ഒക്ടോബർ 10|archive-date=2015-10-10|archive-url=https://archive.today/20151010101131/http://www.marunadanmalayali.com/literature/awards/vayalar-award-for-subhash-chandran-29217|url-status=bot: unknown}}</ref> | |- |2016 |[[യു.കെ. കുമാരൻ]] |[[തക്ഷൻകുന്ന് സ്വരൂപം]] | |- | 2017 | [[ ടി.ഡി. രാമകൃഷ്ണൻ]] | [[സുഗന്ധി എന്ന ആണ്ടാൾ ദേവനായകി]]<ref>[http://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2017/10/08/vayalar-award-2017.html വയലാർ പുരസ്കാരം ടി.ഡി. രാമകൃഷ്ണൻ]</ref> | |- |2018 |[[കെ.വി. മോഹൻകുമാർ]] |[[ഉഷ്ണരാശി|ഉഷ്ണരാശി- കരപ്പുറത്തിന്റെ ഇതിഹാസം]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/books/interview/k-v-mohankumar-ushnarashi-1.3192157|title=ഉഷ്ണരാശി ഒരു ചരിത്ര നോവലല്ല, ചരിത്ര പശ്ചാത്തലമുള്ള സമകാലിക നോവൽ- കെ. വി. മോഹൻകുമാർ|access-date=2020-12-06|last=ന്യൂസ്|first=മുഹമ്മദ് നൗഫൽ / മാതൃഭൂമി|language=en}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |- |2019 |[[വി.ജെ. ജെയിംസ്]] |[[നിരീശ്വരൻ]]<ref>[https://www.mathrubhumi.com/mobile/books/news/vj-james-bags-vayalar-award-1.4154106 വയലാർ അവാർഡ് വി ജെ ജെയിംസിന്റെ നിരീശ്വരന്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |- |2020 |[[ഏഴാച്ചേരി രാമചന്ദ്രൻ]] |[[ഒരു വെർജീനിയൻ വെയിൽകാലം]]<ref>{{cite news |title=ഈ വർഷത്തെ വയലാർ രാമവർമ സാഹിത്യ പുരസ്കാരം കവി ഏഴാച്ചേരി രാമചന്ദ്രന് |url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2020/10/10/vayalar-award-awarded-to-ezhacherry-ramachandran.html|accessdate=10 ഒക്ടോബർ 2020 |archiveurl=https://archive.today/20201010072411/ |archivedate=10 ഒക്ടോബർ</ref> | |- |2021 |[[ബെന്യാമിൻ ]] |[[മാന്തളിരിലെ ഇരുപത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വർഷങ്ങൾ|മാന്തളിരിലെ 20 കമ്യൂണിസ്റ് വർഷങ്ങൾ]] | |- | 2022. | [[എസ്. ഹരീഷ്]] | [[മീശ]] | |- |2023 |[[ശ്രീകുമാരൻ തമ്പി]] |[[ജീവിതം ഒരു പെൻഡുലം]] | |- |2024 |[[അശോകൻ ചരുവിൽ]] |[[കാട്ടൂർ കടവ് (നോവൽ)]]<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Oct/06/ashokan-charuvil-wins-48th-vayalar-award-for-kattoorkadavu|access-date=6 October 2024 |newspaper=[[The New Indian Express]] |title=Ashokan Charuvil wins 48th Vayalar award for Kattoorkadavu }}</ref> | |- |2025 |[[ഇ. സന്തോഷ് കുമാർ]] |[[തപോമയിയുടെ അച്ഛൻ]] | |- |2026 |[[ആർ. രാജശ്രീ]] |[[അത്രേയകം]] | |} == അവലംബം == {{RL}} {{Award-stub|Vayalar Award}} [[വിഭാഗം:മലയാള സാഹിത്യപുരസ്കാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വയലാർ പുരസ്കാരം]] |} iiaieijc0xlpn2bqulm6glqsns50gcn 0 9030 4673452 4616024 2026-10-04T17:54:41Z Ashik Jose 63611 പുരസ്‌കാരങ്ങളുടെ താളുകളിലേക്ക് ലിങ്ക് ചെയ്തു 4673452 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Paul Zacharia}} {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = സക്കറിയ | honorific_suffix = | image = Paul zacharia at Kollam 2025 1.jpg | image_size = | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = സക്കറിയ കൊല്ലത്ത് 2025 | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = 1945 | birth_place = [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]] | death_date = | death_place = | death_cause = <!--should be included only when the cause of death has significance for the subject's notability--> | resting_place = | occupation = [[ചെറുകഥാകൃത്ത്]] [[എഴുത്തുകാരൻ]] | language = മലയാളം | nationality = [[ഇന്ത്യ]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ]] | education = <!-- use only per [[MOS:INFOEDU]] --> | alma_mater = <!-- use only per [[MOS:INFOEDU]] --> | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = (ഒരിടത്ത്)2004 | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം]], [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം]], [[എഴുത്തച്ഛൻ പുരസ്കാരം]] | signature = | signature_alt = | signature_size = | signature_type = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc.; or omit --> }} [[മലയാളം|മലയാള]][[ചെറുകഥ|ചെറുകഥാകൃത്തും]] നോവലിസ്റ്റുമാണ് '''പോൾ സക്കറിയ''' എന്ന സക്കറിയ. == ജീവിതരേഖ == 1945 ജൂൺ അഞ്ചിന് [[മീനച്ചിൽ താലൂക്ക്|മീനച്ചിൽ താലൂക്കിലെ]] [[പൈക|പൈകയ്ക്കു]] സമീപം [[ഉരുളികുന്നം|ഉരുളികുന്നത്ത്]] ജനിച്ചു. മുണ്ടാട്ടുചുണ്ടയിൽ കുഞ്ഞച്ചനും ത്രേസ്യാക്കുട്ടിയും മാതാപിതാക്കൾ. ഉരുളികുന്നം, കുരുവിക്കൂട് കവലയിലെ എസ്.ഡി.എൽ.പി. സ്കൂളിലാണ് നാലാം തരം വരെ വിദ്യ അഭ്യസിച്ചത്. ഹൈസ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം [[വിളക്കുമാടം (കോട്ടയം ജില്ല)|വിളക്കുമാടം]] സെന്റ് ജോസഫ് സ്കൂളിൽ പൂർത്തിയാക്കി. സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ശേഷം [[ബാംഗ്ലൂർ]] എം ഇ എസ് കോളേജിലും [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]] സെന്റ് ഡൊമിനിക്സ് കോളജിലും അധ്യാപകനായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ തിരുവനന്തപുരത്ത് താമസിക്കുന്നു. സക്കറിയയുടെ 'ഭാസ്കരപട്ടേലരും എന്റെ ജീവിതവും' എന്ന നോവലൈറ്റ് അടിസ്ഥാനമാക്കി [[അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രമാണ് ''[[വിധേയൻ]]'' (1993).ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസിന്റെ പുസ്തകശേഖരത്തിൽ സകറിയയുടെ പതിമൂന്ന് കൃതികൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>http://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/paulzacharia.html</ref> തീവ്രദേശീയതക്കെതിരെയും മതതീവ്രവാദത്തിനെതിരെയും ഉള്ള സക്കറിയയുടെ ശക്തമായ നിലപാടുകൾ [[സംഘ് പരിവാർ]] പോലുള്ള സംഘടനകളുടെ രൂക്ഷമായ എതിർപ്പിന്‌ വഴിവെച്ചു.<ref>''[http://www.hinduonnet.com/fline/fl1924/stories/20021206002504900.htm Frontline]'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323092256/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1924/stories/20021206002504900.htm |date=2008-03-23 }}</ref> 2010 ജനുവരി 10-ന്‌ പയ്യന്നൂരിൽ വെച്ച് ഒരു പുസ്തക പ്രകാശന ചടങ്ങിനിടയിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ആദ്യകാല നേതൃത്വത്തെ പറ്റി നടത്തിയ പരാമർശങ്ങളെത്തുടർന്ന് ഒരു കൂട്ടം സി. പി. ഐ (എം) പ്രവർത്തകരോ അനുയായികളൊ ആണെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന സദസ്യർ സക്കറിയയെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും ശാരീരികാക്രമണത്തിനു മുതിരുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://www.expressbuzz.com/edition/story.aspx?Title=Zacharia+attacked&artid=CzWMWEI7Iqk=|title=Zacharia attacked|publisher=Expressbuzz|accessdate=2010 January 27}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/01/11/stories/2010011159280400.htm|title=VS, Baby condemn attack on Zacharia|publisher=The Hindu|accessdate=2010 January 27|archive-date=2010-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100115164336/http://www.hindu.com/2010/01/11/stories/2010011159280400.htm|url-status=dead}}</ref> [[File:Paul zacharia.ogg|thumb|സക്കറിയയുടെ പ്രഭാഷണം]] == പുസ്തകങ്ങൾ == <h4>മലയാളം</h4> *സലാം അമേരിക്ക(1988) *[[ഒരിടത്ത് (ചെറുകഥ)|ഒരിടത്ത്.]](2004) *ആർക്കറിയാം (1988) *[[ഒരു നസ്രാണിയുവാവും ഗൌളി ശാസ്ത്രവും]] *[[ഭാസ്‌കരപട്ടേലരും എന്റെ ജീവിതവും|ഭാസ്കരപട്ടേലരും എന്റെ ജീവിതവും]](1988) *എന്തുണ്ടു വിശേഷം പീലാത്തോസേ?(1996) *കണ്ണാടികാണ്മോളവും(2000) *[[സക്കറിയയുടെ കഥകൾ]](2002) *പ്രെയ്‌സ് ദ ലോർഡ് *ബുദ്ധിജീവികളെക്കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം ? *ഇഷ്ടികയും ആശാരിയും *ഇതാണെന്റെ പേര് *ജോസഫ് ഒരു പുരോഹിതൻ (തിരക്കഥ) *ഗോവിന്ദം ഭജ മൂഢമതേ (ലേഖനങ്ങൾ) *[[ഒരു ആഫ്രിക്കൻ യാത്ര]] (യാത്രാവിവരണം) * [[അൽഫോൻസാമ്മയുടെ മരണവും ശവസംസ്കാരവും]] (ചെറുകഥാ സമാഹാരം) *ഉരുളിക്കുന്നത്തിന്റെ ലുത്തീനിയ <h4>ഇംഗ്ലീഷ്</h4> *[[ഭാസ്കരപട്ടേലർ ആൻഡ് അദർ സ്റ്റോറീസ്]] == പുരസ്കാരങ്ങൾ == *1979: [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം|കേരള സാഹിത്യ അക്കാഡമി അവാർഡ്]] ([[ഒരിടത്ത് (ചെറുകഥ)|ഒരിടത്ത്]])<ref name="KSA">{{cite web |title=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങൾ |url=http://www.keralasahityaakademi.org/pdf/Award%20Pages.pdf |accessdate=27 മാർച്ച് 2020}}</ref> *2004: [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യഅക്കാദമി പുരസ്കാരം|കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ്]] ([[സക്കറിയയുടെ കഥകൾ|സക്കറിയയുടെ ചെറുകഥകൾ]]) *ഒ.വി. വിജയൻ പുരസ്കാരം ([[അൽഫോൻസാമ്മയുടെ മരണവും ശവസംസ്കാരവും]]) 2012<ref>മനോരമ ദിനപത്രം, കൊച്ചി എഡിഷൻ, 2012 നവംബർ 1</ref> * കേരളസാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ വിശിഷ്ടാംഗത്വം - 2013<ref>{{cite news|title=എം.പി വീരേന്ദ്രകുമാറിനും സക്കറിയക്കും സാഹിത്യഅക്കാദമി വിശിഷ്ടാംഗത്വം|url=http://www.mathrubhumi.com/books/article/news/2650/|accessdate=2013 ഒക്ടോബർ 12|newspaper=മാതൃഭൂമി ബുക്സ്|date=2013 ഒക്ടോബർ 12|archive-date=2013-10-11|archive-url=https://archive.today/20131011134540/http://www.mathrubhumi.com/books/article/news/2650/|url-status=dead}}</ref> *2014: ഇന്ത്യൻ സോഷ്യൽ ക്ല്ബ് മലയാള വിഭാഗം പ്രശംസ പുരസ്‌കാരം *2020: [[എഴുത്തച്ഛൻ പുരസ്കാരം]]<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2020/11/01/writer-paul-zacharia-selected-for-ezhuthachan-puraskaram.html|title=സക്കറിയ: കഥയെഴുത്തിന്റെ കളിക്കളത്തിലെ ഉന്നം തെറ്റാത്ത സ്ട്രൈക്കർ|access-date=2020-11-02|language=ml}}</ref> *2023: [[മാതൃഭൂമി സാഹിത്യ പുരസ്കാരം|മാതൃഭൂമി സാഹിത്യപുരസ്കാരം]]<ref>[https://www.mathrubhumi.com/literature/news/paul-zacharia-gets-mathrubhumi-literary-award-2024-1.9416689?utm_source=newsshowcase&utm_medium=gnews&utm_campaign=CDAqDggAKgYICjC6oi0wp5kFMN_97QI&utm_content=rundown&gaa_at=g&gaa_n=AZsHK_lXb_uJFLWaS61UNNp5weqQlCFcVm0CBpriiOScEAqC6G75T6_BFbsfHdzKgON1WDj4P9vGrw0cCCrj-BfqmU7V4W3TfD-EyJE%3D&gaa_ts=65f9104b&gaa_sig=0c4VU_3DzPd5AfAcPnmItvxX6Sb9JoB7F8vG87pBRkmzzdVgC2gRsOSjxPD7y8LBAde7CL3TVQx5HwEc3LyoKQ%3D%3D മാതൃഭൂമി സാഹിത്യപുരസ്കാരം സക്കറിയക്ക്, മാതൃഭൂമി]</ref> ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== {{commonscat|Paul Zacharia}} {{എഴുത്തച്ഛൻ പുരസ്കാരം നേടിയ സാഹിത്യകാരന്മാർ}} {{കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം - മലയാളം}} {{അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളം നോവലെഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള കഥാകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മുട്ടത്തു വർക്കി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കോട്ടയം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ചെറുകഥക്കുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓടക്കുഴൽ പുരസ്കാരജേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച കഥയ്ക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളസാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ വിശിഷ്ടാംഗത്വം നേടിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:1945-ൽ ജനിച്ചവർ]] b79hazxhs38jfjfy7qruv4ervabofzu 0 9190 4673489 3386623 2026-10-04T23:37:28Z Martinkottayam 84843 4673489 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pallippuram, Ernakulam}} {{ToDisambig|വാക്ക്=പള്ളിപ്പുറം}} {{Infobox settlement | name = Pallippuram | native_name = | native_name_lang = | other_name = Palliport | nickname = | settlement_type = Town | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kochi | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = 10.161 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.187 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ഭാഷകൾ | demographics1_title1 = ഔദ്യോഗികം | demographics1_info1 = [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ്]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-42 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[കൊച്ചി]] | blank2_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | blank2_info_sec1 = എറണാകുളം | blank3_name_sec1 = Civic agency | blank3_info_sec1 = പള്ളിപ്പുറം | website = | footnotes = }} [[പ്രമാണം:Ayakotta.jpg|ലഘുചിത്രം|പേരിനു കാരണമായ ആയ്ക്കോട്ട. ]] [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയുടെ]] വടക്കേ അറ്റത്ത്, വൈപ്പിൻ തുരുത്തിന്റെ [[മുനമ്പം|മുനമ്പത്തായി]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''പള്ളിപ്പുറം'''. പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുൾപ്പെട്ട ഗ്രാമമാണ് ഇത്. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ യൂറോപ്യൻ കോട്ടയായ, [[പോർച്ചുഗൽ|പോർട്ടുഗീസുകാർ]] നിർമ്മിച്ച [[അയീക്കോട്ട]] ഇവിടെയാണ്. ഒരു കാലത്ത് യുദ്ധതന്ത്രപ്രധാനമായിരുന്ന ഈ സ്ഥലത്തു കൂടിയാണ് കടലിൽ നിന്ന് [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] കായലിലേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനം. [[പോർച്ചുഗൽ|പോർത്തുഗീസുകാർ]] പണിത വ്യാകുല മാതാവിന്റെ ഒരു പള്ളിയും ഇവിടെ ഉണ്ട്. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ അച്ചടിശാല ഇവിടെ ആയിരുന്നു എന്നും വാദമുണ്ട്.<ref>{{Cite book | title = കേരള ചരിത്രം | last = ശ്രീധരമേനോൻ | first = എ. | publisher = | year = 1967 | isbn = | location = തിരുവനന്തപുരം | pages = 55, 500 }}</ref> [[ചെറായി]]<nowiki/>യും [[മുനമ്പം|മുനമ്പവും]] ഇതിനടുത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്കും എറണാകുളത്തേക്കു ഗതാഗത സൗകര്യമുണ്ട്. == പേരിനുപിന്നിൽ == ബൗദ്ധരുടെ ക്ഷേത്രത്തിന്‌ പള്ളി എന്നാണ്‌ പറയുക. ബൗദ്ധരുടെ പള്ളി നിലനിന്നിരുന്നതിനാലാണ്‌ പള്ളിപ്പുറം എന്ന പേർ വന്നത്. <ref> {{cite book |last=വാലത്ത്|first=വി.വി.കെ.|authorlink=വി.വി.കെ. വാലത്ത്|coauthors= |title=കേരളത്തിലെ സ്ഥലനാമചരിത്രങ്ങൾ തൃശൂർ ജില്ല |year=1991|publisher=കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി|location= [[തൃശൂർ]]‍|isbn= 81-7690-051-6}} </ref> == ചരിത്രം == കൊച്ചിയിൽ നിന്നു വടക്കൻ ദിക്കുകളിലേക്കുള്ള ജലഗതാഗതമാർഗ്ഗത്തിലെ ഒരു സുപ്രധാനകേന്ദ്രമായിരുന്നു. ചേരതലസ്ഥാനമായ കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്കുള്ള ജലമാർഗ്ഗത്തിന്റെ തുടക്കമായ അഴിമുഖം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണിത്. ഇക്കാരണം കൊണ്ടാണിവിടെ കാവലിനായി കോട്ടപണിയാൻ പോർട്ടുഗീസുകാർ തീരുമാനിച്ചതുതന്നെ. 1503 ലാണിവിടെ പോർത്തുഗീസുകാർ കോട്ട നിർമ്മിച്ചത്. മാപ്പിളകൊള്ളക്കാരുടെ ഭീഷണിയിൽ നിന്ന് രക്ഷനേടാനായി [[കൊച്ചിരാജ്യം|കൊച്ചിരാജാവാണിവിടെ]] കോട്ട നിർമ്മിക്കാനുള്ള അനുമതിയും സ്ഥലവും നൽകിയത്. ഈ കോട്ടയെ ആയ്ക്കോട്ട എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. ഈ കോട്ടയും കൊടുങ്ങല്ലൂർ കോട്ടപ്പുറത്തുള്ള കോട്ടയും കടൽ മാർഗ്ഗമുള്ള ഭീഷണിക്കു പ്രതിരോധമായാണു പണിതിട്ടുള്ളത്. തിരുവിതാകൂർ ഭരണകാലത്ത് ഈ കോട്ടയും കൃഷ്ണൻ കോട്ടയും ഉൾപ്പെട്ട നെടുങ്കോട്ട തിരുവിതാംകൂറിനെ വടക്കുനിന്നുള്ള ആക്രമണത്തെയും പ്രതിരോധിക്കാനാവുമായിരുന്നു. 1574 ൽ വൈപ്പിക്കോട്ട സെമിനാരി എന്ന കോളേജ് ഇവിടെ സ്ഥാപിതമായി എന്നു കരുതുന്നു. ജെസ്യൂട്ട് പാതിരിമാരാണിതു നിർമ്മിച്ചത്. പിന്നീട് 1584 -ൽ ചേന്ദമംഗലത്ത് മറ്റൊരു സെമിനാരിയും കോളേജും സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ ഇവിടെ നിന്ന് സെമിനാരി അങ്ങോട്ട് മാറ്റി എന്നു കരുതുന്നു. വൈപ്പിക്കോട്ട് സെമിനാരി പിന്നീട് അറിയപ്പെട്ടത് ചേന്ദമംഗലത്തായാൺ. 1661-ൽ ചേന്ദമംഗലം ഡച്ചുകാർ കീഴടക്കിയപ്പോൾ ജസ്യൂട്ടുകൾ അവിടം വിട്ടുപോയി. പള്ളിപ്പുറത്തെ സെമിനാരി ഡച്ചുകാർ 1728 ഓടെ കുഷ്ഠരോഗാശുപത്തിയാക്കിമാറ്റി. സെമിനാരിയുടെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് ഇതിനു തെളിവായി 1728-ൽ സ്ഥാപിച്ച കുഷ്ഠരോഗാശുപത്രി എന്ന് ഡച്ചുഭാഷയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയത് കാണാം. 1795 -ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് അധീനമായ ഈ സ്ഥലം 1921 വരെ നിലവിലിരുന്നു. പോർട്ടുഗീസുകാർ നിർമ്മിച്ച കോട്ട 1782 ൽ പുതുക്കി പണിയാനായി തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ് ആവശ്യപ്പെട്ടുവെങ്കിലും അന്നത്തെ ഡച്ച് ഗവർണർ ജെറാർഡ് വാൻ ആൻജൽബക്ക് ഇതിനെ എതിർത്തു. <ref>{{Cite journal|url=യു.ആർ.എൽ. ഇല്ല|title=Proclamation dated June 1920/Edavam 1085|last=Series|first=Files|date=1886|journal=Papers Regarding Palliport Farm Vol 2. Series|accessdate=|doi=|pmid=}}</ref>1789 ൽ മുനമ്പവും പള്ളിപ്പുറവും ഡച്ചുകാരിൽ നിന്ന് തിരുവിതാം കൂർ വിലക്കുവാങ്ങി. ഇതിനോടൊപ്പം വിലക്കു വാങ്ങപ്പെട്ട ഉത്തരതിരുവിതാംകൂറിലുണ്ണ്ടായിരുന്ന വസ്തുക്കൾക്കെല്ലാം ചേർന്ന് കുത്തകപ്പാട്ട വസ്തുക്കൾ (Palliport Farm) എന്നറിയപ്പെട്ടു. ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ ഭീഷണി നിലനിന്നിരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ മുൻ പറഞ്ഞ കോട്ടകൾ എല്ലാം ചേർന്ന് നെടുങ്കോട്ട പണിയാനായാണിവ വിലക്കു വാങ്ങിയത്. കൊച്ചിയുടെ ഭാഗമായ ഈ പ്രദേശങ്ങൾ തിരുവിതാംകൂർ വിലക്കുവാങ്ങിയതോടെ കൊച്ചിയും തിരുവിതാംകൂറും തമ്മിൽ അതിർത്തിതർക്കങ്ങൾ പതിവായി. കൊച്ചീരാജാക്കന്മാർ തൃശ്ശൂർക്കും മറ്റും സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ വിശ്രമിക്കാനായുണ്ടാക്കിയിരുന്ന വിശ്രമകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്ന് ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == വൈപ്പിൻ ദ്വീപിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്തായാണീ ഗ്രാമം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. എറണാകുളത്തു നിന്നും 25 കിലോ മീറ്ററും നെടുമ്പാശേരിയിൽ നിന്നും 20 കിലോമീറ്ററും കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന് 8 കിലോമീറ്ററും അകലെയാണിത്. ഏതാണ്ട് സമുദ്രനിരപ്പിലാണിതിന്റെ നില. കിഴക്ക് വീരൻ പുഴ എന്ന വേമ്പനാട് കായലിന്റെ ഒരു ഭാഗവും പടിഞ്ഞാറ് അറബിക്കടലുമാണതിരുകൾ. == കുറിപ്പുകൾ == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> </div> *{{Note|അയ്കോട്ട്}} "It would appear tgat previously a small river flowed by the town of Cochin having a narrow opening into the sea, the mail outlet for the discharge of the freshes that come in torrents down the ghats being at the well know the opening, cranganore. Malabar Quarterly review, March 1903 page 6-8 == അവലംബം == <references/> {{commons category|Pallippuram, Ernakulam}} {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] jbjo9uvdybb7a8inikwscwpkhndvs2v 0 10101 4673513 4671043 2026-10-05T05:56:48Z ~2026-52158-79 223481 /* രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും */ 4673513 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rama}} {{നാനാർത്ഥം|ശ്രീരാമൻ}} {{Hdeity infobox| <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> Image = File:The Great Human ShriRam.jpg |Caption = ശ്രീ രാമൻ | Name = ശ്രീ രാമൻ | Sanskrit_Transliteration = | Devanagari = राम | Affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]] | Kannada = | Pali_Transliteration = | Tamil_script = இராமர் | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | God of = | Mantra = രാമ രാമ | Moola Mantra = ഓം രാം രാമായ നമഃ | Weapon = വില്ലും അസ്ത്രവും | Consort = [[സീത]] | Abode = അയോദ്ധ്യ | Mount = രഥം }} ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചത് ബി.സി.ഐ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (5114 BCE ജനുവരി 10). ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോധ്യയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ചില പഠനങ്ങൾ ഇത് ബി.സി.ഐ. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം (പ്രത്യേകിച്ച് വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം), ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളും, പ്രപഞ്ച പരിപാലകനുമായ ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ദശാവതാരങ്ങളിൽ ഏഴാമത്തേ അവതാരമാണ്‌ '''ശ്രീരാമൻ''' ([[English]]: Rama, [[IAST]]: rāma, [[Devanāgarī]]: राम, [[Thai]]: พระราม, [[Lao]]: ພຣະຣາມ, [[Burmese]]: Yama, [[Tagalog]]: Rajah Bantugan)‍. [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യയിലെ]] രാജാവായിരുന്നു രാമൻ. ഇദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് [[രാമായണം]] പുരോഗമിക്കുന്നത്. തെക്കേ ഏഷ്യയിലും, കിഴക്കേ ഏഷ്യയിലും <ref name=Dimock1963> {{cite journal | author = Dimock Jr, E.C. | year = 1963 | title = Doctrine and Practice among the Vaisnavas of Bengal | journal = History of Religions | volume = 3 | issue = 1 | pages = 106–127 | url = http://www.jstor.org/pss/1062079 | doi = 10.1086/462474 }}</ref> ഉള്ള പുരാണകാവ്യങ്ങളിൽ രാമൻ പ്രസിദ്ധമാണ്. അയോദ്ധ്യയിലെ രാജാവായിരുന്ന [[ദശരഥൻ|ദശരഥന്]] പട്ടമഹിഷിയായ [[കൗസല്യ|കൗസല്യയിൽ]] ജനിച്ച ആദ്യപുത്രനാണ്‌ രാമൻ. ഹിന്ദുമതത്തിൽ രാമനെ '''മര്യാദാ പുരുഷോത്തമനായി''' കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001">{{cite journal | author = Hess, L. | year = 2001 | title = Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife* | journal = Journal of the American Academy of Religion | volume = 67 | issue = 1 | pages = 1–32 | url = http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/content/citation/67/1/1 | accessdate = 2008-04-12 | doi = 10.1093/jaarel/67.1.1 }}</ref>. നന്മയുടെ ദൈവമായും ശ്രീരാമനെ കരുതുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിയുടെ]] അവതാരമായ [[സീത|സീതാദേവിയാണ്]] പത്നി. ഉത്തമസ്ത്രീയായി സീതയെ കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001"/><ref name=Kanungo>{{cite journal | author = Kanungo, H. | year = | title = The Distinct Speciality of Lord Jagannath | journal = Orissa Review | url = http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2008-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080529053220/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | url-status = dead }}</ref>. [[ഭരതൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]], [[ശത്രുഘ്നൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു രാമന്റെ സഹോദരൻമാർ. ശിവന്റെ അവതാരവും മഹാബലവാനുമായ [[ഹനുമാൻ]] ശ്രീരാമന്റെ ഭക്തനും ദാസനുമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം രാമചരിതവും ജീവനവും ധർമ്മത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഉത്തമപുരുഷനും പൂർണ്ണ മനുഷ്യനുമായിരുന്നു രാമൻ. [[ദശരഥൻ]] കൊടുത്ത ശപഥം മുൻ‌നിർത്തി, തന്റെ മകനായ [[ഭരതൻ (രാമായണം)|ഭരതൻ]] രാജാവാകണം എന്നുള്ളതും പതിന്നാലു വർഷത്തെ രാമൻ വനവാസത്തിന് പോകണം എന്നുള്ളതും [[കൈകേയി|കൈകേയിയുടെ]] ആവശ്യപ്രകാരമായിരുന്നു.<ref name = "Griffith1963">{{cite book | author = Griffith, R.T.H. | authorlink = Ralph T. H. Griffith | year = 1870–1874 | title = The Rámáyan of Válmíki | url = http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm | publisher = London: Trübner & Co.; Benares: E. J. Lazarus and Co. }}</ref> പത്നി [[സീത|സീതക്കും]] അനുജൻ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] രാമനെ പിരിഞ്ഞിരിക്കുവാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട് പതിന്നാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് രാമനൊപ്പം പോകുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനിടക്ക് അസുര രാജാവായ ലങ്കേശ്വരൻ [[രാവണൻ]] [[സീത|സീതയെ]] അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലേശകരവും ശ്രമകരവുമായ നീണ്ട തിരച്ചിലിനു ശേഷം, സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്ന് [[ഹനുമാൻ]] കണ്ടെത്തുകയും. ഘോരയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ രാവണനെ നിഗ്രഹിച്ച് സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനുശേഷം അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാമന്റെ കിരീടധാരണം നടക്കുകയും, അയോധ്യയുടെ രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അന്തിമഫലമായ ദേശത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി, <ref name = "Griffith1963"/> പിന്നീടുള്ള പതിനോരായിരം [[വർഷം]] സന്തോഷത്തിന്റെയും, സമാധാനത്തിന്റെയും, ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും, ന്യായത്തിന്റെയും യുഗമായ ''രാമരാജ്യ'' മായി അറിയപ്പെട്ടു. മാതൃകാപരമായ രാമരാജ്യം ലോകത്തിന് നൽകിയ രാമൻ, ഒടുവിൽ പുത്രന്മാരായ [[ലവൻ|ലവ]]-[[കുശൻ|കുശന്മാർക്ക്]] രാജ്യം നൽകി സരയൂനദിയിലിറങ്ങി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തു. രാമൻ ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം ബി.സി 1300-1200 കാലഘട്ടത്തിൽ [[Bronze Age|വെങ്കല യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദ]] കുലമണ്ഡലങ്ങൾ (മണ്ഡലം 2 മുതൽ 7 വരെ) രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആയിരുന്നു. രാമന്റെ സഹോദരൻ ആയ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണന്റെ]] ഒരു മകൻ ആയ ധ്വന്യൻ എന്നയാളെ കുറിച്ച് ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 5.33.10), രാമനെ കുറിച്ചും പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 10.93.14). ദശരഥ രാജാവിന്റെ ഭാര്യാസഹോദരൻ ആയ രാജാവ് ദിവോദാസനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗത്രൻ സുദാസും ഋഗ്വേദത്തിൽ ധാരാളം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വീരൻമാർ ആണ്. [[തുളസീദാസ്]], [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[ഭദ്രാചലം രാമദാസ്]], [[ത്യാഗരാജൻ|ത്യാഗരാജസ്വാമികൾ]] തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധ കവികൾ രാമഭക്തരായിരുന്നു. ഇവരുടെ കൃതികളിൽ രാമന്റെ മഹിമകൾ ധാരാളമായി കാണാം. ==രാമകഥ== ===രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും=== ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ കണക്കുകൂട്ടലുകളുടെയും ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ, ബി.സി.ഇ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (ചില പണ്ഡിതമതപ്രകാരം ബി.സി.ഇ. 7119) ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ തിരുജനനം സംഭവിച്ചതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. വസന്തത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞ ചൈത്രമാസത്തിലെ പുണ്യമായ ശുക്ലപക്ഷ നവമി തിഥിയിൽ, ദേവഗുരുവായ വ്യാഴവും ചന്ദ്രനും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന കർക്കടക ലഗ്നത്തിൽ, പുണർതം നക്ഷത്രത്തിന്റെ അമൃതകിരണങ്ങളിലാണ് പരബ്രഹ്മം അയോദ്ധ്യയിൽ മാനവരൂപം പൂണ്ടത്. പുണ്യസരിത്തായ സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അയോദ്ധ്യാനഗരം, സകല ഐശ്വര്യങ്ങളുടെയും വിളനിലമായി അന്നാളിൽ ശോഭിച്ചു. സൂര്യവംശ തിലകനും, രഘുമഹാരാജാവിന്റെ പൗത്രനും, അജമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനുമായ ദശരഥൻ നീതിമാനും പരാക്രമിയുമായിരുന്നെങ്കിലും, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ഒരു അനന്തരാവകാശിയുമില്ലാത്ത ദുഃഖം അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നു. കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, തപോനിധിയായ ഋശ്യശൃംഗ മുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ദശരഥൻ അശ്വമേധത്തോടൊപ്പം അതിപവിത്രമായ പുത്രകാമേഷ്ടി യാഗം നടത്തി. യാഗാഗ്നി ആളിക്കത്തിയ ആ പുണ്യവേളയിൽ, പ്രജാപതിയുടെ പ്രതിപുരുഷനായ യജ്ഞപുരുഷൻ അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്നും സാക്ഷാൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുയർന്നു. ദേവനിർമ്മിതമായ, ദിവ്യമായ പായസം അടങ്ങിയ സ്വർണ്ണപാത്രം രാജാവിന് സമ്മാനിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു: "ഹേ രാജാവേ, ഈ പായസം അങ്ങയുടെ പത്നിമാർക്കായി പകുത്തു നൽകുക; സകല ഗുണങ്ങളും തികഞ്ഞ നാല് ഉത്തമപുത്രന്മാർ അങ്ങേയ്ക്ക് ജനിക്കും." ദശരഥൻ ഭക്തിപൂർവ്വം ആ പായസത്തിന്റെ പകുതിഭാഗം പട്ടമഹിഷിയായ കൗസല്യാദേവിക്ക് നൽകി. അവശേഷിച്ച പകുതിയിൽ പകുതിഭാഗം പ്രിയപത്നിയായ കൈകേയിക്കും നൽകി. ബാക്കിവന്ന പായസത്തിന്റെ പകുതി സുമിത്രയ്ക്കും, തുടർന്ന് ഒന്നു ചിന്തിച്ച ശേഷം തന്നിൽ ശേഷിച്ച അവസാനഭാഗം കൂടി അതീവ വിനീതയായ സുമിത്രയ്ക്കുതന്നെയും രാജാവ് നൽകി. അതേസമയം, സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് മറ്റൊരു ദൈവികനാടകം അരങ്ങേറുകയായിരുന്നു. ത്രിലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ അക്രമങ്ങൾ സഹിക്കവയ്യാതെ, പശുവിന്റെ രൂപം പൂണ്ട ഭൂമീദേവിയും ഇന്ദ്രാദിദേവന്മാരും പരമശിവനും ബ്രഹ്മാവിനുമൊപ്പം ക്ഷീരസാഗരത്തിലെത്തി സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥന കേട്ട് പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ, താൻ ഭൂമിയിൽ ദശരഥപുത്രനായി അവതരിച്ച് രാവണനെയും അവന്റെ രാക്ഷസവംശത്തെയും നിഗ്രഹിക്കാമെന്നും, ഭൂമിയുടെ ഭാരം ശമിപ്പിക്കാമെന്നും അഭയം നൽകി. ഭഗവാന്റെ ആ ദിവ്യസങ്കല്പത്താൽ, പരമാത്മാവിന്റെ സ്വചൈതന്യം നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു: * ശ്രീരാമനായി കൗസല്യയുടെ ഉദരത്തിലും, * ഭരതനായി കൈകേയിയുടെ ഉദരത്തിലും, * ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനുമായി സുമിത്രയുടെ ഉദരത്തിലും ജനിച്ചു. പുത്രന്മാരുടെ ജനനത്തോടെ അയോദ്ധ്യ ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. നാലു രാജകുമാരന്മാരും പരസ്പര സ്നേഹത്തോടും ഐക്യത്തോടും കൂടി വളർന്നു. ഒരു ശരീരത്തിലെ നാല് പ്രാണനുകൾ കണക്കെ ജീവിച്ച അവർ ഒന്നിച്ചു കളിച്ചും, ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ചും, ആയുധവിദ്യകൾ വശത്താക്കിയും കഴിഞ്ഞു. ഇതിൽ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെയും, ശത്രുഘ്നൻ ഭരതന്റെയും നിഴൽപോലെയുള്ള ആത്മമിത്രങ്ങളായി മാറി. രാജകുമാരന്മാർ യൗവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്ന വേളയിൽ, ഒരിക്കൽ ക്രോധരൂപനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി അയോദ്ധ്യാ രാജസഭയിലെത്തി. താൻ ചെയ്യുന്ന യാഗത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന മാരീചൻ, സുബാഹു എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്നോടൊപ്പം അയക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പുത്രവാത്സല്യത്താൽ ദശരഥൻ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം യാത്രയാക്കി. യാത്രാവേളയിൽ, വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും അലട്ടാതിരിക്കാനും, ശരീരബലം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുമായി വിശ്വാമിത്രൻ അവർക്ക് സരയൂതീരത്തുവെച്ച് 'ബല', 'അതിബല' എന്നീ ദിവ്യമന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. തുടർന്ന് അവർ പണ്ട് മലദം, കരുഷം എന്നീ സമൃദ്ധമായ ജനപദങ്ങളായിരുന്ന, എന്നാൽ രാക്ഷസി കാരണം ശൂന്യമായി മാറിയ ഭയാനകമായ 'താടകാ വനത്തിൽ' പ്രവേശിച്ചു. കാറ്റിന്റെ വേഗതയിലും മലപോലെയുള്ള ശരീരത്തോടും കൂടിയ ക്രൂരയായ താടക അവരെ ആക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞടുത്തു. സ്ത്രീയാണെന്ന കാരണത്താൽ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, ഗുരുവായ വിശ്വാമിത്രന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലോകാപദ്രവകാരിയായ ആ യക്ഷിണിയെ രാമൻ തന്റെ ഒരൊറ്റ അസ്ത്രത്താൽ വധിച്ചു. സന്തുഷ്ടനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി, ദേവന്മാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശ്രീരാമന് അതീവ രഹസ്യങ്ങളും അജയ്യവുമായ ബ്രഹ്മശിരസ്സ്, വിഷ്ണുചക്രം, ഐന്ദ്രാസ്ത്രം, വായവ്യാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ ഈ വിദ്യകളെല്ലാം തന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണനും പകർന്നുനൽകി. വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമമായ സിദ്ധാശ്രമത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ അഞ്ചു രാത്രികളും പകലുകളും ഉറക്കമിളച്ച് യാഗത്തിന് കാവൽ നിന്നു. ആറാം ദിവസം, യാഗത്തിന്റെ പൂർണ്ണാഹൂതി വേളയിൽ, ആകാശത്ത് കറുത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ രാക്ഷസസേനയോടെ മാരീചനും സുബാഹുവും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. യാഗകുണ്ഡത്തിലേക്ക് രക്തവും അശുദ്ധികളും വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷം, ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ ആഗ്നേയാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുബാഹുവിനെ വധിച്ചു. തുടർന്ന് ശത്രുവിനെ കൊല്ലുകയല്ല, ദൂരേക്ക് മാറ്റുകയാണ് വേണ്ടതെന്ന കണക്കുകൂട്ടലിൽ മാനവാസ്ത്രം എയ്ത് മാരീചനെ നൂറ് യോജന ദൂരത്തേക്ക് ആകാശത്തിലൂടെ പറത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ പതിപ്പിച്ചു. യാഗം നിർവിഘ്നം പൂർത്തിയായതിൽ മുനിമാർ ആനന്ദനൃത്തം ചവിട്ടി. യാഗാനന്തരം ജനകമഹാരാജാവിന്റെ യാഗം കാണാനായി വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വിദേഹരാജ്യമായ മിഥിലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വഴിമധ്യേ നിർജ്ജനമായ ഗൗതമാശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ദേവേന്ദ്രന്റെ വഞ്ചനയാൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മപുത്രിയായ അഹല്യ, ഭർത്താവായ ഗൗതമമുനിയുടെ ശാപത്താൽ ആയിരം വർഷങ്ങളായി വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചും, ശരീരമാസകലം ഭസ്മത്തിൽ മൂടിയും, മൂടൽമഞ്ഞിൽ മറഞ്ഞ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അദൃശ്യയായി അവിടെ തപസ്സുചെയ്യുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ അഹല്യയുടെ ശാപം അവസാനിച്ചു. പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച ആ തപോധനയെ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ഗൗതമമുനിയും അവിടെയെത്തി അഹല്യയെ സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. മിഥിലയിലെത്തിയ രാമൻ, ജനകമഹാരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന രുദ്രഭഗവാന്റെ (പരമശിവന്റെ) പവിത്രമായ വില്ല് കാണാൻ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അയ്യായിരം വീരന്മാർ ചേർന്ന് വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന, എട്ട് ചക്രങ്ങളുള്ള കൂറ്റൻ ഇരുമ്പുപേടകത്തിലാണ് ആ ഭീമാകാരമായ 'ത്രയംബകം' എന്ന ശിവധനുസ്സ് സ്ഥാപിച്ചിരുന്നത്. മൂലോകങ്ങളിലെ വീരന്മാർക്കൊന്നും ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന ആ വില്ലിനെ, ശ്രീരാമൻ അനായാസം ഒരു ലീലപോലെ കൈയിലെടുത്തു. ജനസഞ്ചയത്തിന്റെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് രാമൻ ആ വില്ലിന് ഞാണൊലിയിട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ അപ്രതിരോധ്യമായ കരബലം താങ്ങാനാവാതെ ആ പടുകൂറ്റൻ വില്ല് ഇടിവെട്ടുന്ന ശബ്ദത്തോടെ രണ്ടായി ഒടിഞ്ഞു നിലംപതിച്ചു. ആ ശബ്ദത്തിൽ ഭൂമി നടുങ്ങി. ആർക്കും സാധിക്കാത്ത ഈ ധീരകൃത്യം പൂർത്തിയാക്കിയതോടെ, യജ്ഞവേദിയിലെ ഉഴവുചാലിൽ നിന്നും ജനകന് ലഭിച്ച അയോനിജയും സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരവുമായ സീതാദേവി ശ്രീരാമന്റെ ധർമ്മപത്നിയായി മാറി. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയിൽ നിന്നും ദശരഥനും സൈന്യവും മിഥിലയിലെത്തി. അതിമംഗളകരമായ മുഹൂർത്തത്തിൽ: * ശ്രീരാമൻ സീതയെയും, * ലക്ഷ്മണൻ സീതയുടെ സഹോദരിയായ ഊർമ്മിളയെയും, * ഭരതൻ ജനകന്റെ സഹോദരനായ കുശധ്വജന്റെ പുത്രി മാണ്ഡവിയെയും, * ശത്രുഘ്നൻ കുശധ്വജന്റെ ഇളയ പുത്രി ശ്രുതകീർത്തിയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. വിവാഹാനന്തരം സകല ആനന്ദങ്ങളോടെയും അവർ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ, ആകാശത്ത് കൊടുങ്കാറ്റും ഭൂകമ്പവും ഉണ്ടായി. ക്ഷത്രിയകുലാന്തകനായ സാക്ഷാൽ പരശുരാമൻ കയ്യിൽ കോടാലിയും വില്ലുമായി അവരുടെ വഴിമുടക്കി നിന്നു. തന്റെ പരമഗുരുവായ പരമശിവന്റെ ധനുസ്സ് ഒടിച്ചതിൽ കുപിതനായ പരശുരാമൻ, രാമന്റെ ശക്തിയെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ കൈവശമുള്ള വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ 'വൈഷ്ണവധനുസ്സ്' കുലയേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ആ വൈഷ്ണവധനുസ്സ് വാങ്ങി നിഷ്പ്രയാസം ഞാണൊലിയിട്ട് ഒരു ദിവ്യാസ്ത്രം അതിൽ സന്ധിച്ചു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് കേവലം ഒരു രാജകുമാരനല്ല, മറിച്ച് സാക്ഷാൽ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് ആ നിമിഷം പരശുരാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഭാർഗ്ഗവൻ തന്റെ അഹങ്കാരമെല്ലാം വെടിഞ്ഞ് ശ്രീരാമനെ തൊഴുതു വണങ്ങുകയും, തന്നിലുണ്ടായിരുന്ന ദിവ്യമായ തപോബലവും വൈഷ്ണവാംശവും ആ അസ്ത്രത്തിലൂടെ ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ച് മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലേക്ക് തപസ്സിനായി മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. സകല തടസ്സങ്ങളെയും പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിച്ച്, പുത്രന്മാരും നവവധുക്കളുമായി ദശരഥമഹാരാജാവ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി. രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും കൈകേയിയും സുമിത്രയും അവരെ മംഗളാരതിയുഴിഞ്ഞ് സ്വീകരിച്ചു. ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ അയോദ്ധ്യ ധർമ്മത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും നിത്യവസന്തമായി ചിരകാലം ശോഭിച്ചു. ===അഭിഷേകവിഘ്നം=== കൈകെയിയുടെ അച്ഛനായ അശ്വപതി രാജാവിന്റെ ആവശ്യപ്രകാരം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനായ യുധാജിത് ഭരതശത്രുഘ്നൻമാരെയും പത്നിമാരെയും ദശരഥന്റെ അനുമതിയോടെ കേകേയത്തിലേക്കു കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി.അവർ പോയി ആനേകകാലം കേകേയത്തിൽ താമസിച്ചെങ്കിലും പ്രിയപുത്രനായ രാമന്റെ സാന്നിധ്യം മൂലം ദശരഥനു യാതൊരു പ്രയാസവുമുണ്ടായില്ല. എന്നാൽ ഒരുനാൾ ദുഃസ്വപ്നങ്ങളും ദുസ്സൂചനകളും കണ്ടു അസ്വസ്ഥനായ ദശരഥൻ അടുത്ത ദിവസത്തെ ശുഭമുഹൂർതത്തിൽ തന്നെ രാമനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കാൻ രാജസഭയിൽ സർവസദസ്യരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് പ്രഖ്യാപിച്ചു. കോസല രാജ്യം ആഹ്ലാദത്തിൽ അലതല്ലി. എന്നാൽ കൈകെയിയുടെ കൂനിയായ ദാസി മൻഥരയുടെ ശക്തമായ ഉപജാപം മൂലം മനസ്സ് മാറിയ കൈകേയി രാജാവിനോട് രണ്ടു വരങ്ങൾ ആവശ്യപെടുന്നു (പണ്ട് ദേവസുരയുദ്ധത്തിൽ തൻറെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചതിന്റെ പ്രത്യുപകാരമായി രാജാവ് കൈകെയിക്കു നൽകിയതാണ് ആ രണ്ടു വരങ്ങൾ).ഒന്നു ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കണം എന്നും, അടുത്തതു രാമൻ പതിനാലു വർഷം മുനിവേഷത്തിൽ വനത്തിൽ വസിക്കണമെന്നും. ഇതു കേട്ട് മൂർച്ഛിച്ച് വീണ രാജാവ് കൈകെയിയോട് ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കാം,അതിനുവേണ്ടി രാമനെ വനത്തിൽ അയക്കരുതെയെന്നു കെഞ്ചി പറഞ്ഞിട്ടും കൈകേയിയുടെ മനസ്സലിഞ്ഞില്ല. അച്ഛന്റെ വാക്കുപാലിക്കാനായി മഹാത്മാവായ രാമൻ രാജ്യവും സകല സുഖഭോഗങ്ങളുമുപേക്ഷിച്ചു ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പോകാൻ തയ്യാറാകുന്നു. രാമൻ എവിടേക്കാണോ അവിടെ താനും ഒപ്പമുണ്ടെന്നു പറഞ്ഞു സീതയും രാമനെ അനുഗമിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നു. പിതാവിനെ തടവറയിലാക്കി ജ്യേഷ്ഠനെ താൻ രാജാവായി അവരോധിക്കുമെന്നു പറഞ്ഞു കോപിഷ്ഠനായ നിന്ന ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ ശാന്തനാക്കുന്നു, ജ്യേഷ്ഠനെ പിരിഞ്ഞു തനിക്കു ജീവിക്കാൻ സാധിക്കില്ല എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനും വനവാസത്തിനു പുറപ്പെടുന്നു. രാമനെ ദശരഥനായി കരുതി, സീതയെ തന്നെപോലെ കരുതി, വനത്തെ അയോദ്ധ്യ പോലെയും കരുതി സുഖമായി പോയി വരൂ എന്നു സുമിത്ര ലക്ഷ്മണനെ ഉപദേശിക്കുന്നു. രാമനും സീതയ്ക്കും ലക്ഷ്മണനും വനവാസത്തിനു അണിയാണുള്ള മരവുരി. കൈകേയി തന്നെ അവർക്ക് നൽകുന്നു. ഇതിൽ കോപിഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠ മഹർഷി, കൈകേയി രാമനു മാത്രമേ വനവാസം വിധിച്ചുള്ളുവെന്നും സീത സാധാരണ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞു തന്നെ കാട്ടിൽ പോകുമെന്ന് അറിയിക്കുന്നു. പിതാവിനോടും മാതാക്കളോടും ഗുരുവിനോടും പൗരജനങ്ങളോടും യാത്ര ചോദിച്ചുകൊണ്ട് വനവാസത്തിനു വേണ്ടുന്ന ആവശ്യവസ്തുക്കളും ആയുധങ്ങളുമായി, സുമന്ത്രർ തെളിക്കുന്ന തേരിൽ മൂവരും വനവാസത്തിനു പുറപ്പെട്ടു. ദശരഥരാജാവ് ക്രോധത്തിൽ, "നിന്റെ പുത്രനോട് കൂടി നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു" എന്നു കൈകേയിയെ ശപിക്കുന്നു. തന്നെ കൗസല്യയുടെ അന്തപുരത്തിൽ എത്തിക്കാൻ രാജാവ് സേവകരോട് കല്പിച്ചു. ദശരഥന്റെ ബോധം മറയുകയും ഇടക്ക് തെളിയുകയും, അദ്ദേഹം സദാ രാമ..... രാമ.... എന്നു വിളിച്ചു വിലപിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു. രാമനോടുള്ള സ്നേഹം നിമിത്തം ജനങ്ങൾ തേരിന് പിന്നാലെ ഓടിയെങ്കിലും, അവർ അന്നു രാത്രി തന്ത്രപൂർവം ജനങ്ങളെ ഒഴിവാക്കി തമസാനദി കടന്നു വടക്കോട്ടു ശൃംഗവേര പുരത്തിലേക്ക് പോയി. നിരാശരായ പ്രജകൾ അയോധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി വിലപിച്ചു. === പാദുകാഭിഷേകം=== ശൃംഗവേരത്തിലെ നിഷാദരാജാവായ ഗുഹൻ രാമനെ സ്വീകരിച്ചു സൽക്കാരം അരുളിയെങ്കിലും തനിക്കു അവ ഒക്കെ ഇപ്പോൾ വർജ്ജ്യമാണെന്നു പറഞ്ഞു കൊണ്ട് രാമൻ സ്‌നേഹത്തോടെ നിരസിച്ചു. തുടർന്ന് രാമൻ അന്ന് രാത്രി അവിടെ മരച്ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു. ഗുഹൻ കൊണ്ടു വന്ന വടവൃക്ഷത്തിന്റെ പാലുപയോഗിച്ചു വനവാസികളെ പോലെ ജടാമകുടമണിഞ്ഞ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ സുമന്ത്രരെ അയോധ്യയിലേക്കു മടക്കി അയക്കുന്നു.ഗുഹൻ തോണിയിൽ അവരെ ഗംഗ കടത്തുന്നു, പതിനാലു വര്ഷങ്ങൾക്കു ശേഷം വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടാമെന്നു രാമൻ ഗുഹന് വാക്കു കൊടുക്കുന്നു. ഗംഗ കടന്ന മൂവർ സംഘം ഭരദ്വാജ മുനിയെ കണ്ടു വണങ്ങുന്നു. മഹർഷി അവരോട് ചിത്രകൂടത്തിൽ പോയി വസിക്കാൻ മാർഗനിർദേശം നൽകുന്നു. പിന്നീട് അവിടെ നിന്നും കാളിന്ദി കടന്നു വാൽമീകി മഹർഷിയെ ദർശിച്ചു അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തി പർണശാല നിർമിച്ചു മനോഹരമായ ആ കാനനപ്രദേശത്തു വസിച്ചു. സുമന്ത്രർ അയോധ്യയിലെത്തി, രാമലക്ഷണന്മാരും സീതയും കാനനത്തിലേക്കു യാത്രയായതായി എല്ലാവരെയും അറിയിക്കുന്നു. ദശരഥന്റെ നില കൂടുതൽ മോഷമാകുന്നു. പ്രിയപുത്രന്റെ വിരഹവും, മുൻപ് താൻ ആളറിയാതെ ആനയാണെന്നു കരുതി ഇരുട്ടത്ത് അസ്ത്രമെയ്തു കൊന്ന ശ്രവണകുമാരന്റെ അന്ധരും വൃദ്ധരുമായ മാതാപിതാക്കൾ നൽകിയ ശാപം മൂലവും അത്യധികമായ പുത്രവിയോഗദുഃഖത്താൽ മഹാരാജാവ് ദശരഥൻ കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞു. വസിഷ്ഠനിർദേശത്തിൽ രാജാവിന്റെ ശവ ശരീരം കേടുകൂടാതെ എണ്ണതോണിയിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ ഏർപ്പാട് ചെയ്തിട്ടു, ഭരതനെ കൂട്ടികൊണ്ടുവരാനായി കേകയത്തിലേക്കു ദൂതരെ അയച്ചു. അയോധ്യയിലെ സംഭവവികാസങ്ങളെ പറ്റി ആരെയും ഒന്നും അറിയിക്കരുത് എന്നു പ്രത്യേകം ശട്ടംകെട്ടി.കേകയത്തിൽ നിന്നു മടങ്ങുന്ന വഴിക്ക് ഭരതശത്രുഘ്നൻമാർ അനവധി ദുർനിമിത്തങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. അയോധ്യയിലെ ശോകമായ അന്തരരീക്ഷവും കണ്ടു ഭയന്ന ഭരതന്റെ നിര്ബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി കൈകേയി എല്ലാം തുറന്നു പറയുന്നു. ഞെട്ടിത്തരിച്ചു ഭരതൻ ഉഗ്രകോപതോടെ കൈകെയിയെ തള്ളിപ്പറഞ്ഞു. അച്ഛനെ കൊല്ലിച്ച ജ്യേഷ്ഠനെ കാട്ടിലേക്കയച്ച കൈകേയി രാക്ഷസി ആണെന്നും, "മേലിലാരും ഒരു പെണ്കുട്ടിക്കും കൈകേയിയുടെ പേരു നല്കുന്നുന്നതല്ല" എന്നും അമ്മയെ ശപിക്കുന്നു. ഭരതൻ കൗസല്യയോട് മാപ്പപേക്ഷിക്കുന്നു. കൗസല്യ ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ക്രുദ്ധനായ ശത്രുഘ്‌നൻ മൻഥരയെ മർദ്ധിക്കുമ്പോൾ ഭരതൻ തടയുകയും, "ഹീനയാണെങ്കിലും അവൾ ഒരു സ്ത്രീയല്ലേ, അവളെ വധിക്കരുതു" എന്നു പറഞ്ഞു. അവൾ പ്രാണരക്ഷാർഥം ഓടിഒളിക്കുകയും ചെയ്തു. അച്ഛന്റെ ജഡം യഥാവിധി സംസ്കരിച്ചിട്ടു ശേഷക്രിയകളും ചെയ്‌തു ഭരതശത്രുഘ്നൻമാർ രാമനെ തിരിച്ചു കൊണ്ടു വരാനായി ആചാര്യന്മാരോടും മാതാക്കളോടും ചതുരംഗസേനയോടും പൗരപ്രജകളോടും സർവവിധ രാജകീയ ചിഹ്നങ്ങളോടും കൂടെ കാട്ടിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു. വഴിയിൽ ഗുഹനെ കണ്ടുമുട്ടുകയും അവരൊന്നിച്ചു ഭരദ്വാജാശ്രമത്തിലെത്തി മുനിയെ കണ്ടതിനു ശേഷം ചിത്രകൂടം ലക്ഷ്യമാക്കി സഞ്ചരിച്ചു. ദൂരെ നിന്നും പടയോട് കൂടിയ ഭരതന്റെ വരവ് കണ്ട ലക്ഷണൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു ഭരതനോടു യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങുമ്പോൾ രാമൻ തടയുന്നു. ദൂരെ നിന്നു തന്നെ രാമനെ കണ്ട ഭരതൻ ഓടിവന്നു രാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീഴുന്നു. അച്ഛന്റെ മരണവർത്തായറിഞ്ഞ രാമൻ മൂർച്ഛിച്ച് വീഴുകയും ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ കുട്ടികളെ പോലെ വാവിട്ടു കരയുകയും ചെയ്തു. ശേഷം രാമലക്ഷ്മണർ മന്ദാകിനിയിലിറങ്ങികുളിച്ച് പഴക്കാമ്പു കൊണ്ടു അച്ഛന് ബലിപിണ്ഡം സമർപ്പിച്ചു. രാമനെ തിരിയെ അയോധ്യയിലേക്ക് മടക്കി കൊണ്ടു വന്നു രാജാവായി വാഴിക്കാൻ ഭരതൻ ആവോളം ശ്രമിച്ചിട്ടും രാമൻ തന്റെ തീരുമാനത്തിൽ നിന്നും അണുവിട ഇളകിയില്ല. രാമന്റെ തീരുമാനം മാറ്റാൻ നിരാഹാരത്തിനൊരുങ്ങിയ ഭരതനെ സിദ്ധന്മാരും ദേവർഷികളും കൂടി പിന്തിരിപ്പിച്ചു. പതിനാലു വർഷത്തിന് ശേഷം വനവാസം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ താൻ അയോധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി രാജാവായി വാണു കൊള്ളാമെന്നു രാമൻ ഭരതന് ഉറപ്പു നൽകുന്നു. അവസാനം ഭരതൻ രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുകയും, അവയെ രാജാസിംഹാസനത്തിൽ വെച്ചു പൂജിച്ചു രാമന്റെ പ്രതി പുരുഷനായി രാമനെ പോലെ തന്നെ താപസവേഷത്തിൽ അയോധ്യക്കുപുറത്തു നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ വസിച്ചു കൊണ്ട് നാട് ഭരിക്കുമെന്നു ഭരതൻ സമ്മതിക്കുന്നു. പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്ന ദിവസം രാമൻ അയോധ്യയിൽ വന്നെത്തിയില്ലെങ്കിൽ താൻ അഗ്നിപ്രവേഷം ചെയ്യുമെന്നും കൂടി ഭരതൻ പറഞ്ഞു. രാമപാദുകങ്ങളും ശിരസ്സിൽ ഏറ്റികൊണ്ടു ഭരതനും പരിവാരങ്ങളും മടങ്ങി പോയി. === രാമന്റെ വനവാസം=== {{Unreferenced section}} ഭരതനും അമ്മമാരും ജനങ്ങളും വിടപറഞ്ഞ ആശ്രമത്തിൽ വസിച്ചാൽ തന്നിൽ പലപല ഓർമ്മകളും അങ്കുരിക്കുമെന്നു കരുതിയ രാമൻ ചിത്രകൂടമുപേക്ഷിച്ചു ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലോട്ട് യാത്രയായി.അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്ന അവരെ മുനി സ്നേഹാദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു. മഹർഷി പത്‌നി അനസൂയ സീതയെ മകളെ പോലെകണ്ടു ദിവ്യമായ ആഭരണങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു. ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ സീത മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. മഹർഷിയോട് വിട പറഞ്ഞു മൂവരും യാത്ര തുടരവേ വിരാധൻ എന്ന രാക്ഷസൻ സീതയെ അപഹരിച്ചു. ആയുധങ്ങളേറ്റു മരിക്കില്ല എന്നു വരബലമുള്ള വിരാധനെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അംഗഭംഗം വരുത്തി മണ്ണിൽ കുഴിച്ചിട്ടപ്പോൾ വിരാധനു മോക്ഷം ലഭിക്കുകയും, അവൻ വീണ്ടും തുമ്പുരു എന്ന ഗന്ധർവനായി തീരുകയും ചെയ്തു. വിരാധനിർദ്ദേശപ്രകാരം അവർ സുതീഷ്‌ണ മുനിയെ ദർശിച്ചു. രാമന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു സായൂജ്യമടഞ്ഞ മുനി അവരുടെ മുന്നിൽ വെച്ചു അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു ബ്രഹ്മലോകം പൂകി.അതിനുശേഷം അവിടെയുള്ള മുനിമാരുടെ പേടിസ്വപ്നമായ രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ചു കൊള്ളാമെന്നു രാമൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. പിന്നീട് ശരഭംഗ മുനിയെ കണ്ടു വന്ദിച്ച് വീണ്ടും അവിടെ എത്തുമെന്ന് രാമൻ വാക്കു കൊടുത്തു. ഇങ്ങനെ ഓരോ പുണ്യാശ്രമങ്ങൾ സന്ദര്ശിച്ചു പത്തു വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം മൂവരും വീണ്ടും ശരഭംഗാശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. മുനിയുടെ നിര്ദേശമനുസരിച്ചു മൂവരും അഗസ്ത്യാശ്രമത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. മാനംമുട്ടേ വളർന്ന വിന്ധ്യന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ച, കാവേരിയെ ദക്ഷിണഭാരതത്തിൽ എത്തിച്ച, മഹാസമുദ്രം കൈക്കുമ്പിളിലാക്കി കുടിച്ചു വറ്റിച്ച, വാതാപിയെയും ഇല്വലനേയും വധിച്ച മഹാത്മാവായ കുംഭസംഭവൻ ആഗസ്ത്യ മുനി അത്യധികം സന്തോഷത്തോടെ മൂവരെയും സ്വീകരിച്ചുപചരിച്ചു.പണ്ട് ദേവന്മാർക്കു വേണ്ടി മഹാവിഷ്ണു അസുരനാശം വരുത്താനുപയോഗിച്ച വില്ലും അമ്പൊഴിയാത്ത രണ്ടു ആവനാഴിയും മുനി രാമനു സമ്മാനിച്ചു. മഹർഷിയുടെ നിർദേശപ്രകാരം സീതാരാമലക്ഷ്മണൻമാർ ശേഷിച്ച വനവാസകാലം ഗോദാവരിയുടെ തീരത്തുള്ള പഞ്ചവടി എന്ന സ്ഥലത്തു പർണാശാല കെട്ടി സസുഖം ജീവിച്ചു.പഞ്ചവടിയിലെ ഒരു വട വൃക്ഷത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ മൂവരും ദശരഥന്റെ സുഹൃത്തും അരുണന്റെ പുത്രനും അറുപതിനായിരം വയസ്സ് പ്രായവുമുള്ള ഭീമാകാരനുമായ ജടായു എന്ന കഴുകനെ പരിചയപെട്ടു. തന്റെ പുത്രിയെപോലെ സീതയെ എന്നും രക്ഷിച്ചു കൊള്ളാമെന്നു ജടായു രാമനു വാക്കു നൽകുന്നു.{{തെളിവ്}} ===സീതാപഹരണം=== ഒരു ദിവസം പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിചേർന്ന രാവണ സഹോദരി ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കണ്ടു മോഹിതയായി, അദ്ദേഹത്തെ പതിയാക്കാനുള്ള അത്യാഗ്രഹത്തോടെ രാമനെ സമീപിച്ചു. താൻ ഏകപത്നി വ്രതൻ ആണെന്ന് പറഞ്ഞു രാമനെ അവളെ ലക്ഷ്മണനു സമീപമയച്ചു. താൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വെറും സേവകൻ മാത്രമാണെന്നും പറഞ്ഞു ലക്ഷണൻ അവളെ തിരിച്ചു രാമന്റെ സമീപത്തേക്കും അയച്ചു. ഇതു തുടർന്നപ്പോൾ കോപിഷ്ഠയായ ശൂർപ്പണഖ സീതയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുകയും ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ മൂക്കും ചെവികളും ഛേദിച്ചു നിലത്തിടുകയും ചെയ്തു. ശൂർപ്പണഖ നേരെ ചെന്നു ആർദ്ധസഹോദരന്മാരായ ഖര ദൂഷണന്മാരോട് ആവലാതി പറഞ്ഞു. ഖരൻ അയച്ച പതിനാലു രാക്ഷവീരന്മാരെ രാമൻ വധിച്ചു. കോപിഷ്ഠനായ വന്ന ഖരനെയും ദൂഷണനെയും ത്രിശിരസ്സിനെയും അവരുടെ പതിനാലായിരം വരുന്ന രാക്ഷസൈന്യത്തെയും രാമൻ ഒറ്റക്ക് നിന്നു വെറും മൂന്നേ മുക്കാൽ നാഴിക കൊണ്ടു കാലപുരിക്കയച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടാതെ ശേഷിച്ച അകമ്പനൻ എന്ന രാക്ഷസനോടൊപ്പം ശൂർപ്പണഖ ലങ്കയിലേക്കു ആകാശമാർഗേണ പോയി.രാമന്റെ കരവിരുതിന്റെ സ്മരണ തന്നെ വിറപ്പിക്കുന്നെണ്ടെങ്കിലും സഹോദരനായ രാവണനു മാത്രമേ രാമനെ തോല്പിക്കാനാകു എന്നു അവൾ മനസ്സിന്നെ സ്വയം വിശ്വസിപ്പിച്ചു. സീതയെ രാവണനുവേണ്ടി താൻ കൊണ്ടു വരാൻ നോക്കിയപ്പോഴാണ് തനിക്കു ഈ ദുർവിധി ഉണ്ടായതെന്നു അവൾ കള്ളം പറഞ്ഞു. രാവണന്റെ മുന്നിൽ അവൾ സീതയുടെ വിശദമായ സൗന്ദര്യവർണ്ണന നടത്തി. രാമനെ കൊന്നു സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ രാവണനെ പോലെ ഭാഗ്യവാനായി വേറെയാരും ഉണ്ടാകില്ല എന്നവൾ വ്യക്തമാക്കി. ഏതു വിധേനയും സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ രാവണൻ തീർച്ചപ്പെടുത്തി. രാവണൻ അമ്മാവനായ മാരീചനെ ഭീഷണിപെടുത്തി തന്നോടൊപ്പം സീതയെ അപഹരിക്കാനായി കൂടെ കൊണ്ടു പോയി. ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ കയ്യാൽ മരിക്കുന്നതിലും ശ്രേഷ്ഠം ധർമ്മിഷ്ഠനായ രാമന്റെ കൈകൊണ്ടുള്ള മരണമാണെന്നു കരുതി മാരീചൻ സ്വന്തം വിധി സ്വയം തെരഞ്ഞെടുത്തു. പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന മാരീചൻ രാവണന്റെ ഇച്ഛ പോലെ ഇന്ദ്രനീലശോഭയാർന്ന ഒരു മാനായി മാറി. മാനിനെ കണ്ട സീത അതിനെ സ്വന്തമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. മായാമാനിൽ ലക്ഷ്മണൻ സംശയം പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും സീതയുടെ ആഗ്രഹം സാധിച്ചു കൊടുക്കാൻ രാമൻ, ലക്ഷ്മണനെ സീതയുടെ കാവലിനു നിറുത്തി മാനിന്റെ പിന്നാലെ പോയി. മാരീചനായ മാൻ രാമനെ പർണശാലയിൽ നിന്നു ദൂരെ അകറ്റി. ഒടുവിൽ രാമൻ, മാൻ രാക്ഷസമായ ആണെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു അതിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ബാണം എയ്തു.രാമബാണമേറ്റ മാരീചൻ മരിക്കുന്നതിന് മുന്നേ രാമന്റെ ശബ്ദത്തിൽ രക്ഷിക്കണേ എന്നു ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. അതു കേട്ടു ഭയപ്പെട്ടു സീത ലക്ഷ്മണനോട് രാമനെ തിരഞ്ഞു ഉടൻ തന്നെ പുറപ്പെടാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. ഇതു രാക്ഷസന്റെ മായയാണ് എന്നൊക്കെ ലക്ഷ്മണൻ സീതയോട് പറഞ്ഞെങ്കിലും സീത ഒന്നും ചെവിക്കൊണ്ടില്ല. ലക്ഷ്മണനോട് ഒരിക്കലും പറയാൻ പാടില്ലാത്ത കുത്തുവാക്കുകൾ സീത പറയുന്നു. ഒടുവിൽ സീത ആത്‍മഹത്യ ഭീഷണി കൂടെ മുഴക്കിയപ്പോൾ ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ തിരഞ്ഞു പോയി. ഇതേ സമയം ആശ്രമത്തിനു സമീപം മറഞ്ഞു നിന്നു രാവണൻ ഒരു മുനിയുടെ വേഷത്തിൽ വന്നു സീതയോട് ഭിക്ഷ അവശ്യപ്പെട്ടു. ഭിക്ഷ നല്കാതിരിക്കുന്നത് പാപം ആണെന്ന് കരുതി പുറത്തിറങ്ങിയ സീതയോട് താൻ ആരെന്നു രാവണൻ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ശേഷം ഭയന്നു പോയ സീതയെ രാവണൻ ബലപൂർവം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ പിടിച്ചിരുത്തി ലങ്കയിലേക്കു യാത്രയായി. സീതയുടെ നിലവിളി കേട്ട ജടായു അങ്ങോട്ടു കുതിച്ചെത്തി രാവണനോട് സീതയെ മോചിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. രാവണനോട് പൊരുതി ജടായു, അവനെ മുറിവേല്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ വയോവൃദ്ധനായ ജടായു, ചിറകിൽ രാവണന്റെ വാളുകൊണ്ടുള്ള വെട്ടേറ്റു നിലമ്പതിച്ചു. രാവണൻ സീതയും കൊണ്ടു യാത്ര തുടർന്നു. ഒരു പർവതത്തിനു മുകളിൽ അഞ്ചു വാനരന്മാർ വട്ടം കൂടി ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട സീത തന്റെ ആഭരണങ്ങൾ പട്ടു ചേലയിൽ പൊതിഞ്ഞു താഴെക്കിന്‌ ഇട്ടു. തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന രാമനു തന്നെ രാവണൻ കൊണ്ടു പോയ ദിശ മനസ്സിലാകാനുള്ള സൂചനക്കുവേണ്ടിയാണ് സീത ഇങ്ങനെ ചെയ്തത്. ലങ്കയിൽ എത്താൻ വെമ്പിനിന്ന രാവണൻ ആകട്ടെ ഇതു കണ്ടില്ല. ലങ്കയിൽ എത്തിയ രാവണൻ സീതയ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പരാജിതനായി. ക്രോധിതനായ രാവണൻ സീത തനിക്കു വശം വദയാകാൻ ഒരു വർഷം അവധി നൽകുന്ന, അല്ലാത്ത പക്ഷം സീതയെ വെട്ടിനുറുക്കി പ്രാതലായി ഭക്ഷിക്കുമെന്നും ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു.സീതയെ ഉഗ്രകളായ രാക്ഷസിമാരുടെ ശക്തമായ കാവലിൽ അശോകവനികയിലെ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ രാവണൻ പാർപ്പിച്ചു.മറ്റാരെയും സീതയെ കാണാൻ അനുവദിക്കരുതെന്നും ഏതു മാർഗം ഉപയോഗിച്ചും സീതയെ വശത്താക്കാനും രാവണൻ രാക്ഷസിമാരോട് കൽപ്പിച്ചു. ===സുഗ്രീവസഖ്യം=== തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന ലക്ഷ്മണനിൽ നിന്നു നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച രാമൻ സംഭീതനായ ആശ്രമത്തിലേക്കു ഓടുന്നു അവിടെയെങ്ങും സീതയെ കാണാതെ പരിഭ്രമിച്ച രാമൻ സീതയെ രാക്ഷസർ അപഹരിച്ചു എന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. മനോനില തെറ്റിയവനെ പോലെ പെരുമാറിയ രാമൻ വൃക്ഷങ്ങളോടും മൃഗങ്ങളോടും സീതയെ കണ്ടോ എന്നു പുലമ്പുന്നു. ലക്ഷമണന്റെ ആശ്വാസവചനങ്ങളിൽ സമചിത്താനായ രാമൻ അനുജനോടൊപ്പം സീതയെ അന്വേഷിച്ചിറങ്ങുന്നു. വഴിയിൽ ഒരിടത്തു കണ്ട ഭീകരരൂപി സീതയെ ഭക്ഷിച്ച രാക്ഷസൻ ആണോയെന്നു രാമൻ തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു.എന്നാൽ അതു രാവണന്റെ വെട്ടേറ്റു വീണ ജടായുവായിരുന്നു. സീതയെ രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചു തെക്കു ദിശയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയെന്നു രാമനോടു പറഞ്ഞിട്ടു ജടായു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു.പിതാവിനെ എന്ന പോലെ ഇരുവരും ജടായുവിന്റെ ജഡം സംസ്‌കരിച്ചു ശേഷക്രിയകളും ചെയ്തു. ജടായു പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു ഇരുവരും സീതയെ തിരഞ്ഞു തെക്ക് ദിക്കിലേക്ക് യാത്രയാകുന്നു. ഇരുവരും മുന്നോട്ടു പോയപ്പോൾ അയോമുഖി എന്ന രാക്ഷസി ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്നു ലക്ഷ്മണനെ കാമപുരസരം കടന്നു പിടിക്കുന്നു. കോപിഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ വെട്ടിയരിയുന്നു. ഒരലർച്ചയോടെ അവൾ ഓടിയൊളിച്ചു.പിന്നീട് മുന്നോട്ടു പോയ ഇരുവരും കബന്ധൻ എന്ന വിചിത്രരൂപിയായ രാക്ഷ്സന്റെ കയ്യിൽ അകപ്പെട്ടു. കബന്ധനവരെ ഭക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ രണ്ടുപേരും അവന്റെ ഓരോ കൈകൾ വെട്ടിവീഴ്ത്തി. രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ കബന്ധൻ തന്നെ ചിതയിൽ ദഹിപ്പിക്കാനാവശ്യപ്പെടുന്നു. അപ്രചാരം ചെയ്തപ്പോൾ അവൻ ശാപമുക്തനായി വീണ്ടും ദനു എന്ന ഗന്ധർവനായിത്തീരുന്നു. ഋശ്യമൂകപർവതത്തിൽ വസിക്കുന്ന സുഗ്രീവൻ എന്ന വാനരനുമായി അഗ്നിസാക്ഷിയായി സഖ്യം ചെയ്യാനും അതു സീതാന്വേഷണത്തിൽ രാമനു വളരെ സഹായകമാകുമെന്നും കാരണം ഭൂമിയിൽ സുഗ്രീവനറിയാത്ത സ്ഥലം ഇല്ലെന്നും ദനു രാമനോട് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദനുവിൽ നിന്നു മാതംഗശിഷ്യയായ ശബരി എന്ന വൃദ്ധതാപസിയെക്കുറിച്ചറിഞ്ഞ രാമൻ അവരെ സന്ദർശിക്കുന്നു.രാമനെ ശബരി സൽക്കരിക്കുന്നു. രാമനെ ദർശിച്ചു ധന്യയായ ശബരി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു മോക്ഷമടഞ്ഞു. പമ്പാ സരസ് കടന്നു രാമലഷ്‌മണന്മാർ ഋശ്യമൂകം ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങുന്നു. അതി മനോഹരമായ പ്രകൃതി ഭംഗി രാമനിൽ സീതാസ്മരണയുണർത്തുന്നു. പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ ഇരുന്ന സുഗ്രീവൻ ആയുധ ധാരികളായ രണ്ടു പുരുഷന്മാരെ ദൂരെ കണ്ടു, അവർ തന്നെ വധിക്കാൻ ജ്യേഷ്ഠൻ ബാലി അയച്ച ചാരന്മാർ ആണോയെന്നു സംശയിക്കുന്നു.സത്യാവസ്‌തയറിഞ്ഞു വരാൻ തന്റെ ബുദ്ധിമാനായ മന്ത്രി ഹനുമാനെ സുഗ്രീവൻ അങ്ങോട്ടയച്ചു.എന്തെങ്കിലും ചതി പറ്റാതെ ഇരിക്കുവാനായി സന്യാസിവേഷത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തിയ ഹനുമാന്റെ കഴിവിലും ജ്ഞാനത്തിലും വാക്സാമർഥ്യത്തിലും രാമനു പ്രീതിയുണ്ടാകുന്നു. ലക്ഷമണനിൽ നിന്നും വാസ്തവം ഗ്രഹിച്ച ഹനുമാൻ താനാരെന്നു വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.തുടർന്ന് ഹനുമാൻ സ്വന്തം രൂപത്തിൽ രണ്ടു പേരെയും തോളിൽ ചുമന്നു സുഗ്രീവന്റെ അടുത്തെത്തിച് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിശദമാക്കുന്നു. സുഗ്രീവനും കൂട്ടരും വാനര രൂപം വെടിഞ്ഞു മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തി.രാമനും സുഗ്രീവനും ഹനുമാന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അഗ്നി കൊളുത്തി സഖ്യം ചെയ്യുന്നു.സുഗ്രീവനെ നിഷ്കരുണം രാജ്യത്തിൽ നിന്നും നിഷ്കാസനം ചെയ്തു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നിയെ തട്ടിയെടുത്ത ക്രൂരനായ ജ്യേഷ്ഠനും കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവുമായ ബാലിയെ വധിച്ചു സുഗ്രീവനെ രാജാവായി വാഴിക്കാമെന്നു രാമനും പകരം തന്റെ സേനയെ ഉപയോഗിച്ചു സീതയെ കണ്ടെത്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കാമെന്ന് സുഗ്രീവനും പരസ്പരം വാക്കു കൊടുത്തു.ആ അവസരത്തിൽ രാവണന്റെയും ബാലിയുടെയും സീതയുടെയും ഇടത്തെ കണ്ണു അടിക്കടി തുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് വർത്തമാനം പറയുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ ഒരു പെണ്കുട്ടിയേ ക്രൂരനായ ഒരു രാക്ഷസൻ ആകാശമാർഗമായി കൊണ്ടു പോകുന്നത് കണ്ടു എന്നു പറഞ്ഞ സുഗ്രീവൻ, അവൾ താഴേക്കു ഇട്ടു കൊടുത്ത ആഭരണപൊതി എടുത്തു കൊണ്ട് വന്നു രാമനു കാണിച്ചുകൊടുത്തു. അവ സീതയുടെ ആഭരങ്ങളാണെന്നു രാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, താങ്ങാനാവാത്ത ദുഃഖത്തോടെ നിലത്തുവീണു രാമൻ വിലപിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ ആ ആഭരണങ്ങൾ കാണിച്ചു. എന്നാൽ സീതയുടെ പാദസരങ്ങൾ മാത്രമേ ലക്ഷ്മണൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞുള്ളൂ, മറ്റു ആഭരണങ്ങൾ അദ്ദേത്തിന് ആരുടേതാണെന്ന് മനസ്സിലായില്ല.കാരണം നിത്യം സീതയുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണന് പാദസരങ്ങൾ സീതയുടെയാണെന്നു തിരിച്ചറിയാൻ സാധിച്ചു. :നാഹാം ജാനാമി കേയൂരേ :നാഹാം ജാനാമി കുണ്ഡലെ :നൂപുരേത്വഭി ജാനാമി ന :നിത്യം പാദാദി വന്ദനാൽ രാമനെ സുഗ്രീവൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. രാമൻ സ്വസ്ഥമായ മനസോടെ സുഗ്രീവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, താൻ ഏറ്റ കാര്യം ഒന്നുകൂടെ ഓർമിപ്പിച്ചു.ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് താൻ ഉദ്ദേശിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നടന്നു കഴിഞ്ഞതായി സുഗ്രീവന് ബോധ്യമായി. ===ബാലിവധം=== സുഗ്രീവൻ രാമനോടു ബാലിയും താനുമായുള്ള ശത്രുതയുടെ കഥ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. പിതാവായ ഋഷരജസ്സിന്റെ കാല ശേഷം മൂത്ത പുത്രനായ ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ വാനരരാജാവായും അനുജൻ സുഗ്രീവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭരണത്തിൽ സഹായിച്ചുകൊണ്ടും വാണു. ഒരിക്കൽ മായാവി എന്ന രാക്ഷസൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ പോരിന് വെല്ലുവിളിച്ചു. രാത്രി സമയം രക്ഷസന്മാരുടെ മായക്കു ശക്തി കൂടും എന്നു സുഗ്രീവന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചിട്ടു ബാലി മായാവിയോട് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. ബാലിയുടെ അടി കൊണ്ടവശനായ മായാവി പിന്തിരിഞോടി. പുറകേ ബാലിയും ഒപ്പം സുഗ്രീവനും.ഓടിയോടി മായാവി ഒരു ഗുഹയിൽ കേറി, സുഗ്രീവനെ പുറത്തു കാവലിരുത്തിയിട്ടു ബാലിയും അകത്തു കയറി.കുറേനാൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ബാലി മടങ്ങി വന്നില്ല. ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം ഗുഹയിൽ നിന്നും ബാലിയുടെ നിലവിളിയും മായാവിയുടെ അട്ടഹാസവും സുഗ്രീവൻ കേട്ടു.ഗുഹാമുഖത്തു രക്തം പതഞ്ഞു ഒഴുകുന്നത് കണ്ടു ബാലി മരിച്ചു എന്നു നിജപ്പെടുത്തിയ സുഗ്രീവൻ, മായാവി ഗുഹയിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാതെ ഇരിക്കാനായി വലിയൊരു പാറകല്ലു കൊണ്ടു ഗുഹാമുഖം അടച്ചു വെച്ചു. കിഷ്കിന്ധയിലെത്തിയ സുഗ്രീവൻ ദുഃഖിതനായി കഴിഞ്ഞുകൂടി. രാജ്യം അനാഥമാകാതിരിക്കാനായി മന്ത്രിമാരുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം സുഗ്രീവൻ രാജാവായി. വാസ്തവത്തിൽ ബാലി മരിച്ചു എന്നു സുഗ്രീവന് തോന്നിയത് മായാവിയുടെ മായ കൊണ്ടായിരുന്നു. മായാവിയെ കൊന്നു ഗുഹയുടെ വാതിലിലെത്തിയ ബാലി ഒറ്റ ചവിട്ടിനു പാറ കല്ല് ദൂരെ തെറിപ്പിച്ചു. തന്നെ കൊല്ലാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ മനപ്പൂർവ്വം ഗുഹ പാറകൊണ്ടടച്ചു എന്നു വിശ്വസിച്ച ബാലി, കിഷ്കിന്ധയിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റു പോലെ പാഞ്ഞെത്തി. ബാലിയെ കണ്ടു സുഗ്രീവൻ സർവസ്വവും അദ്ദേഹത്തിന് അടിയറ വച്ചിട്ടും ബാലി ശാന്തനായില്ല. സുഗ്രീവനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്ത സേവകന്മാരെയും ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്നും ആട്ടിപ്പായിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ പത്നിയായ രുമയെ ബാലി ബലമായി അപഹരിച്ചു. ബാലിയുടെ ശക്‌തി ശ്രീരാമൻ മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ തുടർന്നു ; ബാലി മഹാഗിരികൾ എടുത്തു അമ്മാനമാടും, വൻവൃക്ഷങ്ങൾ പറിച്ചൊടിക്കും.അച്ഛനായ ദേവേന്ദ്രൻ കൊടുത്ത നൂറു പൊൻതാമരപ്പൂക്കൾ കൊരുത്ത മാല എപ്പോഴും ബാലിയുടെ കഴുത്തിലുണ്ടാകും. ഇന്ദ്രന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ എതിരാളിയുടെ പകുതി ശക്തി ബാലിയിൽ വന്നു ചേരും. ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിനും മുന്നേ ഉണരുന്ന ബാലി സൂര്യോദയത്തിനു മുന്നേ നാലു മഹാസാഗരങ്ങളിലും തർപ്പണം ചെയ്‌തു മടങ്ങി എത്തും. ഒരിക്കൽ ഒരു കൂറ്റൻ പോത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നോട് പോരിന് വന്ന ദുന്ദുഭി എന്ന അസുരനെ വധിച്ചു, അവന്റെ ജഡം ബാലി ഒരു യോജന ദൂരം വലിച്ചെറിഞ്ഞു. ജഡം വന്നു വീണതു മാതംഗ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു. തന്റെ അശ്രമം ജഡം വീഴ്ത്തി ആശുദ്ധമാക്കിയവൻ ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു യോജന ചുറ്റളവിൽ കാലു കുത്തിയാൽ തല പൊട്ടി തെറിച്ചു മരിക്കട്ടെ എന്നു മുനി ശപിച്ചു. അതിൻപ്രകാരമാണ് ബാലി കാൽ കുത്താത്ത ഏക സ്ഥലം എന്നുള്ള രീതിയിൽ ആ പ്രദേശത്തിന് അകത്തുള്ള ഋശ്യമൂക പർവതത്തിൽ ബാലിയെ പേടിച്ചു സുഗ്രീവൻ അഭയം തേടിയത്. തന്റെ ശക്തിയിൽ സുഗ്രീവനു വിശ്വാസമുണ്ടാകാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ ദുന്ദുഭിയുടെ അസ്ഥികൂടം കാൽ കൊണ്ട് തോണ്ടി പത്തു ജോജന ദൂരെ വീഴ്ത്തി മാത്രമല്ല ബാലിയുടെ കരബലം നിരന്തരം ഏറ്റിട്ടും വീഴാതെ നിന്ന ഏഴു സാലവൃക്ഷങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ബാണം കൊണ്ടു രാമൻ തുളച്ചു. സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ പിൻബലത്തിൽ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ബാലിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഇടക്ക് ബാലിയെ മറഞ്ഞിരുന്നു ബാണം എയ്‌തു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച രാമനു സഹോദരന്മാർ രണ്ടുപേരും തമ്മിലുള്ള രൂപസാദൃശ്യം മൂലം ബാലിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു അസ്ത്രമയക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. ബാലിയുടെ മർദനത്താൽ അവശനായ സുഗ്രീവൻ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവനെ യുദ്ധത്തിനിടയിൽ തിരിച്ചറിയാൻ വേണ്ടി രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പൂമാല അണിയിപ്പിച്ചു. ബാലിയെ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ച സുഗ്രീവനോട്, ബാലിയുടെ പത്നിയായ താര തടഞ്ഞിട്ടു കൂടി ബാലി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. പോരിനിടയിൽ ബാലിയെ രാമൻ ഒളിയമ്പെയ്തു. മരണക്കിടക്കയിൽ കിടന്നു കൊണ്ടു, മര്യാദപുരുഷോത്തമനായ രാമൻ തന്നെ ഒളിയമ്പെയ്‌തതു മൂലം അധർമം പ്രവർത്തിച്ചു എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു രാമനെ ബാലി ഉഗ്രമായി വിമർശിക്കുന്നു. ഇക്കാണുന്ന ഭൂമി മുഴുവൻ പരിപാലിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശ രാജാവായ ഭരതന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ, സ്വപുത്രിയെ പോലെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട അനുജന്റെ പത്നിയെ കാമാന്ധനായി ബലപൂർവം അപഹരിച്ചു അധർമ്മം പ്രവർത്തിച്ച ബാലിയെ ശിഷിക്കേണ്ടതു തന്റെ കടമയാണെന്നു രാമൻ ഉണർത്തിച്ചു. രാമന്റെ യുക്തിപൂർവ്വമായ മറുപടി കേട്ടു തന്റെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ ബാലി പശ്ചാത്താപവിവശനായി. ബാലിയുടെ അവസാന നിമിഷങ്ങൾ കണ്ട സുഗ്രീവനും അത്യധികം ദുഃഖിക്കുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാലി തന്റെ കഴുത്തിൽ കിടന്ന സ്വർണ്ണ താമരമാല സുഗ്രീവനെ അണിയിച്ചിട്ടു കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാധികാരവും തന്റെ പത്നി താരയുടെയും പുത്രൻ അംഗദന്റെയും സംരക്ഷണം സുഗ്രീവനെ ഏൽപിച്ചിട്ടു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. ബാലിയുടെ ജഡം വിധിപൂർവം സംസ്‌കരിച്ചു. സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അംഗദനെ യുവരാജാവായും വാഴിച്ചു.കിഷ്കിന്ധയിലേക്കുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ക്ഷണം രാമൻ സ്നേഹപൂർവം നിരസിച്ചു.ഇനിയുള്ള മഴക്കാലം സീതാന്വേഷണത്തിന് പറ്റിയതല്ലെന്നു പറഞ്ഞ രാമൻ, അനവധി കാലം വനത്തിൽ വസിച്ചു ക്ലേശിച്ച സുഗ്രീവനോട് നാലു മാസങ്ങൾ രാജഭോഗങ്ങൾ ആവോളം അനുഭിച്ചു സുഖമായി കഴിയാൻ പറഞ്ഞു. ശേഷം രാമലക്ഷമണന്മാർ പ്രസവണം എന്ന പർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ താമസം മാറ്റി. ===സീതാന്വേഷണം=== അനേകവർഷത്തെ ഒളിവു ജീവിതത്തിന് ശേഷം പെട്ടെന്ന് കൈവന്ന സൗഭാഗ്യങ്ങളിലും സുഖഭോഗങ്ങളിലും മുഴുകിയ സുഗ്രീവൻ രാമനു നൽകിയ വാഗ്ദാനം തന്നെ മറന്നു പോയിരുന്നു.ഹനുമാൻ അദ്ദേഹത്തെ അത് ഓർമ്മിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും മധുപാനത്തിലും സ്ത്രീകളിലും സദാസമയവും മുഴുകിയ സുഗ്രീവനു ഒന്നും തലയിൽ കേറുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. നാല് മാസങ്ങൾക്കു ശേഷവും സുഗ്രീവൻ സീതാന്വേഷണത്തിൽ താല്പര്യം കാട്ടാത്തത് കണ്ട രാമൻ ദുഃഖിതനായി. രാമന്റെ ദുഃഖം കണ്ടിട്ടു ലക്ഷ്മണൻ ക്രുദ്ധനായി കൽപ്പാന്തകാലത്തെ കാലാഗ്നി പോലെ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി. ലക്ഷ്മണൻ്റെ കോപം കണ്ട ഭയന്ന വാനരന്മാർ നാല് പാടും ചിതറി ഓടി. യുവരാജാവായ അംഗദന് പോലും ലക്ഷ്മണൻ്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ ധൈര്യമുണ്ടായില്ല. ഭയന്നു പോയ സുഗ്രീവൻറെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം താര ലക്ഷ്മണനെ സമാധാനിപ്പിക്കുന്നു. സുഗ്രീവനെ തന്റെ ശപഥത്തെകുറിച്ചു ലക്ഷ്മണൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ബാലി പോയ വഴി അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നു കൂടി ലക്ഷ്മണൻ ഭീഷണി കലർന്ന സ്വരത്തിൽ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. സുഗ്രീവൻ ഉടൻ തന്നെ രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി, താൻ വാനരന്മാരെയെല്ലാം കിഷ്കിന്ധയിൽ എത്തി ചേരാൻ കല്പന കൊടുത്തായി അറിയിക്കുന്നു. അതിൻപ്രകാരം വന്നു ചേർന്ന കോടിക്കണക്കിനു വാനരന്മാരെ സുഗ്രീവൻ നാലു ദിശയിലും സീതയെ തിരയാൻ പറഞ്ഞയക്കുന്നു. ഒരു മാസം അവധി സുഗ്രീവൻ എല്ലാവർക്കും ഇതിനായി നൽകി. തെക്കു ദിക്കിൽ സീതയെ തിരയാൻ സുഗ്രീവൻ അയച്ചത് അംഗദൻ, ജാംബവാൻ, ഹനുമാൻ എന്നിവരുടെ സംഘത്തെയായിരുന്നു.സീതയെ കണ്ടെത്തിയാൽ തന്റെ ദൂതനാണ് ഹനുമാന് എന്നു തെളിവ് കാണിക്കാനായി രാമൻ തന്റെ മുദ്രമോതിരം ഹനുമാനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. ഒരു മാസത്തിനു ശേഷം ബാക്കി മൂന്നു സംഘങ്ങളും കിഷ്കിന്ധയിൽ നിരാശയോടെ മടങ്ങി എത്തി. എന്നാൽ തെക്കോട്ടു പോയ ഹനുമാനും കൂട്ടരും അനവധി ദിവസത്തെ തിരച്ചിലിനോടുവിൽ ദാഹിച്ചു വലഞ്ഞു വെള്ളമന്വേഷിച്ചു ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവിടെ വെച്ചു സ്വയംപ്രഭ എന്ന ദിവ്യ അവരെ സൽക്കരിച്ചു വിശപ്പും ദാഹവും മാറ്റുന്നു. ശേഷം സ്വയംപ്രഭ തൻറെ ദിവ്യശക്തിയിൽ അവരെ സമുദ്രക്കരയിൽ എത്തിച്ചു. മഹാസമുദ്രം കടന്നു എങ്ങനെ സീതയെ തിരയും എന്നോർത്തു ദുഃഖിതരായ അംഗദനും സംഘവും ജടായുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ, ചിറകു നഷ്ടപ്പെട്ട സമ്പാതി എന്ന പക്ഷിയെ കണ്ടുമുട്ടി. വാനരന്മാരെ കണ്ടു മുട്ടിയ സമ്പാദിക്കു നഷ്ടപ്പെട്ട ചിറകു വീണ്ടും മുളച്ചു. സമ്പാതി ഉയരത്തിൽ പറന്നു തന്റെ ജന്മസിദ്ധമായ ദീർഘദൃഷ്ടി ഉപയോഗിച്ചു സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തി വാനരരെ അറിയിച്ചു. ആരു നൂറു യോജന ദൂരം കടൽ ചാടി ലങ്കയിൽ എത്തുമെന്നു ഓർത്തു വാനരന്മാർ ചിന്താകുലരാകുന്നു. മാഹാശക്തനായ ഹനുമാനെ തന്റെ കഴിവുകളെ കുറച്ചു ജാമ്പവാൻ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഹനുമാൻ വിരാട രൂപം കൈക്കൊണ്ടു സമുദ്രത്തിനു മുകളിലൂടെ ലങ്കയിലേക്കു കുതിച്ചു.വഴിക്ക് വെച്ചു സാഗരനിർദ്ദേശപ്രകാരം തന്നെ സൽക്കരിക്കാൻ കടലിൽ നിന്നും പൊന്തിവന്ന മൈനാക പർവതത്തിന്റെ സൽക്കാരം ഹനുമാൻ നിരസിച്ചു. തന്നെ പരീക്ഷിക്കാൻ ദേവന്മാർ അയച്ച നാഗമാതാവ് സുരസ്സയുടെ പരീക്ഷണത്തിലും ഹനുമാൻ വിജയിച്ചു. നിഴൽ തടഞ്ഞു നിർത്തി ജീവികളെ പിടികൂടി ഭക്ഷിക്കുന്ന അംഗാരകസിംഹിക എന്ന രാക്ഷസിയെ ഹനുമാൻ സംഹരിച്ചു. ലങ്കയിൽ എത്തിയ ഹനുമാൻ സൂഷ്മരൂപം കൈകൊണ്ടു അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ലങ്കയുടെ കാവൽ ദേവതയായ ലങ്കാശ്രീ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ കൈപ്പത്തി കൊണ്ടുള്ള ഇടിയേറ്റ ലങ്കാനഗരദേവത ലങ്ക ഉപേക്ഷിച്ചു യാത്രയായി.രാവണന്റെ അന്തഃപുരവും ലങ്കയുടെ പ്രൗഢിയും പുഷപകവിമാനവും രാവണനെയും തൊട്ടടുത്തു കണ്ട ഹനുമാൻ വിസ്മയഭരിതനായി. അവിടെ മണ്ഡോദരിയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളെയും കണ്ടെങ്കിലും സീതയെ മാത്രം ഹനുമാൻ കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിച്ചപോൾ അശോകവനത്തിൽ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ മലിനവസ്ത്രധാരിണിയും, ദുഃഖിതയും, രാക്ഷസിമാരുടെ ഭീഷണികൾ മൂലം തളർന്നിരിക്കുന്ന സീതയെ ഹനുമാൻ കണ്ടെത്തി. സീതയുടെ മുന്നിൽ ഉടനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെ ഹനുമാൻ മരത്തിന്റെ മുകളിൽ ഒളിച്ചിരുന്നു രംഗം വീക്ഷിച്ചു. കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാവണൻ അവിടേക്ക് എഴുന്നള്ളി സീതയോട് തനിക്കു വശംവദയാകാൻ വീണ്ടും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. സീത രാവണന്റെ നേർക്ക് നോക്കാതെ ഒരു പുൽകൊടിയിൽ നോക്കി ദുർബുദ്ധിയായ രാവണന്റെ അന്ത്യമടുത്തു എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു രാവണനെ നിരാകരിക്കുന്നു. സീതയോട് കോപിച്ച രാവണനെ ധാന്യമാലിനി എന്ന പത്നി അവിടെ നിന്നും കൂട്ടി കൊണ്ടു പോകുന്നു. കാവൽരാക്ഷസിമാർ സീതയെ വീണ്ടും ഭയപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ത്രിജട എന്ന വൃദ്ധയും ബുദ്ധിമതിയുമായ രാക്ഷസി അവരെ തടഞ്ഞിട്ടു, താൻ കണ്ട സ്വപ്നത്തിൽ സീത രാമനോട് ചേരുന്നതും രാവണന്റെയും പുത്രന്മാരുടെയും സർവനാശവും കണ്ടതായി അറിയിച്ചു. അതിനാൽ സീതയെ ബഹുമാനിക്കാൻ ത്രിജട മറ്റുള്ളവരെ ഉപദേശിച്ചു. രാക്ഷസിമാർ ഉറങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ആരും വരില്ലായെന്നു ചിന്തിച്ചു നിരാശയായ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. അപ്പോൾ ഹനുമാൻ രാമന്റെ ജീവിത കഥ സീത കേൾക്കാൻ വേണ്ടി പാടി.അതിനു ശേഷം സീതയുടെ മുന്നിലെത്തിയ ഹനുമാനെ സീത ആദ്യം വിശ്വസിച്ചില്ല. രാമലക്ഷ്മണമാരുടെ ശരീരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഹനുമാൻ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു, രാമന്റെ മോതിരം കൂടി ഹനുമാൻ സീതയെ ഏല്പിച്ചപ്പോൾ സീതക്കു ഹനുമാനെ പൂർണ വിശ്വാസമായി. സുഗ്രീവനുമായിട്ടുള്ള രാമന്റെ സഖ്യവും താൻ സുഗ്രീവ നിർദ്ദേശത്താലാണ് സീതയെ തിരിഞ്ഞു വന്നത്‌ എന്നും മറ്റുമുള്ള കാര്യങ്ങളും ഹനുമാൻ വിവരിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും തന്നെക്കാൾ ശക്തരായ മറ്റു വാനരന്മാരും ഉടനെ ലങ്കയിൽ എത്തി രാവണനടക്കമുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു സീതയെ രക്ഷിച്ചുകൊള്ളുമെന്നു ഹനുമാൻ സീതക്കു ഉറപ്പുനൽകി. ഹനുമാൻ തന്നെ കണ്ടു എന്ന തെളിവിനായി, സീത രാമനു നൽകാൻ ഹനുമാന്റെ കൈവശം തൻറെ ചൂഡാരത്നം കൊടുത്തയച്ചു. തെളിവിനയായി തനിക്കും രാമനും മാത്രമറിയാവുന്ന കാക വൃത്താന്തവും സീത ഹനുമാനെ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. തന്നെ കാക്കയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നു ഉപദ്രവിച്ചു ഇന്ദ്രപുത്രൻ ജയന്തനോട് പോലും ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു അവന്റെ ഒരു കണ്ണ് നശിപ്പിച്ച രാമൻ, തന്നെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോയ രാവണനെ എന്തു കൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്നുപറഞ്ഞു സീത ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചു. സീതയെ വീണ്ടും നമസ്‌കരിച്ചു ഹനുമാൻ യാത്ര പറഞ്ഞു ഇറങ്ങി. ===ലങ്കാദഹനം=== സീതയെ കണ്ടതിനു ശേഷം രാവണനെ നേരിട്ടു കണ്ടു സംസാരിക്കാൻ ഹനുമാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അതിനു വേണ്ടി അദ്ധേഹം അശോകവനിക നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭയന്നുപോയ രാക്ഷസിമാർ ഉടനെ കാവൽ സൈനികരെ വിവരമറിയിച്ചു. തന്നെ പിടികൂടാനെത്തിയ സൈനികരെ ഒരു കൊടിമരം പിഴുതെടുത്തുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ അടിച്ചു കൊന്നു.വിവരമറിഞ്ഞ രാവണൻ കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. രാവണന്റെ അനവധി സേനാപതിമാരെയും മന്ത്രിപുത്രന്മാരെയും സൈനികരെയും മാരുതി കാലപുരിക്കയച്ചു. തന്റെ പുത്രൻ അക്ഷകുമാരനും ഹനുമാന്റെ കൈകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ രാവണന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മേഘനാഥൻ എന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിനെ രാവണൻ രംഗത്തിറക്കി. യാതൊരു വിധത്തിലും ഹനുമാനെ കീഴടക്കാൻ സാധിക്കില്ലയെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം തന്നെ മാരുതിക്കു നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റു ബോധം മറഞ്ഞു ഹനുമാൻ വീണു.എങ്കിലും പെട്ടെന്ന് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം തെളിഞ്ഞു കാരണം ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റലും അതിന്റെ പ്രഭാവം കുറച്ചു നേരം മാത്രമേ ഹനുമാനിൽ നിലനിൽക്കുവെന്നു ബ്രഹ്‌മാവ് ഹനുമാനു പണ്ട് വരം നൽകിയിരുന്നു.രക്ഷസന്മാർ ഹനുമാനെ കയർ കൊണ്ടു കെട്ടിവരിഞ്ഞപ്പോൾ ശേഷിച്ച ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രപ്രഭാവവും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും വിട്ടകന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം മാരുതിയെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ഹനുമാനെ കണ്ടിട്ടു പണ്ട് തന്നെ ശപിച്ച നന്ദികേശനാണോയെന്നു രാവണൻ സംശയിച്ചു. മാരുതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രഹസ്തനെ രാവണൻ ചുമതലപ്പെടുത്തി. പ്രഹസ്താന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയാണെന്നും ഇപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് താൻ വന്നിരിക്കുന്നതെന്നും, ശ്രീരാമന്റെ പത്നി സീതയെ ആദരപൂർവം അദ്ദേഹത്തിന് തിരിച്ചു നൽകാത്ത പക്ഷം രാമലക്ഷമണന്മാരുടെ നിശിത ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും മുഴുവനും നശിക്കുമെന്നും ഹനുമാൻ രാവണനെ അറിയിച്ചു. ഹനുമാന്റെ മറുപടി കേട്ടു അത്തതെവ കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ ഹനുമാനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടെങ്കിലും, ദൂതവധം പാപമാണെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണൻ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. അതുകേട്ട് ഒന്നു ആലോചിച്ച ശേഷം, ഹനുമാൻ ഒരു വാനരനായതിനാൽ വാനരന്റെ പ്രധാന ശരീരഭാഗമായ വാലിൽ തീവെക്കാൻ രാവണൻ കൽപ്പിച്ചു. രാക്ഷസൻമാർ ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തുണിയും ചുറ്റി എണ്ണയും നെയ്യും ഒഴിച്ചു തീകത്തിച്ചു നഗരപ്രദക്ഷിണം ചെയ്യിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തീ കൊളുത്തപ്പെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ സീത, തന്റെ പാതിവ്രത്യത്തിനു ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അഗ്നിദേവൻ ഹനുമാന് കുളിർമ്മയേകട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. ലങ്ക ആകമാനം വീക്ഷിച്ച ഹനുമാൻ ഒരാട്ടഹാസത്തോടെ തന്നെ ബന്ധിച്ച കയർ പൊട്ടിച്ചു, മാളികകളിൽ നിന്നും മാളികകളിലേക്കു ചാടി ലങ്കാനഗരത്തിന് തീവെച്ചു. ലങ്കാനഗരത്തിൽ മുഴുവൻ ഹനുമാൻ തീ പടർത്തിയെങ്കിലും വീഭിഷണന്റെ ഗൃഹത്തിന് ഹനുമാൻ തീ വെച്ചില്ല. ലങ്കയിൽ ആളിപടർന്ന തീ, സീത വസിക്കുന്ന അശോകവനത്തിലും എത്തിയില്ല. സമുദ്രത്തിൽ വാൽ മുക്കി തീ അണച്ചതിനു ശേഷം സീതയെ ഒന്നു കൂടെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു, ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. ആഹ്ലാദാരവങ്ങളോടെ വാനരവൃന്ദം ഹനുമാനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. "കണ്ടു സീതയെ" എന്ന രണ്ടു വാക്കിൽ ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരെ കാര്യം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. കോലാഹലത്തോടെ കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് മടങ്ങിയ വാനരന്മാർ സുഗ്രീവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട തോട്ടമായ മധുവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു ആവോളം മധു പാനം ചെയ്തു ബോധം നഷ്ടപെട്ടു തോട്ടത്തിൽ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും കാവൽക്കാരനായ ദധിമുഖനെ അടിച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ദധിമുഖൻ സുഗ്രീവനോട് ചെന്നു പരാതി പറഞ്ഞെങ്കിലും സുഗ്രീവൻ സന്തോഷിക്കയാണ് ചെയ്‌തതു, കാരണം സീതയെ വാനരവീരന്മാർ കണ്ടെത്തിയെന്നും അതിന്റെ ആഹ്ലാദപ്രകടനമാണ് അവർ കാട്ടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടി. ഹനുമാൻ രാമന്റെ മുന്നിലെത്തി അദ്ദേഹത്തെ പ്രണമിച്ചിട്ടു സീതയെ താൻ കണ്ടു എന്നറിയിച്ചു. സീതയുടെ ചൂഡാരത്‌നം മാരുതി രാമനു സമർപ്പിച്ചിട്ടു സർവകാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും വാനരപ്പടയും ഒട്ടും വൈകാതെ ലങ്കയിൽ എത്തിച്ചേരുമെന്നു ദേവിക്കു താൻ ഉറപ്പ് നൽകി എന്നും ഹനുമാൻ രാമനെ അറിയിച്ചു. ===സേതു ബന്ധനം=== {{Unreferenced section}} സീത ലങ്കയിലുണ്ടെന് മാരുതി രാമനെ അറിയിച്ചു.അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായ രാമൻ തന്റെ സിദ്ധികൾ ഹനുമാനു പകർന്നു കൊടുക്കുന്ന രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഗാഢമായി ആശ്ലേഷിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നും കോട്ടകളും കിടങ്ങുകളാലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട, ശിലായന്ത്രങ്ങളും ബാണയന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ടു സുസജ്ജമായ ത്രികൂട പർവത്തിന്‌ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സുവർണലങ്കയെ കുറിച്ചു രാമനു വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിച്ചു. എത്രയും പെട്ടന്ന് രാവണനെ വധിച്ചു സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി രാമനും സംഘവും ഉത്രം നക്ഷത്രത്തിലെ 'വിജയം' എന്ന ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ വൻപടയോട് കൂടെ ലങ്കയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അംഗദൻ, ഹനുമാൻ, ജാമ്പവാൻ, നളൻ, നീലൻ, ദ്വിവിതൻ, മൈന്ദൻ, പനസൻ, ശരഭൻ, ഗജൻ, ഗവാഷൻ, സുഹേഷ്‌ണൻ, ശതബലി, വേഗദർശി, ഗന്ധമാദനൻ എന്നീ ശക്തരായ വാനരന്മാർ നേതൃത്ത്വം നൽകുന്ന സുഗ്രീവന്റെ വാനരസൈന്യം കടലിളകി വരുന്നതുപോലെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി. സമുദ്രതീരതെത്തിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗീവനും വാനരപ്പടയും അവിടെ തമ്പടിച്ചു, സമുദ്രം കടക്കുന്ന മാർഗങ്ങളെക്കുറിച്ചു ആലോചിച്ചു. ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ വരുത്തിയ നാശങ്ങൾക്കു ശേഷം രാവണൻ മന്ത്രിസഭ വിളിച്ചുകൂട്ടി ഭാവി പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. രാമനുമായുള്ള യുദ്ധം അനിവാര്യമാണെന്നു മിക്കവരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സീതയെ രാമനു തിരിച്ചു നൽകി യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി രാക്ഷസകുലത്തെ രക്ഷിക്കണം എന്നഭിപ്രായപ്പെട്ട രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണനെ രാവണനും ഇന്ദ്രജിത്തും നിന്ദിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്‌തു. കോപിഷ്ടനും നിരാശനുമായ വിഭീഷണൻ, തൻ്റെ നാലു വിശ്വസ്തരായ സേവകരോടൊപ്പം ലങ്കയുപേക്ഷിച്ചു രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി അഭയം അഭ്യർഥിച്ചു. രാമൻ വിഭീഷണനു അഭയം നൽകുക മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തെ സമുദ്രജലം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു ലങ്കയുടെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു സുഗ്രീവനെ പാട്ടിലാക്കി കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കാൻ വേണ്ടി രാവണൻ തന്റെ വിശ്വസ്ത മന്ത്രിയായ ശുകനെ അയച്ചു. പക്ഷി വേഷത്തിലെത്തിയ ശുകൻ ആകാശത്തു നിന്നുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ശുകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുപിതനായ സുഗ്രീവൻ വാനാരന്മാരോട് അവനെ പിടികൂടാൻ പറഞ്ഞു. ശുകനെ ചാടി പിടികൂടിയ വാനരൻമ്മാർ അവനെ ഇടിക്കാനും തൊഴിക്കാനും തൂവലുകൾ പറിച്ചെടുക്കാനും തുടങ്ങി.വാനര പീഡനത്താൽ അവശനായ ശുകനെ രാമന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ശുകൻ ദൂതനായത് കൊണ്ട് അവനെ വെറുതെ വിടാൻ രാമൻ കല്പിച്ചു. വിഭീഷണന്റെ അഭിപ്രായ പ്രകാരം സാഗരദേവവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു സമുദ്രത്തെ തരണം ചെയ്യാൻ മാർഗം കാട്ടിത്തരാൻ വേണ്ടി രാമൻ മൂന്നു ദിവസം സമുദ്രതീരത്തു ദർഭ വിരിച്ചു കിഴക്കോട്ടു തലവെച്ചുകിടന്നു ധ്യാനമിരുന്നെങ്കിലും സാഗരദേവൻ പ്രത്യക്ഷപെട്ടില്ല. കുപിതനായ രാമൻ ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ സാഗരദേവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തന്റെ മീതെ വാനരന്മാരെ കൊണ്ടു ചിറ കെട്ടിച്ചു ലങ്കയിലേക്കു കടക്കാനും, താൻ അതു തിരമാലകൾ മൂലം ചിതറിപ്പോവാതെ പൃഷ്‌ടോപരി താങ്ങി നിർത്തികൊള്ളാമെന്നും സാഗരം രാമനെ അറിയിച്ചു. രാമൻ തൊടുത്ത ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രത്തെ തന്റെ വടക്കു ഭാഗത്തായി, ക്രൂരരാക്ഷസന്മാർ നിവസിക്കുന്ന ദ്രുമകല്യ എന്ന സ്ഥലം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിക്കാൻ സാഗരം അഭ്യർഥിച്ചു. സമുദ്രദേവൻ്റെ നിർദ്ദേശമനുസരിച്ചും രാമന്റെ കല്പനയിലും വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ പുത്രനായ നളന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലും കോടിക്കണക്കിന് വരുന്ന വാനരപ്പട വൻപാറകളും മുള, കടമ്പു, കരിമ്പന, കരിമരുത്, നീർമരുത്, കുടകപ്പാല തുടങ്ങിയ മരങ്ങളും കടലിലേക്ക് പറിച്ചിട്ടു. നളന്റെയും നീലന്റെയും നേത്രത്വത്തിൽ വെറും അഞ്ചു ദിവസം കൊണ്ടു നൂറു യോജന നീളം സമുദ്രത്തിനു മീതെക്കൂടെ ലങ്കയിലേക്കുള്ള സേതുവിന്റെ നിർമ്മാണം വാനരപ്പട പൂർത്തീകരിച്ചു. രാമനും വാനര സൈന്യവും സേതുമാർഗ്ഗം ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ===യുദ്ധസന്നാഹം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കയിലെത്തിയ രാമനും സൈന്യവും സുവേല പർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ തമ്പടിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയും ബലവും എണ്ണവും ഉള്ളുകളികളും അറിഞ്ഞു വരാൻ രാവണനിർദ്ദേശത്താൽ വീണ്ടും ശുകനും ഒപ്പം സാരണനും വാനരവേഷത്തിൽ രാമന്റെ സൈന്യത്തിൽ കടന്നു കൂടി വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കവേ വിഭീഷണൻ അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടി രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചു. വന്നകാര്യം പൂർത്തികരിച്ചു മടങ്ങാനും കൂടുതൽ എന്തെങ്കിലും അറിയണമെങ്കിൽ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു തരുമെന്നും, തന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും ഒടുങ്ങാൻ തയ്യാറാക്കുക എന്നു രാവണനെ അറിയിക്കുക എന്നും രാമൻ അവരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം വിട്ടയച്ചു. രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തിയ ശുകസാരണന്മാർ നടന്നതെല്ലാം രാക്ഷസരാജനെ അറിയിച്ചു. രാമനും ലക്ഷ്മണും സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും നാലു പേർ മതി ലങ്കയെ നശിപ്പിക്കാണെന്നും വാനരസേന വെറും കാഴ്ച്ചക്കാരായി നോക്കി നിന്നാൽ മാത്രം മതിയെന്നും അവർ രാവണനെ അറിയിച്ചു. വാനരന്മാരുടെ ഉപദ്രമമേറ്റത് കൊണ്ടാണ് ശുകസാരണന്മാർ ഇപ്രകാരം വിഢിത്തം പറയുന്നതെന്ന് രാവണൻ പരിഹസിച്ചു. ഒരുന്നത ഗോപുരത്തിന് മുകളിൽനിന്നു കൊണ്ടു രാവണൻ വിശാലമായ വാനാരസേനയെ വീക്ഷിച്ചു. ശുകസാരണന്മാർ ഓരോ വാനരവീരൻമ്മാരെക്കുറിച്ചും രാവണനോടു വിശദീകരിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിൻ്റെ ശക്തി കണ്ട് അമ്പരന്ന രാവണൻ,യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് സീതയുടെ മനസ്സുമാറ്റാൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. മായാജാലങ്ങളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ 'വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ' എന്ന രാക്ഷസനെയും കൂട്ടി രാവണൻ അശോകവനത്തിലെത്തി. തന്റെ സൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തൻ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുകയായിരുന്ന രാമനെ ചതിയിൽ വെട്ടിക്കൊന്നു എന്ന് രാവണൻ സീതയോട് കള്ളം പറഞ്ഞു. തെളിവിനായി വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ സൃഷ്ടിച്ച, ചോരയൊലിക്കുന്ന രാമന്റെ 'മായാശിരസ്സും' (കൃത്രിമ തല) രാമന്റെ വലിയ വില്ലും സീതയുടെ മുന്നിലേക്ക് ഇട്ടുകൊടുത്തു. തന്റെ ജീവനാഥന്റെ തലയും വില്ലും കണ്ട് സീതാദേവി ബോധംകെട്ടു വീണു. ഉണർന്നപ്പോൾ ആ തലയെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ദേവി വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ലങ്കയിൽ വലിയൊരു യുദ്ധഭേരി മുഴങ്ങുകയും, മന്ത്രിമാർ അടിയന്തരമായി രാവണനെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് വിളിച്ചുകൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. രാവണൻ പോയ ഉടനെ ആ മായാശിരസ്സും വില്ലും അപ്രത്യക്ഷമായി. അപ്പോൾ വിഭീഷണന്റെ പത്നിയായ 'സരമ' അവിടെയെത്തുകയും, അതൊരു മായാപ്രയോഗമാണെന്നും ശ്രീരാമൻ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി സുവേല പർവ്വതത്തിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നും പറഞ്ഞ് സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമൻ ലങ്കയെ വളഞ്ഞുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരുമായി അടിയന്തരയോഗം ചേർന്നു. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് കവാടങ്ങളും സംരക്ഷിക്കാനായി തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച സേനാധിപന്മാരെ രാവണൻ നിയോഗിച്ചു: •കിഴക്കേ കവാടം: അതിശക്തനായ 'പ്രഹസ്തനെ' ആണ് കിഴക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാൻ ഏൽപ്പിച്ചത്. •തെക്കേ കവാടം :ഭയാനകന്മാരായ 'മഹാപാർശ്വൻ', 'മഹോദരൻ'എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം തെക്കേ കവാടത്തിൽ നിർത്തി. •പടിഞ്ഞാറേ കവാടം : ഏറ്റവും വലിയ മാന്ത്രികനും അജയ്യനുമായ തന്റെ പ്രിയപുത്രൻ 'ഇന്ദ്രജിത്തിനെ'പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിന്റെ ചുമതല ഏൽപ്പിച്ചു. •വടക്കേ കവാടം: ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും നിൽക്കുന്ന വടക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ചുമതല രാവണൻ നേരിട്ട് ഏറ്റെടുത്തു. ശുകൻ, സാരണൻ എന്നിവരും രാവണനൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. •മദ്ധ്യഭാഗം:ലങ്കയുടെ ഹൃദയഭാഗം സംരക്ഷിക്കാൻ 'വിരൂപാക്ഷൻ' എന്ന സേനാധിപനെയും നിയോഗിച്ചു. യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കാനായി ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവനും വാനരവീരന്മാരും 'സുവേല പർവ്വതത്തിന്റെ' മുകളിൽ കയറി ലങ്കാനഗരം നിരീക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ വളരെ ദൂരെ ലങ്കാകൊട്ടാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും മുകളിലത്തെ മട്ടുപ്പാവിൽ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് നിൽക്കുന്ന രാവണനെ അവർ കണ്ടു. തന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ശ്രീരാമന്റെ ബദ്ധശത്രുവിനെ കണ്ട മാത്രയിൽ വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവന്റെ രക്തം തിളച്ചു. മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കാതെ ഒറ്റയടിക്ക് സുഗ്രീവൻ സുവേല പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് രാവണന്റെ മട്ടുപ്പാവിലേക്ക് ഒരു വൻ കുതിപ്പ് നടത്തി. രാവണന്റെ മുന്നിൽ ചെന്നുവീണ സുഗ്രീവൻ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: "ഞാൻ ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമന്റെ ദാസനാണ്, ഇന്ന് നീ എന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടില്ല". പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണത്തിൽ അമ്പരന്ന രാവണനുമായി സുഗ്രീവൻ ഘോരമായ മൽപ്പിടുത്തം നടത്തി. സുഗ്രീവൻ രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ വലിയൊരു മൽപ്പിടുത്തം തന്നെ നടന്നു. എന്നാൽ തനിക്ക് തുല്യനായ ഈ വാനരനെ വെറും കായികബലം കൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തി പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് മുൻകൂട്ടി കണ്ട സുഗ്രീവൻ രാവണനെ തള്ളിയിട്ട ശേഷം, ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന് ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. സുഗ്രീവന്റെ സ്നേഹവും സാഹസികതയും കണ്ട് സന്തോഷിച്ചെങ്കിലും, തന്നോട് ചോദിക്കാതെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവ് സ്വന്തം ജീവൻ പണയംവെച്ച് എടുത്തുചാടിയതിന് ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം ശാസിച്ചു. സുഗ്രീവൻ മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം, യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുൻപ് രാജധർമ്മം അനുസരിച്ച് അവസാനത്തെ സമാധാനശ്രമം നടത്താൻ ശ്രീരാമൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദനെ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ദൂതനായി അയച്ചു. രാവണസഭയിൽ പറന്നിറങ്ങിയ അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ സന്ദേശം ഗാംഭീര്യത്തോടെ അറിയിച്ചു: "അല്ലയോ രാവണാ, ഒന്നുകിൽ സീതാദേവിയെ തിരികെ നൽകി ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വീണ് മാപ്പപേക്ഷിക്കുക. അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവുക. ലങ്കയെ മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ച് നിന്നെയും കൊന്നേ ശ്രീരാമൻ മടങ്ങുകയുള്ളൂ." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അഹങ്കാരിയായ രാവണൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. ഈ വാനരനെ പിടിച്ച് വധിക്കാൻ അവൻ തന്റെ കാവൽക്കാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. നാല് ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാർ വന്ന് അംഗദന്റെ കൈകാലുകളിൽ കയറിപ്പിടിച്ചു. അംഗദൻ അവരെ തടഞ്ഞില്ല. അവർ തന്നെ മുറുകെ പിടിച്ചു എന്ന് ഉറപ്പായ നിമിഷം, അംഗദൻ ആ നാലു രാക്ഷസന്മാരുമായി ആകാശത്തേക്ക് അതിവേഗം കുതിച്ചുയർന്നു. അംഗദന്റെ വേഗതയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാനാകാതെ ആ രാക്ഷസന്മാർ താഴെവീണ് ചിന്നിച്ചിതറി മരിച്ചു. തുടർന്ന് അംഗദൻ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ഒറ്റച്ചവിട്ടിന് തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. തന്റെ വരവറിയിച്ചുകൊണ്ട് വലിയൊരു സിംഹനാദം മുഴക്കി അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. സമാധാനശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ, ഇനിയൊരു യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി.{{തെളിവ്}} ===യുദ്ധാരംഭം=== {{Unreferenced section}} രാക്ഷസന്മാരുടെ സൈനികവിന്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിഭീഷണന്റെ കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സുഗ്രീവനും ചേർന്ന് വളരെ തന്ത്രപരമായ രീതിയിലാണ് വാനരസൈന്യത്തെ വിന്യസിച്ചത്. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് പ്രധാന കവാടങ്ങളെയും ഒരേസമയം വളഞ്ഞ് ആക്രമിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ പദ്ധതി. ഇതിനായി പ്രഹസ്തൻ കാവൽനിന്ന കിഴക്കേ കവാടം തകർക്കാൻ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വലിയൊരു പടയെ മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ എന്നിവരുടെ സഹായത്തോടെ നിയോഗിച്ചു. മഹാപാർശ്വനും മഹോദരനും സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന തെക്കേ കവാടം ഉപരോധിക്കാനുള്ള ചുമതല യുവരാജാവായ അംഗദനും ഋഷഭനും മറ്റ് പ്രമുഖ വാനരന്മാർക്കുമായിരുന്നു. ഏറ്റവും അപകടകാരിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് കാവൽനിന്ന പടിഞ്ഞാറേ കവാടം നേരിടാൻ അപാരമായ കരുത്തുള്ള ഹനുമാനെയും കൂട്ടരെയുമാണ് ശ്രീരാമൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. എന്നാൽ ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ നേരിട്ട് നിലയുറപ്പിച്ച പ്രധാന കവാടമായ വടക്കേ നടയിലേക്ക് സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും തന്നെ നേരിട്ടെത്തി. സൈന്യത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുഴുവൻ സൈനിക നീക്കങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കാനും ആവശ്യമുള്ള കവാടങ്ങളിലേക്ക് അടിയന്തര സഹായമെത്തിക്കാനുമുള്ള ചുമതല വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനുമാണ് വഹിച്ചത്. ഒപ്പം സുഷേണൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുതിർന്ന വാനരന്മാർ സൈന്യത്തിന് ശക്തമായ പ്രതിരോധ പിന്തുണ നൽകി. രാക്ഷസന്മാർ വില്ലും വാളും ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, വാനരസൈന്യം വന്മരങ്ങളും ഭീമാകാരമായ പാറക്കല്ലുകളും പർവ്വതശിഖരങ്ങളും പിഴുതെടുത്താണ് അവരെ എതിരിട്ടത്. വാനരസൈന്യം ലങ്കയുടെ കോട്ടമതിലുകൾ തകർത്തു നിരപ്പാക്കി . തങ്ങളുടെ അതിവേഗത്തിലുള്ള ചാട്ടവും, കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും, അപാരമായ കായികബലവും സമന്വയിപ്പിച്ച് ലങ്കയെ നാലുപാടുനിന്നും ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ശ്രീരാമന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വാനരസേനയുടെ ഈ മഹാസൈനിക വിന്യാസം.താനും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും മന്ത്രിമാരും മാത്രേ മനുഷ്യരൂപം യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൈകൊള്ളാവു എന്നും,ബാക്കിയുള്ളവർ വാനരരൂപം വെടിയരുത് എന്നും രാമൻ നിഷ്കർഷിച്ചു. മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, വാനരവീരനായ അംഗദനും രാവണപുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. അംഗദന്റെ അപാരമായ ശക്തിക്ക് മുന്നിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. അംഗദൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിരായുധനായി അപമാനിതനായ ഇന്ദ്രജിത്തിന് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടിരക്ഷപ്പെടേണ്ടി വന്നു. ഇത് അവന്റെ അഹങ്കാരത്തിനേറ്റ വലിയൊരു തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. നേർക്കുനേർ യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാജാലങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വരത്തിന്റെ ബലത്തിൽ അവൻ ആർക്കും കാണാൻ കഴിയാത്ത വിധം അദൃശ്യനായി ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന് ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ അവൻ അസ്ത്രമഴ വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശത്രു എവിടെയാണെന്ന് കാണാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർക്ക് തിരിച്ചടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ഭയാനകമായ 'നാഗാസ്ത്രം' (നാഗപാശം) പ്രയോഗിച്ചു. അവൻ എയ്തുവിട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ സാധാരണമായിരുന്നില്ല; അവ വായുവിൽ വെച്ച് ഉഗ്രവിഷമുള്ള സർപ്പങ്ങളായി മാറി. ആയിരക്കണക്കിന് സർപ്പങ്ങൾ മഴപോലെ പെയ്തിറങ്ങി രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ദേഹത്ത് തുളഞ്ഞുകയറി. ആ സർപ്പങ്ങൾ അവരെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കുകയും ശരീരത്തിൽ മാരകമായ വിഷം ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അനങ്ങാനോ വില്ലെടുക്കാനോ കഴിയാതെ, രക്തം വാർന്ന് ഇരുവരും ബോധരഹിതരായി യുദ്ധക്കളത്തിൽ വീണു. അജയ്യരായ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ വീണതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും അംഗദനും ജാംബവാനും വിതുമ്പിക്കരഞ്ഞു. എന്നാൽ അദൃശ്യനായി നിന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് അവരെ പരിഹസിച്ചു ചിരിക്കുകയും, തന്റെ വിജയം രാവണനെ അറിയിക്കാൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ ശ്രീരാമന് അല്പം ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടി. എന്നാൽ തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ നാഗപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് ജീവൻ വെടിഞ്ഞതുപോലെ കിടക്കുന്നത് കണ്ട് രാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി കരഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണനെ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ പിന്നെ ഞാൻ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തിട്ട് എന്ത് കാര്യം? എന്റെ ജീവനിൽത്തന്നെ എന്ത് അർത്ഥമാണുള്ളത്? ഏത് നാട്ടിൽ ചെന്നാലും ഒരു ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും ലഭിച്ചേക്കാം, എന്നാൽ ലക്ഷ്മണനെപ്പോലെ സ്വന്തം ജീവനേക്കാൾ എന്നെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു സഹോദരനെ എനിക്കെവിടെ കിട്ടും? അവനില്ലാതെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, ഞാൻ ഇവിടെവെച്ച് ജീവനുപേക്ഷിക്കും." ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിലാപം കേട്ട് വാനരസേന മുഴുവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ താൻ ജയിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിച്ച രാവണൻ, രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ മരിച്ചുകിടക്കുന്നത് സീതയെ കാണിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി രാക്ഷസിമാരോട് സീതയെ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് അനക്കമില്ലാതെ കിടക്കുന്ന ഇരുവരെയും കണ്ട് താനാണ് ഇതിനെല്ലാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച് സീത വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന 'ത്രിജട' എന്ന ദയയുള്ള രാക്ഷസി സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "സീതേ കരയാതിരിക്കൂ, ഇവർ മരിച്ചിട്ടില്ല. മരിച്ചവരുടെ മുഖത്തെ ദൈവികമായ തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെടും, എന്നാൽ ഇവരുടെ മുഖത്ത് ആ തേജസ്സ് ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. മാത്രമല്ല വാനരസേന ഭയന്നോടാതെ കാവൽ നിൽക്കുകയാണ്. ഈ പുഷ്പകവിമാനം ഒരിക്കലും ഒരു വിധവയെ വഹിക്കുകയുമില്ല."ഇതുകേട്ട് സീതയ്ക്ക് അല്പം ആശ്വാസമായി. യുദ്ധക്കളത്തിൽ ദുഃഖിതരായി നിൽക്കുന്ന വാനരന്മാർ പെട്ടെന്ന് പ്രകൃതിയിൽ ഒരു വലിയ മാറ്റം കണ്ടു. വലിയ കൊടുങ്കാറ്റു വീശി, സമുദ്രം ഇരമ്പിമറിഞ്ഞു, വലിയ മരങ്ങൾ കടപുഴകിവീണു. ആകാശത്തുനിന്ന് പ്രകാശമാനനായ ഒരാൾ പറന്നിറങ്ങുന്നത് അവർ കണ്ടു. സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനവും പക്ഷികളുടെ രാജാവുമായ 'ഗരുഡൻ' ആയിരുന്നു അത്. സർപ്പങ്ങളുടെ ജന്മശത്രുവാണ് ഗരുഡൻ. ഗരുഡൻ താഴെയിറങ്ങിയ നിമിഷം തന്നെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന മായാസർപ്പങ്ങൾ ഭയന്നുവിറച്ചു. അവ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിക്കടിയിലേക്ക് പാഞ്ഞൊളിച്ചു. ഗരുഡൻ സ്നേഹത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരുടെ അരികിലെത്തി അവരുടെ മുഖത്തും ശരീരത്തും പതുക്കെ തലോടി. ഗരുഡന്റെ സ്പർശമേറ്റതോടെ വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു: •അവരുടെ ശരീരത്തിലെ മുറിവുകൾ പാടുകൾ പോലുമില്ലാതെ അപ്രത്യക്ഷമായി. •കൊടിയ വിഷം പൂർണ്ണമായും നിർവീര്യമായി. •അവരുടെ ശരീരത്തിന് പഴയതിലും വലിയ ദൈവികമായ തിളക്കം ലഭിച്ചു. •മുൻപുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ഇരട്ടി ശക്തിയും ഊർജ്ജവും അവർക്ക് കൈവന്നു. തങ്ങളെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഈ ദിവ്യരൂപൻ ആരാണെന്ന് ശ്രീരാമൻ ചോദിച്ചു. ഗരുഡൻ ഭക്തിയോടെ മറുപടി നൽകി: "ഞാൻ അങ്ങയുടെ പ്രാണസഖാവായ ഗരുഡനാണ്. ഞാൻ അല്ലാതെ മറ്റാർക്കും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഈ മായാബന്ധനം അഴിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ ചതിയിലൂടെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അങ്ങ് ധർമ്മത്തിലൂടെയാണ് പോരാടുന്നത്, അതിനാൽ ഇനിയും ശ്രദ്ധ വേണം. കൂടുതലൊന്നും അങ്ങ് എന്നോട് ഇപ്പോൾ ചോദിക്കരുത്,സമയമാകുമ്പോൾ അങ്ങ് എല്ലാം അറിയും." ശ്രീരാമനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വിജയം ആശംസിച്ച് ഗരുഡൻ ആകാശത്തേക്ക് മടങ്ങി. രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുന്നത് കണ്ട വാനരസേന ഇരുകൈകളും ഉയർത്തി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. യുദ്ധം വീണ്ടും ഭയങ്കരമായ ശക്തിയോടെ ആരംഭിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായി.{{തെളിവ്}} ===പ്രഹസ്തവധം=== {{Unreferenced section}} ഗരുഡന്റെ വരവോടെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ നാഗപാശത്തിൽ നിന്ന് മുക്തരായ ശേഷം ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ കടുത്ത അമർഷത്തോടെ തന്റെ മൂന്ന് കരുത്തരായ സേനാധിപന്മാരെ ഓരോരുത്തരായി യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. ആദ്യം പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിലൂടെ വലിയൊരു രാക്ഷസപ്പടയുമായി യുദ്ധത്തിനെത്തിയ ധൂമ്രാക്ഷൻ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാലും ശൂലങ്ങളാലും വാനരസേനയെ ചിതറിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് കണ്ട ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് വലിയൊരു പാറക്കല്ലെറിഞ്ഞ് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ധൂമ്രാക്ഷൻ മുള്ളുകളുള്ള ഭാരമേറിയ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ തലയ്ക്ക് ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, ആ പ്രഹരം നിഷ്പ്രയാസം താങ്ങിയ ഹനുമാൻ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഭീമാകാരമായ ഒരു പർവ്വതശിഖരം പിഴുതെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിയുകയും, തലയോട്ടി തകർന്ന് ധൂമ്രാക്ഷൻ തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ അടുത്തതായി മായാശക്തികളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വജ്രദംഷ്ട്രനെയാണ് തെക്കേ കവാടത്തിലൂടെ യുദ്ധത്തിനയച്ചത്. വാനരന്മാർക്ക് നേരെ കനത്ത നാശനഷ്ടം വരുത്തിയ വജ്രദംഷ്ട്രനെ ബാലീപുത്രനായ അംഗദൻ നേരിട്ടു. മരങ്ങളും പാറകളും കൊണ്ട് അംഗദൻ അവന്റെ രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തതിനെത്തുടർന്ന് ഇരുവരും വാളും പരിചയുമെടുത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. പോരാട്ടത്തിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ അംഗദൻ തന്റെ വാളുകൊണ്ട് അതിശക്തമായ ഒറ്റ വെട്ടിന് വജ്രദംഷ്ട്രന്റെ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, അവന്റെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ശിരസ്സ് നിലംപതിച്ചതോടെ രാക്ഷസസൈന്യം ഭയന്നോടുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ആർക്കും കുലുക്കാൻ കഴിയാത്തവനെന്ന് പേരുള്ള അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വില്ലാളി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങി. ആകാശത്തെ മുഴുവൻ മറയ്ക്കുന്ന രീതിയിൽ അകംപനൻ നടത്തിയ ശരവർഷത്തിൽ കുമുദൻ, നളൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഇതുകണ്ട് വാനരന്മാരെ രക്ഷിക്കാനായി ഹനുമാൻ അകംപനന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി വലിയൊരു ശാലവൃക്ഷം പിഴുതെറിഞ്ഞെങ്കിലും അകംപനൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ ആ മരത്തെ പതിനാല് കഷണങ്ങളാക്കി മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ അതിഭീമാകാരമായ മറ്റൊരു വന്മരം വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ആകാശത്തുയർന്ന് അതിവേഗത്തിൽ ചുഴറ്റി അകംപനന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞടിക്കുകയും, തല തരിപ്പണമായി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ജീവനറ്റ് വീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ, അകംപനൻ എന്നീ പ്രമുഖ രാക്ഷസവീരന്മാർ വാനരന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന്, ആശങ്കാകുലനായ രാവണൻ തന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനും സർവ്വസൈന്യാധിപനുമായ പ്രഹസ്തനെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ പ്രഹസ്തൻ തന്റെ വില്ലും അമ്പും ഭാരമേറിയ ഗദയുമുപയോഗിച്ച് വാനരസേനയെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കി ഭീതി പരത്തി. വാനരന്മാർ ചിതറിയോടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, വാനരസേനയുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ പ്രഹസ്തനെ നേരിടാൻ നേരിട്ട് മുന്നോട്ടുവന്നു. തുടർന്ന് നീലനും പ്രഹസ്തനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം നടന്നു. നീലൻ പിഴുതെറിഞ്ഞ വന്മരങ്ങളെയും പാറക്കല്ലുകളെയും പ്രഹസ്തൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തെറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ അതിവേഗത്തിൽ കുതിച്ചുചാടിയ നീലൻ, പ്രഹസ്തന്റെ രഥം തല്ലിത്തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രഹസ്തൻ നിലത്തിറങ്ങി തന്റെ ഭീമാകാരമായ ഇരുമ്പ് ഗദയെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് നീലന്റെ തലയ്ക്കടിച്ചു. ശക്തമായ ആ പ്രഹരത്തിൽ നീലന്റെ നെറ്റിത്തടം പിളർന്ന് രക്തം വാർന്നു. എന്നാൽ ആ കൊടിയ വേദനയിലും തളരാതെ നിന്ന നീലൻ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന പർവ്വതസമാനമായ ഒരു വലിയ പാറക്കല്ല് കൈകളിലേക്ക് എടുത്തുയർത്തി. തുടർന്ന് നീലൻ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഭീമൻ പാറക്കല്ല് പ്രഹസ്തന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിഞ്ഞു. തലയോട്ടി തകർന്ന്, കണ്ണുകളും തലച്ചോറും പുറത്തുവന്ന് പ്രഹസ്തൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ചോരയിൽ കുളിച്ച് തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീണു.{{തെളിവ്}} തങ്ങളുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപൻ മരിച്ചതുകണ്ട് ഭയന്നുവിറച്ച രാക്ഷസസൈന്യം ആയുധങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ലങ്കാകോട്ടയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. ===കുംഭകർണവധം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കാസൈന്യത്തിലെ അതികായന്മാരായ ധൂമ്രാക്ഷൻ, അകംപനൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ എന്നിവർക്ക് പിന്നാലെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തനും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ചു. ഇനിയാരെയും അയച്ചിട്ട് കാര്യമില്ലെന്നും താൻ തന്നെ നേരിട്ടിറങ്ങുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ സർവ്വസന്നാഹങ്ങളോടെയും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന രഥത്തിൽ, അനേകം ആയുധങ്ങളുമായി രാവണൻ വരുന്നതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണൻ ആദ്യം സുഗ്രീവനുമായാണ് ഏറ്റുമുട്ടിയത്. സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു മല പിഴുതെടുത്ത് രാവണന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും രാവണൻ അത് തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തു, തുടർന്ന് ഒരു തീക്ഷ്ണമായ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുഗ്രീവനെ ബോധംകെടുത്തി വീഴ്ത്തി. പിന്നീട് ഗവാക്ഷൻ, ഋഷഭൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാരെയും രാവണൻ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ രാവണന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി. ഹനുമാൻ തന്റെ വലതുകൈ ചുരുട്ടി രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഒരിടികൊടുത്തു. ആ ഇടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ രാവണൻ രഥത്തിൽ തളർന്നിരുന്നുപോയി. ഹനുമാന്റെ ശക്തിയെ പ്രശംസിച്ചെങ്കിലും, രാവണൻ തിരിച്ചും ഹനുമാനെ പ്രഹരിച്ചു. ഹനുമാനും നീലനും പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ അതിവേഗം രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തി യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ രാവണനെ ശരിക്കും വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ ബ്രഹ്മാവ് തനിക്ക് നൽകിയ അതിശക്തമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യായുധം (വേൽ) ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് പ്രയോഗിച്ചു. ആ ആയുധമേറ്റ് ലക്ഷ്മണൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണനെ ജീവനോടെ പിടിച്ച് ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാവണൻ ശ്രമിച്ചു. തന്റെ ഇരുപത് കൈകളും ഉപയോഗിച്ച് അവൻ ലക്ഷ്മണനെ ഉയർത്താൻ നോക്കി. എന്നാൽ മൂലോകങ്ങളും ഉയർത്താൻ കഴിവുള്ള രാവണന് ലക്ഷ്മണനെ ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല (കാരണം ലക്ഷ്മണൻ ആദിശേഷന്റെ അവതാരമായിരുന്നു). അപ്പോഴേക്കും അവിടെ കുതിച്ചെത്തിയ ഹനുമാൻ രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ വീണ്ടും അതിശക്തമായി പ്രഹരിക്കുകയും, രാവണൻ ബോധംകെട്ട് വീണ തക്കത്തിന് ലക്ഷ്മണനെ വളരെ അനായാസമായി എടുത്ത് ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണന് പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ശ്രീരാമൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. രാമൻ തന്റെ വില്ലായ കോദണ്ഡവുമെടുത്ത് രാവണന് നേരെ നടന്നു. എന്നാൽ രാവണൻ രഥത്തിലും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുമാണ് നിൽക്കുന്നതെന്നത് യുദ്ധനിയമങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായതിനാൽ, ഹനുമാൻ ശ്രീരാമനോട് തന്റെ തോളിൽ കയറിരുന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അങ്ങനെ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാന്റെ തോളിലേറി ആദ്യമായി രാവണനുമായി നേർക്കുനേർ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധം അതിഭയാനകമായിരുന്നു. രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തകർത്തെറിഞ്ഞു. ശ്രീരാമന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് രക്തം വാർന്നു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമൻ ഒരോ അസ്ത്രങ്ങളായി പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ രഥം തകർത്തു, കുതിരകളെ വധിച്ചു, സാരഥിയെ കൊന്നു. ഒടുവിൽ അതിശക്തമായ ഒരു അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രം (അർദ്ധചന്ദ്രന്റെ ആകൃതിയുള്ള അസ്ത്രം) പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ കയ്യിലിരുന്ന വില്ല് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നിട്ടും കോപമടങ്ങാതെ ശ്രീരാമൻ അടുത്ത അസ്ത്രം തൊടുത്ത് മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം വെട്ടി താഴെയിട്ടു. രഥവും ആയുധങ്ങളും കിരീടവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ശരീരമാസകലം മുറിവേറ്റ്, വസ്ത്രങ്ങൾ കീറിപ്പറിഞ്ഞ് നിരായുധനായി രാവണൻ തലകുനിച്ചു നിന്നു. രാവണന്റെ എല്ലാ അഹങ്കാരവും ആ നിമിഷം തകർന്നടിഞ്ഞിരുന്നു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ഗച്ഛ അനുജാനാമി രണാർദ്ദിതസ്ത്വമ് പ്രവിശ്യ രാത്രിഞ്ചരരാജ ലങ്കാമ് । ആശ്വസ്യ നിർയ്യാഹി രഥീ സധന്വീ തദാ ബലം പ്രേക്ഷ്യസി രാമസ്യ ത്വം ॥" (അല്ലയോ രാവണാ, നീ മഹത്തായ യുദ്ധം ചെയ്തു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നീ ക്ഷീണിതനും നിരായുധനുമാണ്. നിരായുധനായ ശത്രുവെ കൊല്ലുന്നത് എന്റെ ധർമ്മമല്ല. അതിനാൽ നിനക്ക് ഞാൻ ജീവൻ ദാനം നൽകുന്നു. നീ ഇപ്പോൾ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുക. നന്നായി വിശ്രമിച്ചതിന് ശേഷം, നാളെ പുതിയ രഥവും ആയുധങ്ങളുമായി വരൂ. അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി നിനക്ക് കാണിച്ചുതരാം.) ശ്രീരാമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ രാവണനെ വല്ലാതെ അപമാനിതനാക്കി. മൂലോകങ്ങളും ജയിച്ച തനിക്ക് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് ജീവഭിക്ഷ ഏറ്റുവാങ്ങേണ്ടി വന്നല്ലോ എന്നോർത്ത് ലജ്ജിച്ച്, തലതാഴ്ത്തി രാവണൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. അപമാനിതനായി ലങ്കയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാവണൻ ആകെ ഭയന്നുപോയി. വലിയ സേനാധിപന്മാർ നശിച്ചതും ശ്രീരാമന്റെ അപാരമായ ശക്തിയും അവനെ ചിന്തിപ്പിച്ചു. ഇനി തന്റെ അവസാനത്തെ ആശ്രയം അതിഭീമാകാരനും അജയ്യനുമായ സഹോദരൻ കുംഭകർണ്ണൻ മാത്രമാണെന്ന് രാവണൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം (ശാപം) കാരണം ആറുമാസം തുടർച്ചയായി ഉറങ്ങുകയും ഒരു ദിവസം മാത്രം ഉണർന്നിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രകൃതക്കാരനാണ് കുംഭകർണ്ണൻ. എന്നാൽ അവൻ ഉറങ്ങാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് കുറച്ചു ദിവസങ്ങളേ ആയിട്ടുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും എങ്ങനെയെങ്കിലും അവനെ ഉണർത്താൻ രാവണൻ രാക്ഷസന്മാർക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി. കുംഭകർണ്ണനെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തുക എന്നത് എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ അവന്റെ ഗുഹയിലെത്തി വലിയ മാംസപർവ്വതങ്ങളും മദ്യക്കുടങ്ങളും ഒരുക്കിവെച്ചു. അവൻ ശ്വാസം വിടുമ്പോൾ ആ കാറ്റിൽ രാക്ഷസന്മാർ പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവർ അവനെ ഉണർത്താനായി പെരുമ്പറകൾ മുഴക്കി, വലിയ ശംഖുകൾ ഊതി, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ ഒരേസമയം സിംഹനാദം മുഴക്കി. പക്ഷെ അവൻ അനങ്ങിയില്ല. മുടിക്ക് പിടിച്ചു വലിച്ചു, ചെവിയിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചു, വലിയ ഗദകൾ കൊണ്ട് ദേഹത്ത് അടിച്ചു, ഒടുവിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളെയും കുതിരകളെയും അവന്റെ ദേഹത്തുകൂടി നടത്തിച്ചു. അപ്പോഴൊന്നും ഉണരാതിരുന്ന കുംഭകർണ്ണൻ, ഒടുവിൽ മാംസത്തിന്റെയും രക്തത്തിന്റെയും കൊതിയൂറുന്ന ഗന്ധം അടിച്ചപ്പോഴാണ് കണ്ണുതുറന്നത്. ഉണർന്നയുടനെ കുംഭകർണ്ണൻ വലിയ അളവിൽ മാംസവും മദ്യവും കഴിച്ചു. എന്തിനാണ് തന്നെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തിയത് എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു. രാവണൻ ശ്രീരാമനെക്കുറിച്ചും ലങ്ക നേരിടുന്ന വലിയ അപകടത്തെക്കുറിച്ചും അവനോട് പറഞ്ഞു. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ കുംഭകർണ്ണൻ ആദ്യം രാവണനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി: "ജ്യേഷ്ഠാ, സീതയെ അപഹരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അങ്ങ് ഞങ്ങളോടാരോടും ആലോചിച്ചില്ല. ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചതിന്റെ ഫലമാണ് അങ്ങ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്നത്. രാമൻ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല." എങ്കിലും, തന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ജീവൻ അപകടത്തിലായതിനാൽ, എന്തൊക്കെ സംഭവിച്ചാലും താൻ രാമനെ വധിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകി കുംഭകർണ്ണൻ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വലിയ പർവ്വതം നടന്നു വരുന്നതുപോലെ ലങ്കാകവാടം കടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ വരുന്നത് കണ്ട് വാനരസേന ഭയന്നോടി. കുംഭകർണ്ണൻ വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ ചവിട്ടി അരയ്ക്കുകയും വാരി വിഴുങ്ങുകയും ചെയ്തു. അംഗദൻ, നീലൻ, ഋഷഭൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർ അവനെ ആക്രമിച്ചെങ്കിലും അവൻ എല്ലാവരെയും തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. സാക്ഷാൽ ഹനുമാൻ ഒരു വലിയ മലയുമായി വന്ന് ആക്രമിച്ചപ്പോൾ കുംഭകർണ്ണൻ തന്റെ ശൂലം കൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു പർവ്വതശിഖരവുമായി കുംഭകർണ്ണനെ നേരിട്ടു. എന്നാൽ കുംഭകർണ്ണൻ അത് തകർക്കുകയും സുഗ്രീവനെ ആക്രമിച്ച് ബോധംകെടുത്തി തന്റെ തോളിലിട്ട് ലങ്കയിലേക്ക് നടക്കുകയും ചെയ്തു. വാനരരാജാവിനെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നത് കണ്ട് രാക്ഷസന്മാർ ആഹ്ലാദിച്ചു. എന്നാൽ ലങ്കാകോട്ട എത്തുന്നതിന് മുൻപ് ബോധംവന്ന സുഗ്രീവൻ, തന്റെ കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും ഉപയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ രണ്ടു കാതുകളും മൂക്കും കടിച്ചുമുറിച്ചെടുത്തു. വേദനകൊണ്ട് പുളഞ്ഞ കുംഭകർണ്ണൻ സുഗ്രീവനെ താഴെയിട്ടു. ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് സുഗ്രീവൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. മൂക്കും കാതും നഷ്ടപ്പെട്ട് ചോരയൊലിപ്പിച്ച്, ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ച് കുംഭകർണ്ണൻ വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. അന്ധമായ ദേഷ്യത്താൽ അവൻ രാക്ഷസന്മാരെയും വാനരന്മാരെയും ഒരുപോലെ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ അവനെ നേരിട്ടുവെങ്കിലും അവനെ മറികടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി. ശ്രീരാമനും കുംഭകർണ്ണനും തമ്മിൽ ഘോരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെ അവൻ വകവെച്ചില്ല. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ 'വായവ്യാസ്ത്രം'പ്രയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ ഗദ പിടിച്ചിരുന്ന വലതുകൈ അറുത്തുവീഴ്ത്തി. അപ്പോൾ ഒരു വലിയ മരം പറിച്ചെടുത്ത് ഇടതുകൈകൊണ്ട് വീശിയപ്പോൾ, ശ്രീരാമൻ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ' ആ കയ്യും മുറിച്ചു. പിന്നീട് രണ്ട് അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അവന്റെ രണ്ട് കാലുകളും ശ്രീരാമൻ വെട്ടിമാറ്റി. കൈകാലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ഭയാനകമായി വാ പിളർന്ന് അവൻ രാമന് നേരെ നിരങ്ങിപ്പാഞ്ഞടുത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ അതിശക്തമായതും സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതുമായ 'ഐന്ദ്രാസ്ത്രം' വില്ലിൽ തൊടുത്തുവിട്ടു. ആ അസ്ത്രം കുംഭകർണ്ണന്റെ കഴുത്തറുത്തു. ആ വലിയ തല ലങ്കാകോട്ടയുടെ മതിലുകൾ തകർത്ത് നഗരത്തിൽ വീണു. അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ വലിയ തിരമാലകളെ ഇളക്കിമറിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയായിരുന്ന കുംഭകർണ്ണന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ട് രാവണൻ ബോധരഹിതനായി വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയെപ്പോലെ അവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. കുംഭകർണ്ണൻ വീണതോടെ തന്റെ വലംകൈ ആണ് നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്നും, ഇനി തനിക്ക് രാമനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് രാവണൻ വിലപിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===അതികായവധം=== {{Unreferenced section}} കുംഭകർണൻ്റെ മരണശേഷം ദുഃഖിതനായ രാവണന്റെ മുൻപിലേക്ക് അവന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ നരാന്തകൻ, ദേവാന്തകൻ, ത്രിശിരസ്സ്, അതികായൻ എന്നിവരും സഹോദരന്മാരായ മഹോദരനും മഹാപാർശ്വനും ഒന്നിച്ച് യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ നരാന്തകൻ അതിവേഗത്തിൽ പായുന്ന കുതിരപ്പുറത്തേറി, മൂർച്ചയേറിയ കുന്തവുമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് കാറ്റുപോലെ പാഞ്ഞുനടന്നു. ഇത് കണ്ട ക്രുദ്ധനായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദൻ നരാന്തകന്റെ കുതിരയെ ഒരൊറ്റ അടിക്ക് വധിക്കുകയും, തുടർന്ന് തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി നരാന്തകന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും ചെയ്തു. നെഞ്ചുതകർന്ന് നരാന്തകൻ അവിടെത്തന്നെ ചോരതുപ്പി മരിച്ചുവീണു. സഹോദരന്റെ മരണം കണ്ട് പ്രകോപിതനായ ദേവാന്തകൻ ഇരുമ്പ് ഗദയുമായി അംഗദന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തപ്പോൾ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് അവനെ തടഞ്ഞു. ദേവാന്തകന്റെ തലയ്ക്ക് ഹനുമാൻ നൽകിയ കനത്ത മുഷ്ടിപ്രഹരത്തിൽ അവന്റെ തലയോട്ടി തകർന്ന് ദേവാന്തകനും തൽക്ഷണം കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ മൂന്ന് തലകളുള്ള ത്രിശിരസ്സ് രഥത്തിലിരുന്ന് ഹനുമാന് നേരെ ശരവർഷം നടത്തുകയും വേലുകൊണ്ട് പ്രഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ആ വേദനയെല്ലാം വകവെക്കാതെ ഹനുമാൻ ത്രിശിരസ്സിന്റെ രഥം തകർത്ത് അവന്റെ സ്വന്തം വാൾ പിടിച്ചുവാങ്ങുകയും, ആ വാളുകൊണ്ട് ത്രിശിരസ്സിന്റെ മൂന്ന് തലകളും ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി അറുത്തുമാറ്റി അവനെയും വധിച്ചു. തുടർന്ന് വലിയൊരു ആനപ്പുറത്തേറി വാനരന്മാരെ ചവിട്ടിമെതിച്ചു വന്ന മഹോദരനെ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ നേരിട്ടു. നീലൻ ഒരു ഭീമൻ പാറക്കല്ലുകൊണ്ട് ആനയുടെ തല തകർക്കുകയും, താഴെവീണ മഹോദരന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് പർവ്വതശിഖരം വലിച്ചെറിഞ്ഞ് അവനെ ഞെരിച്ചുകൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ഇതേസമയം ഘോരമായി പൊരുതിയ മറ്റൊരു രാക്ഷസനായ മഹാപാർശ്വന്റെ ഗദ പിടിച്ചുവാങ്ങി ഋഷഭൻ എന്ന വാനരവീരൻ അവന്റെ തലയ്ക്കടിച്ച് അവനെയും യമപുരിക്കയച്ചു. ഇവർ അഞ്ചുപേരും വീണതോടെ കുംഭകർണ്ണനെപ്പോലെ ഭീമാകാരനായ ശരീരവും ബ്രഹ്മാവ് നൽകിയ ദിവ്യമായ ബ്രഹ്മകവചവുമുള്ള അതികായൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ വിനാശകരമായ താണ്ഡവമാടി. അതികായനെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണൻ മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ ലോകം നടുങ്ങുന്ന ഘോരമായ അമ്പെയ്യൽ യുദ്ധം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണൻ പ്രയോഗിച്ച അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ അതികായന്റെ അഭേദ്യമായ കവചത്തിൽ തട്ടി നിഷ്ഫലമായപ്പോൾ, വായുദേവൻ നേരിട്ടെത്തി ഇവനെ വധിക്കാൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തന്നെ പ്രയോഗിക്കണമെന്ന് ലക്ഷ്മണനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് അതിശക്തമായ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുപാഞ്ഞ ആ ദിവ്യാസ്ത്രം അതികായന്റെ ബ്രഹ്മകവചം പിളർന്ന് അവന്റെ വലിയ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, ഒരു പർവ്വതശിഖരം കണക്കെ അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===ഔഷധഗിരിഹരണം=== {{Unreferenced section}} തൻ്റെ മറ്റ് പുത്രന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ അതീവ ദുഃഖിതനായി. തുടർന്ന് ലങ്കയെ രക്ഷിക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. ഇത്തവണ കൂടുതൽ അപകടകാരിയായിരുന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാശക്തിയാൽ പൂർണ്ണമായും അദൃശ്യനായി നിന്ന് വാനരസേനയ്ക്ക് നേരെ ശരവർഷം നടത്തി. ആർക്കും അവനെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ബ്രഹ്മാവിനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ അസ്ത്രങ്ങളിലൊന്നായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിഭീകരമായ പ്രഹരമേറ്റ് കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാരും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരും ജീവച്ഛവങ്ങളായി നിലംപതിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അസ്ത്രമായതിനാൽ അതിനെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ ആ പ്രഹരം ഏറ്റുവാങ്ങുകയായിരുന്നു. അഹങ്കാരത്തോടെ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. യുദ്ധക്കളം മുഴുവൻ നിശ്ചലമായി, എങ്ങും മൃതദേഹങ്ങൾ മാത്രം. ആ വലിയ സേനയിൽ അപ്പോൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെടാതിരുന്നത് വിഭീഷണനും ഹനുമാനും മാത്രമായിരുന്നു (ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം ഹനുമാനെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു). അവർ രണ്ടുപേരും പന്തവും കൊളുത്തി യുദ്ധക്കളത്തിലൂടെ നടന്ന് പരിക്കേറ്റവരെ പരിശോധിച്ചു. അപ്പോഴാണ് അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു കിടക്കുന്ന വയോധികനായ ജാംബവാനെ അവർ കണ്ടത്. വിഭീഷണന്റെ ശബ്ദം കേട്ട ജാംബവാൻ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് ചോദിച്ചത് ഒറ്റക്കാര്യമാണ്: "നമ്മുടെ വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ജീവനോടെയുണ്ടോ?". ലക്ഷ്മണനെയോ സുഗ്രീവനെയോ അന്വേഷിക്കാതെ ഹനുമാനെ അന്വേഷിച്ചതിന്റെ കാരണം വിഭീഷണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ ജീവനോടുണ്ടെങ്കിൽ ഈ സേന മുഴുവൻ മരിച്ചാലും അവർ ഉണർന്നെഴുന്നേൽക്കും. എന്നാൽ ഹനുമാൻ ഇല്ലെങ്കിൽ നമ്മളെല്ലാവരും ജീവനോടെയുണ്ടെങ്കിലും മരിച്ചതിന് തുല്യമാണ്." അപ്പോഴേക്കും ഹനുമാൻ ഓടിയെത്തി ജാംബവാന്റെ കാൽക്കൽ വണങ്ങി. ഹനുമാനെ കണ്ട് സന്തോഷിച്ച ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ, വാനരസേനയെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെയും രക്ഷിക്കാൻ ഇനി നിനക്ക് മാത്രമേ കഴിയൂ. നീ വേഗം ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോവുക. അവിടെ കൈലാസത്തിനും ഋഷഭപർവ്വതത്തിനും ഇടയിൽ സർവ്വ ഔഷധങ്ങളുമുള്ള ഒരു ദിവ്യപർവ്വതമുണ്ട് (ദ്രോണഗിരി/ഔഷധഗിരി). അതിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന നാല് ദിവ്യഔഷധങ്ങളുണ്ട്: •മരിച്ചവരെ ജീവിപ്പിക്കുന്ന 'മൃതസഞ്ജീവനി' •മുറിവുകൾ കരിച്ച് ഭേദമാക്കുന്ന 'വിശല്യകരണി' •ശരീരത്തിന്റെ നിറം തിരികെ നൽകുന്ന 'സുവർണ്ണകരണി' •അറ്റുപോയ അവയവങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന 'സന്ധാനകരണി' നീ എത്രയും വേഗം അവ കൊണ്ടുവരിക." ജാംബവാന്റെ നിർദ്ദേശം കേട്ടയുടനെ ഹനുമാൻ തന്റെ ഭീമാകാരമായ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട് ഹിമാലയത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു. ആകാശത്തുകൂടി ഒരു വാൽനക്ഷത്രം പോലെ പാഞ്ഞുപോയ ഹനുമാൻ അതിവേഗം ഹിമാലയത്തിലെത്തി ഔഷധപർവ്വതം കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ ഹനുമാൻ വരുന്നത് കണ്ട ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങൾ സ്വയം മറഞ്ഞുപോയി (അദൃശ്യമായി). ഔഷധങ്ങളെ തിരഞ്ഞുപിടിക്കാൻ സമയമില്ലാത്തതിനാലും, അവ സ്വയം ഒളിച്ചതിൽ കോപം വന്നതിനാലും ഹനുമാൻ ആ പർവ്വതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം (ദ്രോണഗിരി) സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു. ആ പർവ്വതവും ഒരു കൈയ്യിലേന്തി ഒട്ടും സമയം കളയാതെ അദ്ദേഹം ആകാശത്തുകൂടി ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നു. ഔഷധപ്പർവ്വതവും വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലെത്തിയതും വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു. ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങളുടെ ഗന്ധം കാറ്റിലൂടെ ലങ്കാപോർക്കളത്തിൽ പരന്നു. ആ സുഗന്ധം ഏറ്റമാത്രയിൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും അത്ഭുതകരമായി കണ്ണ് തുറന്നു. അവരുടെ ക്ഷീണവും മുറിവുകളും പൂർണ്ണമായും മാറി. മരിച്ചുകിടന്ന കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, യാതൊരു പരിക്കുകളുമില്ലാതെ എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. വാനരസേന ഇരട്ടി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. എന്നാല് യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ച രാക്ഷസന്മാർ ഉണർന്നില്ല. കാരണം, എത്ര രാക്ഷസന്മാർ മരിച്ചു എന്ന കണക്ക് വാനരന്മാർക്ക് മനസ്സിലാകാതിരിക്കാൻ, മരിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ അപ്പപ്പോൾ കടലിൽ എറിയാൻ രാവണൻ ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ ഔഷധത്തിന്റെ ഗന്ധം അവർക്ക് ലഭിച്ചില്ല . എല്ലാവരും ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റു എന്ന് ഉറപ്പായ ശേഷം ഹനുമാൻ ആ ഔഷധപർവ്വതം തിരികെ ഹിമാലയത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി വെച്ചു മടങ്ങിയെത്തി. ഈ മഹാസംഭവം അറിഞ്ഞ ഇന്ദ്രജിത്തും രാവണനും ഭയന്നുവിറച്ചു. താൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് കൊന്നവരെല്ലാം വീണ്ടും ഉണർന്നുവന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന് തന്റെ അന്ത്യം അടുത്തുവെന്ന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന് യുദ്ധം അതിഭീകരമായി പുനരാരംഭിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===മേഘനാദവധം=== {{Unreferenced section}} മൃതസഞ്ജീവനിയുടെ ദിവ്യഗന്ധമേറ്റ് ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ വാനരസേന കൂടുതൽ ഉന്മേഷത്തോടെയും വീര്യത്തോടെയും പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വാനരന്മാർ കൈകളിൽ തീപ്പന്തങ്ങളേന്തി രാത്രിയിൽ ലങ്കാകോട്ടയുടെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറുകയും കവാടങ്ങൾക്കും മാളികകൾക്കും കൊട്ടാരങ്ങൾക്കും തീയിടുകയും ചെയ്തു. ഹനുമാൻ മുൻപ് നടത്തിയ ലങ്കാദഹനത്തിന് ശേഷം നഗരത്തിൽ ഉണ്ടായ ഈ രണ്ടാമത്തെ തീപിടുത്തം രാക്ഷസന്മാർക്കിടയിൽ കടുത്ത ഭീതി പരത്തുകയും ലങ്കയെ മുഴുവൻ കത്തിയെരിയുന്ന അഗ്നിജ്വാലകളിൽ മുക്കുകയും ചെയ്തു. തീപിടുത്തവും നാശനഷ്ടങ്ങളും കണ്ട് കോപാകുലനായ രാവണൻ, കുംഭകർണ്ണന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ കുംഭനെയും നികുംഭനെയും യുദ്ധത്തിനയച്ചു. മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളുമായി പോരാട്ടത്തിനിറങ്ങിയ കുംഭൻ അംഗദൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാനരവീരന്മാരെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ മുറിവേൽപ്പിച്ച് വീഴ്ത്തി. ഇതുകണ്ട് വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ മുന്നോട്ടുവരികയും കുംഭന്റെ വില്ലും രഥവും തകർക്കുകയും അവനെ എടുത്തു കടലിലേക്ക് എറിയുകയും ചെയ്തു. ആ ഏറിൻ്റെ ശക്തിയിൽ അവൻ കടലിൻ്റെ അടിത്തട്ട് വരെ എത്തി. എന്നാൽ കടൽജലം കലക്കിമറിച്ച് കൊണ്ട് കുംഭൻ കരയിലേക്ക് കയറിവന്നു. തുടർന്ന് ഇരുവരും തമ്മിൽ പൊരിഞ്ഞ മുഷ്ടിയുദ്ധം നടന്നു. ഒടുവിൽ സുഗ്രീവൻ തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് കുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, ആ പ്രഹരത്തിൽ നെഞ്ചുതകർന്ന് കുംഭൻ ചോരതുപ്പി യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിലംപതിച്ച് മരിക്കുകയും ചെയ്തു. സഹോദരന്റെ ദാരുണമായ മരണം കണ്ട് രോഷാകുലനായ നികുംഭൻ ഇരുമ്പ് മുള്ളുകളുള്ള ഭീമാകാരമായ പരിഘവുമായി (ഇരുമ്പ് ഗദ) വാനരന്മാരെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. അവനെ തടയാൻ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു. നികുംഭൻ തന്റെ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, വജ്രശരീരനായ ഹനുമാന്റെ മാറിൽത്തട്ടി ആ ആയുധം കഷണങ്ങളായി തകർന്നുപോയി. ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ നികുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ ശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, തുടർന്ന് അവനെ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് കഴുത്തു ഞെരിച്ച് തലയറുത്തുമാറ്റി വധിക്കുകയും ചെയ്തു. കുംഭകർണ്ണന്റെ മക്കളും മരിച്ചതോടെ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വെച്ച് ശ്രീരാമനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട ഖരന്റെ പുത്രനായ മകരാക്ഷനെ രാവണൻ യുദ്ധത്തിനയച്ചു. പിതാവിന്റെ ഘാതകനായ ശ്രീരാമനോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാനായി വന്ന മകരാക്ഷൻ രാമന് നേരെ അതിഭീകരമായ ശരവർഷം നടത്തി. ശ്രീരാമൻ അവന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം തടുത്ത് രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തു. തുടർന്ന് മകരാക്ഷൻ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന വലിയൊരു ശൂലം ശ്രീരാമന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും, ശ്രീരാമൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ ബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ ശൂലത്തെ ആകാശത്തുവെച്ചുതന്നെ തകർത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ പ്രയോഗിച്ച അതിശക്തമായ പാവകാസ്ത്രമേറ്റ് (ആഗ്നേയാസ്ത്രം) നെഞ്ചുപിളർന്ന് മകരാക്ഷനും ജീവനറ്റ് നിലത്തുവീണു. ഈ വീരന്മാരുടെയെല്ലാം അന്ത്യത്തോടെ രാവണന്റെ പ്രതിരോധം പൂർണ്ണമായി തകരുകയും തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ അവസാനത്തെ മായായുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങാൻ നിർബന്ധിതനാവുകയും ചെയ്തു. വാനരന്മാരുടെ മനോവീര്യം തകർക്കാനും അവരുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കാനുമായി അവൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ മായാശക്തി ഉപയോഗിച്ച് അവൻ തികച്ചും യഥാർത്ഥമെന്ന് തോന്നുന്ന ഒരു 'മായാസീതയെ' സൃഷ്ടിച്ചു. കരഞ്ഞുകൊണ്ട് നിൽക്കുന്ന ആ മായാസീതയെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. ഹനുമാന്റെയും വാനരന്മാരുടെയും മുന്നിലെത്തിയ ഇന്ദ്രജിത്ത്, സീതയുടെ മുടിക്ക് കുത്തിപ്പിടിക്കുകയും വലിയൊരു വാളെടുത്ത് അവളെ വെട്ടികൊല്ലുകയും ചെയ്തു. "രാമൻ ആർക്കുവേണ്ടിയാണോ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്, അവളെ ഞാൻ ഇതാ വധിച്ചിരിക്കുന്നു" എന്ന് അവൻ അട്ടഹസിച്ചു. ഇതുകണ്ട് ഹനുമാനും വാനരന്മാരും തളർന്നുപോയി. അവർ ആയുധം താഴെവെച്ച് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ വാർത്ത കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ ബോധംകെട്ടു വീണതറിഞ്ഞ് വിഭീഷണൻ അവിടേക്ക് ഓടിയെത്തി. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ വിഭീഷണൻ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, അങ്ങ് ദുഃഖിക്കാതിരിക്കൂ. ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നത് യഥാർത്ഥ സീതയെ അല്ല. അതെല്ലാം അവന്റെ മായാജാലമാണ്. സ്വന്തം ജീവൻ പോയാലും രാവണൻ സീതയെ വധിക്കാൻ ആരെയും അനുവദിക്കില്ല. ഇത് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വലിയൊരു തന്ത്രമാണ്." തുടർന്ന് വിഭീഷണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വെളിപ്പെടുത്തി: "വാനരന്മാരെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ച ശേഷം, ലങ്കയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള 'നികുംഭില' എന്ന ഗുഹയിൽ പോയി ഒരു ആഭിചാരകർമം നടത്താനാണ് അവൻ പോയിരിക്കുന്നത്. ആ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ദിവ്യമായ രഥവും അശ്വങ്ങളും ആയുധങ്ങളും അവന് ലഭിച്ചാൽ, മൂലോകങ്ങളിൽ ആർക്കും അവനെ തോൽപ്പിക്കാനാകില്ല. അവൻ യാഗം പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപ് അവനെ തടയണം." വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശ്രീരാമൻ, ഇന്ദ്രജിത്തിനെ വധിക്കാനുള്ള ചുമതല ലക്ഷ്മണനെ ഏൽപ്പിച്ചു. വിഭീഷണനെയും ഹനുമാനെയും ജാംബവാനെയും വലിയൊരു വാനരപ്പടയെയും കൂട്ടി ലക്ഷ്മണൻ നികുംഭിലയിലേക്ക് കുതിച്ചു. നികുംഭിലയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് യാഗത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയായിരുന്നു. അവന് കാവലായി നിന്ന ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാരെ വാനരസേന ആക്രമിച്ചു. അവിടെ വലിയൊരു യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. രക്തവും മാംസവും തെറിച്ച് യാഗശാല അശുദ്ധമായി. കാവൽക്കാർ കൂട്ടത്തോടെ കൊല്ലപ്പെടുന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന്, യാഗം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയാതെ പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് ആയുധമെടുത്ത് എഴുന്നേൽക്കേണ്ടി വന്നു. അങ്ങനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് അജയ്യനാകാനുള്ള അവസാന ശ്രമവും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ചേർന്ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. യാഗം മുടങ്ങിയ ദേഷ്യത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലക്ഷ്മണന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. തന്റെ ശത്രുക്കൾക്ക് രഹസ്യങ്ങളെല്ലാം ചോർത്തിക്കൊടുത്ത സ്വന്തം ഇളയച്ഛനായ വിഭീഷണനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ച് 'കുലദ്രോഹി' എന്ന് വിളിച്ച് അധിക്ഷേപിച്ചു. എന്നാൽ ധർമ്മം മാത്രമാണ് തനിക്ക് വലുതെന്ന് വിഭീഷണൻ മറുപടി നൽകി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഭയാനകമായ പോരാട്ടം നടന്നു. രാമ-രാവണ യുദ്ധത്തിന് തുല്യമായ പോരാട്ടമായിരുന്നു അത്. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മായാശക്തികളെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണന് കഴിഞ്ഞു. ഇരുവരും ദിവസങ്ങളോളം വിശ്രമമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്തു. ഒടുവിൽ ഇരുവരും ഏറ്റവും വലിയ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലക്ഷ്മണൻ വരുണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഭാർഗ്ഗവാസ്ത്രം കൊണ്ട് അതിനെ തടുത്തു. അവ പരസ്പരം ഇടിച്ച് ആകാശത്ത് വലിയ തീപ്പൊരികൾ ചിതറി. യുദ്ധം അതിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ ഏറ്റവും ദിവ്യവും അപ്രതിരോധ്യവുമായ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രം' (ദേവേന്ദ്രന്റെ അസ്ത്രം) വില്ലിൽ തൊടുത്തു. എന്നിട്ട് ലോകപ്രശസ്തമായ ഈ സത്യവാചകം (സത്യസങ്കല്പം) ഉരുവിട്ടു: "ധർമ്മാത്മാ സത്യസന്ധശ്ച രാമോ ദാശരഥിര്യദി । പൗരുഷേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വഃ ശരൈനം ജഹി രാവണിമ് ॥" (ദശരഥപുത്രനായ ശ്രീരാമൻ തികഞ്ഞ ധർമ്മിഷ്ഠനും സത്യവാനും ആണെങ്കിൽ, പൗരുഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് തുല്യമായി മറ്റാരുമില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ... അല്ലയോ അസ്ത്രമേ, നീ പോയി ഈ രാവണപുത്രനെ വധിക്കുക!) ശ്രീരാമന്റെ നാമവും സത്യവും ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ആ ഇന്ദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. അത് ഒരു കൊള്ളിമീൻ പോലെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞ് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ കഴുത്തറുത്തു. കിരീടം വെച്ച ആ വലിയ തല നിലംപതിച്ചു. മൂലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന, ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലും പരാജയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാമായാവിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് അങ്ങനെ അതേ ഇന്ദ്രൻ്റെ തന്നെ അസ്ത്രമായ ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ മരണത്തിന് കീഴടങ്ങി. ഇന്ദ്രജിത്ത് മരിച്ചതുകണ്ട് വാനരസേനയും ദേവന്മാരും ആകാശത്തുനിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. വാനരന്മാർ സന്തോഷം കൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്തു. മുറിവുകളോടെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് മടങ്ങിയെത്തിയ ലക്ഷ്മണനെ ശ്രീരാമൻ ഓടിച്ചെന്ന് കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും, തന്റെ മടിയിലിരുത്തി വാത്സല്യത്തോടെ തലോടി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണം രാവണന് യുദ്ധത്തിൽ ഏൽക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രഹരമായിരുന്നു.{{തെളിവ്}} ===രാവണവധം=== {{Unreferenced section}} തന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന വാർത്ത രാവണനെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ തകർത്തു. അവന്റെ പുത്രശോകം വൈകാതെ കൊടുംകോപമായി മാറി. 'മായാസീതയെ' ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥ സീതയെ താൻ കൊല്ലുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ വലിയൊരു വാളുമെടുത്ത് അശോകവനത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞു. രാവണൻ വാളുമായി വരുന്നത് കണ്ട് സീതാദേവി ഭയന്നുവിറച്ചു. എന്നാൽ 'സുപാർശ്വൻ' എന്ന ബുദ്ധിമാനും ധർമ്മിഷ്ഠനുമായ ഒരു മന്ത്രി രാവണനെ തടഞ്ഞുനിർത്തി. "അല്ലയോ മഹാരാജാവേ, ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അങ്ങയെപ്പോലൊരു വീരന് ചേർന്നതല്ല. അത് ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്. ഈ കോപം മുഴുവൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ രാമനോട് കാണിക്കുക" എന്ന് അവൻ ഉപദേശിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അല്പം ശാന്തനായ രാവണൻ സീതയെ വധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണശേഷം അത്യധികം ക്രുദ്ധനായി മാറിയ രാവണൻ വിരൂപാക്ഷൻ്റെ കീഴിലുള്ള തൻ്റെ ശേഷിച്ച സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. ലങ്കയെങ്ങും വിധവകളുടെയും ഉറ്റവരെ നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെയും വിലാപങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കാമിച്ചത് കൊണ്ടും രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചതും മൂലമാണ് തങ്ങൾക്ക് ഈ ദുർഗതി വന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞു അവർ ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണനും വിരൂ പാക്ഷനും അതിക്രൂരമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. വിരൂപാക്ഷനെ സുഗ്രീവൻ വധിച്ചു. ഇത് കണ്ട സംഹാരരുദ്രനായി മാറിയ രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച മാരകാസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഒറ്റയടിക്ക് ലക്ഷക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീണു. തൻ്റെ പ്രിയ വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീഴുന്നതു കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ രാവണനെ തടയാനായി മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണന്റെ കൃത്യതയാർന്ന അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ പതറിയ രാവണൻ, ഒടുവിൽ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതും അമോഘവുമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യവേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പ്രയോഗിച്ചു. ഇടിമിന്നൽ പോലെ പാഞ്ഞെത്തിയ ആ വേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ മാറിടം പിളർന്ന് തുളഞ്ഞുകയറുകയും, ലക്ഷ്മണൻ ചോരവാർന്ന് ബോധരഹിതനായി നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു. രാവണന്റെ ആക്രമണങ്ങളെ തടുത്ത് നിർത്തി ,ശ്രീരാമൻ രാവണനെ ലങ്കയിലേക്ക്. പാലായനം ചെയ്യിപ്പിച്ചു,തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണൻ്റെ ശരീരത്തിൽ തറച്ച വേൽ പിഴുതുമാറ്റിയെങ്കിലും ലക്ഷ്മണൻ അബോധാവസ്ഥയിൽത്തന്നെ തുടർന്നു . തന്റെ ജീവനായ അനുജൻ ചേതനയറ്റ് കിടക്കുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം തകർന്ന് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ലക്ഷ്മണനില്ലാത്ത ഒരു വിജയവും സീതയും തനിക്ക് ആവശ്യമില്ലെന്നും, താനും ഇവിടെവെച്ച് ജീവനൊടുക്കുമെന്നും പറഞ്ഞ് വിലപിച്ച രാമനെ വാനര വൈദ്യനായ സുഷേണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ നാഡിമിടിപ്പ് നിലച്ചിട്ടില്ലെന്നും അവൻ മരിച്ചിട്ടില്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കിയ സുഷേണൻ, ഹിമാലയത്തിലെ ദ്രോണഗിരി പർവ്വതത്തിൽ പോയി വിശല്യകരണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവരക്ഷാ ഔഷധങ്ങൾ വീണ്ടും കൊണ്ടുവരാൻ ഹനുമാനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒട്ടും സമയം കളയാതെ ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന ഹനുമാൻ, ഔഷധങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ആ പർവ്വതശിഖരം മുഴുവനായി വീണ്ടും വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ഒറ്റപ്പറക്കലിന് ലങ്കയിലെത്തിച്ചു. സുഷേണൻ ആ ദിവ്യൗഷധം ചതച്ച് ലക്ഷ്മണന്റെ മൂക്കിലേക്ക് മണപ്പിച്ചതും, ശരീരത്തിലെ കൊടിയ വിഷം ഇല്ലാതായി, മുറിവുകളെല്ലാം ഉണങ്ങി ലക്ഷ്മണൻ സുഖനിദ്രയിൽ നിന്നെഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനോട് തനിക്കുവേണ്ടി സമയം പാഴാക്കാതെ അധർമ്മിയായ രാവണനെ വധിക്കാനുള്ള പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അനുജൻ പൂർണ്ണ സൗഖ്യത്തോടെ തിരിച്ചുവന്നതിൽ അതിയായ ആശ്വാസവും, ലക്ഷ്മണനെ ഈ അവസ്ഥയിലാക്കിയ രാവണനോട് അടക്കാനാവാത്ത ക്രോധവും പൂണ്ട ശ്രീരാമൻ ആ നിമിഷം പോർക്കളത്തിൽ വെച്ച് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഇന്ന് ഒന്നുകിൽ രാവണൻ, അല്ലെങ്കിൽ രാമൻ! ഇന്ന് ഈ പോർക്കളത്തിൽ നിന്ന് രാവണൻ ജീവനോടെ തിരികെ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, എന്റെ സർവ്വകോപവും അവന്റെ മേൽ പതിക്കും, ലോകം മുഴുവൻ ഇന്ന് രാവണന്റെ അന്ത്യത്തിന് സാക്ഷിയാകും." വീണ്ടും സകല സന്നാഹങ്ങളോടെയും അന്തിമയുദ്ധത്തിനായി രാവണൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ എത്തി. രാമനും രാവണനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം തുടങ്ങി. രാവണൻ വലിയൊരു രഥത്തിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുനിന്നുമാണ് യുദ്ധം ചെയ്തിരുന്നത്. ഈ അസമമായ പോരാട്ടം ആകാശത്തുനിന്ന് വീക്ഷിച്ചിരുന്ന ദേവേന്ദ്രൻ, ഉടൻതന്നെ തന്റെ ദിവ്യമായ രഥവും സാരഥിയായ 'മാതലി'യെയും ശ്രീരാമന് സഹായമായി അയച്ചുകൊടുത്തു. ഇന്ദ്രന്റെ അതിശക്തമായ വില്ലും കവചവും അമ്പുകളും മാതലി രാമന് നൽകി. ശ്രീരാമൻ ആ ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി രാവണനുമായി തുല്യശക്തിയിലുള്ള പോരാട്ടം തുടർന്നു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള അവസാന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അത് കാണാനായി ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, മഹർഷിമാർ തുടങ്ങിയ സകല ദിവ്യപുരുഷന്മാരും തങ്ങളുടെ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ആകാശത്ത് തിങ്ങിനിറഞ്ഞു. ആകാശവും ഭൂമിയും സമുദ്രങ്ങളും ഒരുപോലെ വിറകൊള്ളുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം. രാമന്റെ കോദണ്ഡത്തിൽ നിന്നും രാവണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നും പുറപ്പെട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ പരസ്പരം തട്ടിത്തെറിച്ച് ആകാശത്ത് വൻ അഗ്നിഗോളങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. രാവണനയച്ച അതി മാരകമായ ത്രിശൂലം രാമബാണങ്ങളെ തകർത്തു കൊണ്ട് മുന്നേറിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ കൊടുത്തയച്ച വേൽ കൊണ്ട് രാമൻ അതിനെ തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ അസാധാരണമായ തീവ്രതയും ഭംഗിയും കണ്ട് ആകാശത്തുനിന്ന ദേവന്മാരും ഋഷികളും വിസ്മയിച്ചുപോയി. പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റേതെങ്കിലും ഒരു വസ്തുവിനോടോ യുദ്ധത്തോടോ ഇതിനെ ഉപമിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതിന് തുല്യമായി മറ്റൊന്നും കണ്ടെത്താൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഒന്നടങ്കം ഈ യുദ്ധത്തെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ട് വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ എക്കാലത്തെയും പ്രസിദ്ധമായ ഈ ശ്ലോകം ഉരുവിട്ടു: ഗഗനം ഗഗനാകാരം സാഗരഃ സാഗരോപമഃ രാമരാവണയോര്യുദ്ധം രാമരാവണയോരിവ (ആകാശത്തിന് തുല്യമായി ആകാശം മാത്രമേയുള്ളൂ, സമുദ്രത്തിന് ഉപമിക്കാൻ സാക്ഷാൽ സമുദ്രം മാത്രമേയുള്ളൂ; അതുപോലെ ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടക്കുന്ന ഈ മഹാപോരാട്ടത്തിന് ഉപമയായി രാമ-രാവണ യുദ്ധം അല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല!) വിശ്രമമില്ലാതെ ചെയ്ത യുദ്ധം അനേക സമയം നീണ്ടുനിന്നു. രാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണൻ തളർന്നു, എന്നാൽ ശ്രീരാമനും കടുത്ത യുദ്ധം കാരണം ക്ഷീണിതനായിരുന്നു. രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തികൾ ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്ന സമയം. അപ്പോൾ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് മഹർഷിയായ 'അഗസ്ത്യമുനി' കടന്നുവന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ക്ഷീണം മാറ്റാനും ശത്രുവിനെ വധിക്കാനുള്ള ഊർജ്ജം നൽകാനുമായി അഗസ്ത്യൻ ശ്രീരാമന് സൂര്യദേവനെ സ്തുതിക്കുന്ന അതിശക്തമായ 'ആദിത്യഹൃദയം' എന്ന മഹാമന്ത്രം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ചുതന്നെ ശ്രീരാമൻ മൂന്നുതവണ വെള്ളമെടുത്ത് ആചമിച്ച് ആദിത്യഹൃദയം ഭക്തിയോടെ ജപിച്ചു. അതോടെ രാമന്റെ എല്ലാ ക്ഷീണവും മാറി, മുഖത്ത് പൂർണ്ണമായ ഊർജ്ജവും ദിവ്യമായ തേജസ്സും തിരികെവന്നു. പുതിയ ഊർജ്ജത്തോടെ ശ്രീരാമൻ യുദ്ധം തുടർന്നു. എന്നാല് യുദ്ധരംഗത്ത് രാവണൻ അനേകം ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടു. രാവണരഥത്തിന്മുകളിൽ പെൺതത്തകൾ വന്നിരുന്നു ചിലച്ചു,രഥം പോകുന്ന ദിക്കിലെല്ലാം കഴുകന്മാർ വട്ടമിട്ടു പറന്നു,ആകാശത്ത് കൊള്ളിമീനുകൾ മിന്നി,കുറുക്കന്മാർ ഓരിയിട്ടു. വിജയിക്കുമെന്നുറപ്പിച്ചു രാമനും മരിക്കും എന്നുറപ്പിച്ചു രാവണനും വാശിയോടെ പൊരുതി. കോപം കൊണ്ട് അടിമുടി വിറച്ച രാഘവൻ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് രാവണന്റെ പത്തു തലകളും ഒന്നൊന്നായി അറുത്തുവീഴ്ത്തി. എന്നാൽ അത്ഭുതമെന്നു പറയട്ടെ, തലകൾ അറുത്തുവീഴ്ത്തിയ സ്ഥാനത്ത് വീണ്ടും പുതിയ തലകൾ മുളച്ചുവന്നു! നൂറുകണക്കിന് തവണ രാമൻ അവന്റെ തലകളും കൈകളും അറുത്തിട്ടും രാവണൻ മരിച്ചില്ല. തന്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ നിഷ്ഫലമാകുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ അല്പം ചിന്തയിലാണ്ടു. ഈ സമയം സാരഥിയായ മാതലി ശ്രീരാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: "ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ചിന്തിച്ചു അങ്ങ് സമയം കളയരുത് പ്രഭോ, രാവണന്റെ മരണസമയം അടുത്തെത്തിക്കഴിഞ്ഞു,സാധാരണ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇവനെ കൊല്ലാനാകില്ല. ഇനി അങ്ങ് ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചാലും." ഇതുകേട്ട് ശ്രീരാമൻ, മുൻപ് അഗസ്ത്യമുനി നൽകിയതും സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ അമോഘമായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' പുറത്തെടുത്തു. വായുദേവന്റെ വേഗവും അഗ്നിയുടെ തേജസ്സും വജ്രായുധത്തിന്റെ മൂർച്ചയും മേരുപർവ്വതിൻറെ ഭാരമുള്ള ആ അസ്ത്രത്തെ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ശ്രീരാമൻ കോദണ്ഡത്തിൽ (വില്ലിൽ) ബന്ധിച്ചു. സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ശ്രീരാമൻ ആ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ആകർണ്ണാന്തം വലിച്ചു രാവണന്റെ വക്ഷസിലേക്ക് (ഹൃദയത്തിലേക്ക്) ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിച്ചു. വലിയ ശബ്ദത്തോടെ,ഭൂമി കുലുക്കിക്കൊണ്ട് ഇടിത്തീപോലെ പാഞ്ഞുചെന്ന ആ അസ്ത്രം രാവണന്റെ വിശാലമായ മാറിടം പിളർന്നു. അവന്റെ ഹൃദയം തകർത്ത്, അവന്റെ പ്രാണനും അപഹരിച്ച ശേഷം, ആ അസ്ത്രം ഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച് രക്തം കഴുകിക്കളഞ്ഞ് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ ആവനാഴിയിൽ തന്നെ വന്നുചേർന്നു. കയ്യിൽ നിന്ന് വില്ലും അമ്പും താഴെവീണ്, മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാബലവാനായ രാക്ഷസരാജാവ് രാവണൻ ജീവനറ്റ് തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്നും താഴേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ മരിച്ചതുകണ്ട് അവശേഷിച്ച രാക്ഷസന്മാർ നാലുപാടും ചിതറിയോടി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഗന്ധർവ്വന്മാർ പാട്ടുപാടി, അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ലക്ഷ്മണനുമടക്കം വാനരസേനയാകെ അതിയായ ആഹ്ലാദത്തോടെ രാമന് ജയാകാരം മുഴക്കി.{{തെളിവ്}} നീതിയും ധർമ്മവും വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു, തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെ പൂർണ്ണമായ വിജയം അങ്ങനെ ശ്രീരാമനിലൂടെ പൂർത്തിയായി. ===സീതാസ്വീകാര്യം=== {{Unreferenced section}} രാവണൻ മരിച്ചതറിഞ്ഞു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പത്നിമാർ അലമുറയിട്ടുകൊണ്ട് യുദ്ധക്കളത്തി ലേക്ക് ഓടിവന്നു. രാവണന്റെ ചേതനയറ്റ ശരീരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകിടക്കുന്ന രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ വീണ് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മണ്ഡോദരി പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ ലങ്കാധിപതീ, ദേവേന്ദ്രനെയും യമനെയും കുബേരനെയും വരുണനെയും വരെ വിറപ്പിച്ച, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും കാൽക്കൽ കൊണ്ടുവന്ന അങ്ങയെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന് ഒരിക്കലും വധിക്കാൻ കഴിയില്ല! അങ്ങ് പരാജയപ്പെട്ടത് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ മുന്നിലല്ല. ആദിയും മദ്ധ്യവും അന്തവുമില്ലാത്ത സാക്ഷാൽ സനാതനനായ പരമാത്മാവ് (മഹാവിഷ്ണു) ആണ് രാമനായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നത്. സമസ്ത ലോകങ്ങളുടെയും നന്മയ്ക്കായി, അങ്ങയെപ്പോലുള്ള അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുഭഗവാൻ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചതാണ്. രാമനെ സേവിക്കാനായി വന്ന വാനരന്മാർ മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ ദേവന്മാരാണ്. പണ്ട് ജനസ്ഥാനത്തിൽ വെച്ച് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ രാമൻ ഒറ്റയ്ക്ക് വധിച്ചപ്പോൾത്തന്നെ രാമന്റെ ഈശ്വരീയത ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞതാണ്. എന്നാൽ അങ്ങയുടെ കാമവും അഹങ്കാരവും ആ സത്യം കാണാൻ അങ്ങയെ അനുവദിച്ചില്ല." തുടർന്ന് സീതാദേവിയെ അപഹരിച്ച രാവണന്റെ കൊടുംപാപത്തെയും അതിന്റെ കർമ്മഫലത്തെയും ഓർത്ത് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു: "സൗന്ദര്യത്തിലോ, കുലീനതയിലോ, സ്നേഹത്തിലോ, ഭക്തിയിലോ ഞാൻ സീതയേക്കാൾ ഒട്ടും പിന്നിലായിരുന്നില്ല. എന്നിട്ടും മോഹം കാരണം അങ്ങ് എന്നെ അവഗണിച്ച് സീതയെ ആഗ്രഹിച്ചു. ഒരു പതിവ്രതയുടെ കണ്ണീർ വെറുതെ നിലത്തു വീഴില്ല; സീതാദേവിയുടെ ആ കണ്ണീർത്തുള്ളികളാണ് ഇന്ന് ലങ്കയെയും അങ്ങയുടെ വംശത്തെയും അങ്ങയെത്തന്നെയും അഗ്നിയായി എരിച്ചു കളഞ്ഞത്. നന്മ ചെയ്തവൻ നന്മയും തിന്മ ചെയ്തവൻ തിന്മയും അനുഭവിക്കും എന്ന കർമ്മനിയമം അങ്ങയുടെ കാര്യത്തിൽ സത്യമായി. അങ്ങ് ചെയ്ത മഹാപാപങ്ങളുടെ ഭാരമാണ് ഇന്ന് അങ്ങയെ ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചത്." ലങ്കയുടെ പ്രതാപവും മക്കളും ഭർത്താവും എല്ലാം ഒരൊറ്റ തെറ്റുകൊണ്ട് നഷ്ടപ്പെട്ടല്ലോ എന്ന് ഓർത്ത് മനംനൊന്ത് മണ്ഡോദരി രാവണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് വീണ് ബോധരഹിതയായി. രാവണൻ മരിച്ചുവീണതുകണ്ട് വിഭീഷണൻ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു.രാവണൻ്റെ ജഡം വിധിപ്രകാരം ദഹിപ്പിക്കാനും അന്തപ്പുര സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനും രാമൻ വിഭീഷണോട് കൽപ്പിച്ചു. എന്നാൽ അങ്ങേയറ്റം അധർമ്മിയായിരുന്ന, മറ്റുള്ളവരെ ദ്രോഹിച്ച ഒരു വ്യക്തിക്ക് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ വിഭീഷണൻ ആദ്യം മടികാണിച്ചു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഒരു ഉപദേശം നൽകി: "മരണാന്താനി വൈരാണി നിർവൃത്തം നഃ പ്രയോജനം" (മരണത്തോടെ എല്ലാ ശത്രുതയും അവസാനിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായി. ഇവൻ എനിക്ക് സഹോദരനെപ്പോലെയാണ്, അതിനാൽ നീ ഇവന് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക.) ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിഭീഷണൻ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ, ഒരു മഹാരാജാവിന് നൽകേണ്ട എല്ലാ ബഹുമാനങ്ങളോടും കൂടി രാവണന്റെ ശവസംസ്കാരം നടത്തി. തുടർന്ന് ശ്രീരാമന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലക്ഷ്മണൻ വിഭീഷണനെ ലങ്കയുടെ പുതിയ രാജാവായി കിരീടമണിയിച്ചു . വിജയശ്രീലാളിതനായ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാനെ അയച്ച് ഈ സന്തോഷവാർത്ത സീതാദേവിയെ അറിയിച്ചു. വിഭീഷണൻ സീതയെ രാജകീയമായി അണിയിച്ചൊരുക്കി ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തിച്ചു. എന്നാൽ അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ മുഖത്ത് വലിയ ഗൗരവമായിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ അപവാദങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ പരുഷമായി സംസാരിച്ചു: "ഞാൻ ഈ യുദ്ധം ചെയ്തത് എന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ മാനം കാക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. അന്യനായ ഒരു പുരുഷന്റെ (രാവണന്റെ) വീട്ടിൽ ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ നിന്നെ തിരികെ സ്വീകരിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല. നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹൃദയം തകർന്ന സീതാദേവി കണ്ണീരോടെ തന്റെ പാതിവ്രത്യം ലോകത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. ദേവി ലക്ഷ്മണനോട് അഗ്നികുണ്ഡം ഒരുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖത്തോടെ അഗ്നി ഒരുക്കി. സീതാദേവി കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് അഗ്നിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചു: "എന്റെ മനസ്സ് രാമനിൽ നിന്നും ഒരു നിമിഷം പോലും വ്യതിചലിച്ചിട്ടില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ, അല്ലയോ അഗ്നിദേവാ, അങ്ങ് എന്നെ സംരക്ഷിച്ചാലും." ഇത്രയും പറഞ്ഞ് സീത ജ്വലിക്കുന്ന തീയിലേക്ക് എടുത്തുചാടി. അത് കണ്ട വാനരന്മാരും രാക്ഷസസ്ത്രീകളും അലമുറയിട്ടു കരഞ്ഞു . അത്രക്ക് ഉച്ചത്തിലുള്ള ഒരു വിലാപം ലോകത്ത് മുൻപ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല. സീതാദേവി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തപ്പോൾ, ദേവേന്ദ്രൻ, യമധർമ്മൻ, വരുണൻ, കുബേരൻ, പരമശിവൻ എന്നിവർക്കൊപ്പം സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മദേവനും ആകാശത്തുനിന്ന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ലങ്കയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നു. ലോകസൃഷ്ടാവായ സാക്ഷാൽ പരമാത്മാവായിരുന്നിട്ടും, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ സീതയെ അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് വിധേയയാക്കുന്ന ശ്രീരാമന്റെ പെരുമാറ്റം കണ്ട് ദേവന്മാർ ചോദിച്ചു: "അല്ലയോ സർവ്വലോകനാഥാ, സമസ്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും സ്രഷ്ടാവും രക്ഷകനുമായ അങ്ങ് എന്തിനാണ് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നത്? സീത അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് അങ്ങ് എങ്ങനെയാണ് ഒരു ഭാവഭേദവുമില്ലാതെ നോക്കിനിൽക്കുന്നത്?" അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് ദേവന്മാരോട് പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ആത്മാനം മാനുഷം മന്യേ രാമം ദശരഥാത്മജം | സോഹം യശ്ച യതശ്ചാഹം ഭഗവാംസ്തദ് ബ്രവീതു മേ ||" (ഞാൻ എന്നെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനായും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനായ രാമനായും മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. സത്യത്തിൽ ഞാൻ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് ഞാൻ വന്നത്? ഭഗവാനേ, അങ്ങ് തന്നെ അത് എനിക്ക് വ്യക്തമാക്കി തന്നാലും). ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിനയം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മദേവൻ അത്യധികം ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ യഥാർത്ഥ ദിവ്യത്വം വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, നീ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല. സാക്ഷാൽ പരബ്രഹ്മവും, ശംഖ്-ചക്ര-ഗദാധാരിയുമായ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവാണ് നീ. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത, സനാതനനായ സാക്ഷാൽ നാരായണനാണ് അങ്ങ്. അങ്ങയുടെ പ്രിയപത്നിയായ സീതാദേവി മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരമാണ്. ലോകങ്ങളെ മുഴുവൻ ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന അധർമ്മിയായ രാവണനെ നിഗ്രഹിക്കാനും ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും വേണ്ടിയാണ് അങ്ങ് മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ദശരഥന്റെ മകനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചത്. ഇപ്പോൾ രാവണനെ വധിച്ച് അങ്ങയുടെ അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ അങ്ങയുടെ ലീലകൾ പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ അങ്ങേക്ക് സ്വധാമമായ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം. അങ്ങയുടെ നാമവും ചരിതവും ഭക്തിയോടെ സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനവും ശാശ്വതമായ മുക്തിയും ലഭിക്കും." ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ മഹാസ്തുതിയിലൂടെ ശ്രീരാമൻ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും വ്യക്തമായി. അഗ്നികുണ്ട്ഡത്തിൽ നിന്നും അഗ്നിദേവൻ സീതയെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ രാഘവാ,ഇതാ അങ്ങയുടെ ധർമ്മപത്നി സീത,ഇവൾ യാതൊരു കളങ്കവുമേൽക്കാത്തവളാണ്, ഇവൾ മനസ്സ് കൊണ്ടോ വാക്ക് കൊണ്ടോ പ്രവൃത്തി കൊണ്ടോ ഹൃദയം കൊണ്ടോ അങ്ങയെ വിട്ടു നടന്നിട്ടില്ല,സീതയെ അങ്ങ് സ്വീകരിക്കുക,എന്നോട് മറുത്തു ഒന്നും പറയേണ്ട,ഇതെൻ്റെ ഉത്തരവ് തന്നെ ആണ്." അഗ്നിദേവൻ,യാതൊരു പോറലുമേൽക്കാതെ സീതയെ രാമന് സമർപ്പിച്ചു. സീതയെ സസന്തോഷം സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് രാമൻ പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ വഹ്നിദേവ,സീതയുടെ പരിശുദ്ധിയിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവുമില്ല,മൂന്നുലോകത്തിനും സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ വിശ്വാസമുണ്ടാകുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ്,ഈ അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യാൻ സീതയെ ഞാൻ അനുവദിച്ചത്. സൂര്യനിൽ നിന്നും പ്രകാശത്തിന് വേർപെട്ടു നിൽക്കാൻ സാധിക്കാത്തത് പോലെ എന്നിൽ നിന്നും സീതയെ വേർപെടുത്താൻ യാതൊരു ശക്തിക്കും സാധ്യമല്ല." അനന്തരം അയോധ്യയിൽ ചെന്ന് രാജാവായി വാണു മാതാക്കളെയും സോദരന്മാരെയും പ്രജകളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുക എന്ന്, മഹാദേവൻ രാമനെ ആശീർവദിച്ചു.തുടർന്ന് സ്വർഗത്തിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്ന ദശരഥ മഹാരാജാവും രാമനെയും സീതയെയും ലക്ഷ്മണനേയും അനുഗ്രഹിച്ചു.രാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ദശരഥൻ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ,അദ്ദേഹം പണ്ട് മരണത്തിന് തൊട്ടു മുൻപ് കൈകേയിക്കു നൽകിയ: "നിന്റെ പുത്രനോട് കൂടി നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു" എന്ന ശാപം പിൻവലിക്കണമേയെന്നു രാമൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു.തൻ്റെ പ്രിയപുത്രൻറെ മഹത്വത്തിൽ സംപ്രീതനായ ദശരഥൻ അപ്രകാരം ചെയ്തു സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ദേവേന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ ശ്രീരാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ ദേവേന്ദ്രനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത് ഇതായിരുന്നു: "എനിക്കുവേണ്ടി യുദ്ധം ചെയ്ത് ജീവൻ വെടിഞ്ഞ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട വാനരന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും ജീവിച്ചുവരണം." തൻ്റെ ആശ്രിതരോടുള്ള ശ്രീരാമന്റെ അളവറ്റ സ്നേഹം കണ്ട് അതികഠിനമായ ആ വരം ദേവേന്ദ്രൻ നൽകി. ആകാശത്തുനിന്ന് അമൃത് പെയ്തിറങ്ങി. അതോടെ യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചുവീണ വാനരന്മാരെല്ലാം നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു വന്നു. വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കാൻ പോവുകയായിരുന്നു. സമയത്തിന് അയോദ്ധ്യയിൽ എത്തിയില്ലെങ്കിൽ അനുജൻ ഭരതൻ അഗ്നിയിൽ ചാടി ജീവനൊടുക്കുമെന്ന് ശ്രീരാമന് അറിയാമായിരുന്നു. അതിനാൽ അതിവേഗം അയോദ്ധ്യയിൽ എത്താനായി വിഭീഷണൻ കുബേരന്റെ ദിവ്യവാഹനമായ 'പുഷ്പകവിമാനം' കൊണ്ടുവന്നു. മനസ്സുകൊണ്ട് വിചാരിക്കുന്നിടത്ത് അതിവേഗം പറന്നെത്താനും, എത്ര പേർ കയറിയാലും വീണ്ടും ഒരാൾക്ക് കൂടി ഇരിക്കാൻ സ്ഥലം സ്വയം വലുതാകാനും കഴിവുള്ള അത്ഭുത വാഹനമായിരുന്നു അത്. ശ്രീരാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും വിമാനത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേകം കാണാൻ തങ്ങൾക്കും ആഗ്രഹമുണ്ടെന്ന് സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനും മറ്റ് വാനരവീരന്മാരും പറഞ്ഞു. ശ്രീരാമൻ സന്തോഷത്തോടെ അവരെയെല്ലാം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി. വിമാനം ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ കടന്നുവന്ന വഴികളിലെ സേതുബന്ധനവും, ദണ്ഡകാരണ്യവുമെല്ലാം രാമൻ സീതയ്ക്ക് കാണിച്ച് കൊടുത്തു. കിഷ്കിന്ധയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ പോകുമ്പോൾ സീതാദേവി ഒരു ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു: "സുഗ്രീവ പത്നിയായ താര, രുമ തുടങ്ങിയ കിഷ്കിന്ധയിലെ വാനരസ്ത്രീകളെക്കൂടി നമുക്ക് അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം." സീതയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം പുഷ്പകവിമാനം കിഷ്കിന്ധയിൽ ഇറങ്ങുകയും അവിടെയുള്ള സകല വാനരസ്ത്രീകളെയും പട്ടാഭിഷേകം കാണാനായി വിമാനത്തിൽ കയറ്റുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===പട്ടാഭിഷേകം=== {{Unreferenced section}} പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ അയോദ്ധ്യ ലക്ഷ്യമാക്കി പറന്ന ശ്രീരാമനും സംഘവും പ്രയാഗയിലെ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ഇറങ്ങി. അന്ന് വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്ന ദിവസമായിരുന്നു. മഹർഷി അവരെ അതിഥികളായി സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. താൻ വന്ന വിവരവും വനത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങളും ഭരതനെ അറിയിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ അവിടെവെച്ച് ഹനുമാനെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് അയച്ചു. ഭരതന്റെ മുഖഭാവം ശ്രദ്ധിക്കണമെന്നും, അവന് രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ താൻ കാട്ടിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങാമെന്നും രാമൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു. ഒരു മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഹനുമാൻ ആദ്യം ശൃംഗിവേരപുരത്തിൽ ചെന്ന് രാമന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ഗുഹനെ കണ്ട് രാമൻ വരുന്ന വിവരം അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഭരതന്റെ അരികിലെത്തി. അവിടെക്കണ്ട കാഴ്ച ഹനുമാനെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ഒരു രാജാവാകേണ്ട ഭരതൻ, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മെലിഞ്ഞുണങ്ങി, ജടാവൽക്കലങ്ങൾ ധരിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾക്ക് കാവലിരുന്ന് ഒരു സന്യാസിയെപ്പോലെ ജീവിക്കുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമൻ സീതാദേവിക്കും ലക്ഷ്മണനുമൊപ്പം വരുന്നുണ്ടെന്ന വാർത്ത ഹനുമാൻ അറിയിച്ചപ്പോൾ, സന്തോഷം കൊണ്ട് ഭരതൻ ഹനുമാനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും വിലമതിക്കാനാവാത്ത സമ്മാനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ വരുന്ന വിവരമറിഞ്ഞ് ഭരതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശത്രുഘ്നൻ അയോദ്ധ്യാ നഗരത്തെ ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി. വർഷങ്ങളായി ഉത്സവങ്ങളില്ലാതിരുന്ന അയോദ്ധ്യ വീണ്ടും ഉണർന്നു. നിരത്തുകൾ വൃത്തിയാക്കി പനിനീർ തളിച്ചു, വീടുകളിലും കൊട്ടാരത്തിലും കൊടിതോരണങ്ങൾ കെട്ടി, വഴികളിൽ പൂക്കൾ വിതറി. അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങളും മന്ത്രിമാരും രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൈകേയിയും എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട രാമനെ വരവേൽക്കാനായി വലിയ ആവേശത്തോടെ നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. പെട്ടെന്ന് ആകാശത്ത് സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന പുഷ്പകവിമാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ജനങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ രാമനാമം ജപിച്ചു. വിമാനം നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഇറങ്ങിയതും, ഭരതൻ ഓടിച്ചെന്ന് രാമനെ വണങ്ങി. രാമൻ ഭരതനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വാത്സല്യത്തോടെ നെറുകയിൽ ചുംബിച്ചു. തുടർന്ന് ഭരതൻ താൻ പതിനാലു വർഷമായി പൂജിച്ചിരുന്ന രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വെച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "ഭണ്ഡാരങ്ങളും ധാന്യപ്പുരകളും കൊണ്ട് സമൃദ്ധമായ അങ്ങയുടെ രാജ്യം ഇതാ ഞാൻ തിരികെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു.അങ്ങ് തന്ന ഈ വലിയ ചുമതല ഞാൻ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റി. അങ്ങയെ രാജാവായി കാണുന്നതോടെ എന്റെ ജനനം സഫലമായി." ഭരതന്റെ ഈ സ്നേഹവും ഭക്തിയും കണ്ട് സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും കണ്ണീരണിഞ്ഞു. പുഷ്പകവിമാനത്തെ രാമൻ അതിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയായ കുബേരൻ്റെ പക്കലേക്ക് പറഞ്ഞയച്ചു. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സ്മരിച്ചാൽ രാമൻ്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കൊള്ളാമെന്ന് പുഷ്പകം രാമനോട് ഉണർത്തിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സഹോദരന്മാരും വനവാസരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, മുടിവെട്ടി കുളിച്ച്, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളും വിലപിടിപ്പുള്ള ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു. സുമന്ത്രർ അതിമനോഹരമായ ഒരു രാജകീയ രഥം കൊണ്ടുവന്നു. ശ്രീരാമനും സീതാദേവിയും ആ രഥത്തിൽ കയറി. ആ രഥത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാൺ സാക്ഷാൽ ഭരതൻ പിടിച്ചു. ശത്രുഘ്നൻ രാമന് മീതെ വെൺകൊറ്റക്കുട ചൂടി. ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ഇരുവശവും നിന്ന് വെഞ്ചാമരം വീശി. സുഗ്രീവൻ 'ശത്രുഞ്ജയൻ' എന്ന ആനയുടെ പുറത്തേറി. ഹനുമാനും മറ്റ് വാനരന്മാരും മനുഷ്യരൂപമെടുത്ത് അവർക്കൊപ്പം നടന്നു. വലിയ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ജനങ്ങളുടെ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങളുടെയും അകമ്പടിയോടെ ആ മഹാഘോഷയാത്ര അയോദ്ധ്യയുടെ രാജവീഥികളിലൂടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ കൊട്ടാരത്തിൽ ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ ശ്രീരാമനെയും സീതാദേവിയെയും രത്നഖചിതമായ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. വാനരന്മാർ നാല് സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ഞൂറ് നദികളിൽ നിന്നും സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളിൽ പുണ്യതീർത്ഥം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി തുടങ്ങിയ മഹർഷിമാർ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ആ തീർത്ഥം ഉപയോഗിച്ച് ശ്രീരാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. തുടർന്നു വൈവസ്വതമനു, ഇക്ഷ്വാകു തുടങ്ങിയ സൂര്യവംശ രാജാക്കന്മാർ ചൂടിയതും ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ രത്നകിരീടം വസിഷ്ഠമഹർഷി ശ്രീരാമന്റെ ശിരസ്സിൽ അണിയിച്ചു. അതോടെ ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ മഹാരാജാവായി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ വായുദേവൻ വഴി ഒരു ദിവ്യമായ സ്വർണ്ണമാലയും മുത്തുമാലയും രാമന് സമ്മാനിച്ചു. ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, ജാംബവാൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാവർക്കും വിലയേറിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി. അവസാനം ശ്രീരാമൻ അത്യന്തം മനോഹരവും വിലപിടിപ്പുള്ളതുമായ ഒരു മുത്തുമാല സീതാദേവിക്ക് നൽകി. സീതാദേവി അത് കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞ ശേഷം ഊരി കയ്യിൽപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട് സഭയിലുള്ള എല്ലാവരെയും നോക്കി. ദേവിയുടെ മനസ്സറിഞ്ഞ രാമൻ പറഞ്ഞു: "സീതേ, നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനും, ശക്തിയും ബുദ്ധിയും ഭക്തിയുമുള്ള ആൾക്ക് നീ അത് നൽകുക." ഒട്ടും വൈകാതെ സീതാദേവി ആ ദിവ്യമായ മുത്തുമാല പ്രിയഭക്തനായ ഹനുമാന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിച്ചു. ആ മാലയണിഞ്ഞ് ഹനുമാൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ തിളങ്ങി വിഭീഷണനും സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും രാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ സ്വന്തം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ രാജാവായി ചുമതലയേറ്റതോടെ, ധർമ്മവും നീതിയും സമാധാനവും കളിയാടുന്ന, ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഭരണകാലമായ 'രാമരാജ്യം' ആരംഭിച്ചു. രാമരാജ്യത്തിൽ ആരും രോഗം വന്നോ പട്ടിണി കിടന്നോ ആയുസ്സ് തികയാതെ അകാലത്തിൽ മരിച്ചില്ല , മോഷണമോ അക്രമങ്ങളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, അനാഥരോ വിധവകളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, പ്രകൃതിപോലും സമൃദ്ധിയായി നിലനിന്നു .{{തെളിവ്}} ലക്ഷ്മണൻ്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത ശ്രീരാമൻ ബ്രഹ്മയജ്ഞം , അശ്വമേധം,വാജപേയം തുടങ്ങിയ സകല സൽകർമ്മങ്ങളും ചെയ്തു. നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി. അനേകവർഷങ്ങൾ എല്ലാ മഹിമമകളോടും കൂടി രാമൻ ഭൂമി പാലിച്ചു. ==സീത പരിത്യാഗം - യാഥാർത്ഥ്യം== പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കും ധർമ്മ സംസ്ഥാപനത്തിനും അവതാരവേളയിൽ വിഷ്ണു ഭഗവാനും ലക്ഷ്മി ദേവിയും വിരഹം സഹിക്കുന്നു. അതുപോലെയാണ് ശ്രീരാമനും സീത ദേവിയും. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് അവിടെ വസിക്കുന്ന പ്രജകൾ. പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും സ്ഥാനമാണ് മഹാരാജാവിനും മഹാറാണിയ്ക്കുമുള്ളത്. അവരാണ് പ്രജകളുടെ മാതൃക . അവരുടെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ജനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും. സീതദേവിയ്ക്ക് നേരെ ആരോപണമുയർന്നപ്പോൾ , സീത ദേവി സ്വയം തന്നെ രാജ്യത്തിനും പ്രജകൾക്കും ഭർത്താവായ ശ്രീരാമനും വേണ്ടി രാജ്യമുപേക്ഷിക്കാൻ തയാറായി . ഇതിലൂടെ മഹാറാണിയുടെ കർത്തവ്യവും വിവാഹവേളയിൽ ഏത് ദുഃഖത്തിലും ഭർത്താവിനൊപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭർത്താവിന്റെ നല്ലതിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന വാക്കും സീത ദേവി പാലിക്കുന്നു.താൻ കാരണം മറ്റുള്ളവർ തന്റെ ഭർത്താവിനെ അപമാനിക്കുന്നത് ദേവിയ്ക്ക് സഹിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഗർഭിണിയായ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ ഒട്ടും തയാറായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സീത ദൃഢനിശ്ചയമെടുത്തിരുന്നു. രാജ്യമുപേക്ഷിച്ച് സീതയോടൊപ്പം പോവാൻ തയാറായാൽ അയോധ്യയിലെ തങ്ങളുടെ പ്രജകളാകുന്ന സന്താനത്തിന് തെറ്റായ മാതൃകയാണ് കാട്ടികൊടുക്കുന്നതെന്നും സീത രാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തന്റെ അനുജന്മാർ രാജസിംഹാസനം ഏറ്റെടുക്കില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ സീതയുടെ നിർണയം അംഗീകരിച്ചു എന്നാൽ സീതയുടെ പക്കൽ നിന്നും ഒരു വാക്ക് അദ്ദേഹം വാങ്ങി. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചതല്ലെന്നും താൻ കാരണമാണ് പോവുന്നതെന്നും കരുതണമെന്നാണ് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടത്. സീത നീറുന്ന മനസ്സോടെ പതിയുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ നോക്കുന്നത് സീതയുടെ പാതിവ്രത്യമാണ്. സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു എന്ന് വന്നാൽ തെറ്റ് ചെയ്യാത്ത സീത കുറ്റക്കാരിയാകും. ഭർത്താവിന്റെ സാമീപ്യം ഏറ്റവും അവശ്യമായ തന്റെ ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയെ, ഉപേക്ഷിക്കാൻ സാഹചര്യ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിനെ വിവശനാക്കിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആ കുറ്റം സ്വയം ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു , വിവാഹ വേളയിൽ എത് സാഹചര്യത്തിലും കൂടെയുണ്ടാകും എന്ന വാക്ക് പാലിക്കാൻ കഴിയാത്ത പശ്ചാതാപത്തിൽ. ദാമ്പത്യ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പരസ്പരമുള്ള സ്നേഹവും വിശ്വാസവുമാണ്. രാമൻ ഒരിക്കൽപോലും സീതയെ അവിശ്വസിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് മുഴുവൻ സീത മാത്രമായിരുന്നു. അശ്വമേധ യജ്ഞത്തിൽ ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യം ആവശ്യമായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാൽ കൂടി അദ്ദേഹം വേറെ വിവാഹം ചെയ്തില്ല, സീതയുടെ സ്വർണ പ്രതിമ തന്റെയൊപ്പം വയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അതേപോലെ സീത പോയതിന് ശേഷം രാമൻ രാജകീയ ആർഭാടങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചില്ല. വനത്തിൽ സീത കഴിയുന്ന പോലെ തന്നെ അദ്ദേഹവും സാധാരണ ജീവിതം നയിച്ചു. അതേപോലെ സുരക്ഷിതമായ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമ പരിസരത്താണ് സീതയെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അജ്ഞയാൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്. ഇതിലൂടെയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് സീതയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത സ്നേഹമാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് . ഇതാണ് ശ്രീരാമനെ മര്യാദ പുരുഷോത്തമനാക്കി മാറ്റുന്നത്. അതേപേലെ സീതയെ പതിവ്രതാ രത്‌നമാക്കുന്നതും. അതേ പോലെ രണ്ടാമതൊരു അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് രാമൻ സീതയെ കൊണ്ട് ചെയ്യിപ്പിക്കാൻ തയാറായില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭാവിയിലും സ്ത്രീകൾ ചെറിയ തെറ്റിന് പോലും അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടതായി വരും. ഇങ്ങനെ തെറ്റായ ഒരു സന്ദേശം ഭാവി തലമുറയ്ക്ക് കൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ശ്രീരാമനും സീതയും അവരുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള ജീവിതം പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ത്യാഗം ചെയ്തു. സ്വാർത്ഥതയേതുമില്ലാത്ത ശ്രീരാമൻ എന്നും മാതൃക ഭരണാധികാരിയാണ് . സീത പരിത്യാഗത്തിലൂടെ തന്റെ പുത്രന്മാർ സഹിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്ന പഴിയിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു. അതേപോലെ വാത്മീകി ആശ്രമം പോലെയൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലമാണ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തത്.ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ എന്ന സ്നേഹനിധിയായ പിതാവിനെയാണ് കാണുന്നത്. സീതയും രാമനും രണ്ടല്ല മറിച്ച് ഒന്നാണ്. ഇരുവരും രണ്ട് ശരീരമെങ്കിലും ഒരു മനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സീതയുടെ നാമം രാമനു മുന്നിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത്. സീതയെയും രാമനെയും യഥാർത്തതിൽ മനസ്സിലാക്കത്തവരാണ് രാമന്റെ പ്രവൃത്തിയെ പഴിക്കുന്നത്. സീതയും രാമനും ഒരിക്കലും വേർപിരിയുന്നില്ല. ഭൂമിപ്രവേശം നടത്തിയ സീതയും സരയൂ നദിയിൽ ഭൗതികദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശ്രീരാമനും വൈകുണ്ഡത്തിൽ വെച്ച് സംഗമം ഉണ്ടാവുന്നു. ധർമപാലനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലീലകളാണ് എല്ലാം. ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== ‘രാമായ രാമഭദ്രായ രാമചന്ദ്രായ വേധസേ<br /> രഘുനാഥായ നാഥായ സീതായപതയേ നമഃ‘ ’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘ ’ആപദാമപഹർത്താരം<br /> ദാതാരം സർവസമ്പദാം<br /> ലോകാഭിരാമം ശ്രീരാമം<br /> ഭൂയോ ഭൂയോ നമാമ്യഹം<ref>'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം</ref> == കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == *[[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] *[[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശൂർ വടക്കുംന്നാഥ ക്ഷേത്രം]] (ശ്രീരാമൻ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്നാണ്) *[[തിരുവില്വാമല ശ്രീവില്വാദ്രിനാഥക്ഷേത്രം|തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കുന്നംകുളം]], തൃശ്ശൂർ *[[ചടയമംഗലം ജടായു-രാമക്ഷേത്രം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം ജില്ല|പാലാ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം]] *[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ആലത്തിയൂർ ശ്രീരാമ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] *[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]] *[[മാമ്മലശ്ശേരി ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം *[[വെളിനെല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[ഓയൂർ]], കൊല്ലം *[[തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി|തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[എലപ്പുള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലപ്പുള്ളി]], [[പാലക്കാട്‌ ജില്ല|പാലക്കാട്‌]] *[[പൂങ്കുന്നം സീതാരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തലശ്ശേരി]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] *[[ചെറുതാഴം രാഘവപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|രാഘവപുരം (ഹനുമാരമ്പലം) ക്ഷേത്രം]], [[ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുതാഴം]], കണ്ണൂർ *[[തിരുവാറ്റ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] *[[വെന്നിമല ശ്രീരാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം|വെന്നിമല ശ്രീരാമ-ലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം *[[തിരുമണിവെങ്കിടപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], കോട്ടയം *ഭജനമഠം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പണിമൂല, തിരുവനന്തപുരം *രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോഴിമണ്ണ, കോഴിക്കോട് *തിരുവനന്തപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം (പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം) *വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീരാമൻ ഉപദേവൻ) *വെട്ടയ്ക്കൽ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ (ഹനുമാൻ ഉപദേവൻ) *രാമക്കൽ മേട് ശ്രീരാമ-ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി == ഇവയും കാണുക == * [[രാമായണം]] * [[സീത]] == അവലംബം == {{reflist|2}} {{VishnuAvatars}} {{രാമായണം}} {{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}} {{Commonscat|Rama}} {{Authority control}} {{Hinduism-stub}} [[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]] [[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] [[വർഗ്ഗം:വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ]] kikc3c0ullign8fzacn9lzw1isx8ful 4673514 4673513 2026-10-05T06:07:14Z ~2026-52158-79 223481 /* അഭിഷേകവിഘ്നം */ 4673514 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rama}} {{നാനാർത്ഥം|ശ്രീരാമൻ}} {{Hdeity infobox| <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> Image = File:The Great Human ShriRam.jpg |Caption = ശ്രീ രാമൻ | Name = ശ്രീ രാമൻ | Sanskrit_Transliteration = | Devanagari = राम | Affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]] | Kannada = | Pali_Transliteration = | Tamil_script = இராமர் | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | God of = | Mantra = രാമ രാമ | Moola Mantra = ഓം രാം രാമായ നമഃ | Weapon = വില്ലും അസ്ത്രവും | Consort = [[സീത]] | Abode = അയോദ്ധ്യ | Mount = രഥം }} ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചത് ബി.സി.ഐ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (5114 BCE ജനുവരി 10). ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോധ്യയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ചില പഠനങ്ങൾ ഇത് ബി.സി.ഐ. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം (പ്രത്യേകിച്ച് വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം), ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളും, പ്രപഞ്ച പരിപാലകനുമായ ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ദശാവതാരങ്ങളിൽ ഏഴാമത്തേ അവതാരമാണ്‌ '''ശ്രീരാമൻ''' ([[English]]: Rama, [[IAST]]: rāma, [[Devanāgarī]]: राम, [[Thai]]: พระราม, [[Lao]]: ພຣະຣາມ, [[Burmese]]: Yama, [[Tagalog]]: Rajah Bantugan)‍. [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യയിലെ]] രാജാവായിരുന്നു രാമൻ. ഇദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് [[രാമായണം]] പുരോഗമിക്കുന്നത്. തെക്കേ ഏഷ്യയിലും, കിഴക്കേ ഏഷ്യയിലും <ref name=Dimock1963> {{cite journal | author = Dimock Jr, E.C. | year = 1963 | title = Doctrine and Practice among the Vaisnavas of Bengal | journal = History of Religions | volume = 3 | issue = 1 | pages = 106–127 | url = http://www.jstor.org/pss/1062079 | doi = 10.1086/462474 }}</ref> ഉള്ള പുരാണകാവ്യങ്ങളിൽ രാമൻ പ്രസിദ്ധമാണ്. അയോദ്ധ്യയിലെ രാജാവായിരുന്ന [[ദശരഥൻ|ദശരഥന്]] പട്ടമഹിഷിയായ [[കൗസല്യ|കൗസല്യയിൽ]] ജനിച്ച ആദ്യപുത്രനാണ്‌ രാമൻ. ഹിന്ദുമതത്തിൽ രാമനെ '''മര്യാദാ പുരുഷോത്തമനായി''' കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001">{{cite journal | author = Hess, L. | year = 2001 | title = Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife* | journal = Journal of the American Academy of Religion | volume = 67 | issue = 1 | pages = 1–32 | url = http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/content/citation/67/1/1 | accessdate = 2008-04-12 | doi = 10.1093/jaarel/67.1.1 }}</ref>. നന്മയുടെ ദൈവമായും ശ്രീരാമനെ കരുതുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിയുടെ]] അവതാരമായ [[സീത|സീതാദേവിയാണ്]] പത്നി. ഉത്തമസ്ത്രീയായി സീതയെ കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001"/><ref name=Kanungo>{{cite journal | author = Kanungo, H. | year = | title = The Distinct Speciality of Lord Jagannath | journal = Orissa Review | url = http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2008-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080529053220/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | url-status = dead }}</ref>. [[ഭരതൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]], [[ശത്രുഘ്നൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു രാമന്റെ സഹോദരൻമാർ. ശിവന്റെ അവതാരവും മഹാബലവാനുമായ [[ഹനുമാൻ]] ശ്രീരാമന്റെ ഭക്തനും ദാസനുമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം രാമചരിതവും ജീവനവും ധർമ്മത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഉത്തമപുരുഷനും പൂർണ്ണ മനുഷ്യനുമായിരുന്നു രാമൻ. [[ദശരഥൻ]] കൊടുത്ത ശപഥം മുൻ‌നിർത്തി, തന്റെ മകനായ [[ഭരതൻ (രാമായണം)|ഭരതൻ]] രാജാവാകണം എന്നുള്ളതും പതിന്നാലു വർഷത്തെ രാമൻ വനവാസത്തിന് പോകണം എന്നുള്ളതും [[കൈകേയി|കൈകേയിയുടെ]] ആവശ്യപ്രകാരമായിരുന്നു.<ref name = "Griffith1963">{{cite book | author = Griffith, R.T.H. | authorlink = Ralph T. H. Griffith | year = 1870–1874 | title = The Rámáyan of Válmíki | url = http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm | publisher = London: Trübner & Co.; Benares: E. J. Lazarus and Co. }}</ref> പത്നി [[സീത|സീതക്കും]] അനുജൻ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] രാമനെ പിരിഞ്ഞിരിക്കുവാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട് പതിന്നാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് രാമനൊപ്പം പോകുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനിടക്ക് അസുര രാജാവായ ലങ്കേശ്വരൻ [[രാവണൻ]] [[സീത|സീതയെ]] അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലേശകരവും ശ്രമകരവുമായ നീണ്ട തിരച്ചിലിനു ശേഷം, സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്ന് [[ഹനുമാൻ]] കണ്ടെത്തുകയും. ഘോരയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ രാവണനെ നിഗ്രഹിച്ച് സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനുശേഷം അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാമന്റെ കിരീടധാരണം നടക്കുകയും, അയോധ്യയുടെ രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അന്തിമഫലമായ ദേശത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി, <ref name = "Griffith1963"/> പിന്നീടുള്ള പതിനോരായിരം [[വർഷം]] സന്തോഷത്തിന്റെയും, സമാധാനത്തിന്റെയും, ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും, ന്യായത്തിന്റെയും യുഗമായ ''രാമരാജ്യ'' മായി അറിയപ്പെട്ടു. മാതൃകാപരമായ രാമരാജ്യം ലോകത്തിന് നൽകിയ രാമൻ, ഒടുവിൽ പുത്രന്മാരായ [[ലവൻ|ലവ]]-[[കുശൻ|കുശന്മാർക്ക്]] രാജ്യം നൽകി സരയൂനദിയിലിറങ്ങി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തു. രാമൻ ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം ബി.സി 1300-1200 കാലഘട്ടത്തിൽ [[Bronze Age|വെങ്കല യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദ]] കുലമണ്ഡലങ്ങൾ (മണ്ഡലം 2 മുതൽ 7 വരെ) രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആയിരുന്നു. രാമന്റെ സഹോദരൻ ആയ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണന്റെ]] ഒരു മകൻ ആയ ധ്വന്യൻ എന്നയാളെ കുറിച്ച് ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 5.33.10), രാമനെ കുറിച്ചും പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 10.93.14). ദശരഥ രാജാവിന്റെ ഭാര്യാസഹോദരൻ ആയ രാജാവ് ദിവോദാസനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗത്രൻ സുദാസും ഋഗ്വേദത്തിൽ ധാരാളം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വീരൻമാർ ആണ്. [[തുളസീദാസ്]], [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[ഭദ്രാചലം രാമദാസ്]], [[ത്യാഗരാജൻ|ത്യാഗരാജസ്വാമികൾ]] തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധ കവികൾ രാമഭക്തരായിരുന്നു. ഇവരുടെ കൃതികളിൽ രാമന്റെ മഹിമകൾ ധാരാളമായി കാണാം. ==രാമകഥ== ===രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും=== ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ കണക്കുകൂട്ടലുകളുടെയും ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ, ബി.സി.ഇ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (ചില പണ്ഡിതമതപ്രകാരം ബി.സി.ഇ. 7119) ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ തിരുജനനം സംഭവിച്ചതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. വസന്തത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞ ചൈത്രമാസത്തിലെ പുണ്യമായ ശുക്ലപക്ഷ നവമി തിഥിയിൽ, ദേവഗുരുവായ വ്യാഴവും ചന്ദ്രനും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന കർക്കടക ലഗ്നത്തിൽ, പുണർതം നക്ഷത്രത്തിന്റെ അമൃതകിരണങ്ങളിലാണ് പരബ്രഹ്മം അയോദ്ധ്യയിൽ മാനവരൂപം പൂണ്ടത്. പുണ്യസരിത്തായ സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അയോദ്ധ്യാനഗരം, സകല ഐശ്വര്യങ്ങളുടെയും വിളനിലമായി അന്നാളിൽ ശോഭിച്ചു. സൂര്യവംശ തിലകനും, രഘുമഹാരാജാവിന്റെ പൗത്രനും, അജമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനുമായ ദശരഥൻ നീതിമാനും പരാക്രമിയുമായിരുന്നെങ്കിലും, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ഒരു അനന്തരാവകാശിയുമില്ലാത്ത ദുഃഖം അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നു. കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, തപോനിധിയായ ഋശ്യശൃംഗ മുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ദശരഥൻ അശ്വമേധത്തോടൊപ്പം അതിപവിത്രമായ പുത്രകാമേഷ്ടി യാഗം നടത്തി. യാഗാഗ്നി ആളിക്കത്തിയ ആ പുണ്യവേളയിൽ, പ്രജാപതിയുടെ പ്രതിപുരുഷനായ യജ്ഞപുരുഷൻ അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്നും സാക്ഷാൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുയർന്നു. ദേവനിർമ്മിതമായ, ദിവ്യമായ പായസം അടങ്ങിയ സ്വർണ്ണപാത്രം രാജാവിന് സമ്മാനിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു: "ഹേ രാജാവേ, ഈ പായസം അങ്ങയുടെ പത്നിമാർക്കായി പകുത്തു നൽകുക; സകല ഗുണങ്ങളും തികഞ്ഞ നാല് ഉത്തമപുത്രന്മാർ അങ്ങേയ്ക്ക് ജനിക്കും." ദശരഥൻ ഭക്തിപൂർവ്വം ആ പായസത്തിന്റെ പകുതിഭാഗം പട്ടമഹിഷിയായ കൗസല്യാദേവിക്ക് നൽകി. അവശേഷിച്ച പകുതിയിൽ പകുതിഭാഗം പ്രിയപത്നിയായ കൈകേയിക്കും നൽകി. ബാക്കിവന്ന പായസത്തിന്റെ പകുതി സുമിത്രയ്ക്കും, തുടർന്ന് ഒന്നു ചിന്തിച്ച ശേഷം തന്നിൽ ശേഷിച്ച അവസാനഭാഗം കൂടി അതീവ വിനീതയായ സുമിത്രയ്ക്കുതന്നെയും രാജാവ് നൽകി. അതേസമയം, സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് മറ്റൊരു ദൈവികനാടകം അരങ്ങേറുകയായിരുന്നു. ത്രിലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ അക്രമങ്ങൾ സഹിക്കവയ്യാതെ, പശുവിന്റെ രൂപം പൂണ്ട ഭൂമീദേവിയും ഇന്ദ്രാദിദേവന്മാരും പരമശിവനും ബ്രഹ്മാവിനുമൊപ്പം ക്ഷീരസാഗരത്തിലെത്തി സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥന കേട്ട് പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ, താൻ ഭൂമിയിൽ ദശരഥപുത്രനായി അവതരിച്ച് രാവണനെയും അവന്റെ രാക്ഷസവംശത്തെയും നിഗ്രഹിക്കാമെന്നും, ഭൂമിയുടെ ഭാരം ശമിപ്പിക്കാമെന്നും അഭയം നൽകി. ഭഗവാന്റെ ആ ദിവ്യസങ്കല്പത്താൽ, പരമാത്മാവിന്റെ സ്വചൈതന്യം നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു: * ശ്രീരാമനായി കൗസല്യയുടെ ഉദരത്തിലും, * ഭരതനായി കൈകേയിയുടെ ഉദരത്തിലും, * ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനുമായി സുമിത്രയുടെ ഉദരത്തിലും ജനിച്ചു. പുത്രന്മാരുടെ ജനനത്തോടെ അയോദ്ധ്യ ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. നാലു രാജകുമാരന്മാരും പരസ്പര സ്നേഹത്തോടും ഐക്യത്തോടും കൂടി വളർന്നു. ഒരു ശരീരത്തിലെ നാല് പ്രാണനുകൾ കണക്കെ ജീവിച്ച അവർ ഒന്നിച്ചു കളിച്ചും, ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ചും, ആയുധവിദ്യകൾ വശത്താക്കിയും കഴിഞ്ഞു. ഇതിൽ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെയും, ശത്രുഘ്നൻ ഭരതന്റെയും നിഴൽപോലെയുള്ള ആത്മമിത്രങ്ങളായി മാറി. രാജകുമാരന്മാർ യൗവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്ന വേളയിൽ, ഒരിക്കൽ ക്രോധരൂപനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി അയോദ്ധ്യാ രാജസഭയിലെത്തി. താൻ ചെയ്യുന്ന യാഗത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന മാരീചൻ, സുബാഹു എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്നോടൊപ്പം അയക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പുത്രവാത്സല്യത്താൽ ദശരഥൻ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം യാത്രയാക്കി. യാത്രാവേളയിൽ, വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും അലട്ടാതിരിക്കാനും, ശരീരബലം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുമായി വിശ്വാമിത്രൻ അവർക്ക് സരയൂതീരത്തുവെച്ച് 'ബല', 'അതിബല' എന്നീ ദിവ്യമന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. തുടർന്ന് അവർ പണ്ട് മലദം, കരുഷം എന്നീ സമൃദ്ധമായ ജനപദങ്ങളായിരുന്ന, എന്നാൽ രാക്ഷസി കാരണം ശൂന്യമായി മാറിയ ഭയാനകമായ 'താടകാ വനത്തിൽ' പ്രവേശിച്ചു. കാറ്റിന്റെ വേഗതയിലും മലപോലെയുള്ള ശരീരത്തോടും കൂടിയ ക്രൂരയായ താടക അവരെ ആക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞടുത്തു. സ്ത്രീയാണെന്ന കാരണത്താൽ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, ഗുരുവായ വിശ്വാമിത്രന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലോകാപദ്രവകാരിയായ ആ യക്ഷിണിയെ രാമൻ തന്റെ ഒരൊറ്റ അസ്ത്രത്താൽ വധിച്ചു. സന്തുഷ്ടനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി, ദേവന്മാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശ്രീരാമന് അതീവ രഹസ്യങ്ങളും അജയ്യവുമായ ബ്രഹ്മശിരസ്സ്, വിഷ്ണുചക്രം, ഐന്ദ്രാസ്ത്രം, വായവ്യാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ ഈ വിദ്യകളെല്ലാം തന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണനും പകർന്നുനൽകി. വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമമായ സിദ്ധാശ്രമത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ അഞ്ചു രാത്രികളും പകലുകളും ഉറക്കമിളച്ച് യാഗത്തിന് കാവൽ നിന്നു. ആറാം ദിവസം, യാഗത്തിന്റെ പൂർണ്ണാഹൂതി വേളയിൽ, ആകാശത്ത് കറുത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ രാക്ഷസസേനയോടെ മാരീചനും സുബാഹുവും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. യാഗകുണ്ഡത്തിലേക്ക് രക്തവും അശുദ്ധികളും വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷം, ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ ആഗ്നേയാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുബാഹുവിനെ വധിച്ചു. തുടർന്ന് ശത്രുവിനെ കൊല്ലുകയല്ല, ദൂരേക്ക് മാറ്റുകയാണ് വേണ്ടതെന്ന കണക്കുകൂട്ടലിൽ മാനവാസ്ത്രം എയ്ത് മാരീചനെ നൂറ് യോജന ദൂരത്തേക്ക് ആകാശത്തിലൂടെ പറത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ പതിപ്പിച്ചു. യാഗം നിർവിഘ്നം പൂർത്തിയായതിൽ മുനിമാർ ആനന്ദനൃത്തം ചവിട്ടി. യാഗാനന്തരം ജനകമഹാരാജാവിന്റെ യാഗം കാണാനായി വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വിദേഹരാജ്യമായ മിഥിലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വഴിമധ്യേ നിർജ്ജനമായ ഗൗതമാശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ദേവേന്ദ്രന്റെ വഞ്ചനയാൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മപുത്രിയായ അഹല്യ, ഭർത്താവായ ഗൗതമമുനിയുടെ ശാപത്താൽ ആയിരം വർഷങ്ങളായി വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചും, ശരീരമാസകലം ഭസ്മത്തിൽ മൂടിയും, മൂടൽമഞ്ഞിൽ മറഞ്ഞ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അദൃശ്യയായി അവിടെ തപസ്സുചെയ്യുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ അഹല്യയുടെ ശാപം അവസാനിച്ചു. പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച ആ തപോധനയെ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ഗൗതമമുനിയും അവിടെയെത്തി അഹല്യയെ സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. മിഥിലയിലെത്തിയ രാമൻ, ജനകമഹാരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന രുദ്രഭഗവാന്റെ (പരമശിവന്റെ) പവിത്രമായ വില്ല് കാണാൻ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അയ്യായിരം വീരന്മാർ ചേർന്ന് വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന, എട്ട് ചക്രങ്ങളുള്ള കൂറ്റൻ ഇരുമ്പുപേടകത്തിലാണ് ആ ഭീമാകാരമായ 'ത്രയംബകം' എന്ന ശിവധനുസ്സ് സ്ഥാപിച്ചിരുന്നത്. മൂലോകങ്ങളിലെ വീരന്മാർക്കൊന്നും ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന ആ വില്ലിനെ, ശ്രീരാമൻ അനായാസം ഒരു ലീലപോലെ കൈയിലെടുത്തു. ജനസഞ്ചയത്തിന്റെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് രാമൻ ആ വില്ലിന് ഞാണൊലിയിട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ അപ്രതിരോധ്യമായ കരബലം താങ്ങാനാവാതെ ആ പടുകൂറ്റൻ വില്ല് ഇടിവെട്ടുന്ന ശബ്ദത്തോടെ രണ്ടായി ഒടിഞ്ഞു നിലംപതിച്ചു. ആ ശബ്ദത്തിൽ ഭൂമി നടുങ്ങി. ആർക്കും സാധിക്കാത്ത ഈ ധീരകൃത്യം പൂർത്തിയാക്കിയതോടെ, യജ്ഞവേദിയിലെ ഉഴവുചാലിൽ നിന്നും ജനകന് ലഭിച്ച അയോനിജയും സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരവുമായ സീതാദേവി ശ്രീരാമന്റെ ധർമ്മപത്നിയായി മാറി. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയിൽ നിന്നും ദശരഥനും സൈന്യവും മിഥിലയിലെത്തി. അതിമംഗളകരമായ മുഹൂർത്തത്തിൽ: * ശ്രീരാമൻ സീതയെയും, * ലക്ഷ്മണൻ സീതയുടെ സഹോദരിയായ ഊർമ്മിളയെയും, * ഭരതൻ ജനകന്റെ സഹോദരനായ കുശധ്വജന്റെ പുത്രി മാണ്ഡവിയെയും, * ശത്രുഘ്നൻ കുശധ്വജന്റെ ഇളയ പുത്രി ശ്രുതകീർത്തിയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. വിവാഹാനന്തരം സകല ആനന്ദങ്ങളോടെയും അവർ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ, ആകാശത്ത് കൊടുങ്കാറ്റും ഭൂകമ്പവും ഉണ്ടായി. ക്ഷത്രിയകുലാന്തകനായ സാക്ഷാൽ പരശുരാമൻ കയ്യിൽ കോടാലിയും വില്ലുമായി അവരുടെ വഴിമുടക്കി നിന്നു. തന്റെ പരമഗുരുവായ പരമശിവന്റെ ധനുസ്സ് ഒടിച്ചതിൽ കുപിതനായ പരശുരാമൻ, രാമന്റെ ശക്തിയെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ കൈവശമുള്ള വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ 'വൈഷ്ണവധനുസ്സ്' കുലയേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ആ വൈഷ്ണവധനുസ്സ് വാങ്ങി നിഷ്പ്രയാസം ഞാണൊലിയിട്ട് ഒരു ദിവ്യാസ്ത്രം അതിൽ സന്ധിച്ചു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് കേവലം ഒരു രാജകുമാരനല്ല, മറിച്ച് സാക്ഷാൽ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് ആ നിമിഷം പരശുരാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഭാർഗ്ഗവൻ തന്റെ അഹങ്കാരമെല്ലാം വെടിഞ്ഞ് ശ്രീരാമനെ തൊഴുതു വണങ്ങുകയും, തന്നിലുണ്ടായിരുന്ന ദിവ്യമായ തപോബലവും വൈഷ്ണവാംശവും ആ അസ്ത്രത്തിലൂടെ ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ച് മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലേക്ക് തപസ്സിനായി മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. സകല തടസ്സങ്ങളെയും പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിച്ച്, പുത്രന്മാരും നവവധുക്കളുമായി ദശരഥമഹാരാജാവ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി. രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും കൈകേയിയും സുമിത്രയും അവരെ മംഗളാരതിയുഴിഞ്ഞ് സ്വീകരിച്ചു. ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ അയോദ്ധ്യ ധർമ്മത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും നിത്യവസന്തമായി ചിരകാലം ശോഭിച്ചു. ===അഭിഷേകവിഘ്നം=== കൈകേയീ രാജാവായ അശ്വപതിയുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനും ഭരതന്റെ അമ്മാവനുമായ യുധാജിത്ത് അയോദ്ധ്യയിലെത്തി. ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും അവരുടെ പത്നിമാരെയും കൂട്ടി യുധാജിത്ത് കേകേയ രാജ്യത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. പുത്രന്മാർ ദീർഘകാലം മാതുലഗൃഹത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും, പ്രാണതുല്യനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ മനോഹരമായ സാന്നിദ്ധ്യം അയോദ്ധ്യയിലുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ ദശരഥന് അവരുടെ വിരഹം ഒട്ടും ഭാരമായി തോന്നിയില്ല. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ, ദശരഥമഹാരാജാവിനെ നിരന്തരമായ ദുഃസ്വപ്നങ്ങളും ജ്യോതിഷപരമായ ദുർനിമിത്തങ്ങളും വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിക്കുകയാണെന്ന തോന്നലും, വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ അവശതകളും അദ്ദേഹത്തെ അസ്വസ്ഥനാക്കി. ഒട്ടും വൈകാതെ, പ്രജാക്ഷേമതത്പരനും സർവ്വഗുണസമ്പന്നനുമായ ശ്രീരാമനെ അടുത്ത ദിവസത്തെ പുണ്യമായ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോദ്ധ്യയുടെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യാൻ രാജാവ് തിരുമാനിച്ചു. രാജസഭയിൽ മന്ത്രിമാരുടെയും സാമന്തരാജാക്കന്മാരുടെയും പ്രമുഖ പൗരന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് അദ്ദേഹം ഈ പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയപ്പോൾ, സദസ്സ് മുഴുവൻ ഹർഷാരവത്തോടെയും ജയഘോഷങ്ങളോടെയും ആ തീരുമാനത്തെ ഒന്നടങ്കം സ്വാഗതം ചെയ്തു. ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്തയറിഞ്ഞ് കോസലരാജ്യം ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. കൊട്ടാരങ്ങളിലും രാജവീഥികളിലും വർണ്ണത്തോരണങ്ങൾ ഉയർന്നു; സുഗന്ധജലം തളിച്ച് നഗരം അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി. എന്നാൽ, ഈ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങൾ കണ്ട കൈകേയിയുടെ കൂനിയായ ദാസി മന്ഥരയുടെ മനസ്സിൽ കടുത്ത അസൂയയും വിദ്വേഷവും പുകഞ്ഞു. അവൾ അന്തപുരത്തിൽ വിശ്രമിക്കുകയായിരുന്ന കൈകേയിയുടെ അടുക്കലേക്ക് ഓടിയെത്തി. ആദ്യം രാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്ത കേട്ട് ആനന്ദിച്ച് മന്ഥരയ്ക്ക് രത്നഹാരം സമ്മാനിച്ച കൈകേയിയെ, മന്ഥര തന്റെ വിഷം പുരണ്ട വാക്കുകളാൽ ഭയപ്പെടുത്തി. രാമൻ രാജാവായാൽ കൗസല്യ രാജമാതാവാകുമെന്നും, കൈകേയിയും ഭരതനും അവരുടെ ദാസന്മാരായി അധഃപതിക്കുമെന്നും, ഭരതന്റെ ജീവൻ പോലും അപകടത്തിലാകുമെന്നും മന്ഥര കള്ളക്കഥകൾ മെനഞ്ഞു. ഒടുവിൽ, പണ്ട് തിമിധ്വജനുമായുള്ള ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ രഥചക്രം തകർന്നപ്പോൾ ദശരഥന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചതിനായി രാജാവ് നൽകിയിരുന്ന, ഇതുവരെ ഉപയോഗിക്കാത്ത രണ്ടു വരങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ആവശ്യപ്പെടാൻ മന്ഥര കൈകേയിയെ ഉപദേശിച്ചു: ഒന്നാമത്തെ വരം: രാമന് പകരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കുക. രണ്ടാമത്തെ വരം: ശ്രീരാമൻ മരവുരി ധരിച്ച് താപസവേഷത്തിൽ പതിനാലു വർഷം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുക. ദുർബുദ്ധി തലയ്ക്കുപിടിച്ച കൈകേയി തന്റെ സർവ്വാഭരണങ്ങളും വലിച്ചെറിഞ്ഞ്, മുടി അഴിച്ചിട്ട്, ഇരുണ്ട ക്രോധാഗാരത്തിൽ(കോപഗൃഹത്തിൽ) ചെന്ന് നിലത്തു കിടന്നു. സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കാനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ദശരഥൻ കണ്ടത് നിലത്തു കിടന്നു കരയുന്ന തന്റെ പ്രിയപത്നിയെയാണ്. സ്നേഹത്തോടെ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് കാരണം തിരക്കിയ രാജാവിനെക്കൊണ്ട്, താൻ ചോദിക്കുന്നത് നൽകുമെന്ന് കൈകേയി സത്യം ചെയ്യിച്ചു. തുടർന്ന്, ഇടിത്തീപോലെ ആ രണ്ടു വരങ്ങളും അവൾ രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മാത്രയിൽ ഇടിവെട്ടേറ്റ വൃക്ഷംപോലെ ദശരഥൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് കൈകൂപ്പി കൈകേയിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് കേണു: "കൈകേയീ, രാമൻ നിനക്ക് എന്ത് അപരാധമാണ് ചെയ്തത്? അവൻ നിന്നെ സ്വന്തം അമ്മയായ കൗസല്യയേക്കാൾ സ്നേഹിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ! വേണമെങ്കിൽ രാജ്യം മുഴുവൻ ഭരതന് നൽകാം, എന്നാൽ എന്റെ പ്രാണനായ രാമനെ കാട്ടിലേക്ക് അയക്കരുതേ. രാമനെ പിരിഞ്ഞ് എനിക്ക് ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാനാകില്ല." എന്നാൽ കരിങ്കല്ലിനേക്കാൾ കഠിനമായ മനസ്സോടെ കൈകേയി തന്റെ ആവശ്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. നേരം പുലരുവോളം ദശരഥൻ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് തളർന്നുകിടന്നു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ പട്ടാഭിഷേക ചടങ്ങുകൾക്കായി ശ്രീരാമനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ സുമന്ത്രർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. സന്തോഷത്തോടെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമൻ കണ്ടത് കണ്ണീരിൽ കുളിച്ചു കിടക്കുന്ന പിതാവിനെയും നിർവികാരയായി നിൽക്കുന്ന കൈകേയിയെയുമാണ്. കാര്യമന്വേഷിച്ച രാമനോട് കൈകേയി ആ രണ്ടു വരങ്ങളെക്കുറിച്ചും നിഷ്കരുണം തുറന്നുപറഞ്ഞു. ഒരു ഭാവഭേദവും കൂടാതെ, പുഞ്ചിരിയോടെ ശ്രീരാമൻ ആ കൽപന ശിരസ്സാവഹിച്ചു: "അമ്മേ, പിതാവിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കുക എന്നതാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം. ഭരതൻ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് പരമാനന്ദമേയുള്ളൂ. ഒരു മടിയും കൂടാതെ ഞാൻ ഇന്ന് തന്നെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് യാത്ര തിരിക്കാം." തുടർന്ന് മാതാവായ കൗസല്യയെ കണ്ട് അനുഗ്രഹം വാങ്ങിയ ശേഷം രാമൻ സീതയുടെ അരികിലെത്തി വിടപറയാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ശ്രീരാമന്റെ വനവാസവാർത്ത കേട്ട സീതാദേവി ഒട്ടും പതറാതെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: "പ്രഭോ, ദേഹത്തെ പിന്തുടരുന്ന നിഴൽപോലെ അങ്ങയെ അനുഗമിക്കുകയാണ് എന്റെ ധർമ്മം. അങ്ങയോടൊപ്പമുള്ള വനവാസം എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗതുല്യമാണ്, അങ്ങയെ പിരിഞ്ഞുള്ള കൊട്ടാരസുഖം എനിക്ക് നരകത്തേക്കാൾ ഭയാനകമാണ്. ഞാൻ അങ്ങയോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് വരികതന്നെ ചെയ്യും."സീതയുടെ അചഞ്ചലമായ പ്രേമത്തിനും പാതിവ്രത്യത്തിനും മുന്നിൽ ശ്രീരാമന് സമ്മതിക്കേണ്ടി വന്നു. ഇതറിഞ്ഞ് ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ വില്ലുമെടുത്ത് മുന്നോട്ടുവന്നു: "അധർമ്മിയായ ഈ വൃദ്ധരാജാവിനെ തടവറയിലാക്കി, ജ്യേഷ്ഠനായ അങ്ങയെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തും. അതിനെതിരുനിൽക്കുന്ന സകലരെയും ഞാൻ വധിക്കും." എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ശാന്തനാക്കി. വിധിവിഹിതത്തെയും (ദൈവത്തെയും) പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തെയും കുറിച്ച് ലക്ഷ്മണനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. അതോടെ ക്രോധം ശമിച്ച ലക്ഷ്മണൻ, ജ്യേഷ്ഠനില്ലാത്ത ഒരു ജീവിതം തനിക്കില്ലെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച് അവരുടെ ദാസനായി വനത്തിലേക്ക് കൂടെപ്പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. യാത്രതിരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് ലക്ഷ്മണൻ മാതാവായ സുമിത്രയുടെ അനുഗ്രഹം തേടിയെത്തി. ആ പുണ്യമാതാവ് ലക്ഷ്മണന് നൽകിയ ഉപദേശം ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ഉദാത്തമായ ഒന്നായിരുന്നു: **"രാമം ദശരഥം വിദ്ധി മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാം |** **അയോദ്ധ്യാമടവീം വിദ്ധി ഗച്ഛ താത യഥാസുഖം ||"** *(മകനേ, ശ്രീരാമനെ നിന്റെ പിതാവായ ദശരഥനായും, സീതാദേവിയെ നിന്റെ സ്വന്തം അമ്മയായ എന്നെപ്പോലെയും, ഈ കൊടുംകാടിനെ നമ്മുടെ അയോദ്ധ്യയായും കണ്ടുകൊണ്ട് നീ സുഖമായി പോയി വരിക).* കൊട്ടാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയ മൂവർക്കും ധരിക്കാനായി ക്രൂരയായ കൈകേയി സ്വന്തം കൈകളാൽ മരവുരികൾ (താപസവസ്ത്രങ്ങൾ) എടുത്തുനൽകി. രാമനും ലക്ഷ്മണനും സന്തോഷത്തോടെ രാജകീയവസ്ത്രങ്ങൾ മാറ്റി മരവുരി ധരിച്ചു. എന്നാൽ പട്ടുതുണികളിൽ മാത്രം വളർന്ന രാജകുമാരിയായ സീതാദേവിക്ക് ആ പരുക്കൻ മരവുരി എങ്ങനെ ഉടുക്കണമെന്ന് അറിയാതെ, ലജ്ജയോടെ കണ്ണീരൊഴുക്കി അത് കയ്യിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കേണ്ടി വന്നു. ശ്രീരാമൻ സ്വയം മുന്നോട്ടുവന്ന് സീതയുടെ പട്ടുചേലയ്ക്ക് മീതെ ആ മരവുരി കെട്ടിക്കൊടുത്തു. ഈ ദാരുണമായ കാഴ്ച കണ്ട കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷി അതിയായ കോപത്തോടെ കൈകേയിയെ ശാസിച്ചു: "ദുഷ്ടയായ കൈകേയീ, നീ അതിരു കടക്കരുത്! രാമന് മാത്രമേ നീ വനവാസം വിധിച്ചിട്ടുള്ളൂ. പതിവ്രതയായ സീതയ്ക്ക് വനവാസമില്ല. അവൾ അതിസുന്ദരമായ പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചുതന്നെ രാമനൊപ്പം പോകട്ടെ; അതല്ലെങ്കിൽ രാമൻ മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ സീത അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിലിരുന്ന് രാജ്യം ഭരിക്കട്ടെ!" വസിഷ്ഠന്റെ കൽപനപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ നിന്ന് സീതയ്ക്കായി വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സുമന്ത്രർ രഥത്തിൽ എടുത്തുവെച്ചു. ഗുരുജനങ്ങളോടും മാതാപിതാക്കളോടും യാത്രപറഞ്ഞ്, ആയുധങ്ങളുമേന്തി മൂവരും സുമന്ത്രർ തെളിക്കുന്ന രഥത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ തളർന്നുകിടന്ന ദശരഥൻ അതിയായ ക്രോധത്തോടെ കൈകേയിയോട് അലറി: "പാപിയായ കൈകേയീ, നിന്നെയും നിന്റെ പുത്രനായ ഭരതനെയും ഞാൻ എന്നെന്നേക്കുമായി ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു! എന്റെ മരണാനന്തരം നിങ്ങൾ എനിക്ക് തർപ്പണം പോലും ചെയ്യരുത്!" തുടർന്ന് തന്നെ കൗസല്യയുടെ അന്തപുരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാജാവ് സേവകരോട് കൽപ്പിച്ചു. ഇടയ്ക്കിടെ ബോധം തെളിയുകയും മറയുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ദശരഥൻ, "ഹാ രാമാ... ഹാ പുത്രാ..." എന്ന് വിളിച്ചു വിലപിച്ചുകൊണ്ട് കൗസല്യയുടെ കൊട്ടാരത്തിൽ കിടന്നു. പുറത്ത്, രഥം മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയപ്പോൾ അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങൾ കണ്ണീരോടെ ആ രഥത്തിന് പിന്നാലെ ഓടി. വൃദ്ധരും സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും പോലും രാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ട് വിലപിച്ചു. സന്ധ്യയായപ്പോൾ അവർ തമസാ നദിക്കരയിൽ എത്തി തമ്പടിച്ചു. ജനങ്ങൾ ഉറങ്ങാതെ കാവലിരുന്നെങ്കിലും, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ക്ഷീണം കാരണം അവരെല്ലാം ഗാഢനിദ്രയിലായി. ജനങ്ങളുടെ ഈ കഷ്ടപ്പാട് കണ്ട് മനസ്സലിഞ്ഞ ശ്രീരാമൻ, അവരറിയാതെ രക്ഷപ്പെടാൻ ഒരു തന്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. സുമന്ത്രരോട് രഥം അയോദ്ധ്യയുടെ ദിശയിലേക്ക് അല്പം ഓടിച്ച ശേഷം, അടയാളങ്ങൾ മായ്ച്ച് വടക്കോട്ട് തിരിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. അങ്ങനെ ജനങ്ങളെ പിന്നിലാക്കി അവർ രാത്രിയിൽത്തന്നെ തമസാ നദി കടന്ന് ശൃംഗവേരപുരത്തിലേക്ക് യാത്ര തുടർന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്ന പൗരജനങ്ങൾ രാമൻ പോയതറിഞ്ഞ് തലതല്ലിക്കരഞ്ഞു. നിരാശരും ദുഃഖിതരുമായി അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അവർ, ഉത്സവപ്രതീതി നഷ്ടപ്പെട്ട് ശ്മശാനതുല്യമായി മാറിയ നഗരത്തിൽ ശ്രീരാമന്റെ തിരിച്ചുവരവിനായി കണ്ണീരോടെ കാത്തിരുന്നു. === പാദുകാഭിഷേകം=== ശൃംഗവേരത്തിലെ നിഷാദരാജാവായ ഗുഹൻ രാമനെ സ്വീകരിച്ചു സൽക്കാരം അരുളിയെങ്കിലും തനിക്കു അവ ഒക്കെ ഇപ്പോൾ വർജ്ജ്യമാണെന്നു പറഞ്ഞു കൊണ്ട് രാമൻ സ്‌നേഹത്തോടെ നിരസിച്ചു. തുടർന്ന് രാമൻ അന്ന് രാത്രി അവിടെ മരച്ചുവട്ടിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു. ഗുഹൻ കൊണ്ടു വന്ന വടവൃക്ഷത്തിന്റെ പാലുപയോഗിച്ചു വനവാസികളെ പോലെ ജടാമകുടമണിഞ്ഞ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ സുമന്ത്രരെ അയോധ്യയിലേക്കു മടക്കി അയക്കുന്നു.ഗുഹൻ തോണിയിൽ അവരെ ഗംഗ കടത്തുന്നു, പതിനാലു വര്ഷങ്ങൾക്കു ശേഷം വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടാമെന്നു രാമൻ ഗുഹന് വാക്കു കൊടുക്കുന്നു. ഗംഗ കടന്ന മൂവർ സംഘം ഭരദ്വാജ മുനിയെ കണ്ടു വണങ്ങുന്നു. മഹർഷി അവരോട് ചിത്രകൂടത്തിൽ പോയി വസിക്കാൻ മാർഗനിർദേശം നൽകുന്നു. പിന്നീട് അവിടെ നിന്നും കാളിന്ദി കടന്നു വാൽമീകി മഹർഷിയെ ദർശിച്ചു അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തി പർണശാല നിർമിച്ചു മനോഹരമായ ആ കാനനപ്രദേശത്തു വസിച്ചു. സുമന്ത്രർ അയോധ്യയിലെത്തി, രാമലക്ഷണന്മാരും സീതയും കാനനത്തിലേക്കു യാത്രയായതായി എല്ലാവരെയും അറിയിക്കുന്നു. ദശരഥന്റെ നില കൂടുതൽ മോഷമാകുന്നു. പ്രിയപുത്രന്റെ വിരഹവും, മുൻപ് താൻ ആളറിയാതെ ആനയാണെന്നു കരുതി ഇരുട്ടത്ത് അസ്ത്രമെയ്തു കൊന്ന ശ്രവണകുമാരന്റെ അന്ധരും വൃദ്ധരുമായ മാതാപിതാക്കൾ നൽകിയ ശാപം മൂലവും അത്യധികമായ പുത്രവിയോഗദുഃഖത്താൽ മഹാരാജാവ് ദശരഥൻ കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞു. വസിഷ്ഠനിർദേശത്തിൽ രാജാവിന്റെ ശവ ശരീരം കേടുകൂടാതെ എണ്ണതോണിയിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ ഏർപ്പാട് ചെയ്തിട്ടു, ഭരതനെ കൂട്ടികൊണ്ടുവരാനായി കേകയത്തിലേക്കു ദൂതരെ അയച്ചു. അയോധ്യയിലെ സംഭവവികാസങ്ങളെ പറ്റി ആരെയും ഒന്നും അറിയിക്കരുത് എന്നു പ്രത്യേകം ശട്ടംകെട്ടി.കേകയത്തിൽ നിന്നു മടങ്ങുന്ന വഴിക്ക് ഭരതശത്രുഘ്നൻമാർ അനവധി ദുർനിമിത്തങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. അയോധ്യയിലെ ശോകമായ അന്തരരീക്ഷവും കണ്ടു ഭയന്ന ഭരതന്റെ നിര്ബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി കൈകേയി എല്ലാം തുറന്നു പറയുന്നു. ഞെട്ടിത്തരിച്ചു ഭരതൻ ഉഗ്രകോപതോടെ കൈകെയിയെ തള്ളിപ്പറഞ്ഞു. അച്ഛനെ കൊല്ലിച്ച ജ്യേഷ്ഠനെ കാട്ടിലേക്കയച്ച കൈകേയി രാക്ഷസി ആണെന്നും, "മേലിലാരും ഒരു പെണ്കുട്ടിക്കും കൈകേയിയുടെ പേരു നല്കുന്നുന്നതല്ല" എന്നും അമ്മയെ ശപിക്കുന്നു. ഭരതൻ കൗസല്യയോട് മാപ്പപേക്ഷിക്കുന്നു. കൗസല്യ ഭരതനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ക്രുദ്ധനായ ശത്രുഘ്‌നൻ മൻഥരയെ മർദ്ധിക്കുമ്പോൾ ഭരതൻ തടയുകയും, "ഹീനയാണെങ്കിലും അവൾ ഒരു സ്ത്രീയല്ലേ, അവളെ വധിക്കരുതു" എന്നു പറഞ്ഞു. അവൾ പ്രാണരക്ഷാർഥം ഓടിഒളിക്കുകയും ചെയ്തു. അച്ഛന്റെ ജഡം യഥാവിധി സംസ്കരിച്ചിട്ടു ശേഷക്രിയകളും ചെയ്‌തു ഭരതശത്രുഘ്നൻമാർ രാമനെ തിരിച്ചു കൊണ്ടു വരാനായി ആചാര്യന്മാരോടും മാതാക്കളോടും ചതുരംഗസേനയോടും പൗരപ്രജകളോടും സർവവിധ രാജകീയ ചിഹ്നങ്ങളോടും കൂടെ കാട്ടിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു. വഴിയിൽ ഗുഹനെ കണ്ടുമുട്ടുകയും അവരൊന്നിച്ചു ഭരദ്വാജാശ്രമത്തിലെത്തി മുനിയെ കണ്ടതിനു ശേഷം ചിത്രകൂടം ലക്ഷ്യമാക്കി സഞ്ചരിച്ചു. ദൂരെ നിന്നും പടയോട് കൂടിയ ഭരതന്റെ വരവ് കണ്ട ലക്ഷണൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു ഭരതനോടു യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങുമ്പോൾ രാമൻ തടയുന്നു. ദൂരെ നിന്നു തന്നെ രാമനെ കണ്ട ഭരതൻ ഓടിവന്നു രാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീഴുന്നു. അച്ഛന്റെ മരണവർത്തായറിഞ്ഞ രാമൻ മൂർച്ഛിച്ച് വീഴുകയും ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ കുട്ടികളെ പോലെ വാവിട്ടു കരയുകയും ചെയ്തു. ശേഷം രാമലക്ഷ്മണർ മന്ദാകിനിയിലിറങ്ങികുളിച്ച് പഴക്കാമ്പു കൊണ്ടു അച്ഛന് ബലിപിണ്ഡം സമർപ്പിച്ചു. രാമനെ തിരിയെ അയോധ്യയിലേക്ക് മടക്കി കൊണ്ടു വന്നു രാജാവായി വാഴിക്കാൻ ഭരതൻ ആവോളം ശ്രമിച്ചിട്ടും രാമൻ തന്റെ തീരുമാനത്തിൽ നിന്നും അണുവിട ഇളകിയില്ല. രാമന്റെ തീരുമാനം മാറ്റാൻ നിരാഹാരത്തിനൊരുങ്ങിയ ഭരതനെ സിദ്ധന്മാരും ദേവർഷികളും കൂടി പിന്തിരിപ്പിച്ചു. പതിനാലു വർഷത്തിന് ശേഷം വനവാസം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ താൻ അയോധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി രാജാവായി വാണു കൊള്ളാമെന്നു രാമൻ ഭരതന് ഉറപ്പു നൽകുന്നു. അവസാനം ഭരതൻ രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെടുകയും, അവയെ രാജാസിംഹാസനത്തിൽ വെച്ചു പൂജിച്ചു രാമന്റെ പ്രതി പുരുഷനായി രാമനെ പോലെ തന്നെ താപസവേഷത്തിൽ അയോധ്യക്കുപുറത്തു നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ വസിച്ചു കൊണ്ട് നാട് ഭരിക്കുമെന്നു ഭരതൻ സമ്മതിക്കുന്നു. പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്ന ദിവസം രാമൻ അയോധ്യയിൽ വന്നെത്തിയില്ലെങ്കിൽ താൻ അഗ്നിപ്രവേഷം ചെയ്യുമെന്നും കൂടി ഭരതൻ പറഞ്ഞു. രാമപാദുകങ്ങളും ശിരസ്സിൽ ഏറ്റികൊണ്ടു ഭരതനും പരിവാരങ്ങളും മടങ്ങി പോയി. === രാമന്റെ വനവാസം=== {{Unreferenced section}} ഭരതനും അമ്മമാരും ജനങ്ങളും വിടപറഞ്ഞ ആശ്രമത്തിൽ വസിച്ചാൽ തന്നിൽ പലപല ഓർമ്മകളും അങ്കുരിക്കുമെന്നു കരുതിയ രാമൻ ചിത്രകൂടമുപേക്ഷിച്ചു ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലോട്ട് യാത്രയായി.അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്ന അവരെ മുനി സ്നേഹാദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു. മഹർഷി പത്‌നി അനസൂയ സീതയെ മകളെ പോലെകണ്ടു ദിവ്യമായ ആഭരണങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു. ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ സീത മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. മഹർഷിയോട് വിട പറഞ്ഞു മൂവരും യാത്ര തുടരവേ വിരാധൻ എന്ന രാക്ഷസൻ സീതയെ അപഹരിച്ചു. ആയുധങ്ങളേറ്റു മരിക്കില്ല എന്നു വരബലമുള്ള വിരാധനെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അംഗഭംഗം വരുത്തി മണ്ണിൽ കുഴിച്ചിട്ടപ്പോൾ വിരാധനു മോക്ഷം ലഭിക്കുകയും, അവൻ വീണ്ടും തുമ്പുരു എന്ന ഗന്ധർവനായി തീരുകയും ചെയ്തു. വിരാധനിർദ്ദേശപ്രകാരം അവർ സുതീഷ്‌ണ മുനിയെ ദർശിച്ചു. രാമന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു സായൂജ്യമടഞ്ഞ മുനി അവരുടെ മുന്നിൽ വെച്ചു അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു ബ്രഹ്മലോകം പൂകി.അതിനുശേഷം അവിടെയുള്ള മുനിമാരുടെ പേടിസ്വപ്നമായ രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ചു കൊള്ളാമെന്നു രാമൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. പിന്നീട് ശരഭംഗ മുനിയെ കണ്ടു വന്ദിച്ച് വീണ്ടും അവിടെ എത്തുമെന്ന് രാമൻ വാക്കു കൊടുത്തു. ഇങ്ങനെ ഓരോ പുണ്യാശ്രമങ്ങൾ സന്ദര്ശിച്ചു പത്തു വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം മൂവരും വീണ്ടും ശരഭംഗാശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. മുനിയുടെ നിര്ദേശമനുസരിച്ചു മൂവരും അഗസ്ത്യാശ്രമത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. മാനംമുട്ടേ വളർന്ന വിന്ധ്യന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ച, കാവേരിയെ ദക്ഷിണഭാരതത്തിൽ എത്തിച്ച, മഹാസമുദ്രം കൈക്കുമ്പിളിലാക്കി കുടിച്ചു വറ്റിച്ച, വാതാപിയെയും ഇല്വലനേയും വധിച്ച മഹാത്മാവായ കുംഭസംഭവൻ ആഗസ്ത്യ മുനി അത്യധികം സന്തോഷത്തോടെ മൂവരെയും സ്വീകരിച്ചുപചരിച്ചു.പണ്ട് ദേവന്മാർക്കു വേണ്ടി മഹാവിഷ്ണു അസുരനാശം വരുത്താനുപയോഗിച്ച വില്ലും അമ്പൊഴിയാത്ത രണ്ടു ആവനാഴിയും മുനി രാമനു സമ്മാനിച്ചു. മഹർഷിയുടെ നിർദേശപ്രകാരം സീതാരാമലക്ഷ്മണൻമാർ ശേഷിച്ച വനവാസകാലം ഗോദാവരിയുടെ തീരത്തുള്ള പഞ്ചവടി എന്ന സ്ഥലത്തു പർണാശാല കെട്ടി സസുഖം ജീവിച്ചു.പഞ്ചവടിയിലെ ഒരു വട വൃക്ഷത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ മൂവരും ദശരഥന്റെ സുഹൃത്തും അരുണന്റെ പുത്രനും അറുപതിനായിരം വയസ്സ് പ്രായവുമുള്ള ഭീമാകാരനുമായ ജടായു എന്ന കഴുകനെ പരിചയപെട്ടു. തന്റെ പുത്രിയെപോലെ സീതയെ എന്നും രക്ഷിച്ചു കൊള്ളാമെന്നു ജടായു രാമനു വാക്കു നൽകുന്നു.{{തെളിവ്}} ===സീതാപഹരണം=== ഒരു ദിവസം പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിചേർന്ന രാവണ സഹോദരി ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കണ്ടു മോഹിതയായി, അദ്ദേഹത്തെ പതിയാക്കാനുള്ള അത്യാഗ്രഹത്തോടെ രാമനെ സമീപിച്ചു. താൻ ഏകപത്നി വ്രതൻ ആണെന്ന് പറഞ്ഞു രാമനെ അവളെ ലക്ഷ്മണനു സമീപമയച്ചു. താൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വെറും സേവകൻ മാത്രമാണെന്നും പറഞ്ഞു ലക്ഷണൻ അവളെ തിരിച്ചു രാമന്റെ സമീപത്തേക്കും അയച്ചു. ഇതു തുടർന്നപ്പോൾ കോപിഷ്ഠയായ ശൂർപ്പണഖ സീതയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുകയും ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ മൂക്കും ചെവികളും ഛേദിച്ചു നിലത്തിടുകയും ചെയ്തു. ശൂർപ്പണഖ നേരെ ചെന്നു ആർദ്ധസഹോദരന്മാരായ ഖര ദൂഷണന്മാരോട് ആവലാതി പറഞ്ഞു. ഖരൻ അയച്ച പതിനാലു രാക്ഷവീരന്മാരെ രാമൻ വധിച്ചു. കോപിഷ്ഠനായ വന്ന ഖരനെയും ദൂഷണനെയും ത്രിശിരസ്സിനെയും അവരുടെ പതിനാലായിരം വരുന്ന രാക്ഷസൈന്യത്തെയും രാമൻ ഒറ്റക്ക് നിന്നു വെറും മൂന്നേ മുക്കാൽ നാഴിക കൊണ്ടു കാലപുരിക്കയച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടാതെ ശേഷിച്ച അകമ്പനൻ എന്ന രാക്ഷസനോടൊപ്പം ശൂർപ്പണഖ ലങ്കയിലേക്കു ആകാശമാർഗേണ പോയി.രാമന്റെ കരവിരുതിന്റെ സ്മരണ തന്നെ വിറപ്പിക്കുന്നെണ്ടെങ്കിലും സഹോദരനായ രാവണനു മാത്രമേ രാമനെ തോല്പിക്കാനാകു എന്നു അവൾ മനസ്സിന്നെ സ്വയം വിശ്വസിപ്പിച്ചു. സീതയെ രാവണനുവേണ്ടി താൻ കൊണ്ടു വരാൻ നോക്കിയപ്പോഴാണ് തനിക്കു ഈ ദുർവിധി ഉണ്ടായതെന്നു അവൾ കള്ളം പറഞ്ഞു. രാവണന്റെ മുന്നിൽ അവൾ സീതയുടെ വിശദമായ സൗന്ദര്യവർണ്ണന നടത്തി. രാമനെ കൊന്നു സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ രാവണനെ പോലെ ഭാഗ്യവാനായി വേറെയാരും ഉണ്ടാകില്ല എന്നവൾ വ്യക്തമാക്കി. ഏതു വിധേനയും സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ രാവണൻ തീർച്ചപ്പെടുത്തി. രാവണൻ അമ്മാവനായ മാരീചനെ ഭീഷണിപെടുത്തി തന്നോടൊപ്പം സീതയെ അപഹരിക്കാനായി കൂടെ കൊണ്ടു പോയി. ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ കയ്യാൽ മരിക്കുന്നതിലും ശ്രേഷ്ഠം ധർമ്മിഷ്ഠനായ രാമന്റെ കൈകൊണ്ടുള്ള മരണമാണെന്നു കരുതി മാരീചൻ സ്വന്തം വിധി സ്വയം തെരഞ്ഞെടുത്തു. പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന മാരീചൻ രാവണന്റെ ഇച്ഛ പോലെ ഇന്ദ്രനീലശോഭയാർന്ന ഒരു മാനായി മാറി. മാനിനെ കണ്ട സീത അതിനെ സ്വന്തമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. മായാമാനിൽ ലക്ഷ്മണൻ സംശയം പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും സീതയുടെ ആഗ്രഹം സാധിച്ചു കൊടുക്കാൻ രാമൻ, ലക്ഷ്മണനെ സീതയുടെ കാവലിനു നിറുത്തി മാനിന്റെ പിന്നാലെ പോയി. മാരീചനായ മാൻ രാമനെ പർണശാലയിൽ നിന്നു ദൂരെ അകറ്റി. ഒടുവിൽ രാമൻ, മാൻ രാക്ഷസമായ ആണെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു അതിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ബാണം എയ്തു.രാമബാണമേറ്റ മാരീചൻ മരിക്കുന്നതിന് മുന്നേ രാമന്റെ ശബ്ദത്തിൽ രക്ഷിക്കണേ എന്നു ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. അതു കേട്ടു ഭയപ്പെട്ടു സീത ലക്ഷ്മണനോട് രാമനെ തിരഞ്ഞു ഉടൻ തന്നെ പുറപ്പെടാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. ഇതു രാക്ഷസന്റെ മായയാണ് എന്നൊക്കെ ലക്ഷ്മണൻ സീതയോട് പറഞ്ഞെങ്കിലും സീത ഒന്നും ചെവിക്കൊണ്ടില്ല. ലക്ഷ്മണനോട് ഒരിക്കലും പറയാൻ പാടില്ലാത്ത കുത്തുവാക്കുകൾ സീത പറയുന്നു. ഒടുവിൽ സീത ആത്‍മഹത്യ ഭീഷണി കൂടെ മുഴക്കിയപ്പോൾ ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ തിരഞ്ഞു പോയി. ഇതേ സമയം ആശ്രമത്തിനു സമീപം മറഞ്ഞു നിന്നു രാവണൻ ഒരു മുനിയുടെ വേഷത്തിൽ വന്നു സീതയോട് ഭിക്ഷ അവശ്യപ്പെട്ടു. ഭിക്ഷ നല്കാതിരിക്കുന്നത് പാപം ആണെന്ന് കരുതി പുറത്തിറങ്ങിയ സീതയോട് താൻ ആരെന്നു രാവണൻ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ശേഷം ഭയന്നു പോയ സീതയെ രാവണൻ ബലപൂർവം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ പിടിച്ചിരുത്തി ലങ്കയിലേക്കു യാത്രയായി. സീതയുടെ നിലവിളി കേട്ട ജടായു അങ്ങോട്ടു കുതിച്ചെത്തി രാവണനോട് സീതയെ മോചിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. രാവണനോട് പൊരുതി ജടായു, അവനെ മുറിവേല്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ വയോവൃദ്ധനായ ജടായു, ചിറകിൽ രാവണന്റെ വാളുകൊണ്ടുള്ള വെട്ടേറ്റു നിലമ്പതിച്ചു. രാവണൻ സീതയും കൊണ്ടു യാത്ര തുടർന്നു. ഒരു പർവതത്തിനു മുകളിൽ അഞ്ചു വാനരന്മാർ വട്ടം കൂടി ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട സീത തന്റെ ആഭരണങ്ങൾ പട്ടു ചേലയിൽ പൊതിഞ്ഞു താഴെക്കിന്‌ ഇട്ടു. തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന രാമനു തന്നെ രാവണൻ കൊണ്ടു പോയ ദിശ മനസ്സിലാകാനുള്ള സൂചനക്കുവേണ്ടിയാണ് സീത ഇങ്ങനെ ചെയ്തത്. ലങ്കയിൽ എത്താൻ വെമ്പിനിന്ന രാവണൻ ആകട്ടെ ഇതു കണ്ടില്ല. ലങ്കയിൽ എത്തിയ രാവണൻ സീതയ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പരാജിതനായി. ക്രോധിതനായ രാവണൻ സീത തനിക്കു വശം വദയാകാൻ ഒരു വർഷം അവധി നൽകുന്ന, അല്ലാത്ത പക്ഷം സീതയെ വെട്ടിനുറുക്കി പ്രാതലായി ഭക്ഷിക്കുമെന്നും ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു.സീതയെ ഉഗ്രകളായ രാക്ഷസിമാരുടെ ശക്തമായ കാവലിൽ അശോകവനികയിലെ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ രാവണൻ പാർപ്പിച്ചു.മറ്റാരെയും സീതയെ കാണാൻ അനുവദിക്കരുതെന്നും ഏതു മാർഗം ഉപയോഗിച്ചും സീതയെ വശത്താക്കാനും രാവണൻ രാക്ഷസിമാരോട് കൽപ്പിച്ചു. ===സുഗ്രീവസഖ്യം=== തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന ലക്ഷ്മണനിൽ നിന്നു നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച രാമൻ സംഭീതനായ ആശ്രമത്തിലേക്കു ഓടുന്നു അവിടെയെങ്ങും സീതയെ കാണാതെ പരിഭ്രമിച്ച രാമൻ സീതയെ രാക്ഷസർ അപഹരിച്ചു എന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. മനോനില തെറ്റിയവനെ പോലെ പെരുമാറിയ രാമൻ വൃക്ഷങ്ങളോടും മൃഗങ്ങളോടും സീതയെ കണ്ടോ എന്നു പുലമ്പുന്നു. ലക്ഷമണന്റെ ആശ്വാസവചനങ്ങളിൽ സമചിത്താനായ രാമൻ അനുജനോടൊപ്പം സീതയെ അന്വേഷിച്ചിറങ്ങുന്നു. വഴിയിൽ ഒരിടത്തു കണ്ട ഭീകരരൂപി സീതയെ ഭക്ഷിച്ച രാക്ഷസൻ ആണോയെന്നു രാമൻ തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു.എന്നാൽ അതു രാവണന്റെ വെട്ടേറ്റു വീണ ജടായുവായിരുന്നു. സീതയെ രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചു തെക്കു ദിശയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയെന്നു രാമനോടു പറഞ്ഞിട്ടു ജടായു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു.പിതാവിനെ എന്ന പോലെ ഇരുവരും ജടായുവിന്റെ ജഡം സംസ്‌കരിച്ചു ശേഷക്രിയകളും ചെയ്തു. ജടായു പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു ഇരുവരും സീതയെ തിരഞ്ഞു തെക്ക് ദിക്കിലേക്ക് യാത്രയാകുന്നു. ഇരുവരും മുന്നോട്ടു പോയപ്പോൾ അയോമുഖി എന്ന രാക്ഷസി ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്നു ലക്ഷ്മണനെ കാമപുരസരം കടന്നു പിടിക്കുന്നു. കോപിഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ വെട്ടിയരിയുന്നു. ഒരലർച്ചയോടെ അവൾ ഓടിയൊളിച്ചു.പിന്നീട് മുന്നോട്ടു പോയ ഇരുവരും കബന്ധൻ എന്ന വിചിത്രരൂപിയായ രാക്ഷ്സന്റെ കയ്യിൽ അകപ്പെട്ടു. കബന്ധനവരെ ഭക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ രണ്ടുപേരും അവന്റെ ഓരോ കൈകൾ വെട്ടിവീഴ്ത്തി. രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ കബന്ധൻ തന്നെ ചിതയിൽ ദഹിപ്പിക്കാനാവശ്യപ്പെടുന്നു. അപ്രചാരം ചെയ്തപ്പോൾ അവൻ ശാപമുക്തനായി വീണ്ടും ദനു എന്ന ഗന്ധർവനായിത്തീരുന്നു. ഋശ്യമൂകപർവതത്തിൽ വസിക്കുന്ന സുഗ്രീവൻ എന്ന വാനരനുമായി അഗ്നിസാക്ഷിയായി സഖ്യം ചെയ്യാനും അതു സീതാന്വേഷണത്തിൽ രാമനു വളരെ സഹായകമാകുമെന്നും കാരണം ഭൂമിയിൽ സുഗ്രീവനറിയാത്ത സ്ഥലം ഇല്ലെന്നും ദനു രാമനോട് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദനുവിൽ നിന്നു മാതംഗശിഷ്യയായ ശബരി എന്ന വൃദ്ധതാപസിയെക്കുറിച്ചറിഞ്ഞ രാമൻ അവരെ സന്ദർശിക്കുന്നു.രാമനെ ശബരി സൽക്കരിക്കുന്നു. രാമനെ ദർശിച്ചു ധന്യയായ ശബരി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു മോക്ഷമടഞ്ഞു. പമ്പാ സരസ് കടന്നു രാമലഷ്‌മണന്മാർ ഋശ്യമൂകം ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങുന്നു. അതി മനോഹരമായ പ്രകൃതി ഭംഗി രാമനിൽ സീതാസ്മരണയുണർത്തുന്നു. പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ ഇരുന്ന സുഗ്രീവൻ ആയുധ ധാരികളായ രണ്ടു പുരുഷന്മാരെ ദൂരെ കണ്ടു, അവർ തന്നെ വധിക്കാൻ ജ്യേഷ്ഠൻ ബാലി അയച്ച ചാരന്മാർ ആണോയെന്നു സംശയിക്കുന്നു.സത്യാവസ്‌തയറിഞ്ഞു വരാൻ തന്റെ ബുദ്ധിമാനായ മന്ത്രി ഹനുമാനെ സുഗ്രീവൻ അങ്ങോട്ടയച്ചു.എന്തെങ്കിലും ചതി പറ്റാതെ ഇരിക്കുവാനായി സന്യാസിവേഷത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തിയ ഹനുമാന്റെ കഴിവിലും ജ്ഞാനത്തിലും വാക്സാമർഥ്യത്തിലും രാമനു പ്രീതിയുണ്ടാകുന്നു. ലക്ഷമണനിൽ നിന്നും വാസ്തവം ഗ്രഹിച്ച ഹനുമാൻ താനാരെന്നു വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.തുടർന്ന് ഹനുമാൻ സ്വന്തം രൂപത്തിൽ രണ്ടു പേരെയും തോളിൽ ചുമന്നു സുഗ്രീവന്റെ അടുത്തെത്തിച് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിശദമാക്കുന്നു. സുഗ്രീവനും കൂട്ടരും വാനര രൂപം വെടിഞ്ഞു മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തി.രാമനും സുഗ്രീവനും ഹനുമാന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അഗ്നി കൊളുത്തി സഖ്യം ചെയ്യുന്നു.സുഗ്രീവനെ നിഷ്കരുണം രാജ്യത്തിൽ നിന്നും നിഷ്കാസനം ചെയ്തു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നിയെ തട്ടിയെടുത്ത ക്രൂരനായ ജ്യേഷ്ഠനും കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവുമായ ബാലിയെ വധിച്ചു സുഗ്രീവനെ രാജാവായി വാഴിക്കാമെന്നു രാമനും പകരം തന്റെ സേനയെ ഉപയോഗിച്ചു സീതയെ കണ്ടെത്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കാമെന്ന് സുഗ്രീവനും പരസ്പരം വാക്കു കൊടുത്തു.ആ അവസരത്തിൽ രാവണന്റെയും ബാലിയുടെയും സീതയുടെയും ഇടത്തെ കണ്ണു അടിക്കടി തുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് വർത്തമാനം പറയുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ ഒരു പെണ്കുട്ടിയേ ക്രൂരനായ ഒരു രാക്ഷസൻ ആകാശമാർഗമായി കൊണ്ടു പോകുന്നത് കണ്ടു എന്നു പറഞ്ഞ സുഗ്രീവൻ, അവൾ താഴേക്കു ഇട്ടു കൊടുത്ത ആഭരണപൊതി എടുത്തു കൊണ്ട് വന്നു രാമനു കാണിച്ചുകൊടുത്തു. അവ സീതയുടെ ആഭരങ്ങളാണെന്നു രാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, താങ്ങാനാവാത്ത ദുഃഖത്തോടെ നിലത്തുവീണു രാമൻ വിലപിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ ആ ആഭരണങ്ങൾ കാണിച്ചു. എന്നാൽ സീതയുടെ പാദസരങ്ങൾ മാത്രമേ ലക്ഷ്മണൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞുള്ളൂ, മറ്റു ആഭരണങ്ങൾ അദ്ദേത്തിന് ആരുടേതാണെന്ന് മനസ്സിലായില്ല.കാരണം നിത്യം സീതയുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണന് പാദസരങ്ങൾ സീതയുടെയാണെന്നു തിരിച്ചറിയാൻ സാധിച്ചു. :നാഹാം ജാനാമി കേയൂരേ :നാഹാം ജാനാമി കുണ്ഡലെ :നൂപുരേത്വഭി ജാനാമി ന :നിത്യം പാദാദി വന്ദനാൽ രാമനെ സുഗ്രീവൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. രാമൻ സ്വസ്ഥമായ മനസോടെ സുഗ്രീവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, താൻ ഏറ്റ കാര്യം ഒന്നുകൂടെ ഓർമിപ്പിച്ചു.ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് താൻ ഉദ്ദേശിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നടന്നു കഴിഞ്ഞതായി സുഗ്രീവന് ബോധ്യമായി. ===ബാലിവധം=== സുഗ്രീവൻ രാമനോടു ബാലിയും താനുമായുള്ള ശത്രുതയുടെ കഥ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. പിതാവായ ഋഷരജസ്സിന്റെ കാല ശേഷം മൂത്ത പുത്രനായ ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ വാനരരാജാവായും അനുജൻ സുഗ്രീവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭരണത്തിൽ സഹായിച്ചുകൊണ്ടും വാണു. ഒരിക്കൽ മായാവി എന്ന രാക്ഷസൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ പോരിന് വെല്ലുവിളിച്ചു. രാത്രി സമയം രക്ഷസന്മാരുടെ മായക്കു ശക്തി കൂടും എന്നു സുഗ്രീവന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചിട്ടു ബാലി മായാവിയോട് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. ബാലിയുടെ അടി കൊണ്ടവശനായ മായാവി പിന്തിരിഞോടി. പുറകേ ബാലിയും ഒപ്പം സുഗ്രീവനും.ഓടിയോടി മായാവി ഒരു ഗുഹയിൽ കേറി, സുഗ്രീവനെ പുറത്തു കാവലിരുത്തിയിട്ടു ബാലിയും അകത്തു കയറി.കുറേനാൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ബാലി മടങ്ങി വന്നില്ല. ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം ഗുഹയിൽ നിന്നും ബാലിയുടെ നിലവിളിയും മായാവിയുടെ അട്ടഹാസവും സുഗ്രീവൻ കേട്ടു.ഗുഹാമുഖത്തു രക്തം പതഞ്ഞു ഒഴുകുന്നത് കണ്ടു ബാലി മരിച്ചു എന്നു നിജപ്പെടുത്തിയ സുഗ്രീവൻ, മായാവി ഗുഹയിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാതെ ഇരിക്കാനായി വലിയൊരു പാറകല്ലു കൊണ്ടു ഗുഹാമുഖം അടച്ചു വെച്ചു. കിഷ്കിന്ധയിലെത്തിയ സുഗ്രീവൻ ദുഃഖിതനായി കഴിഞ്ഞുകൂടി. രാജ്യം അനാഥമാകാതിരിക്കാനായി മന്ത്രിമാരുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം സുഗ്രീവൻ രാജാവായി. വാസ്തവത്തിൽ ബാലി മരിച്ചു എന്നു സുഗ്രീവന് തോന്നിയത് മായാവിയുടെ മായ കൊണ്ടായിരുന്നു. മായാവിയെ കൊന്നു ഗുഹയുടെ വാതിലിലെത്തിയ ബാലി ഒറ്റ ചവിട്ടിനു പാറ കല്ല് ദൂരെ തെറിപ്പിച്ചു. തന്നെ കൊല്ലാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ മനപ്പൂർവ്വം ഗുഹ പാറകൊണ്ടടച്ചു എന്നു വിശ്വസിച്ച ബാലി, കിഷ്കിന്ധയിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റു പോലെ പാഞ്ഞെത്തി. ബാലിയെ കണ്ടു സുഗ്രീവൻ സർവസ്വവും അദ്ദേഹത്തിന് അടിയറ വച്ചിട്ടും ബാലി ശാന്തനായില്ല. സുഗ്രീവനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്ത സേവകന്മാരെയും ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്നും ആട്ടിപ്പായിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ പത്നിയായ രുമയെ ബാലി ബലമായി അപഹരിച്ചു. ബാലിയുടെ ശക്‌തി ശ്രീരാമൻ മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ തുടർന്നു ; ബാലി മഹാഗിരികൾ എടുത്തു അമ്മാനമാടും, വൻവൃക്ഷങ്ങൾ പറിച്ചൊടിക്കും.അച്ഛനായ ദേവേന്ദ്രൻ കൊടുത്ത നൂറു പൊൻതാമരപ്പൂക്കൾ കൊരുത്ത മാല എപ്പോഴും ബാലിയുടെ കഴുത്തിലുണ്ടാകും. ഇന്ദ്രന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ എതിരാളിയുടെ പകുതി ശക്തി ബാലിയിൽ വന്നു ചേരും. ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിനും മുന്നേ ഉണരുന്ന ബാലി സൂര്യോദയത്തിനു മുന്നേ നാലു മഹാസാഗരങ്ങളിലും തർപ്പണം ചെയ്‌തു മടങ്ങി എത്തും. ഒരിക്കൽ ഒരു കൂറ്റൻ പോത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നോട് പോരിന് വന്ന ദുന്ദുഭി എന്ന അസുരനെ വധിച്ചു, അവന്റെ ജഡം ബാലി ഒരു യോജന ദൂരം വലിച്ചെറിഞ്ഞു. ജഡം വന്നു വീണതു മാതംഗ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു. തന്റെ അശ്രമം ജഡം വീഴ്ത്തി ആശുദ്ധമാക്കിയവൻ ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു യോജന ചുറ്റളവിൽ കാലു കുത്തിയാൽ തല പൊട്ടി തെറിച്ചു മരിക്കട്ടെ എന്നു മുനി ശപിച്ചു. അതിൻപ്രകാരമാണ് ബാലി കാൽ കുത്താത്ത ഏക സ്ഥലം എന്നുള്ള രീതിയിൽ ആ പ്രദേശത്തിന് അകത്തുള്ള ഋശ്യമൂക പർവതത്തിൽ ബാലിയെ പേടിച്ചു സുഗ്രീവൻ അഭയം തേടിയത്. തന്റെ ശക്തിയിൽ സുഗ്രീവനു വിശ്വാസമുണ്ടാകാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ ദുന്ദുഭിയുടെ അസ്ഥികൂടം കാൽ കൊണ്ട് തോണ്ടി പത്തു ജോജന ദൂരെ വീഴ്ത്തി മാത്രമല്ല ബാലിയുടെ കരബലം നിരന്തരം ഏറ്റിട്ടും വീഴാതെ നിന്ന ഏഴു സാലവൃക്ഷങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ബാണം കൊണ്ടു രാമൻ തുളച്ചു. സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ പിൻബലത്തിൽ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ബാലിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഇടക്ക് ബാലിയെ മറഞ്ഞിരുന്നു ബാണം എയ്‌തു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച രാമനു സഹോദരന്മാർ രണ്ടുപേരും തമ്മിലുള്ള രൂപസാദൃശ്യം മൂലം ബാലിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു അസ്ത്രമയക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. ബാലിയുടെ മർദനത്താൽ അവശനായ സുഗ്രീവൻ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവനെ യുദ്ധത്തിനിടയിൽ തിരിച്ചറിയാൻ വേണ്ടി രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പൂമാല അണിയിപ്പിച്ചു. ബാലിയെ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ച സുഗ്രീവനോട്, ബാലിയുടെ പത്നിയായ താര തടഞ്ഞിട്ടു കൂടി ബാലി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. പോരിനിടയിൽ ബാലിയെ രാമൻ ഒളിയമ്പെയ്തു. മരണക്കിടക്കയിൽ കിടന്നു കൊണ്ടു, മര്യാദപുരുഷോത്തമനായ രാമൻ തന്നെ ഒളിയമ്പെയ്‌തതു മൂലം അധർമം പ്രവർത്തിച്ചു എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു രാമനെ ബാലി ഉഗ്രമായി വിമർശിക്കുന്നു. ഇക്കാണുന്ന ഭൂമി മുഴുവൻ പരിപാലിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശ രാജാവായ ഭരതന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ, സ്വപുത്രിയെ പോലെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട അനുജന്റെ പത്നിയെ കാമാന്ധനായി ബലപൂർവം അപഹരിച്ചു അധർമ്മം പ്രവർത്തിച്ച ബാലിയെ ശിഷിക്കേണ്ടതു തന്റെ കടമയാണെന്നു രാമൻ ഉണർത്തിച്ചു. രാമന്റെ യുക്തിപൂർവ്വമായ മറുപടി കേട്ടു തന്റെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ ബാലി പശ്ചാത്താപവിവശനായി. ബാലിയുടെ അവസാന നിമിഷങ്ങൾ കണ്ട സുഗ്രീവനും അത്യധികം ദുഃഖിക്കുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാലി തന്റെ കഴുത്തിൽ കിടന്ന സ്വർണ്ണ താമരമാല സുഗ്രീവനെ അണിയിച്ചിട്ടു കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാധികാരവും തന്റെ പത്നി താരയുടെയും പുത്രൻ അംഗദന്റെയും സംരക്ഷണം സുഗ്രീവനെ ഏൽപിച്ചിട്ടു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. ബാലിയുടെ ജഡം വിധിപൂർവം സംസ്‌കരിച്ചു. സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അംഗദനെ യുവരാജാവായും വാഴിച്ചു.കിഷ്കിന്ധയിലേക്കുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ക്ഷണം രാമൻ സ്നേഹപൂർവം നിരസിച്ചു.ഇനിയുള്ള മഴക്കാലം സീതാന്വേഷണത്തിന് പറ്റിയതല്ലെന്നു പറഞ്ഞ രാമൻ, അനവധി കാലം വനത്തിൽ വസിച്ചു ക്ലേശിച്ച സുഗ്രീവനോട് നാലു മാസങ്ങൾ രാജഭോഗങ്ങൾ ആവോളം അനുഭിച്ചു സുഖമായി കഴിയാൻ പറഞ്ഞു. ശേഷം രാമലക്ഷമണന്മാർ പ്രസവണം എന്ന പർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ താമസം മാറ്റി. ===സീതാന്വേഷണം=== അനേകവർഷത്തെ ഒളിവു ജീവിതത്തിന് ശേഷം പെട്ടെന്ന് കൈവന്ന സൗഭാഗ്യങ്ങളിലും സുഖഭോഗങ്ങളിലും മുഴുകിയ സുഗ്രീവൻ രാമനു നൽകിയ വാഗ്ദാനം തന്നെ മറന്നു പോയിരുന്നു.ഹനുമാൻ അദ്ദേഹത്തെ അത് ഓർമ്മിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും മധുപാനത്തിലും സ്ത്രീകളിലും സദാസമയവും മുഴുകിയ സുഗ്രീവനു ഒന്നും തലയിൽ കേറുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. നാല് മാസങ്ങൾക്കു ശേഷവും സുഗ്രീവൻ സീതാന്വേഷണത്തിൽ താല്പര്യം കാട്ടാത്തത് കണ്ട രാമൻ ദുഃഖിതനായി. രാമന്റെ ദുഃഖം കണ്ടിട്ടു ലക്ഷ്മണൻ ക്രുദ്ധനായി കൽപ്പാന്തകാലത്തെ കാലാഗ്നി പോലെ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി. ലക്ഷ്മണൻ്റെ കോപം കണ്ട ഭയന്ന വാനരന്മാർ നാല് പാടും ചിതറി ഓടി. യുവരാജാവായ അംഗദന് പോലും ലക്ഷ്മണൻ്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ ധൈര്യമുണ്ടായില്ല. ഭയന്നു പോയ സുഗ്രീവൻറെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം താര ലക്ഷ്മണനെ സമാധാനിപ്പിക്കുന്നു. സുഗ്രീവനെ തന്റെ ശപഥത്തെകുറിച്ചു ലക്ഷ്മണൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ബാലി പോയ വഴി അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നു കൂടി ലക്ഷ്മണൻ ഭീഷണി കലർന്ന സ്വരത്തിൽ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. സുഗ്രീവൻ ഉടൻ തന്നെ രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി, താൻ വാനരന്മാരെയെല്ലാം കിഷ്കിന്ധയിൽ എത്തി ചേരാൻ കല്പന കൊടുത്തായി അറിയിക്കുന്നു. അതിൻപ്രകാരം വന്നു ചേർന്ന കോടിക്കണക്കിനു വാനരന്മാരെ സുഗ്രീവൻ നാലു ദിശയിലും സീതയെ തിരയാൻ പറഞ്ഞയക്കുന്നു. ഒരു മാസം അവധി സുഗ്രീവൻ എല്ലാവർക്കും ഇതിനായി നൽകി. തെക്കു ദിക്കിൽ സീതയെ തിരയാൻ സുഗ്രീവൻ അയച്ചത് അംഗദൻ, ജാംബവാൻ, ഹനുമാൻ എന്നിവരുടെ സംഘത്തെയായിരുന്നു.സീതയെ കണ്ടെത്തിയാൽ തന്റെ ദൂതനാണ് ഹനുമാന് എന്നു തെളിവ് കാണിക്കാനായി രാമൻ തന്റെ മുദ്രമോതിരം ഹനുമാനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. ഒരു മാസത്തിനു ശേഷം ബാക്കി മൂന്നു സംഘങ്ങളും കിഷ്കിന്ധയിൽ നിരാശയോടെ മടങ്ങി എത്തി. എന്നാൽ തെക്കോട്ടു പോയ ഹനുമാനും കൂട്ടരും അനവധി ദിവസത്തെ തിരച്ചിലിനോടുവിൽ ദാഹിച്ചു വലഞ്ഞു വെള്ളമന്വേഷിച്ചു ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവിടെ വെച്ചു സ്വയംപ്രഭ എന്ന ദിവ്യ അവരെ സൽക്കരിച്ചു വിശപ്പും ദാഹവും മാറ്റുന്നു. ശേഷം സ്വയംപ്രഭ തൻറെ ദിവ്യശക്തിയിൽ അവരെ സമുദ്രക്കരയിൽ എത്തിച്ചു. മഹാസമുദ്രം കടന്നു എങ്ങനെ സീതയെ തിരയും എന്നോർത്തു ദുഃഖിതരായ അംഗദനും സംഘവും ജടായുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ, ചിറകു നഷ്ടപ്പെട്ട സമ്പാതി എന്ന പക്ഷിയെ കണ്ടുമുട്ടി. വാനരന്മാരെ കണ്ടു മുട്ടിയ സമ്പാദിക്കു നഷ്ടപ്പെട്ട ചിറകു വീണ്ടും മുളച്ചു. സമ്പാതി ഉയരത്തിൽ പറന്നു തന്റെ ജന്മസിദ്ധമായ ദീർഘദൃഷ്ടി ഉപയോഗിച്ചു സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തി വാനരരെ അറിയിച്ചു. ആരു നൂറു യോജന ദൂരം കടൽ ചാടി ലങ്കയിൽ എത്തുമെന്നു ഓർത്തു വാനരന്മാർ ചിന്താകുലരാകുന്നു. മാഹാശക്തനായ ഹനുമാനെ തന്റെ കഴിവുകളെ കുറച്ചു ജാമ്പവാൻ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഹനുമാൻ വിരാട രൂപം കൈക്കൊണ്ടു സമുദ്രത്തിനു മുകളിലൂടെ ലങ്കയിലേക്കു കുതിച്ചു.വഴിക്ക് വെച്ചു സാഗരനിർദ്ദേശപ്രകാരം തന്നെ സൽക്കരിക്കാൻ കടലിൽ നിന്നും പൊന്തിവന്ന മൈനാക പർവതത്തിന്റെ സൽക്കാരം ഹനുമാൻ നിരസിച്ചു. തന്നെ പരീക്ഷിക്കാൻ ദേവന്മാർ അയച്ച നാഗമാതാവ് സുരസ്സയുടെ പരീക്ഷണത്തിലും ഹനുമാൻ വിജയിച്ചു. നിഴൽ തടഞ്ഞു നിർത്തി ജീവികളെ പിടികൂടി ഭക്ഷിക്കുന്ന അംഗാരകസിംഹിക എന്ന രാക്ഷസിയെ ഹനുമാൻ സംഹരിച്ചു. ലങ്കയിൽ എത്തിയ ഹനുമാൻ സൂഷ്മരൂപം കൈകൊണ്ടു അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ലങ്കയുടെ കാവൽ ദേവതയായ ലങ്കാശ്രീ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ കൈപ്പത്തി കൊണ്ടുള്ള ഇടിയേറ്റ ലങ്കാനഗരദേവത ലങ്ക ഉപേക്ഷിച്ചു യാത്രയായി.രാവണന്റെ അന്തഃപുരവും ലങ്കയുടെ പ്രൗഢിയും പുഷപകവിമാനവും രാവണനെയും തൊട്ടടുത്തു കണ്ട ഹനുമാൻ വിസ്മയഭരിതനായി. അവിടെ മണ്ഡോദരിയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളെയും കണ്ടെങ്കിലും സീതയെ മാത്രം ഹനുമാൻ കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിച്ചപോൾ അശോകവനത്തിൽ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ മലിനവസ്ത്രധാരിണിയും, ദുഃഖിതയും, രാക്ഷസിമാരുടെ ഭീഷണികൾ മൂലം തളർന്നിരിക്കുന്ന സീതയെ ഹനുമാൻ കണ്ടെത്തി. സീതയുടെ മുന്നിൽ ഉടനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെ ഹനുമാൻ മരത്തിന്റെ മുകളിൽ ഒളിച്ചിരുന്നു രംഗം വീക്ഷിച്ചു. കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാവണൻ അവിടേക്ക് എഴുന്നള്ളി സീതയോട് തനിക്കു വശംവദയാകാൻ വീണ്ടും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. സീത രാവണന്റെ നേർക്ക് നോക്കാതെ ഒരു പുൽകൊടിയിൽ നോക്കി ദുർബുദ്ധിയായ രാവണന്റെ അന്ത്യമടുത്തു എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു രാവണനെ നിരാകരിക്കുന്നു. സീതയോട് കോപിച്ച രാവണനെ ധാന്യമാലിനി എന്ന പത്നി അവിടെ നിന്നും കൂട്ടി കൊണ്ടു പോകുന്നു. കാവൽരാക്ഷസിമാർ സീതയെ വീണ്ടും ഭയപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ത്രിജട എന്ന വൃദ്ധയും ബുദ്ധിമതിയുമായ രാക്ഷസി അവരെ തടഞ്ഞിട്ടു, താൻ കണ്ട സ്വപ്നത്തിൽ സീത രാമനോട് ചേരുന്നതും രാവണന്റെയും പുത്രന്മാരുടെയും സർവനാശവും കണ്ടതായി അറിയിച്ചു. അതിനാൽ സീതയെ ബഹുമാനിക്കാൻ ത്രിജട മറ്റുള്ളവരെ ഉപദേശിച്ചു. രാക്ഷസിമാർ ഉറങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ആരും വരില്ലായെന്നു ചിന്തിച്ചു നിരാശയായ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. അപ്പോൾ ഹനുമാൻ രാമന്റെ ജീവിത കഥ സീത കേൾക്കാൻ വേണ്ടി പാടി.അതിനു ശേഷം സീതയുടെ മുന്നിലെത്തിയ ഹനുമാനെ സീത ആദ്യം വിശ്വസിച്ചില്ല. രാമലക്ഷ്മണമാരുടെ ശരീരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഹനുമാൻ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു, രാമന്റെ മോതിരം കൂടി ഹനുമാൻ സീതയെ ഏല്പിച്ചപ്പോൾ സീതക്കു ഹനുമാനെ പൂർണ വിശ്വാസമായി. സുഗ്രീവനുമായിട്ടുള്ള രാമന്റെ സഖ്യവും താൻ സുഗ്രീവ നിർദ്ദേശത്താലാണ് സീതയെ തിരിഞ്ഞു വന്നത്‌ എന്നും മറ്റുമുള്ള കാര്യങ്ങളും ഹനുമാൻ വിവരിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും തന്നെക്കാൾ ശക്തരായ മറ്റു വാനരന്മാരും ഉടനെ ലങ്കയിൽ എത്തി രാവണനടക്കമുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു സീതയെ രക്ഷിച്ചുകൊള്ളുമെന്നു ഹനുമാൻ സീതക്കു ഉറപ്പുനൽകി. ഹനുമാൻ തന്നെ കണ്ടു എന്ന തെളിവിനായി, സീത രാമനു നൽകാൻ ഹനുമാന്റെ കൈവശം തൻറെ ചൂഡാരത്നം കൊടുത്തയച്ചു. തെളിവിനയായി തനിക്കും രാമനും മാത്രമറിയാവുന്ന കാക വൃത്താന്തവും സീത ഹനുമാനെ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. തന്നെ കാക്കയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നു ഉപദ്രവിച്ചു ഇന്ദ്രപുത്രൻ ജയന്തനോട് പോലും ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു അവന്റെ ഒരു കണ്ണ് നശിപ്പിച്ച രാമൻ, തന്നെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോയ രാവണനെ എന്തു കൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്നുപറഞ്ഞു സീത ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചു. സീതയെ വീണ്ടും നമസ്‌കരിച്ചു ഹനുമാൻ യാത്ര പറഞ്ഞു ഇറങ്ങി. ===ലങ്കാദഹനം=== സീതയെ കണ്ടതിനു ശേഷം രാവണനെ നേരിട്ടു കണ്ടു സംസാരിക്കാൻ ഹനുമാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അതിനു വേണ്ടി അദ്ധേഹം അശോകവനിക നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭയന്നുപോയ രാക്ഷസിമാർ ഉടനെ കാവൽ സൈനികരെ വിവരമറിയിച്ചു. തന്നെ പിടികൂടാനെത്തിയ സൈനികരെ ഒരു കൊടിമരം പിഴുതെടുത്തുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ അടിച്ചു കൊന്നു.വിവരമറിഞ്ഞ രാവണൻ കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. രാവണന്റെ അനവധി സേനാപതിമാരെയും മന്ത്രിപുത്രന്മാരെയും സൈനികരെയും മാരുതി കാലപുരിക്കയച്ചു. തന്റെ പുത്രൻ അക്ഷകുമാരനും ഹനുമാന്റെ കൈകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ രാവണന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മേഘനാഥൻ എന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിനെ രാവണൻ രംഗത്തിറക്കി. യാതൊരു വിധത്തിലും ഹനുമാനെ കീഴടക്കാൻ സാധിക്കില്ലയെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം തന്നെ മാരുതിക്കു നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റു ബോധം മറഞ്ഞു ഹനുമാൻ വീണു.എങ്കിലും പെട്ടെന്ന് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം തെളിഞ്ഞു കാരണം ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റലും അതിന്റെ പ്രഭാവം കുറച്ചു നേരം മാത്രമേ ഹനുമാനിൽ നിലനിൽക്കുവെന്നു ബ്രഹ്‌മാവ് ഹനുമാനു പണ്ട് വരം നൽകിയിരുന്നു.രക്ഷസന്മാർ ഹനുമാനെ കയർ കൊണ്ടു കെട്ടിവരിഞ്ഞപ്പോൾ ശേഷിച്ച ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രപ്രഭാവവും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും വിട്ടകന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം മാരുതിയെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ഹനുമാനെ കണ്ടിട്ടു പണ്ട് തന്നെ ശപിച്ച നന്ദികേശനാണോയെന്നു രാവണൻ സംശയിച്ചു. മാരുതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രഹസ്തനെ രാവണൻ ചുമതലപ്പെടുത്തി. പ്രഹസ്താന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയാണെന്നും ഇപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് താൻ വന്നിരിക്കുന്നതെന്നും, ശ്രീരാമന്റെ പത്നി സീതയെ ആദരപൂർവം അദ്ദേഹത്തിന് തിരിച്ചു നൽകാത്ത പക്ഷം രാമലക്ഷമണന്മാരുടെ നിശിത ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും മുഴുവനും നശിക്കുമെന്നും ഹനുമാൻ രാവണനെ അറിയിച്ചു. ഹനുമാന്റെ മറുപടി കേട്ടു അത്തതെവ കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ ഹനുമാനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടെങ്കിലും, ദൂതവധം പാപമാണെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണൻ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. അതുകേട്ട് ഒന്നു ആലോചിച്ച ശേഷം, ഹനുമാൻ ഒരു വാനരനായതിനാൽ വാനരന്റെ പ്രധാന ശരീരഭാഗമായ വാലിൽ തീവെക്കാൻ രാവണൻ കൽപ്പിച്ചു. രാക്ഷസൻമാർ ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തുണിയും ചുറ്റി എണ്ണയും നെയ്യും ഒഴിച്ചു തീകത്തിച്ചു നഗരപ്രദക്ഷിണം ചെയ്യിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തീ കൊളുത്തപ്പെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ സീത, തന്റെ പാതിവ്രത്യത്തിനു ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അഗ്നിദേവൻ ഹനുമാന് കുളിർമ്മയേകട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. ലങ്ക ആകമാനം വീക്ഷിച്ച ഹനുമാൻ ഒരാട്ടഹാസത്തോടെ തന്നെ ബന്ധിച്ച കയർ പൊട്ടിച്ചു, മാളികകളിൽ നിന്നും മാളികകളിലേക്കു ചാടി ലങ്കാനഗരത്തിന് തീവെച്ചു. ലങ്കാനഗരത്തിൽ മുഴുവൻ ഹനുമാൻ തീ പടർത്തിയെങ്കിലും വീഭിഷണന്റെ ഗൃഹത്തിന് ഹനുമാൻ തീ വെച്ചില്ല. ലങ്കയിൽ ആളിപടർന്ന തീ, സീത വസിക്കുന്ന അശോകവനത്തിലും എത്തിയില്ല. സമുദ്രത്തിൽ വാൽ മുക്കി തീ അണച്ചതിനു ശേഷം സീതയെ ഒന്നു കൂടെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു, ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. ആഹ്ലാദാരവങ്ങളോടെ വാനരവൃന്ദം ഹനുമാനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. "കണ്ടു സീതയെ" എന്ന രണ്ടു വാക്കിൽ ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരെ കാര്യം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. കോലാഹലത്തോടെ കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് മടങ്ങിയ വാനരന്മാർ സുഗ്രീവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട തോട്ടമായ മധുവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു ആവോളം മധു പാനം ചെയ്തു ബോധം നഷ്ടപെട്ടു തോട്ടത്തിൽ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും കാവൽക്കാരനായ ദധിമുഖനെ അടിച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ദധിമുഖൻ സുഗ്രീവനോട് ചെന്നു പരാതി പറഞ്ഞെങ്കിലും സുഗ്രീവൻ സന്തോഷിക്കയാണ് ചെയ്‌തതു, കാരണം സീതയെ വാനരവീരന്മാർ കണ്ടെത്തിയെന്നും അതിന്റെ ആഹ്ലാദപ്രകടനമാണ് അവർ കാട്ടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടി. ഹനുമാൻ രാമന്റെ മുന്നിലെത്തി അദ്ദേഹത്തെ പ്രണമിച്ചിട്ടു സീതയെ താൻ കണ്ടു എന്നറിയിച്ചു. സീതയുടെ ചൂഡാരത്‌നം മാരുതി രാമനു സമർപ്പിച്ചിട്ടു സർവകാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും വാനരപ്പടയും ഒട്ടും വൈകാതെ ലങ്കയിൽ എത്തിച്ചേരുമെന്നു ദേവിക്കു താൻ ഉറപ്പ് നൽകി എന്നും ഹനുമാൻ രാമനെ അറിയിച്ചു. ===സേതു ബന്ധനം=== {{Unreferenced section}} സീത ലങ്കയിലുണ്ടെന് മാരുതി രാമനെ അറിയിച്ചു.അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായ രാമൻ തന്റെ സിദ്ധികൾ ഹനുമാനു പകർന്നു കൊടുക്കുന്ന രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഗാഢമായി ആശ്ലേഷിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നും കോട്ടകളും കിടങ്ങുകളാലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട, ശിലായന്ത്രങ്ങളും ബാണയന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ടു സുസജ്ജമായ ത്രികൂട പർവത്തിന്‌ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സുവർണലങ്കയെ കുറിച്ചു രാമനു വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിച്ചു. എത്രയും പെട്ടന്ന് രാവണനെ വധിച്ചു സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി രാമനും സംഘവും ഉത്രം നക്ഷത്രത്തിലെ 'വിജയം' എന്ന ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ വൻപടയോട് കൂടെ ലങ്കയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അംഗദൻ, ഹനുമാൻ, ജാമ്പവാൻ, നളൻ, നീലൻ, ദ്വിവിതൻ, മൈന്ദൻ, പനസൻ, ശരഭൻ, ഗജൻ, ഗവാഷൻ, സുഹേഷ്‌ണൻ, ശതബലി, വേഗദർശി, ഗന്ധമാദനൻ എന്നീ ശക്തരായ വാനരന്മാർ നേതൃത്ത്വം നൽകുന്ന സുഗ്രീവന്റെ വാനരസൈന്യം കടലിളകി വരുന്നതുപോലെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി. സമുദ്രതീരതെത്തിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗീവനും വാനരപ്പടയും അവിടെ തമ്പടിച്ചു, സമുദ്രം കടക്കുന്ന മാർഗങ്ങളെക്കുറിച്ചു ആലോചിച്ചു. ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ വരുത്തിയ നാശങ്ങൾക്കു ശേഷം രാവണൻ മന്ത്രിസഭ വിളിച്ചുകൂട്ടി ഭാവി പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. രാമനുമായുള്ള യുദ്ധം അനിവാര്യമാണെന്നു മിക്കവരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സീതയെ രാമനു തിരിച്ചു നൽകി യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി രാക്ഷസകുലത്തെ രക്ഷിക്കണം എന്നഭിപ്രായപ്പെട്ട രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണനെ രാവണനും ഇന്ദ്രജിത്തും നിന്ദിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്‌തു. കോപിഷ്ടനും നിരാശനുമായ വിഭീഷണൻ, തൻ്റെ നാലു വിശ്വസ്തരായ സേവകരോടൊപ്പം ലങ്കയുപേക്ഷിച്ചു രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി അഭയം അഭ്യർഥിച്ചു. രാമൻ വിഭീഷണനു അഭയം നൽകുക മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തെ സമുദ്രജലം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു ലങ്കയുടെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു സുഗ്രീവനെ പാട്ടിലാക്കി കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കാൻ വേണ്ടി രാവണൻ തന്റെ വിശ്വസ്ത മന്ത്രിയായ ശുകനെ അയച്ചു. പക്ഷി വേഷത്തിലെത്തിയ ശുകൻ ആകാശത്തു നിന്നുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ശുകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുപിതനായ സുഗ്രീവൻ വാനാരന്മാരോട് അവനെ പിടികൂടാൻ പറഞ്ഞു. ശുകനെ ചാടി പിടികൂടിയ വാനരൻമ്മാർ അവനെ ഇടിക്കാനും തൊഴിക്കാനും തൂവലുകൾ പറിച്ചെടുക്കാനും തുടങ്ങി.വാനര പീഡനത്താൽ അവശനായ ശുകനെ രാമന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ശുകൻ ദൂതനായത് കൊണ്ട് അവനെ വെറുതെ വിടാൻ രാമൻ കല്പിച്ചു. വിഭീഷണന്റെ അഭിപ്രായ പ്രകാരം സാഗരദേവവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു സമുദ്രത്തെ തരണം ചെയ്യാൻ മാർഗം കാട്ടിത്തരാൻ വേണ്ടി രാമൻ മൂന്നു ദിവസം സമുദ്രതീരത്തു ദർഭ വിരിച്ചു കിഴക്കോട്ടു തലവെച്ചുകിടന്നു ധ്യാനമിരുന്നെങ്കിലും സാഗരദേവൻ പ്രത്യക്ഷപെട്ടില്ല. കുപിതനായ രാമൻ ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ സാഗരദേവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തന്റെ മീതെ വാനരന്മാരെ കൊണ്ടു ചിറ കെട്ടിച്ചു ലങ്കയിലേക്കു കടക്കാനും, താൻ അതു തിരമാലകൾ മൂലം ചിതറിപ്പോവാതെ പൃഷ്‌ടോപരി താങ്ങി നിർത്തികൊള്ളാമെന്നും സാഗരം രാമനെ അറിയിച്ചു. രാമൻ തൊടുത്ത ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രത്തെ തന്റെ വടക്കു ഭാഗത്തായി, ക്രൂരരാക്ഷസന്മാർ നിവസിക്കുന്ന ദ്രുമകല്യ എന്ന സ്ഥലം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിക്കാൻ സാഗരം അഭ്യർഥിച്ചു. സമുദ്രദേവൻ്റെ നിർദ്ദേശമനുസരിച്ചും രാമന്റെ കല്പനയിലും വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ പുത്രനായ നളന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലും കോടിക്കണക്കിന് വരുന്ന വാനരപ്പട വൻപാറകളും മുള, കടമ്പു, കരിമ്പന, കരിമരുത്, നീർമരുത്, കുടകപ്പാല തുടങ്ങിയ മരങ്ങളും കടലിലേക്ക് പറിച്ചിട്ടു. നളന്റെയും നീലന്റെയും നേത്രത്വത്തിൽ വെറും അഞ്ചു ദിവസം കൊണ്ടു നൂറു യോജന നീളം സമുദ്രത്തിനു മീതെക്കൂടെ ലങ്കയിലേക്കുള്ള സേതുവിന്റെ നിർമ്മാണം വാനരപ്പട പൂർത്തീകരിച്ചു. രാമനും വാനര സൈന്യവും സേതുമാർഗ്ഗം ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ===യുദ്ധസന്നാഹം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കയിലെത്തിയ രാമനും സൈന്യവും സുവേല പർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ തമ്പടിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയും ബലവും എണ്ണവും ഉള്ളുകളികളും അറിഞ്ഞു വരാൻ രാവണനിർദ്ദേശത്താൽ വീണ്ടും ശുകനും ഒപ്പം സാരണനും വാനരവേഷത്തിൽ രാമന്റെ സൈന്യത്തിൽ കടന്നു കൂടി വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കവേ വിഭീഷണൻ അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടി രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചു. വന്നകാര്യം പൂർത്തികരിച്ചു മടങ്ങാനും കൂടുതൽ എന്തെങ്കിലും അറിയണമെങ്കിൽ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു തരുമെന്നും, തന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും ഒടുങ്ങാൻ തയ്യാറാക്കുക എന്നു രാവണനെ അറിയിക്കുക എന്നും രാമൻ അവരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം വിട്ടയച്ചു. രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തിയ ശുകസാരണന്മാർ നടന്നതെല്ലാം രാക്ഷസരാജനെ അറിയിച്ചു. രാമനും ലക്ഷ്മണും സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും നാലു പേർ മതി ലങ്കയെ നശിപ്പിക്കാണെന്നും വാനരസേന വെറും കാഴ്ച്ചക്കാരായി നോക്കി നിന്നാൽ മാത്രം മതിയെന്നും അവർ രാവണനെ അറിയിച്ചു. വാനരന്മാരുടെ ഉപദ്രമമേറ്റത് കൊണ്ടാണ് ശുകസാരണന്മാർ ഇപ്രകാരം വിഢിത്തം പറയുന്നതെന്ന് രാവണൻ പരിഹസിച്ചു. ഒരുന്നത ഗോപുരത്തിന് മുകളിൽനിന്നു കൊണ്ടു രാവണൻ വിശാലമായ വാനാരസേനയെ വീക്ഷിച്ചു. ശുകസാരണന്മാർ ഓരോ വാനരവീരൻമ്മാരെക്കുറിച്ചും രാവണനോടു വിശദീകരിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിൻ്റെ ശക്തി കണ്ട് അമ്പരന്ന രാവണൻ,യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് സീതയുടെ മനസ്സുമാറ്റാൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. മായാജാലങ്ങളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ 'വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ' എന്ന രാക്ഷസനെയും കൂട്ടി രാവണൻ അശോകവനത്തിലെത്തി. തന്റെ സൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തൻ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുകയായിരുന്ന രാമനെ ചതിയിൽ വെട്ടിക്കൊന്നു എന്ന് രാവണൻ സീതയോട് കള്ളം പറഞ്ഞു. തെളിവിനായി വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ സൃഷ്ടിച്ച, ചോരയൊലിക്കുന്ന രാമന്റെ 'മായാശിരസ്സും' (കൃത്രിമ തല) രാമന്റെ വലിയ വില്ലും സീതയുടെ മുന്നിലേക്ക് ഇട്ടുകൊടുത്തു. തന്റെ ജീവനാഥന്റെ തലയും വില്ലും കണ്ട് സീതാദേവി ബോധംകെട്ടു വീണു. ഉണർന്നപ്പോൾ ആ തലയെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ദേവി വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ലങ്കയിൽ വലിയൊരു യുദ്ധഭേരി മുഴങ്ങുകയും, മന്ത്രിമാർ അടിയന്തരമായി രാവണനെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് വിളിച്ചുകൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. രാവണൻ പോയ ഉടനെ ആ മായാശിരസ്സും വില്ലും അപ്രത്യക്ഷമായി. അപ്പോൾ വിഭീഷണന്റെ പത്നിയായ 'സരമ' അവിടെയെത്തുകയും, അതൊരു മായാപ്രയോഗമാണെന്നും ശ്രീരാമൻ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി സുവേല പർവ്വതത്തിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നും പറഞ്ഞ് സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമൻ ലങ്കയെ വളഞ്ഞുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരുമായി അടിയന്തരയോഗം ചേർന്നു. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് കവാടങ്ങളും സംരക്ഷിക്കാനായി തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച സേനാധിപന്മാരെ രാവണൻ നിയോഗിച്ചു: •കിഴക്കേ കവാടം: അതിശക്തനായ 'പ്രഹസ്തനെ' ആണ് കിഴക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാൻ ഏൽപ്പിച്ചത്. •തെക്കേ കവാടം :ഭയാനകന്മാരായ 'മഹാപാർശ്വൻ', 'മഹോദരൻ'എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം തെക്കേ കവാടത്തിൽ നിർത്തി. •പടിഞ്ഞാറേ കവാടം : ഏറ്റവും വലിയ മാന്ത്രികനും അജയ്യനുമായ തന്റെ പ്രിയപുത്രൻ 'ഇന്ദ്രജിത്തിനെ'പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിന്റെ ചുമതല ഏൽപ്പിച്ചു. •വടക്കേ കവാടം: ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും നിൽക്കുന്ന വടക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ചുമതല രാവണൻ നേരിട്ട് ഏറ്റെടുത്തു. ശുകൻ, സാരണൻ എന്നിവരും രാവണനൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. •മദ്ധ്യഭാഗം:ലങ്കയുടെ ഹൃദയഭാഗം സംരക്ഷിക്കാൻ 'വിരൂപാക്ഷൻ' എന്ന സേനാധിപനെയും നിയോഗിച്ചു. യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കാനായി ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവനും വാനരവീരന്മാരും 'സുവേല പർവ്വതത്തിന്റെ' മുകളിൽ കയറി ലങ്കാനഗരം നിരീക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ വളരെ ദൂരെ ലങ്കാകൊട്ടാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും മുകളിലത്തെ മട്ടുപ്പാവിൽ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് നിൽക്കുന്ന രാവണനെ അവർ കണ്ടു. തന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ശ്രീരാമന്റെ ബദ്ധശത്രുവിനെ കണ്ട മാത്രയിൽ വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവന്റെ രക്തം തിളച്ചു. മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കാതെ ഒറ്റയടിക്ക് സുഗ്രീവൻ സുവേല പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് രാവണന്റെ മട്ടുപ്പാവിലേക്ക് ഒരു വൻ കുതിപ്പ് നടത്തി. രാവണന്റെ മുന്നിൽ ചെന്നുവീണ സുഗ്രീവൻ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: "ഞാൻ ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമന്റെ ദാസനാണ്, ഇന്ന് നീ എന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടില്ല". പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണത്തിൽ അമ്പരന്ന രാവണനുമായി സുഗ്രീവൻ ഘോരമായ മൽപ്പിടുത്തം നടത്തി. സുഗ്രീവൻ രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ വലിയൊരു മൽപ്പിടുത്തം തന്നെ നടന്നു. എന്നാൽ തനിക്ക് തുല്യനായ ഈ വാനരനെ വെറും കായികബലം കൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തി പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് മുൻകൂട്ടി കണ്ട സുഗ്രീവൻ രാവണനെ തള്ളിയിട്ട ശേഷം, ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന് ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. സുഗ്രീവന്റെ സ്നേഹവും സാഹസികതയും കണ്ട് സന്തോഷിച്ചെങ്കിലും, തന്നോട് ചോദിക്കാതെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവ് സ്വന്തം ജീവൻ പണയംവെച്ച് എടുത്തുചാടിയതിന് ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം ശാസിച്ചു. സുഗ്രീവൻ മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം, യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുൻപ് രാജധർമ്മം അനുസരിച്ച് അവസാനത്തെ സമാധാനശ്രമം നടത്താൻ ശ്രീരാമൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദനെ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ദൂതനായി അയച്ചു. രാവണസഭയിൽ പറന്നിറങ്ങിയ അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ സന്ദേശം ഗാംഭീര്യത്തോടെ അറിയിച്ചു: "അല്ലയോ രാവണാ, ഒന്നുകിൽ സീതാദേവിയെ തിരികെ നൽകി ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വീണ് മാപ്പപേക്ഷിക്കുക. അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവുക. ലങ്കയെ മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ച് നിന്നെയും കൊന്നേ ശ്രീരാമൻ മടങ്ങുകയുള്ളൂ." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അഹങ്കാരിയായ രാവണൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. ഈ വാനരനെ പിടിച്ച് വധിക്കാൻ അവൻ തന്റെ കാവൽക്കാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. നാല് ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാർ വന്ന് അംഗദന്റെ കൈകാലുകളിൽ കയറിപ്പിടിച്ചു. അംഗദൻ അവരെ തടഞ്ഞില്ല. അവർ തന്നെ മുറുകെ പിടിച്ചു എന്ന് ഉറപ്പായ നിമിഷം, അംഗദൻ ആ നാലു രാക്ഷസന്മാരുമായി ആകാശത്തേക്ക് അതിവേഗം കുതിച്ചുയർന്നു. അംഗദന്റെ വേഗതയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാനാകാതെ ആ രാക്ഷസന്മാർ താഴെവീണ് ചിന്നിച്ചിതറി മരിച്ചു. തുടർന്ന് അംഗദൻ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ഒറ്റച്ചവിട്ടിന് തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. തന്റെ വരവറിയിച്ചുകൊണ്ട് വലിയൊരു സിംഹനാദം മുഴക്കി അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. സമാധാനശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ, ഇനിയൊരു യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി.{{തെളിവ്}} ===യുദ്ധാരംഭം=== {{Unreferenced section}} രാക്ഷസന്മാരുടെ സൈനികവിന്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിഭീഷണന്റെ കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സുഗ്രീവനും ചേർന്ന് വളരെ തന്ത്രപരമായ രീതിയിലാണ് വാനരസൈന്യത്തെ വിന്യസിച്ചത്. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് പ്രധാന കവാടങ്ങളെയും ഒരേസമയം വളഞ്ഞ് ആക്രമിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ പദ്ധതി. ഇതിനായി പ്രഹസ്തൻ കാവൽനിന്ന കിഴക്കേ കവാടം തകർക്കാൻ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വലിയൊരു പടയെ മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ എന്നിവരുടെ സഹായത്തോടെ നിയോഗിച്ചു. മഹാപാർശ്വനും മഹോദരനും സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന തെക്കേ കവാടം ഉപരോധിക്കാനുള്ള ചുമതല യുവരാജാവായ അംഗദനും ഋഷഭനും മറ്റ് പ്രമുഖ വാനരന്മാർക്കുമായിരുന്നു. ഏറ്റവും അപകടകാരിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് കാവൽനിന്ന പടിഞ്ഞാറേ കവാടം നേരിടാൻ അപാരമായ കരുത്തുള്ള ഹനുമാനെയും കൂട്ടരെയുമാണ് ശ്രീരാമൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. എന്നാൽ ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ നേരിട്ട് നിലയുറപ്പിച്ച പ്രധാന കവാടമായ വടക്കേ നടയിലേക്ക് സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും തന്നെ നേരിട്ടെത്തി. സൈന്യത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുഴുവൻ സൈനിക നീക്കങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കാനും ആവശ്യമുള്ള കവാടങ്ങളിലേക്ക് അടിയന്തര സഹായമെത്തിക്കാനുമുള്ള ചുമതല വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനുമാണ് വഹിച്ചത്. ഒപ്പം സുഷേണൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുതിർന്ന വാനരന്മാർ സൈന്യത്തിന് ശക്തമായ പ്രതിരോധ പിന്തുണ നൽകി. രാക്ഷസന്മാർ വില്ലും വാളും ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, വാനരസൈന്യം വന്മരങ്ങളും ഭീമാകാരമായ പാറക്കല്ലുകളും പർവ്വതശിഖരങ്ങളും പിഴുതെടുത്താണ് അവരെ എതിരിട്ടത്. വാനരസൈന്യം ലങ്കയുടെ കോട്ടമതിലുകൾ തകർത്തു നിരപ്പാക്കി . തങ്ങളുടെ അതിവേഗത്തിലുള്ള ചാട്ടവും, കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും, അപാരമായ കായികബലവും സമന്വയിപ്പിച്ച് ലങ്കയെ നാലുപാടുനിന്നും ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ശ്രീരാമന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വാനരസേനയുടെ ഈ മഹാസൈനിക വിന്യാസം.താനും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും മന്ത്രിമാരും മാത്രേ മനുഷ്യരൂപം യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൈകൊള്ളാവു എന്നും,ബാക്കിയുള്ളവർ വാനരരൂപം വെടിയരുത് എന്നും രാമൻ നിഷ്കർഷിച്ചു. മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, വാനരവീരനായ അംഗദനും രാവണപുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. അംഗദന്റെ അപാരമായ ശക്തിക്ക് മുന്നിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. അംഗദൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിരായുധനായി അപമാനിതനായ ഇന്ദ്രജിത്തിന് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടിരക്ഷപ്പെടേണ്ടി വന്നു. ഇത് അവന്റെ അഹങ്കാരത്തിനേറ്റ വലിയൊരു തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. നേർക്കുനേർ യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാജാലങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വരത്തിന്റെ ബലത്തിൽ അവൻ ആർക്കും കാണാൻ കഴിയാത്ത വിധം അദൃശ്യനായി ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന് ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ അവൻ അസ്ത്രമഴ വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശത്രു എവിടെയാണെന്ന് കാണാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർക്ക് തിരിച്ചടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ഭയാനകമായ 'നാഗാസ്ത്രം' (നാഗപാശം) പ്രയോഗിച്ചു. അവൻ എയ്തുവിട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ സാധാരണമായിരുന്നില്ല; അവ വായുവിൽ വെച്ച് ഉഗ്രവിഷമുള്ള സർപ്പങ്ങളായി മാറി. ആയിരക്കണക്കിന് സർപ്പങ്ങൾ മഴപോലെ പെയ്തിറങ്ങി രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ദേഹത്ത് തുളഞ്ഞുകയറി. ആ സർപ്പങ്ങൾ അവരെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കുകയും ശരീരത്തിൽ മാരകമായ വിഷം ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അനങ്ങാനോ വില്ലെടുക്കാനോ കഴിയാതെ, രക്തം വാർന്ന് ഇരുവരും ബോധരഹിതരായി യുദ്ധക്കളത്തിൽ വീണു. അജയ്യരായ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ വീണതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും അംഗദനും ജാംബവാനും വിതുമ്പിക്കരഞ്ഞു. എന്നാൽ അദൃശ്യനായി നിന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് അവരെ പരിഹസിച്ചു ചിരിക്കുകയും, തന്റെ വിജയം രാവണനെ അറിയിക്കാൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ ശ്രീരാമന് അല്പം ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടി. എന്നാൽ തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ നാഗപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് ജീവൻ വെടിഞ്ഞതുപോലെ കിടക്കുന്നത് കണ്ട് രാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി കരഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണനെ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ പിന്നെ ഞാൻ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തിട്ട് എന്ത് കാര്യം? എന്റെ ജീവനിൽത്തന്നെ എന്ത് അർത്ഥമാണുള്ളത്? ഏത് നാട്ടിൽ ചെന്നാലും ഒരു ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും ലഭിച്ചേക്കാം, എന്നാൽ ലക്ഷ്മണനെപ്പോലെ സ്വന്തം ജീവനേക്കാൾ എന്നെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു സഹോദരനെ എനിക്കെവിടെ കിട്ടും? അവനില്ലാതെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, ഞാൻ ഇവിടെവെച്ച് ജീവനുപേക്ഷിക്കും." ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിലാപം കേട്ട് വാനരസേന മുഴുവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ താൻ ജയിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിച്ച രാവണൻ, രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ മരിച്ചുകിടക്കുന്നത് സീതയെ കാണിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി രാക്ഷസിമാരോട് സീതയെ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് അനക്കമില്ലാതെ കിടക്കുന്ന ഇരുവരെയും കണ്ട് താനാണ് ഇതിനെല്ലാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച് സീത വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന 'ത്രിജട' എന്ന ദയയുള്ള രാക്ഷസി സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "സീതേ കരയാതിരിക്കൂ, ഇവർ മരിച്ചിട്ടില്ല. മരിച്ചവരുടെ മുഖത്തെ ദൈവികമായ തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെടും, എന്നാൽ ഇവരുടെ മുഖത്ത് ആ തേജസ്സ് ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. മാത്രമല്ല വാനരസേന ഭയന്നോടാതെ കാവൽ നിൽക്കുകയാണ്. ഈ പുഷ്പകവിമാനം ഒരിക്കലും ഒരു വിധവയെ വഹിക്കുകയുമില്ല."ഇതുകേട്ട് സീതയ്ക്ക് അല്പം ആശ്വാസമായി. യുദ്ധക്കളത്തിൽ ദുഃഖിതരായി നിൽക്കുന്ന വാനരന്മാർ പെട്ടെന്ന് പ്രകൃതിയിൽ ഒരു വലിയ മാറ്റം കണ്ടു. വലിയ കൊടുങ്കാറ്റു വീശി, സമുദ്രം ഇരമ്പിമറിഞ്ഞു, വലിയ മരങ്ങൾ കടപുഴകിവീണു. ആകാശത്തുനിന്ന് പ്രകാശമാനനായ ഒരാൾ പറന്നിറങ്ങുന്നത് അവർ കണ്ടു. സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനവും പക്ഷികളുടെ രാജാവുമായ 'ഗരുഡൻ' ആയിരുന്നു അത്. സർപ്പങ്ങളുടെ ജന്മശത്രുവാണ് ഗരുഡൻ. ഗരുഡൻ താഴെയിറങ്ങിയ നിമിഷം തന്നെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന മായാസർപ്പങ്ങൾ ഭയന്നുവിറച്ചു. അവ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിക്കടിയിലേക്ക് പാഞ്ഞൊളിച്ചു. ഗരുഡൻ സ്നേഹത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരുടെ അരികിലെത്തി അവരുടെ മുഖത്തും ശരീരത്തും പതുക്കെ തലോടി. ഗരുഡന്റെ സ്പർശമേറ്റതോടെ വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു: •അവരുടെ ശരീരത്തിലെ മുറിവുകൾ പാടുകൾ പോലുമില്ലാതെ അപ്രത്യക്ഷമായി. •കൊടിയ വിഷം പൂർണ്ണമായും നിർവീര്യമായി. •അവരുടെ ശരീരത്തിന് പഴയതിലും വലിയ ദൈവികമായ തിളക്കം ലഭിച്ചു. •മുൻപുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ഇരട്ടി ശക്തിയും ഊർജ്ജവും അവർക്ക് കൈവന്നു. തങ്ങളെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഈ ദിവ്യരൂപൻ ആരാണെന്ന് ശ്രീരാമൻ ചോദിച്ചു. ഗരുഡൻ ഭക്തിയോടെ മറുപടി നൽകി: "ഞാൻ അങ്ങയുടെ പ്രാണസഖാവായ ഗരുഡനാണ്. ഞാൻ അല്ലാതെ മറ്റാർക്കും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഈ മായാബന്ധനം അഴിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ ചതിയിലൂടെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അങ്ങ് ധർമ്മത്തിലൂടെയാണ് പോരാടുന്നത്, അതിനാൽ ഇനിയും ശ്രദ്ധ വേണം. കൂടുതലൊന്നും അങ്ങ് എന്നോട് ഇപ്പോൾ ചോദിക്കരുത്,സമയമാകുമ്പോൾ അങ്ങ് എല്ലാം അറിയും." ശ്രീരാമനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വിജയം ആശംസിച്ച് ഗരുഡൻ ആകാശത്തേക്ക് മടങ്ങി. രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുന്നത് കണ്ട വാനരസേന ഇരുകൈകളും ഉയർത്തി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. യുദ്ധം വീണ്ടും ഭയങ്കരമായ ശക്തിയോടെ ആരംഭിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായി.{{തെളിവ്}} ===പ്രഹസ്തവധം=== {{Unreferenced section}} ഗരുഡന്റെ വരവോടെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ നാഗപാശത്തിൽ നിന്ന് മുക്തരായ ശേഷം ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ കടുത്ത അമർഷത്തോടെ തന്റെ മൂന്ന് കരുത്തരായ സേനാധിപന്മാരെ ഓരോരുത്തരായി യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. ആദ്യം പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിലൂടെ വലിയൊരു രാക്ഷസപ്പടയുമായി യുദ്ധത്തിനെത്തിയ ധൂമ്രാക്ഷൻ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാലും ശൂലങ്ങളാലും വാനരസേനയെ ചിതറിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് കണ്ട ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് വലിയൊരു പാറക്കല്ലെറിഞ്ഞ് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ധൂമ്രാക്ഷൻ മുള്ളുകളുള്ള ഭാരമേറിയ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ തലയ്ക്ക് ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, ആ പ്രഹരം നിഷ്പ്രയാസം താങ്ങിയ ഹനുമാൻ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഭീമാകാരമായ ഒരു പർവ്വതശിഖരം പിഴുതെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിയുകയും, തലയോട്ടി തകർന്ന് ധൂമ്രാക്ഷൻ തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ അടുത്തതായി മായാശക്തികളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വജ്രദംഷ്ട്രനെയാണ് തെക്കേ കവാടത്തിലൂടെ യുദ്ധത്തിനയച്ചത്. വാനരന്മാർക്ക് നേരെ കനത്ത നാശനഷ്ടം വരുത്തിയ വജ്രദംഷ്ട്രനെ ബാലീപുത്രനായ അംഗദൻ നേരിട്ടു. മരങ്ങളും പാറകളും കൊണ്ട് അംഗദൻ അവന്റെ രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തതിനെത്തുടർന്ന് ഇരുവരും വാളും പരിചയുമെടുത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. പോരാട്ടത്തിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ അംഗദൻ തന്റെ വാളുകൊണ്ട് അതിശക്തമായ ഒറ്റ വെട്ടിന് വജ്രദംഷ്ട്രന്റെ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, അവന്റെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ശിരസ്സ് നിലംപതിച്ചതോടെ രാക്ഷസസൈന്യം ഭയന്നോടുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ആർക്കും കുലുക്കാൻ കഴിയാത്തവനെന്ന് പേരുള്ള അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വില്ലാളി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങി. ആകാശത്തെ മുഴുവൻ മറയ്ക്കുന്ന രീതിയിൽ അകംപനൻ നടത്തിയ ശരവർഷത്തിൽ കുമുദൻ, നളൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഇതുകണ്ട് വാനരന്മാരെ രക്ഷിക്കാനായി ഹനുമാൻ അകംപനന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി വലിയൊരു ശാലവൃക്ഷം പിഴുതെറിഞ്ഞെങ്കിലും അകംപനൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ ആ മരത്തെ പതിനാല് കഷണങ്ങളാക്കി മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ അതിഭീമാകാരമായ മറ്റൊരു വന്മരം വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ആകാശത്തുയർന്ന് അതിവേഗത്തിൽ ചുഴറ്റി അകംപനന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞടിക്കുകയും, തല തരിപ്പണമായി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ജീവനറ്റ് വീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ, അകംപനൻ എന്നീ പ്രമുഖ രാക്ഷസവീരന്മാർ വാനരന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന്, ആശങ്കാകുലനായ രാവണൻ തന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനും സർവ്വസൈന്യാധിപനുമായ പ്രഹസ്തനെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ പ്രഹസ്തൻ തന്റെ വില്ലും അമ്പും ഭാരമേറിയ ഗദയുമുപയോഗിച്ച് വാനരസേനയെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കി ഭീതി പരത്തി. വാനരന്മാർ ചിതറിയോടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, വാനരസേനയുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ പ്രഹസ്തനെ നേരിടാൻ നേരിട്ട് മുന്നോട്ടുവന്നു. തുടർന്ന് നീലനും പ്രഹസ്തനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം നടന്നു. നീലൻ പിഴുതെറിഞ്ഞ വന്മരങ്ങളെയും പാറക്കല്ലുകളെയും പ്രഹസ്തൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തെറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ അതിവേഗത്തിൽ കുതിച്ചുചാടിയ നീലൻ, പ്രഹസ്തന്റെ രഥം തല്ലിത്തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രഹസ്തൻ നിലത്തിറങ്ങി തന്റെ ഭീമാകാരമായ ഇരുമ്പ് ഗദയെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് നീലന്റെ തലയ്ക്കടിച്ചു. ശക്തമായ ആ പ്രഹരത്തിൽ നീലന്റെ നെറ്റിത്തടം പിളർന്ന് രക്തം വാർന്നു. എന്നാൽ ആ കൊടിയ വേദനയിലും തളരാതെ നിന്ന നീലൻ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന പർവ്വതസമാനമായ ഒരു വലിയ പാറക്കല്ല് കൈകളിലേക്ക് എടുത്തുയർത്തി. തുടർന്ന് നീലൻ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഭീമൻ പാറക്കല്ല് പ്രഹസ്തന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിഞ്ഞു. തലയോട്ടി തകർന്ന്, കണ്ണുകളും തലച്ചോറും പുറത്തുവന്ന് പ്രഹസ്തൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ചോരയിൽ കുളിച്ച് തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീണു.{{തെളിവ്}} തങ്ങളുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപൻ മരിച്ചതുകണ്ട് ഭയന്നുവിറച്ച രാക്ഷസസൈന്യം ആയുധങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ലങ്കാകോട്ടയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. ===കുംഭകർണവധം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കാസൈന്യത്തിലെ അതികായന്മാരായ ധൂമ്രാക്ഷൻ, അകംപനൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ എന്നിവർക്ക് പിന്നാലെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തനും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ചു. ഇനിയാരെയും അയച്ചിട്ട് കാര്യമില്ലെന്നും താൻ തന്നെ നേരിട്ടിറങ്ങുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ സർവ്വസന്നാഹങ്ങളോടെയും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന രഥത്തിൽ, അനേകം ആയുധങ്ങളുമായി രാവണൻ വരുന്നതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണൻ ആദ്യം സുഗ്രീവനുമായാണ് ഏറ്റുമുട്ടിയത്. സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു മല പിഴുതെടുത്ത് രാവണന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും രാവണൻ അത് തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തു, തുടർന്ന് ഒരു തീക്ഷ്ണമായ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുഗ്രീവനെ ബോധംകെടുത്തി വീഴ്ത്തി. പിന്നീട് ഗവാക്ഷൻ, ഋഷഭൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാരെയും രാവണൻ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ രാവണന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി. ഹനുമാൻ തന്റെ വലതുകൈ ചുരുട്ടി രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഒരിടികൊടുത്തു. ആ ഇടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ രാവണൻ രഥത്തിൽ തളർന്നിരുന്നുപോയി. ഹനുമാന്റെ ശക്തിയെ പ്രശംസിച്ചെങ്കിലും, രാവണൻ തിരിച്ചും ഹനുമാനെ പ്രഹരിച്ചു. ഹനുമാനും നീലനും പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ അതിവേഗം രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തി യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ രാവണനെ ശരിക്കും വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ ബ്രഹ്മാവ് തനിക്ക് നൽകിയ അതിശക്തമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യായുധം (വേൽ) ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് പ്രയോഗിച്ചു. ആ ആയുധമേറ്റ് ലക്ഷ്മണൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണനെ ജീവനോടെ പിടിച്ച് ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാവണൻ ശ്രമിച്ചു. തന്റെ ഇരുപത് കൈകളും ഉപയോഗിച്ച് അവൻ ലക്ഷ്മണനെ ഉയർത്താൻ നോക്കി. എന്നാൽ മൂലോകങ്ങളും ഉയർത്താൻ കഴിവുള്ള രാവണന് ലക്ഷ്മണനെ ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല (കാരണം ലക്ഷ്മണൻ ആദിശേഷന്റെ അവതാരമായിരുന്നു). അപ്പോഴേക്കും അവിടെ കുതിച്ചെത്തിയ ഹനുമാൻ രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ വീണ്ടും അതിശക്തമായി പ്രഹരിക്കുകയും, രാവണൻ ബോധംകെട്ട് വീണ തക്കത്തിന് ലക്ഷ്മണനെ വളരെ അനായാസമായി എടുത്ത് ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണന് പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ശ്രീരാമൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. രാമൻ തന്റെ വില്ലായ കോദണ്ഡവുമെടുത്ത് രാവണന് നേരെ നടന്നു. എന്നാൽ രാവണൻ രഥത്തിലും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുമാണ് നിൽക്കുന്നതെന്നത് യുദ്ധനിയമങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായതിനാൽ, ഹനുമാൻ ശ്രീരാമനോട് തന്റെ തോളിൽ കയറിരുന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അങ്ങനെ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാന്റെ തോളിലേറി ആദ്യമായി രാവണനുമായി നേർക്കുനേർ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധം അതിഭയാനകമായിരുന്നു. രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തകർത്തെറിഞ്ഞു. ശ്രീരാമന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് രക്തം വാർന്നു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമൻ ഒരോ അസ്ത്രങ്ങളായി പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ രഥം തകർത്തു, കുതിരകളെ വധിച്ചു, സാരഥിയെ കൊന്നു. ഒടുവിൽ അതിശക്തമായ ഒരു അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രം (അർദ്ധചന്ദ്രന്റെ ആകൃതിയുള്ള അസ്ത്രം) പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ കയ്യിലിരുന്ന വില്ല് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നിട്ടും കോപമടങ്ങാതെ ശ്രീരാമൻ അടുത്ത അസ്ത്രം തൊടുത്ത് മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം വെട്ടി താഴെയിട്ടു. രഥവും ആയുധങ്ങളും കിരീടവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ശരീരമാസകലം മുറിവേറ്റ്, വസ്ത്രങ്ങൾ കീറിപ്പറിഞ്ഞ് നിരായുധനായി രാവണൻ തലകുനിച്ചു നിന്നു. രാവണന്റെ എല്ലാ അഹങ്കാരവും ആ നിമിഷം തകർന്നടിഞ്ഞിരുന്നു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ഗച്ഛ അനുജാനാമി രണാർദ്ദിതസ്ത്വമ് പ്രവിശ്യ രാത്രിഞ്ചരരാജ ലങ്കാമ് । ആശ്വസ്യ നിർയ്യാഹി രഥീ സധന്വീ തദാ ബലം പ്രേക്ഷ്യസി രാമസ്യ ത്വം ॥" (അല്ലയോ രാവണാ, നീ മഹത്തായ യുദ്ധം ചെയ്തു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നീ ക്ഷീണിതനും നിരായുധനുമാണ്. നിരായുധനായ ശത്രുവെ കൊല്ലുന്നത് എന്റെ ധർമ്മമല്ല. അതിനാൽ നിനക്ക് ഞാൻ ജീവൻ ദാനം നൽകുന്നു. നീ ഇപ്പോൾ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുക. നന്നായി വിശ്രമിച്ചതിന് ശേഷം, നാളെ പുതിയ രഥവും ആയുധങ്ങളുമായി വരൂ. അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി നിനക്ക് കാണിച്ചുതരാം.) ശ്രീരാമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ രാവണനെ വല്ലാതെ അപമാനിതനാക്കി. മൂലോകങ്ങളും ജയിച്ച തനിക്ക് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് ജീവഭിക്ഷ ഏറ്റുവാങ്ങേണ്ടി വന്നല്ലോ എന്നോർത്ത് ലജ്ജിച്ച്, തലതാഴ്ത്തി രാവണൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. അപമാനിതനായി ലങ്കയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാവണൻ ആകെ ഭയന്നുപോയി. വലിയ സേനാധിപന്മാർ നശിച്ചതും ശ്രീരാമന്റെ അപാരമായ ശക്തിയും അവനെ ചിന്തിപ്പിച്ചു. ഇനി തന്റെ അവസാനത്തെ ആശ്രയം അതിഭീമാകാരനും അജയ്യനുമായ സഹോദരൻ കുംഭകർണ്ണൻ മാത്രമാണെന്ന് രാവണൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം (ശാപം) കാരണം ആറുമാസം തുടർച്ചയായി ഉറങ്ങുകയും ഒരു ദിവസം മാത്രം ഉണർന്നിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രകൃതക്കാരനാണ് കുംഭകർണ്ണൻ. എന്നാൽ അവൻ ഉറങ്ങാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് കുറച്ചു ദിവസങ്ങളേ ആയിട്ടുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും എങ്ങനെയെങ്കിലും അവനെ ഉണർത്താൻ രാവണൻ രാക്ഷസന്മാർക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി. കുംഭകർണ്ണനെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തുക എന്നത് എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ അവന്റെ ഗുഹയിലെത്തി വലിയ മാംസപർവ്വതങ്ങളും മദ്യക്കുടങ്ങളും ഒരുക്കിവെച്ചു. അവൻ ശ്വാസം വിടുമ്പോൾ ആ കാറ്റിൽ രാക്ഷസന്മാർ പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവർ അവനെ ഉണർത്താനായി പെരുമ്പറകൾ മുഴക്കി, വലിയ ശംഖുകൾ ഊതി, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ ഒരേസമയം സിംഹനാദം മുഴക്കി. പക്ഷെ അവൻ അനങ്ങിയില്ല. മുടിക്ക് പിടിച്ചു വലിച്ചു, ചെവിയിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചു, വലിയ ഗദകൾ കൊണ്ട് ദേഹത്ത് അടിച്ചു, ഒടുവിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളെയും കുതിരകളെയും അവന്റെ ദേഹത്തുകൂടി നടത്തിച്ചു. അപ്പോഴൊന്നും ഉണരാതിരുന്ന കുംഭകർണ്ണൻ, ഒടുവിൽ മാംസത്തിന്റെയും രക്തത്തിന്റെയും കൊതിയൂറുന്ന ഗന്ധം അടിച്ചപ്പോഴാണ് കണ്ണുതുറന്നത്. ഉണർന്നയുടനെ കുംഭകർണ്ണൻ വലിയ അളവിൽ മാംസവും മദ്യവും കഴിച്ചു. എന്തിനാണ് തന്നെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തിയത് എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു. രാവണൻ ശ്രീരാമനെക്കുറിച്ചും ലങ്ക നേരിടുന്ന വലിയ അപകടത്തെക്കുറിച്ചും അവനോട് പറഞ്ഞു. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ കുംഭകർണ്ണൻ ആദ്യം രാവണനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി: "ജ്യേഷ്ഠാ, സീതയെ അപഹരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അങ്ങ് ഞങ്ങളോടാരോടും ആലോചിച്ചില്ല. ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചതിന്റെ ഫലമാണ് അങ്ങ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്നത്. രാമൻ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല." എങ്കിലും, തന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ജീവൻ അപകടത്തിലായതിനാൽ, എന്തൊക്കെ സംഭവിച്ചാലും താൻ രാമനെ വധിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകി കുംഭകർണ്ണൻ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വലിയ പർവ്വതം നടന്നു വരുന്നതുപോലെ ലങ്കാകവാടം കടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ വരുന്നത് കണ്ട് വാനരസേന ഭയന്നോടി. കുംഭകർണ്ണൻ വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ ചവിട്ടി അരയ്ക്കുകയും വാരി വിഴുങ്ങുകയും ചെയ്തു. അംഗദൻ, നീലൻ, ഋഷഭൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർ അവനെ ആക്രമിച്ചെങ്കിലും അവൻ എല്ലാവരെയും തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. സാക്ഷാൽ ഹനുമാൻ ഒരു വലിയ മലയുമായി വന്ന് ആക്രമിച്ചപ്പോൾ കുംഭകർണ്ണൻ തന്റെ ശൂലം കൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു പർവ്വതശിഖരവുമായി കുംഭകർണ്ണനെ നേരിട്ടു. എന്നാൽ കുംഭകർണ്ണൻ അത് തകർക്കുകയും സുഗ്രീവനെ ആക്രമിച്ച് ബോധംകെടുത്തി തന്റെ തോളിലിട്ട് ലങ്കയിലേക്ക് നടക്കുകയും ചെയ്തു. വാനരരാജാവിനെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നത് കണ്ട് രാക്ഷസന്മാർ ആഹ്ലാദിച്ചു. എന്നാൽ ലങ്കാകോട്ട എത്തുന്നതിന് മുൻപ് ബോധംവന്ന സുഗ്രീവൻ, തന്റെ കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും ഉപയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ രണ്ടു കാതുകളും മൂക്കും കടിച്ചുമുറിച്ചെടുത്തു. വേദനകൊണ്ട് പുളഞ്ഞ കുംഭകർണ്ണൻ സുഗ്രീവനെ താഴെയിട്ടു. ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് സുഗ്രീവൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. മൂക്കും കാതും നഷ്ടപ്പെട്ട് ചോരയൊലിപ്പിച്ച്, ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ച് കുംഭകർണ്ണൻ വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. അന്ധമായ ദേഷ്യത്താൽ അവൻ രാക്ഷസന്മാരെയും വാനരന്മാരെയും ഒരുപോലെ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ അവനെ നേരിട്ടുവെങ്കിലും അവനെ മറികടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി. ശ്രീരാമനും കുംഭകർണ്ണനും തമ്മിൽ ഘോരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെ അവൻ വകവെച്ചില്ല. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ 'വായവ്യാസ്ത്രം'പ്രയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ ഗദ പിടിച്ചിരുന്ന വലതുകൈ അറുത്തുവീഴ്ത്തി. അപ്പോൾ ഒരു വലിയ മരം പറിച്ചെടുത്ത് ഇടതുകൈകൊണ്ട് വീശിയപ്പോൾ, ശ്രീരാമൻ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ' ആ കയ്യും മുറിച്ചു. പിന്നീട് രണ്ട് അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അവന്റെ രണ്ട് കാലുകളും ശ്രീരാമൻ വെട്ടിമാറ്റി. കൈകാലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ഭയാനകമായി വാ പിളർന്ന് അവൻ രാമന് നേരെ നിരങ്ങിപ്പാഞ്ഞടുത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ അതിശക്തമായതും സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതുമായ 'ഐന്ദ്രാസ്ത്രം' വില്ലിൽ തൊടുത്തുവിട്ടു. ആ അസ്ത്രം കുംഭകർണ്ണന്റെ കഴുത്തറുത്തു. ആ വലിയ തല ലങ്കാകോട്ടയുടെ മതിലുകൾ തകർത്ത് നഗരത്തിൽ വീണു. അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ വലിയ തിരമാലകളെ ഇളക്കിമറിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയായിരുന്ന കുംഭകർണ്ണന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ട് രാവണൻ ബോധരഹിതനായി വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയെപ്പോലെ അവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. കുംഭകർണ്ണൻ വീണതോടെ തന്റെ വലംകൈ ആണ് നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്നും, ഇനി തനിക്ക് രാമനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് രാവണൻ വിലപിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===അതികായവധം=== {{Unreferenced section}} കുംഭകർണൻ്റെ മരണശേഷം ദുഃഖിതനായ രാവണന്റെ മുൻപിലേക്ക് അവന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ നരാന്തകൻ, ദേവാന്തകൻ, ത്രിശിരസ്സ്, അതികായൻ എന്നിവരും സഹോദരന്മാരായ മഹോദരനും മഹാപാർശ്വനും ഒന്നിച്ച് യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ നരാന്തകൻ അതിവേഗത്തിൽ പായുന്ന കുതിരപ്പുറത്തേറി, മൂർച്ചയേറിയ കുന്തവുമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് കാറ്റുപോലെ പാഞ്ഞുനടന്നു. ഇത് കണ്ട ക്രുദ്ധനായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദൻ നരാന്തകന്റെ കുതിരയെ ഒരൊറ്റ അടിക്ക് വധിക്കുകയും, തുടർന്ന് തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി നരാന്തകന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും ചെയ്തു. നെഞ്ചുതകർന്ന് നരാന്തകൻ അവിടെത്തന്നെ ചോരതുപ്പി മരിച്ചുവീണു. സഹോദരന്റെ മരണം കണ്ട് പ്രകോപിതനായ ദേവാന്തകൻ ഇരുമ്പ് ഗദയുമായി അംഗദന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തപ്പോൾ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് അവനെ തടഞ്ഞു. ദേവാന്തകന്റെ തലയ്ക്ക് ഹനുമാൻ നൽകിയ കനത്ത മുഷ്ടിപ്രഹരത്തിൽ അവന്റെ തലയോട്ടി തകർന്ന് ദേവാന്തകനും തൽക്ഷണം കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ മൂന്ന് തലകളുള്ള ത്രിശിരസ്സ് രഥത്തിലിരുന്ന് ഹനുമാന് നേരെ ശരവർഷം നടത്തുകയും വേലുകൊണ്ട് പ്രഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ആ വേദനയെല്ലാം വകവെക്കാതെ ഹനുമാൻ ത്രിശിരസ്സിന്റെ രഥം തകർത്ത് അവന്റെ സ്വന്തം വാൾ പിടിച്ചുവാങ്ങുകയും, ആ വാളുകൊണ്ട് ത്രിശിരസ്സിന്റെ മൂന്ന് തലകളും ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി അറുത്തുമാറ്റി അവനെയും വധിച്ചു. തുടർന്ന് വലിയൊരു ആനപ്പുറത്തേറി വാനരന്മാരെ ചവിട്ടിമെതിച്ചു വന്ന മഹോദരനെ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ നേരിട്ടു. നീലൻ ഒരു ഭീമൻ പാറക്കല്ലുകൊണ്ട് ആനയുടെ തല തകർക്കുകയും, താഴെവീണ മഹോദരന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് പർവ്വതശിഖരം വലിച്ചെറിഞ്ഞ് അവനെ ഞെരിച്ചുകൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ഇതേസമയം ഘോരമായി പൊരുതിയ മറ്റൊരു രാക്ഷസനായ മഹാപാർശ്വന്റെ ഗദ പിടിച്ചുവാങ്ങി ഋഷഭൻ എന്ന വാനരവീരൻ അവന്റെ തലയ്ക്കടിച്ച് അവനെയും യമപുരിക്കയച്ചു. ഇവർ അഞ്ചുപേരും വീണതോടെ കുംഭകർണ്ണനെപ്പോലെ ഭീമാകാരനായ ശരീരവും ബ്രഹ്മാവ് നൽകിയ ദിവ്യമായ ബ്രഹ്മകവചവുമുള്ള അതികായൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ വിനാശകരമായ താണ്ഡവമാടി. അതികായനെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണൻ മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ ലോകം നടുങ്ങുന്ന ഘോരമായ അമ്പെയ്യൽ യുദ്ധം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണൻ പ്രയോഗിച്ച അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ അതികായന്റെ അഭേദ്യമായ കവചത്തിൽ തട്ടി നിഷ്ഫലമായപ്പോൾ, വായുദേവൻ നേരിട്ടെത്തി ഇവനെ വധിക്കാൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തന്നെ പ്രയോഗിക്കണമെന്ന് ലക്ഷ്മണനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് അതിശക്തമായ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുപാഞ്ഞ ആ ദിവ്യാസ്ത്രം അതികായന്റെ ബ്രഹ്മകവചം പിളർന്ന് അവന്റെ വലിയ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, ഒരു പർവ്വതശിഖരം കണക്കെ അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===ഔഷധഗിരിഹരണം=== {{Unreferenced section}} തൻ്റെ മറ്റ് പുത്രന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ അതീവ ദുഃഖിതനായി. തുടർന്ന് ലങ്കയെ രക്ഷിക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. ഇത്തവണ കൂടുതൽ അപകടകാരിയായിരുന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാശക്തിയാൽ പൂർണ്ണമായും അദൃശ്യനായി നിന്ന് വാനരസേനയ്ക്ക് നേരെ ശരവർഷം നടത്തി. ആർക്കും അവനെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ബ്രഹ്മാവിനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ അസ്ത്രങ്ങളിലൊന്നായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിഭീകരമായ പ്രഹരമേറ്റ് കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാരും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരും ജീവച്ഛവങ്ങളായി നിലംപതിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അസ്ത്രമായതിനാൽ അതിനെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ ആ പ്രഹരം ഏറ്റുവാങ്ങുകയായിരുന്നു. അഹങ്കാരത്തോടെ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. യുദ്ധക്കളം മുഴുവൻ നിശ്ചലമായി, എങ്ങും മൃതദേഹങ്ങൾ മാത്രം. ആ വലിയ സേനയിൽ അപ്പോൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെടാതിരുന്നത് വിഭീഷണനും ഹനുമാനും മാത്രമായിരുന്നു (ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം ഹനുമാനെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു). അവർ രണ്ടുപേരും പന്തവും കൊളുത്തി യുദ്ധക്കളത്തിലൂടെ നടന്ന് പരിക്കേറ്റവരെ പരിശോധിച്ചു. അപ്പോഴാണ് അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു കിടക്കുന്ന വയോധികനായ ജാംബവാനെ അവർ കണ്ടത്. വിഭീഷണന്റെ ശബ്ദം കേട്ട ജാംബവാൻ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് ചോദിച്ചത് ഒറ്റക്കാര്യമാണ്: "നമ്മുടെ വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ജീവനോടെയുണ്ടോ?". ലക്ഷ്മണനെയോ സുഗ്രീവനെയോ അന്വേഷിക്കാതെ ഹനുമാനെ അന്വേഷിച്ചതിന്റെ കാരണം വിഭീഷണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ ജീവനോടുണ്ടെങ്കിൽ ഈ സേന മുഴുവൻ മരിച്ചാലും അവർ ഉണർന്നെഴുന്നേൽക്കും. എന്നാൽ ഹനുമാൻ ഇല്ലെങ്കിൽ നമ്മളെല്ലാവരും ജീവനോടെയുണ്ടെങ്കിലും മരിച്ചതിന് തുല്യമാണ്." അപ്പോഴേക്കും ഹനുമാൻ ഓടിയെത്തി ജാംബവാന്റെ കാൽക്കൽ വണങ്ങി. ഹനുമാനെ കണ്ട് സന്തോഷിച്ച ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ, വാനരസേനയെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെയും രക്ഷിക്കാൻ ഇനി നിനക്ക് മാത്രമേ കഴിയൂ. നീ വേഗം ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോവുക. അവിടെ കൈലാസത്തിനും ഋഷഭപർവ്വതത്തിനും ഇടയിൽ സർവ്വ ഔഷധങ്ങളുമുള്ള ഒരു ദിവ്യപർവ്വതമുണ്ട് (ദ്രോണഗിരി/ഔഷധഗിരി). അതിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന നാല് ദിവ്യഔഷധങ്ങളുണ്ട്: •മരിച്ചവരെ ജീവിപ്പിക്കുന്ന 'മൃതസഞ്ജീവനി' •മുറിവുകൾ കരിച്ച് ഭേദമാക്കുന്ന 'വിശല്യകരണി' •ശരീരത്തിന്റെ നിറം തിരികെ നൽകുന്ന 'സുവർണ്ണകരണി' •അറ്റുപോയ അവയവങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന 'സന്ധാനകരണി' നീ എത്രയും വേഗം അവ കൊണ്ടുവരിക." ജാംബവാന്റെ നിർദ്ദേശം കേട്ടയുടനെ ഹനുമാൻ തന്റെ ഭീമാകാരമായ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട് ഹിമാലയത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു. ആകാശത്തുകൂടി ഒരു വാൽനക്ഷത്രം പോലെ പാഞ്ഞുപോയ ഹനുമാൻ അതിവേഗം ഹിമാലയത്തിലെത്തി ഔഷധപർവ്വതം കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ ഹനുമാൻ വരുന്നത് കണ്ട ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങൾ സ്വയം മറഞ്ഞുപോയി (അദൃശ്യമായി). ഔഷധങ്ങളെ തിരഞ്ഞുപിടിക്കാൻ സമയമില്ലാത്തതിനാലും, അവ സ്വയം ഒളിച്ചതിൽ കോപം വന്നതിനാലും ഹനുമാൻ ആ പർവ്വതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം (ദ്രോണഗിരി) സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു. ആ പർവ്വതവും ഒരു കൈയ്യിലേന്തി ഒട്ടും സമയം കളയാതെ അദ്ദേഹം ആകാശത്തുകൂടി ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നു. ഔഷധപ്പർവ്വതവും വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലെത്തിയതും വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു. ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങളുടെ ഗന്ധം കാറ്റിലൂടെ ലങ്കാപോർക്കളത്തിൽ പരന്നു. ആ സുഗന്ധം ഏറ്റമാത്രയിൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും അത്ഭുതകരമായി കണ്ണ് തുറന്നു. അവരുടെ ക്ഷീണവും മുറിവുകളും പൂർണ്ണമായും മാറി. മരിച്ചുകിടന്ന കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, യാതൊരു പരിക്കുകളുമില്ലാതെ എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. വാനരസേന ഇരട്ടി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. എന്നാല് യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ച രാക്ഷസന്മാർ ഉണർന്നില്ല. കാരണം, എത്ര രാക്ഷസന്മാർ മരിച്ചു എന്ന കണക്ക് വാനരന്മാർക്ക് മനസ്സിലാകാതിരിക്കാൻ, മരിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ അപ്പപ്പോൾ കടലിൽ എറിയാൻ രാവണൻ ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ ഔഷധത്തിന്റെ ഗന്ധം അവർക്ക് ലഭിച്ചില്ല . എല്ലാവരും ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റു എന്ന് ഉറപ്പായ ശേഷം ഹനുമാൻ ആ ഔഷധപർവ്വതം തിരികെ ഹിമാലയത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി വെച്ചു മടങ്ങിയെത്തി. ഈ മഹാസംഭവം അറിഞ്ഞ ഇന്ദ്രജിത്തും രാവണനും ഭയന്നുവിറച്ചു. താൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് കൊന്നവരെല്ലാം വീണ്ടും ഉണർന്നുവന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന് തന്റെ അന്ത്യം അടുത്തുവെന്ന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന് യുദ്ധം അതിഭീകരമായി പുനരാരംഭിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===മേഘനാദവധം=== {{Unreferenced section}} മൃതസഞ്ജീവനിയുടെ ദിവ്യഗന്ധമേറ്റ് ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ വാനരസേന കൂടുതൽ ഉന്മേഷത്തോടെയും വീര്യത്തോടെയും പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വാനരന്മാർ കൈകളിൽ തീപ്പന്തങ്ങളേന്തി രാത്രിയിൽ ലങ്കാകോട്ടയുടെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറുകയും കവാടങ്ങൾക്കും മാളികകൾക്കും കൊട്ടാരങ്ങൾക്കും തീയിടുകയും ചെയ്തു. ഹനുമാൻ മുൻപ് നടത്തിയ ലങ്കാദഹനത്തിന് ശേഷം നഗരത്തിൽ ഉണ്ടായ ഈ രണ്ടാമത്തെ തീപിടുത്തം രാക്ഷസന്മാർക്കിടയിൽ കടുത്ത ഭീതി പരത്തുകയും ലങ്കയെ മുഴുവൻ കത്തിയെരിയുന്ന അഗ്നിജ്വാലകളിൽ മുക്കുകയും ചെയ്തു. തീപിടുത്തവും നാശനഷ്ടങ്ങളും കണ്ട് കോപാകുലനായ രാവണൻ, കുംഭകർണ്ണന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ കുംഭനെയും നികുംഭനെയും യുദ്ധത്തിനയച്ചു. മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളുമായി പോരാട്ടത്തിനിറങ്ങിയ കുംഭൻ അംഗദൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാനരവീരന്മാരെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ മുറിവേൽപ്പിച്ച് വീഴ്ത്തി. ഇതുകണ്ട് വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ മുന്നോട്ടുവരികയും കുംഭന്റെ വില്ലും രഥവും തകർക്കുകയും അവനെ എടുത്തു കടലിലേക്ക് എറിയുകയും ചെയ്തു. ആ ഏറിൻ്റെ ശക്തിയിൽ അവൻ കടലിൻ്റെ അടിത്തട്ട് വരെ എത്തി. എന്നാൽ കടൽജലം കലക്കിമറിച്ച് കൊണ്ട് കുംഭൻ കരയിലേക്ക് കയറിവന്നു. തുടർന്ന് ഇരുവരും തമ്മിൽ പൊരിഞ്ഞ മുഷ്ടിയുദ്ധം നടന്നു. ഒടുവിൽ സുഗ്രീവൻ തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് കുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, ആ പ്രഹരത്തിൽ നെഞ്ചുതകർന്ന് കുംഭൻ ചോരതുപ്പി യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിലംപതിച്ച് മരിക്കുകയും ചെയ്തു. സഹോദരന്റെ ദാരുണമായ മരണം കണ്ട് രോഷാകുലനായ നികുംഭൻ ഇരുമ്പ് മുള്ളുകളുള്ള ഭീമാകാരമായ പരിഘവുമായി (ഇരുമ്പ് ഗദ) വാനരന്മാരെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. അവനെ തടയാൻ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു. നികുംഭൻ തന്റെ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, വജ്രശരീരനായ ഹനുമാന്റെ മാറിൽത്തട്ടി ആ ആയുധം കഷണങ്ങളായി തകർന്നുപോയി. ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ നികുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ ശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, തുടർന്ന് അവനെ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് കഴുത്തു ഞെരിച്ച് തലയറുത്തുമാറ്റി വധിക്കുകയും ചെയ്തു. കുംഭകർണ്ണന്റെ മക്കളും മരിച്ചതോടെ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വെച്ച് ശ്രീരാമനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട ഖരന്റെ പുത്രനായ മകരാക്ഷനെ രാവണൻ യുദ്ധത്തിനയച്ചു. പിതാവിന്റെ ഘാതകനായ ശ്രീരാമനോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാനായി വന്ന മകരാക്ഷൻ രാമന് നേരെ അതിഭീകരമായ ശരവർഷം നടത്തി. ശ്രീരാമൻ അവന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം തടുത്ത് രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തു. തുടർന്ന് മകരാക്ഷൻ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന വലിയൊരു ശൂലം ശ്രീരാമന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും, ശ്രീരാമൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ ബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ ശൂലത്തെ ആകാശത്തുവെച്ചുതന്നെ തകർത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ പ്രയോഗിച്ച അതിശക്തമായ പാവകാസ്ത്രമേറ്റ് (ആഗ്നേയാസ്ത്രം) നെഞ്ചുപിളർന്ന് മകരാക്ഷനും ജീവനറ്റ് നിലത്തുവീണു. ഈ വീരന്മാരുടെയെല്ലാം അന്ത്യത്തോടെ രാവണന്റെ പ്രതിരോധം പൂർണ്ണമായി തകരുകയും തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ അവസാനത്തെ മായായുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങാൻ നിർബന്ധിതനാവുകയും ചെയ്തു. വാനരന്മാരുടെ മനോവീര്യം തകർക്കാനും അവരുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കാനുമായി അവൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ മായാശക്തി ഉപയോഗിച്ച് അവൻ തികച്ചും യഥാർത്ഥമെന്ന് തോന്നുന്ന ഒരു 'മായാസീതയെ' സൃഷ്ടിച്ചു. കരഞ്ഞുകൊണ്ട് നിൽക്കുന്ന ആ മായാസീതയെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. ഹനുമാന്റെയും വാനരന്മാരുടെയും മുന്നിലെത്തിയ ഇന്ദ്രജിത്ത്, സീതയുടെ മുടിക്ക് കുത്തിപ്പിടിക്കുകയും വലിയൊരു വാളെടുത്ത് അവളെ വെട്ടികൊല്ലുകയും ചെയ്തു. "രാമൻ ആർക്കുവേണ്ടിയാണോ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്, അവളെ ഞാൻ ഇതാ വധിച്ചിരിക്കുന്നു" എന്ന് അവൻ അട്ടഹസിച്ചു. ഇതുകണ്ട് ഹനുമാനും വാനരന്മാരും തളർന്നുപോയി. അവർ ആയുധം താഴെവെച്ച് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ വാർത്ത കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ ബോധംകെട്ടു വീണതറിഞ്ഞ് വിഭീഷണൻ അവിടേക്ക് ഓടിയെത്തി. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ വിഭീഷണൻ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, അങ്ങ് ദുഃഖിക്കാതിരിക്കൂ. ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നത് യഥാർത്ഥ സീതയെ അല്ല. അതെല്ലാം അവന്റെ മായാജാലമാണ്. സ്വന്തം ജീവൻ പോയാലും രാവണൻ സീതയെ വധിക്കാൻ ആരെയും അനുവദിക്കില്ല. ഇത് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വലിയൊരു തന്ത്രമാണ്." തുടർന്ന് വിഭീഷണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വെളിപ്പെടുത്തി: "വാനരന്മാരെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ച ശേഷം, ലങ്കയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള 'നികുംഭില' എന്ന ഗുഹയിൽ പോയി ഒരു ആഭിചാരകർമം നടത്താനാണ് അവൻ പോയിരിക്കുന്നത്. ആ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ദിവ്യമായ രഥവും അശ്വങ്ങളും ആയുധങ്ങളും അവന് ലഭിച്ചാൽ, മൂലോകങ്ങളിൽ ആർക്കും അവനെ തോൽപ്പിക്കാനാകില്ല. അവൻ യാഗം പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപ് അവനെ തടയണം." വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശ്രീരാമൻ, ഇന്ദ്രജിത്തിനെ വധിക്കാനുള്ള ചുമതല ലക്ഷ്മണനെ ഏൽപ്പിച്ചു. വിഭീഷണനെയും ഹനുമാനെയും ജാംബവാനെയും വലിയൊരു വാനരപ്പടയെയും കൂട്ടി ലക്ഷ്മണൻ നികുംഭിലയിലേക്ക് കുതിച്ചു. നികുംഭിലയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് യാഗത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയായിരുന്നു. അവന് കാവലായി നിന്ന ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാരെ വാനരസേന ആക്രമിച്ചു. അവിടെ വലിയൊരു യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. രക്തവും മാംസവും തെറിച്ച് യാഗശാല അശുദ്ധമായി. കാവൽക്കാർ കൂട്ടത്തോടെ കൊല്ലപ്പെടുന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന്, യാഗം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയാതെ പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് ആയുധമെടുത്ത് എഴുന്നേൽക്കേണ്ടി വന്നു. അങ്ങനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് അജയ്യനാകാനുള്ള അവസാന ശ്രമവും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ചേർന്ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. യാഗം മുടങ്ങിയ ദേഷ്യത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലക്ഷ്മണന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. തന്റെ ശത്രുക്കൾക്ക് രഹസ്യങ്ങളെല്ലാം ചോർത്തിക്കൊടുത്ത സ്വന്തം ഇളയച്ഛനായ വിഭീഷണനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ച് 'കുലദ്രോഹി' എന്ന് വിളിച്ച് അധിക്ഷേപിച്ചു. എന്നാൽ ധർമ്മം മാത്രമാണ് തനിക്ക് വലുതെന്ന് വിഭീഷണൻ മറുപടി നൽകി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഭയാനകമായ പോരാട്ടം നടന്നു. രാമ-രാവണ യുദ്ധത്തിന് തുല്യമായ പോരാട്ടമായിരുന്നു അത്. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മായാശക്തികളെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണന് കഴിഞ്ഞു. ഇരുവരും ദിവസങ്ങളോളം വിശ്രമമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്തു. ഒടുവിൽ ഇരുവരും ഏറ്റവും വലിയ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലക്ഷ്മണൻ വരുണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഭാർഗ്ഗവാസ്ത്രം കൊണ്ട് അതിനെ തടുത്തു. അവ പരസ്പരം ഇടിച്ച് ആകാശത്ത് വലിയ തീപ്പൊരികൾ ചിതറി. യുദ്ധം അതിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ ഏറ്റവും ദിവ്യവും അപ്രതിരോധ്യവുമായ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രം' (ദേവേന്ദ്രന്റെ അസ്ത്രം) വില്ലിൽ തൊടുത്തു. എന്നിട്ട് ലോകപ്രശസ്തമായ ഈ സത്യവാചകം (സത്യസങ്കല്പം) ഉരുവിട്ടു: "ധർമ്മാത്മാ സത്യസന്ധശ്ച രാമോ ദാശരഥിര്യദി । പൗരുഷേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വഃ ശരൈനം ജഹി രാവണിമ് ॥" (ദശരഥപുത്രനായ ശ്രീരാമൻ തികഞ്ഞ ധർമ്മിഷ്ഠനും സത്യവാനും ആണെങ്കിൽ, പൗരുഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് തുല്യമായി മറ്റാരുമില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ... അല്ലയോ അസ്ത്രമേ, നീ പോയി ഈ രാവണപുത്രനെ വധിക്കുക!) ശ്രീരാമന്റെ നാമവും സത്യവും ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ആ ഇന്ദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. അത് ഒരു കൊള്ളിമീൻ പോലെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞ് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ കഴുത്തറുത്തു. കിരീടം വെച്ച ആ വലിയ തല നിലംപതിച്ചു. മൂലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന, ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലും പരാജയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാമായാവിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് അങ്ങനെ അതേ ഇന്ദ്രൻ്റെ തന്നെ അസ്ത്രമായ ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ മരണത്തിന് കീഴടങ്ങി. ഇന്ദ്രജിത്ത് മരിച്ചതുകണ്ട് വാനരസേനയും ദേവന്മാരും ആകാശത്തുനിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. വാനരന്മാർ സന്തോഷം കൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്തു. മുറിവുകളോടെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് മടങ്ങിയെത്തിയ ലക്ഷ്മണനെ ശ്രീരാമൻ ഓടിച്ചെന്ന് കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും, തന്റെ മടിയിലിരുത്തി വാത്സല്യത്തോടെ തലോടി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണം രാവണന് യുദ്ധത്തിൽ ഏൽക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രഹരമായിരുന്നു.{{തെളിവ്}} ===രാവണവധം=== {{Unreferenced section}} തന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന വാർത്ത രാവണനെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ തകർത്തു. അവന്റെ പുത്രശോകം വൈകാതെ കൊടുംകോപമായി മാറി. 'മായാസീതയെ' ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥ സീതയെ താൻ കൊല്ലുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ വലിയൊരു വാളുമെടുത്ത് അശോകവനത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞു. രാവണൻ വാളുമായി വരുന്നത് കണ്ട് സീതാദേവി ഭയന്നുവിറച്ചു. എന്നാൽ 'സുപാർശ്വൻ' എന്ന ബുദ്ധിമാനും ധർമ്മിഷ്ഠനുമായ ഒരു മന്ത്രി രാവണനെ തടഞ്ഞുനിർത്തി. "അല്ലയോ മഹാരാജാവേ, ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അങ്ങയെപ്പോലൊരു വീരന് ചേർന്നതല്ല. അത് ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്. ഈ കോപം മുഴുവൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ രാമനോട് കാണിക്കുക" എന്ന് അവൻ ഉപദേശിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അല്പം ശാന്തനായ രാവണൻ സീതയെ വധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണശേഷം അത്യധികം ക്രുദ്ധനായി മാറിയ രാവണൻ വിരൂപാക്ഷൻ്റെ കീഴിലുള്ള തൻ്റെ ശേഷിച്ച സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. ലങ്കയെങ്ങും വിധവകളുടെയും ഉറ്റവരെ നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെയും വിലാപങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കാമിച്ചത് കൊണ്ടും രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചതും മൂലമാണ് തങ്ങൾക്ക് ഈ ദുർഗതി വന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞു അവർ ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണനും വിരൂ പാക്ഷനും അതിക്രൂരമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. വിരൂപാക്ഷനെ സുഗ്രീവൻ വധിച്ചു. ഇത് കണ്ട സംഹാരരുദ്രനായി മാറിയ രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച മാരകാസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഒറ്റയടിക്ക് ലക്ഷക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീണു. തൻ്റെ പ്രിയ വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീഴുന്നതു കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ രാവണനെ തടയാനായി മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണന്റെ കൃത്യതയാർന്ന അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ പതറിയ രാവണൻ, ഒടുവിൽ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതും അമോഘവുമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യവേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പ്രയോഗിച്ചു. ഇടിമിന്നൽ പോലെ പാഞ്ഞെത്തിയ ആ വേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ മാറിടം പിളർന്ന് തുളഞ്ഞുകയറുകയും, ലക്ഷ്മണൻ ചോരവാർന്ന് ബോധരഹിതനായി നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു. രാവണന്റെ ആക്രമണങ്ങളെ തടുത്ത് നിർത്തി ,ശ്രീരാമൻ രാവണനെ ലങ്കയിലേക്ക്. പാലായനം ചെയ്യിപ്പിച്ചു,തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണൻ്റെ ശരീരത്തിൽ തറച്ച വേൽ പിഴുതുമാറ്റിയെങ്കിലും ലക്ഷ്മണൻ അബോധാവസ്ഥയിൽത്തന്നെ തുടർന്നു . തന്റെ ജീവനായ അനുജൻ ചേതനയറ്റ് കിടക്കുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം തകർന്ന് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ലക്ഷ്മണനില്ലാത്ത ഒരു വിജയവും സീതയും തനിക്ക് ആവശ്യമില്ലെന്നും, താനും ഇവിടെവെച്ച് ജീവനൊടുക്കുമെന്നും പറഞ്ഞ് വിലപിച്ച രാമനെ വാനര വൈദ്യനായ സുഷേണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ നാഡിമിടിപ്പ് നിലച്ചിട്ടില്ലെന്നും അവൻ മരിച്ചിട്ടില്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കിയ സുഷേണൻ, ഹിമാലയത്തിലെ ദ്രോണഗിരി പർവ്വതത്തിൽ പോയി വിശല്യകരണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവരക്ഷാ ഔഷധങ്ങൾ വീണ്ടും കൊണ്ടുവരാൻ ഹനുമാനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒട്ടും സമയം കളയാതെ ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന ഹനുമാൻ, ഔഷധങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ആ പർവ്വതശിഖരം മുഴുവനായി വീണ്ടും വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ഒറ്റപ്പറക്കലിന് ലങ്കയിലെത്തിച്ചു. സുഷേണൻ ആ ദിവ്യൗഷധം ചതച്ച് ലക്ഷ്മണന്റെ മൂക്കിലേക്ക് മണപ്പിച്ചതും, ശരീരത്തിലെ കൊടിയ വിഷം ഇല്ലാതായി, മുറിവുകളെല്ലാം ഉണങ്ങി ലക്ഷ്മണൻ സുഖനിദ്രയിൽ നിന്നെഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനോട് തനിക്കുവേണ്ടി സമയം പാഴാക്കാതെ അധർമ്മിയായ രാവണനെ വധിക്കാനുള്ള പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അനുജൻ പൂർണ്ണ സൗഖ്യത്തോടെ തിരിച്ചുവന്നതിൽ അതിയായ ആശ്വാസവും, ലക്ഷ്മണനെ ഈ അവസ്ഥയിലാക്കിയ രാവണനോട് അടക്കാനാവാത്ത ക്രോധവും പൂണ്ട ശ്രീരാമൻ ആ നിമിഷം പോർക്കളത്തിൽ വെച്ച് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഇന്ന് ഒന്നുകിൽ രാവണൻ, അല്ലെങ്കിൽ രാമൻ! ഇന്ന് ഈ പോർക്കളത്തിൽ നിന്ന് രാവണൻ ജീവനോടെ തിരികെ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, എന്റെ സർവ്വകോപവും അവന്റെ മേൽ പതിക്കും, ലോകം മുഴുവൻ ഇന്ന് രാവണന്റെ അന്ത്യത്തിന് സാക്ഷിയാകും." വീണ്ടും സകല സന്നാഹങ്ങളോടെയും അന്തിമയുദ്ധത്തിനായി രാവണൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ എത്തി. രാമനും രാവണനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം തുടങ്ങി. രാവണൻ വലിയൊരു രഥത്തിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുനിന്നുമാണ് യുദ്ധം ചെയ്തിരുന്നത്. ഈ അസമമായ പോരാട്ടം ആകാശത്തുനിന്ന് വീക്ഷിച്ചിരുന്ന ദേവേന്ദ്രൻ, ഉടൻതന്നെ തന്റെ ദിവ്യമായ രഥവും സാരഥിയായ 'മാതലി'യെയും ശ്രീരാമന് സഹായമായി അയച്ചുകൊടുത്തു. ഇന്ദ്രന്റെ അതിശക്തമായ വില്ലും കവചവും അമ്പുകളും മാതലി രാമന് നൽകി. ശ്രീരാമൻ ആ ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി രാവണനുമായി തുല്യശക്തിയിലുള്ള പോരാട്ടം തുടർന്നു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള അവസാന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അത് കാണാനായി ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, മഹർഷിമാർ തുടങ്ങിയ സകല ദിവ്യപുരുഷന്മാരും തങ്ങളുടെ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ആകാശത്ത് തിങ്ങിനിറഞ്ഞു. ആകാശവും ഭൂമിയും സമുദ്രങ്ങളും ഒരുപോലെ വിറകൊള്ളുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം. രാമന്റെ കോദണ്ഡത്തിൽ നിന്നും രാവണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നും പുറപ്പെട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ പരസ്പരം തട്ടിത്തെറിച്ച് ആകാശത്ത് വൻ അഗ്നിഗോളങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. രാവണനയച്ച അതി മാരകമായ ത്രിശൂലം രാമബാണങ്ങളെ തകർത്തു കൊണ്ട് മുന്നേറിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ കൊടുത്തയച്ച വേൽ കൊണ്ട് രാമൻ അതിനെ തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ അസാധാരണമായ തീവ്രതയും ഭംഗിയും കണ്ട് ആകാശത്തുനിന്ന ദേവന്മാരും ഋഷികളും വിസ്മയിച്ചുപോയി. പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റേതെങ്കിലും ഒരു വസ്തുവിനോടോ യുദ്ധത്തോടോ ഇതിനെ ഉപമിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതിന് തുല്യമായി മറ്റൊന്നും കണ്ടെത്താൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഒന്നടങ്കം ഈ യുദ്ധത്തെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ട് വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ എക്കാലത്തെയും പ്രസിദ്ധമായ ഈ ശ്ലോകം ഉരുവിട്ടു: ഗഗനം ഗഗനാകാരം സാഗരഃ സാഗരോപമഃ രാമരാവണയോര്യുദ്ധം രാമരാവണയോരിവ (ആകാശത്തിന് തുല്യമായി ആകാശം മാത്രമേയുള്ളൂ, സമുദ്രത്തിന് ഉപമിക്കാൻ സാക്ഷാൽ സമുദ്രം മാത്രമേയുള്ളൂ; അതുപോലെ ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടക്കുന്ന ഈ മഹാപോരാട്ടത്തിന് ഉപമയായി രാമ-രാവണ യുദ്ധം അല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല!) വിശ്രമമില്ലാതെ ചെയ്ത യുദ്ധം അനേക സമയം നീണ്ടുനിന്നു. രാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണൻ തളർന്നു, എന്നാൽ ശ്രീരാമനും കടുത്ത യുദ്ധം കാരണം ക്ഷീണിതനായിരുന്നു. രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തികൾ ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്ന സമയം. അപ്പോൾ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് മഹർഷിയായ 'അഗസ്ത്യമുനി' കടന്നുവന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ക്ഷീണം മാറ്റാനും ശത്രുവിനെ വധിക്കാനുള്ള ഊർജ്ജം നൽകാനുമായി അഗസ്ത്യൻ ശ്രീരാമന് സൂര്യദേവനെ സ്തുതിക്കുന്ന അതിശക്തമായ 'ആദിത്യഹൃദയം' എന്ന മഹാമന്ത്രം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ചുതന്നെ ശ്രീരാമൻ മൂന്നുതവണ വെള്ളമെടുത്ത് ആചമിച്ച് ആദിത്യഹൃദയം ഭക്തിയോടെ ജപിച്ചു. അതോടെ രാമന്റെ എല്ലാ ക്ഷീണവും മാറി, മുഖത്ത് പൂർണ്ണമായ ഊർജ്ജവും ദിവ്യമായ തേജസ്സും തിരികെവന്നു. പുതിയ ഊർജ്ജത്തോടെ ശ്രീരാമൻ യുദ്ധം തുടർന്നു. എന്നാല് യുദ്ധരംഗത്ത് രാവണൻ അനേകം ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടു. രാവണരഥത്തിന്മുകളിൽ പെൺതത്തകൾ വന്നിരുന്നു ചിലച്ചു,രഥം പോകുന്ന ദിക്കിലെല്ലാം കഴുകന്മാർ വട്ടമിട്ടു പറന്നു,ആകാശത്ത് കൊള്ളിമീനുകൾ മിന്നി,കുറുക്കന്മാർ ഓരിയിട്ടു. വിജയിക്കുമെന്നുറപ്പിച്ചു രാമനും മരിക്കും എന്നുറപ്പിച്ചു രാവണനും വാശിയോടെ പൊരുതി. കോപം കൊണ്ട് അടിമുടി വിറച്ച രാഘവൻ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് രാവണന്റെ പത്തു തലകളും ഒന്നൊന്നായി അറുത്തുവീഴ്ത്തി. എന്നാൽ അത്ഭുതമെന്നു പറയട്ടെ, തലകൾ അറുത്തുവീഴ്ത്തിയ സ്ഥാനത്ത് വീണ്ടും പുതിയ തലകൾ മുളച്ചുവന്നു! നൂറുകണക്കിന് തവണ രാമൻ അവന്റെ തലകളും കൈകളും അറുത്തിട്ടും രാവണൻ മരിച്ചില്ല. തന്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ നിഷ്ഫലമാകുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ അല്പം ചിന്തയിലാണ്ടു. ഈ സമയം സാരഥിയായ മാതലി ശ്രീരാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: "ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ചിന്തിച്ചു അങ്ങ് സമയം കളയരുത് പ്രഭോ, രാവണന്റെ മരണസമയം അടുത്തെത്തിക്കഴിഞ്ഞു,സാധാരണ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇവനെ കൊല്ലാനാകില്ല. ഇനി അങ്ങ് ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചാലും." ഇതുകേട്ട് ശ്രീരാമൻ, മുൻപ് അഗസ്ത്യമുനി നൽകിയതും സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ അമോഘമായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' പുറത്തെടുത്തു. വായുദേവന്റെ വേഗവും അഗ്നിയുടെ തേജസ്സും വജ്രായുധത്തിന്റെ മൂർച്ചയും മേരുപർവ്വതിൻറെ ഭാരമുള്ള ആ അസ്ത്രത്തെ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ശ്രീരാമൻ കോദണ്ഡത്തിൽ (വില്ലിൽ) ബന്ധിച്ചു. സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ശ്രീരാമൻ ആ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ആകർണ്ണാന്തം വലിച്ചു രാവണന്റെ വക്ഷസിലേക്ക് (ഹൃദയത്തിലേക്ക്) ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിച്ചു. വലിയ ശബ്ദത്തോടെ,ഭൂമി കുലുക്കിക്കൊണ്ട് ഇടിത്തീപോലെ പാഞ്ഞുചെന്ന ആ അസ്ത്രം രാവണന്റെ വിശാലമായ മാറിടം പിളർന്നു. അവന്റെ ഹൃദയം തകർത്ത്, അവന്റെ പ്രാണനും അപഹരിച്ച ശേഷം, ആ അസ്ത്രം ഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച് രക്തം കഴുകിക്കളഞ്ഞ് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ ആവനാഴിയിൽ തന്നെ വന്നുചേർന്നു. കയ്യിൽ നിന്ന് വില്ലും അമ്പും താഴെവീണ്, മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാബലവാനായ രാക്ഷസരാജാവ് രാവണൻ ജീവനറ്റ് തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്നും താഴേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ മരിച്ചതുകണ്ട് അവശേഷിച്ച രാക്ഷസന്മാർ നാലുപാടും ചിതറിയോടി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഗന്ധർവ്വന്മാർ പാട്ടുപാടി, അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ലക്ഷ്മണനുമടക്കം വാനരസേനയാകെ അതിയായ ആഹ്ലാദത്തോടെ രാമന് ജയാകാരം മുഴക്കി.{{തെളിവ്}} നീതിയും ധർമ്മവും വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു, തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെ പൂർണ്ണമായ വിജയം അങ്ങനെ ശ്രീരാമനിലൂടെ പൂർത്തിയായി. ===സീതാസ്വീകാര്യം=== {{Unreferenced section}} രാവണൻ മരിച്ചതറിഞ്ഞു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പത്നിമാർ അലമുറയിട്ടുകൊണ്ട് യുദ്ധക്കളത്തി ലേക്ക് ഓടിവന്നു. രാവണന്റെ ചേതനയറ്റ ശരീരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകിടക്കുന്ന രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ വീണ് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മണ്ഡോദരി പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ ലങ്കാധിപതീ, ദേവേന്ദ്രനെയും യമനെയും കുബേരനെയും വരുണനെയും വരെ വിറപ്പിച്ച, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും കാൽക്കൽ കൊണ്ടുവന്ന അങ്ങയെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന് ഒരിക്കലും വധിക്കാൻ കഴിയില്ല! അങ്ങ് പരാജയപ്പെട്ടത് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ മുന്നിലല്ല. ആദിയും മദ്ധ്യവും അന്തവുമില്ലാത്ത സാക്ഷാൽ സനാതനനായ പരമാത്മാവ് (മഹാവിഷ്ണു) ആണ് രാമനായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നത്. സമസ്ത ലോകങ്ങളുടെയും നന്മയ്ക്കായി, അങ്ങയെപ്പോലുള്ള അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുഭഗവാൻ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചതാണ്. രാമനെ സേവിക്കാനായി വന്ന വാനരന്മാർ മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ ദേവന്മാരാണ്. പണ്ട് ജനസ്ഥാനത്തിൽ വെച്ച് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ രാമൻ ഒറ്റയ്ക്ക് വധിച്ചപ്പോൾത്തന്നെ രാമന്റെ ഈശ്വരീയത ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞതാണ്. എന്നാൽ അങ്ങയുടെ കാമവും അഹങ്കാരവും ആ സത്യം കാണാൻ അങ്ങയെ അനുവദിച്ചില്ല." തുടർന്ന് സീതാദേവിയെ അപഹരിച്ച രാവണന്റെ കൊടുംപാപത്തെയും അതിന്റെ കർമ്മഫലത്തെയും ഓർത്ത് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു: "സൗന്ദര്യത്തിലോ, കുലീനതയിലോ, സ്നേഹത്തിലോ, ഭക്തിയിലോ ഞാൻ സീതയേക്കാൾ ഒട്ടും പിന്നിലായിരുന്നില്ല. എന്നിട്ടും മോഹം കാരണം അങ്ങ് എന്നെ അവഗണിച്ച് സീതയെ ആഗ്രഹിച്ചു. ഒരു പതിവ്രതയുടെ കണ്ണീർ വെറുതെ നിലത്തു വീഴില്ല; സീതാദേവിയുടെ ആ കണ്ണീർത്തുള്ളികളാണ് ഇന്ന് ലങ്കയെയും അങ്ങയുടെ വംശത്തെയും അങ്ങയെത്തന്നെയും അഗ്നിയായി എരിച്ചു കളഞ്ഞത്. നന്മ ചെയ്തവൻ നന്മയും തിന്മ ചെയ്തവൻ തിന്മയും അനുഭവിക്കും എന്ന കർമ്മനിയമം അങ്ങയുടെ കാര്യത്തിൽ സത്യമായി. അങ്ങ് ചെയ്ത മഹാപാപങ്ങളുടെ ഭാരമാണ് ഇന്ന് അങ്ങയെ ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചത്." ലങ്കയുടെ പ്രതാപവും മക്കളും ഭർത്താവും എല്ലാം ഒരൊറ്റ തെറ്റുകൊണ്ട് നഷ്ടപ്പെട്ടല്ലോ എന്ന് ഓർത്ത് മനംനൊന്ത് മണ്ഡോദരി രാവണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് വീണ് ബോധരഹിതയായി. രാവണൻ മരിച്ചുവീണതുകണ്ട് വിഭീഷണൻ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു.രാവണൻ്റെ ജഡം വിധിപ്രകാരം ദഹിപ്പിക്കാനും അന്തപ്പുര സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനും രാമൻ വിഭീഷണോട് കൽപ്പിച്ചു. എന്നാൽ അങ്ങേയറ്റം അധർമ്മിയായിരുന്ന, മറ്റുള്ളവരെ ദ്രോഹിച്ച ഒരു വ്യക്തിക്ക് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ വിഭീഷണൻ ആദ്യം മടികാണിച്ചു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഒരു ഉപദേശം നൽകി: "മരണാന്താനി വൈരാണി നിർവൃത്തം നഃ പ്രയോജനം" (മരണത്തോടെ എല്ലാ ശത്രുതയും അവസാനിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായി. ഇവൻ എനിക്ക് സഹോദരനെപ്പോലെയാണ്, അതിനാൽ നീ ഇവന് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക.) ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിഭീഷണൻ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ, ഒരു മഹാരാജാവിന് നൽകേണ്ട എല്ലാ ബഹുമാനങ്ങളോടും കൂടി രാവണന്റെ ശവസംസ്കാരം നടത്തി. തുടർന്ന് ശ്രീരാമന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലക്ഷ്മണൻ വിഭീഷണനെ ലങ്കയുടെ പുതിയ രാജാവായി കിരീടമണിയിച്ചു . വിജയശ്രീലാളിതനായ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാനെ അയച്ച് ഈ സന്തോഷവാർത്ത സീതാദേവിയെ അറിയിച്ചു. വിഭീഷണൻ സീതയെ രാജകീയമായി അണിയിച്ചൊരുക്കി ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തിച്ചു. എന്നാൽ അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ മുഖത്ത് വലിയ ഗൗരവമായിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ അപവാദങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ പരുഷമായി സംസാരിച്ചു: "ഞാൻ ഈ യുദ്ധം ചെയ്തത് എന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ മാനം കാക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. അന്യനായ ഒരു പുരുഷന്റെ (രാവണന്റെ) വീട്ടിൽ ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ നിന്നെ തിരികെ സ്വീകരിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല. നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹൃദയം തകർന്ന സീതാദേവി കണ്ണീരോടെ തന്റെ പാതിവ്രത്യം ലോകത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. ദേവി ലക്ഷ്മണനോട് അഗ്നികുണ്ഡം ഒരുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖത്തോടെ അഗ്നി ഒരുക്കി. സീതാദേവി കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് അഗ്നിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചു: "എന്റെ മനസ്സ് രാമനിൽ നിന്നും ഒരു നിമിഷം പോലും വ്യതിചലിച്ചിട്ടില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ, അല്ലയോ അഗ്നിദേവാ, അങ്ങ് എന്നെ സംരക്ഷിച്ചാലും." ഇത്രയും പറഞ്ഞ് സീത ജ്വലിക്കുന്ന തീയിലേക്ക് എടുത്തുചാടി. അത് കണ്ട വാനരന്മാരും രാക്ഷസസ്ത്രീകളും അലമുറയിട്ടു കരഞ്ഞു . അത്രക്ക് ഉച്ചത്തിലുള്ള ഒരു വിലാപം ലോകത്ത് മുൻപ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല. സീതാദേവി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തപ്പോൾ, ദേവേന്ദ്രൻ, യമധർമ്മൻ, വരുണൻ, കുബേരൻ, പരമശിവൻ എന്നിവർക്കൊപ്പം സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മദേവനും ആകാശത്തുനിന്ന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ലങ്കയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നു. ലോകസൃഷ്ടാവായ സാക്ഷാൽ പരമാത്മാവായിരുന്നിട്ടും, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ സീതയെ അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് വിധേയയാക്കുന്ന ശ്രീരാമന്റെ പെരുമാറ്റം കണ്ട് ദേവന്മാർ ചോദിച്ചു: "അല്ലയോ സർവ്വലോകനാഥാ, സമസ്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും സ്രഷ്ടാവും രക്ഷകനുമായ അങ്ങ് എന്തിനാണ് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നത്? സീത അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് അങ്ങ് എങ്ങനെയാണ് ഒരു ഭാവഭേദവുമില്ലാതെ നോക്കിനിൽക്കുന്നത്?" അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് ദേവന്മാരോട് പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ആത്മാനം മാനുഷം മന്യേ രാമം ദശരഥാത്മജം | സോഹം യശ്ച യതശ്ചാഹം ഭഗവാംസ്തദ് ബ്രവീതു മേ ||" (ഞാൻ എന്നെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനായും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനായ രാമനായും മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. സത്യത്തിൽ ഞാൻ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് ഞാൻ വന്നത്? ഭഗവാനേ, അങ്ങ് തന്നെ അത് എനിക്ക് വ്യക്തമാക്കി തന്നാലും). ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിനയം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മദേവൻ അത്യധികം ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ യഥാർത്ഥ ദിവ്യത്വം വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, നീ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല. സാക്ഷാൽ പരബ്രഹ്മവും, ശംഖ്-ചക്ര-ഗദാധാരിയുമായ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവാണ് നീ. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത, സനാതനനായ സാക്ഷാൽ നാരായണനാണ് അങ്ങ്. അങ്ങയുടെ പ്രിയപത്നിയായ സീതാദേവി മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരമാണ്. ലോകങ്ങളെ മുഴുവൻ ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന അധർമ്മിയായ രാവണനെ നിഗ്രഹിക്കാനും ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും വേണ്ടിയാണ് അങ്ങ് മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ദശരഥന്റെ മകനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചത്. ഇപ്പോൾ രാവണനെ വധിച്ച് അങ്ങയുടെ അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ അങ്ങയുടെ ലീലകൾ പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ അങ്ങേക്ക് സ്വധാമമായ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം. അങ്ങയുടെ നാമവും ചരിതവും ഭക്തിയോടെ സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനവും ശാശ്വതമായ മുക്തിയും ലഭിക്കും." ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ മഹാസ്തുതിയിലൂടെ ശ്രീരാമൻ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും വ്യക്തമായി. അഗ്നികുണ്ട്ഡത്തിൽ നിന്നും അഗ്നിദേവൻ സീതയെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ രാഘവാ,ഇതാ അങ്ങയുടെ ധർമ്മപത്നി സീത,ഇവൾ യാതൊരു കളങ്കവുമേൽക്കാത്തവളാണ്, ഇവൾ മനസ്സ് കൊണ്ടോ വാക്ക് കൊണ്ടോ പ്രവൃത്തി കൊണ്ടോ ഹൃദയം കൊണ്ടോ അങ്ങയെ വിട്ടു നടന്നിട്ടില്ല,സീതയെ അങ്ങ് സ്വീകരിക്കുക,എന്നോട് മറുത്തു ഒന്നും പറയേണ്ട,ഇതെൻ്റെ ഉത്തരവ് തന്നെ ആണ്." അഗ്നിദേവൻ,യാതൊരു പോറലുമേൽക്കാതെ സീതയെ രാമന് സമർപ്പിച്ചു. സീതയെ സസന്തോഷം സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് രാമൻ പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ വഹ്നിദേവ,സീതയുടെ പരിശുദ്ധിയിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവുമില്ല,മൂന്നുലോകത്തിനും സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ വിശ്വാസമുണ്ടാകുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ്,ഈ അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യാൻ സീതയെ ഞാൻ അനുവദിച്ചത്. സൂര്യനിൽ നിന്നും പ്രകാശത്തിന് വേർപെട്ടു നിൽക്കാൻ സാധിക്കാത്തത് പോലെ എന്നിൽ നിന്നും സീതയെ വേർപെടുത്താൻ യാതൊരു ശക്തിക്കും സാധ്യമല്ല." അനന്തരം അയോധ്യയിൽ ചെന്ന് രാജാവായി വാണു മാതാക്കളെയും സോദരന്മാരെയും പ്രജകളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുക എന്ന്, മഹാദേവൻ രാമനെ ആശീർവദിച്ചു.തുടർന്ന് സ്വർഗത്തിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്ന ദശരഥ മഹാരാജാവും രാമനെയും സീതയെയും ലക്ഷ്മണനേയും അനുഗ്രഹിച്ചു.രാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ദശരഥൻ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ,അദ്ദേഹം പണ്ട് മരണത്തിന് തൊട്ടു മുൻപ് കൈകേയിക്കു നൽകിയ: "നിന്റെ പുത്രനോട് കൂടി നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു" എന്ന ശാപം പിൻവലിക്കണമേയെന്നു രാമൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു.തൻ്റെ പ്രിയപുത്രൻറെ മഹത്വത്തിൽ സംപ്രീതനായ ദശരഥൻ അപ്രകാരം ചെയ്തു സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ദേവേന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ ശ്രീരാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ ദേവേന്ദ്രനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത് ഇതായിരുന്നു: "എനിക്കുവേണ്ടി യുദ്ധം ചെയ്ത് ജീവൻ വെടിഞ്ഞ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട വാനരന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും ജീവിച്ചുവരണം." തൻ്റെ ആശ്രിതരോടുള്ള ശ്രീരാമന്റെ അളവറ്റ സ്നേഹം കണ്ട് അതികഠിനമായ ആ വരം ദേവേന്ദ്രൻ നൽകി. ആകാശത്തുനിന്ന് അമൃത് പെയ്തിറങ്ങി. അതോടെ യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചുവീണ വാനരന്മാരെല്ലാം നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു വന്നു. വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കാൻ പോവുകയായിരുന്നു. സമയത്തിന് അയോദ്ധ്യയിൽ എത്തിയില്ലെങ്കിൽ അനുജൻ ഭരതൻ അഗ്നിയിൽ ചാടി ജീവനൊടുക്കുമെന്ന് ശ്രീരാമന് അറിയാമായിരുന്നു. അതിനാൽ അതിവേഗം അയോദ്ധ്യയിൽ എത്താനായി വിഭീഷണൻ കുബേരന്റെ ദിവ്യവാഹനമായ 'പുഷ്പകവിമാനം' കൊണ്ടുവന്നു. മനസ്സുകൊണ്ട് വിചാരിക്കുന്നിടത്ത് അതിവേഗം പറന്നെത്താനും, എത്ര പേർ കയറിയാലും വീണ്ടും ഒരാൾക്ക് കൂടി ഇരിക്കാൻ സ്ഥലം സ്വയം വലുതാകാനും കഴിവുള്ള അത്ഭുത വാഹനമായിരുന്നു അത്. ശ്രീരാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും വിമാനത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേകം കാണാൻ തങ്ങൾക്കും ആഗ്രഹമുണ്ടെന്ന് സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനും മറ്റ് വാനരവീരന്മാരും പറഞ്ഞു. ശ്രീരാമൻ സന്തോഷത്തോടെ അവരെയെല്ലാം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി. വിമാനം ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ കടന്നുവന്ന വഴികളിലെ സേതുബന്ധനവും, ദണ്ഡകാരണ്യവുമെല്ലാം രാമൻ സീതയ്ക്ക് കാണിച്ച് കൊടുത്തു. കിഷ്കിന്ധയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ പോകുമ്പോൾ സീതാദേവി ഒരു ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു: "സുഗ്രീവ പത്നിയായ താര, രുമ തുടങ്ങിയ കിഷ്കിന്ധയിലെ വാനരസ്ത്രീകളെക്കൂടി നമുക്ക് അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം." സീതയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം പുഷ്പകവിമാനം കിഷ്കിന്ധയിൽ ഇറങ്ങുകയും അവിടെയുള്ള സകല വാനരസ്ത്രീകളെയും പട്ടാഭിഷേകം കാണാനായി വിമാനത്തിൽ കയറ്റുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===പട്ടാഭിഷേകം=== {{Unreferenced section}} പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ അയോദ്ധ്യ ലക്ഷ്യമാക്കി പറന്ന ശ്രീരാമനും സംഘവും പ്രയാഗയിലെ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ഇറങ്ങി. അന്ന് വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്ന ദിവസമായിരുന്നു. മഹർഷി അവരെ അതിഥികളായി സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. താൻ വന്ന വിവരവും വനത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങളും ഭരതനെ അറിയിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ അവിടെവെച്ച് ഹനുമാനെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് അയച്ചു. ഭരതന്റെ മുഖഭാവം ശ്രദ്ധിക്കണമെന്നും, അവന് രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ താൻ കാട്ടിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങാമെന്നും രാമൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു. ഒരു മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഹനുമാൻ ആദ്യം ശൃംഗിവേരപുരത്തിൽ ചെന്ന് രാമന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ഗുഹനെ കണ്ട് രാമൻ വരുന്ന വിവരം അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഭരതന്റെ അരികിലെത്തി. അവിടെക്കണ്ട കാഴ്ച ഹനുമാനെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ഒരു രാജാവാകേണ്ട ഭരതൻ, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മെലിഞ്ഞുണങ്ങി, ജടാവൽക്കലങ്ങൾ ധരിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾക്ക് കാവലിരുന്ന് ഒരു സന്യാസിയെപ്പോലെ ജീവിക്കുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമൻ സീതാദേവിക്കും ലക്ഷ്മണനുമൊപ്പം വരുന്നുണ്ടെന്ന വാർത്ത ഹനുമാൻ അറിയിച്ചപ്പോൾ, സന്തോഷം കൊണ്ട് ഭരതൻ ഹനുമാനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും വിലമതിക്കാനാവാത്ത സമ്മാനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ വരുന്ന വിവരമറിഞ്ഞ് ഭരതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശത്രുഘ്നൻ അയോദ്ധ്യാ നഗരത്തെ ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി. വർഷങ്ങളായി ഉത്സവങ്ങളില്ലാതിരുന്ന അയോദ്ധ്യ വീണ്ടും ഉണർന്നു. നിരത്തുകൾ വൃത്തിയാക്കി പനിനീർ തളിച്ചു, വീടുകളിലും കൊട്ടാരത്തിലും കൊടിതോരണങ്ങൾ കെട്ടി, വഴികളിൽ പൂക്കൾ വിതറി. അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങളും മന്ത്രിമാരും രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൈകേയിയും എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട രാമനെ വരവേൽക്കാനായി വലിയ ആവേശത്തോടെ നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. പെട്ടെന്ന് ആകാശത്ത് സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന പുഷ്പകവിമാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ജനങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ രാമനാമം ജപിച്ചു. വിമാനം നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഇറങ്ങിയതും, ഭരതൻ ഓടിച്ചെന്ന് രാമനെ വണങ്ങി. രാമൻ ഭരതനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വാത്സല്യത്തോടെ നെറുകയിൽ ചുംബിച്ചു. തുടർന്ന് ഭരതൻ താൻ പതിനാലു വർഷമായി പൂജിച്ചിരുന്ന രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വെച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "ഭണ്ഡാരങ്ങളും ധാന്യപ്പുരകളും കൊണ്ട് സമൃദ്ധമായ അങ്ങയുടെ രാജ്യം ഇതാ ഞാൻ തിരികെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു.അങ്ങ് തന്ന ഈ വലിയ ചുമതല ഞാൻ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റി. അങ്ങയെ രാജാവായി കാണുന്നതോടെ എന്റെ ജനനം സഫലമായി." ഭരതന്റെ ഈ സ്നേഹവും ഭക്തിയും കണ്ട് സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും കണ്ണീരണിഞ്ഞു. പുഷ്പകവിമാനത്തെ രാമൻ അതിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയായ കുബേരൻ്റെ പക്കലേക്ക് പറഞ്ഞയച്ചു. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സ്മരിച്ചാൽ രാമൻ്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കൊള്ളാമെന്ന് പുഷ്പകം രാമനോട് ഉണർത്തിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സഹോദരന്മാരും വനവാസരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, മുടിവെട്ടി കുളിച്ച്, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളും വിലപിടിപ്പുള്ള ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു. സുമന്ത്രർ അതിമനോഹരമായ ഒരു രാജകീയ രഥം കൊണ്ടുവന്നു. ശ്രീരാമനും സീതാദേവിയും ആ രഥത്തിൽ കയറി. ആ രഥത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാൺ സാക്ഷാൽ ഭരതൻ പിടിച്ചു. ശത്രുഘ്നൻ രാമന് മീതെ വെൺകൊറ്റക്കുട ചൂടി. ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ഇരുവശവും നിന്ന് വെഞ്ചാമരം വീശി. സുഗ്രീവൻ 'ശത്രുഞ്ജയൻ' എന്ന ആനയുടെ പുറത്തേറി. ഹനുമാനും മറ്റ് വാനരന്മാരും മനുഷ്യരൂപമെടുത്ത് അവർക്കൊപ്പം നടന്നു. വലിയ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ജനങ്ങളുടെ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങളുടെയും അകമ്പടിയോടെ ആ മഹാഘോഷയാത്ര അയോദ്ധ്യയുടെ രാജവീഥികളിലൂടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ കൊട്ടാരത്തിൽ ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ ശ്രീരാമനെയും സീതാദേവിയെയും രത്നഖചിതമായ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. വാനരന്മാർ നാല് സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ഞൂറ് നദികളിൽ നിന്നും സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളിൽ പുണ്യതീർത്ഥം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി തുടങ്ങിയ മഹർഷിമാർ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ആ തീർത്ഥം ഉപയോഗിച്ച് ശ്രീരാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. തുടർന്നു വൈവസ്വതമനു, ഇക്ഷ്വാകു തുടങ്ങിയ സൂര്യവംശ രാജാക്കന്മാർ ചൂടിയതും ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ രത്നകിരീടം വസിഷ്ഠമഹർഷി ശ്രീരാമന്റെ ശിരസ്സിൽ അണിയിച്ചു. അതോടെ ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ മഹാരാജാവായി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ വായുദേവൻ വഴി ഒരു ദിവ്യമായ സ്വർണ്ണമാലയും മുത്തുമാലയും രാമന് സമ്മാനിച്ചു. ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, ജാംബവാൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാവർക്കും വിലയേറിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി. അവസാനം ശ്രീരാമൻ അത്യന്തം മനോഹരവും വിലപിടിപ്പുള്ളതുമായ ഒരു മുത്തുമാല സീതാദേവിക്ക് നൽകി. സീതാദേവി അത് കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞ ശേഷം ഊരി കയ്യിൽപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട് സഭയിലുള്ള എല്ലാവരെയും നോക്കി. ദേവിയുടെ മനസ്സറിഞ്ഞ രാമൻ പറഞ്ഞു: "സീതേ, നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനും, ശക്തിയും ബുദ്ധിയും ഭക്തിയുമുള്ള ആൾക്ക് നീ അത് നൽകുക." ഒട്ടും വൈകാതെ സീതാദേവി ആ ദിവ്യമായ മുത്തുമാല പ്രിയഭക്തനായ ഹനുമാന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിച്ചു. ആ മാലയണിഞ്ഞ് ഹനുമാൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ തിളങ്ങി വിഭീഷണനും സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും രാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ സ്വന്തം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ രാജാവായി ചുമതലയേറ്റതോടെ, ധർമ്മവും നീതിയും സമാധാനവും കളിയാടുന്ന, ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഭരണകാലമായ 'രാമരാജ്യം' ആരംഭിച്ചു. രാമരാജ്യത്തിൽ ആരും രോഗം വന്നോ പട്ടിണി കിടന്നോ ആയുസ്സ് തികയാതെ അകാലത്തിൽ മരിച്ചില്ല , മോഷണമോ അക്രമങ്ങളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, അനാഥരോ വിധവകളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, പ്രകൃതിപോലും സമൃദ്ധിയായി നിലനിന്നു .{{തെളിവ്}} ലക്ഷ്മണൻ്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത ശ്രീരാമൻ ബ്രഹ്മയജ്ഞം , അശ്വമേധം,വാജപേയം തുടങ്ങിയ സകല സൽകർമ്മങ്ങളും ചെയ്തു. നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി. അനേകവർഷങ്ങൾ എല്ലാ മഹിമമകളോടും കൂടി രാമൻ ഭൂമി പാലിച്ചു. ==സീത പരിത്യാഗം - യാഥാർത്ഥ്യം== പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കും ധർമ്മ സംസ്ഥാപനത്തിനും അവതാരവേളയിൽ വിഷ്ണു ഭഗവാനും ലക്ഷ്മി ദേവിയും വിരഹം സഹിക്കുന്നു. അതുപോലെയാണ് ശ്രീരാമനും സീത ദേവിയും. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് അവിടെ വസിക്കുന്ന പ്രജകൾ. പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും സ്ഥാനമാണ് മഹാരാജാവിനും മഹാറാണിയ്ക്കുമുള്ളത്. അവരാണ് പ്രജകളുടെ മാതൃക . അവരുടെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ജനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും. സീതദേവിയ്ക്ക് നേരെ ആരോപണമുയർന്നപ്പോൾ , സീത ദേവി സ്വയം തന്നെ രാജ്യത്തിനും പ്രജകൾക്കും ഭർത്താവായ ശ്രീരാമനും വേണ്ടി രാജ്യമുപേക്ഷിക്കാൻ തയാറായി . ഇതിലൂടെ മഹാറാണിയുടെ കർത്തവ്യവും വിവാഹവേളയിൽ ഏത് ദുഃഖത്തിലും ഭർത്താവിനൊപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭർത്താവിന്റെ നല്ലതിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന വാക്കും സീത ദേവി പാലിക്കുന്നു.താൻ കാരണം മറ്റുള്ളവർ തന്റെ ഭർത്താവിനെ അപമാനിക്കുന്നത് ദേവിയ്ക്ക് സഹിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഗർഭിണിയായ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ ഒട്ടും തയാറായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സീത ദൃഢനിശ്ചയമെടുത്തിരുന്നു. രാജ്യമുപേക്ഷിച്ച് സീതയോടൊപ്പം പോവാൻ തയാറായാൽ അയോധ്യയിലെ തങ്ങളുടെ പ്രജകളാകുന്ന സന്താനത്തിന് തെറ്റായ മാതൃകയാണ് കാട്ടികൊടുക്കുന്നതെന്നും സീത രാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തന്റെ അനുജന്മാർ രാജസിംഹാസനം ഏറ്റെടുക്കില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ സീതയുടെ നിർണയം അംഗീകരിച്ചു എന്നാൽ സീതയുടെ പക്കൽ നിന്നും ഒരു വാക്ക് അദ്ദേഹം വാങ്ങി. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചതല്ലെന്നും താൻ കാരണമാണ് പോവുന്നതെന്നും കരുതണമെന്നാണ് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടത്. സീത നീറുന്ന മനസ്സോടെ പതിയുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ നോക്കുന്നത് സീതയുടെ പാതിവ്രത്യമാണ്. സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു എന്ന് വന്നാൽ തെറ്റ് ചെയ്യാത്ത സീത കുറ്റക്കാരിയാകും. ഭർത്താവിന്റെ സാമീപ്യം ഏറ്റവും അവശ്യമായ തന്റെ ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയെ, ഉപേക്ഷിക്കാൻ സാഹചര്യ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിനെ വിവശനാക്കിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആ കുറ്റം സ്വയം ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു , വിവാഹ വേളയിൽ എത് സാഹചര്യത്തിലും കൂടെയുണ്ടാകും എന്ന വാക്ക് പാലിക്കാൻ കഴിയാത്ത പശ്ചാതാപത്തിൽ. ദാമ്പത്യ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പരസ്പരമുള്ള സ്നേഹവും വിശ്വാസവുമാണ്. രാമൻ ഒരിക്കൽപോലും സീതയെ അവിശ്വസിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് മുഴുവൻ സീത മാത്രമായിരുന്നു. അശ്വമേധ യജ്ഞത്തിൽ ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യം ആവശ്യമായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാൽ കൂടി അദ്ദേഹം വേറെ വിവാഹം ചെയ്തില്ല, സീതയുടെ സ്വർണ പ്രതിമ തന്റെയൊപ്പം വയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അതേപോലെ സീത പോയതിന് ശേഷം രാമൻ രാജകീയ ആർഭാടങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചില്ല. വനത്തിൽ സീത കഴിയുന്ന പോലെ തന്നെ അദ്ദേഹവും സാധാരണ ജീവിതം നയിച്ചു. അതേപോലെ സുരക്ഷിതമായ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമ പരിസരത്താണ് സീതയെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അജ്ഞയാൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്. ഇതിലൂടെയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് സീതയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത സ്നേഹമാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് . ഇതാണ് ശ്രീരാമനെ മര്യാദ പുരുഷോത്തമനാക്കി മാറ്റുന്നത്. അതേപേലെ സീതയെ പതിവ്രതാ രത്‌നമാക്കുന്നതും. അതേ പോലെ രണ്ടാമതൊരു അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് രാമൻ സീതയെ കൊണ്ട് ചെയ്യിപ്പിക്കാൻ തയാറായില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭാവിയിലും സ്ത്രീകൾ ചെറിയ തെറ്റിന് പോലും അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടതായി വരും. ഇങ്ങനെ തെറ്റായ ഒരു സന്ദേശം ഭാവി തലമുറയ്ക്ക് കൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ശ്രീരാമനും സീതയും അവരുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള ജീവിതം പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ത്യാഗം ചെയ്തു. സ്വാർത്ഥതയേതുമില്ലാത്ത ശ്രീരാമൻ എന്നും മാതൃക ഭരണാധികാരിയാണ് . സീത പരിത്യാഗത്തിലൂടെ തന്റെ പുത്രന്മാർ സഹിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്ന പഴിയിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു. അതേപോലെ വാത്മീകി ആശ്രമം പോലെയൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലമാണ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തത്.ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ എന്ന സ്നേഹനിധിയായ പിതാവിനെയാണ് കാണുന്നത്. സീതയും രാമനും രണ്ടല്ല മറിച്ച് ഒന്നാണ്. ഇരുവരും രണ്ട് ശരീരമെങ്കിലും ഒരു മനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സീതയുടെ നാമം രാമനു മുന്നിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത്. സീതയെയും രാമനെയും യഥാർത്തതിൽ മനസ്സിലാക്കത്തവരാണ് രാമന്റെ പ്രവൃത്തിയെ പഴിക്കുന്നത്. സീതയും രാമനും ഒരിക്കലും വേർപിരിയുന്നില്ല. ഭൂമിപ്രവേശം നടത്തിയ സീതയും സരയൂ നദിയിൽ ഭൗതികദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശ്രീരാമനും വൈകുണ്ഡത്തിൽ വെച്ച് സംഗമം ഉണ്ടാവുന്നു. ധർമപാലനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലീലകളാണ് എല്ലാം. ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== ‘രാമായ രാമഭദ്രായ രാമചന്ദ്രായ വേധസേ<br /> രഘുനാഥായ നാഥായ സീതായപതയേ നമഃ‘ ’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘ ’ആപദാമപഹർത്താരം<br /> ദാതാരം സർവസമ്പദാം<br /> ലോകാഭിരാമം ശ്രീരാമം<br /> ഭൂയോ ഭൂയോ നമാമ്യഹം<ref>'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം</ref> == കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == *[[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] *[[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശൂർ വടക്കുംന്നാഥ ക്ഷേത്രം]] (ശ്രീരാമൻ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്നാണ്) *[[തിരുവില്വാമല ശ്രീവില്വാദ്രിനാഥക്ഷേത്രം|തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കുന്നംകുളം]], തൃശ്ശൂർ *[[ചടയമംഗലം ജടായു-രാമക്ഷേത്രം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം ജില്ല|പാലാ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം]] *[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ആലത്തിയൂർ ശ്രീരാമ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] *[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]] *[[മാമ്മലശ്ശേരി ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം *[[വെളിനെല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[ഓയൂർ]], കൊല്ലം *[[തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി|തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[എലപ്പുള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലപ്പുള്ളി]], [[പാലക്കാട്‌ ജില്ല|പാലക്കാട്‌]] *[[പൂങ്കുന്നം സീതാരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തലശ്ശേരി]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] *[[ചെറുതാഴം രാഘവപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|രാഘവപുരം (ഹനുമാരമ്പലം) ക്ഷേത്രം]], [[ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുതാഴം]], കണ്ണൂർ *[[തിരുവാറ്റ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] *[[വെന്നിമല ശ്രീരാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം|വെന്നിമല ശ്രീരാമ-ലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം *[[തിരുമണിവെങ്കിടപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], കോട്ടയം *ഭജനമഠം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പണിമൂല, തിരുവനന്തപുരം *രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോഴിമണ്ണ, കോഴിക്കോട് *തിരുവനന്തപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം (പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം) *വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീരാമൻ ഉപദേവൻ) *വെട്ടയ്ക്കൽ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ (ഹനുമാൻ ഉപദേവൻ) *രാമക്കൽ മേട് ശ്രീരാമ-ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി == ഇവയും കാണുക == * [[രാമായണം]] * [[സീത]] == അവലംബം == {{reflist|2}} {{VishnuAvatars}} {{രാമായണം}} {{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}} {{Commonscat|Rama}} {{Authority control}} {{Hinduism-stub}} [[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]] [[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] [[വർഗ്ഗം:വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ]] msnpt42jqsbn818lx59r0nm3ob6h5fg 4673515 4673514 2026-10-05T06:21:57Z ~2026-52158-79 223481 /* പാദുകാഭിഷേകം */ 4673515 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rama}} {{നാനാർത്ഥം|ശ്രീരാമൻ}} {{Hdeity infobox| <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> Image = File:The Great Human ShriRam.jpg |Caption = ശ്രീ രാമൻ | Name = ശ്രീ രാമൻ | Sanskrit_Transliteration = | Devanagari = राम | Affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]] | Kannada = | Pali_Transliteration = | Tamil_script = இராமர் | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | God of = | Mantra = രാമ രാമ | Moola Mantra = ഓം രാം രാമായ നമഃ | Weapon = വില്ലും അസ്ത്രവും | Consort = [[സീത]] | Abode = അയോദ്ധ്യ | Mount = രഥം }} ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചത് ബി.സി.ഐ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (5114 BCE ജനുവരി 10). ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോധ്യയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ചില പഠനങ്ങൾ ഇത് ബി.സി.ഐ. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം (പ്രത്യേകിച്ച് വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം), ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളും, പ്രപഞ്ച പരിപാലകനുമായ ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ദശാവതാരങ്ങളിൽ ഏഴാമത്തേ അവതാരമാണ്‌ '''ശ്രീരാമൻ''' ([[English]]: Rama, [[IAST]]: rāma, [[Devanāgarī]]: राम, [[Thai]]: พระราม, [[Lao]]: ພຣະຣາມ, [[Burmese]]: Yama, [[Tagalog]]: Rajah Bantugan)‍. [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യയിലെ]] രാജാവായിരുന്നു രാമൻ. ഇദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് [[രാമായണം]] പുരോഗമിക്കുന്നത്. തെക്കേ ഏഷ്യയിലും, കിഴക്കേ ഏഷ്യയിലും <ref name=Dimock1963> {{cite journal | author = Dimock Jr, E.C. | year = 1963 | title = Doctrine and Practice among the Vaisnavas of Bengal | journal = History of Religions | volume = 3 | issue = 1 | pages = 106–127 | url = http://www.jstor.org/pss/1062079 | doi = 10.1086/462474 }}</ref> ഉള്ള പുരാണകാവ്യങ്ങളിൽ രാമൻ പ്രസിദ്ധമാണ്. അയോദ്ധ്യയിലെ രാജാവായിരുന്ന [[ദശരഥൻ|ദശരഥന്]] പട്ടമഹിഷിയായ [[കൗസല്യ|കൗസല്യയിൽ]] ജനിച്ച ആദ്യപുത്രനാണ്‌ രാമൻ. ഹിന്ദുമതത്തിൽ രാമനെ '''മര്യാദാ പുരുഷോത്തമനായി''' കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001">{{cite journal | author = Hess, L. | year = 2001 | title = Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife* | journal = Journal of the American Academy of Religion | volume = 67 | issue = 1 | pages = 1–32 | url = http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/content/citation/67/1/1 | accessdate = 2008-04-12 | doi = 10.1093/jaarel/67.1.1 }}</ref>. നന്മയുടെ ദൈവമായും ശ്രീരാമനെ കരുതുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിയുടെ]] അവതാരമായ [[സീത|സീതാദേവിയാണ്]] പത്നി. ഉത്തമസ്ത്രീയായി സീതയെ കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001"/><ref name=Kanungo>{{cite journal | author = Kanungo, H. | year = | title = The Distinct Speciality of Lord Jagannath | journal = Orissa Review | url = http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2008-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080529053220/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | url-status = dead }}</ref>. [[ഭരതൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]], [[ശത്രുഘ്നൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു രാമന്റെ സഹോദരൻമാർ. ശിവന്റെ അവതാരവും മഹാബലവാനുമായ [[ഹനുമാൻ]] ശ്രീരാമന്റെ ഭക്തനും ദാസനുമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം രാമചരിതവും ജീവനവും ധർമ്മത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഉത്തമപുരുഷനും പൂർണ്ണ മനുഷ്യനുമായിരുന്നു രാമൻ. [[ദശരഥൻ]] കൊടുത്ത ശപഥം മുൻ‌നിർത്തി, തന്റെ മകനായ [[ഭരതൻ (രാമായണം)|ഭരതൻ]] രാജാവാകണം എന്നുള്ളതും പതിന്നാലു വർഷത്തെ രാമൻ വനവാസത്തിന് പോകണം എന്നുള്ളതും [[കൈകേയി|കൈകേയിയുടെ]] ആവശ്യപ്രകാരമായിരുന്നു.<ref name = "Griffith1963">{{cite book | author = Griffith, R.T.H. | authorlink = Ralph T. H. Griffith | year = 1870–1874 | title = The Rámáyan of Válmíki | url = http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm | publisher = London: Trübner & Co.; Benares: E. J. Lazarus and Co. }}</ref> പത്നി [[സീത|സീതക്കും]] അനുജൻ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] രാമനെ പിരിഞ്ഞിരിക്കുവാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട് പതിന്നാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് രാമനൊപ്പം പോകുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനിടക്ക് അസുര രാജാവായ ലങ്കേശ്വരൻ [[രാവണൻ]] [[സീത|സീതയെ]] അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലേശകരവും ശ്രമകരവുമായ നീണ്ട തിരച്ചിലിനു ശേഷം, സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്ന് [[ഹനുമാൻ]] കണ്ടെത്തുകയും. ഘോരയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ രാവണനെ നിഗ്രഹിച്ച് സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനുശേഷം അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാമന്റെ കിരീടധാരണം നടക്കുകയും, അയോധ്യയുടെ രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അന്തിമഫലമായ ദേശത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി, <ref name = "Griffith1963"/> പിന്നീടുള്ള പതിനോരായിരം [[വർഷം]] സന്തോഷത്തിന്റെയും, സമാധാനത്തിന്റെയും, ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും, ന്യായത്തിന്റെയും യുഗമായ ''രാമരാജ്യ'' മായി അറിയപ്പെട്ടു. മാതൃകാപരമായ രാമരാജ്യം ലോകത്തിന് നൽകിയ രാമൻ, ഒടുവിൽ പുത്രന്മാരായ [[ലവൻ|ലവ]]-[[കുശൻ|കുശന്മാർക്ക്]] രാജ്യം നൽകി സരയൂനദിയിലിറങ്ങി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തു. രാമൻ ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം ബി.സി 1300-1200 കാലഘട്ടത്തിൽ [[Bronze Age|വെങ്കല യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദ]] കുലമണ്ഡലങ്ങൾ (മണ്ഡലം 2 മുതൽ 7 വരെ) രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആയിരുന്നു. രാമന്റെ സഹോദരൻ ആയ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണന്റെ]] ഒരു മകൻ ആയ ധ്വന്യൻ എന്നയാളെ കുറിച്ച് ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 5.33.10), രാമനെ കുറിച്ചും പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 10.93.14). ദശരഥ രാജാവിന്റെ ഭാര്യാസഹോദരൻ ആയ രാജാവ് ദിവോദാസനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗത്രൻ സുദാസും ഋഗ്വേദത്തിൽ ധാരാളം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വീരൻമാർ ആണ്. [[തുളസീദാസ്]], [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[ഭദ്രാചലം രാമദാസ്]], [[ത്യാഗരാജൻ|ത്യാഗരാജസ്വാമികൾ]] തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധ കവികൾ രാമഭക്തരായിരുന്നു. ഇവരുടെ കൃതികളിൽ രാമന്റെ മഹിമകൾ ധാരാളമായി കാണാം. ==രാമകഥ== ===രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും=== ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ കണക്കുകൂട്ടലുകളുടെയും ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ, ബി.സി.ഇ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (ചില പണ്ഡിതമതപ്രകാരം ബി.സി.ഇ. 7119) ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ തിരുജനനം സംഭവിച്ചതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. വസന്തത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞ ചൈത്രമാസത്തിലെ പുണ്യമായ ശുക്ലപക്ഷ നവമി തിഥിയിൽ, ദേവഗുരുവായ വ്യാഴവും ചന്ദ്രനും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന കർക്കടക ലഗ്നത്തിൽ, പുണർതം നക്ഷത്രത്തിന്റെ അമൃതകിരണങ്ങളിലാണ് പരബ്രഹ്മം അയോദ്ധ്യയിൽ മാനവരൂപം പൂണ്ടത്. പുണ്യസരിത്തായ സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അയോദ്ധ്യാനഗരം, സകല ഐശ്വര്യങ്ങളുടെയും വിളനിലമായി അന്നാളിൽ ശോഭിച്ചു. സൂര്യവംശ തിലകനും, രഘുമഹാരാജാവിന്റെ പൗത്രനും, അജമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനുമായ ദശരഥൻ നീതിമാനും പരാക്രമിയുമായിരുന്നെങ്കിലും, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ഒരു അനന്തരാവകാശിയുമില്ലാത്ത ദുഃഖം അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നു. കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, തപോനിധിയായ ഋശ്യശൃംഗ മുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ദശരഥൻ അശ്വമേധത്തോടൊപ്പം അതിപവിത്രമായ പുത്രകാമേഷ്ടി യാഗം നടത്തി. യാഗാഗ്നി ആളിക്കത്തിയ ആ പുണ്യവേളയിൽ, പ്രജാപതിയുടെ പ്രതിപുരുഷനായ യജ്ഞപുരുഷൻ അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്നും സാക്ഷാൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുയർന്നു. ദേവനിർമ്മിതമായ, ദിവ്യമായ പായസം അടങ്ങിയ സ്വർണ്ണപാത്രം രാജാവിന് സമ്മാനിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു: "ഹേ രാജാവേ, ഈ പായസം അങ്ങയുടെ പത്നിമാർക്കായി പകുത്തു നൽകുക; സകല ഗുണങ്ങളും തികഞ്ഞ നാല് ഉത്തമപുത്രന്മാർ അങ്ങേയ്ക്ക് ജനിക്കും." ദശരഥൻ ഭക്തിപൂർവ്വം ആ പായസത്തിന്റെ പകുതിഭാഗം പട്ടമഹിഷിയായ കൗസല്യാദേവിക്ക് നൽകി. അവശേഷിച്ച പകുതിയിൽ പകുതിഭാഗം പ്രിയപത്നിയായ കൈകേയിക്കും നൽകി. ബാക്കിവന്ന പായസത്തിന്റെ പകുതി സുമിത്രയ്ക്കും, തുടർന്ന് ഒന്നു ചിന്തിച്ച ശേഷം തന്നിൽ ശേഷിച്ച അവസാനഭാഗം കൂടി അതീവ വിനീതയായ സുമിത്രയ്ക്കുതന്നെയും രാജാവ് നൽകി. അതേസമയം, സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് മറ്റൊരു ദൈവികനാടകം അരങ്ങേറുകയായിരുന്നു. ത്രിലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ അക്രമങ്ങൾ സഹിക്കവയ്യാതെ, പശുവിന്റെ രൂപം പൂണ്ട ഭൂമീദേവിയും ഇന്ദ്രാദിദേവന്മാരും പരമശിവനും ബ്രഹ്മാവിനുമൊപ്പം ക്ഷീരസാഗരത്തിലെത്തി സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥന കേട്ട് പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ, താൻ ഭൂമിയിൽ ദശരഥപുത്രനായി അവതരിച്ച് രാവണനെയും അവന്റെ രാക്ഷസവംശത്തെയും നിഗ്രഹിക്കാമെന്നും, ഭൂമിയുടെ ഭാരം ശമിപ്പിക്കാമെന്നും അഭയം നൽകി. ഭഗവാന്റെ ആ ദിവ്യസങ്കല്പത്താൽ, പരമാത്മാവിന്റെ സ്വചൈതന്യം നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു: * ശ്രീരാമനായി കൗസല്യയുടെ ഉദരത്തിലും, * ഭരതനായി കൈകേയിയുടെ ഉദരത്തിലും, * ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനുമായി സുമിത്രയുടെ ഉദരത്തിലും ജനിച്ചു. പുത്രന്മാരുടെ ജനനത്തോടെ അയോദ്ധ്യ ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. നാലു രാജകുമാരന്മാരും പരസ്പര സ്നേഹത്തോടും ഐക്യത്തോടും കൂടി വളർന്നു. ഒരു ശരീരത്തിലെ നാല് പ്രാണനുകൾ കണക്കെ ജീവിച്ച അവർ ഒന്നിച്ചു കളിച്ചും, ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ചും, ആയുധവിദ്യകൾ വശത്താക്കിയും കഴിഞ്ഞു. ഇതിൽ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെയും, ശത്രുഘ്നൻ ഭരതന്റെയും നിഴൽപോലെയുള്ള ആത്മമിത്രങ്ങളായി മാറി. രാജകുമാരന്മാർ യൗവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്ന വേളയിൽ, ഒരിക്കൽ ക്രോധരൂപനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി അയോദ്ധ്യാ രാജസഭയിലെത്തി. താൻ ചെയ്യുന്ന യാഗത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന മാരീചൻ, സുബാഹു എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്നോടൊപ്പം അയക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പുത്രവാത്സല്യത്താൽ ദശരഥൻ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം യാത്രയാക്കി. യാത്രാവേളയിൽ, വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും അലട്ടാതിരിക്കാനും, ശരീരബലം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുമായി വിശ്വാമിത്രൻ അവർക്ക് സരയൂതീരത്തുവെച്ച് 'ബല', 'അതിബല' എന്നീ ദിവ്യമന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. തുടർന്ന് അവർ പണ്ട് മലദം, കരുഷം എന്നീ സമൃദ്ധമായ ജനപദങ്ങളായിരുന്ന, എന്നാൽ രാക്ഷസി കാരണം ശൂന്യമായി മാറിയ ഭയാനകമായ 'താടകാ വനത്തിൽ' പ്രവേശിച്ചു. കാറ്റിന്റെ വേഗതയിലും മലപോലെയുള്ള ശരീരത്തോടും കൂടിയ ക്രൂരയായ താടക അവരെ ആക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞടുത്തു. സ്ത്രീയാണെന്ന കാരണത്താൽ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, ഗുരുവായ വിശ്വാമിത്രന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലോകാപദ്രവകാരിയായ ആ യക്ഷിണിയെ രാമൻ തന്റെ ഒരൊറ്റ അസ്ത്രത്താൽ വധിച്ചു. സന്തുഷ്ടനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി, ദേവന്മാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശ്രീരാമന് അതീവ രഹസ്യങ്ങളും അജയ്യവുമായ ബ്രഹ്മശിരസ്സ്, വിഷ്ണുചക്രം, ഐന്ദ്രാസ്ത്രം, വായവ്യാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ ഈ വിദ്യകളെല്ലാം തന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണനും പകർന്നുനൽകി. വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമമായ സിദ്ധാശ്രമത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ അഞ്ചു രാത്രികളും പകലുകളും ഉറക്കമിളച്ച് യാഗത്തിന് കാവൽ നിന്നു. ആറാം ദിവസം, യാഗത്തിന്റെ പൂർണ്ണാഹൂതി വേളയിൽ, ആകാശത്ത് കറുത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ രാക്ഷസസേനയോടെ മാരീചനും സുബാഹുവും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. യാഗകുണ്ഡത്തിലേക്ക് രക്തവും അശുദ്ധികളും വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷം, ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ ആഗ്നേയാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുബാഹുവിനെ വധിച്ചു. തുടർന്ന് ശത്രുവിനെ കൊല്ലുകയല്ല, ദൂരേക്ക് മാറ്റുകയാണ് വേണ്ടതെന്ന കണക്കുകൂട്ടലിൽ മാനവാസ്ത്രം എയ്ത് മാരീചനെ നൂറ് യോജന ദൂരത്തേക്ക് ആകാശത്തിലൂടെ പറത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ പതിപ്പിച്ചു. യാഗം നിർവിഘ്നം പൂർത്തിയായതിൽ മുനിമാർ ആനന്ദനൃത്തം ചവിട്ടി. യാഗാനന്തരം ജനകമഹാരാജാവിന്റെ യാഗം കാണാനായി വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വിദേഹരാജ്യമായ മിഥിലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വഴിമധ്യേ നിർജ്ജനമായ ഗൗതമാശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ദേവേന്ദ്രന്റെ വഞ്ചനയാൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മപുത്രിയായ അഹല്യ, ഭർത്താവായ ഗൗതമമുനിയുടെ ശാപത്താൽ ആയിരം വർഷങ്ങളായി വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചും, ശരീരമാസകലം ഭസ്മത്തിൽ മൂടിയും, മൂടൽമഞ്ഞിൽ മറഞ്ഞ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അദൃശ്യയായി അവിടെ തപസ്സുചെയ്യുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ അഹല്യയുടെ ശാപം അവസാനിച്ചു. പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച ആ തപോധനയെ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ഗൗതമമുനിയും അവിടെയെത്തി അഹല്യയെ സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. മിഥിലയിലെത്തിയ രാമൻ, ജനകമഹാരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന രുദ്രഭഗവാന്റെ (പരമശിവന്റെ) പവിത്രമായ വില്ല് കാണാൻ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അയ്യായിരം വീരന്മാർ ചേർന്ന് വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന, എട്ട് ചക്രങ്ങളുള്ള കൂറ്റൻ ഇരുമ്പുപേടകത്തിലാണ് ആ ഭീമാകാരമായ 'ത്രയംബകം' എന്ന ശിവധനുസ്സ് സ്ഥാപിച്ചിരുന്നത്. മൂലോകങ്ങളിലെ വീരന്മാർക്കൊന്നും ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന ആ വില്ലിനെ, ശ്രീരാമൻ അനായാസം ഒരു ലീലപോലെ കൈയിലെടുത്തു. ജനസഞ്ചയത്തിന്റെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് രാമൻ ആ വില്ലിന് ഞാണൊലിയിട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ അപ്രതിരോധ്യമായ കരബലം താങ്ങാനാവാതെ ആ പടുകൂറ്റൻ വില്ല് ഇടിവെട്ടുന്ന ശബ്ദത്തോടെ രണ്ടായി ഒടിഞ്ഞു നിലംപതിച്ചു. ആ ശബ്ദത്തിൽ ഭൂമി നടുങ്ങി. ആർക്കും സാധിക്കാത്ത ഈ ധീരകൃത്യം പൂർത്തിയാക്കിയതോടെ, യജ്ഞവേദിയിലെ ഉഴവുചാലിൽ നിന്നും ജനകന് ലഭിച്ച അയോനിജയും സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരവുമായ സീതാദേവി ശ്രീരാമന്റെ ധർമ്മപത്നിയായി മാറി. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയിൽ നിന്നും ദശരഥനും സൈന്യവും മിഥിലയിലെത്തി. അതിമംഗളകരമായ മുഹൂർത്തത്തിൽ: * ശ്രീരാമൻ സീതയെയും, * ലക്ഷ്മണൻ സീതയുടെ സഹോദരിയായ ഊർമ്മിളയെയും, * ഭരതൻ ജനകന്റെ സഹോദരനായ കുശധ്വജന്റെ പുത്രി മാണ്ഡവിയെയും, * ശത്രുഘ്നൻ കുശധ്വജന്റെ ഇളയ പുത്രി ശ്രുതകീർത്തിയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. വിവാഹാനന്തരം സകല ആനന്ദങ്ങളോടെയും അവർ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ, ആകാശത്ത് കൊടുങ്കാറ്റും ഭൂകമ്പവും ഉണ്ടായി. ക്ഷത്രിയകുലാന്തകനായ സാക്ഷാൽ പരശുരാമൻ കയ്യിൽ കോടാലിയും വില്ലുമായി അവരുടെ വഴിമുടക്കി നിന്നു. തന്റെ പരമഗുരുവായ പരമശിവന്റെ ധനുസ്സ് ഒടിച്ചതിൽ കുപിതനായ പരശുരാമൻ, രാമന്റെ ശക്തിയെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ കൈവശമുള്ള വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ 'വൈഷ്ണവധനുസ്സ്' കുലയേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ആ വൈഷ്ണവധനുസ്സ് വാങ്ങി നിഷ്പ്രയാസം ഞാണൊലിയിട്ട് ഒരു ദിവ്യാസ്ത്രം അതിൽ സന്ധിച്ചു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് കേവലം ഒരു രാജകുമാരനല്ല, മറിച്ച് സാക്ഷാൽ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് ആ നിമിഷം പരശുരാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഭാർഗ്ഗവൻ തന്റെ അഹങ്കാരമെല്ലാം വെടിഞ്ഞ് ശ്രീരാമനെ തൊഴുതു വണങ്ങുകയും, തന്നിലുണ്ടായിരുന്ന ദിവ്യമായ തപോബലവും വൈഷ്ണവാംശവും ആ അസ്ത്രത്തിലൂടെ ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ച് മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലേക്ക് തപസ്സിനായി മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. സകല തടസ്സങ്ങളെയും പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിച്ച്, പുത്രന്മാരും നവവധുക്കളുമായി ദശരഥമഹാരാജാവ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി. രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും കൈകേയിയും സുമിത്രയും അവരെ മംഗളാരതിയുഴിഞ്ഞ് സ്വീകരിച്ചു. ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ അയോദ്ധ്യ ധർമ്മത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും നിത്യവസന്തമായി ചിരകാലം ശോഭിച്ചു. ===അഭിഷേകവിഘ്നം=== കൈകേയീ രാജാവായ അശ്വപതിയുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനും ഭരതന്റെ അമ്മാവനുമായ യുധാജിത്ത് അയോദ്ധ്യയിലെത്തി. ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും അവരുടെ പത്നിമാരെയും കൂട്ടി യുധാജിത്ത് കേകേയ രാജ്യത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. പുത്രന്മാർ ദീർഘകാലം മാതുലഗൃഹത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും, പ്രാണതുല്യനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ മനോഹരമായ സാന്നിദ്ധ്യം അയോദ്ധ്യയിലുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ ദശരഥന് അവരുടെ വിരഹം ഒട്ടും ഭാരമായി തോന്നിയില്ല. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ, ദശരഥമഹാരാജാവിനെ നിരന്തരമായ ദുഃസ്വപ്നങ്ങളും ജ്യോതിഷപരമായ ദുർനിമിത്തങ്ങളും വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിക്കുകയാണെന്ന തോന്നലും, വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ അവശതകളും അദ്ദേഹത്തെ അസ്വസ്ഥനാക്കി. ഒട്ടും വൈകാതെ, പ്രജാക്ഷേമതത്പരനും സർവ്വഗുണസമ്പന്നനുമായ ശ്രീരാമനെ അടുത്ത ദിവസത്തെ പുണ്യമായ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോദ്ധ്യയുടെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യാൻ രാജാവ് തിരുമാനിച്ചു. രാജസഭയിൽ മന്ത്രിമാരുടെയും സാമന്തരാജാക്കന്മാരുടെയും പ്രമുഖ പൗരന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് അദ്ദേഹം ഈ പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയപ്പോൾ, സദസ്സ് മുഴുവൻ ഹർഷാരവത്തോടെയും ജയഘോഷങ്ങളോടെയും ആ തീരുമാനത്തെ ഒന്നടങ്കം സ്വാഗതം ചെയ്തു. ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്തയറിഞ്ഞ് കോസലരാജ്യം ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. കൊട്ടാരങ്ങളിലും രാജവീഥികളിലും വർണ്ണത്തോരണങ്ങൾ ഉയർന്നു; സുഗന്ധജലം തളിച്ച് നഗരം അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി. എന്നാൽ, ഈ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങൾ കണ്ട കൈകേയിയുടെ കൂനിയായ ദാസി മന്ഥരയുടെ മനസ്സിൽ കടുത്ത അസൂയയും വിദ്വേഷവും പുകഞ്ഞു. അവൾ അന്തപുരത്തിൽ വിശ്രമിക്കുകയായിരുന്ന കൈകേയിയുടെ അടുക്കലേക്ക് ഓടിയെത്തി. ആദ്യം രാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്ത കേട്ട് ആനന്ദിച്ച് മന്ഥരയ്ക്ക് രത്നഹാരം സമ്മാനിച്ച കൈകേയിയെ, മന്ഥര തന്റെ വിഷം പുരണ്ട വാക്കുകളാൽ ഭയപ്പെടുത്തി. രാമൻ രാജാവായാൽ കൗസല്യ രാജമാതാവാകുമെന്നും, കൈകേയിയും ഭരതനും അവരുടെ ദാസന്മാരായി അധഃപതിക്കുമെന്നും, ഭരതന്റെ ജീവൻ പോലും അപകടത്തിലാകുമെന്നും മന്ഥര കള്ളക്കഥകൾ മെനഞ്ഞു. ഒടുവിൽ, പണ്ട് തിമിധ്വജനുമായുള്ള ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ രഥചക്രം തകർന്നപ്പോൾ ദശരഥന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചതിനായി രാജാവ് നൽകിയിരുന്ന, ഇതുവരെ ഉപയോഗിക്കാത്ത രണ്ടു വരങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ആവശ്യപ്പെടാൻ മന്ഥര കൈകേയിയെ ഉപദേശിച്ചു: ഒന്നാമത്തെ വരം: രാമന് പകരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കുക. രണ്ടാമത്തെ വരം: ശ്രീരാമൻ മരവുരി ധരിച്ച് താപസവേഷത്തിൽ പതിനാലു വർഷം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുക. ദുർബുദ്ധി തലയ്ക്കുപിടിച്ച കൈകേയി തന്റെ സർവ്വാഭരണങ്ങളും വലിച്ചെറിഞ്ഞ്, മുടി അഴിച്ചിട്ട്, ഇരുണ്ട ക്രോധാഗാരത്തിൽ(കോപഗൃഹത്തിൽ) ചെന്ന് നിലത്തു കിടന്നു. സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കാനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ദശരഥൻ കണ്ടത് നിലത്തു കിടന്നു കരയുന്ന തന്റെ പ്രിയപത്നിയെയാണ്. സ്നേഹത്തോടെ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് കാരണം തിരക്കിയ രാജാവിനെക്കൊണ്ട്, താൻ ചോദിക്കുന്നത് നൽകുമെന്ന് കൈകേയി സത്യം ചെയ്യിച്ചു. തുടർന്ന്, ഇടിത്തീപോലെ ആ രണ്ടു വരങ്ങളും അവൾ രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മാത്രയിൽ ഇടിവെട്ടേറ്റ വൃക്ഷംപോലെ ദശരഥൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് കൈകൂപ്പി കൈകേയിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് കേണു: "കൈകേയീ, രാമൻ നിനക്ക് എന്ത് അപരാധമാണ് ചെയ്തത്? അവൻ നിന്നെ സ്വന്തം അമ്മയായ കൗസല്യയേക്കാൾ സ്നേഹിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ! വേണമെങ്കിൽ രാജ്യം മുഴുവൻ ഭരതന് നൽകാം, എന്നാൽ എന്റെ പ്രാണനായ രാമനെ കാട്ടിലേക്ക് അയക്കരുതേ. രാമനെ പിരിഞ്ഞ് എനിക്ക് ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാനാകില്ല." എന്നാൽ കരിങ്കല്ലിനേക്കാൾ കഠിനമായ മനസ്സോടെ കൈകേയി തന്റെ ആവശ്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. നേരം പുലരുവോളം ദശരഥൻ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് തളർന്നുകിടന്നു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ പട്ടാഭിഷേക ചടങ്ങുകൾക്കായി ശ്രീരാമനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ സുമന്ത്രർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. സന്തോഷത്തോടെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമൻ കണ്ടത് കണ്ണീരിൽ കുളിച്ചു കിടക്കുന്ന പിതാവിനെയും നിർവികാരയായി നിൽക്കുന്ന കൈകേയിയെയുമാണ്. കാര്യമന്വേഷിച്ച രാമനോട് കൈകേയി ആ രണ്ടു വരങ്ങളെക്കുറിച്ചും നിഷ്കരുണം തുറന്നുപറഞ്ഞു. ഒരു ഭാവഭേദവും കൂടാതെ, പുഞ്ചിരിയോടെ ശ്രീരാമൻ ആ കൽപന ശിരസ്സാവഹിച്ചു: "അമ്മേ, പിതാവിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കുക എന്നതാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം. ഭരതൻ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് പരമാനന്ദമേയുള്ളൂ. ഒരു മടിയും കൂടാതെ ഞാൻ ഇന്ന് തന്നെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് യാത്ര തിരിക്കാം." തുടർന്ന് മാതാവായ കൗസല്യയെ കണ്ട് അനുഗ്രഹം വാങ്ങിയ ശേഷം രാമൻ സീതയുടെ അരികിലെത്തി വിടപറയാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ശ്രീരാമന്റെ വനവാസവാർത്ത കേട്ട സീതാദേവി ഒട്ടും പതറാതെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: "പ്രഭോ, ദേഹത്തെ പിന്തുടരുന്ന നിഴൽപോലെ അങ്ങയെ അനുഗമിക്കുകയാണ് എന്റെ ധർമ്മം. അങ്ങയോടൊപ്പമുള്ള വനവാസം എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗതുല്യമാണ്, അങ്ങയെ പിരിഞ്ഞുള്ള കൊട്ടാരസുഖം എനിക്ക് നരകത്തേക്കാൾ ഭയാനകമാണ്. ഞാൻ അങ്ങയോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് വരികതന്നെ ചെയ്യും."സീതയുടെ അചഞ്ചലമായ പ്രേമത്തിനും പാതിവ്രത്യത്തിനും മുന്നിൽ ശ്രീരാമന് സമ്മതിക്കേണ്ടി വന്നു. ഇതറിഞ്ഞ് ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ വില്ലുമെടുത്ത് മുന്നോട്ടുവന്നു: "അധർമ്മിയായ ഈ വൃദ്ധരാജാവിനെ തടവറയിലാക്കി, ജ്യേഷ്ഠനായ അങ്ങയെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തും. അതിനെതിരുനിൽക്കുന്ന സകലരെയും ഞാൻ വധിക്കും." എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ശാന്തനാക്കി. വിധിവിഹിതത്തെയും (ദൈവത്തെയും) പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തെയും കുറിച്ച് ലക്ഷ്മണനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. അതോടെ ക്രോധം ശമിച്ച ലക്ഷ്മണൻ, ജ്യേഷ്ഠനില്ലാത്ത ഒരു ജീവിതം തനിക്കില്ലെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച് അവരുടെ ദാസനായി വനത്തിലേക്ക് കൂടെപ്പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. യാത്രതിരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് ലക്ഷ്മണൻ മാതാവായ സുമിത്രയുടെ അനുഗ്രഹം തേടിയെത്തി. ആ പുണ്യമാതാവ് ലക്ഷ്മണന് നൽകിയ ഉപദേശം ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ഉദാത്തമായ ഒന്നായിരുന്നു: **"രാമം ദശരഥം വിദ്ധി മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാം |** **അയോദ്ധ്യാമടവീം വിദ്ധി ഗച്ഛ താത യഥാസുഖം ||"** *(മകനേ, ശ്രീരാമനെ നിന്റെ പിതാവായ ദശരഥനായും, സീതാദേവിയെ നിന്റെ സ്വന്തം അമ്മയായ എന്നെപ്പോലെയും, ഈ കൊടുംകാടിനെ നമ്മുടെ അയോദ്ധ്യയായും കണ്ടുകൊണ്ട് നീ സുഖമായി പോയി വരിക).* കൊട്ടാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയ മൂവർക്കും ധരിക്കാനായി ക്രൂരയായ കൈകേയി സ്വന്തം കൈകളാൽ മരവുരികൾ (താപസവസ്ത്രങ്ങൾ) എടുത്തുനൽകി. രാമനും ലക്ഷ്മണനും സന്തോഷത്തോടെ രാജകീയവസ്ത്രങ്ങൾ മാറ്റി മരവുരി ധരിച്ചു. എന്നാൽ പട്ടുതുണികളിൽ മാത്രം വളർന്ന രാജകുമാരിയായ സീതാദേവിക്ക് ആ പരുക്കൻ മരവുരി എങ്ങനെ ഉടുക്കണമെന്ന് അറിയാതെ, ലജ്ജയോടെ കണ്ണീരൊഴുക്കി അത് കയ്യിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കേണ്ടി വന്നു. ശ്രീരാമൻ സ്വയം മുന്നോട്ടുവന്ന് സീതയുടെ പട്ടുചേലയ്ക്ക് മീതെ ആ മരവുരി കെട്ടിക്കൊടുത്തു. ഈ ദാരുണമായ കാഴ്ച കണ്ട കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷി അതിയായ കോപത്തോടെ കൈകേയിയെ ശാസിച്ചു: "ദുഷ്ടയായ കൈകേയീ, നീ അതിരു കടക്കരുത്! രാമന് മാത്രമേ നീ വനവാസം വിധിച്ചിട്ടുള്ളൂ. പതിവ്രതയായ സീതയ്ക്ക് വനവാസമില്ല. അവൾ അതിസുന്ദരമായ പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചുതന്നെ രാമനൊപ്പം പോകട്ടെ; അതല്ലെങ്കിൽ രാമൻ മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ സീത അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിലിരുന്ന് രാജ്യം ഭരിക്കട്ടെ!" വസിഷ്ഠന്റെ കൽപനപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ നിന്ന് സീതയ്ക്കായി വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സുമന്ത്രർ രഥത്തിൽ എടുത്തുവെച്ചു. ഗുരുജനങ്ങളോടും മാതാപിതാക്കളോടും യാത്രപറഞ്ഞ്, ആയുധങ്ങളുമേന്തി മൂവരും സുമന്ത്രർ തെളിക്കുന്ന രഥത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ തളർന്നുകിടന്ന ദശരഥൻ അതിയായ ക്രോധത്തോടെ കൈകേയിയോട് അലറി: "പാപിയായ കൈകേയീ, നിന്നെയും നിന്റെ പുത്രനായ ഭരതനെയും ഞാൻ എന്നെന്നേക്കുമായി ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു! എന്റെ മരണാനന്തരം നിങ്ങൾ എനിക്ക് തർപ്പണം പോലും ചെയ്യരുത്!" തുടർന്ന് തന്നെ കൗസല്യയുടെ അന്തപുരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാജാവ് സേവകരോട് കൽപ്പിച്ചു. ഇടയ്ക്കിടെ ബോധം തെളിയുകയും മറയുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ദശരഥൻ, "ഹാ രാമാ... ഹാ പുത്രാ..." എന്ന് വിളിച്ചു വിലപിച്ചുകൊണ്ട് കൗസല്യയുടെ കൊട്ടാരത്തിൽ കിടന്നു. പുറത്ത്, രഥം മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയപ്പോൾ അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങൾ കണ്ണീരോടെ ആ രഥത്തിന് പിന്നാലെ ഓടി. വൃദ്ധരും സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും പോലും രാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ട് വിലപിച്ചു. സന്ധ്യയായപ്പോൾ അവർ തമസാ നദിക്കരയിൽ എത്തി തമ്പടിച്ചു. ജനങ്ങൾ ഉറങ്ങാതെ കാവലിരുന്നെങ്കിലും, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ക്ഷീണം കാരണം അവരെല്ലാം ഗാഢനിദ്രയിലായി. ജനങ്ങളുടെ ഈ കഷ്ടപ്പാട് കണ്ട് മനസ്സലിഞ്ഞ ശ്രീരാമൻ, അവരറിയാതെ രക്ഷപ്പെടാൻ ഒരു തന്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. സുമന്ത്രരോട് രഥം അയോദ്ധ്യയുടെ ദിശയിലേക്ക് അല്പം ഓടിച്ച ശേഷം, അടയാളങ്ങൾ മായ്ച്ച് വടക്കോട്ട് തിരിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. അങ്ങനെ ജനങ്ങളെ പിന്നിലാക്കി അവർ രാത്രിയിൽത്തന്നെ തമസാ നദി കടന്ന് ശൃംഗവേരപുരത്തിലേക്ക് യാത്ര തുടർന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്ന പൗരജനങ്ങൾ രാമൻ പോയതറിഞ്ഞ് തലതല്ലിക്കരഞ്ഞു. നിരാശരും ദുഃഖിതരുമായി അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അവർ, ഉത്സവപ്രതീതി നഷ്ടപ്പെട്ട് ശ്മശാനതുല്യമായി മാറിയ നഗരത്തിൽ ശ്രീരാമന്റെ തിരിച്ചുവരവിനായി കണ്ണീരോടെ കാത്തിരുന്നു. === പാദുകാഭിഷേകം=== തമസാനദി പിന്നിട്ട് വടക്കോട്ടു സഞ്ചരിച്ച ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതാദേവിയും ശൃംഗവേരപുരത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ആഗമനമറിഞ്ഞ് നിഷാദരാജാവായ ഗുഹൻ അതിയായ ആനന്ദത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ഓടിയെത്തി. രാജകുമാരന്മാർക്കായി വിശിഷ്ടമായ ഭോജനങ്ങളും പഴവർഗ്ഗങ്ങളും ശയനസൗകര്യങ്ങളും ഗുഹൻ ഒരുക്കിയെങ്കിലും, താപസവ്രതമനുഷ്ഠിക്കുന്ന തങ്ങൾക്ക് രാജകീയ സൽക്കാരങ്ങൾ വർജ്ജ്യമാണെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ അവ സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു. അന്നുരാത്രി അവർ ഒരു വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ തൃപ്തിയോടെ വിശ്രമിച്ചു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ, വനവാസികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ രൂപം സ്വീകരിക്കാനായി ഗുഹൻ കൊണ്ടുവന്ന വടവൃക്ഷത്തിന്റെ (പേരാലിന്റെ) പാൽ തലയിൽ പുരട്ടി രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ജടാമകുടം തീർത്തു. സുമന്ത്രരെ കണ്ണീരോടെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടക്കി അയച്ച ശേഷം, ഗുഹൻ സ്വയം ഒരുക്കിയ മനോഹരമായ തോണിയിൽ അവർ ഗംഗാനദി കടന്നു. പതിനാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് ശേഷം അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ വീണ്ടും ശൃംഗവേരപുരത്ത് എത്താമെന്നും ഗുഹനെ കാണാമെന്നും ശ്രീരാമൻ വാക്കു നൽകി. ഗംഗ കടന്ന പുണ്യസംഘം പ്രയാഗയിലെത്തി തപോനിധിയായ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയെ വണങ്ങി. മഹർഷിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രകൃതിഭംഗി തുളുമ്പുന്നതും പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവുമായ ചിത്രകൂട പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കാൻ അവർ തീരുമാനിച്ചു. കാളിന്ദീനദി (യമുന) കടന്ന്, വഴിമധ്യേ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഗ്രഹാശിസ്സുകൾ വാങ്ങി അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ലക്ഷ്മണൻ മനോഹരമായ മുളകളും മരച്ചില്ലകളും കൊണ്ട് പുണ്യനദിയായ മന്ദാകിനിയുടെ തീരത്ത് ഒരു പർണ്ണശാല നിർമ്മിച്ചു. പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ കളകൂജനങ്ങളും കാട്ടരുവികളുടെ സംഗീതവും നിറഞ്ഞ ആ കാനനഭൂമിയിൽ അവർ അയോദ്ധ്യയെപ്പോലും വിസ്മരിച്ച് ശാന്തിയോടെ വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശൂന്യമായ രഥവുമായി സുമന്ത്രർ അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ നഗരം ഒന്നാകെ വിലാപത്തിലാണ്ടു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതയും കൊടുംകാട്ടിലേക്ക് കാൽനടയായി പോയ വിവരം അറിഞ്ഞതോടെ ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ നില അത്യന്തം വഷളായി. പ്രാണതുല്യനായ രാമന്റെ വിരഹവേദനയിൽ ഉരുകിയ രാജാവ്, തന്റെ യൗവനകാലത്തുണ്ടായ ഒരു ദുരന്തം ഓർത്തെടുത്തു. പണ്ട് സരയൂതീരത്ത് നായാട്ടിനിടയിൽ ഇരുട്ടത്ത് ആന വെള്ളം കുടിക്കുന്ന ശബ്ദമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച്, ശബ്ദവേധിയായ അസ്ത്രമയച്ച് താൻ കൊലപ്പെടുത്തിയ ശ്രവണകുമാരൻ എന്ന തപോധനന്റെ കഥ രാജാവ് ഓർത്തു. മകന്റെ വേർപാടിൽ മനംനൊന്ത് മരിച്ച ആ അന്ധരായ മാതാപിതാക്കൾ, "ഞങ്ങളെപ്പോലെ നീയും പുത്രവിയോഗത്താൽ മരണപ്പെടും" എന്ന് അന്ന് ശപിച്ചിരുന്നു. ആ ശാപം ഓർത്തുവിങ്ങി, "ഹാ രാമാ... ഹാ ലക്ഷ്മണാ... ഹാ ജാനകീ..." എന്ന് പുലമ്പിക്കൊണ്ട്, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ദശരഥമഹാരാജാവ് കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞു. രാജാവില്ലാത്ത രാജ്യം അരാജകത്വത്തിലാകുമെന്നതിനാൽ, കുലഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭൗതികശരീരം തൈലദ്രോണിയിൽ (എണ്ണത്തോണിയിൽ) കേടുകൂടാതെ സൂക്ഷിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ ഒന്നും വെളിപ്പെടുത്താതെ ഭരതശത്രുഘ്നന്മാരെ അടിയന്തരമായി കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാൻ കേകേയത്തിലേക്ക് ദൂതന്മാരെ അയച്ചു. മടങ്ങിവരുന്ന വഴിയിൽ ഭയാനകമായ ദുർനിമിത്തങ്ങൾ കണ്ട് അസ്വസ്ഥനായ ഭരതൻ, അയോദ്ധ്യയിലെത്തിയപ്പോൾ കണ്ടത് ശ്മശാനമൂകമായ നഗരത്തെയാണ്. പിതാവിനെ കാണാതെ വ്യാകുലനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ഭരതനോട്, ദശരഥന്റെ മരണവിവരവും രാമന്റെ വനവാസവും താൻ ചെയ്ത കുടിലതന്ത്രങ്ങളും കൈകേയി അഹങ്കാരത്തോടെ തുറന്നുപറഞ്ഞു. വാർത്ത കേട്ട ഭരതൻ ഇടിവെട്ടേറ്റതുപോലെ തരിച്ചുപോയി. ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ഭരതൻ മാതാവായ കൈകേയിയെ അതിനിശിതമായി തള്ളിപ്പറഞ്ഞു: "അധർമ്മിണിയായ രാക്ഷസീ! എന്റെ പിതാവിനെ കൊന്നവളും സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനെ കാട്ടിലയച്ചവളുമായ നിന്നെ ഞാൻ മാതാവായി കാണുന്നില്ല. ഈ ലോകാവസാനം വരെ ഒരു പെൺകുട്ടിക്കും 'കൈകേയി' എന്ന പേര് ആരും നൽകാൻ ഇടവരരുതെന്ന് ഞാൻ ശപിക്കുന്നു!" തുടർന്ന് കൗസല്യാദേവിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് ഭരതൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ കൊടുംപാപത്തിൽ തനിക്ക് ഒരു പങ്കുമില്ലെന്ന് സത്യം ചെയ്ത ഭരതന്റെ നിഷ്കളങ്കത മനസ്സിലാക്കി കൗസല്യ അവനെ ചേർത്തുപിടിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി നിന്ന മന്ഥരയെക്കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ശത്രുഘ്നൻ അവളെ ക്രൂരമായി പ്രഹരിച്ചു. എന്നാൽ "ഹീനയാണെങ്കിലും ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അധർമ്മമാണ്" എന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ച് ഭരതൻ ശത്രുഘ്നനെ ശാന്തനാക്കി; മന്ഥര പ്രാണഭയത്തോടെ ഓടിയൊളിച്ചു. ഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ ഭൗതികശരീരം സരയൂതീരത്ത് യഥാവിധി സംസ്കരിക്കുകയും ശേഷക്രിയകൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. രാജസിംഹാസനം സ്വീകരിക്കാൻ മന്ത്രിമാരും ഗുരുനാഥന്മാരും ഭരതനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, "ജ്യേഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ മാത്രമാണ് ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഏക അവകാശി" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് ഭരതൻ അത് നിരസിച്ചു. തുടർന്ന്, ശ്രീരാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാനായി രാജമാതാക്കളോടും വസിഷ്ഠാദി മുനിമാരോടും ചതുരംഗസേനയോടും സകല അയോദ്ധ്യാവാസികളോടും ഒപ്പം ഭരതൻ ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. വഴിയിൽ ഭരതന്റെ ഉദ്ദേശ്യശുദ്ധി തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഗുഹനും ഭരദ്വാജ മഹർഷിയും അവരെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ അനുഗ്രഹിച്ചു യാത്രയാക്കി. വിശാലമായ സൈന്യത്തിന്റെ വരവ് കണ്ട്, അയോദ്ധ്യാ സിംഹാസനം ശാശ്വതമാക്കാൻ ഭരതൻ തങ്ങളെ വധിക്കാൻ വരികയാണെന്ന് ലക്ഷ്മണൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു. വില്ലും ശരങ്ങളുമെടുത്ത് ലക്ഷ്മണൻ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിയപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ അവനെ ശാന്തനാക്കി: "ലക്ഷ്മണാ, ഭരതന്റെ ആത്മസ്നേഹത്തെ നീ സംശയിക്കരുത്. അവൻ നമ്മെ കാണാനും തിരികെ കൊണ്ടുപോകാനും മാത്രമാണ് വരുന്നത്." തന്റെ രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് ഓടിയെത്തിയ ഭരതൻ ശ്രീരാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. പിതാവിന്റെ വിയോഗവാർത്ത ഭരതനിൽ നിന്ന് കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ മൂർച്ഛിച്ചു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു സാധാരണ പുത്രനെപ്പോലെ ഭഗവാൻ വിലപിച്ചു. തുടർന്ന് സഹോദരന്മാർ മന്ദാകിനി നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഇംഗുദീഫലത്തിന്റെ (കാട്ടുപഴത്തിന്റെ) കാമ്പുകൊണ്ട് പിതാവിനായി കണ്ണീരോടെ ശ്രാദ്ധപിണ്ഡം സമർപ്പിച്ചു. പിറ്റേന്ന് നടന്ന മഹാസഭയിൽ, അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യഭാരം ഏറ്റെടുക്കാൻ ഭരതൻ കൈകൂപ്പി അപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തിൽ നിന്നും അണുവിട വ്യതിചലിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ തയ്യാറായില്ല. വിധിവിഹിതവും കാലത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി രാമൻ ഭരതനെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ തീരുമാനം മാറ്റാനായി ദർഭപ്പുല്ല് വിരിച്ച് നിരാഹാരസത്യാഗ്രഹത്തിനൊരുങ്ങിയ ഭരതനെ, ആകാശത്തുനിന്നും അദൃശ്യരായി ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ചേർന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു (രാവണവധം എന്ന അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാകാൻ രാമന്റെ വനവാസം അനിവാര്യമായിരുന്നു). പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്ന ദിവസം താൻ അയോദ്ധ്യയിൽ മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കാമെന്ന് ശ്രീരാമൻ ഭരതന് വാക്കു നൽകി. നിവൃത്തിയില്ലാതെ, ഭരതൻ ഭക്തിപൂർവ്വം രത്നഖചിതമായ ശ്രീരാമപാദുകങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ ആ പാദുകങ്ങളിൽ തന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് അവ ഭരതന് നൽകി. പാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേറ്റി ഭരതൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു: "ജ്യേഷ്ഠാ, അങ്ങ് മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ ഈ ദിവ്യപാദുകങ്ങളെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജിക്കും. അങ്ങയെപ്പോലെ മരവുരി ധരിച്ച്, അയോദ്ധ്യക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഒരു താപസനായി വസിച്ച് അങ്ങയുടെ ദാസനായി ഞാൻ ഭരണം നടത്തും. എന്നാൽ പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്നതിന്റെ അടുത്ത പ്രഭാതത്തിൽ അങ്ങ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്ത് ജീവനൊടുക്കും!" ശ്രീരാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ, ആ പുണ്യപാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേന്തി കണ്ണീരോടെ ഭരതനും പരിവാരങ്ങളും അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങി. തുടർന്ന് നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ആ പാദുകങ്ങളെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ഭരതൻ ശ്രീരാമൻ്റെ പ്രതിനിധിയായ് ഭരണം ആരംഭിച്ചു. === രാമന്റെ വനവാസം=== {{Unreferenced section}} ഭരതനും അമ്മമാരും ജനങ്ങളും വിടപറഞ്ഞ ആശ്രമത്തിൽ വസിച്ചാൽ തന്നിൽ പലപല ഓർമ്മകളും അങ്കുരിക്കുമെന്നു കരുതിയ രാമൻ ചിത്രകൂടമുപേക്ഷിച്ചു ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലോട്ട് യാത്രയായി.അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്ന അവരെ മുനി സ്നേഹാദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു. മഹർഷി പത്‌നി അനസൂയ സീതയെ മകളെ പോലെകണ്ടു ദിവ്യമായ ആഭരണങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു. ദിവ്യാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ സീത മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. മഹർഷിയോട് വിട പറഞ്ഞു മൂവരും യാത്ര തുടരവേ വിരാധൻ എന്ന രാക്ഷസൻ സീതയെ അപഹരിച്ചു. ആയുധങ്ങളേറ്റു മരിക്കില്ല എന്നു വരബലമുള്ള വിരാധനെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അംഗഭംഗം വരുത്തി മണ്ണിൽ കുഴിച്ചിട്ടപ്പോൾ വിരാധനു മോക്ഷം ലഭിക്കുകയും, അവൻ വീണ്ടും തുമ്പുരു എന്ന ഗന്ധർവനായി തീരുകയും ചെയ്തു. വിരാധനിർദ്ദേശപ്രകാരം അവർ സുതീഷ്‌ണ മുനിയെ ദർശിച്ചു. രാമന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു സായൂജ്യമടഞ്ഞ മുനി അവരുടെ മുന്നിൽ വെച്ചു അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു ബ്രഹ്മലോകം പൂകി.അതിനുശേഷം അവിടെയുള്ള മുനിമാരുടെ പേടിസ്വപ്നമായ രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ചു കൊള്ളാമെന്നു രാമൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. പിന്നീട് ശരഭംഗ മുനിയെ കണ്ടു വന്ദിച്ച് വീണ്ടും അവിടെ എത്തുമെന്ന് രാമൻ വാക്കു കൊടുത്തു. ഇങ്ങനെ ഓരോ പുണ്യാശ്രമങ്ങൾ സന്ദര്ശിച്ചു പത്തു വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം മൂവരും വീണ്ടും ശരഭംഗാശ്രമത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. മുനിയുടെ നിര്ദേശമനുസരിച്ചു മൂവരും അഗസ്ത്യാശ്രമത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. മാനംമുട്ടേ വളർന്ന വിന്ധ്യന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ച, കാവേരിയെ ദക്ഷിണഭാരതത്തിൽ എത്തിച്ച, മഹാസമുദ്രം കൈക്കുമ്പിളിലാക്കി കുടിച്ചു വറ്റിച്ച, വാതാപിയെയും ഇല്വലനേയും വധിച്ച മഹാത്മാവായ കുംഭസംഭവൻ ആഗസ്ത്യ മുനി അത്യധികം സന്തോഷത്തോടെ മൂവരെയും സ്വീകരിച്ചുപചരിച്ചു.പണ്ട് ദേവന്മാർക്കു വേണ്ടി മഹാവിഷ്ണു അസുരനാശം വരുത്താനുപയോഗിച്ച വില്ലും അമ്പൊഴിയാത്ത രണ്ടു ആവനാഴിയും മുനി രാമനു സമ്മാനിച്ചു. മഹർഷിയുടെ നിർദേശപ്രകാരം സീതാരാമലക്ഷ്മണൻമാർ ശേഷിച്ച വനവാസകാലം ഗോദാവരിയുടെ തീരത്തുള്ള പഞ്ചവടി എന്ന സ്ഥലത്തു പർണാശാല കെട്ടി സസുഖം ജീവിച്ചു.പഞ്ചവടിയിലെ ഒരു വട വൃക്ഷത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ മൂവരും ദശരഥന്റെ സുഹൃത്തും അരുണന്റെ പുത്രനും അറുപതിനായിരം വയസ്സ് പ്രായവുമുള്ള ഭീമാകാരനുമായ ജടായു എന്ന കഴുകനെ പരിചയപെട്ടു. തന്റെ പുത്രിയെപോലെ സീതയെ എന്നും രക്ഷിച്ചു കൊള്ളാമെന്നു ജടായു രാമനു വാക്കു നൽകുന്നു.{{തെളിവ്}} ===സീതാപഹരണം=== ഒരു ദിവസം പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിചേർന്ന രാവണ സഹോദരി ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കണ്ടു മോഹിതയായി, അദ്ദേഹത്തെ പതിയാക്കാനുള്ള അത്യാഗ്രഹത്തോടെ രാമനെ സമീപിച്ചു. താൻ ഏകപത്നി വ്രതൻ ആണെന്ന് പറഞ്ഞു രാമനെ അവളെ ലക്ഷ്മണനു സമീപമയച്ചു. താൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വെറും സേവകൻ മാത്രമാണെന്നും പറഞ്ഞു ലക്ഷണൻ അവളെ തിരിച്ചു രാമന്റെ സമീപത്തേക്കും അയച്ചു. ഇതു തുടർന്നപ്പോൾ കോപിഷ്ഠയായ ശൂർപ്പണഖ സീതയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുകയും ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ മൂക്കും ചെവികളും ഛേദിച്ചു നിലത്തിടുകയും ചെയ്തു. ശൂർപ്പണഖ നേരെ ചെന്നു ആർദ്ധസഹോദരന്മാരായ ഖര ദൂഷണന്മാരോട് ആവലാതി പറഞ്ഞു. ഖരൻ അയച്ച പതിനാലു രാക്ഷവീരന്മാരെ രാമൻ വധിച്ചു. കോപിഷ്ഠനായ വന്ന ഖരനെയും ദൂഷണനെയും ത്രിശിരസ്സിനെയും അവരുടെ പതിനാലായിരം വരുന്ന രാക്ഷസൈന്യത്തെയും രാമൻ ഒറ്റക്ക് നിന്നു വെറും മൂന്നേ മുക്കാൽ നാഴിക കൊണ്ടു കാലപുരിക്കയച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടാതെ ശേഷിച്ച അകമ്പനൻ എന്ന രാക്ഷസനോടൊപ്പം ശൂർപ്പണഖ ലങ്കയിലേക്കു ആകാശമാർഗേണ പോയി.രാമന്റെ കരവിരുതിന്റെ സ്മരണ തന്നെ വിറപ്പിക്കുന്നെണ്ടെങ്കിലും സഹോദരനായ രാവണനു മാത്രമേ രാമനെ തോല്പിക്കാനാകു എന്നു അവൾ മനസ്സിന്നെ സ്വയം വിശ്വസിപ്പിച്ചു. സീതയെ രാവണനുവേണ്ടി താൻ കൊണ്ടു വരാൻ നോക്കിയപ്പോഴാണ് തനിക്കു ഈ ദുർവിധി ഉണ്ടായതെന്നു അവൾ കള്ളം പറഞ്ഞു. രാവണന്റെ മുന്നിൽ അവൾ സീതയുടെ വിശദമായ സൗന്ദര്യവർണ്ണന നടത്തി. രാമനെ കൊന്നു സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ രാവണനെ പോലെ ഭാഗ്യവാനായി വേറെയാരും ഉണ്ടാകില്ല എന്നവൾ വ്യക്തമാക്കി. ഏതു വിധേനയും സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ രാവണൻ തീർച്ചപ്പെടുത്തി. രാവണൻ അമ്മാവനായ മാരീചനെ ഭീഷണിപെടുത്തി തന്നോടൊപ്പം സീതയെ അപഹരിക്കാനായി കൂടെ കൊണ്ടു പോയി. ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ കയ്യാൽ മരിക്കുന്നതിലും ശ്രേഷ്ഠം ധർമ്മിഷ്ഠനായ രാമന്റെ കൈകൊണ്ടുള്ള മരണമാണെന്നു കരുതി മാരീചൻ സ്വന്തം വിധി സ്വയം തെരഞ്ഞെടുത്തു. പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന മാരീചൻ രാവണന്റെ ഇച്ഛ പോലെ ഇന്ദ്രനീലശോഭയാർന്ന ഒരു മാനായി മാറി. മാനിനെ കണ്ട സീത അതിനെ സ്വന്തമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. മായാമാനിൽ ലക്ഷ്മണൻ സംശയം പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും സീതയുടെ ആഗ്രഹം സാധിച്ചു കൊടുക്കാൻ രാമൻ, ലക്ഷ്മണനെ സീതയുടെ കാവലിനു നിറുത്തി മാനിന്റെ പിന്നാലെ പോയി. മാരീചനായ മാൻ രാമനെ പർണശാലയിൽ നിന്നു ദൂരെ അകറ്റി. ഒടുവിൽ രാമൻ, മാൻ രാക്ഷസമായ ആണെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു അതിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ബാണം എയ്തു.രാമബാണമേറ്റ മാരീചൻ മരിക്കുന്നതിന് മുന്നേ രാമന്റെ ശബ്ദത്തിൽ രക്ഷിക്കണേ എന്നു ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. അതു കേട്ടു ഭയപ്പെട്ടു സീത ലക്ഷ്മണനോട് രാമനെ തിരഞ്ഞു ഉടൻ തന്നെ പുറപ്പെടാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. ഇതു രാക്ഷസന്റെ മായയാണ് എന്നൊക്കെ ലക്ഷ്മണൻ സീതയോട് പറഞ്ഞെങ്കിലും സീത ഒന്നും ചെവിക്കൊണ്ടില്ല. ലക്ഷ്മണനോട് ഒരിക്കലും പറയാൻ പാടില്ലാത്ത കുത്തുവാക്കുകൾ സീത പറയുന്നു. ഒടുവിൽ സീത ആത്‍മഹത്യ ഭീഷണി കൂടെ മുഴക്കിയപ്പോൾ ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ തിരഞ്ഞു പോയി. ഇതേ സമയം ആശ്രമത്തിനു സമീപം മറഞ്ഞു നിന്നു രാവണൻ ഒരു മുനിയുടെ വേഷത്തിൽ വന്നു സീതയോട് ഭിക്ഷ അവശ്യപ്പെട്ടു. ഭിക്ഷ നല്കാതിരിക്കുന്നത് പാപം ആണെന്ന് കരുതി പുറത്തിറങ്ങിയ സീതയോട് താൻ ആരെന്നു രാവണൻ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ശേഷം ഭയന്നു പോയ സീതയെ രാവണൻ ബലപൂർവം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ പിടിച്ചിരുത്തി ലങ്കയിലേക്കു യാത്രയായി. സീതയുടെ നിലവിളി കേട്ട ജടായു അങ്ങോട്ടു കുതിച്ചെത്തി രാവണനോട് സീതയെ മോചിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. രാവണനോട് പൊരുതി ജടായു, അവനെ മുറിവേല്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ വയോവൃദ്ധനായ ജടായു, ചിറകിൽ രാവണന്റെ വാളുകൊണ്ടുള്ള വെട്ടേറ്റു നിലമ്പതിച്ചു. രാവണൻ സീതയും കൊണ്ടു യാത്ര തുടർന്നു. ഒരു പർവതത്തിനു മുകളിൽ അഞ്ചു വാനരന്മാർ വട്ടം കൂടി ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട സീത തന്റെ ആഭരണങ്ങൾ പട്ടു ചേലയിൽ പൊതിഞ്ഞു താഴെക്കിന്‌ ഇട്ടു. തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന രാമനു തന്നെ രാവണൻ കൊണ്ടു പോയ ദിശ മനസ്സിലാകാനുള്ള സൂചനക്കുവേണ്ടിയാണ് സീത ഇങ്ങനെ ചെയ്തത്. ലങ്കയിൽ എത്താൻ വെമ്പിനിന്ന രാവണൻ ആകട്ടെ ഇതു കണ്ടില്ല. ലങ്കയിൽ എത്തിയ രാവണൻ സീതയ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പരാജിതനായി. ക്രോധിതനായ രാവണൻ സീത തനിക്കു വശം വദയാകാൻ ഒരു വർഷം അവധി നൽകുന്ന, അല്ലാത്ത പക്ഷം സീതയെ വെട്ടിനുറുക്കി പ്രാതലായി ഭക്ഷിക്കുമെന്നും ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു.സീതയെ ഉഗ്രകളായ രാക്ഷസിമാരുടെ ശക്തമായ കാവലിൽ അശോകവനികയിലെ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ രാവണൻ പാർപ്പിച്ചു.മറ്റാരെയും സീതയെ കാണാൻ അനുവദിക്കരുതെന്നും ഏതു മാർഗം ഉപയോഗിച്ചും സീതയെ വശത്താക്കാനും രാവണൻ രാക്ഷസിമാരോട് കൽപ്പിച്ചു. ===സുഗ്രീവസഖ്യം=== തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന ലക്ഷ്മണനിൽ നിന്നു നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച രാമൻ സംഭീതനായ ആശ്രമത്തിലേക്കു ഓടുന്നു അവിടെയെങ്ങും സീതയെ കാണാതെ പരിഭ്രമിച്ച രാമൻ സീതയെ രാക്ഷസർ അപഹരിച്ചു എന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. മനോനില തെറ്റിയവനെ പോലെ പെരുമാറിയ രാമൻ വൃക്ഷങ്ങളോടും മൃഗങ്ങളോടും സീതയെ കണ്ടോ എന്നു പുലമ്പുന്നു. ലക്ഷമണന്റെ ആശ്വാസവചനങ്ങളിൽ സമചിത്താനായ രാമൻ അനുജനോടൊപ്പം സീതയെ അന്വേഷിച്ചിറങ്ങുന്നു. വഴിയിൽ ഒരിടത്തു കണ്ട ഭീകരരൂപി സീതയെ ഭക്ഷിച്ച രാക്ഷസൻ ആണോയെന്നു രാമൻ തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു.എന്നാൽ അതു രാവണന്റെ വെട്ടേറ്റു വീണ ജടായുവായിരുന്നു. സീതയെ രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചു തെക്കു ദിശയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയെന്നു രാമനോടു പറഞ്ഞിട്ടു ജടായു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു.പിതാവിനെ എന്ന പോലെ ഇരുവരും ജടായുവിന്റെ ജഡം സംസ്‌കരിച്ചു ശേഷക്രിയകളും ചെയ്തു. ജടായു പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു ഇരുവരും സീതയെ തിരഞ്ഞു തെക്ക് ദിക്കിലേക്ക് യാത്രയാകുന്നു. ഇരുവരും മുന്നോട്ടു പോയപ്പോൾ അയോമുഖി എന്ന രാക്ഷസി ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്നു ലക്ഷ്മണനെ കാമപുരസരം കടന്നു പിടിക്കുന്നു. കോപിഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ വെട്ടിയരിയുന്നു. ഒരലർച്ചയോടെ അവൾ ഓടിയൊളിച്ചു.പിന്നീട് മുന്നോട്ടു പോയ ഇരുവരും കബന്ധൻ എന്ന വിചിത്രരൂപിയായ രാക്ഷ്സന്റെ കയ്യിൽ അകപ്പെട്ടു. കബന്ധനവരെ ഭക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ രണ്ടുപേരും അവന്റെ ഓരോ കൈകൾ വെട്ടിവീഴ്ത്തി. രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ കബന്ധൻ തന്നെ ചിതയിൽ ദഹിപ്പിക്കാനാവശ്യപ്പെടുന്നു. അപ്രചാരം ചെയ്തപ്പോൾ അവൻ ശാപമുക്തനായി വീണ്ടും ദനു എന്ന ഗന്ധർവനായിത്തീരുന്നു. ഋശ്യമൂകപർവതത്തിൽ വസിക്കുന്ന സുഗ്രീവൻ എന്ന വാനരനുമായി അഗ്നിസാക്ഷിയായി സഖ്യം ചെയ്യാനും അതു സീതാന്വേഷണത്തിൽ രാമനു വളരെ സഹായകമാകുമെന്നും കാരണം ഭൂമിയിൽ സുഗ്രീവനറിയാത്ത സ്ഥലം ഇല്ലെന്നും ദനു രാമനോട് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദനുവിൽ നിന്നു മാതംഗശിഷ്യയായ ശബരി എന്ന വൃദ്ധതാപസിയെക്കുറിച്ചറിഞ്ഞ രാമൻ അവരെ സന്ദർശിക്കുന്നു.രാമനെ ശബരി സൽക്കരിക്കുന്നു. രാമനെ ദർശിച്ചു ധന്യയായ ശബരി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു മോക്ഷമടഞ്ഞു. പമ്പാ സരസ് കടന്നു രാമലഷ്‌മണന്മാർ ഋശ്യമൂകം ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങുന്നു. അതി മനോഹരമായ പ്രകൃതി ഭംഗി രാമനിൽ സീതാസ്മരണയുണർത്തുന്നു. പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ ഇരുന്ന സുഗ്രീവൻ ആയുധ ധാരികളായ രണ്ടു പുരുഷന്മാരെ ദൂരെ കണ്ടു, അവർ തന്നെ വധിക്കാൻ ജ്യേഷ്ഠൻ ബാലി അയച്ച ചാരന്മാർ ആണോയെന്നു സംശയിക്കുന്നു.സത്യാവസ്‌തയറിഞ്ഞു വരാൻ തന്റെ ബുദ്ധിമാനായ മന്ത്രി ഹനുമാനെ സുഗ്രീവൻ അങ്ങോട്ടയച്ചു.എന്തെങ്കിലും ചതി പറ്റാതെ ഇരിക്കുവാനായി സന്യാസിവേഷത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തിയ ഹനുമാന്റെ കഴിവിലും ജ്ഞാനത്തിലും വാക്സാമർഥ്യത്തിലും രാമനു പ്രീതിയുണ്ടാകുന്നു. ലക്ഷമണനിൽ നിന്നും വാസ്തവം ഗ്രഹിച്ച ഹനുമാൻ താനാരെന്നു വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.തുടർന്ന് ഹനുമാൻ സ്വന്തം രൂപത്തിൽ രണ്ടു പേരെയും തോളിൽ ചുമന്നു സുഗ്രീവന്റെ അടുത്തെത്തിച് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിശദമാക്കുന്നു. സുഗ്രീവനും കൂട്ടരും വാനര രൂപം വെടിഞ്ഞു മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തി.രാമനും സുഗ്രീവനും ഹനുമാന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അഗ്നി കൊളുത്തി സഖ്യം ചെയ്യുന്നു.സുഗ്രീവനെ നിഷ്കരുണം രാജ്യത്തിൽ നിന്നും നിഷ്കാസനം ചെയ്തു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നിയെ തട്ടിയെടുത്ത ക്രൂരനായ ജ്യേഷ്ഠനും കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവുമായ ബാലിയെ വധിച്ചു സുഗ്രീവനെ രാജാവായി വാഴിക്കാമെന്നു രാമനും പകരം തന്റെ സേനയെ ഉപയോഗിച്ചു സീതയെ കണ്ടെത്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കാമെന്ന് സുഗ്രീവനും പരസ്പരം വാക്കു കൊടുത്തു.ആ അവസരത്തിൽ രാവണന്റെയും ബാലിയുടെയും സീതയുടെയും ഇടത്തെ കണ്ണു അടിക്കടി തുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് വർത്തമാനം പറയുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ ഒരു പെണ്കുട്ടിയേ ക്രൂരനായ ഒരു രാക്ഷസൻ ആകാശമാർഗമായി കൊണ്ടു പോകുന്നത് കണ്ടു എന്നു പറഞ്ഞ സുഗ്രീവൻ, അവൾ താഴേക്കു ഇട്ടു കൊടുത്ത ആഭരണപൊതി എടുത്തു കൊണ്ട് വന്നു രാമനു കാണിച്ചുകൊടുത്തു. അവ സീതയുടെ ആഭരങ്ങളാണെന്നു രാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, താങ്ങാനാവാത്ത ദുഃഖത്തോടെ നിലത്തുവീണു രാമൻ വിലപിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ ആ ആഭരണങ്ങൾ കാണിച്ചു. എന്നാൽ സീതയുടെ പാദസരങ്ങൾ മാത്രമേ ലക്ഷ്മണൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞുള്ളൂ, മറ്റു ആഭരണങ്ങൾ അദ്ദേത്തിന് ആരുടേതാണെന്ന് മനസ്സിലായില്ല.കാരണം നിത്യം സീതയുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണന് പാദസരങ്ങൾ സീതയുടെയാണെന്നു തിരിച്ചറിയാൻ സാധിച്ചു. :നാഹാം ജാനാമി കേയൂരേ :നാഹാം ജാനാമി കുണ്ഡലെ :നൂപുരേത്വഭി ജാനാമി ന :നിത്യം പാദാദി വന്ദനാൽ രാമനെ സുഗ്രീവൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. രാമൻ സ്വസ്ഥമായ മനസോടെ സുഗ്രീവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, താൻ ഏറ്റ കാര്യം ഒന്നുകൂടെ ഓർമിപ്പിച്ചു.ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് താൻ ഉദ്ദേശിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നടന്നു കഴിഞ്ഞതായി സുഗ്രീവന് ബോധ്യമായി. ===ബാലിവധം=== സുഗ്രീവൻ രാമനോടു ബാലിയും താനുമായുള്ള ശത്രുതയുടെ കഥ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. പിതാവായ ഋഷരജസ്സിന്റെ കാല ശേഷം മൂത്ത പുത്രനായ ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ വാനരരാജാവായും അനുജൻ സുഗ്രീവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭരണത്തിൽ സഹായിച്ചുകൊണ്ടും വാണു. ഒരിക്കൽ മായാവി എന്ന രാക്ഷസൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ പോരിന് വെല്ലുവിളിച്ചു. രാത്രി സമയം രക്ഷസന്മാരുടെ മായക്കു ശക്തി കൂടും എന്നു സുഗ്രീവന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചിട്ടു ബാലി മായാവിയോട് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. ബാലിയുടെ അടി കൊണ്ടവശനായ മായാവി പിന്തിരിഞോടി. പുറകേ ബാലിയും ഒപ്പം സുഗ്രീവനും.ഓടിയോടി മായാവി ഒരു ഗുഹയിൽ കേറി, സുഗ്രീവനെ പുറത്തു കാവലിരുത്തിയിട്ടു ബാലിയും അകത്തു കയറി.കുറേനാൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ബാലി മടങ്ങി വന്നില്ല. ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം ഗുഹയിൽ നിന്നും ബാലിയുടെ നിലവിളിയും മായാവിയുടെ അട്ടഹാസവും സുഗ്രീവൻ കേട്ടു.ഗുഹാമുഖത്തു രക്തം പതഞ്ഞു ഒഴുകുന്നത് കണ്ടു ബാലി മരിച്ചു എന്നു നിജപ്പെടുത്തിയ സുഗ്രീവൻ, മായാവി ഗുഹയിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാതെ ഇരിക്കാനായി വലിയൊരു പാറകല്ലു കൊണ്ടു ഗുഹാമുഖം അടച്ചു വെച്ചു. കിഷ്കിന്ധയിലെത്തിയ സുഗ്രീവൻ ദുഃഖിതനായി കഴിഞ്ഞുകൂടി. രാജ്യം അനാഥമാകാതിരിക്കാനായി മന്ത്രിമാരുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം സുഗ്രീവൻ രാജാവായി. വാസ്തവത്തിൽ ബാലി മരിച്ചു എന്നു സുഗ്രീവന് തോന്നിയത് മായാവിയുടെ മായ കൊണ്ടായിരുന്നു. മായാവിയെ കൊന്നു ഗുഹയുടെ വാതിലിലെത്തിയ ബാലി ഒറ്റ ചവിട്ടിനു പാറ കല്ല് ദൂരെ തെറിപ്പിച്ചു. തന്നെ കൊല്ലാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ മനപ്പൂർവ്വം ഗുഹ പാറകൊണ്ടടച്ചു എന്നു വിശ്വസിച്ച ബാലി, കിഷ്കിന്ധയിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റു പോലെ പാഞ്ഞെത്തി. ബാലിയെ കണ്ടു സുഗ്രീവൻ സർവസ്വവും അദ്ദേഹത്തിന് അടിയറ വച്ചിട്ടും ബാലി ശാന്തനായില്ല. സുഗ്രീവനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്ത സേവകന്മാരെയും ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്നും ആട്ടിപ്പായിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ പത്നിയായ രുമയെ ബാലി ബലമായി അപഹരിച്ചു. ബാലിയുടെ ശക്‌തി ശ്രീരാമൻ മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ തുടർന്നു ; ബാലി മഹാഗിരികൾ എടുത്തു അമ്മാനമാടും, വൻവൃക്ഷങ്ങൾ പറിച്ചൊടിക്കും.അച്ഛനായ ദേവേന്ദ്രൻ കൊടുത്ത നൂറു പൊൻതാമരപ്പൂക്കൾ കൊരുത്ത മാല എപ്പോഴും ബാലിയുടെ കഴുത്തിലുണ്ടാകും. ഇന്ദ്രന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ എതിരാളിയുടെ പകുതി ശക്തി ബാലിയിൽ വന്നു ചേരും. ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിനും മുന്നേ ഉണരുന്ന ബാലി സൂര്യോദയത്തിനു മുന്നേ നാലു മഹാസാഗരങ്ങളിലും തർപ്പണം ചെയ്‌തു മടങ്ങി എത്തും. ഒരിക്കൽ ഒരു കൂറ്റൻ പോത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നോട് പോരിന് വന്ന ദുന്ദുഭി എന്ന അസുരനെ വധിച്ചു, അവന്റെ ജഡം ബാലി ഒരു യോജന ദൂരം വലിച്ചെറിഞ്ഞു. ജഡം വന്നു വീണതു മാതംഗ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു. തന്റെ അശ്രമം ജഡം വീഴ്ത്തി ആശുദ്ധമാക്കിയവൻ ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു യോജന ചുറ്റളവിൽ കാലു കുത്തിയാൽ തല പൊട്ടി തെറിച്ചു മരിക്കട്ടെ എന്നു മുനി ശപിച്ചു. അതിൻപ്രകാരമാണ് ബാലി കാൽ കുത്താത്ത ഏക സ്ഥലം എന്നുള്ള രീതിയിൽ ആ പ്രദേശത്തിന് അകത്തുള്ള ഋശ്യമൂക പർവതത്തിൽ ബാലിയെ പേടിച്ചു സുഗ്രീവൻ അഭയം തേടിയത്. തന്റെ ശക്തിയിൽ സുഗ്രീവനു വിശ്വാസമുണ്ടാകാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ ദുന്ദുഭിയുടെ അസ്ഥികൂടം കാൽ കൊണ്ട് തോണ്ടി പത്തു ജോജന ദൂരെ വീഴ്ത്തി മാത്രമല്ല ബാലിയുടെ കരബലം നിരന്തരം ഏറ്റിട്ടും വീഴാതെ നിന്ന ഏഴു സാലവൃക്ഷങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ബാണം കൊണ്ടു രാമൻ തുളച്ചു. സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ പിൻബലത്തിൽ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ബാലിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഇടക്ക് ബാലിയെ മറഞ്ഞിരുന്നു ബാണം എയ്‌തു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച രാമനു സഹോദരന്മാർ രണ്ടുപേരും തമ്മിലുള്ള രൂപസാദൃശ്യം മൂലം ബാലിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു അസ്ത്രമയക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. ബാലിയുടെ മർദനത്താൽ അവശനായ സുഗ്രീവൻ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവനെ യുദ്ധത്തിനിടയിൽ തിരിച്ചറിയാൻ വേണ്ടി രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പൂമാല അണിയിപ്പിച്ചു. ബാലിയെ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ച സുഗ്രീവനോട്, ബാലിയുടെ പത്നിയായ താര തടഞ്ഞിട്ടു കൂടി ബാലി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. പോരിനിടയിൽ ബാലിയെ രാമൻ ഒളിയമ്പെയ്തു. മരണക്കിടക്കയിൽ കിടന്നു കൊണ്ടു, മര്യാദപുരുഷോത്തമനായ രാമൻ തന്നെ ഒളിയമ്പെയ്‌തതു മൂലം അധർമം പ്രവർത്തിച്ചു എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു രാമനെ ബാലി ഉഗ്രമായി വിമർശിക്കുന്നു. ഇക്കാണുന്ന ഭൂമി മുഴുവൻ പരിപാലിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശ രാജാവായ ഭരതന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ, സ്വപുത്രിയെ പോലെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട അനുജന്റെ പത്നിയെ കാമാന്ധനായി ബലപൂർവം അപഹരിച്ചു അധർമ്മം പ്രവർത്തിച്ച ബാലിയെ ശിഷിക്കേണ്ടതു തന്റെ കടമയാണെന്നു രാമൻ ഉണർത്തിച്ചു. രാമന്റെ യുക്തിപൂർവ്വമായ മറുപടി കേട്ടു തന്റെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ ബാലി പശ്ചാത്താപവിവശനായി. ബാലിയുടെ അവസാന നിമിഷങ്ങൾ കണ്ട സുഗ്രീവനും അത്യധികം ദുഃഖിക്കുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാലി തന്റെ കഴുത്തിൽ കിടന്ന സ്വർണ്ണ താമരമാല സുഗ്രീവനെ അണിയിച്ചിട്ടു കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാധികാരവും തന്റെ പത്നി താരയുടെയും പുത്രൻ അംഗദന്റെയും സംരക്ഷണം സുഗ്രീവനെ ഏൽപിച്ചിട്ടു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. ബാലിയുടെ ജഡം വിധിപൂർവം സംസ്‌കരിച്ചു. സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അംഗദനെ യുവരാജാവായും വാഴിച്ചു.കിഷ്കിന്ധയിലേക്കുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ക്ഷണം രാമൻ സ്നേഹപൂർവം നിരസിച്ചു.ഇനിയുള്ള മഴക്കാലം സീതാന്വേഷണത്തിന് പറ്റിയതല്ലെന്നു പറഞ്ഞ രാമൻ, അനവധി കാലം വനത്തിൽ വസിച്ചു ക്ലേശിച്ച സുഗ്രീവനോട് നാലു മാസങ്ങൾ രാജഭോഗങ്ങൾ ആവോളം അനുഭിച്ചു സുഖമായി കഴിയാൻ പറഞ്ഞു. ശേഷം രാമലക്ഷമണന്മാർ പ്രസവണം എന്ന പർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ താമസം മാറ്റി. ===സീതാന്വേഷണം=== അനേകവർഷത്തെ ഒളിവു ജീവിതത്തിന് ശേഷം പെട്ടെന്ന് കൈവന്ന സൗഭാഗ്യങ്ങളിലും സുഖഭോഗങ്ങളിലും മുഴുകിയ സുഗ്രീവൻ രാമനു നൽകിയ വാഗ്ദാനം തന്നെ മറന്നു പോയിരുന്നു.ഹനുമാൻ അദ്ദേഹത്തെ അത് ഓർമ്മിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും മധുപാനത്തിലും സ്ത്രീകളിലും സദാസമയവും മുഴുകിയ സുഗ്രീവനു ഒന്നും തലയിൽ കേറുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. നാല് മാസങ്ങൾക്കു ശേഷവും സുഗ്രീവൻ സീതാന്വേഷണത്തിൽ താല്പര്യം കാട്ടാത്തത് കണ്ട രാമൻ ദുഃഖിതനായി. രാമന്റെ ദുഃഖം കണ്ടിട്ടു ലക്ഷ്മണൻ ക്രുദ്ധനായി കൽപ്പാന്തകാലത്തെ കാലാഗ്നി പോലെ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി. ലക്ഷ്മണൻ്റെ കോപം കണ്ട ഭയന്ന വാനരന്മാർ നാല് പാടും ചിതറി ഓടി. യുവരാജാവായ അംഗദന് പോലും ലക്ഷ്മണൻ്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ ധൈര്യമുണ്ടായില്ല. ഭയന്നു പോയ സുഗ്രീവൻറെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം താര ലക്ഷ്മണനെ സമാധാനിപ്പിക്കുന്നു. സുഗ്രീവനെ തന്റെ ശപഥത്തെകുറിച്ചു ലക്ഷ്മണൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ബാലി പോയ വഴി അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നു കൂടി ലക്ഷ്മണൻ ഭീഷണി കലർന്ന സ്വരത്തിൽ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. സുഗ്രീവൻ ഉടൻ തന്നെ രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി, താൻ വാനരന്മാരെയെല്ലാം കിഷ്കിന്ധയിൽ എത്തി ചേരാൻ കല്പന കൊടുത്തായി അറിയിക്കുന്നു. അതിൻപ്രകാരം വന്നു ചേർന്ന കോടിക്കണക്കിനു വാനരന്മാരെ സുഗ്രീവൻ നാലു ദിശയിലും സീതയെ തിരയാൻ പറഞ്ഞയക്കുന്നു. ഒരു മാസം അവധി സുഗ്രീവൻ എല്ലാവർക്കും ഇതിനായി നൽകി. തെക്കു ദിക്കിൽ സീതയെ തിരയാൻ സുഗ്രീവൻ അയച്ചത് അംഗദൻ, ജാംബവാൻ, ഹനുമാൻ എന്നിവരുടെ സംഘത്തെയായിരുന്നു.സീതയെ കണ്ടെത്തിയാൽ തന്റെ ദൂതനാണ് ഹനുമാന് എന്നു തെളിവ് കാണിക്കാനായി രാമൻ തന്റെ മുദ്രമോതിരം ഹനുമാനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. ഒരു മാസത്തിനു ശേഷം ബാക്കി മൂന്നു സംഘങ്ങളും കിഷ്കിന്ധയിൽ നിരാശയോടെ മടങ്ങി എത്തി. എന്നാൽ തെക്കോട്ടു പോയ ഹനുമാനും കൂട്ടരും അനവധി ദിവസത്തെ തിരച്ചിലിനോടുവിൽ ദാഹിച്ചു വലഞ്ഞു വെള്ളമന്വേഷിച്ചു ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവിടെ വെച്ചു സ്വയംപ്രഭ എന്ന ദിവ്യ അവരെ സൽക്കരിച്ചു വിശപ്പും ദാഹവും മാറ്റുന്നു. ശേഷം സ്വയംപ്രഭ തൻറെ ദിവ്യശക്തിയിൽ അവരെ സമുദ്രക്കരയിൽ എത്തിച്ചു. മഹാസമുദ്രം കടന്നു എങ്ങനെ സീതയെ തിരയും എന്നോർത്തു ദുഃഖിതരായ അംഗദനും സംഘവും ജടായുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ, ചിറകു നഷ്ടപ്പെട്ട സമ്പാതി എന്ന പക്ഷിയെ കണ്ടുമുട്ടി. വാനരന്മാരെ കണ്ടു മുട്ടിയ സമ്പാദിക്കു നഷ്ടപ്പെട്ട ചിറകു വീണ്ടും മുളച്ചു. സമ്പാതി ഉയരത്തിൽ പറന്നു തന്റെ ജന്മസിദ്ധമായ ദീർഘദൃഷ്ടി ഉപയോഗിച്ചു സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തി വാനരരെ അറിയിച്ചു. ആരു നൂറു യോജന ദൂരം കടൽ ചാടി ലങ്കയിൽ എത്തുമെന്നു ഓർത്തു വാനരന്മാർ ചിന്താകുലരാകുന്നു. മാഹാശക്തനായ ഹനുമാനെ തന്റെ കഴിവുകളെ കുറച്ചു ജാമ്പവാൻ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഹനുമാൻ വിരാട രൂപം കൈക്കൊണ്ടു സമുദ്രത്തിനു മുകളിലൂടെ ലങ്കയിലേക്കു കുതിച്ചു.വഴിക്ക് വെച്ചു സാഗരനിർദ്ദേശപ്രകാരം തന്നെ സൽക്കരിക്കാൻ കടലിൽ നിന്നും പൊന്തിവന്ന മൈനാക പർവതത്തിന്റെ സൽക്കാരം ഹനുമാൻ നിരസിച്ചു. തന്നെ പരീക്ഷിക്കാൻ ദേവന്മാർ അയച്ച നാഗമാതാവ് സുരസ്സയുടെ പരീക്ഷണത്തിലും ഹനുമാൻ വിജയിച്ചു. നിഴൽ തടഞ്ഞു നിർത്തി ജീവികളെ പിടികൂടി ഭക്ഷിക്കുന്ന അംഗാരകസിംഹിക എന്ന രാക്ഷസിയെ ഹനുമാൻ സംഹരിച്ചു. ലങ്കയിൽ എത്തിയ ഹനുമാൻ സൂഷ്മരൂപം കൈകൊണ്ടു അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ലങ്കയുടെ കാവൽ ദേവതയായ ലങ്കാശ്രീ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ കൈപ്പത്തി കൊണ്ടുള്ള ഇടിയേറ്റ ലങ്കാനഗരദേവത ലങ്ക ഉപേക്ഷിച്ചു യാത്രയായി.രാവണന്റെ അന്തഃപുരവും ലങ്കയുടെ പ്രൗഢിയും പുഷപകവിമാനവും രാവണനെയും തൊട്ടടുത്തു കണ്ട ഹനുമാൻ വിസ്മയഭരിതനായി. അവിടെ മണ്ഡോദരിയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളെയും കണ്ടെങ്കിലും സീതയെ മാത്രം ഹനുമാൻ കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിച്ചപോൾ അശോകവനത്തിൽ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ മലിനവസ്ത്രധാരിണിയും, ദുഃഖിതയും, രാക്ഷസിമാരുടെ ഭീഷണികൾ മൂലം തളർന്നിരിക്കുന്ന സീതയെ ഹനുമാൻ കണ്ടെത്തി. സീതയുടെ മുന്നിൽ ഉടനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെ ഹനുമാൻ മരത്തിന്റെ മുകളിൽ ഒളിച്ചിരുന്നു രംഗം വീക്ഷിച്ചു. കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാവണൻ അവിടേക്ക് എഴുന്നള്ളി സീതയോട് തനിക്കു വശംവദയാകാൻ വീണ്ടും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. സീത രാവണന്റെ നേർക്ക് നോക്കാതെ ഒരു പുൽകൊടിയിൽ നോക്കി ദുർബുദ്ധിയായ രാവണന്റെ അന്ത്യമടുത്തു എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു രാവണനെ നിരാകരിക്കുന്നു. സീതയോട് കോപിച്ച രാവണനെ ധാന്യമാലിനി എന്ന പത്നി അവിടെ നിന്നും കൂട്ടി കൊണ്ടു പോകുന്നു. കാവൽരാക്ഷസിമാർ സീതയെ വീണ്ടും ഭയപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ത്രിജട എന്ന വൃദ്ധയും ബുദ്ധിമതിയുമായ രാക്ഷസി അവരെ തടഞ്ഞിട്ടു, താൻ കണ്ട സ്വപ്നത്തിൽ സീത രാമനോട് ചേരുന്നതും രാവണന്റെയും പുത്രന്മാരുടെയും സർവനാശവും കണ്ടതായി അറിയിച്ചു. അതിനാൽ സീതയെ ബഹുമാനിക്കാൻ ത്രിജട മറ്റുള്ളവരെ ഉപദേശിച്ചു. രാക്ഷസിമാർ ഉറങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ആരും വരില്ലായെന്നു ചിന്തിച്ചു നിരാശയായ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. അപ്പോൾ ഹനുമാൻ രാമന്റെ ജീവിത കഥ സീത കേൾക്കാൻ വേണ്ടി പാടി.അതിനു ശേഷം സീതയുടെ മുന്നിലെത്തിയ ഹനുമാനെ സീത ആദ്യം വിശ്വസിച്ചില്ല. രാമലക്ഷ്മണമാരുടെ ശരീരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഹനുമാൻ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു, രാമന്റെ മോതിരം കൂടി ഹനുമാൻ സീതയെ ഏല്പിച്ചപ്പോൾ സീതക്കു ഹനുമാനെ പൂർണ വിശ്വാസമായി. സുഗ്രീവനുമായിട്ടുള്ള രാമന്റെ സഖ്യവും താൻ സുഗ്രീവ നിർദ്ദേശത്താലാണ് സീതയെ തിരിഞ്ഞു വന്നത്‌ എന്നും മറ്റുമുള്ള കാര്യങ്ങളും ഹനുമാൻ വിവരിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും തന്നെക്കാൾ ശക്തരായ മറ്റു വാനരന്മാരും ഉടനെ ലങ്കയിൽ എത്തി രാവണനടക്കമുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു സീതയെ രക്ഷിച്ചുകൊള്ളുമെന്നു ഹനുമാൻ സീതക്കു ഉറപ്പുനൽകി. ഹനുമാൻ തന്നെ കണ്ടു എന്ന തെളിവിനായി, സീത രാമനു നൽകാൻ ഹനുമാന്റെ കൈവശം തൻറെ ചൂഡാരത്നം കൊടുത്തയച്ചു. തെളിവിനയായി തനിക്കും രാമനും മാത്രമറിയാവുന്ന കാക വൃത്താന്തവും സീത ഹനുമാനെ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. തന്നെ കാക്കയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നു ഉപദ്രവിച്ചു ഇന്ദ്രപുത്രൻ ജയന്തനോട് പോലും ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു അവന്റെ ഒരു കണ്ണ് നശിപ്പിച്ച രാമൻ, തന്നെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോയ രാവണനെ എന്തു കൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്നുപറഞ്ഞു സീത ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചു. സീതയെ വീണ്ടും നമസ്‌കരിച്ചു ഹനുമാൻ യാത്ര പറഞ്ഞു ഇറങ്ങി. ===ലങ്കാദഹനം=== സീതയെ കണ്ടതിനു ശേഷം രാവണനെ നേരിട്ടു കണ്ടു സംസാരിക്കാൻ ഹനുമാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അതിനു വേണ്ടി അദ്ധേഹം അശോകവനിക നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭയന്നുപോയ രാക്ഷസിമാർ ഉടനെ കാവൽ സൈനികരെ വിവരമറിയിച്ചു. തന്നെ പിടികൂടാനെത്തിയ സൈനികരെ ഒരു കൊടിമരം പിഴുതെടുത്തുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ അടിച്ചു കൊന്നു.വിവരമറിഞ്ഞ രാവണൻ കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. രാവണന്റെ അനവധി സേനാപതിമാരെയും മന്ത്രിപുത്രന്മാരെയും സൈനികരെയും മാരുതി കാലപുരിക്കയച്ചു. തന്റെ പുത്രൻ അക്ഷകുമാരനും ഹനുമാന്റെ കൈകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ രാവണന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മേഘനാഥൻ എന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിനെ രാവണൻ രംഗത്തിറക്കി. യാതൊരു വിധത്തിലും ഹനുമാനെ കീഴടക്കാൻ സാധിക്കില്ലയെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം തന്നെ മാരുതിക്കു നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റു ബോധം മറഞ്ഞു ഹനുമാൻ വീണു.എങ്കിലും പെട്ടെന്ന് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം തെളിഞ്ഞു കാരണം ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റലും അതിന്റെ പ്രഭാവം കുറച്ചു നേരം മാത്രമേ ഹനുമാനിൽ നിലനിൽക്കുവെന്നു ബ്രഹ്‌മാവ് ഹനുമാനു പണ്ട് വരം നൽകിയിരുന്നു.രക്ഷസന്മാർ ഹനുമാനെ കയർ കൊണ്ടു കെട്ടിവരിഞ്ഞപ്പോൾ ശേഷിച്ച ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രപ്രഭാവവും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും വിട്ടകന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം മാരുതിയെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ഹനുമാനെ കണ്ടിട്ടു പണ്ട് തന്നെ ശപിച്ച നന്ദികേശനാണോയെന്നു രാവണൻ സംശയിച്ചു. മാരുതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രഹസ്തനെ രാവണൻ ചുമതലപ്പെടുത്തി. പ്രഹസ്താന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയാണെന്നും ഇപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് താൻ വന്നിരിക്കുന്നതെന്നും, ശ്രീരാമന്റെ പത്നി സീതയെ ആദരപൂർവം അദ്ദേഹത്തിന് തിരിച്ചു നൽകാത്ത പക്ഷം രാമലക്ഷമണന്മാരുടെ നിശിത ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും മുഴുവനും നശിക്കുമെന്നും ഹനുമാൻ രാവണനെ അറിയിച്ചു. ഹനുമാന്റെ മറുപടി കേട്ടു അത്തതെവ കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ ഹനുമാനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടെങ്കിലും, ദൂതവധം പാപമാണെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണൻ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. അതുകേട്ട് ഒന്നു ആലോചിച്ച ശേഷം, ഹനുമാൻ ഒരു വാനരനായതിനാൽ വാനരന്റെ പ്രധാന ശരീരഭാഗമായ വാലിൽ തീവെക്കാൻ രാവണൻ കൽപ്പിച്ചു. രാക്ഷസൻമാർ ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തുണിയും ചുറ്റി എണ്ണയും നെയ്യും ഒഴിച്ചു തീകത്തിച്ചു നഗരപ്രദക്ഷിണം ചെയ്യിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തീ കൊളുത്തപ്പെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ സീത, തന്റെ പാതിവ്രത്യത്തിനു ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അഗ്നിദേവൻ ഹനുമാന് കുളിർമ്മയേകട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. ലങ്ക ആകമാനം വീക്ഷിച്ച ഹനുമാൻ ഒരാട്ടഹാസത്തോടെ തന്നെ ബന്ധിച്ച കയർ പൊട്ടിച്ചു, മാളികകളിൽ നിന്നും മാളികകളിലേക്കു ചാടി ലങ്കാനഗരത്തിന് തീവെച്ചു. ലങ്കാനഗരത്തിൽ മുഴുവൻ ഹനുമാൻ തീ പടർത്തിയെങ്കിലും വീഭിഷണന്റെ ഗൃഹത്തിന് ഹനുമാൻ തീ വെച്ചില്ല. ലങ്കയിൽ ആളിപടർന്ന തീ, സീത വസിക്കുന്ന അശോകവനത്തിലും എത്തിയില്ല. സമുദ്രത്തിൽ വാൽ മുക്കി തീ അണച്ചതിനു ശേഷം സീതയെ ഒന്നു കൂടെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു, ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. ആഹ്ലാദാരവങ്ങളോടെ വാനരവൃന്ദം ഹനുമാനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. "കണ്ടു സീതയെ" എന്ന രണ്ടു വാക്കിൽ ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരെ കാര്യം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. കോലാഹലത്തോടെ കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് മടങ്ങിയ വാനരന്മാർ സുഗ്രീവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട തോട്ടമായ മധുവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു ആവോളം മധു പാനം ചെയ്തു ബോധം നഷ്ടപെട്ടു തോട്ടത്തിൽ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും കാവൽക്കാരനായ ദധിമുഖനെ അടിച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ദധിമുഖൻ സുഗ്രീവനോട് ചെന്നു പരാതി പറഞ്ഞെങ്കിലും സുഗ്രീവൻ സന്തോഷിക്കയാണ് ചെയ്‌തതു, കാരണം സീതയെ വാനരവീരന്മാർ കണ്ടെത്തിയെന്നും അതിന്റെ ആഹ്ലാദപ്രകടനമാണ് അവർ കാട്ടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടി. ഹനുമാൻ രാമന്റെ മുന്നിലെത്തി അദ്ദേഹത്തെ പ്രണമിച്ചിട്ടു സീതയെ താൻ കണ്ടു എന്നറിയിച്ചു. സീതയുടെ ചൂഡാരത്‌നം മാരുതി രാമനു സമർപ്പിച്ചിട്ടു സർവകാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും വാനരപ്പടയും ഒട്ടും വൈകാതെ ലങ്കയിൽ എത്തിച്ചേരുമെന്നു ദേവിക്കു താൻ ഉറപ്പ് നൽകി എന്നും ഹനുമാൻ രാമനെ അറിയിച്ചു. ===സേതു ബന്ധനം=== {{Unreferenced section}} സീത ലങ്കയിലുണ്ടെന് മാരുതി രാമനെ അറിയിച്ചു.അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായ രാമൻ തന്റെ സിദ്ധികൾ ഹനുമാനു പകർന്നു കൊടുക്കുന്ന രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഗാഢമായി ആശ്ലേഷിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നും കോട്ടകളും കിടങ്ങുകളാലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട, ശിലായന്ത്രങ്ങളും ബാണയന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ടു സുസജ്ജമായ ത്രികൂട പർവത്തിന്‌ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സുവർണലങ്കയെ കുറിച്ചു രാമനു വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിച്ചു. എത്രയും പെട്ടന്ന് രാവണനെ വധിച്ചു സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി രാമനും സംഘവും ഉത്രം നക്ഷത്രത്തിലെ 'വിജയം' എന്ന ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ വൻപടയോട് കൂടെ ലങ്കയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അംഗദൻ, ഹനുമാൻ, ജാമ്പവാൻ, നളൻ, നീലൻ, ദ്വിവിതൻ, മൈന്ദൻ, പനസൻ, ശരഭൻ, ഗജൻ, ഗവാഷൻ, സുഹേഷ്‌ണൻ, ശതബലി, വേഗദർശി, ഗന്ധമാദനൻ എന്നീ ശക്തരായ വാനരന്മാർ നേതൃത്ത്വം നൽകുന്ന സുഗ്രീവന്റെ വാനരസൈന്യം കടലിളകി വരുന്നതുപോലെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി. സമുദ്രതീരതെത്തിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗീവനും വാനരപ്പടയും അവിടെ തമ്പടിച്ചു, സമുദ്രം കടക്കുന്ന മാർഗങ്ങളെക്കുറിച്ചു ആലോചിച്ചു. ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ വരുത്തിയ നാശങ്ങൾക്കു ശേഷം രാവണൻ മന്ത്രിസഭ വിളിച്ചുകൂട്ടി ഭാവി പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. രാമനുമായുള്ള യുദ്ധം അനിവാര്യമാണെന്നു മിക്കവരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സീതയെ രാമനു തിരിച്ചു നൽകി യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി രാക്ഷസകുലത്തെ രക്ഷിക്കണം എന്നഭിപ്രായപ്പെട്ട രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണനെ രാവണനും ഇന്ദ്രജിത്തും നിന്ദിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്‌തു. കോപിഷ്ടനും നിരാശനുമായ വിഭീഷണൻ, തൻ്റെ നാലു വിശ്വസ്തരായ സേവകരോടൊപ്പം ലങ്കയുപേക്ഷിച്ചു രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി അഭയം അഭ്യർഥിച്ചു. രാമൻ വിഭീഷണനു അഭയം നൽകുക മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തെ സമുദ്രജലം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു ലങ്കയുടെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു സുഗ്രീവനെ പാട്ടിലാക്കി കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കാൻ വേണ്ടി രാവണൻ തന്റെ വിശ്വസ്ത മന്ത്രിയായ ശുകനെ അയച്ചു. പക്ഷി വേഷത്തിലെത്തിയ ശുകൻ ആകാശത്തു നിന്നുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ശുകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുപിതനായ സുഗ്രീവൻ വാനാരന്മാരോട് അവനെ പിടികൂടാൻ പറഞ്ഞു. ശുകനെ ചാടി പിടികൂടിയ വാനരൻമ്മാർ അവനെ ഇടിക്കാനും തൊഴിക്കാനും തൂവലുകൾ പറിച്ചെടുക്കാനും തുടങ്ങി.വാനര പീഡനത്താൽ അവശനായ ശുകനെ രാമന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ശുകൻ ദൂതനായത് കൊണ്ട് അവനെ വെറുതെ വിടാൻ രാമൻ കല്പിച്ചു. വിഭീഷണന്റെ അഭിപ്രായ പ്രകാരം സാഗരദേവവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു സമുദ്രത്തെ തരണം ചെയ്യാൻ മാർഗം കാട്ടിത്തരാൻ വേണ്ടി രാമൻ മൂന്നു ദിവസം സമുദ്രതീരത്തു ദർഭ വിരിച്ചു കിഴക്കോട്ടു തലവെച്ചുകിടന്നു ധ്യാനമിരുന്നെങ്കിലും സാഗരദേവൻ പ്രത്യക്ഷപെട്ടില്ല. കുപിതനായ രാമൻ ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ സാഗരദേവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തന്റെ മീതെ വാനരന്മാരെ കൊണ്ടു ചിറ കെട്ടിച്ചു ലങ്കയിലേക്കു കടക്കാനും, താൻ അതു തിരമാലകൾ മൂലം ചിതറിപ്പോവാതെ പൃഷ്‌ടോപരി താങ്ങി നിർത്തികൊള്ളാമെന്നും സാഗരം രാമനെ അറിയിച്ചു. രാമൻ തൊടുത്ത ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രത്തെ തന്റെ വടക്കു ഭാഗത്തായി, ക്രൂരരാക്ഷസന്മാർ നിവസിക്കുന്ന ദ്രുമകല്യ എന്ന സ്ഥലം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിക്കാൻ സാഗരം അഭ്യർഥിച്ചു. സമുദ്രദേവൻ്റെ നിർദ്ദേശമനുസരിച്ചും രാമന്റെ കല്പനയിലും വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ പുത്രനായ നളന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലും കോടിക്കണക്കിന് വരുന്ന വാനരപ്പട വൻപാറകളും മുള, കടമ്പു, കരിമ്പന, കരിമരുത്, നീർമരുത്, കുടകപ്പാല തുടങ്ങിയ മരങ്ങളും കടലിലേക്ക് പറിച്ചിട്ടു. നളന്റെയും നീലന്റെയും നേത്രത്വത്തിൽ വെറും അഞ്ചു ദിവസം കൊണ്ടു നൂറു യോജന നീളം സമുദ്രത്തിനു മീതെക്കൂടെ ലങ്കയിലേക്കുള്ള സേതുവിന്റെ നിർമ്മാണം വാനരപ്പട പൂർത്തീകരിച്ചു. രാമനും വാനര സൈന്യവും സേതുമാർഗ്ഗം ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ===യുദ്ധസന്നാഹം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കയിലെത്തിയ രാമനും സൈന്യവും സുവേല പർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ തമ്പടിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയും ബലവും എണ്ണവും ഉള്ളുകളികളും അറിഞ്ഞു വരാൻ രാവണനിർദ്ദേശത്താൽ വീണ്ടും ശുകനും ഒപ്പം സാരണനും വാനരവേഷത്തിൽ രാമന്റെ സൈന്യത്തിൽ കടന്നു കൂടി വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കവേ വിഭീഷണൻ അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടി രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചു. വന്നകാര്യം പൂർത്തികരിച്ചു മടങ്ങാനും കൂടുതൽ എന്തെങ്കിലും അറിയണമെങ്കിൽ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു തരുമെന്നും, തന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും ഒടുങ്ങാൻ തയ്യാറാക്കുക എന്നു രാവണനെ അറിയിക്കുക എന്നും രാമൻ അവരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം വിട്ടയച്ചു. രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തിയ ശുകസാരണന്മാർ നടന്നതെല്ലാം രാക്ഷസരാജനെ അറിയിച്ചു. രാമനും ലക്ഷ്മണും സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും നാലു പേർ മതി ലങ്കയെ നശിപ്പിക്കാണെന്നും വാനരസേന വെറും കാഴ്ച്ചക്കാരായി നോക്കി നിന്നാൽ മാത്രം മതിയെന്നും അവർ രാവണനെ അറിയിച്ചു. വാനരന്മാരുടെ ഉപദ്രമമേറ്റത് കൊണ്ടാണ് ശുകസാരണന്മാർ ഇപ്രകാരം വിഢിത്തം പറയുന്നതെന്ന് രാവണൻ പരിഹസിച്ചു. ഒരുന്നത ഗോപുരത്തിന് മുകളിൽനിന്നു കൊണ്ടു രാവണൻ വിശാലമായ വാനാരസേനയെ വീക്ഷിച്ചു. ശുകസാരണന്മാർ ഓരോ വാനരവീരൻമ്മാരെക്കുറിച്ചും രാവണനോടു വിശദീകരിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിൻ്റെ ശക്തി കണ്ട് അമ്പരന്ന രാവണൻ,യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് സീതയുടെ മനസ്സുമാറ്റാൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. മായാജാലങ്ങളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ 'വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ' എന്ന രാക്ഷസനെയും കൂട്ടി രാവണൻ അശോകവനത്തിലെത്തി. തന്റെ സൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തൻ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുകയായിരുന്ന രാമനെ ചതിയിൽ വെട്ടിക്കൊന്നു എന്ന് രാവണൻ സീതയോട് കള്ളം പറഞ്ഞു. തെളിവിനായി വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ സൃഷ്ടിച്ച, ചോരയൊലിക്കുന്ന രാമന്റെ 'മായാശിരസ്സും' (കൃത്രിമ തല) രാമന്റെ വലിയ വില്ലും സീതയുടെ മുന്നിലേക്ക് ഇട്ടുകൊടുത്തു. തന്റെ ജീവനാഥന്റെ തലയും വില്ലും കണ്ട് സീതാദേവി ബോധംകെട്ടു വീണു. ഉണർന്നപ്പോൾ ആ തലയെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ദേവി വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ലങ്കയിൽ വലിയൊരു യുദ്ധഭേരി മുഴങ്ങുകയും, മന്ത്രിമാർ അടിയന്തരമായി രാവണനെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് വിളിച്ചുകൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. രാവണൻ പോയ ഉടനെ ആ മായാശിരസ്സും വില്ലും അപ്രത്യക്ഷമായി. അപ്പോൾ വിഭീഷണന്റെ പത്നിയായ 'സരമ' അവിടെയെത്തുകയും, അതൊരു മായാപ്രയോഗമാണെന്നും ശ്രീരാമൻ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി സുവേല പർവ്വതത്തിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നും പറഞ്ഞ് സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമൻ ലങ്കയെ വളഞ്ഞുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരുമായി അടിയന്തരയോഗം ചേർന്നു. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് കവാടങ്ങളും സംരക്ഷിക്കാനായി തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച സേനാധിപന്മാരെ രാവണൻ നിയോഗിച്ചു: •കിഴക്കേ കവാടം: അതിശക്തനായ 'പ്രഹസ്തനെ' ആണ് കിഴക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാൻ ഏൽപ്പിച്ചത്. •തെക്കേ കവാടം :ഭയാനകന്മാരായ 'മഹാപാർശ്വൻ', 'മഹോദരൻ'എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം തെക്കേ കവാടത്തിൽ നിർത്തി. •പടിഞ്ഞാറേ കവാടം : ഏറ്റവും വലിയ മാന്ത്രികനും അജയ്യനുമായ തന്റെ പ്രിയപുത്രൻ 'ഇന്ദ്രജിത്തിനെ'പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിന്റെ ചുമതല ഏൽപ്പിച്ചു. •വടക്കേ കവാടം: ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും നിൽക്കുന്ന വടക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ചുമതല രാവണൻ നേരിട്ട് ഏറ്റെടുത്തു. ശുകൻ, സാരണൻ എന്നിവരും രാവണനൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. •മദ്ധ്യഭാഗം:ലങ്കയുടെ ഹൃദയഭാഗം സംരക്ഷിക്കാൻ 'വിരൂപാക്ഷൻ' എന്ന സേനാധിപനെയും നിയോഗിച്ചു. യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കാനായി ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവനും വാനരവീരന്മാരും 'സുവേല പർവ്വതത്തിന്റെ' മുകളിൽ കയറി ലങ്കാനഗരം നിരീക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ വളരെ ദൂരെ ലങ്കാകൊട്ടാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും മുകളിലത്തെ മട്ടുപ്പാവിൽ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് നിൽക്കുന്ന രാവണനെ അവർ കണ്ടു. തന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ശ്രീരാമന്റെ ബദ്ധശത്രുവിനെ കണ്ട മാത്രയിൽ വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവന്റെ രക്തം തിളച്ചു. മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കാതെ ഒറ്റയടിക്ക് സുഗ്രീവൻ സുവേല പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് രാവണന്റെ മട്ടുപ്പാവിലേക്ക് ഒരു വൻ കുതിപ്പ് നടത്തി. രാവണന്റെ മുന്നിൽ ചെന്നുവീണ സുഗ്രീവൻ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: "ഞാൻ ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമന്റെ ദാസനാണ്, ഇന്ന് നീ എന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടില്ല". പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണത്തിൽ അമ്പരന്ന രാവണനുമായി സുഗ്രീവൻ ഘോരമായ മൽപ്പിടുത്തം നടത്തി. സുഗ്രീവൻ രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ വലിയൊരു മൽപ്പിടുത്തം തന്നെ നടന്നു. എന്നാൽ തനിക്ക് തുല്യനായ ഈ വാനരനെ വെറും കായികബലം കൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തി പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് മുൻകൂട്ടി കണ്ട സുഗ്രീവൻ രാവണനെ തള്ളിയിട്ട ശേഷം, ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന് ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. സുഗ്രീവന്റെ സ്നേഹവും സാഹസികതയും കണ്ട് സന്തോഷിച്ചെങ്കിലും, തന്നോട് ചോദിക്കാതെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവ് സ്വന്തം ജീവൻ പണയംവെച്ച് എടുത്തുചാടിയതിന് ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം ശാസിച്ചു. സുഗ്രീവൻ മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം, യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുൻപ് രാജധർമ്മം അനുസരിച്ച് അവസാനത്തെ സമാധാനശ്രമം നടത്താൻ ശ്രീരാമൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദനെ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ദൂതനായി അയച്ചു. രാവണസഭയിൽ പറന്നിറങ്ങിയ അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ സന്ദേശം ഗാംഭീര്യത്തോടെ അറിയിച്ചു: "അല്ലയോ രാവണാ, ഒന്നുകിൽ സീതാദേവിയെ തിരികെ നൽകി ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വീണ് മാപ്പപേക്ഷിക്കുക. അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവുക. ലങ്കയെ മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ച് നിന്നെയും കൊന്നേ ശ്രീരാമൻ മടങ്ങുകയുള്ളൂ." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അഹങ്കാരിയായ രാവണൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. ഈ വാനരനെ പിടിച്ച് വധിക്കാൻ അവൻ തന്റെ കാവൽക്കാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. നാല് ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാർ വന്ന് അംഗദന്റെ കൈകാലുകളിൽ കയറിപ്പിടിച്ചു. അംഗദൻ അവരെ തടഞ്ഞില്ല. അവർ തന്നെ മുറുകെ പിടിച്ചു എന്ന് ഉറപ്പായ നിമിഷം, അംഗദൻ ആ നാലു രാക്ഷസന്മാരുമായി ആകാശത്തേക്ക് അതിവേഗം കുതിച്ചുയർന്നു. അംഗദന്റെ വേഗതയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാനാകാതെ ആ രാക്ഷസന്മാർ താഴെവീണ് ചിന്നിച്ചിതറി മരിച്ചു. തുടർന്ന് അംഗദൻ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ഒറ്റച്ചവിട്ടിന് തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. തന്റെ വരവറിയിച്ചുകൊണ്ട് വലിയൊരു സിംഹനാദം മുഴക്കി അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. സമാധാനശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ, ഇനിയൊരു യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി.{{തെളിവ്}} ===യുദ്ധാരംഭം=== {{Unreferenced section}} രാക്ഷസന്മാരുടെ സൈനികവിന്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിഭീഷണന്റെ കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സുഗ്രീവനും ചേർന്ന് വളരെ തന്ത്രപരമായ രീതിയിലാണ് വാനരസൈന്യത്തെ വിന്യസിച്ചത്. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് പ്രധാന കവാടങ്ങളെയും ഒരേസമയം വളഞ്ഞ് ആക്രമിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ പദ്ധതി. ഇതിനായി പ്രഹസ്തൻ കാവൽനിന്ന കിഴക്കേ കവാടം തകർക്കാൻ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വലിയൊരു പടയെ മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ എന്നിവരുടെ സഹായത്തോടെ നിയോഗിച്ചു. മഹാപാർശ്വനും മഹോദരനും സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന തെക്കേ കവാടം ഉപരോധിക്കാനുള്ള ചുമതല യുവരാജാവായ അംഗദനും ഋഷഭനും മറ്റ് പ്രമുഖ വാനരന്മാർക്കുമായിരുന്നു. ഏറ്റവും അപകടകാരിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് കാവൽനിന്ന പടിഞ്ഞാറേ കവാടം നേരിടാൻ അപാരമായ കരുത്തുള്ള ഹനുമാനെയും കൂട്ടരെയുമാണ് ശ്രീരാമൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. എന്നാൽ ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ നേരിട്ട് നിലയുറപ്പിച്ച പ്രധാന കവാടമായ വടക്കേ നടയിലേക്ക് സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും തന്നെ നേരിട്ടെത്തി. സൈന്യത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുഴുവൻ സൈനിക നീക്കങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കാനും ആവശ്യമുള്ള കവാടങ്ങളിലേക്ക് അടിയന്തര സഹായമെത്തിക്കാനുമുള്ള ചുമതല വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനുമാണ് വഹിച്ചത്. ഒപ്പം സുഷേണൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുതിർന്ന വാനരന്മാർ സൈന്യത്തിന് ശക്തമായ പ്രതിരോധ പിന്തുണ നൽകി. രാക്ഷസന്മാർ വില്ലും വാളും ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, വാനരസൈന്യം വന്മരങ്ങളും ഭീമാകാരമായ പാറക്കല്ലുകളും പർവ്വതശിഖരങ്ങളും പിഴുതെടുത്താണ് അവരെ എതിരിട്ടത്. വാനരസൈന്യം ലങ്കയുടെ കോട്ടമതിലുകൾ തകർത്തു നിരപ്പാക്കി . തങ്ങളുടെ അതിവേഗത്തിലുള്ള ചാട്ടവും, കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും, അപാരമായ കായികബലവും സമന്വയിപ്പിച്ച് ലങ്കയെ നാലുപാടുനിന്നും ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ശ്രീരാമന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വാനരസേനയുടെ ഈ മഹാസൈനിക വിന്യാസം.താനും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും മന്ത്രിമാരും മാത്രേ മനുഷ്യരൂപം യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൈകൊള്ളാവു എന്നും,ബാക്കിയുള്ളവർ വാനരരൂപം വെടിയരുത് എന്നും രാമൻ നിഷ്കർഷിച്ചു. മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, വാനരവീരനായ അംഗദനും രാവണപുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. അംഗദന്റെ അപാരമായ ശക്തിക്ക് മുന്നിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. അംഗദൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിരായുധനായി അപമാനിതനായ ഇന്ദ്രജിത്തിന് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടിരക്ഷപ്പെടേണ്ടി വന്നു. ഇത് അവന്റെ അഹങ്കാരത്തിനേറ്റ വലിയൊരു തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. നേർക്കുനേർ യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാജാലങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വരത്തിന്റെ ബലത്തിൽ അവൻ ആർക്കും കാണാൻ കഴിയാത്ത വിധം അദൃശ്യനായി ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന് ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ അവൻ അസ്ത്രമഴ വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശത്രു എവിടെയാണെന്ന് കാണാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർക്ക് തിരിച്ചടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ഭയാനകമായ 'നാഗാസ്ത്രം' (നാഗപാശം) പ്രയോഗിച്ചു. അവൻ എയ്തുവിട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ സാധാരണമായിരുന്നില്ല; അവ വായുവിൽ വെച്ച് ഉഗ്രവിഷമുള്ള സർപ്പങ്ങളായി മാറി. ആയിരക്കണക്കിന് സർപ്പങ്ങൾ മഴപോലെ പെയ്തിറങ്ങി രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ദേഹത്ത് തുളഞ്ഞുകയറി. ആ സർപ്പങ്ങൾ അവരെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കുകയും ശരീരത്തിൽ മാരകമായ വിഷം ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അനങ്ങാനോ വില്ലെടുക്കാനോ കഴിയാതെ, രക്തം വാർന്ന് ഇരുവരും ബോധരഹിതരായി യുദ്ധക്കളത്തിൽ വീണു. അജയ്യരായ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ വീണതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും അംഗദനും ജാംബവാനും വിതുമ്പിക്കരഞ്ഞു. എന്നാൽ അദൃശ്യനായി നിന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് അവരെ പരിഹസിച്ചു ചിരിക്കുകയും, തന്റെ വിജയം രാവണനെ അറിയിക്കാൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ ശ്രീരാമന് അല്പം ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടി. എന്നാൽ തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ നാഗപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് ജീവൻ വെടിഞ്ഞതുപോലെ കിടക്കുന്നത് കണ്ട് രാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി കരഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണനെ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ പിന്നെ ഞാൻ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തിട്ട് എന്ത് കാര്യം? എന്റെ ജീവനിൽത്തന്നെ എന്ത് അർത്ഥമാണുള്ളത്? ഏത് നാട്ടിൽ ചെന്നാലും ഒരു ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും ലഭിച്ചേക്കാം, എന്നാൽ ലക്ഷ്മണനെപ്പോലെ സ്വന്തം ജീവനേക്കാൾ എന്നെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു സഹോദരനെ എനിക്കെവിടെ കിട്ടും? അവനില്ലാതെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, ഞാൻ ഇവിടെവെച്ച് ജീവനുപേക്ഷിക്കും." ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിലാപം കേട്ട് വാനരസേന മുഴുവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ താൻ ജയിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിച്ച രാവണൻ, രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ മരിച്ചുകിടക്കുന്നത് സീതയെ കാണിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി രാക്ഷസിമാരോട് സീതയെ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് അനക്കമില്ലാതെ കിടക്കുന്ന ഇരുവരെയും കണ്ട് താനാണ് ഇതിനെല്ലാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച് സീത വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന 'ത്രിജട' എന്ന ദയയുള്ള രാക്ഷസി സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "സീതേ കരയാതിരിക്കൂ, ഇവർ മരിച്ചിട്ടില്ല. മരിച്ചവരുടെ മുഖത്തെ ദൈവികമായ തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെടും, എന്നാൽ ഇവരുടെ മുഖത്ത് ആ തേജസ്സ് ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. മാത്രമല്ല വാനരസേന ഭയന്നോടാതെ കാവൽ നിൽക്കുകയാണ്. ഈ പുഷ്പകവിമാനം ഒരിക്കലും ഒരു വിധവയെ വഹിക്കുകയുമില്ല."ഇതുകേട്ട് സീതയ്ക്ക് അല്പം ആശ്വാസമായി. യുദ്ധക്കളത്തിൽ ദുഃഖിതരായി നിൽക്കുന്ന വാനരന്മാർ പെട്ടെന്ന് പ്രകൃതിയിൽ ഒരു വലിയ മാറ്റം കണ്ടു. വലിയ കൊടുങ്കാറ്റു വീശി, സമുദ്രം ഇരമ്പിമറിഞ്ഞു, വലിയ മരങ്ങൾ കടപുഴകിവീണു. ആകാശത്തുനിന്ന് പ്രകാശമാനനായ ഒരാൾ പറന്നിറങ്ങുന്നത് അവർ കണ്ടു. സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനവും പക്ഷികളുടെ രാജാവുമായ 'ഗരുഡൻ' ആയിരുന്നു അത്. സർപ്പങ്ങളുടെ ജന്മശത്രുവാണ് ഗരുഡൻ. ഗരുഡൻ താഴെയിറങ്ങിയ നിമിഷം തന്നെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന മായാസർപ്പങ്ങൾ ഭയന്നുവിറച്ചു. അവ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിക്കടിയിലേക്ക് പാഞ്ഞൊളിച്ചു. ഗരുഡൻ സ്നേഹത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരുടെ അരികിലെത്തി അവരുടെ മുഖത്തും ശരീരത്തും പതുക്കെ തലോടി. ഗരുഡന്റെ സ്പർശമേറ്റതോടെ വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു: •അവരുടെ ശരീരത്തിലെ മുറിവുകൾ പാടുകൾ പോലുമില്ലാതെ അപ്രത്യക്ഷമായി. •കൊടിയ വിഷം പൂർണ്ണമായും നിർവീര്യമായി. •അവരുടെ ശരീരത്തിന് പഴയതിലും വലിയ ദൈവികമായ തിളക്കം ലഭിച്ചു. •മുൻപുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ഇരട്ടി ശക്തിയും ഊർജ്ജവും അവർക്ക് കൈവന്നു. തങ്ങളെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഈ ദിവ്യരൂപൻ ആരാണെന്ന് ശ്രീരാമൻ ചോദിച്ചു. ഗരുഡൻ ഭക്തിയോടെ മറുപടി നൽകി: "ഞാൻ അങ്ങയുടെ പ്രാണസഖാവായ ഗരുഡനാണ്. ഞാൻ അല്ലാതെ മറ്റാർക്കും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഈ മായാബന്ധനം അഴിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ ചതിയിലൂടെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അങ്ങ് ധർമ്മത്തിലൂടെയാണ് പോരാടുന്നത്, അതിനാൽ ഇനിയും ശ്രദ്ധ വേണം. കൂടുതലൊന്നും അങ്ങ് എന്നോട് ഇപ്പോൾ ചോദിക്കരുത്,സമയമാകുമ്പോൾ അങ്ങ് എല്ലാം അറിയും." ശ്രീരാമനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വിജയം ആശംസിച്ച് ഗരുഡൻ ആകാശത്തേക്ക് മടങ്ങി. രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുന്നത് കണ്ട വാനരസേന ഇരുകൈകളും ഉയർത്തി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. യുദ്ധം വീണ്ടും ഭയങ്കരമായ ശക്തിയോടെ ആരംഭിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായി.{{തെളിവ്}} ===പ്രഹസ്തവധം=== {{Unreferenced section}} ഗരുഡന്റെ വരവോടെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ നാഗപാശത്തിൽ നിന്ന് മുക്തരായ ശേഷം ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ കടുത്ത അമർഷത്തോടെ തന്റെ മൂന്ന് കരുത്തരായ സേനാധിപന്മാരെ ഓരോരുത്തരായി യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. ആദ്യം പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിലൂടെ വലിയൊരു രാക്ഷസപ്പടയുമായി യുദ്ധത്തിനെത്തിയ ധൂമ്രാക്ഷൻ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാലും ശൂലങ്ങളാലും വാനരസേനയെ ചിതറിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് കണ്ട ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് വലിയൊരു പാറക്കല്ലെറിഞ്ഞ് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ധൂമ്രാക്ഷൻ മുള്ളുകളുള്ള ഭാരമേറിയ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ തലയ്ക്ക് ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, ആ പ്രഹരം നിഷ്പ്രയാസം താങ്ങിയ ഹനുമാൻ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഭീമാകാരമായ ഒരു പർവ്വതശിഖരം പിഴുതെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിയുകയും, തലയോട്ടി തകർന്ന് ധൂമ്രാക്ഷൻ തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ അടുത്തതായി മായാശക്തികളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വജ്രദംഷ്ട്രനെയാണ് തെക്കേ കവാടത്തിലൂടെ യുദ്ധത്തിനയച്ചത്. വാനരന്മാർക്ക് നേരെ കനത്ത നാശനഷ്ടം വരുത്തിയ വജ്രദംഷ്ട്രനെ ബാലീപുത്രനായ അംഗദൻ നേരിട്ടു. മരങ്ങളും പാറകളും കൊണ്ട് അംഗദൻ അവന്റെ രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തതിനെത്തുടർന്ന് ഇരുവരും വാളും പരിചയുമെടുത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. പോരാട്ടത്തിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ അംഗദൻ തന്റെ വാളുകൊണ്ട് അതിശക്തമായ ഒറ്റ വെട്ടിന് വജ്രദംഷ്ട്രന്റെ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, അവന്റെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ശിരസ്സ് നിലംപതിച്ചതോടെ രാക്ഷസസൈന്യം ഭയന്നോടുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ആർക്കും കുലുക്കാൻ കഴിയാത്തവനെന്ന് പേരുള്ള അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വില്ലാളി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങി. ആകാശത്തെ മുഴുവൻ മറയ്ക്കുന്ന രീതിയിൽ അകംപനൻ നടത്തിയ ശരവർഷത്തിൽ കുമുദൻ, നളൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഇതുകണ്ട് വാനരന്മാരെ രക്ഷിക്കാനായി ഹനുമാൻ അകംപനന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി വലിയൊരു ശാലവൃക്ഷം പിഴുതെറിഞ്ഞെങ്കിലും അകംപനൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ ആ മരത്തെ പതിനാല് കഷണങ്ങളാക്കി മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ അതിഭീമാകാരമായ മറ്റൊരു വന്മരം വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ആകാശത്തുയർന്ന് അതിവേഗത്തിൽ ചുഴറ്റി അകംപനന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞടിക്കുകയും, തല തരിപ്പണമായി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ജീവനറ്റ് വീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ, അകംപനൻ എന്നീ പ്രമുഖ രാക്ഷസവീരന്മാർ വാനരന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന്, ആശങ്കാകുലനായ രാവണൻ തന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനും സർവ്വസൈന്യാധിപനുമായ പ്രഹസ്തനെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ പ്രഹസ്തൻ തന്റെ വില്ലും അമ്പും ഭാരമേറിയ ഗദയുമുപയോഗിച്ച് വാനരസേനയെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കി ഭീതി പരത്തി. വാനരന്മാർ ചിതറിയോടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, വാനരസേനയുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ പ്രഹസ്തനെ നേരിടാൻ നേരിട്ട് മുന്നോട്ടുവന്നു. തുടർന്ന് നീലനും പ്രഹസ്തനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം നടന്നു. നീലൻ പിഴുതെറിഞ്ഞ വന്മരങ്ങളെയും പാറക്കല്ലുകളെയും പ്രഹസ്തൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തെറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ അതിവേഗത്തിൽ കുതിച്ചുചാടിയ നീലൻ, പ്രഹസ്തന്റെ രഥം തല്ലിത്തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രഹസ്തൻ നിലത്തിറങ്ങി തന്റെ ഭീമാകാരമായ ഇരുമ്പ് ഗദയെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് നീലന്റെ തലയ്ക്കടിച്ചു. ശക്തമായ ആ പ്രഹരത്തിൽ നീലന്റെ നെറ്റിത്തടം പിളർന്ന് രക്തം വാർന്നു. എന്നാൽ ആ കൊടിയ വേദനയിലും തളരാതെ നിന്ന നീലൻ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന പർവ്വതസമാനമായ ഒരു വലിയ പാറക്കല്ല് കൈകളിലേക്ക് എടുത്തുയർത്തി. തുടർന്ന് നീലൻ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഭീമൻ പാറക്കല്ല് പ്രഹസ്തന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിഞ്ഞു. തലയോട്ടി തകർന്ന്, കണ്ണുകളും തലച്ചോറും പുറത്തുവന്ന് പ്രഹസ്തൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ചോരയിൽ കുളിച്ച് തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീണു.{{തെളിവ്}} തങ്ങളുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപൻ മരിച്ചതുകണ്ട് ഭയന്നുവിറച്ച രാക്ഷസസൈന്യം ആയുധങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ലങ്കാകോട്ടയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. ===കുംഭകർണവധം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കാസൈന്യത്തിലെ അതികായന്മാരായ ധൂമ്രാക്ഷൻ, അകംപനൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ എന്നിവർക്ക് പിന്നാലെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തനും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ചു. ഇനിയാരെയും അയച്ചിട്ട് കാര്യമില്ലെന്നും താൻ തന്നെ നേരിട്ടിറങ്ങുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ സർവ്വസന്നാഹങ്ങളോടെയും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന രഥത്തിൽ, അനേകം ആയുധങ്ങളുമായി രാവണൻ വരുന്നതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണൻ ആദ്യം സുഗ്രീവനുമായാണ് ഏറ്റുമുട്ടിയത്. സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു മല പിഴുതെടുത്ത് രാവണന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും രാവണൻ അത് തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തു, തുടർന്ന് ഒരു തീക്ഷ്ണമായ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുഗ്രീവനെ ബോധംകെടുത്തി വീഴ്ത്തി. പിന്നീട് ഗവാക്ഷൻ, ഋഷഭൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാരെയും രാവണൻ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ രാവണന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി. ഹനുമാൻ തന്റെ വലതുകൈ ചുരുട്ടി രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഒരിടികൊടുത്തു. ആ ഇടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ രാവണൻ രഥത്തിൽ തളർന്നിരുന്നുപോയി. ഹനുമാന്റെ ശക്തിയെ പ്രശംസിച്ചെങ്കിലും, രാവണൻ തിരിച്ചും ഹനുമാനെ പ്രഹരിച്ചു. ഹനുമാനും നീലനും പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ അതിവേഗം രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തി യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ രാവണനെ ശരിക്കും വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ ബ്രഹ്മാവ് തനിക്ക് നൽകിയ അതിശക്തമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യായുധം (വേൽ) ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് പ്രയോഗിച്ചു. ആ ആയുധമേറ്റ് ലക്ഷ്മണൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണനെ ജീവനോടെ പിടിച്ച് ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാവണൻ ശ്രമിച്ചു. തന്റെ ഇരുപത് കൈകളും ഉപയോഗിച്ച് അവൻ ലക്ഷ്മണനെ ഉയർത്താൻ നോക്കി. എന്നാൽ മൂലോകങ്ങളും ഉയർത്താൻ കഴിവുള്ള രാവണന് ലക്ഷ്മണനെ ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല (കാരണം ലക്ഷ്മണൻ ആദിശേഷന്റെ അവതാരമായിരുന്നു). അപ്പോഴേക്കും അവിടെ കുതിച്ചെത്തിയ ഹനുമാൻ രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ വീണ്ടും അതിശക്തമായി പ്രഹരിക്കുകയും, രാവണൻ ബോധംകെട്ട് വീണ തക്കത്തിന് ലക്ഷ്മണനെ വളരെ അനായാസമായി എടുത്ത് ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണന് പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ശ്രീരാമൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. രാമൻ തന്റെ വില്ലായ കോദണ്ഡവുമെടുത്ത് രാവണന് നേരെ നടന്നു. എന്നാൽ രാവണൻ രഥത്തിലും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുമാണ് നിൽക്കുന്നതെന്നത് യുദ്ധനിയമങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായതിനാൽ, ഹനുമാൻ ശ്രീരാമനോട് തന്റെ തോളിൽ കയറിരുന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അങ്ങനെ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാന്റെ തോളിലേറി ആദ്യമായി രാവണനുമായി നേർക്കുനേർ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധം അതിഭയാനകമായിരുന്നു. രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തകർത്തെറിഞ്ഞു. ശ്രീരാമന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് രക്തം വാർന്നു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമൻ ഒരോ അസ്ത്രങ്ങളായി പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ രഥം തകർത്തു, കുതിരകളെ വധിച്ചു, സാരഥിയെ കൊന്നു. ഒടുവിൽ അതിശക്തമായ ഒരു അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രം (അർദ്ധചന്ദ്രന്റെ ആകൃതിയുള്ള അസ്ത്രം) പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ കയ്യിലിരുന്ന വില്ല് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നിട്ടും കോപമടങ്ങാതെ ശ്രീരാമൻ അടുത്ത അസ്ത്രം തൊടുത്ത് മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം വെട്ടി താഴെയിട്ടു. രഥവും ആയുധങ്ങളും കിരീടവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ശരീരമാസകലം മുറിവേറ്റ്, വസ്ത്രങ്ങൾ കീറിപ്പറിഞ്ഞ് നിരായുധനായി രാവണൻ തലകുനിച്ചു നിന്നു. രാവണന്റെ എല്ലാ അഹങ്കാരവും ആ നിമിഷം തകർന്നടിഞ്ഞിരുന്നു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ഗച്ഛ അനുജാനാമി രണാർദ്ദിതസ്ത്വമ് പ്രവിശ്യ രാത്രിഞ്ചരരാജ ലങ്കാമ് । ആശ്വസ്യ നിർയ്യാഹി രഥീ സധന്വീ തദാ ബലം പ്രേക്ഷ്യസി രാമസ്യ ത്വം ॥" (അല്ലയോ രാവണാ, നീ മഹത്തായ യുദ്ധം ചെയ്തു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നീ ക്ഷീണിതനും നിരായുധനുമാണ്. നിരായുധനായ ശത്രുവെ കൊല്ലുന്നത് എന്റെ ധർമ്മമല്ല. അതിനാൽ നിനക്ക് ഞാൻ ജീവൻ ദാനം നൽകുന്നു. നീ ഇപ്പോൾ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുക. നന്നായി വിശ്രമിച്ചതിന് ശേഷം, നാളെ പുതിയ രഥവും ആയുധങ്ങളുമായി വരൂ. അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി നിനക്ക് കാണിച്ചുതരാം.) ശ്രീരാമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ രാവണനെ വല്ലാതെ അപമാനിതനാക്കി. മൂലോകങ്ങളും ജയിച്ച തനിക്ക് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് ജീവഭിക്ഷ ഏറ്റുവാങ്ങേണ്ടി വന്നല്ലോ എന്നോർത്ത് ലജ്ജിച്ച്, തലതാഴ്ത്തി രാവണൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. അപമാനിതനായി ലങ്കയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാവണൻ ആകെ ഭയന്നുപോയി. വലിയ സേനാധിപന്മാർ നശിച്ചതും ശ്രീരാമന്റെ അപാരമായ ശക്തിയും അവനെ ചിന്തിപ്പിച്ചു. ഇനി തന്റെ അവസാനത്തെ ആശ്രയം അതിഭീമാകാരനും അജയ്യനുമായ സഹോദരൻ കുംഭകർണ്ണൻ മാത്രമാണെന്ന് രാവണൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം (ശാപം) കാരണം ആറുമാസം തുടർച്ചയായി ഉറങ്ങുകയും ഒരു ദിവസം മാത്രം ഉണർന്നിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രകൃതക്കാരനാണ് കുംഭകർണ്ണൻ. എന്നാൽ അവൻ ഉറങ്ങാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് കുറച്ചു ദിവസങ്ങളേ ആയിട്ടുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും എങ്ങനെയെങ്കിലും അവനെ ഉണർത്താൻ രാവണൻ രാക്ഷസന്മാർക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി. കുംഭകർണ്ണനെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തുക എന്നത് എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ അവന്റെ ഗുഹയിലെത്തി വലിയ മാംസപർവ്വതങ്ങളും മദ്യക്കുടങ്ങളും ഒരുക്കിവെച്ചു. അവൻ ശ്വാസം വിടുമ്പോൾ ആ കാറ്റിൽ രാക്ഷസന്മാർ പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവർ അവനെ ഉണർത്താനായി പെരുമ്പറകൾ മുഴക്കി, വലിയ ശംഖുകൾ ഊതി, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ ഒരേസമയം സിംഹനാദം മുഴക്കി. പക്ഷെ അവൻ അനങ്ങിയില്ല. മുടിക്ക് പിടിച്ചു വലിച്ചു, ചെവിയിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചു, വലിയ ഗദകൾ കൊണ്ട് ദേഹത്ത് അടിച്ചു, ഒടുവിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളെയും കുതിരകളെയും അവന്റെ ദേഹത്തുകൂടി നടത്തിച്ചു. അപ്പോഴൊന്നും ഉണരാതിരുന്ന കുംഭകർണ്ണൻ, ഒടുവിൽ മാംസത്തിന്റെയും രക്തത്തിന്റെയും കൊതിയൂറുന്ന ഗന്ധം അടിച്ചപ്പോഴാണ് കണ്ണുതുറന്നത്. ഉണർന്നയുടനെ കുംഭകർണ്ണൻ വലിയ അളവിൽ മാംസവും മദ്യവും കഴിച്ചു. എന്തിനാണ് തന്നെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തിയത് എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു. രാവണൻ ശ്രീരാമനെക്കുറിച്ചും ലങ്ക നേരിടുന്ന വലിയ അപകടത്തെക്കുറിച്ചും അവനോട് പറഞ്ഞു. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ കുംഭകർണ്ണൻ ആദ്യം രാവണനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി: "ജ്യേഷ്ഠാ, സീതയെ അപഹരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അങ്ങ് ഞങ്ങളോടാരോടും ആലോചിച്ചില്ല. ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചതിന്റെ ഫലമാണ് അങ്ങ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്നത്. രാമൻ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല." എങ്കിലും, തന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ജീവൻ അപകടത്തിലായതിനാൽ, എന്തൊക്കെ സംഭവിച്ചാലും താൻ രാമനെ വധിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകി കുംഭകർണ്ണൻ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വലിയ പർവ്വതം നടന്നു വരുന്നതുപോലെ ലങ്കാകവാടം കടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ വരുന്നത് കണ്ട് വാനരസേന ഭയന്നോടി. കുംഭകർണ്ണൻ വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ ചവിട്ടി അരയ്ക്കുകയും വാരി വിഴുങ്ങുകയും ചെയ്തു. അംഗദൻ, നീലൻ, ഋഷഭൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർ അവനെ ആക്രമിച്ചെങ്കിലും അവൻ എല്ലാവരെയും തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. സാക്ഷാൽ ഹനുമാൻ ഒരു വലിയ മലയുമായി വന്ന് ആക്രമിച്ചപ്പോൾ കുംഭകർണ്ണൻ തന്റെ ശൂലം കൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു പർവ്വതശിഖരവുമായി കുംഭകർണ്ണനെ നേരിട്ടു. എന്നാൽ കുംഭകർണ്ണൻ അത് തകർക്കുകയും സുഗ്രീവനെ ആക്രമിച്ച് ബോധംകെടുത്തി തന്റെ തോളിലിട്ട് ലങ്കയിലേക്ക് നടക്കുകയും ചെയ്തു. വാനരരാജാവിനെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നത് കണ്ട് രാക്ഷസന്മാർ ആഹ്ലാദിച്ചു. എന്നാൽ ലങ്കാകോട്ട എത്തുന്നതിന് മുൻപ് ബോധംവന്ന സുഗ്രീവൻ, തന്റെ കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും ഉപയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ രണ്ടു കാതുകളും മൂക്കും കടിച്ചുമുറിച്ചെടുത്തു. വേദനകൊണ്ട് പുളഞ്ഞ കുംഭകർണ്ണൻ സുഗ്രീവനെ താഴെയിട്ടു. ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് സുഗ്രീവൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. മൂക്കും കാതും നഷ്ടപ്പെട്ട് ചോരയൊലിപ്പിച്ച്, ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ച് കുംഭകർണ്ണൻ വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. അന്ധമായ ദേഷ്യത്താൽ അവൻ രാക്ഷസന്മാരെയും വാനരന്മാരെയും ഒരുപോലെ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ അവനെ നേരിട്ടുവെങ്കിലും അവനെ മറികടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി. ശ്രീരാമനും കുംഭകർണ്ണനും തമ്മിൽ ഘോരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെ അവൻ വകവെച്ചില്ല. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ 'വായവ്യാസ്ത്രം'പ്രയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ ഗദ പിടിച്ചിരുന്ന വലതുകൈ അറുത്തുവീഴ്ത്തി. അപ്പോൾ ഒരു വലിയ മരം പറിച്ചെടുത്ത് ഇടതുകൈകൊണ്ട് വീശിയപ്പോൾ, ശ്രീരാമൻ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ' ആ കയ്യും മുറിച്ചു. പിന്നീട് രണ്ട് അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അവന്റെ രണ്ട് കാലുകളും ശ്രീരാമൻ വെട്ടിമാറ്റി. കൈകാലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ഭയാനകമായി വാ പിളർന്ന് അവൻ രാമന് നേരെ നിരങ്ങിപ്പാഞ്ഞടുത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ അതിശക്തമായതും സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതുമായ 'ഐന്ദ്രാസ്ത്രം' വില്ലിൽ തൊടുത്തുവിട്ടു. ആ അസ്ത്രം കുംഭകർണ്ണന്റെ കഴുത്തറുത്തു. ആ വലിയ തല ലങ്കാകോട്ടയുടെ മതിലുകൾ തകർത്ത് നഗരത്തിൽ വീണു. അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ വലിയ തിരമാലകളെ ഇളക്കിമറിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയായിരുന്ന കുംഭകർണ്ണന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ട് രാവണൻ ബോധരഹിതനായി വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയെപ്പോലെ അവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. കുംഭകർണ്ണൻ വീണതോടെ തന്റെ വലംകൈ ആണ് നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്നും, ഇനി തനിക്ക് രാമനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് രാവണൻ വിലപിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===അതികായവധം=== {{Unreferenced section}} കുംഭകർണൻ്റെ മരണശേഷം ദുഃഖിതനായ രാവണന്റെ മുൻപിലേക്ക് അവന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ നരാന്തകൻ, ദേവാന്തകൻ, ത്രിശിരസ്സ്, അതികായൻ എന്നിവരും സഹോദരന്മാരായ മഹോദരനും മഹാപാർശ്വനും ഒന്നിച്ച് യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ നരാന്തകൻ അതിവേഗത്തിൽ പായുന്ന കുതിരപ്പുറത്തേറി, മൂർച്ചയേറിയ കുന്തവുമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് കാറ്റുപോലെ പാഞ്ഞുനടന്നു. ഇത് കണ്ട ക്രുദ്ധനായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദൻ നരാന്തകന്റെ കുതിരയെ ഒരൊറ്റ അടിക്ക് വധിക്കുകയും, തുടർന്ന് തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി നരാന്തകന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും ചെയ്തു. നെഞ്ചുതകർന്ന് നരാന്തകൻ അവിടെത്തന്നെ ചോരതുപ്പി മരിച്ചുവീണു. സഹോദരന്റെ മരണം കണ്ട് പ്രകോപിതനായ ദേവാന്തകൻ ഇരുമ്പ് ഗദയുമായി അംഗദന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തപ്പോൾ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് അവനെ തടഞ്ഞു. ദേവാന്തകന്റെ തലയ്ക്ക് ഹനുമാൻ നൽകിയ കനത്ത മുഷ്ടിപ്രഹരത്തിൽ അവന്റെ തലയോട്ടി തകർന്ന് ദേവാന്തകനും തൽക്ഷണം കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ മൂന്ന് തലകളുള്ള ത്രിശിരസ്സ് രഥത്തിലിരുന്ന് ഹനുമാന് നേരെ ശരവർഷം നടത്തുകയും വേലുകൊണ്ട് പ്രഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ആ വേദനയെല്ലാം വകവെക്കാതെ ഹനുമാൻ ത്രിശിരസ്സിന്റെ രഥം തകർത്ത് അവന്റെ സ്വന്തം വാൾ പിടിച്ചുവാങ്ങുകയും, ആ വാളുകൊണ്ട് ത്രിശിരസ്സിന്റെ മൂന്ന് തലകളും ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി അറുത്തുമാറ്റി അവനെയും വധിച്ചു. തുടർന്ന് വലിയൊരു ആനപ്പുറത്തേറി വാനരന്മാരെ ചവിട്ടിമെതിച്ചു വന്ന മഹോദരനെ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ നേരിട്ടു. നീലൻ ഒരു ഭീമൻ പാറക്കല്ലുകൊണ്ട് ആനയുടെ തല തകർക്കുകയും, താഴെവീണ മഹോദരന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് പർവ്വതശിഖരം വലിച്ചെറിഞ്ഞ് അവനെ ഞെരിച്ചുകൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ഇതേസമയം ഘോരമായി പൊരുതിയ മറ്റൊരു രാക്ഷസനായ മഹാപാർശ്വന്റെ ഗദ പിടിച്ചുവാങ്ങി ഋഷഭൻ എന്ന വാനരവീരൻ അവന്റെ തലയ്ക്കടിച്ച് അവനെയും യമപുരിക്കയച്ചു. ഇവർ അഞ്ചുപേരും വീണതോടെ കുംഭകർണ്ണനെപ്പോലെ ഭീമാകാരനായ ശരീരവും ബ്രഹ്മാവ് നൽകിയ ദിവ്യമായ ബ്രഹ്മകവചവുമുള്ള അതികായൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ വിനാശകരമായ താണ്ഡവമാടി. അതികായനെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണൻ മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ ലോകം നടുങ്ങുന്ന ഘോരമായ അമ്പെയ്യൽ യുദ്ധം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണൻ പ്രയോഗിച്ച അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ അതികായന്റെ അഭേദ്യമായ കവചത്തിൽ തട്ടി നിഷ്ഫലമായപ്പോൾ, വായുദേവൻ നേരിട്ടെത്തി ഇവനെ വധിക്കാൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തന്നെ പ്രയോഗിക്കണമെന്ന് ലക്ഷ്മണനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് അതിശക്തമായ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുപാഞ്ഞ ആ ദിവ്യാസ്ത്രം അതികായന്റെ ബ്രഹ്മകവചം പിളർന്ന് അവന്റെ വലിയ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, ഒരു പർവ്വതശിഖരം കണക്കെ അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===ഔഷധഗിരിഹരണം=== {{Unreferenced section}} തൻ്റെ മറ്റ് പുത്രന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ അതീവ ദുഃഖിതനായി. തുടർന്ന് ലങ്കയെ രക്ഷിക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. ഇത്തവണ കൂടുതൽ അപകടകാരിയായിരുന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാശക്തിയാൽ പൂർണ്ണമായും അദൃശ്യനായി നിന്ന് വാനരസേനയ്ക്ക് നേരെ ശരവർഷം നടത്തി. ആർക്കും അവനെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ബ്രഹ്മാവിനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ അസ്ത്രങ്ങളിലൊന്നായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിഭീകരമായ പ്രഹരമേറ്റ് കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാരും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരും ജീവച്ഛവങ്ങളായി നിലംപതിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അസ്ത്രമായതിനാൽ അതിനെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ ആ പ്രഹരം ഏറ്റുവാങ്ങുകയായിരുന്നു. അഹങ്കാരത്തോടെ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. യുദ്ധക്കളം മുഴുവൻ നിശ്ചലമായി, എങ്ങും മൃതദേഹങ്ങൾ മാത്രം. ആ വലിയ സേനയിൽ അപ്പോൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെടാതിരുന്നത് വിഭീഷണനും ഹനുമാനും മാത്രമായിരുന്നു (ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം ഹനുമാനെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു). അവർ രണ്ടുപേരും പന്തവും കൊളുത്തി യുദ്ധക്കളത്തിലൂടെ നടന്ന് പരിക്കേറ്റവരെ പരിശോധിച്ചു. അപ്പോഴാണ് അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു കിടക്കുന്ന വയോധികനായ ജാംബവാനെ അവർ കണ്ടത്. വിഭീഷണന്റെ ശബ്ദം കേട്ട ജാംബവാൻ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് ചോദിച്ചത് ഒറ്റക്കാര്യമാണ്: "നമ്മുടെ വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ജീവനോടെയുണ്ടോ?". ലക്ഷ്മണനെയോ സുഗ്രീവനെയോ അന്വേഷിക്കാതെ ഹനുമാനെ അന്വേഷിച്ചതിന്റെ കാരണം വിഭീഷണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ ജീവനോടുണ്ടെങ്കിൽ ഈ സേന മുഴുവൻ മരിച്ചാലും അവർ ഉണർന്നെഴുന്നേൽക്കും. എന്നാൽ ഹനുമാൻ ഇല്ലെങ്കിൽ നമ്മളെല്ലാവരും ജീവനോടെയുണ്ടെങ്കിലും മരിച്ചതിന് തുല്യമാണ്." അപ്പോഴേക്കും ഹനുമാൻ ഓടിയെത്തി ജാംബവാന്റെ കാൽക്കൽ വണങ്ങി. ഹനുമാനെ കണ്ട് സന്തോഷിച്ച ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ, വാനരസേനയെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെയും രക്ഷിക്കാൻ ഇനി നിനക്ക് മാത്രമേ കഴിയൂ. നീ വേഗം ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോവുക. അവിടെ കൈലാസത്തിനും ഋഷഭപർവ്വതത്തിനും ഇടയിൽ സർവ്വ ഔഷധങ്ങളുമുള്ള ഒരു ദിവ്യപർവ്വതമുണ്ട് (ദ്രോണഗിരി/ഔഷധഗിരി). അതിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന നാല് ദിവ്യഔഷധങ്ങളുണ്ട്: •മരിച്ചവരെ ജീവിപ്പിക്കുന്ന 'മൃതസഞ്ജീവനി' •മുറിവുകൾ കരിച്ച് ഭേദമാക്കുന്ന 'വിശല്യകരണി' •ശരീരത്തിന്റെ നിറം തിരികെ നൽകുന്ന 'സുവർണ്ണകരണി' •അറ്റുപോയ അവയവങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന 'സന്ധാനകരണി' നീ എത്രയും വേഗം അവ കൊണ്ടുവരിക." ജാംബവാന്റെ നിർദ്ദേശം കേട്ടയുടനെ ഹനുമാൻ തന്റെ ഭീമാകാരമായ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട് ഹിമാലയത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു. ആകാശത്തുകൂടി ഒരു വാൽനക്ഷത്രം പോലെ പാഞ്ഞുപോയ ഹനുമാൻ അതിവേഗം ഹിമാലയത്തിലെത്തി ഔഷധപർവ്വതം കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ ഹനുമാൻ വരുന്നത് കണ്ട ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങൾ സ്വയം മറഞ്ഞുപോയി (അദൃശ്യമായി). ഔഷധങ്ങളെ തിരഞ്ഞുപിടിക്കാൻ സമയമില്ലാത്തതിനാലും, അവ സ്വയം ഒളിച്ചതിൽ കോപം വന്നതിനാലും ഹനുമാൻ ആ പർവ്വതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം (ദ്രോണഗിരി) സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു. ആ പർവ്വതവും ഒരു കൈയ്യിലേന്തി ഒട്ടും സമയം കളയാതെ അദ്ദേഹം ആകാശത്തുകൂടി ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നു. ഔഷധപ്പർവ്വതവും വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലെത്തിയതും വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു. ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങളുടെ ഗന്ധം കാറ്റിലൂടെ ലങ്കാപോർക്കളത്തിൽ പരന്നു. ആ സുഗന്ധം ഏറ്റമാത്രയിൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും അത്ഭുതകരമായി കണ്ണ് തുറന്നു. അവരുടെ ക്ഷീണവും മുറിവുകളും പൂർണ്ണമായും മാറി. മരിച്ചുകിടന്ന കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, യാതൊരു പരിക്കുകളുമില്ലാതെ എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. വാനരസേന ഇരട്ടി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. എന്നാല് യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ച രാക്ഷസന്മാർ ഉണർന്നില്ല. കാരണം, എത്ര രാക്ഷസന്മാർ മരിച്ചു എന്ന കണക്ക് വാനരന്മാർക്ക് മനസ്സിലാകാതിരിക്കാൻ, മരിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ അപ്പപ്പോൾ കടലിൽ എറിയാൻ രാവണൻ ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ ഔഷധത്തിന്റെ ഗന്ധം അവർക്ക് ലഭിച്ചില്ല . എല്ലാവരും ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റു എന്ന് ഉറപ്പായ ശേഷം ഹനുമാൻ ആ ഔഷധപർവ്വതം തിരികെ ഹിമാലയത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി വെച്ചു മടങ്ങിയെത്തി. ഈ മഹാസംഭവം അറിഞ്ഞ ഇന്ദ്രജിത്തും രാവണനും ഭയന്നുവിറച്ചു. താൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് കൊന്നവരെല്ലാം വീണ്ടും ഉണർന്നുവന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന് തന്റെ അന്ത്യം അടുത്തുവെന്ന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന് യുദ്ധം അതിഭീകരമായി പുനരാരംഭിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===മേഘനാദവധം=== {{Unreferenced section}} മൃതസഞ്ജീവനിയുടെ ദിവ്യഗന്ധമേറ്റ് ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ വാനരസേന കൂടുതൽ ഉന്മേഷത്തോടെയും വീര്യത്തോടെയും പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വാനരന്മാർ കൈകളിൽ തീപ്പന്തങ്ങളേന്തി രാത്രിയിൽ ലങ്കാകോട്ടയുടെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറുകയും കവാടങ്ങൾക്കും മാളികകൾക്കും കൊട്ടാരങ്ങൾക്കും തീയിടുകയും ചെയ്തു. ഹനുമാൻ മുൻപ് നടത്തിയ ലങ്കാദഹനത്തിന് ശേഷം നഗരത്തിൽ ഉണ്ടായ ഈ രണ്ടാമത്തെ തീപിടുത്തം രാക്ഷസന്മാർക്കിടയിൽ കടുത്ത ഭീതി പരത്തുകയും ലങ്കയെ മുഴുവൻ കത്തിയെരിയുന്ന അഗ്നിജ്വാലകളിൽ മുക്കുകയും ചെയ്തു. തീപിടുത്തവും നാശനഷ്ടങ്ങളും കണ്ട് കോപാകുലനായ രാവണൻ, കുംഭകർണ്ണന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ കുംഭനെയും നികുംഭനെയും യുദ്ധത്തിനയച്ചു. മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളുമായി പോരാട്ടത്തിനിറങ്ങിയ കുംഭൻ അംഗദൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാനരവീരന്മാരെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ മുറിവേൽപ്പിച്ച് വീഴ്ത്തി. ഇതുകണ്ട് വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ മുന്നോട്ടുവരികയും കുംഭന്റെ വില്ലും രഥവും തകർക്കുകയും അവനെ എടുത്തു കടലിലേക്ക് എറിയുകയും ചെയ്തു. ആ ഏറിൻ്റെ ശക്തിയിൽ അവൻ കടലിൻ്റെ അടിത്തട്ട് വരെ എത്തി. എന്നാൽ കടൽജലം കലക്കിമറിച്ച് കൊണ്ട് കുംഭൻ കരയിലേക്ക് കയറിവന്നു. തുടർന്ന് ഇരുവരും തമ്മിൽ പൊരിഞ്ഞ മുഷ്ടിയുദ്ധം നടന്നു. ഒടുവിൽ സുഗ്രീവൻ തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് കുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, ആ പ്രഹരത്തിൽ നെഞ്ചുതകർന്ന് കുംഭൻ ചോരതുപ്പി യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിലംപതിച്ച് മരിക്കുകയും ചെയ്തു. സഹോദരന്റെ ദാരുണമായ മരണം കണ്ട് രോഷാകുലനായ നികുംഭൻ ഇരുമ്പ് മുള്ളുകളുള്ള ഭീമാകാരമായ പരിഘവുമായി (ഇരുമ്പ് ഗദ) വാനരന്മാരെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. അവനെ തടയാൻ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു. നികുംഭൻ തന്റെ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, വജ്രശരീരനായ ഹനുമാന്റെ മാറിൽത്തട്ടി ആ ആയുധം കഷണങ്ങളായി തകർന്നുപോയി. ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ നികുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ ശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, തുടർന്ന് അവനെ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് കഴുത്തു ഞെരിച്ച് തലയറുത്തുമാറ്റി വധിക്കുകയും ചെയ്തു. കുംഭകർണ്ണന്റെ മക്കളും മരിച്ചതോടെ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വെച്ച് ശ്രീരാമനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട ഖരന്റെ പുത്രനായ മകരാക്ഷനെ രാവണൻ യുദ്ധത്തിനയച്ചു. പിതാവിന്റെ ഘാതകനായ ശ്രീരാമനോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാനായി വന്ന മകരാക്ഷൻ രാമന് നേരെ അതിഭീകരമായ ശരവർഷം നടത്തി. ശ്രീരാമൻ അവന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം തടുത്ത് രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തു. തുടർന്ന് മകരാക്ഷൻ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന വലിയൊരു ശൂലം ശ്രീരാമന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും, ശ്രീരാമൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ ബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ ശൂലത്തെ ആകാശത്തുവെച്ചുതന്നെ തകർത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ പ്രയോഗിച്ച അതിശക്തമായ പാവകാസ്ത്രമേറ്റ് (ആഗ്നേയാസ്ത്രം) നെഞ്ചുപിളർന്ന് മകരാക്ഷനും ജീവനറ്റ് നിലത്തുവീണു. ഈ വീരന്മാരുടെയെല്ലാം അന്ത്യത്തോടെ രാവണന്റെ പ്രതിരോധം പൂർണ്ണമായി തകരുകയും തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ അവസാനത്തെ മായായുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങാൻ നിർബന്ധിതനാവുകയും ചെയ്തു. വാനരന്മാരുടെ മനോവീര്യം തകർക്കാനും അവരുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കാനുമായി അവൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ മായാശക്തി ഉപയോഗിച്ച് അവൻ തികച്ചും യഥാർത്ഥമെന്ന് തോന്നുന്ന ഒരു 'മായാസീതയെ' സൃഷ്ടിച്ചു. കരഞ്ഞുകൊണ്ട് നിൽക്കുന്ന ആ മായാസീതയെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. ഹനുമാന്റെയും വാനരന്മാരുടെയും മുന്നിലെത്തിയ ഇന്ദ്രജിത്ത്, സീതയുടെ മുടിക്ക് കുത്തിപ്പിടിക്കുകയും വലിയൊരു വാളെടുത്ത് അവളെ വെട്ടികൊല്ലുകയും ചെയ്തു. "രാമൻ ആർക്കുവേണ്ടിയാണോ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്, അവളെ ഞാൻ ഇതാ വധിച്ചിരിക്കുന്നു" എന്ന് അവൻ അട്ടഹസിച്ചു. ഇതുകണ്ട് ഹനുമാനും വാനരന്മാരും തളർന്നുപോയി. അവർ ആയുധം താഴെവെച്ച് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ വാർത്ത കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ ബോധംകെട്ടു വീണതറിഞ്ഞ് വിഭീഷണൻ അവിടേക്ക് ഓടിയെത്തി. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ വിഭീഷണൻ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, അങ്ങ് ദുഃഖിക്കാതിരിക്കൂ. ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നത് യഥാർത്ഥ സീതയെ അല്ല. അതെല്ലാം അവന്റെ മായാജാലമാണ്. സ്വന്തം ജീവൻ പോയാലും രാവണൻ സീതയെ വധിക്കാൻ ആരെയും അനുവദിക്കില്ല. ഇത് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വലിയൊരു തന്ത്രമാണ്." തുടർന്ന് വിഭീഷണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വെളിപ്പെടുത്തി: "വാനരന്മാരെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ച ശേഷം, ലങ്കയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള 'നികുംഭില' എന്ന ഗുഹയിൽ പോയി ഒരു ആഭിചാരകർമം നടത്താനാണ് അവൻ പോയിരിക്കുന്നത്. ആ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ദിവ്യമായ രഥവും അശ്വങ്ങളും ആയുധങ്ങളും അവന് ലഭിച്ചാൽ, മൂലോകങ്ങളിൽ ആർക്കും അവനെ തോൽപ്പിക്കാനാകില്ല. അവൻ യാഗം പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപ് അവനെ തടയണം." വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശ്രീരാമൻ, ഇന്ദ്രജിത്തിനെ വധിക്കാനുള്ള ചുമതല ലക്ഷ്മണനെ ഏൽപ്പിച്ചു. വിഭീഷണനെയും ഹനുമാനെയും ജാംബവാനെയും വലിയൊരു വാനരപ്പടയെയും കൂട്ടി ലക്ഷ്മണൻ നികുംഭിലയിലേക്ക് കുതിച്ചു. നികുംഭിലയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് യാഗത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയായിരുന്നു. അവന് കാവലായി നിന്ന ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാരെ വാനരസേന ആക്രമിച്ചു. അവിടെ വലിയൊരു യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. രക്തവും മാംസവും തെറിച്ച് യാഗശാല അശുദ്ധമായി. കാവൽക്കാർ കൂട്ടത്തോടെ കൊല്ലപ്പെടുന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന്, യാഗം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയാതെ പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് ആയുധമെടുത്ത് എഴുന്നേൽക്കേണ്ടി വന്നു. അങ്ങനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് അജയ്യനാകാനുള്ള അവസാന ശ്രമവും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ചേർന്ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. യാഗം മുടങ്ങിയ ദേഷ്യത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലക്ഷ്മണന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. തന്റെ ശത്രുക്കൾക്ക് രഹസ്യങ്ങളെല്ലാം ചോർത്തിക്കൊടുത്ത സ്വന്തം ഇളയച്ഛനായ വിഭീഷണനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ച് 'കുലദ്രോഹി' എന്ന് വിളിച്ച് അധിക്ഷേപിച്ചു. എന്നാൽ ധർമ്മം മാത്രമാണ് തനിക്ക് വലുതെന്ന് വിഭീഷണൻ മറുപടി നൽകി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഭയാനകമായ പോരാട്ടം നടന്നു. രാമ-രാവണ യുദ്ധത്തിന് തുല്യമായ പോരാട്ടമായിരുന്നു അത്. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മായാശക്തികളെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണന് കഴിഞ്ഞു. ഇരുവരും ദിവസങ്ങളോളം വിശ്രമമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്തു. ഒടുവിൽ ഇരുവരും ഏറ്റവും വലിയ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലക്ഷ്മണൻ വരുണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഭാർഗ്ഗവാസ്ത്രം കൊണ്ട് അതിനെ തടുത്തു. അവ പരസ്പരം ഇടിച്ച് ആകാശത്ത് വലിയ തീപ്പൊരികൾ ചിതറി. യുദ്ധം അതിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ ഏറ്റവും ദിവ്യവും അപ്രതിരോധ്യവുമായ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രം' (ദേവേന്ദ്രന്റെ അസ്ത്രം) വില്ലിൽ തൊടുത്തു. എന്നിട്ട് ലോകപ്രശസ്തമായ ഈ സത്യവാചകം (സത്യസങ്കല്പം) ഉരുവിട്ടു: "ധർമ്മാത്മാ സത്യസന്ധശ്ച രാമോ ദാശരഥിര്യദി । പൗരുഷേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വഃ ശരൈനം ജഹി രാവണിമ് ॥" (ദശരഥപുത്രനായ ശ്രീരാമൻ തികഞ്ഞ ധർമ്മിഷ്ഠനും സത്യവാനും ആണെങ്കിൽ, പൗരുഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് തുല്യമായി മറ്റാരുമില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ... അല്ലയോ അസ്ത്രമേ, നീ പോയി ഈ രാവണപുത്രനെ വധിക്കുക!) ശ്രീരാമന്റെ നാമവും സത്യവും ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ആ ഇന്ദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. അത് ഒരു കൊള്ളിമീൻ പോലെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞ് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ കഴുത്തറുത്തു. കിരീടം വെച്ച ആ വലിയ തല നിലംപതിച്ചു. മൂലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന, ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലും പരാജയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാമായാവിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് അങ്ങനെ അതേ ഇന്ദ്രൻ്റെ തന്നെ അസ്ത്രമായ ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ മരണത്തിന് കീഴടങ്ങി. ഇന്ദ്രജിത്ത് മരിച്ചതുകണ്ട് വാനരസേനയും ദേവന്മാരും ആകാശത്തുനിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. വാനരന്മാർ സന്തോഷം കൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്തു. മുറിവുകളോടെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് മടങ്ങിയെത്തിയ ലക്ഷ്മണനെ ശ്രീരാമൻ ഓടിച്ചെന്ന് കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും, തന്റെ മടിയിലിരുത്തി വാത്സല്യത്തോടെ തലോടി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണം രാവണന് യുദ്ധത്തിൽ ഏൽക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രഹരമായിരുന്നു.{{തെളിവ്}} ===രാവണവധം=== {{Unreferenced section}} തന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന വാർത്ത രാവണനെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ തകർത്തു. അവന്റെ പുത്രശോകം വൈകാതെ കൊടുംകോപമായി മാറി. 'മായാസീതയെ' ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥ സീതയെ താൻ കൊല്ലുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ വലിയൊരു വാളുമെടുത്ത് അശോകവനത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞു. രാവണൻ വാളുമായി വരുന്നത് കണ്ട് സീതാദേവി ഭയന്നുവിറച്ചു. എന്നാൽ 'സുപാർശ്വൻ' എന്ന ബുദ്ധിമാനും ധർമ്മിഷ്ഠനുമായ ഒരു മന്ത്രി രാവണനെ തടഞ്ഞുനിർത്തി. "അല്ലയോ മഹാരാജാവേ, ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അങ്ങയെപ്പോലൊരു വീരന് ചേർന്നതല്ല. അത് ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്. ഈ കോപം മുഴുവൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ രാമനോട് കാണിക്കുക" എന്ന് അവൻ ഉപദേശിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അല്പം ശാന്തനായ രാവണൻ സീതയെ വധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണശേഷം അത്യധികം ക്രുദ്ധനായി മാറിയ രാവണൻ വിരൂപാക്ഷൻ്റെ കീഴിലുള്ള തൻ്റെ ശേഷിച്ച സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. ലങ്കയെങ്ങും വിധവകളുടെയും ഉറ്റവരെ നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെയും വിലാപങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കാമിച്ചത് കൊണ്ടും രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചതും മൂലമാണ് തങ്ങൾക്ക് ഈ ദുർഗതി വന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞു അവർ ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണനും വിരൂ പാക്ഷനും അതിക്രൂരമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. വിരൂപാക്ഷനെ സുഗ്രീവൻ വധിച്ചു. ഇത് കണ്ട സംഹാരരുദ്രനായി മാറിയ രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച മാരകാസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഒറ്റയടിക്ക് ലക്ഷക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീണു. തൻ്റെ പ്രിയ വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീഴുന്നതു കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ രാവണനെ തടയാനായി മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണന്റെ കൃത്യതയാർന്ന അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ പതറിയ രാവണൻ, ഒടുവിൽ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതും അമോഘവുമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യവേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പ്രയോഗിച്ചു. ഇടിമിന്നൽ പോലെ പാഞ്ഞെത്തിയ ആ വേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ മാറിടം പിളർന്ന് തുളഞ്ഞുകയറുകയും, ലക്ഷ്മണൻ ചോരവാർന്ന് ബോധരഹിതനായി നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു. രാവണന്റെ ആക്രമണങ്ങളെ തടുത്ത് നിർത്തി ,ശ്രീരാമൻ രാവണനെ ലങ്കയിലേക്ക്. പാലായനം ചെയ്യിപ്പിച്ചു,തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണൻ്റെ ശരീരത്തിൽ തറച്ച വേൽ പിഴുതുമാറ്റിയെങ്കിലും ലക്ഷ്മണൻ അബോധാവസ്ഥയിൽത്തന്നെ തുടർന്നു . തന്റെ ജീവനായ അനുജൻ ചേതനയറ്റ് കിടക്കുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം തകർന്ന് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ലക്ഷ്മണനില്ലാത്ത ഒരു വിജയവും സീതയും തനിക്ക് ആവശ്യമില്ലെന്നും, താനും ഇവിടെവെച്ച് ജീവനൊടുക്കുമെന്നും പറഞ്ഞ് വിലപിച്ച രാമനെ വാനര വൈദ്യനായ സുഷേണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ നാഡിമിടിപ്പ് നിലച്ചിട്ടില്ലെന്നും അവൻ മരിച്ചിട്ടില്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കിയ സുഷേണൻ, ഹിമാലയത്തിലെ ദ്രോണഗിരി പർവ്വതത്തിൽ പോയി വിശല്യകരണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവരക്ഷാ ഔഷധങ്ങൾ വീണ്ടും കൊണ്ടുവരാൻ ഹനുമാനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒട്ടും സമയം കളയാതെ ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന ഹനുമാൻ, ഔഷധങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ആ പർവ്വതശിഖരം മുഴുവനായി വീണ്ടും വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ഒറ്റപ്പറക്കലിന് ലങ്കയിലെത്തിച്ചു. സുഷേണൻ ആ ദിവ്യൗഷധം ചതച്ച് ലക്ഷ്മണന്റെ മൂക്കിലേക്ക് മണപ്പിച്ചതും, ശരീരത്തിലെ കൊടിയ വിഷം ഇല്ലാതായി, മുറിവുകളെല്ലാം ഉണങ്ങി ലക്ഷ്മണൻ സുഖനിദ്രയിൽ നിന്നെഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനോട് തനിക്കുവേണ്ടി സമയം പാഴാക്കാതെ അധർമ്മിയായ രാവണനെ വധിക്കാനുള്ള പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അനുജൻ പൂർണ്ണ സൗഖ്യത്തോടെ തിരിച്ചുവന്നതിൽ അതിയായ ആശ്വാസവും, ലക്ഷ്മണനെ ഈ അവസ്ഥയിലാക്കിയ രാവണനോട് അടക്കാനാവാത്ത ക്രോധവും പൂണ്ട ശ്രീരാമൻ ആ നിമിഷം പോർക്കളത്തിൽ വെച്ച് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഇന്ന് ഒന്നുകിൽ രാവണൻ, അല്ലെങ്കിൽ രാമൻ! ഇന്ന് ഈ പോർക്കളത്തിൽ നിന്ന് രാവണൻ ജീവനോടെ തിരികെ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, എന്റെ സർവ്വകോപവും അവന്റെ മേൽ പതിക്കും, ലോകം മുഴുവൻ ഇന്ന് രാവണന്റെ അന്ത്യത്തിന് സാക്ഷിയാകും." വീണ്ടും സകല സന്നാഹങ്ങളോടെയും അന്തിമയുദ്ധത്തിനായി രാവണൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ എത്തി. രാമനും രാവണനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം തുടങ്ങി. രാവണൻ വലിയൊരു രഥത്തിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുനിന്നുമാണ് യുദ്ധം ചെയ്തിരുന്നത്. ഈ അസമമായ പോരാട്ടം ആകാശത്തുനിന്ന് വീക്ഷിച്ചിരുന്ന ദേവേന്ദ്രൻ, ഉടൻതന്നെ തന്റെ ദിവ്യമായ രഥവും സാരഥിയായ 'മാതലി'യെയും ശ്രീരാമന് സഹായമായി അയച്ചുകൊടുത്തു. ഇന്ദ്രന്റെ അതിശക്തമായ വില്ലും കവചവും അമ്പുകളും മാതലി രാമന് നൽകി. ശ്രീരാമൻ ആ ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി രാവണനുമായി തുല്യശക്തിയിലുള്ള പോരാട്ടം തുടർന്നു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള അവസാന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അത് കാണാനായി ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, മഹർഷിമാർ തുടങ്ങിയ സകല ദിവ്യപുരുഷന്മാരും തങ്ങളുടെ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ആകാശത്ത് തിങ്ങിനിറഞ്ഞു. ആകാശവും ഭൂമിയും സമുദ്രങ്ങളും ഒരുപോലെ വിറകൊള്ളുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം. രാമന്റെ കോദണ്ഡത്തിൽ നിന്നും രാവണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നും പുറപ്പെട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ പരസ്പരം തട്ടിത്തെറിച്ച് ആകാശത്ത് വൻ അഗ്നിഗോളങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. രാവണനയച്ച അതി മാരകമായ ത്രിശൂലം രാമബാണങ്ങളെ തകർത്തു കൊണ്ട് മുന്നേറിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ കൊടുത്തയച്ച വേൽ കൊണ്ട് രാമൻ അതിനെ തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ അസാധാരണമായ തീവ്രതയും ഭംഗിയും കണ്ട് ആകാശത്തുനിന്ന ദേവന്മാരും ഋഷികളും വിസ്മയിച്ചുപോയി. പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റേതെങ്കിലും ഒരു വസ്തുവിനോടോ യുദ്ധത്തോടോ ഇതിനെ ഉപമിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതിന് തുല്യമായി മറ്റൊന്നും കണ്ടെത്താൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഒന്നടങ്കം ഈ യുദ്ധത്തെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ട് വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ എക്കാലത്തെയും പ്രസിദ്ധമായ ഈ ശ്ലോകം ഉരുവിട്ടു: ഗഗനം ഗഗനാകാരം സാഗരഃ സാഗരോപമഃ രാമരാവണയോര്യുദ്ധം രാമരാവണയോരിവ (ആകാശത്തിന് തുല്യമായി ആകാശം മാത്രമേയുള്ളൂ, സമുദ്രത്തിന് ഉപമിക്കാൻ സാക്ഷാൽ സമുദ്രം മാത്രമേയുള്ളൂ; അതുപോലെ ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടക്കുന്ന ഈ മഹാപോരാട്ടത്തിന് ഉപമയായി രാമ-രാവണ യുദ്ധം അല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല!) വിശ്രമമില്ലാതെ ചെയ്ത യുദ്ധം അനേക സമയം നീണ്ടുനിന്നു. രാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണൻ തളർന്നു, എന്നാൽ ശ്രീരാമനും കടുത്ത യുദ്ധം കാരണം ക്ഷീണിതനായിരുന്നു. രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തികൾ ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്ന സമയം. അപ്പോൾ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് മഹർഷിയായ 'അഗസ്ത്യമുനി' കടന്നുവന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ക്ഷീണം മാറ്റാനും ശത്രുവിനെ വധിക്കാനുള്ള ഊർജ്ജം നൽകാനുമായി അഗസ്ത്യൻ ശ്രീരാമന് സൂര്യദേവനെ സ്തുതിക്കുന്ന അതിശക്തമായ 'ആദിത്യഹൃദയം' എന്ന മഹാമന്ത്രം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ചുതന്നെ ശ്രീരാമൻ മൂന്നുതവണ വെള്ളമെടുത്ത് ആചമിച്ച് ആദിത്യഹൃദയം ഭക്തിയോടെ ജപിച്ചു. അതോടെ രാമന്റെ എല്ലാ ക്ഷീണവും മാറി, മുഖത്ത് പൂർണ്ണമായ ഊർജ്ജവും ദിവ്യമായ തേജസ്സും തിരികെവന്നു. പുതിയ ഊർജ്ജത്തോടെ ശ്രീരാമൻ യുദ്ധം തുടർന്നു. എന്നാല് യുദ്ധരംഗത്ത് രാവണൻ അനേകം ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടു. രാവണരഥത്തിന്മുകളിൽ പെൺതത്തകൾ വന്നിരുന്നു ചിലച്ചു,രഥം പോകുന്ന ദിക്കിലെല്ലാം കഴുകന്മാർ വട്ടമിട്ടു പറന്നു,ആകാശത്ത് കൊള്ളിമീനുകൾ മിന്നി,കുറുക്കന്മാർ ഓരിയിട്ടു. വിജയിക്കുമെന്നുറപ്പിച്ചു രാമനും മരിക്കും എന്നുറപ്പിച്ചു രാവണനും വാശിയോടെ പൊരുതി. കോപം കൊണ്ട് അടിമുടി വിറച്ച രാഘവൻ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് രാവണന്റെ പത്തു തലകളും ഒന്നൊന്നായി അറുത്തുവീഴ്ത്തി. എന്നാൽ അത്ഭുതമെന്നു പറയട്ടെ, തലകൾ അറുത്തുവീഴ്ത്തിയ സ്ഥാനത്ത് വീണ്ടും പുതിയ തലകൾ മുളച്ചുവന്നു! നൂറുകണക്കിന് തവണ രാമൻ അവന്റെ തലകളും കൈകളും അറുത്തിട്ടും രാവണൻ മരിച്ചില്ല. തന്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ നിഷ്ഫലമാകുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ അല്പം ചിന്തയിലാണ്ടു. ഈ സമയം സാരഥിയായ മാതലി ശ്രീരാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: "ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ചിന്തിച്ചു അങ്ങ് സമയം കളയരുത് പ്രഭോ, രാവണന്റെ മരണസമയം അടുത്തെത്തിക്കഴിഞ്ഞു,സാധാരണ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇവനെ കൊല്ലാനാകില്ല. ഇനി അങ്ങ് ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചാലും." ഇതുകേട്ട് ശ്രീരാമൻ, മുൻപ് അഗസ്ത്യമുനി നൽകിയതും സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ അമോഘമായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' പുറത്തെടുത്തു. വായുദേവന്റെ വേഗവും അഗ്നിയുടെ തേജസ്സും വജ്രായുധത്തിന്റെ മൂർച്ചയും മേരുപർവ്വതിൻറെ ഭാരമുള്ള ആ അസ്ത്രത്തെ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ശ്രീരാമൻ കോദണ്ഡത്തിൽ (വില്ലിൽ) ബന്ധിച്ചു. സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ശ്രീരാമൻ ആ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ആകർണ്ണാന്തം വലിച്ചു രാവണന്റെ വക്ഷസിലേക്ക് (ഹൃദയത്തിലേക്ക്) ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിച്ചു. വലിയ ശബ്ദത്തോടെ,ഭൂമി കുലുക്കിക്കൊണ്ട് ഇടിത്തീപോലെ പാഞ്ഞുചെന്ന ആ അസ്ത്രം രാവണന്റെ വിശാലമായ മാറിടം പിളർന്നു. അവന്റെ ഹൃദയം തകർത്ത്, അവന്റെ പ്രാണനും അപഹരിച്ച ശേഷം, ആ അസ്ത്രം ഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച് രക്തം കഴുകിക്കളഞ്ഞ് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ ആവനാഴിയിൽ തന്നെ വന്നുചേർന്നു. കയ്യിൽ നിന്ന് വില്ലും അമ്പും താഴെവീണ്, മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാബലവാനായ രാക്ഷസരാജാവ് രാവണൻ ജീവനറ്റ് തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്നും താഴേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ മരിച്ചതുകണ്ട് അവശേഷിച്ച രാക്ഷസന്മാർ നാലുപാടും ചിതറിയോടി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഗന്ധർവ്വന്മാർ പാട്ടുപാടി, അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ലക്ഷ്മണനുമടക്കം വാനരസേനയാകെ അതിയായ ആഹ്ലാദത്തോടെ രാമന് ജയാകാരം മുഴക്കി.{{തെളിവ്}} നീതിയും ധർമ്മവും വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു, തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെ പൂർണ്ണമായ വിജയം അങ്ങനെ ശ്രീരാമനിലൂടെ പൂർത്തിയായി. ===സീതാസ്വീകാര്യം=== {{Unreferenced section}} രാവണൻ മരിച്ചതറിഞ്ഞു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പത്നിമാർ അലമുറയിട്ടുകൊണ്ട് യുദ്ധക്കളത്തി ലേക്ക് ഓടിവന്നു. രാവണന്റെ ചേതനയറ്റ ശരീരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകിടക്കുന്ന രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ വീണ് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മണ്ഡോദരി പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ ലങ്കാധിപതീ, ദേവേന്ദ്രനെയും യമനെയും കുബേരനെയും വരുണനെയും വരെ വിറപ്പിച്ച, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും കാൽക്കൽ കൊണ്ടുവന്ന അങ്ങയെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന് ഒരിക്കലും വധിക്കാൻ കഴിയില്ല! അങ്ങ് പരാജയപ്പെട്ടത് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ മുന്നിലല്ല. ആദിയും മദ്ധ്യവും അന്തവുമില്ലാത്ത സാക്ഷാൽ സനാതനനായ പരമാത്മാവ് (മഹാവിഷ്ണു) ആണ് രാമനായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നത്. സമസ്ത ലോകങ്ങളുടെയും നന്മയ്ക്കായി, അങ്ങയെപ്പോലുള്ള അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുഭഗവാൻ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചതാണ്. രാമനെ സേവിക്കാനായി വന്ന വാനരന്മാർ മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ ദേവന്മാരാണ്. പണ്ട് ജനസ്ഥാനത്തിൽ വെച്ച് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ രാമൻ ഒറ്റയ്ക്ക് വധിച്ചപ്പോൾത്തന്നെ രാമന്റെ ഈശ്വരീയത ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞതാണ്. എന്നാൽ അങ്ങയുടെ കാമവും അഹങ്കാരവും ആ സത്യം കാണാൻ അങ്ങയെ അനുവദിച്ചില്ല." തുടർന്ന് സീതാദേവിയെ അപഹരിച്ച രാവണന്റെ കൊടുംപാപത്തെയും അതിന്റെ കർമ്മഫലത്തെയും ഓർത്ത് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു: "സൗന്ദര്യത്തിലോ, കുലീനതയിലോ, സ്നേഹത്തിലോ, ഭക്തിയിലോ ഞാൻ സീതയേക്കാൾ ഒട്ടും പിന്നിലായിരുന്നില്ല. എന്നിട്ടും മോഹം കാരണം അങ്ങ് എന്നെ അവഗണിച്ച് സീതയെ ആഗ്രഹിച്ചു. ഒരു പതിവ്രതയുടെ കണ്ണീർ വെറുതെ നിലത്തു വീഴില്ല; സീതാദേവിയുടെ ആ കണ്ണീർത്തുള്ളികളാണ് ഇന്ന് ലങ്കയെയും അങ്ങയുടെ വംശത്തെയും അങ്ങയെത്തന്നെയും അഗ്നിയായി എരിച്ചു കളഞ്ഞത്. നന്മ ചെയ്തവൻ നന്മയും തിന്മ ചെയ്തവൻ തിന്മയും അനുഭവിക്കും എന്ന കർമ്മനിയമം അങ്ങയുടെ കാര്യത്തിൽ സത്യമായി. അങ്ങ് ചെയ്ത മഹാപാപങ്ങളുടെ ഭാരമാണ് ഇന്ന് അങ്ങയെ ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചത്." ലങ്കയുടെ പ്രതാപവും മക്കളും ഭർത്താവും എല്ലാം ഒരൊറ്റ തെറ്റുകൊണ്ട് നഷ്ടപ്പെട്ടല്ലോ എന്ന് ഓർത്ത് മനംനൊന്ത് മണ്ഡോദരി രാവണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് വീണ് ബോധരഹിതയായി. രാവണൻ മരിച്ചുവീണതുകണ്ട് വിഭീഷണൻ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു.രാവണൻ്റെ ജഡം വിധിപ്രകാരം ദഹിപ്പിക്കാനും അന്തപ്പുര സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനും രാമൻ വിഭീഷണോട് കൽപ്പിച്ചു. എന്നാൽ അങ്ങേയറ്റം അധർമ്മിയായിരുന്ന, മറ്റുള്ളവരെ ദ്രോഹിച്ച ഒരു വ്യക്തിക്ക് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ വിഭീഷണൻ ആദ്യം മടികാണിച്ചു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഒരു ഉപദേശം നൽകി: "മരണാന്താനി വൈരാണി നിർവൃത്തം നഃ പ്രയോജനം" (മരണത്തോടെ എല്ലാ ശത്രുതയും അവസാനിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായി. ഇവൻ എനിക്ക് സഹോദരനെപ്പോലെയാണ്, അതിനാൽ നീ ഇവന് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക.) ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിഭീഷണൻ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ, ഒരു മഹാരാജാവിന് നൽകേണ്ട എല്ലാ ബഹുമാനങ്ങളോടും കൂടി രാവണന്റെ ശവസംസ്കാരം നടത്തി. തുടർന്ന് ശ്രീരാമന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലക്ഷ്മണൻ വിഭീഷണനെ ലങ്കയുടെ പുതിയ രാജാവായി കിരീടമണിയിച്ചു . വിജയശ്രീലാളിതനായ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാനെ അയച്ച് ഈ സന്തോഷവാർത്ത സീതാദേവിയെ അറിയിച്ചു. വിഭീഷണൻ സീതയെ രാജകീയമായി അണിയിച്ചൊരുക്കി ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തിച്ചു. എന്നാൽ അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ മുഖത്ത് വലിയ ഗൗരവമായിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ അപവാദങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ പരുഷമായി സംസാരിച്ചു: "ഞാൻ ഈ യുദ്ധം ചെയ്തത് എന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ മാനം കാക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. അന്യനായ ഒരു പുരുഷന്റെ (രാവണന്റെ) വീട്ടിൽ ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ നിന്നെ തിരികെ സ്വീകരിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല. നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹൃദയം തകർന്ന സീതാദേവി കണ്ണീരോടെ തന്റെ പാതിവ്രത്യം ലോകത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. ദേവി ലക്ഷ്മണനോട് അഗ്നികുണ്ഡം ഒരുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖത്തോടെ അഗ്നി ഒരുക്കി. സീതാദേവി കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് അഗ്നിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചു: "എന്റെ മനസ്സ് രാമനിൽ നിന്നും ഒരു നിമിഷം പോലും വ്യതിചലിച്ചിട്ടില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ, അല്ലയോ അഗ്നിദേവാ, അങ്ങ് എന്നെ സംരക്ഷിച്ചാലും." ഇത്രയും പറഞ്ഞ് സീത ജ്വലിക്കുന്ന തീയിലേക്ക് എടുത്തുചാടി. അത് കണ്ട വാനരന്മാരും രാക്ഷസസ്ത്രീകളും അലമുറയിട്ടു കരഞ്ഞു . അത്രക്ക് ഉച്ചത്തിലുള്ള ഒരു വിലാപം ലോകത്ത് മുൻപ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല. സീതാദേവി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തപ്പോൾ, ദേവേന്ദ്രൻ, യമധർമ്മൻ, വരുണൻ, കുബേരൻ, പരമശിവൻ എന്നിവർക്കൊപ്പം സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മദേവനും ആകാശത്തുനിന്ന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ലങ്കയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നു. ലോകസൃഷ്ടാവായ സാക്ഷാൽ പരമാത്മാവായിരുന്നിട്ടും, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ സീതയെ അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് വിധേയയാക്കുന്ന ശ്രീരാമന്റെ പെരുമാറ്റം കണ്ട് ദേവന്മാർ ചോദിച്ചു: "അല്ലയോ സർവ്വലോകനാഥാ, സമസ്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും സ്രഷ്ടാവും രക്ഷകനുമായ അങ്ങ് എന്തിനാണ് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നത്? സീത അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് അങ്ങ് എങ്ങനെയാണ് ഒരു ഭാവഭേദവുമില്ലാതെ നോക്കിനിൽക്കുന്നത്?" അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് ദേവന്മാരോട് പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ആത്മാനം മാനുഷം മന്യേ രാമം ദശരഥാത്മജം | സോഹം യശ്ച യതശ്ചാഹം ഭഗവാംസ്തദ് ബ്രവീതു മേ ||" (ഞാൻ എന്നെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനായും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനായ രാമനായും മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. സത്യത്തിൽ ഞാൻ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് ഞാൻ വന്നത്? ഭഗവാനേ, അങ്ങ് തന്നെ അത് എനിക്ക് വ്യക്തമാക്കി തന്നാലും). ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിനയം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മദേവൻ അത്യധികം ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ യഥാർത്ഥ ദിവ്യത്വം വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, നീ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല. സാക്ഷാൽ പരബ്രഹ്മവും, ശംഖ്-ചക്ര-ഗദാധാരിയുമായ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവാണ് നീ. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത, സനാതനനായ സാക്ഷാൽ നാരായണനാണ് അങ്ങ്. അങ്ങയുടെ പ്രിയപത്നിയായ സീതാദേവി മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരമാണ്. ലോകങ്ങളെ മുഴുവൻ ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന അധർമ്മിയായ രാവണനെ നിഗ്രഹിക്കാനും ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും വേണ്ടിയാണ് അങ്ങ് മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ദശരഥന്റെ മകനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചത്. ഇപ്പോൾ രാവണനെ വധിച്ച് അങ്ങയുടെ അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ അങ്ങയുടെ ലീലകൾ പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ അങ്ങേക്ക് സ്വധാമമായ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം. അങ്ങയുടെ നാമവും ചരിതവും ഭക്തിയോടെ സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനവും ശാശ്വതമായ മുക്തിയും ലഭിക്കും." ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ മഹാസ്തുതിയിലൂടെ ശ്രീരാമൻ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും വ്യക്തമായി. അഗ്നികുണ്ട്ഡത്തിൽ നിന്നും അഗ്നിദേവൻ സീതയെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ രാഘവാ,ഇതാ അങ്ങയുടെ ധർമ്മപത്നി സീത,ഇവൾ യാതൊരു കളങ്കവുമേൽക്കാത്തവളാണ്, ഇവൾ മനസ്സ് കൊണ്ടോ വാക്ക് കൊണ്ടോ പ്രവൃത്തി കൊണ്ടോ ഹൃദയം കൊണ്ടോ അങ്ങയെ വിട്ടു നടന്നിട്ടില്ല,സീതയെ അങ്ങ് സ്വീകരിക്കുക,എന്നോട് മറുത്തു ഒന്നും പറയേണ്ട,ഇതെൻ്റെ ഉത്തരവ് തന്നെ ആണ്." അഗ്നിദേവൻ,യാതൊരു പോറലുമേൽക്കാതെ സീതയെ രാമന് സമർപ്പിച്ചു. സീതയെ സസന്തോഷം സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് രാമൻ പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ വഹ്നിദേവ,സീതയുടെ പരിശുദ്ധിയിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവുമില്ല,മൂന്നുലോകത്തിനും സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ വിശ്വാസമുണ്ടാകുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ്,ഈ അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യാൻ സീതയെ ഞാൻ അനുവദിച്ചത്. സൂര്യനിൽ നിന്നും പ്രകാശത്തിന് വേർപെട്ടു നിൽക്കാൻ സാധിക്കാത്തത് പോലെ എന്നിൽ നിന്നും സീതയെ വേർപെടുത്താൻ യാതൊരു ശക്തിക്കും സാധ്യമല്ല." അനന്തരം അയോധ്യയിൽ ചെന്ന് രാജാവായി വാണു മാതാക്കളെയും സോദരന്മാരെയും പ്രജകളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുക എന്ന്, മഹാദേവൻ രാമനെ ആശീർവദിച്ചു.തുടർന്ന് സ്വർഗത്തിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്ന ദശരഥ മഹാരാജാവും രാമനെയും സീതയെയും ലക്ഷ്മണനേയും അനുഗ്രഹിച്ചു.രാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ദശരഥൻ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ,അദ്ദേഹം പണ്ട് മരണത്തിന് തൊട്ടു മുൻപ് കൈകേയിക്കു നൽകിയ: "നിന്റെ പുത്രനോട് കൂടി നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു" എന്ന ശാപം പിൻവലിക്കണമേയെന്നു രാമൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു.തൻ്റെ പ്രിയപുത്രൻറെ മഹത്വത്തിൽ സംപ്രീതനായ ദശരഥൻ അപ്രകാരം ചെയ്തു സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ദേവേന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ ശ്രീരാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ ദേവേന്ദ്രനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത് ഇതായിരുന്നു: "എനിക്കുവേണ്ടി യുദ്ധം ചെയ്ത് ജീവൻ വെടിഞ്ഞ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട വാനരന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും ജീവിച്ചുവരണം." തൻ്റെ ആശ്രിതരോടുള്ള ശ്രീരാമന്റെ അളവറ്റ സ്നേഹം കണ്ട് അതികഠിനമായ ആ വരം ദേവേന്ദ്രൻ നൽകി. ആകാശത്തുനിന്ന് അമൃത് പെയ്തിറങ്ങി. അതോടെ യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചുവീണ വാനരന്മാരെല്ലാം നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു വന്നു. വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കാൻ പോവുകയായിരുന്നു. സമയത്തിന് അയോദ്ധ്യയിൽ എത്തിയില്ലെങ്കിൽ അനുജൻ ഭരതൻ അഗ്നിയിൽ ചാടി ജീവനൊടുക്കുമെന്ന് ശ്രീരാമന് അറിയാമായിരുന്നു. അതിനാൽ അതിവേഗം അയോദ്ധ്യയിൽ എത്താനായി വിഭീഷണൻ കുബേരന്റെ ദിവ്യവാഹനമായ 'പുഷ്പകവിമാനം' കൊണ്ടുവന്നു. മനസ്സുകൊണ്ട് വിചാരിക്കുന്നിടത്ത് അതിവേഗം പറന്നെത്താനും, എത്ര പേർ കയറിയാലും വീണ്ടും ഒരാൾക്ക് കൂടി ഇരിക്കാൻ സ്ഥലം സ്വയം വലുതാകാനും കഴിവുള്ള അത്ഭുത വാഹനമായിരുന്നു അത്. ശ്രീരാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും വിമാനത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേകം കാണാൻ തങ്ങൾക്കും ആഗ്രഹമുണ്ടെന്ന് സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനും മറ്റ് വാനരവീരന്മാരും പറഞ്ഞു. ശ്രീരാമൻ സന്തോഷത്തോടെ അവരെയെല്ലാം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി. വിമാനം ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ കടന്നുവന്ന വഴികളിലെ സേതുബന്ധനവും, ദണ്ഡകാരണ്യവുമെല്ലാം രാമൻ സീതയ്ക്ക് കാണിച്ച് കൊടുത്തു. കിഷ്കിന്ധയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ പോകുമ്പോൾ സീതാദേവി ഒരു ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു: "സുഗ്രീവ പത്നിയായ താര, രുമ തുടങ്ങിയ കിഷ്കിന്ധയിലെ വാനരസ്ത്രീകളെക്കൂടി നമുക്ക് അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം." സീതയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം പുഷ്പകവിമാനം കിഷ്കിന്ധയിൽ ഇറങ്ങുകയും അവിടെയുള്ള സകല വാനരസ്ത്രീകളെയും പട്ടാഭിഷേകം കാണാനായി വിമാനത്തിൽ കയറ്റുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===പട്ടാഭിഷേകം=== {{Unreferenced section}} പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ അയോദ്ധ്യ ലക്ഷ്യമാക്കി പറന്ന ശ്രീരാമനും സംഘവും പ്രയാഗയിലെ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ഇറങ്ങി. അന്ന് വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്ന ദിവസമായിരുന്നു. മഹർഷി അവരെ അതിഥികളായി സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. താൻ വന്ന വിവരവും വനത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങളും ഭരതനെ അറിയിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ അവിടെവെച്ച് ഹനുമാനെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് അയച്ചു. ഭരതന്റെ മുഖഭാവം ശ്രദ്ധിക്കണമെന്നും, അവന് രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ താൻ കാട്ടിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങാമെന്നും രാമൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു. ഒരു മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഹനുമാൻ ആദ്യം ശൃംഗിവേരപുരത്തിൽ ചെന്ന് രാമന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ഗുഹനെ കണ്ട് രാമൻ വരുന്ന വിവരം അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഭരതന്റെ അരികിലെത്തി. അവിടെക്കണ്ട കാഴ്ച ഹനുമാനെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ഒരു രാജാവാകേണ്ട ഭരതൻ, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മെലിഞ്ഞുണങ്ങി, ജടാവൽക്കലങ്ങൾ ധരിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾക്ക് കാവലിരുന്ന് ഒരു സന്യാസിയെപ്പോലെ ജീവിക്കുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമൻ സീതാദേവിക്കും ലക്ഷ്മണനുമൊപ്പം വരുന്നുണ്ടെന്ന വാർത്ത ഹനുമാൻ അറിയിച്ചപ്പോൾ, സന്തോഷം കൊണ്ട് ഭരതൻ ഹനുമാനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും വിലമതിക്കാനാവാത്ത സമ്മാനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ വരുന്ന വിവരമറിഞ്ഞ് ഭരതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശത്രുഘ്നൻ അയോദ്ധ്യാ നഗരത്തെ ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി. വർഷങ്ങളായി ഉത്സവങ്ങളില്ലാതിരുന്ന അയോദ്ധ്യ വീണ്ടും ഉണർന്നു. നിരത്തുകൾ വൃത്തിയാക്കി പനിനീർ തളിച്ചു, വീടുകളിലും കൊട്ടാരത്തിലും കൊടിതോരണങ്ങൾ കെട്ടി, വഴികളിൽ പൂക്കൾ വിതറി. അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങളും മന്ത്രിമാരും രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൈകേയിയും എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട രാമനെ വരവേൽക്കാനായി വലിയ ആവേശത്തോടെ നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. പെട്ടെന്ന് ആകാശത്ത് സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന പുഷ്പകവിമാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ജനങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ രാമനാമം ജപിച്ചു. വിമാനം നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഇറങ്ങിയതും, ഭരതൻ ഓടിച്ചെന്ന് രാമനെ വണങ്ങി. രാമൻ ഭരതനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വാത്സല്യത്തോടെ നെറുകയിൽ ചുംബിച്ചു. തുടർന്ന് ഭരതൻ താൻ പതിനാലു വർഷമായി പൂജിച്ചിരുന്ന രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വെച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "ഭണ്ഡാരങ്ങളും ധാന്യപ്പുരകളും കൊണ്ട് സമൃദ്ധമായ അങ്ങയുടെ രാജ്യം ഇതാ ഞാൻ തിരികെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു.അങ്ങ് തന്ന ഈ വലിയ ചുമതല ഞാൻ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റി. അങ്ങയെ രാജാവായി കാണുന്നതോടെ എന്റെ ജനനം സഫലമായി." ഭരതന്റെ ഈ സ്നേഹവും ഭക്തിയും കണ്ട് സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും കണ്ണീരണിഞ്ഞു. പുഷ്പകവിമാനത്തെ രാമൻ അതിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയായ കുബേരൻ്റെ പക്കലേക്ക് പറഞ്ഞയച്ചു. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സ്മരിച്ചാൽ രാമൻ്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കൊള്ളാമെന്ന് പുഷ്പകം രാമനോട് ഉണർത്തിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സഹോദരന്മാരും വനവാസരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, മുടിവെട്ടി കുളിച്ച്, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളും വിലപിടിപ്പുള്ള ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു. സുമന്ത്രർ അതിമനോഹരമായ ഒരു രാജകീയ രഥം കൊണ്ടുവന്നു. ശ്രീരാമനും സീതാദേവിയും ആ രഥത്തിൽ കയറി. ആ രഥത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാൺ സാക്ഷാൽ ഭരതൻ പിടിച്ചു. ശത്രുഘ്നൻ രാമന് മീതെ വെൺകൊറ്റക്കുട ചൂടി. ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ഇരുവശവും നിന്ന് വെഞ്ചാമരം വീശി. സുഗ്രീവൻ 'ശത്രുഞ്ജയൻ' എന്ന ആനയുടെ പുറത്തേറി. ഹനുമാനും മറ്റ് വാനരന്മാരും മനുഷ്യരൂപമെടുത്ത് അവർക്കൊപ്പം നടന്നു. വലിയ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ജനങ്ങളുടെ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങളുടെയും അകമ്പടിയോടെ ആ മഹാഘോഷയാത്ര അയോദ്ധ്യയുടെ രാജവീഥികളിലൂടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ കൊട്ടാരത്തിൽ ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ ശ്രീരാമനെയും സീതാദേവിയെയും രത്നഖചിതമായ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. വാനരന്മാർ നാല് സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ഞൂറ് നദികളിൽ നിന്നും സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളിൽ പുണ്യതീർത്ഥം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി തുടങ്ങിയ മഹർഷിമാർ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ആ തീർത്ഥം ഉപയോഗിച്ച് ശ്രീരാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. തുടർന്നു വൈവസ്വതമനു, ഇക്ഷ്വാകു തുടങ്ങിയ സൂര്യവംശ രാജാക്കന്മാർ ചൂടിയതും ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ രത്നകിരീടം വസിഷ്ഠമഹർഷി ശ്രീരാമന്റെ ശിരസ്സിൽ അണിയിച്ചു. അതോടെ ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ മഹാരാജാവായി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ വായുദേവൻ വഴി ഒരു ദിവ്യമായ സ്വർണ്ണമാലയും മുത്തുമാലയും രാമന് സമ്മാനിച്ചു. ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, ജാംബവാൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാവർക്കും വിലയേറിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി. അവസാനം ശ്രീരാമൻ അത്യന്തം മനോഹരവും വിലപിടിപ്പുള്ളതുമായ ഒരു മുത്തുമാല സീതാദേവിക്ക് നൽകി. സീതാദേവി അത് കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞ ശേഷം ഊരി കയ്യിൽപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട് സഭയിലുള്ള എല്ലാവരെയും നോക്കി. ദേവിയുടെ മനസ്സറിഞ്ഞ രാമൻ പറഞ്ഞു: "സീതേ, നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനും, ശക്തിയും ബുദ്ധിയും ഭക്തിയുമുള്ള ആൾക്ക് നീ അത് നൽകുക." ഒട്ടും വൈകാതെ സീതാദേവി ആ ദിവ്യമായ മുത്തുമാല പ്രിയഭക്തനായ ഹനുമാന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിച്ചു. ആ മാലയണിഞ്ഞ് ഹനുമാൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ തിളങ്ങി വിഭീഷണനും സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും രാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ സ്വന്തം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ രാജാവായി ചുമതലയേറ്റതോടെ, ധർമ്മവും നീതിയും സമാധാനവും കളിയാടുന്ന, ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഭരണകാലമായ 'രാമരാജ്യം' ആരംഭിച്ചു. രാമരാജ്യത്തിൽ ആരും രോഗം വന്നോ പട്ടിണി കിടന്നോ ആയുസ്സ് തികയാതെ അകാലത്തിൽ മരിച്ചില്ല , മോഷണമോ അക്രമങ്ങളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, അനാഥരോ വിധവകളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, പ്രകൃതിപോലും സമൃദ്ധിയായി നിലനിന്നു .{{തെളിവ്}} ലക്ഷ്മണൻ്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത ശ്രീരാമൻ ബ്രഹ്മയജ്ഞം , അശ്വമേധം,വാജപേയം തുടങ്ങിയ സകല സൽകർമ്മങ്ങളും ചെയ്തു. നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി. അനേകവർഷങ്ങൾ എല്ലാ മഹിമമകളോടും കൂടി രാമൻ ഭൂമി പാലിച്ചു. ==സീത പരിത്യാഗം - യാഥാർത്ഥ്യം== പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കും ധർമ്മ സംസ്ഥാപനത്തിനും അവതാരവേളയിൽ വിഷ്ണു ഭഗവാനും ലക്ഷ്മി ദേവിയും വിരഹം സഹിക്കുന്നു. അതുപോലെയാണ് ശ്രീരാമനും സീത ദേവിയും. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് അവിടെ വസിക്കുന്ന പ്രജകൾ. പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും സ്ഥാനമാണ് മഹാരാജാവിനും മഹാറാണിയ്ക്കുമുള്ളത്. അവരാണ് പ്രജകളുടെ മാതൃക . അവരുടെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ജനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും. സീതദേവിയ്ക്ക് നേരെ ആരോപണമുയർന്നപ്പോൾ , സീത ദേവി സ്വയം തന്നെ രാജ്യത്തിനും പ്രജകൾക്കും ഭർത്താവായ ശ്രീരാമനും വേണ്ടി രാജ്യമുപേക്ഷിക്കാൻ തയാറായി . ഇതിലൂടെ മഹാറാണിയുടെ കർത്തവ്യവും വിവാഹവേളയിൽ ഏത് ദുഃഖത്തിലും ഭർത്താവിനൊപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭർത്താവിന്റെ നല്ലതിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന വാക്കും സീത ദേവി പാലിക്കുന്നു.താൻ കാരണം മറ്റുള്ളവർ തന്റെ ഭർത്താവിനെ അപമാനിക്കുന്നത് ദേവിയ്ക്ക് സഹിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഗർഭിണിയായ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ ഒട്ടും തയാറായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സീത ദൃഢനിശ്ചയമെടുത്തിരുന്നു. രാജ്യമുപേക്ഷിച്ച് സീതയോടൊപ്പം പോവാൻ തയാറായാൽ അയോധ്യയിലെ തങ്ങളുടെ പ്രജകളാകുന്ന സന്താനത്തിന് തെറ്റായ മാതൃകയാണ് കാട്ടികൊടുക്കുന്നതെന്നും സീത രാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തന്റെ അനുജന്മാർ രാജസിംഹാസനം ഏറ്റെടുക്കില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ സീതയുടെ നിർണയം അംഗീകരിച്ചു എന്നാൽ സീതയുടെ പക്കൽ നിന്നും ഒരു വാക്ക് അദ്ദേഹം വാങ്ങി. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചതല്ലെന്നും താൻ കാരണമാണ് പോവുന്നതെന്നും കരുതണമെന്നാണ് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടത്. സീത നീറുന്ന മനസ്സോടെ പതിയുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ നോക്കുന്നത് സീതയുടെ പാതിവ്രത്യമാണ്. സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു എന്ന് വന്നാൽ തെറ്റ് ചെയ്യാത്ത സീത കുറ്റക്കാരിയാകും. ഭർത്താവിന്റെ സാമീപ്യം ഏറ്റവും അവശ്യമായ തന്റെ ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയെ, ഉപേക്ഷിക്കാൻ സാഹചര്യ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിനെ വിവശനാക്കിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആ കുറ്റം സ്വയം ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു , വിവാഹ വേളയിൽ എത് സാഹചര്യത്തിലും കൂടെയുണ്ടാകും എന്ന വാക്ക് പാലിക്കാൻ കഴിയാത്ത പശ്ചാതാപത്തിൽ. ദാമ്പത്യ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പരസ്പരമുള്ള സ്നേഹവും വിശ്വാസവുമാണ്. രാമൻ ഒരിക്കൽപോലും സീതയെ അവിശ്വസിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് മുഴുവൻ സീത മാത്രമായിരുന്നു. അശ്വമേധ യജ്ഞത്തിൽ ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യം ആവശ്യമായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാൽ കൂടി അദ്ദേഹം വേറെ വിവാഹം ചെയ്തില്ല, സീതയുടെ സ്വർണ പ്രതിമ തന്റെയൊപ്പം വയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അതേപോലെ സീത പോയതിന് ശേഷം രാമൻ രാജകീയ ആർഭാടങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചില്ല. വനത്തിൽ സീത കഴിയുന്ന പോലെ തന്നെ അദ്ദേഹവും സാധാരണ ജീവിതം നയിച്ചു. അതേപോലെ സുരക്ഷിതമായ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമ പരിസരത്താണ് സീതയെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അജ്ഞയാൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്. ഇതിലൂടെയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് സീതയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത സ്നേഹമാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് . ഇതാണ് ശ്രീരാമനെ മര്യാദ പുരുഷോത്തമനാക്കി മാറ്റുന്നത്. അതേപേലെ സീതയെ പതിവ്രതാ രത്‌നമാക്കുന്നതും. അതേ പോലെ രണ്ടാമതൊരു അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് രാമൻ സീതയെ കൊണ്ട് ചെയ്യിപ്പിക്കാൻ തയാറായില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭാവിയിലും സ്ത്രീകൾ ചെറിയ തെറ്റിന് പോലും അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടതായി വരും. ഇങ്ങനെ തെറ്റായ ഒരു സന്ദേശം ഭാവി തലമുറയ്ക്ക് കൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ശ്രീരാമനും സീതയും അവരുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള ജീവിതം പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ത്യാഗം ചെയ്തു. സ്വാർത്ഥതയേതുമില്ലാത്ത ശ്രീരാമൻ എന്നും മാതൃക ഭരണാധികാരിയാണ് . സീത പരിത്യാഗത്തിലൂടെ തന്റെ പുത്രന്മാർ സഹിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്ന പഴിയിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു. അതേപോലെ വാത്മീകി ആശ്രമം പോലെയൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലമാണ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തത്.ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ എന്ന സ്നേഹനിധിയായ പിതാവിനെയാണ് കാണുന്നത്. സീതയും രാമനും രണ്ടല്ല മറിച്ച് ഒന്നാണ്. ഇരുവരും രണ്ട് ശരീരമെങ്കിലും ഒരു മനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സീതയുടെ നാമം രാമനു മുന്നിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത്. സീതയെയും രാമനെയും യഥാർത്തതിൽ മനസ്സിലാക്കത്തവരാണ് രാമന്റെ പ്രവൃത്തിയെ പഴിക്കുന്നത്. സീതയും രാമനും ഒരിക്കലും വേർപിരിയുന്നില്ല. ഭൂമിപ്രവേശം നടത്തിയ സീതയും സരയൂ നദിയിൽ ഭൗതികദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശ്രീരാമനും വൈകുണ്ഡത്തിൽ വെച്ച് സംഗമം ഉണ്ടാവുന്നു. ധർമപാലനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലീലകളാണ് എല്ലാം. ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== ‘രാമായ രാമഭദ്രായ രാമചന്ദ്രായ വേധസേ<br /> രഘുനാഥായ നാഥായ സീതായപതയേ നമഃ‘ ’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘ ’ആപദാമപഹർത്താരം<br /> ദാതാരം സർവസമ്പദാം<br /> ലോകാഭിരാമം ശ്രീരാമം<br /> ഭൂയോ ഭൂയോ നമാമ്യഹം<ref>'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം</ref> == കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == *[[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] *[[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശൂർ വടക്കുംന്നാഥ ക്ഷേത്രം]] (ശ്രീരാമൻ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്നാണ്) *[[തിരുവില്വാമല ശ്രീവില്വാദ്രിനാഥക്ഷേത്രം|തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കുന്നംകുളം]], തൃശ്ശൂർ *[[ചടയമംഗലം ജടായു-രാമക്ഷേത്രം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം ജില്ല|പാലാ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം]] *[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ആലത്തിയൂർ ശ്രീരാമ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] *[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]] *[[മാമ്മലശ്ശേരി ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം *[[വെളിനെല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[ഓയൂർ]], കൊല്ലം *[[തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി|തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[എലപ്പുള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലപ്പുള്ളി]], [[പാലക്കാട്‌ ജില്ല|പാലക്കാട്‌]] *[[പൂങ്കുന്നം സീതാരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തലശ്ശേരി]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] *[[ചെറുതാഴം രാഘവപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|രാഘവപുരം (ഹനുമാരമ്പലം) ക്ഷേത്രം]], [[ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുതാഴം]], കണ്ണൂർ *[[തിരുവാറ്റ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] *[[വെന്നിമല ശ്രീരാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം|വെന്നിമല ശ്രീരാമ-ലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം *[[തിരുമണിവെങ്കിടപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], കോട്ടയം *ഭജനമഠം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പണിമൂല, തിരുവനന്തപുരം *രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോഴിമണ്ണ, കോഴിക്കോട് *തിരുവനന്തപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം (പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം) *വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീരാമൻ ഉപദേവൻ) *വെട്ടയ്ക്കൽ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ (ഹനുമാൻ ഉപദേവൻ) *രാമക്കൽ മേട് ശ്രീരാമ-ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി == ഇവയും കാണുക == * [[രാമായണം]] * [[സീത]] == അവലംബം == {{reflist|2}} {{VishnuAvatars}} {{രാമായണം}} {{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}} {{Commonscat|Rama}} {{Authority control}} {{Hinduism-stub}} [[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]] [[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] [[വർഗ്ഗം:വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ]] 1im5qxb75tiqb9k8p404a0v5tt4e4tp 4673518 4673515 2026-10-05T06:29:55Z ~2026-52158-79 223481 /* രാമന്റെ വനവാസം */ 4673518 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rama}} {{നാനാർത്ഥം|ശ്രീരാമൻ}} {{Hdeity infobox| <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> Image = File:The Great Human ShriRam.jpg |Caption = ശ്രീ രാമൻ | Name = ശ്രീ രാമൻ | Sanskrit_Transliteration = | Devanagari = राम | Affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]] | Kannada = | Pali_Transliteration = | Tamil_script = இராமர் | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | God of = | Mantra = രാമ രാമ | Moola Mantra = ഓം രാം രാമായ നമഃ | Weapon = വില്ലും അസ്ത്രവും | Consort = [[സീത]] | Abode = അയോദ്ധ്യ | Mount = രഥം }} ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചത് ബി.സി.ഐ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (5114 BCE ജനുവരി 10). ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോധ്യയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ചില പഠനങ്ങൾ ഇത് ബി.സി.ഐ. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം (പ്രത്യേകിച്ച് വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം), ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളും, പ്രപഞ്ച പരിപാലകനുമായ ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ദശാവതാരങ്ങളിൽ ഏഴാമത്തേ അവതാരമാണ്‌ '''ശ്രീരാമൻ''' ([[English]]: Rama, [[IAST]]: rāma, [[Devanāgarī]]: राम, [[Thai]]: พระราม, [[Lao]]: ພຣະຣາມ, [[Burmese]]: Yama, [[Tagalog]]: Rajah Bantugan)‍. [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യയിലെ]] രാജാവായിരുന്നു രാമൻ. ഇദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് [[രാമായണം]] പുരോഗമിക്കുന്നത്. തെക്കേ ഏഷ്യയിലും, കിഴക്കേ ഏഷ്യയിലും <ref name=Dimock1963> {{cite journal | author = Dimock Jr, E.C. | year = 1963 | title = Doctrine and Practice among the Vaisnavas of Bengal | journal = History of Religions | volume = 3 | issue = 1 | pages = 106–127 | url = http://www.jstor.org/pss/1062079 | doi = 10.1086/462474 }}</ref> ഉള്ള പുരാണകാവ്യങ്ങളിൽ രാമൻ പ്രസിദ്ധമാണ്. അയോദ്ധ്യയിലെ രാജാവായിരുന്ന [[ദശരഥൻ|ദശരഥന്]] പട്ടമഹിഷിയായ [[കൗസല്യ|കൗസല്യയിൽ]] ജനിച്ച ആദ്യപുത്രനാണ്‌ രാമൻ. ഹിന്ദുമതത്തിൽ രാമനെ '''മര്യാദാ പുരുഷോത്തമനായി''' കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001">{{cite journal | author = Hess, L. | year = 2001 | title = Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife* | journal = Journal of the American Academy of Religion | volume = 67 | issue = 1 | pages = 1–32 | url = http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/content/citation/67/1/1 | accessdate = 2008-04-12 | doi = 10.1093/jaarel/67.1.1 }}</ref>. നന്മയുടെ ദൈവമായും ശ്രീരാമനെ കരുതുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിയുടെ]] അവതാരമായ [[സീത|സീതാദേവിയാണ്]] പത്നി. ഉത്തമസ്ത്രീയായി സീതയെ കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001"/><ref name=Kanungo>{{cite journal | author = Kanungo, H. | year = | title = The Distinct Speciality of Lord Jagannath | journal = Orissa Review | url = http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2008-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080529053220/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | url-status = dead }}</ref>. [[ഭരതൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]], [[ശത്രുഘ്നൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു രാമന്റെ സഹോദരൻമാർ. ശിവന്റെ അവതാരവും മഹാബലവാനുമായ [[ഹനുമാൻ]] ശ്രീരാമന്റെ ഭക്തനും ദാസനുമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം രാമചരിതവും ജീവനവും ധർമ്മത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഉത്തമപുരുഷനും പൂർണ്ണ മനുഷ്യനുമായിരുന്നു രാമൻ. [[ദശരഥൻ]] കൊടുത്ത ശപഥം മുൻ‌നിർത്തി, തന്റെ മകനായ [[ഭരതൻ (രാമായണം)|ഭരതൻ]] രാജാവാകണം എന്നുള്ളതും പതിന്നാലു വർഷത്തെ രാമൻ വനവാസത്തിന് പോകണം എന്നുള്ളതും [[കൈകേയി|കൈകേയിയുടെ]] ആവശ്യപ്രകാരമായിരുന്നു.<ref name = "Griffith1963">{{cite book | author = Griffith, R.T.H. | authorlink = Ralph T. H. Griffith | year = 1870–1874 | title = The Rámáyan of Válmíki | url = http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm | publisher = London: Trübner & Co.; Benares: E. J. Lazarus and Co. }}</ref> പത്നി [[സീത|സീതക്കും]] അനുജൻ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] രാമനെ പിരിഞ്ഞിരിക്കുവാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട് പതിന്നാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് രാമനൊപ്പം പോകുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനിടക്ക് അസുര രാജാവായ ലങ്കേശ്വരൻ [[രാവണൻ]] [[സീത|സീതയെ]] അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലേശകരവും ശ്രമകരവുമായ നീണ്ട തിരച്ചിലിനു ശേഷം, സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്ന് [[ഹനുമാൻ]] കണ്ടെത്തുകയും. ഘോരയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ രാവണനെ നിഗ്രഹിച്ച് സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനുശേഷം അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാമന്റെ കിരീടധാരണം നടക്കുകയും, അയോധ്യയുടെ രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അന്തിമഫലമായ ദേശത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി, <ref name = "Griffith1963"/> പിന്നീടുള്ള പതിനോരായിരം [[വർഷം]] സന്തോഷത്തിന്റെയും, സമാധാനത്തിന്റെയും, ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും, ന്യായത്തിന്റെയും യുഗമായ ''രാമരാജ്യ'' മായി അറിയപ്പെട്ടു. മാതൃകാപരമായ രാമരാജ്യം ലോകത്തിന് നൽകിയ രാമൻ, ഒടുവിൽ പുത്രന്മാരായ [[ലവൻ|ലവ]]-[[കുശൻ|കുശന്മാർക്ക്]] രാജ്യം നൽകി സരയൂനദിയിലിറങ്ങി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തു. രാമൻ ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം ബി.സി 1300-1200 കാലഘട്ടത്തിൽ [[Bronze Age|വെങ്കല യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദ]] കുലമണ്ഡലങ്ങൾ (മണ്ഡലം 2 മുതൽ 7 വരെ) രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആയിരുന്നു. രാമന്റെ സഹോദരൻ ആയ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണന്റെ]] ഒരു മകൻ ആയ ധ്വന്യൻ എന്നയാളെ കുറിച്ച് ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 5.33.10), രാമനെ കുറിച്ചും പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 10.93.14). ദശരഥ രാജാവിന്റെ ഭാര്യാസഹോദരൻ ആയ രാജാവ് ദിവോദാസനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗത്രൻ സുദാസും ഋഗ്വേദത്തിൽ ധാരാളം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വീരൻമാർ ആണ്. [[തുളസീദാസ്]], [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[ഭദ്രാചലം രാമദാസ്]], [[ത്യാഗരാജൻ|ത്യാഗരാജസ്വാമികൾ]] തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധ കവികൾ രാമഭക്തരായിരുന്നു. ഇവരുടെ കൃതികളിൽ രാമന്റെ മഹിമകൾ ധാരാളമായി കാണാം. ==രാമകഥ== ===രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും=== ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ കണക്കുകൂട്ടലുകളുടെയും ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ, ബി.സി.ഇ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (ചില പണ്ഡിതമതപ്രകാരം ബി.സി.ഇ. 7119) ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ തിരുജനനം സംഭവിച്ചതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. വസന്തത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞ ചൈത്രമാസത്തിലെ പുണ്യമായ ശുക്ലപക്ഷ നവമി തിഥിയിൽ, ദേവഗുരുവായ വ്യാഴവും ചന്ദ്രനും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന കർക്കടക ലഗ്നത്തിൽ, പുണർതം നക്ഷത്രത്തിന്റെ അമൃതകിരണങ്ങളിലാണ് പരബ്രഹ്മം അയോദ്ധ്യയിൽ മാനവരൂപം പൂണ്ടത്. പുണ്യസരിത്തായ സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അയോദ്ധ്യാനഗരം, സകല ഐശ്വര്യങ്ങളുടെയും വിളനിലമായി അന്നാളിൽ ശോഭിച്ചു. സൂര്യവംശ തിലകനും, രഘുമഹാരാജാവിന്റെ പൗത്രനും, അജമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനുമായ ദശരഥൻ നീതിമാനും പരാക്രമിയുമായിരുന്നെങ്കിലും, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ഒരു അനന്തരാവകാശിയുമില്ലാത്ത ദുഃഖം അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നു. കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, തപോനിധിയായ ഋശ്യശൃംഗ മുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ദശരഥൻ അശ്വമേധത്തോടൊപ്പം അതിപവിത്രമായ പുത്രകാമേഷ്ടി യാഗം നടത്തി. യാഗാഗ്നി ആളിക്കത്തിയ ആ പുണ്യവേളയിൽ, പ്രജാപതിയുടെ പ്രതിപുരുഷനായ യജ്ഞപുരുഷൻ അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്നും സാക്ഷാൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുയർന്നു. ദേവനിർമ്മിതമായ, ദിവ്യമായ പായസം അടങ്ങിയ സ്വർണ്ണപാത്രം രാജാവിന് സമ്മാനിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു: "ഹേ രാജാവേ, ഈ പായസം അങ്ങയുടെ പത്നിമാർക്കായി പകുത്തു നൽകുക; സകല ഗുണങ്ങളും തികഞ്ഞ നാല് ഉത്തമപുത്രന്മാർ അങ്ങേയ്ക്ക് ജനിക്കും." ദശരഥൻ ഭക്തിപൂർവ്വം ആ പായസത്തിന്റെ പകുതിഭാഗം പട്ടമഹിഷിയായ കൗസല്യാദേവിക്ക് നൽകി. അവശേഷിച്ച പകുതിയിൽ പകുതിഭാഗം പ്രിയപത്നിയായ കൈകേയിക്കും നൽകി. ബാക്കിവന്ന പായസത്തിന്റെ പകുതി സുമിത്രയ്ക്കും, തുടർന്ന് ഒന്നു ചിന്തിച്ച ശേഷം തന്നിൽ ശേഷിച്ച അവസാനഭാഗം കൂടി അതീവ വിനീതയായ സുമിത്രയ്ക്കുതന്നെയും രാജാവ് നൽകി. അതേസമയം, സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് മറ്റൊരു ദൈവികനാടകം അരങ്ങേറുകയായിരുന്നു. ത്രിലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ അക്രമങ്ങൾ സഹിക്കവയ്യാതെ, പശുവിന്റെ രൂപം പൂണ്ട ഭൂമീദേവിയും ഇന്ദ്രാദിദേവന്മാരും പരമശിവനും ബ്രഹ്മാവിനുമൊപ്പം ക്ഷീരസാഗരത്തിലെത്തി സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥന കേട്ട് പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ, താൻ ഭൂമിയിൽ ദശരഥപുത്രനായി അവതരിച്ച് രാവണനെയും അവന്റെ രാക്ഷസവംശത്തെയും നിഗ്രഹിക്കാമെന്നും, ഭൂമിയുടെ ഭാരം ശമിപ്പിക്കാമെന്നും അഭയം നൽകി. ഭഗവാന്റെ ആ ദിവ്യസങ്കല്പത്താൽ, പരമാത്മാവിന്റെ സ്വചൈതന്യം നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു: * ശ്രീരാമനായി കൗസല്യയുടെ ഉദരത്തിലും, * ഭരതനായി കൈകേയിയുടെ ഉദരത്തിലും, * ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനുമായി സുമിത്രയുടെ ഉദരത്തിലും ജനിച്ചു. പുത്രന്മാരുടെ ജനനത്തോടെ അയോദ്ധ്യ ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. നാലു രാജകുമാരന്മാരും പരസ്പര സ്നേഹത്തോടും ഐക്യത്തോടും കൂടി വളർന്നു. ഒരു ശരീരത്തിലെ നാല് പ്രാണനുകൾ കണക്കെ ജീവിച്ച അവർ ഒന്നിച്ചു കളിച്ചും, ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ചും, ആയുധവിദ്യകൾ വശത്താക്കിയും കഴിഞ്ഞു. ഇതിൽ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെയും, ശത്രുഘ്നൻ ഭരതന്റെയും നിഴൽപോലെയുള്ള ആത്മമിത്രങ്ങളായി മാറി. രാജകുമാരന്മാർ യൗവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്ന വേളയിൽ, ഒരിക്കൽ ക്രോധരൂപനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി അയോദ്ധ്യാ രാജസഭയിലെത്തി. താൻ ചെയ്യുന്ന യാഗത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന മാരീചൻ, സുബാഹു എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്നോടൊപ്പം അയക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പുത്രവാത്സല്യത്താൽ ദശരഥൻ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം യാത്രയാക്കി. യാത്രാവേളയിൽ, വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും അലട്ടാതിരിക്കാനും, ശരീരബലം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുമായി വിശ്വാമിത്രൻ അവർക്ക് സരയൂതീരത്തുവെച്ച് 'ബല', 'അതിബല' എന്നീ ദിവ്യമന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. തുടർന്ന് അവർ പണ്ട് മലദം, കരുഷം എന്നീ സമൃദ്ധമായ ജനപദങ്ങളായിരുന്ന, എന്നാൽ രാക്ഷസി കാരണം ശൂന്യമായി മാറിയ ഭയാനകമായ 'താടകാ വനത്തിൽ' പ്രവേശിച്ചു. കാറ്റിന്റെ വേഗതയിലും മലപോലെയുള്ള ശരീരത്തോടും കൂടിയ ക്രൂരയായ താടക അവരെ ആക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞടുത്തു. സ്ത്രീയാണെന്ന കാരണത്താൽ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, ഗുരുവായ വിശ്വാമിത്രന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലോകാപദ്രവകാരിയായ ആ യക്ഷിണിയെ രാമൻ തന്റെ ഒരൊറ്റ അസ്ത്രത്താൽ വധിച്ചു. സന്തുഷ്ടനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി, ദേവന്മാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശ്രീരാമന് അതീവ രഹസ്യങ്ങളും അജയ്യവുമായ ബ്രഹ്മശിരസ്സ്, വിഷ്ണുചക്രം, ഐന്ദ്രാസ്ത്രം, വായവ്യാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ ഈ വിദ്യകളെല്ലാം തന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണനും പകർന്നുനൽകി. വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമമായ സിദ്ധാശ്രമത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ അഞ്ചു രാത്രികളും പകലുകളും ഉറക്കമിളച്ച് യാഗത്തിന് കാവൽ നിന്നു. ആറാം ദിവസം, യാഗത്തിന്റെ പൂർണ്ണാഹൂതി വേളയിൽ, ആകാശത്ത് കറുത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ രാക്ഷസസേനയോടെ മാരീചനും സുബാഹുവും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. യാഗകുണ്ഡത്തിലേക്ക് രക്തവും അശുദ്ധികളും വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷം, ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ ആഗ്നേയാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുബാഹുവിനെ വധിച്ചു. തുടർന്ന് ശത്രുവിനെ കൊല്ലുകയല്ല, ദൂരേക്ക് മാറ്റുകയാണ് വേണ്ടതെന്ന കണക്കുകൂട്ടലിൽ മാനവാസ്ത്രം എയ്ത് മാരീചനെ നൂറ് യോജന ദൂരത്തേക്ക് ആകാശത്തിലൂടെ പറത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ പതിപ്പിച്ചു. യാഗം നിർവിഘ്നം പൂർത്തിയായതിൽ മുനിമാർ ആനന്ദനൃത്തം ചവിട്ടി. യാഗാനന്തരം ജനകമഹാരാജാവിന്റെ യാഗം കാണാനായി വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വിദേഹരാജ്യമായ മിഥിലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വഴിമധ്യേ നിർജ്ജനമായ ഗൗതമാശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ദേവേന്ദ്രന്റെ വഞ്ചനയാൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മപുത്രിയായ അഹല്യ, ഭർത്താവായ ഗൗതമമുനിയുടെ ശാപത്താൽ ആയിരം വർഷങ്ങളായി വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചും, ശരീരമാസകലം ഭസ്മത്തിൽ മൂടിയും, മൂടൽമഞ്ഞിൽ മറഞ്ഞ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അദൃശ്യയായി അവിടെ തപസ്സുചെയ്യുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ അഹല്യയുടെ ശാപം അവസാനിച്ചു. പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച ആ തപോധനയെ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ഗൗതമമുനിയും അവിടെയെത്തി അഹല്യയെ സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. മിഥിലയിലെത്തിയ രാമൻ, ജനകമഹാരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന രുദ്രഭഗവാന്റെ (പരമശിവന്റെ) പവിത്രമായ വില്ല് കാണാൻ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അയ്യായിരം വീരന്മാർ ചേർന്ന് വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന, എട്ട് ചക്രങ്ങളുള്ള കൂറ്റൻ ഇരുമ്പുപേടകത്തിലാണ് ആ ഭീമാകാരമായ 'ത്രയംബകം' എന്ന ശിവധനുസ്സ് സ്ഥാപിച്ചിരുന്നത്. മൂലോകങ്ങളിലെ വീരന്മാർക്കൊന്നും ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന ആ വില്ലിനെ, ശ്രീരാമൻ അനായാസം ഒരു ലീലപോലെ കൈയിലെടുത്തു. ജനസഞ്ചയത്തിന്റെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് രാമൻ ആ വില്ലിന് ഞാണൊലിയിട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ അപ്രതിരോധ്യമായ കരബലം താങ്ങാനാവാതെ ആ പടുകൂറ്റൻ വില്ല് ഇടിവെട്ടുന്ന ശബ്ദത്തോടെ രണ്ടായി ഒടിഞ്ഞു നിലംപതിച്ചു. ആ ശബ്ദത്തിൽ ഭൂമി നടുങ്ങി. ആർക്കും സാധിക്കാത്ത ഈ ധീരകൃത്യം പൂർത്തിയാക്കിയതോടെ, യജ്ഞവേദിയിലെ ഉഴവുചാലിൽ നിന്നും ജനകന് ലഭിച്ച അയോനിജയും സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരവുമായ സീതാദേവി ശ്രീരാമന്റെ ധർമ്മപത്നിയായി മാറി. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയിൽ നിന്നും ദശരഥനും സൈന്യവും മിഥിലയിലെത്തി. അതിമംഗളകരമായ മുഹൂർത്തത്തിൽ: * ശ്രീരാമൻ സീതയെയും, * ലക്ഷ്മണൻ സീതയുടെ സഹോദരിയായ ഊർമ്മിളയെയും, * ഭരതൻ ജനകന്റെ സഹോദരനായ കുശധ്വജന്റെ പുത്രി മാണ്ഡവിയെയും, * ശത്രുഘ്നൻ കുശധ്വജന്റെ ഇളയ പുത്രി ശ്രുതകീർത്തിയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. വിവാഹാനന്തരം സകല ആനന്ദങ്ങളോടെയും അവർ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ, ആകാശത്ത് കൊടുങ്കാറ്റും ഭൂകമ്പവും ഉണ്ടായി. ക്ഷത്രിയകുലാന്തകനായ സാക്ഷാൽ പരശുരാമൻ കയ്യിൽ കോടാലിയും വില്ലുമായി അവരുടെ വഴിമുടക്കി നിന്നു. തന്റെ പരമഗുരുവായ പരമശിവന്റെ ധനുസ്സ് ഒടിച്ചതിൽ കുപിതനായ പരശുരാമൻ, രാമന്റെ ശക്തിയെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ കൈവശമുള്ള വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ 'വൈഷ്ണവധനുസ്സ്' കുലയേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ആ വൈഷ്ണവധനുസ്സ് വാങ്ങി നിഷ്പ്രയാസം ഞാണൊലിയിട്ട് ഒരു ദിവ്യാസ്ത്രം അതിൽ സന്ധിച്ചു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് കേവലം ഒരു രാജകുമാരനല്ല, മറിച്ച് സാക്ഷാൽ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് ആ നിമിഷം പരശുരാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഭാർഗ്ഗവൻ തന്റെ അഹങ്കാരമെല്ലാം വെടിഞ്ഞ് ശ്രീരാമനെ തൊഴുതു വണങ്ങുകയും, തന്നിലുണ്ടായിരുന്ന ദിവ്യമായ തപോബലവും വൈഷ്ണവാംശവും ആ അസ്ത്രത്തിലൂടെ ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ച് മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലേക്ക് തപസ്സിനായി മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. സകല തടസ്സങ്ങളെയും പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിച്ച്, പുത്രന്മാരും നവവധുക്കളുമായി ദശരഥമഹാരാജാവ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി. രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും കൈകേയിയും സുമിത്രയും അവരെ മംഗളാരതിയുഴിഞ്ഞ് സ്വീകരിച്ചു. ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ അയോദ്ധ്യ ധർമ്മത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും നിത്യവസന്തമായി ചിരകാലം ശോഭിച്ചു. ===അഭിഷേകവിഘ്നം=== കൈകേയീ രാജാവായ അശ്വപതിയുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനും ഭരതന്റെ അമ്മാവനുമായ യുധാജിത്ത് അയോദ്ധ്യയിലെത്തി. ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും അവരുടെ പത്നിമാരെയും കൂട്ടി യുധാജിത്ത് കേകേയ രാജ്യത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. പുത്രന്മാർ ദീർഘകാലം മാതുലഗൃഹത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും, പ്രാണതുല്യനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ മനോഹരമായ സാന്നിദ്ധ്യം അയോദ്ധ്യയിലുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ ദശരഥന് അവരുടെ വിരഹം ഒട്ടും ഭാരമായി തോന്നിയില്ല. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ, ദശരഥമഹാരാജാവിനെ നിരന്തരമായ ദുഃസ്വപ്നങ്ങളും ജ്യോതിഷപരമായ ദുർനിമിത്തങ്ങളും വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിക്കുകയാണെന്ന തോന്നലും, വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ അവശതകളും അദ്ദേഹത്തെ അസ്വസ്ഥനാക്കി. ഒട്ടും വൈകാതെ, പ്രജാക്ഷേമതത്പരനും സർവ്വഗുണസമ്പന്നനുമായ ശ്രീരാമനെ അടുത്ത ദിവസത്തെ പുണ്യമായ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോദ്ധ്യയുടെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യാൻ രാജാവ് തിരുമാനിച്ചു. രാജസഭയിൽ മന്ത്രിമാരുടെയും സാമന്തരാജാക്കന്മാരുടെയും പ്രമുഖ പൗരന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് അദ്ദേഹം ഈ പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയപ്പോൾ, സദസ്സ് മുഴുവൻ ഹർഷാരവത്തോടെയും ജയഘോഷങ്ങളോടെയും ആ തീരുമാനത്തെ ഒന്നടങ്കം സ്വാഗതം ചെയ്തു. ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്തയറിഞ്ഞ് കോസലരാജ്യം ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. കൊട്ടാരങ്ങളിലും രാജവീഥികളിലും വർണ്ണത്തോരണങ്ങൾ ഉയർന്നു; സുഗന്ധജലം തളിച്ച് നഗരം അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി. എന്നാൽ, ഈ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങൾ കണ്ട കൈകേയിയുടെ കൂനിയായ ദാസി മന്ഥരയുടെ മനസ്സിൽ കടുത്ത അസൂയയും വിദ്വേഷവും പുകഞ്ഞു. അവൾ അന്തപുരത്തിൽ വിശ്രമിക്കുകയായിരുന്ന കൈകേയിയുടെ അടുക്കലേക്ക് ഓടിയെത്തി. ആദ്യം രാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്ത കേട്ട് ആനന്ദിച്ച് മന്ഥരയ്ക്ക് രത്നഹാരം സമ്മാനിച്ച കൈകേയിയെ, മന്ഥര തന്റെ വിഷം പുരണ്ട വാക്കുകളാൽ ഭയപ്പെടുത്തി. രാമൻ രാജാവായാൽ കൗസല്യ രാജമാതാവാകുമെന്നും, കൈകേയിയും ഭരതനും അവരുടെ ദാസന്മാരായി അധഃപതിക്കുമെന്നും, ഭരതന്റെ ജീവൻ പോലും അപകടത്തിലാകുമെന്നും മന്ഥര കള്ളക്കഥകൾ മെനഞ്ഞു. ഒടുവിൽ, പണ്ട് തിമിധ്വജനുമായുള്ള ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ രഥചക്രം തകർന്നപ്പോൾ ദശരഥന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചതിനായി രാജാവ് നൽകിയിരുന്ന, ഇതുവരെ ഉപയോഗിക്കാത്ത രണ്ടു വരങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ആവശ്യപ്പെടാൻ മന്ഥര കൈകേയിയെ ഉപദേശിച്ചു: ഒന്നാമത്തെ വരം: രാമന് പകരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കുക. രണ്ടാമത്തെ വരം: ശ്രീരാമൻ മരവുരി ധരിച്ച് താപസവേഷത്തിൽ പതിനാലു വർഷം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുക. ദുർബുദ്ധി തലയ്ക്കുപിടിച്ച കൈകേയി തന്റെ സർവ്വാഭരണങ്ങളും വലിച്ചെറിഞ്ഞ്, മുടി അഴിച്ചിട്ട്, ഇരുണ്ട ക്രോധാഗാരത്തിൽ(കോപഗൃഹത്തിൽ) ചെന്ന് നിലത്തു കിടന്നു. സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കാനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ദശരഥൻ കണ്ടത് നിലത്തു കിടന്നു കരയുന്ന തന്റെ പ്രിയപത്നിയെയാണ്. സ്നേഹത്തോടെ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് കാരണം തിരക്കിയ രാജാവിനെക്കൊണ്ട്, താൻ ചോദിക്കുന്നത് നൽകുമെന്ന് കൈകേയി സത്യം ചെയ്യിച്ചു. തുടർന്ന്, ഇടിത്തീപോലെ ആ രണ്ടു വരങ്ങളും അവൾ രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മാത്രയിൽ ഇടിവെട്ടേറ്റ വൃക്ഷംപോലെ ദശരഥൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് കൈകൂപ്പി കൈകേയിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് കേണു: "കൈകേയീ, രാമൻ നിനക്ക് എന്ത് അപരാധമാണ് ചെയ്തത്? അവൻ നിന്നെ സ്വന്തം അമ്മയായ കൗസല്യയേക്കാൾ സ്നേഹിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ! വേണമെങ്കിൽ രാജ്യം മുഴുവൻ ഭരതന് നൽകാം, എന്നാൽ എന്റെ പ്രാണനായ രാമനെ കാട്ടിലേക്ക് അയക്കരുതേ. രാമനെ പിരിഞ്ഞ് എനിക്ക് ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാനാകില്ല." എന്നാൽ കരിങ്കല്ലിനേക്കാൾ കഠിനമായ മനസ്സോടെ കൈകേയി തന്റെ ആവശ്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. നേരം പുലരുവോളം ദശരഥൻ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് തളർന്നുകിടന്നു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ പട്ടാഭിഷേക ചടങ്ങുകൾക്കായി ശ്രീരാമനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ സുമന്ത്രർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. സന്തോഷത്തോടെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമൻ കണ്ടത് കണ്ണീരിൽ കുളിച്ചു കിടക്കുന്ന പിതാവിനെയും നിർവികാരയായി നിൽക്കുന്ന കൈകേയിയെയുമാണ്. കാര്യമന്വേഷിച്ച രാമനോട് കൈകേയി ആ രണ്ടു വരങ്ങളെക്കുറിച്ചും നിഷ്കരുണം തുറന്നുപറഞ്ഞു. ഒരു ഭാവഭേദവും കൂടാതെ, പുഞ്ചിരിയോടെ ശ്രീരാമൻ ആ കൽപന ശിരസ്സാവഹിച്ചു: "അമ്മേ, പിതാവിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കുക എന്നതാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം. ഭരതൻ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് പരമാനന്ദമേയുള്ളൂ. ഒരു മടിയും കൂടാതെ ഞാൻ ഇന്ന് തന്നെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് യാത്ര തിരിക്കാം." തുടർന്ന് മാതാവായ കൗസല്യയെ കണ്ട് അനുഗ്രഹം വാങ്ങിയ ശേഷം രാമൻ സീതയുടെ അരികിലെത്തി വിടപറയാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ശ്രീരാമന്റെ വനവാസവാർത്ത കേട്ട സീതാദേവി ഒട്ടും പതറാതെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: "പ്രഭോ, ദേഹത്തെ പിന്തുടരുന്ന നിഴൽപോലെ അങ്ങയെ അനുഗമിക്കുകയാണ് എന്റെ ധർമ്മം. അങ്ങയോടൊപ്പമുള്ള വനവാസം എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗതുല്യമാണ്, അങ്ങയെ പിരിഞ്ഞുള്ള കൊട്ടാരസുഖം എനിക്ക് നരകത്തേക്കാൾ ഭയാനകമാണ്. ഞാൻ അങ്ങയോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് വരികതന്നെ ചെയ്യും."സീതയുടെ അചഞ്ചലമായ പ്രേമത്തിനും പാതിവ്രത്യത്തിനും മുന്നിൽ ശ്രീരാമന് സമ്മതിക്കേണ്ടി വന്നു. ഇതറിഞ്ഞ് ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ വില്ലുമെടുത്ത് മുന്നോട്ടുവന്നു: "അധർമ്മിയായ ഈ വൃദ്ധരാജാവിനെ തടവറയിലാക്കി, ജ്യേഷ്ഠനായ അങ്ങയെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തും. അതിനെതിരുനിൽക്കുന്ന സകലരെയും ഞാൻ വധിക്കും." എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ശാന്തനാക്കി. വിധിവിഹിതത്തെയും (ദൈവത്തെയും) പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തെയും കുറിച്ച് ലക്ഷ്മണനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. അതോടെ ക്രോധം ശമിച്ച ലക്ഷ്മണൻ, ജ്യേഷ്ഠനില്ലാത്ത ഒരു ജീവിതം തനിക്കില്ലെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച് അവരുടെ ദാസനായി വനത്തിലേക്ക് കൂടെപ്പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. യാത്രതിരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് ലക്ഷ്മണൻ മാതാവായ സുമിത്രയുടെ അനുഗ്രഹം തേടിയെത്തി. ആ പുണ്യമാതാവ് ലക്ഷ്മണന് നൽകിയ ഉപദേശം ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ഉദാത്തമായ ഒന്നായിരുന്നു: **"രാമം ദശരഥം വിദ്ധി മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാം |** **അയോദ്ധ്യാമടവീം വിദ്ധി ഗച്ഛ താത യഥാസുഖം ||"** *(മകനേ, ശ്രീരാമനെ നിന്റെ പിതാവായ ദശരഥനായും, സീതാദേവിയെ നിന്റെ സ്വന്തം അമ്മയായ എന്നെപ്പോലെയും, ഈ കൊടുംകാടിനെ നമ്മുടെ അയോദ്ധ്യയായും കണ്ടുകൊണ്ട് നീ സുഖമായി പോയി വരിക).* കൊട്ടാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയ മൂവർക്കും ധരിക്കാനായി ക്രൂരയായ കൈകേയി സ്വന്തം കൈകളാൽ മരവുരികൾ (താപസവസ്ത്രങ്ങൾ) എടുത്തുനൽകി. രാമനും ലക്ഷ്മണനും സന്തോഷത്തോടെ രാജകീയവസ്ത്രങ്ങൾ മാറ്റി മരവുരി ധരിച്ചു. എന്നാൽ പട്ടുതുണികളിൽ മാത്രം വളർന്ന രാജകുമാരിയായ സീതാദേവിക്ക് ആ പരുക്കൻ മരവുരി എങ്ങനെ ഉടുക്കണമെന്ന് അറിയാതെ, ലജ്ജയോടെ കണ്ണീരൊഴുക്കി അത് കയ്യിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കേണ്ടി വന്നു. ശ്രീരാമൻ സ്വയം മുന്നോട്ടുവന്ന് സീതയുടെ പട്ടുചേലയ്ക്ക് മീതെ ആ മരവുരി കെട്ടിക്കൊടുത്തു. ഈ ദാരുണമായ കാഴ്ച കണ്ട കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷി അതിയായ കോപത്തോടെ കൈകേയിയെ ശാസിച്ചു: "ദുഷ്ടയായ കൈകേയീ, നീ അതിരു കടക്കരുത്! രാമന് മാത്രമേ നീ വനവാസം വിധിച്ചിട്ടുള്ളൂ. പതിവ്രതയായ സീതയ്ക്ക് വനവാസമില്ല. അവൾ അതിസുന്ദരമായ പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചുതന്നെ രാമനൊപ്പം പോകട്ടെ; അതല്ലെങ്കിൽ രാമൻ മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ സീത അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിലിരുന്ന് രാജ്യം ഭരിക്കട്ടെ!" വസിഷ്ഠന്റെ കൽപനപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ നിന്ന് സീതയ്ക്കായി വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സുമന്ത്രർ രഥത്തിൽ എടുത്തുവെച്ചു. ഗുരുജനങ്ങളോടും മാതാപിതാക്കളോടും യാത്രപറഞ്ഞ്, ആയുധങ്ങളുമേന്തി മൂവരും സുമന്ത്രർ തെളിക്കുന്ന രഥത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ തളർന്നുകിടന്ന ദശരഥൻ അതിയായ ക്രോധത്തോടെ കൈകേയിയോട് അലറി: "പാപിയായ കൈകേയീ, നിന്നെയും നിന്റെ പുത്രനായ ഭരതനെയും ഞാൻ എന്നെന്നേക്കുമായി ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു! എന്റെ മരണാനന്തരം നിങ്ങൾ എനിക്ക് തർപ്പണം പോലും ചെയ്യരുത്!" തുടർന്ന് തന്നെ കൗസല്യയുടെ അന്തപുരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാജാവ് സേവകരോട് കൽപ്പിച്ചു. ഇടയ്ക്കിടെ ബോധം തെളിയുകയും മറയുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ദശരഥൻ, "ഹാ രാമാ... ഹാ പുത്രാ..." എന്ന് വിളിച്ചു വിലപിച്ചുകൊണ്ട് കൗസല്യയുടെ കൊട്ടാരത്തിൽ കിടന്നു. പുറത്ത്, രഥം മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയപ്പോൾ അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങൾ കണ്ണീരോടെ ആ രഥത്തിന് പിന്നാലെ ഓടി. വൃദ്ധരും സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും പോലും രാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ട് വിലപിച്ചു. സന്ധ്യയായപ്പോൾ അവർ തമസാ നദിക്കരയിൽ എത്തി തമ്പടിച്ചു. ജനങ്ങൾ ഉറങ്ങാതെ കാവലിരുന്നെങ്കിലും, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ക്ഷീണം കാരണം അവരെല്ലാം ഗാഢനിദ്രയിലായി. ജനങ്ങളുടെ ഈ കഷ്ടപ്പാട് കണ്ട് മനസ്സലിഞ്ഞ ശ്രീരാമൻ, അവരറിയാതെ രക്ഷപ്പെടാൻ ഒരു തന്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. സുമന്ത്രരോട് രഥം അയോദ്ധ്യയുടെ ദിശയിലേക്ക് അല്പം ഓടിച്ച ശേഷം, അടയാളങ്ങൾ മായ്ച്ച് വടക്കോട്ട് തിരിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. അങ്ങനെ ജനങ്ങളെ പിന്നിലാക്കി അവർ രാത്രിയിൽത്തന്നെ തമസാ നദി കടന്ന് ശൃംഗവേരപുരത്തിലേക്ക് യാത്ര തുടർന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്ന പൗരജനങ്ങൾ രാമൻ പോയതറിഞ്ഞ് തലതല്ലിക്കരഞ്ഞു. നിരാശരും ദുഃഖിതരുമായി അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അവർ, ഉത്സവപ്രതീതി നഷ്ടപ്പെട്ട് ശ്മശാനതുല്യമായി മാറിയ നഗരത്തിൽ ശ്രീരാമന്റെ തിരിച്ചുവരവിനായി കണ്ണീരോടെ കാത്തിരുന്നു. === പാദുകാഭിഷേകം=== തമസാനദി പിന്നിട്ട് വടക്കോട്ടു സഞ്ചരിച്ച ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതാദേവിയും ശൃംഗവേരപുരത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ആഗമനമറിഞ്ഞ് നിഷാദരാജാവായ ഗുഹൻ അതിയായ ആനന്ദത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ഓടിയെത്തി. രാജകുമാരന്മാർക്കായി വിശിഷ്ടമായ ഭോജനങ്ങളും പഴവർഗ്ഗങ്ങളും ശയനസൗകര്യങ്ങളും ഗുഹൻ ഒരുക്കിയെങ്കിലും, താപസവ്രതമനുഷ്ഠിക്കുന്ന തങ്ങൾക്ക് രാജകീയ സൽക്കാരങ്ങൾ വർജ്ജ്യമാണെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ അവ സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു. അന്നുരാത്രി അവർ ഒരു വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ തൃപ്തിയോടെ വിശ്രമിച്ചു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ, വനവാസികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ രൂപം സ്വീകരിക്കാനായി ഗുഹൻ കൊണ്ടുവന്ന വടവൃക്ഷത്തിന്റെ (പേരാലിന്റെ) പാൽ തലയിൽ പുരട്ടി രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ജടാമകുടം തീർത്തു. സുമന്ത്രരെ കണ്ണീരോടെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടക്കി അയച്ച ശേഷം, ഗുഹൻ സ്വയം ഒരുക്കിയ മനോഹരമായ തോണിയിൽ അവർ ഗംഗാനദി കടന്നു. പതിനാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് ശേഷം അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ വീണ്ടും ശൃംഗവേരപുരത്ത് എത്താമെന്നും ഗുഹനെ കാണാമെന്നും ശ്രീരാമൻ വാക്കു നൽകി. ഗംഗ കടന്ന പുണ്യസംഘം പ്രയാഗയിലെത്തി തപോനിധിയായ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയെ വണങ്ങി. മഹർഷിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രകൃതിഭംഗി തുളുമ്പുന്നതും പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവുമായ ചിത്രകൂട പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കാൻ അവർ തീരുമാനിച്ചു. കാളിന്ദീനദി (യമുന) കടന്ന്, വഴിമധ്യേ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഗ്രഹാശിസ്സുകൾ വാങ്ങി അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ലക്ഷ്മണൻ മനോഹരമായ മുളകളും മരച്ചില്ലകളും കൊണ്ട് പുണ്യനദിയായ മന്ദാകിനിയുടെ തീരത്ത് ഒരു പർണ്ണശാല നിർമ്മിച്ചു. പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ കളകൂജനങ്ങളും കാട്ടരുവികളുടെ സംഗീതവും നിറഞ്ഞ ആ കാനനഭൂമിയിൽ അവർ അയോദ്ധ്യയെപ്പോലും വിസ്മരിച്ച് ശാന്തിയോടെ വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശൂന്യമായ രഥവുമായി സുമന്ത്രർ അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ നഗരം ഒന്നാകെ വിലാപത്തിലാണ്ടു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതയും കൊടുംകാട്ടിലേക്ക് കാൽനടയായി പോയ വിവരം അറിഞ്ഞതോടെ ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ നില അത്യന്തം വഷളായി. പ്രാണതുല്യനായ രാമന്റെ വിരഹവേദനയിൽ ഉരുകിയ രാജാവ്, തന്റെ യൗവനകാലത്തുണ്ടായ ഒരു ദുരന്തം ഓർത്തെടുത്തു. പണ്ട് സരയൂതീരത്ത് നായാട്ടിനിടയിൽ ഇരുട്ടത്ത് ആന വെള്ളം കുടിക്കുന്ന ശബ്ദമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച്, ശബ്ദവേധിയായ അസ്ത്രമയച്ച് താൻ കൊലപ്പെടുത്തിയ ശ്രവണകുമാരൻ എന്ന തപോധനന്റെ കഥ രാജാവ് ഓർത്തു. മകന്റെ വേർപാടിൽ മനംനൊന്ത് മരിച്ച ആ അന്ധരായ മാതാപിതാക്കൾ, "ഞങ്ങളെപ്പോലെ നീയും പുത്രവിയോഗത്താൽ മരണപ്പെടും" എന്ന് അന്ന് ശപിച്ചിരുന്നു. ആ ശാപം ഓർത്തുവിങ്ങി, "ഹാ രാമാ... ഹാ ലക്ഷ്മണാ... ഹാ ജാനകീ..." എന്ന് പുലമ്പിക്കൊണ്ട്, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ദശരഥമഹാരാജാവ് കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞു. രാജാവില്ലാത്ത രാജ്യം അരാജകത്വത്തിലാകുമെന്നതിനാൽ, കുലഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭൗതികശരീരം തൈലദ്രോണിയിൽ (എണ്ണത്തോണിയിൽ) കേടുകൂടാതെ സൂക്ഷിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ ഒന്നും വെളിപ്പെടുത്താതെ ഭരതശത്രുഘ്നന്മാരെ അടിയന്തരമായി കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാൻ കേകേയത്തിലേക്ക് ദൂതന്മാരെ അയച്ചു. മടങ്ങിവരുന്ന വഴിയിൽ ഭയാനകമായ ദുർനിമിത്തങ്ങൾ കണ്ട് അസ്വസ്ഥനായ ഭരതൻ, അയോദ്ധ്യയിലെത്തിയപ്പോൾ കണ്ടത് ശ്മശാനമൂകമായ നഗരത്തെയാണ്. പിതാവിനെ കാണാതെ വ്യാകുലനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ഭരതനോട്, ദശരഥന്റെ മരണവിവരവും രാമന്റെ വനവാസവും താൻ ചെയ്ത കുടിലതന്ത്രങ്ങളും കൈകേയി അഹങ്കാരത്തോടെ തുറന്നുപറഞ്ഞു. വാർത്ത കേട്ട ഭരതൻ ഇടിവെട്ടേറ്റതുപോലെ തരിച്ചുപോയി. ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ഭരതൻ മാതാവായ കൈകേയിയെ അതിനിശിതമായി തള്ളിപ്പറഞ്ഞു: "അധർമ്മിണിയായ രാക്ഷസീ! എന്റെ പിതാവിനെ കൊന്നവളും സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനെ കാട്ടിലയച്ചവളുമായ നിന്നെ ഞാൻ മാതാവായി കാണുന്നില്ല. ഈ ലോകാവസാനം വരെ ഒരു പെൺകുട്ടിക്കും 'കൈകേയി' എന്ന പേര് ആരും നൽകാൻ ഇടവരരുതെന്ന് ഞാൻ ശപിക്കുന്നു!" തുടർന്ന് കൗസല്യാദേവിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് ഭരതൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ കൊടുംപാപത്തിൽ തനിക്ക് ഒരു പങ്കുമില്ലെന്ന് സത്യം ചെയ്ത ഭരതന്റെ നിഷ്കളങ്കത മനസ്സിലാക്കി കൗസല്യ അവനെ ചേർത്തുപിടിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി നിന്ന മന്ഥരയെക്കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ശത്രുഘ്നൻ അവളെ ക്രൂരമായി പ്രഹരിച്ചു. എന്നാൽ "ഹീനയാണെങ്കിലും ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അധർമ്മമാണ്" എന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ച് ഭരതൻ ശത്രുഘ്നനെ ശാന്തനാക്കി; മന്ഥര പ്രാണഭയത്തോടെ ഓടിയൊളിച്ചു. ഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ ഭൗതികശരീരം സരയൂതീരത്ത് യഥാവിധി സംസ്കരിക്കുകയും ശേഷക്രിയകൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. രാജസിംഹാസനം സ്വീകരിക്കാൻ മന്ത്രിമാരും ഗുരുനാഥന്മാരും ഭരതനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, "ജ്യേഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ മാത്രമാണ് ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഏക അവകാശി" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് ഭരതൻ അത് നിരസിച്ചു. തുടർന്ന്, ശ്രീരാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാനായി രാജമാതാക്കളോടും വസിഷ്ഠാദി മുനിമാരോടും ചതുരംഗസേനയോടും സകല അയോദ്ധ്യാവാസികളോടും ഒപ്പം ഭരതൻ ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. വഴിയിൽ ഭരതന്റെ ഉദ്ദേശ്യശുദ്ധി തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഗുഹനും ഭരദ്വാജ മഹർഷിയും അവരെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ അനുഗ്രഹിച്ചു യാത്രയാക്കി. വിശാലമായ സൈന്യത്തിന്റെ വരവ് കണ്ട്, അയോദ്ധ്യാ സിംഹാസനം ശാശ്വതമാക്കാൻ ഭരതൻ തങ്ങളെ വധിക്കാൻ വരികയാണെന്ന് ലക്ഷ്മണൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു. വില്ലും ശരങ്ങളുമെടുത്ത് ലക്ഷ്മണൻ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിയപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ അവനെ ശാന്തനാക്കി: "ലക്ഷ്മണാ, ഭരതന്റെ ആത്മസ്നേഹത്തെ നീ സംശയിക്കരുത്. അവൻ നമ്മെ കാണാനും തിരികെ കൊണ്ടുപോകാനും മാത്രമാണ് വരുന്നത്." തന്റെ രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് ഓടിയെത്തിയ ഭരതൻ ശ്രീരാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. പിതാവിന്റെ വിയോഗവാർത്ത ഭരതനിൽ നിന്ന് കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ മൂർച്ഛിച്ചു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു സാധാരണ പുത്രനെപ്പോലെ ഭഗവാൻ വിലപിച്ചു. തുടർന്ന് സഹോദരന്മാർ മന്ദാകിനി നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഇംഗുദീഫലത്തിന്റെ (കാട്ടുപഴത്തിന്റെ) കാമ്പുകൊണ്ട് പിതാവിനായി കണ്ണീരോടെ ശ്രാദ്ധപിണ്ഡം സമർപ്പിച്ചു. പിറ്റേന്ന് നടന്ന മഹാസഭയിൽ, അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യഭാരം ഏറ്റെടുക്കാൻ ഭരതൻ കൈകൂപ്പി അപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തിൽ നിന്നും അണുവിട വ്യതിചലിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ തയ്യാറായില്ല. വിധിവിഹിതവും കാലത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി രാമൻ ഭരതനെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ തീരുമാനം മാറ്റാനായി ദർഭപ്പുല്ല് വിരിച്ച് നിരാഹാരസത്യാഗ്രഹത്തിനൊരുങ്ങിയ ഭരതനെ, ആകാശത്തുനിന്നും അദൃശ്യരായി ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ചേർന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു (രാവണവധം എന്ന അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാകാൻ രാമന്റെ വനവാസം അനിവാര്യമായിരുന്നു). പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്ന ദിവസം താൻ അയോദ്ധ്യയിൽ മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കാമെന്ന് ശ്രീരാമൻ ഭരതന് വാക്കു നൽകി. നിവൃത്തിയില്ലാതെ, ഭരതൻ ഭക്തിപൂർവ്വം രത്നഖചിതമായ ശ്രീരാമപാദുകങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ ആ പാദുകങ്ങളിൽ തന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് അവ ഭരതന് നൽകി. പാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേറ്റി ഭരതൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു: "ജ്യേഷ്ഠാ, അങ്ങ് മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ ഈ ദിവ്യപാദുകങ്ങളെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജിക്കും. അങ്ങയെപ്പോലെ മരവുരി ധരിച്ച്, അയോദ്ധ്യക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഒരു താപസനായി വസിച്ച് അങ്ങയുടെ ദാസനായി ഞാൻ ഭരണം നടത്തും. എന്നാൽ പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്നതിന്റെ അടുത്ത പ്രഭാതത്തിൽ അങ്ങ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്ത് ജീവനൊടുക്കും!" ശ്രീരാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ, ആ പുണ്യപാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേന്തി കണ്ണീരോടെ ഭരതനും പരിവാരങ്ങളും അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങി. തുടർന്ന് നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ആ പാദുകങ്ങളെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ഭരതൻ ശ്രീരാമൻ്റെ പ്രതിനിധിയായ് ഭരണം ആരംഭിച്ചു. === രാമന്റെ വനവാസം=== ഭരതനും രാജമാതാക്കളും അയോദ്ധ്യാവാസികളും വിടപറഞ്ഞുപോയ ചിത്രകൂടത്തിൽ തുടർന്നു വസിക്കുന്നത് പഴയ ഓർമ്മകളെ ഉണർത്തുമെന്നും, ദുഃഖഭാരം വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്നും ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അതിനാൽ, പുണ്യഭൂമിയായ ചിത്രകൂടത്തോട് വിടപറഞ്ഞ് ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതാദേവിയും ഘോരവിപിനമായ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ തപോനിധിയായ അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. മഹർഷിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമ്മപത്നിയായ അനസൂയാദേവിയും അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ മൂവരെയും സ്വീകരിച്ചു. പതിവ്രതാരത്നമായ അനസൂയ, സീതാദേവിയെ സ്വന്തം മകളെപ്പോലെ ചേർത്തുപിടിച്ച് ഉദാത്തമായ പാതിവ്രത്യധർമ്മങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. സ്നേഹോപഹാരമായി, ഒരിക്കലും മാഞ്ഞുപോകാത്ത ദിവ്യമായ അംഗരാഗവും (സുഗന്ധലേപനം), അഴുക്കുപുരളാത്ത വസ്ത്രങ്ങളും, ദിവ്യമായ ആഭരണങ്ങളും, ഒരു വാടാത്ത പുഷ്പമാലയും അനസൂയ സീതയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചു. ആ ദിവ്യാഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞുനിന്ന സീതാദേവി സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ സർവ്വൈശ്വര്യങ്ങളോടെ ശോഭിച്ചു. അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്നും അനുഗ്രഹം വാങ്ങി അവർ നിബിഡവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ പോലും ഭയന്നോടുന്ന ആ ഘോരവനത്തിൽ വെച്ച്, പർവ്വതസമാനമായ ശരീരവും രക്തം ഇറ്റുവീഴുന്ന കുന്തവുമേന്തിയ വിരാധൻ എന്ന ഭയാനകനായ രാക്ഷസൻ അവരുടെ വഴിമുടക്കി. അവൻ കണ്ണടച്ചുതുറക്കുന്ന വേഗത്തിൽ സീതാദേവിയെ കൈക്കലാക്കി അട്ടഹസിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരബലത്താൽ ആയുധങ്ങളേറ്റു മരിക്കാത്ത ശരീരമായിരുന്നു വിരാധന്റേത്. ശ്രീരാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളൊന്നും അവനെ ഏശിയില്ല. എന്നാൽ, ഒരു തരിമ്പും പതറാതെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അവന്റെ ഇരു കൈകളും വെട്ടിമാറ്റി താഴെയിട്ടു. തുടർന്ന്, അവനെ വധിക്കാനുള്ള ഏകവഴി ജീവനോടെ മണ്ണിൽ കുഴിച്ചുമൂടുകയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ലക്ഷ്മണൻ ഒരു വലിയ കുഴിയുണ്ടാക്കി അവനെ അതിലിട്ട് മൂടി. മണ്ണടിയുന്നതോടെ വിരാധന്റെ രാക്ഷസശാപം നീങ്ങി. കുബേരന്റെ ശാപത്താൽ രാക്ഷസനായി മാറിയ സാക്ഷാൽ തുമ്പുരു എന്ന ഗന്ധർവ്വരാജനായിരുന്നു അവൻ. ശ്രീരാമന്റെ പാദസ്പർശത്താൽ പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച തുമ്പുരു, ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് അനുഗ്രഹം വാങ്ങുകയും, വനത്തിനുള്ളിലുള്ള ശരഭംഗ മുനിയെയും സുതീക്ഷ്ണ മുനിയെയും പോയി കാണാൻ ഉപദേശിച്ചുകൊണ്ട് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അവർ തപോവൃദ്ധനായ ശരഭംഗ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ എത്തിയിട്ടും, ശ്രീരാമന്റെ ദിവ്യദർശനം ലഭിക്കുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു ശരഭംഗൻ. ഭഗവാനെ കൺകുളിർക്കെ കണ്ടു വണങ്ങിയ മഹർഷി, മൂവരുടെയും സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ യോഗാഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് അതിൽ പ്രവേശിച്ച് ദിവ്യശരീരത്തോടെ ബ്രഹ്മലോകം പൂകി. ആ വനപ്രദേശത്തുണ്ടായിരുന്ന അനേകം മുനിമാർ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി, രാക്ഷസന്മാർ കൊന്നുതിന്ന താപസന്മാരുടെ ഭീമാകാരമായ അസ്ഥികൂടങ്ങൾ ഭഗവാന് കാട്ടിക്കൊടുത്തു. മുനിമാരുടെ ദാരുണമായ അവസ്ഥ കണ്ട് കണ്ണ് നിറഞ്ഞ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ, വില്ലിൽ തൊട്ട് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഈ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ സർവ്വ രാക്ഷസന്മാരെയും നിഗ്രഹിച്ച്, തപോധനന്മാർക്ക് ഭയരഹിതമായി ജീവിക്കാനുള്ള ശാന്തി ഞാൻ നൽകിക്കൊള്ളാം!" തുടർന്ന് അവർ ശരഭംഗന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സുതീക്ഷ്ണ മുനിയെ സന്ദർശിച്ചു. രാമദർശനത്താൽ ധന്യനായ സുതീക്ഷ്ണൻ ഭഗവാനെ വേണ്ടവിധം സൽക്കരിച്ചു. മുനികളോട് യാത്രാനുമതി വാങ്ങി അവർ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ വിവിധ പുണ്യാശ്രമങ്ങൾ സന്ദർശിക്കാനായി പുറപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതാദേവിയും ചേർന്ന് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ അനേകം മുനിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ മാറിമാറി വസിച്ചു. മണ്ഡകർണ്ണി മഹർഷിയുടെയും മറ്റ് സിദ്ധന്മാരുടെയും പവിത്രമായ സങ്കേതങ്ങളിൽ അവർ കഴിഞ്ഞുകൂടി. വ്രതനിഷ്ഠയോടും പ്രകൃതിഭംഗി ആസ്വദിച്ചും, മഹർഷിമാരുടെ സത്സംഗങ്ങളിൽ പങ്കുചേർന്നും ഏതാണ്ട് പത്തു വർഷക്കാലം ഒരു നിമിഷംപോലെ ആ കാനനഭൂമിയിൽ കടന്നുപോയി. വനവാസത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലേക്ക് അടുത്തപ്പോൾ, അവർ വീണ്ടും സുതീക്ഷ്ണ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ തിരിച്ചെത്തുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പരമജ്ഞാനിയായ അഗസ്ത്യമഹർഷിയെ ദർശിക്കാനായി യാത്രയാവുകയും ചെയ്തു. ആകാശമുട്ടെ വളർന്ന് സൂര്യന്റെ വഴി തടസ്സപ്പെടുത്തിയ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ചവനും, ദേവന്മാർക്ക് ഭയമുണ്ടാക്കിയ കാളകേയന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനായി മഹാസമുദ്രം മുഴുവൻ കൈക്കുമ്പിളിലാക്കി കുടിച്ചു വറ്റിച്ചവനും, വനവാസികളെ കൊന്നുതിന്നിരുന്ന വാതാപി-ഇല്വലന്മാർ എന്ന അസുരന്മാരെ ഉദരത്തിലിട്ട് ദഹിപ്പിച്ചവനും, കാവേരീനദിയെ ദക്ഷിണഭാരതത്തിലേക്ക് ഒഴുക്കിയവനുമായ സാക്ഷാൽ അഗസ്ത്യമഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ആഗമനം മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞ അഗസ്ത്യൻ, അതിയായ ആനന്ദത്തോടെ മൂവരെയും ആശ്രമത്തിലേക്ക് സ്വീകരിച്ച് പൂജിച്ചു. തുടർന്ന്, രാവണവധം എന്ന അവതാരലക്ഷ്യത്തിനായി ദേവന്മാർ തന്നേൽപ്പിച്ചിരുന്ന അമൂല്യമായ ദിവ്യായുധങ്ങൾ മഹർഷി ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ചു: വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ച് മഹാവിഷ്ണു പണ്ട് അസുരനാശത്തിനായി ഉപയോഗിച്ച വൈഷ്ണവധനുസ്സ്, ഒരിക്കലും അമ്പുകൾ ഒടുങ്ങാത്ത, സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന രണ്ട് അക്ഷയതൂണീരങ്ങൾ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ സ്വർണ്ണപ്പിടിയുള്ള അതിമനോഹരമായ ദിവ്യവാൾ. ഈ ആയുധങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച രാമനോട്, ശേഷിക്കുന്ന വനവാസക്കാലം സമാധാനപരമായി ചെലവഴിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം ഗോദാവരീ തീരത്തുള്ള 'പഞ്ചവടി' ആണെന്ന് അഗസ്ത്യമുനി ഉപദേശിച്ചു. അഗസ്ത്യമുനിയോട് യാത്രപറഞ്ഞ് പഞ്ചവടി ലക്ഷ്യമാക്കി പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു വലിയ പേരാലിന്റെ കൊമ്പിൽ പർവ്വതസമാനമായ ശരീരമുള്ള ഒരു ഭീമാകാരനായ കഴുകനെ അവർ കണ്ടുമുട്ടി. രാക്ഷസനാണെന്ന് കരുതി രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വില്ലെടുത്തു. എന്നാൽ, ആ പക്ഷിരാജൻ മധുരമായ സ്വരത്തിൽ സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. സൂര്യസാരഥിയായ അരുണന്റെ പുത്രനും, അറുപതിനായിരം വർഷം പ്രായമുള്ളവനും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പ്രാണസുഹൃത്തുമായ സാക്ഷാൽ ജടായു ആയിരുന്നു അത്. ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരാണ് തങ്ങളെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ ജടായു ആനന്ദബാഷ്പം പൊഴിച്ചു. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും കാനനത്തിൽ നായാട്ടിനോ മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കോ പോകുമ്പോൾ, പുത്രിയെപ്പോലെ സീതാദേവിയെ താൻ സംരക്ഷിച്ചുകൊള്ളാമെന്ന് ജടായു വാക്കുനൽകി. തുടർന്ന് പഞ്ചവടിയിലെത്തിയ ലക്ഷ്മണൻ, ഫലവൃക്ഷങ്ങളും പൂന്തോട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഗോദാവരീ നദിയുടെ മനോഹരമായ തീരത്ത്, മുളകളും ഇലകളും മണ്ണും ചേർത്ത് അതിമനോഹരമായ ഒരു പർണ്ണശാല തീർത്തു. സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ശ്രീരാമൻ ആ പർണ്ണശാലയിൽ ഒരു ദേവനെപ്പോലെ ശാന്തിയോടെ വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ===സീതാപഹരണം=== ഒരു ദിവസം പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിചേർന്ന രാവണ സഹോദരി ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കണ്ടു മോഹിതയായി, അദ്ദേഹത്തെ പതിയാക്കാനുള്ള അത്യാഗ്രഹത്തോടെ രാമനെ സമീപിച്ചു. താൻ ഏകപത്നി വ്രതൻ ആണെന്ന് പറഞ്ഞു രാമനെ അവളെ ലക്ഷ്മണനു സമീപമയച്ചു. താൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വെറും സേവകൻ മാത്രമാണെന്നും പറഞ്ഞു ലക്ഷണൻ അവളെ തിരിച്ചു രാമന്റെ സമീപത്തേക്കും അയച്ചു. ഇതു തുടർന്നപ്പോൾ കോപിഷ്ഠയായ ശൂർപ്പണഖ സീതയെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിക്കുകയും ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ മൂക്കും ചെവികളും ഛേദിച്ചു നിലത്തിടുകയും ചെയ്തു. ശൂർപ്പണഖ നേരെ ചെന്നു ആർദ്ധസഹോദരന്മാരായ ഖര ദൂഷണന്മാരോട് ആവലാതി പറഞ്ഞു. ഖരൻ അയച്ച പതിനാലു രാക്ഷവീരന്മാരെ രാമൻ വധിച്ചു. കോപിഷ്ഠനായ വന്ന ഖരനെയും ദൂഷണനെയും ത്രിശിരസ്സിനെയും അവരുടെ പതിനാലായിരം വരുന്ന രാക്ഷസൈന്യത്തെയും രാമൻ ഒറ്റക്ക് നിന്നു വെറും മൂന്നേ മുക്കാൽ നാഴിക കൊണ്ടു കാലപുരിക്കയച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടാതെ ശേഷിച്ച അകമ്പനൻ എന്ന രാക്ഷസനോടൊപ്പം ശൂർപ്പണഖ ലങ്കയിലേക്കു ആകാശമാർഗേണ പോയി.രാമന്റെ കരവിരുതിന്റെ സ്മരണ തന്നെ വിറപ്പിക്കുന്നെണ്ടെങ്കിലും സഹോദരനായ രാവണനു മാത്രമേ രാമനെ തോല്പിക്കാനാകു എന്നു അവൾ മനസ്സിന്നെ സ്വയം വിശ്വസിപ്പിച്ചു. സീതയെ രാവണനുവേണ്ടി താൻ കൊണ്ടു വരാൻ നോക്കിയപ്പോഴാണ് തനിക്കു ഈ ദുർവിധി ഉണ്ടായതെന്നു അവൾ കള്ളം പറഞ്ഞു. രാവണന്റെ മുന്നിൽ അവൾ സീതയുടെ വിശദമായ സൗന്ദര്യവർണ്ണന നടത്തി. രാമനെ കൊന്നു സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ രാവണനെ പോലെ ഭാഗ്യവാനായി വേറെയാരും ഉണ്ടാകില്ല എന്നവൾ വ്യക്തമാക്കി. ഏതു വിധേനയും സീതയെ സ്വന്തമാക്കാൻ രാവണൻ തീർച്ചപ്പെടുത്തി. രാവണൻ അമ്മാവനായ മാരീചനെ ഭീഷണിപെടുത്തി തന്നോടൊപ്പം സീതയെ അപഹരിക്കാനായി കൂടെ കൊണ്ടു പോയി. ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ കയ്യാൽ മരിക്കുന്നതിലും ശ്രേഷ്ഠം ധർമ്മിഷ്ഠനായ രാമന്റെ കൈകൊണ്ടുള്ള മരണമാണെന്നു കരുതി മാരീചൻ സ്വന്തം വിധി സ്വയം തെരഞ്ഞെടുത്തു. പഞ്ചവടിയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന മാരീചൻ രാവണന്റെ ഇച്ഛ പോലെ ഇന്ദ്രനീലശോഭയാർന്ന ഒരു മാനായി മാറി. മാനിനെ കണ്ട സീത അതിനെ സ്വന്തമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. മായാമാനിൽ ലക്ഷ്മണൻ സംശയം പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും സീതയുടെ ആഗ്രഹം സാധിച്ചു കൊടുക്കാൻ രാമൻ, ലക്ഷ്മണനെ സീതയുടെ കാവലിനു നിറുത്തി മാനിന്റെ പിന്നാലെ പോയി. മാരീചനായ മാൻ രാമനെ പർണശാലയിൽ നിന്നു ദൂരെ അകറ്റി. ഒടുവിൽ രാമൻ, മാൻ രാക്ഷസമായ ആണെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു അതിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ബാണം എയ്തു.രാമബാണമേറ്റ മാരീചൻ മരിക്കുന്നതിന് മുന്നേ രാമന്റെ ശബ്ദത്തിൽ രക്ഷിക്കണേ എന്നു ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. അതു കേട്ടു ഭയപ്പെട്ടു സീത ലക്ഷ്മണനോട് രാമനെ തിരഞ്ഞു ഉടൻ തന്നെ പുറപ്പെടാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. ഇതു രാക്ഷസന്റെ മായയാണ് എന്നൊക്കെ ലക്ഷ്മണൻ സീതയോട് പറഞ്ഞെങ്കിലും സീത ഒന്നും ചെവിക്കൊണ്ടില്ല. ലക്ഷ്മണനോട് ഒരിക്കലും പറയാൻ പാടില്ലാത്ത കുത്തുവാക്കുകൾ സീത പറയുന്നു. ഒടുവിൽ സീത ആത്‍മഹത്യ ഭീഷണി കൂടെ മുഴക്കിയപ്പോൾ ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ തിരഞ്ഞു പോയി. ഇതേ സമയം ആശ്രമത്തിനു സമീപം മറഞ്ഞു നിന്നു രാവണൻ ഒരു മുനിയുടെ വേഷത്തിൽ വന്നു സീതയോട് ഭിക്ഷ അവശ്യപ്പെട്ടു. ഭിക്ഷ നല്കാതിരിക്കുന്നത് പാപം ആണെന്ന് കരുതി പുറത്തിറങ്ങിയ സീതയോട് താൻ ആരെന്നു രാവണൻ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ശേഷം ഭയന്നു പോയ സീതയെ രാവണൻ ബലപൂർവം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ പിടിച്ചിരുത്തി ലങ്കയിലേക്കു യാത്രയായി. സീതയുടെ നിലവിളി കേട്ട ജടായു അങ്ങോട്ടു കുതിച്ചെത്തി രാവണനോട് സീതയെ മോചിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യപെടുന്നു. രാവണനോട് പൊരുതി ജടായു, അവനെ മുറിവേല്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ വയോവൃദ്ധനായ ജടായു, ചിറകിൽ രാവണന്റെ വാളുകൊണ്ടുള്ള വെട്ടേറ്റു നിലമ്പതിച്ചു. രാവണൻ സീതയും കൊണ്ടു യാത്ര തുടർന്നു. ഒരു പർവതത്തിനു മുകളിൽ അഞ്ചു വാനരന്മാർ വട്ടം കൂടി ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട സീത തന്റെ ആഭരണങ്ങൾ പട്ടു ചേലയിൽ പൊതിഞ്ഞു താഴെക്കിന്‌ ഇട്ടു. തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന രാമനു തന്നെ രാവണൻ കൊണ്ടു പോയ ദിശ മനസ്സിലാകാനുള്ള സൂചനക്കുവേണ്ടിയാണ് സീത ഇങ്ങനെ ചെയ്തത്. ലങ്കയിൽ എത്താൻ വെമ്പിനിന്ന രാവണൻ ആകട്ടെ ഇതു കണ്ടില്ല. ലങ്കയിൽ എത്തിയ രാവണൻ സീതയ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പരാജിതനായി. ക്രോധിതനായ രാവണൻ സീത തനിക്കു വശം വദയാകാൻ ഒരു വർഷം അവധി നൽകുന്ന, അല്ലാത്ത പക്ഷം സീതയെ വെട്ടിനുറുക്കി പ്രാതലായി ഭക്ഷിക്കുമെന്നും ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു.സീതയെ ഉഗ്രകളായ രാക്ഷസിമാരുടെ ശക്തമായ കാവലിൽ അശോകവനികയിലെ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ രാവണൻ പാർപ്പിച്ചു.മറ്റാരെയും സീതയെ കാണാൻ അനുവദിക്കരുതെന്നും ഏതു മാർഗം ഉപയോഗിച്ചും സീതയെ വശത്താക്കാനും രാവണൻ രാക്ഷസിമാരോട് കൽപ്പിച്ചു. ===സുഗ്രീവസഖ്യം=== തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന ലക്ഷ്മണനിൽ നിന്നു നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച രാമൻ സംഭീതനായ ആശ്രമത്തിലേക്കു ഓടുന്നു അവിടെയെങ്ങും സീതയെ കാണാതെ പരിഭ്രമിച്ച രാമൻ സീതയെ രാക്ഷസർ അപഹരിച്ചു എന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. മനോനില തെറ്റിയവനെ പോലെ പെരുമാറിയ രാമൻ വൃക്ഷങ്ങളോടും മൃഗങ്ങളോടും സീതയെ കണ്ടോ എന്നു പുലമ്പുന്നു. ലക്ഷമണന്റെ ആശ്വാസവചനങ്ങളിൽ സമചിത്താനായ രാമൻ അനുജനോടൊപ്പം സീതയെ അന്വേഷിച്ചിറങ്ങുന്നു. വഴിയിൽ ഒരിടത്തു കണ്ട ഭീകരരൂപി സീതയെ ഭക്ഷിച്ച രാക്ഷസൻ ആണോയെന്നു രാമൻ തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു.എന്നാൽ അതു രാവണന്റെ വെട്ടേറ്റു വീണ ജടായുവായിരുന്നു. സീതയെ രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചു തെക്കു ദിശയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയെന്നു രാമനോടു പറഞ്ഞിട്ടു ജടായു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു.പിതാവിനെ എന്ന പോലെ ഇരുവരും ജടായുവിന്റെ ജഡം സംസ്‌കരിച്ചു ശേഷക്രിയകളും ചെയ്തു. ജടായു പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു ഇരുവരും സീതയെ തിരഞ്ഞു തെക്ക് ദിക്കിലേക്ക് യാത്രയാകുന്നു. ഇരുവരും മുന്നോട്ടു പോയപ്പോൾ അയോമുഖി എന്ന രാക്ഷസി ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്നു ലക്ഷ്മണനെ കാമപുരസരം കടന്നു പിടിക്കുന്നു. കോപിഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ വെട്ടിയരിയുന്നു. ഒരലർച്ചയോടെ അവൾ ഓടിയൊളിച്ചു.പിന്നീട് മുന്നോട്ടു പോയ ഇരുവരും കബന്ധൻ എന്ന വിചിത്രരൂപിയായ രാക്ഷ്സന്റെ കയ്യിൽ അകപ്പെട്ടു. കബന്ധനവരെ ഭക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ രണ്ടുപേരും അവന്റെ ഓരോ കൈകൾ വെട്ടിവീഴ്ത്തി. രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ കബന്ധൻ തന്നെ ചിതയിൽ ദഹിപ്പിക്കാനാവശ്യപ്പെടുന്നു. അപ്രചാരം ചെയ്തപ്പോൾ അവൻ ശാപമുക്തനായി വീണ്ടും ദനു എന്ന ഗന്ധർവനായിത്തീരുന്നു. ഋശ്യമൂകപർവതത്തിൽ വസിക്കുന്ന സുഗ്രീവൻ എന്ന വാനരനുമായി അഗ്നിസാക്ഷിയായി സഖ്യം ചെയ്യാനും അതു സീതാന്വേഷണത്തിൽ രാമനു വളരെ സഹായകമാകുമെന്നും കാരണം ഭൂമിയിൽ സുഗ്രീവനറിയാത്ത സ്ഥലം ഇല്ലെന്നും ദനു രാമനോട് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദനുവിൽ നിന്നു മാതംഗശിഷ്യയായ ശബരി എന്ന വൃദ്ധതാപസിയെക്കുറിച്ചറിഞ്ഞ രാമൻ അവരെ സന്ദർശിക്കുന്നു.രാമനെ ശബരി സൽക്കരിക്കുന്നു. രാമനെ ദർശിച്ചു ധന്യയായ ശബരി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു മോക്ഷമടഞ്ഞു. പമ്പാ സരസ് കടന്നു രാമലഷ്‌മണന്മാർ ഋശ്യമൂകം ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങുന്നു. അതി മനോഹരമായ പ്രകൃതി ഭംഗി രാമനിൽ സീതാസ്മരണയുണർത്തുന്നു. പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ ഇരുന്ന സുഗ്രീവൻ ആയുധ ധാരികളായ രണ്ടു പുരുഷന്മാരെ ദൂരെ കണ്ടു, അവർ തന്നെ വധിക്കാൻ ജ്യേഷ്ഠൻ ബാലി അയച്ച ചാരന്മാർ ആണോയെന്നു സംശയിക്കുന്നു.സത്യാവസ്‌തയറിഞ്ഞു വരാൻ തന്റെ ബുദ്ധിമാനായ മന്ത്രി ഹനുമാനെ സുഗ്രീവൻ അങ്ങോട്ടയച്ചു.എന്തെങ്കിലും ചതി പറ്റാതെ ഇരിക്കുവാനായി സന്യാസിവേഷത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തിയ ഹനുമാന്റെ കഴിവിലും ജ്ഞാനത്തിലും വാക്സാമർഥ്യത്തിലും രാമനു പ്രീതിയുണ്ടാകുന്നു. ലക്ഷമണനിൽ നിന്നും വാസ്തവം ഗ്രഹിച്ച ഹനുമാൻ താനാരെന്നു വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.തുടർന്ന് ഹനുമാൻ സ്വന്തം രൂപത്തിൽ രണ്ടു പേരെയും തോളിൽ ചുമന്നു സുഗ്രീവന്റെ അടുത്തെത്തിച് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിശദമാക്കുന്നു. സുഗ്രീവനും കൂട്ടരും വാനര രൂപം വെടിഞ്ഞു മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തി.രാമനും സുഗ്രീവനും ഹനുമാന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അഗ്നി കൊളുത്തി സഖ്യം ചെയ്യുന്നു.സുഗ്രീവനെ നിഷ്കരുണം രാജ്യത്തിൽ നിന്നും നിഷ്കാസനം ചെയ്തു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നിയെ തട്ടിയെടുത്ത ക്രൂരനായ ജ്യേഷ്ഠനും കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവുമായ ബാലിയെ വധിച്ചു സുഗ്രീവനെ രാജാവായി വാഴിക്കാമെന്നു രാമനും പകരം തന്റെ സേനയെ ഉപയോഗിച്ചു സീതയെ കണ്ടെത്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കാമെന്ന് സുഗ്രീവനും പരസ്പരം വാക്കു കൊടുത്തു.ആ അവസരത്തിൽ രാവണന്റെയും ബാലിയുടെയും സീതയുടെയും ഇടത്തെ കണ്ണു അടിക്കടി തുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് വർത്തമാനം പറയുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ ഒരു പെണ്കുട്ടിയേ ക്രൂരനായ ഒരു രാക്ഷസൻ ആകാശമാർഗമായി കൊണ്ടു പോകുന്നത് കണ്ടു എന്നു പറഞ്ഞ സുഗ്രീവൻ, അവൾ താഴേക്കു ഇട്ടു കൊടുത്ത ആഭരണപൊതി എടുത്തു കൊണ്ട് വന്നു രാമനു കാണിച്ചുകൊടുത്തു. അവ സീതയുടെ ആഭരങ്ങളാണെന്നു രാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, താങ്ങാനാവാത്ത ദുഃഖത്തോടെ നിലത്തുവീണു രാമൻ വിലപിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ ആ ആഭരണങ്ങൾ കാണിച്ചു. എന്നാൽ സീതയുടെ പാദസരങ്ങൾ മാത്രമേ ലക്ഷ്മണൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞുള്ളൂ, മറ്റു ആഭരണങ്ങൾ അദ്ദേത്തിന് ആരുടേതാണെന്ന് മനസ്സിലായില്ല.കാരണം നിത്യം സീതയുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണന് പാദസരങ്ങൾ സീതയുടെയാണെന്നു തിരിച്ചറിയാൻ സാധിച്ചു. :നാഹാം ജാനാമി കേയൂരേ :നാഹാം ജാനാമി കുണ്ഡലെ :നൂപുരേത്വഭി ജാനാമി ന :നിത്യം പാദാദി വന്ദനാൽ രാമനെ സുഗ്രീവൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. രാമൻ സ്വസ്ഥമായ മനസോടെ സുഗ്രീവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, താൻ ഏറ്റ കാര്യം ഒന്നുകൂടെ ഓർമിപ്പിച്ചു.ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് താൻ ഉദ്ദേശിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നടന്നു കഴിഞ്ഞതായി സുഗ്രീവന് ബോധ്യമായി. ===ബാലിവധം=== സുഗ്രീവൻ രാമനോടു ബാലിയും താനുമായുള്ള ശത്രുതയുടെ കഥ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. പിതാവായ ഋഷരജസ്സിന്റെ കാല ശേഷം മൂത്ത പുത്രനായ ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ വാനരരാജാവായും അനുജൻ സുഗ്രീവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭരണത്തിൽ സഹായിച്ചുകൊണ്ടും വാണു. ഒരിക്കൽ മായാവി എന്ന രാക്ഷസൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ പോരിന് വെല്ലുവിളിച്ചു. രാത്രി സമയം രക്ഷസന്മാരുടെ മായക്കു ശക്തി കൂടും എന്നു സുഗ്രീവന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചിട്ടു ബാലി മായാവിയോട് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. ബാലിയുടെ അടി കൊണ്ടവശനായ മായാവി പിന്തിരിഞോടി. പുറകേ ബാലിയും ഒപ്പം സുഗ്രീവനും.ഓടിയോടി മായാവി ഒരു ഗുഹയിൽ കേറി, സുഗ്രീവനെ പുറത്തു കാവലിരുത്തിയിട്ടു ബാലിയും അകത്തു കയറി.കുറേനാൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ബാലി മടങ്ങി വന്നില്ല. ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം ഗുഹയിൽ നിന്നും ബാലിയുടെ നിലവിളിയും മായാവിയുടെ അട്ടഹാസവും സുഗ്രീവൻ കേട്ടു.ഗുഹാമുഖത്തു രക്തം പതഞ്ഞു ഒഴുകുന്നത് കണ്ടു ബാലി മരിച്ചു എന്നു നിജപ്പെടുത്തിയ സുഗ്രീവൻ, മായാവി ഗുഹയിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാതെ ഇരിക്കാനായി വലിയൊരു പാറകല്ലു കൊണ്ടു ഗുഹാമുഖം അടച്ചു വെച്ചു. കിഷ്കിന്ധയിലെത്തിയ സുഗ്രീവൻ ദുഃഖിതനായി കഴിഞ്ഞുകൂടി. രാജ്യം അനാഥമാകാതിരിക്കാനായി മന്ത്രിമാരുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം സുഗ്രീവൻ രാജാവായി. വാസ്തവത്തിൽ ബാലി മരിച്ചു എന്നു സുഗ്രീവന് തോന്നിയത് മായാവിയുടെ മായ കൊണ്ടായിരുന്നു. മായാവിയെ കൊന്നു ഗുഹയുടെ വാതിലിലെത്തിയ ബാലി ഒറ്റ ചവിട്ടിനു പാറ കല്ല് ദൂരെ തെറിപ്പിച്ചു. തന്നെ കൊല്ലാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ മനപ്പൂർവ്വം ഗുഹ പാറകൊണ്ടടച്ചു എന്നു വിശ്വസിച്ച ബാലി, കിഷ്കിന്ധയിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റു പോലെ പാഞ്ഞെത്തി. ബാലിയെ കണ്ടു സുഗ്രീവൻ സർവസ്വവും അദ്ദേഹത്തിന് അടിയറ വച്ചിട്ടും ബാലി ശാന്തനായില്ല. സുഗ്രീവനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്ത സേവകന്മാരെയും ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്നും ആട്ടിപ്പായിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ പത്നിയായ രുമയെ ബാലി ബലമായി അപഹരിച്ചു. ബാലിയുടെ ശക്‌തി ശ്രീരാമൻ മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ തുടർന്നു ; ബാലി മഹാഗിരികൾ എടുത്തു അമ്മാനമാടും, വൻവൃക്ഷങ്ങൾ പറിച്ചൊടിക്കും.അച്ഛനായ ദേവേന്ദ്രൻ കൊടുത്ത നൂറു പൊൻതാമരപ്പൂക്കൾ കൊരുത്ത മാല എപ്പോഴും ബാലിയുടെ കഴുത്തിലുണ്ടാകും. ഇന്ദ്രന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ എതിരാളിയുടെ പകുതി ശക്തി ബാലിയിൽ വന്നു ചേരും. ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിനും മുന്നേ ഉണരുന്ന ബാലി സൂര്യോദയത്തിനു മുന്നേ നാലു മഹാസാഗരങ്ങളിലും തർപ്പണം ചെയ്‌തു മടങ്ങി എത്തും. ഒരിക്കൽ ഒരു കൂറ്റൻ പോത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നോട് പോരിന് വന്ന ദുന്ദുഭി എന്ന അസുരനെ വധിച്ചു, അവന്റെ ജഡം ബാലി ഒരു യോജന ദൂരം വലിച്ചെറിഞ്ഞു. ജഡം വന്നു വീണതു മാതംഗ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു. തന്റെ അശ്രമം ജഡം വീഴ്ത്തി ആശുദ്ധമാക്കിയവൻ ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു യോജന ചുറ്റളവിൽ കാലു കുത്തിയാൽ തല പൊട്ടി തെറിച്ചു മരിക്കട്ടെ എന്നു മുനി ശപിച്ചു. അതിൻപ്രകാരമാണ് ബാലി കാൽ കുത്താത്ത ഏക സ്ഥലം എന്നുള്ള രീതിയിൽ ആ പ്രദേശത്തിന് അകത്തുള്ള ഋശ്യമൂക പർവതത്തിൽ ബാലിയെ പേടിച്ചു സുഗ്രീവൻ അഭയം തേടിയത്. തന്റെ ശക്തിയിൽ സുഗ്രീവനു വിശ്വാസമുണ്ടാകാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ ദുന്ദുഭിയുടെ അസ്ഥികൂടം കാൽ കൊണ്ട് തോണ്ടി പത്തു ജോജന ദൂരെ വീഴ്ത്തി മാത്രമല്ല ബാലിയുടെ കരബലം നിരന്തരം ഏറ്റിട്ടും വീഴാതെ നിന്ന ഏഴു സാലവൃക്ഷങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ബാണം കൊണ്ടു രാമൻ തുളച്ചു. സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ പിൻബലത്തിൽ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ബാലിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഇടക്ക് ബാലിയെ മറഞ്ഞിരുന്നു ബാണം എയ്‌തു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച രാമനു സഹോദരന്മാർ രണ്ടുപേരും തമ്മിലുള്ള രൂപസാദൃശ്യം മൂലം ബാലിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു അസ്ത്രമയക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. ബാലിയുടെ മർദനത്താൽ അവശനായ സുഗ്രീവൻ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവനെ യുദ്ധത്തിനിടയിൽ തിരിച്ചറിയാൻ വേണ്ടി രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പൂമാല അണിയിപ്പിച്ചു. ബാലിയെ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ച സുഗ്രീവനോട്, ബാലിയുടെ പത്നിയായ താര തടഞ്ഞിട്ടു കൂടി ബാലി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. പോരിനിടയിൽ ബാലിയെ രാമൻ ഒളിയമ്പെയ്തു. മരണക്കിടക്കയിൽ കിടന്നു കൊണ്ടു, മര്യാദപുരുഷോത്തമനായ രാമൻ തന്നെ ഒളിയമ്പെയ്‌തതു മൂലം അധർമം പ്രവർത്തിച്ചു എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു രാമനെ ബാലി ഉഗ്രമായി വിമർശിക്കുന്നു. ഇക്കാണുന്ന ഭൂമി മുഴുവൻ പരിപാലിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശ രാജാവായ ഭരതന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ, സ്വപുത്രിയെ പോലെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട അനുജന്റെ പത്നിയെ കാമാന്ധനായി ബലപൂർവം അപഹരിച്ചു അധർമ്മം പ്രവർത്തിച്ച ബാലിയെ ശിഷിക്കേണ്ടതു തന്റെ കടമയാണെന്നു രാമൻ ഉണർത്തിച്ചു. രാമന്റെ യുക്തിപൂർവ്വമായ മറുപടി കേട്ടു തന്റെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ ബാലി പശ്ചാത്താപവിവശനായി. ബാലിയുടെ അവസാന നിമിഷങ്ങൾ കണ്ട സുഗ്രീവനും അത്യധികം ദുഃഖിക്കുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാലി തന്റെ കഴുത്തിൽ കിടന്ന സ്വർണ്ണ താമരമാല സുഗ്രീവനെ അണിയിച്ചിട്ടു കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാധികാരവും തന്റെ പത്നി താരയുടെയും പുത്രൻ അംഗദന്റെയും സംരക്ഷണം സുഗ്രീവനെ ഏൽപിച്ചിട്ടു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. ബാലിയുടെ ജഡം വിധിപൂർവം സംസ്‌കരിച്ചു. സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അംഗദനെ യുവരാജാവായും വാഴിച്ചു.കിഷ്കിന്ധയിലേക്കുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ക്ഷണം രാമൻ സ്നേഹപൂർവം നിരസിച്ചു.ഇനിയുള്ള മഴക്കാലം സീതാന്വേഷണത്തിന് പറ്റിയതല്ലെന്നു പറഞ്ഞ രാമൻ, അനവധി കാലം വനത്തിൽ വസിച്ചു ക്ലേശിച്ച സുഗ്രീവനോട് നാലു മാസങ്ങൾ രാജഭോഗങ്ങൾ ആവോളം അനുഭിച്ചു സുഖമായി കഴിയാൻ പറഞ്ഞു. ശേഷം രാമലക്ഷമണന്മാർ പ്രസവണം എന്ന പർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ താമസം മാറ്റി. ===സീതാന്വേഷണം=== അനേകവർഷത്തെ ഒളിവു ജീവിതത്തിന് ശേഷം പെട്ടെന്ന് കൈവന്ന സൗഭാഗ്യങ്ങളിലും സുഖഭോഗങ്ങളിലും മുഴുകിയ സുഗ്രീവൻ രാമനു നൽകിയ വാഗ്ദാനം തന്നെ മറന്നു പോയിരുന്നു.ഹനുമാൻ അദ്ദേഹത്തെ അത് ഓർമ്മിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും മധുപാനത്തിലും സ്ത്രീകളിലും സദാസമയവും മുഴുകിയ സുഗ്രീവനു ഒന്നും തലയിൽ കേറുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. നാല് മാസങ്ങൾക്കു ശേഷവും സുഗ്രീവൻ സീതാന്വേഷണത്തിൽ താല്പര്യം കാട്ടാത്തത് കണ്ട രാമൻ ദുഃഖിതനായി. രാമന്റെ ദുഃഖം കണ്ടിട്ടു ലക്ഷ്മണൻ ക്രുദ്ധനായി കൽപ്പാന്തകാലത്തെ കാലാഗ്നി പോലെ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി. ലക്ഷ്മണൻ്റെ കോപം കണ്ട ഭയന്ന വാനരന്മാർ നാല് പാടും ചിതറി ഓടി. യുവരാജാവായ അംഗദന് പോലും ലക്ഷ്മണൻ്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ ധൈര്യമുണ്ടായില്ല. ഭയന്നു പോയ സുഗ്രീവൻറെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം താര ലക്ഷ്മണനെ സമാധാനിപ്പിക്കുന്നു. സുഗ്രീവനെ തന്റെ ശപഥത്തെകുറിച്ചു ലക്ഷ്മണൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ബാലി പോയ വഴി അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നു കൂടി ലക്ഷ്മണൻ ഭീഷണി കലർന്ന സ്വരത്തിൽ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. സുഗ്രീവൻ ഉടൻ തന്നെ രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി, താൻ വാനരന്മാരെയെല്ലാം കിഷ്കിന്ധയിൽ എത്തി ചേരാൻ കല്പന കൊടുത്തായി അറിയിക്കുന്നു. അതിൻപ്രകാരം വന്നു ചേർന്ന കോടിക്കണക്കിനു വാനരന്മാരെ സുഗ്രീവൻ നാലു ദിശയിലും സീതയെ തിരയാൻ പറഞ്ഞയക്കുന്നു. ഒരു മാസം അവധി സുഗ്രീവൻ എല്ലാവർക്കും ഇതിനായി നൽകി. തെക്കു ദിക്കിൽ സീതയെ തിരയാൻ സുഗ്രീവൻ അയച്ചത് അംഗദൻ, ജാംബവാൻ, ഹനുമാൻ എന്നിവരുടെ സംഘത്തെയായിരുന്നു.സീതയെ കണ്ടെത്തിയാൽ തന്റെ ദൂതനാണ് ഹനുമാന് എന്നു തെളിവ് കാണിക്കാനായി രാമൻ തന്റെ മുദ്രമോതിരം ഹനുമാനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. ഒരു മാസത്തിനു ശേഷം ബാക്കി മൂന്നു സംഘങ്ങളും കിഷ്കിന്ധയിൽ നിരാശയോടെ മടങ്ങി എത്തി. എന്നാൽ തെക്കോട്ടു പോയ ഹനുമാനും കൂട്ടരും അനവധി ദിവസത്തെ തിരച്ചിലിനോടുവിൽ ദാഹിച്ചു വലഞ്ഞു വെള്ളമന്വേഷിച്ചു ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവിടെ വെച്ചു സ്വയംപ്രഭ എന്ന ദിവ്യ അവരെ സൽക്കരിച്ചു വിശപ്പും ദാഹവും മാറ്റുന്നു. ശേഷം സ്വയംപ്രഭ തൻറെ ദിവ്യശക്തിയിൽ അവരെ സമുദ്രക്കരയിൽ എത്തിച്ചു. മഹാസമുദ്രം കടന്നു എങ്ങനെ സീതയെ തിരയും എന്നോർത്തു ദുഃഖിതരായ അംഗദനും സംഘവും ജടായുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ, ചിറകു നഷ്ടപ്പെട്ട സമ്പാതി എന്ന പക്ഷിയെ കണ്ടുമുട്ടി. വാനരന്മാരെ കണ്ടു മുട്ടിയ സമ്പാദിക്കു നഷ്ടപ്പെട്ട ചിറകു വീണ്ടും മുളച്ചു. സമ്പാതി ഉയരത്തിൽ പറന്നു തന്റെ ജന്മസിദ്ധമായ ദീർഘദൃഷ്ടി ഉപയോഗിച്ചു സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തി വാനരരെ അറിയിച്ചു. ആരു നൂറു യോജന ദൂരം കടൽ ചാടി ലങ്കയിൽ എത്തുമെന്നു ഓർത്തു വാനരന്മാർ ചിന്താകുലരാകുന്നു. മാഹാശക്തനായ ഹനുമാനെ തന്റെ കഴിവുകളെ കുറച്ചു ജാമ്പവാൻ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഹനുമാൻ വിരാട രൂപം കൈക്കൊണ്ടു സമുദ്രത്തിനു മുകളിലൂടെ ലങ്കയിലേക്കു കുതിച്ചു.വഴിക്ക് വെച്ചു സാഗരനിർദ്ദേശപ്രകാരം തന്നെ സൽക്കരിക്കാൻ കടലിൽ നിന്നും പൊന്തിവന്ന മൈനാക പർവതത്തിന്റെ സൽക്കാരം ഹനുമാൻ നിരസിച്ചു. തന്നെ പരീക്ഷിക്കാൻ ദേവന്മാർ അയച്ച നാഗമാതാവ് സുരസ്സയുടെ പരീക്ഷണത്തിലും ഹനുമാൻ വിജയിച്ചു. നിഴൽ തടഞ്ഞു നിർത്തി ജീവികളെ പിടികൂടി ഭക്ഷിക്കുന്ന അംഗാരകസിംഹിക എന്ന രാക്ഷസിയെ ഹനുമാൻ സംഹരിച്ചു. ലങ്കയിൽ എത്തിയ ഹനുമാൻ സൂഷ്മരൂപം കൈകൊണ്ടു അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ലങ്കയുടെ കാവൽ ദേവതയായ ലങ്കാശ്രീ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ കൈപ്പത്തി കൊണ്ടുള്ള ഇടിയേറ്റ ലങ്കാനഗരദേവത ലങ്ക ഉപേക്ഷിച്ചു യാത്രയായി.രാവണന്റെ അന്തഃപുരവും ലങ്കയുടെ പ്രൗഢിയും പുഷപകവിമാനവും രാവണനെയും തൊട്ടടുത്തു കണ്ട ഹനുമാൻ വിസ്മയഭരിതനായി. അവിടെ മണ്ഡോദരിയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളെയും കണ്ടെങ്കിലും സീതയെ മാത്രം ഹനുമാൻ കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിച്ചപോൾ അശോകവനത്തിൽ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ മലിനവസ്ത്രധാരിണിയും, ദുഃഖിതയും, രാക്ഷസിമാരുടെ ഭീഷണികൾ മൂലം തളർന്നിരിക്കുന്ന സീതയെ ഹനുമാൻ കണ്ടെത്തി. സീതയുടെ മുന്നിൽ ഉടനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെ ഹനുമാൻ മരത്തിന്റെ മുകളിൽ ഒളിച്ചിരുന്നു രംഗം വീക്ഷിച്ചു. കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാവണൻ അവിടേക്ക് എഴുന്നള്ളി സീതയോട് തനിക്കു വശംവദയാകാൻ വീണ്ടും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. സീത രാവണന്റെ നേർക്ക് നോക്കാതെ ഒരു പുൽകൊടിയിൽ നോക്കി ദുർബുദ്ധിയായ രാവണന്റെ അന്ത്യമടുത്തു എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു രാവണനെ നിരാകരിക്കുന്നു. സീതയോട് കോപിച്ച രാവണനെ ധാന്യമാലിനി എന്ന പത്നി അവിടെ നിന്നും കൂട്ടി കൊണ്ടു പോകുന്നു. കാവൽരാക്ഷസിമാർ സീതയെ വീണ്ടും ഭയപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ത്രിജട എന്ന വൃദ്ധയും ബുദ്ധിമതിയുമായ രാക്ഷസി അവരെ തടഞ്ഞിട്ടു, താൻ കണ്ട സ്വപ്നത്തിൽ സീത രാമനോട് ചേരുന്നതും രാവണന്റെയും പുത്രന്മാരുടെയും സർവനാശവും കണ്ടതായി അറിയിച്ചു. അതിനാൽ സീതയെ ബഹുമാനിക്കാൻ ത്രിജട മറ്റുള്ളവരെ ഉപദേശിച്ചു. രാക്ഷസിമാർ ഉറങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ആരും വരില്ലായെന്നു ചിന്തിച്ചു നിരാശയായ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. അപ്പോൾ ഹനുമാൻ രാമന്റെ ജീവിത കഥ സീത കേൾക്കാൻ വേണ്ടി പാടി.അതിനു ശേഷം സീതയുടെ മുന്നിലെത്തിയ ഹനുമാനെ സീത ആദ്യം വിശ്വസിച്ചില്ല. രാമലക്ഷ്മണമാരുടെ ശരീരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഹനുമാൻ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു, രാമന്റെ മോതിരം കൂടി ഹനുമാൻ സീതയെ ഏല്പിച്ചപ്പോൾ സീതക്കു ഹനുമാനെ പൂർണ വിശ്വാസമായി. സുഗ്രീവനുമായിട്ടുള്ള രാമന്റെ സഖ്യവും താൻ സുഗ്രീവ നിർദ്ദേശത്താലാണ് സീതയെ തിരിഞ്ഞു വന്നത്‌ എന്നും മറ്റുമുള്ള കാര്യങ്ങളും ഹനുമാൻ വിവരിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും തന്നെക്കാൾ ശക്തരായ മറ്റു വാനരന്മാരും ഉടനെ ലങ്കയിൽ എത്തി രാവണനടക്കമുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു സീതയെ രക്ഷിച്ചുകൊള്ളുമെന്നു ഹനുമാൻ സീതക്കു ഉറപ്പുനൽകി. ഹനുമാൻ തന്നെ കണ്ടു എന്ന തെളിവിനായി, സീത രാമനു നൽകാൻ ഹനുമാന്റെ കൈവശം തൻറെ ചൂഡാരത്നം കൊടുത്തയച്ചു. തെളിവിനയായി തനിക്കും രാമനും മാത്രമറിയാവുന്ന കാക വൃത്താന്തവും സീത ഹനുമാനെ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. തന്നെ കാക്കയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നു ഉപദ്രവിച്ചു ഇന്ദ്രപുത്രൻ ജയന്തനോട് പോലും ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു അവന്റെ ഒരു കണ്ണ് നശിപ്പിച്ച രാമൻ, തന്നെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോയ രാവണനെ എന്തു കൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്നുപറഞ്ഞു സീത ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചു. സീതയെ വീണ്ടും നമസ്‌കരിച്ചു ഹനുമാൻ യാത്ര പറഞ്ഞു ഇറങ്ങി. ===ലങ്കാദഹനം=== സീതയെ കണ്ടതിനു ശേഷം രാവണനെ നേരിട്ടു കണ്ടു സംസാരിക്കാൻ ഹനുമാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അതിനു വേണ്ടി അദ്ധേഹം അശോകവനിക നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭയന്നുപോയ രാക്ഷസിമാർ ഉടനെ കാവൽ സൈനികരെ വിവരമറിയിച്ചു. തന്നെ പിടികൂടാനെത്തിയ സൈനികരെ ഒരു കൊടിമരം പിഴുതെടുത്തുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ അടിച്ചു കൊന്നു.വിവരമറിഞ്ഞ രാവണൻ കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. രാവണന്റെ അനവധി സേനാപതിമാരെയും മന്ത്രിപുത്രന്മാരെയും സൈനികരെയും മാരുതി കാലപുരിക്കയച്ചു. തന്റെ പുത്രൻ അക്ഷകുമാരനും ഹനുമാന്റെ കൈകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ രാവണന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മേഘനാഥൻ എന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിനെ രാവണൻ രംഗത്തിറക്കി. യാതൊരു വിധത്തിലും ഹനുമാനെ കീഴടക്കാൻ സാധിക്കില്ലയെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം തന്നെ മാരുതിക്കു നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റു ബോധം മറഞ്ഞു ഹനുമാൻ വീണു.എങ്കിലും പെട്ടെന്ന് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം തെളിഞ്ഞു കാരണം ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റലും അതിന്റെ പ്രഭാവം കുറച്ചു നേരം മാത്രമേ ഹനുമാനിൽ നിലനിൽക്കുവെന്നു ബ്രഹ്‌മാവ് ഹനുമാനു പണ്ട് വരം നൽകിയിരുന്നു.രക്ഷസന്മാർ ഹനുമാനെ കയർ കൊണ്ടു കെട്ടിവരിഞ്ഞപ്പോൾ ശേഷിച്ച ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രപ്രഭാവവും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും വിട്ടകന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം മാരുതിയെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ഹനുമാനെ കണ്ടിട്ടു പണ്ട് തന്നെ ശപിച്ച നന്ദികേശനാണോയെന്നു രാവണൻ സംശയിച്ചു. മാരുതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രഹസ്തനെ രാവണൻ ചുമതലപ്പെടുത്തി. പ്രഹസ്താന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയാണെന്നും ഇപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് താൻ വന്നിരിക്കുന്നതെന്നും, ശ്രീരാമന്റെ പത്നി സീതയെ ആദരപൂർവം അദ്ദേഹത്തിന് തിരിച്ചു നൽകാത്ത പക്ഷം രാമലക്ഷമണന്മാരുടെ നിശിത ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും മുഴുവനും നശിക്കുമെന്നും ഹനുമാൻ രാവണനെ അറിയിച്ചു. ഹനുമാന്റെ മറുപടി കേട്ടു അത്തതെവ കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ ഹനുമാനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടെങ്കിലും, ദൂതവധം പാപമാണെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണൻ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. അതുകേട്ട് ഒന്നു ആലോചിച്ച ശേഷം, ഹനുമാൻ ഒരു വാനരനായതിനാൽ വാനരന്റെ പ്രധാന ശരീരഭാഗമായ വാലിൽ തീവെക്കാൻ രാവണൻ കൽപ്പിച്ചു. രാക്ഷസൻമാർ ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തുണിയും ചുറ്റി എണ്ണയും നെയ്യും ഒഴിച്ചു തീകത്തിച്ചു നഗരപ്രദക്ഷിണം ചെയ്യിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തീ കൊളുത്തപ്പെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ സീത, തന്റെ പാതിവ്രത്യത്തിനു ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അഗ്നിദേവൻ ഹനുമാന് കുളിർമ്മയേകട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. ലങ്ക ആകമാനം വീക്ഷിച്ച ഹനുമാൻ ഒരാട്ടഹാസത്തോടെ തന്നെ ബന്ധിച്ച കയർ പൊട്ടിച്ചു, മാളികകളിൽ നിന്നും മാളികകളിലേക്കു ചാടി ലങ്കാനഗരത്തിന് തീവെച്ചു. ലങ്കാനഗരത്തിൽ മുഴുവൻ ഹനുമാൻ തീ പടർത്തിയെങ്കിലും വീഭിഷണന്റെ ഗൃഹത്തിന് ഹനുമാൻ തീ വെച്ചില്ല. ലങ്കയിൽ ആളിപടർന്ന തീ, സീത വസിക്കുന്ന അശോകവനത്തിലും എത്തിയില്ല. സമുദ്രത്തിൽ വാൽ മുക്കി തീ അണച്ചതിനു ശേഷം സീതയെ ഒന്നു കൂടെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു, ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. ആഹ്ലാദാരവങ്ങളോടെ വാനരവൃന്ദം ഹനുമാനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. "കണ്ടു സീതയെ" എന്ന രണ്ടു വാക്കിൽ ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരെ കാര്യം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. കോലാഹലത്തോടെ കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് മടങ്ങിയ വാനരന്മാർ സുഗ്രീവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട തോട്ടമായ മധുവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു ആവോളം മധു പാനം ചെയ്തു ബോധം നഷ്ടപെട്ടു തോട്ടത്തിൽ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും കാവൽക്കാരനായ ദധിമുഖനെ അടിച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ദധിമുഖൻ സുഗ്രീവനോട് ചെന്നു പരാതി പറഞ്ഞെങ്കിലും സുഗ്രീവൻ സന്തോഷിക്കയാണ് ചെയ്‌തതു, കാരണം സീതയെ വാനരവീരന്മാർ കണ്ടെത്തിയെന്നും അതിന്റെ ആഹ്ലാദപ്രകടനമാണ് അവർ കാട്ടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടി. ഹനുമാൻ രാമന്റെ മുന്നിലെത്തി അദ്ദേഹത്തെ പ്രണമിച്ചിട്ടു സീതയെ താൻ കണ്ടു എന്നറിയിച്ചു. സീതയുടെ ചൂഡാരത്‌നം മാരുതി രാമനു സമർപ്പിച്ചിട്ടു സർവകാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും വാനരപ്പടയും ഒട്ടും വൈകാതെ ലങ്കയിൽ എത്തിച്ചേരുമെന്നു ദേവിക്കു താൻ ഉറപ്പ് നൽകി എന്നും ഹനുമാൻ രാമനെ അറിയിച്ചു. ===സേതു ബന്ധനം=== {{Unreferenced section}} സീത ലങ്കയിലുണ്ടെന് മാരുതി രാമനെ അറിയിച്ചു.അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായ രാമൻ തന്റെ സിദ്ധികൾ ഹനുമാനു പകർന്നു കൊടുക്കുന്ന രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഗാഢമായി ആശ്ലേഷിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നും കോട്ടകളും കിടങ്ങുകളാലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട, ശിലായന്ത്രങ്ങളും ബാണയന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ടു സുസജ്ജമായ ത്രികൂട പർവത്തിന്‌ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സുവർണലങ്കയെ കുറിച്ചു രാമനു വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിച്ചു. എത്രയും പെട്ടന്ന് രാവണനെ വധിച്ചു സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി രാമനും സംഘവും ഉത്രം നക്ഷത്രത്തിലെ 'വിജയം' എന്ന ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ വൻപടയോട് കൂടെ ലങ്കയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അംഗദൻ, ഹനുമാൻ, ജാമ്പവാൻ, നളൻ, നീലൻ, ദ്വിവിതൻ, മൈന്ദൻ, പനസൻ, ശരഭൻ, ഗജൻ, ഗവാഷൻ, സുഹേഷ്‌ണൻ, ശതബലി, വേഗദർശി, ഗന്ധമാദനൻ എന്നീ ശക്തരായ വാനരന്മാർ നേതൃത്ത്വം നൽകുന്ന സുഗ്രീവന്റെ വാനരസൈന്യം കടലിളകി വരുന്നതുപോലെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി. സമുദ്രതീരതെത്തിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗീവനും വാനരപ്പടയും അവിടെ തമ്പടിച്ചു, സമുദ്രം കടക്കുന്ന മാർഗങ്ങളെക്കുറിച്ചു ആലോചിച്ചു. ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ വരുത്തിയ നാശങ്ങൾക്കു ശേഷം രാവണൻ മന്ത്രിസഭ വിളിച്ചുകൂട്ടി ഭാവി പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. രാമനുമായുള്ള യുദ്ധം അനിവാര്യമാണെന്നു മിക്കവരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സീതയെ രാമനു തിരിച്ചു നൽകി യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി രാക്ഷസകുലത്തെ രക്ഷിക്കണം എന്നഭിപ്രായപ്പെട്ട രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണനെ രാവണനും ഇന്ദ്രജിത്തും നിന്ദിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്‌തു. കോപിഷ്ടനും നിരാശനുമായ വിഭീഷണൻ, തൻ്റെ നാലു വിശ്വസ്തരായ സേവകരോടൊപ്പം ലങ്കയുപേക്ഷിച്ചു രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി അഭയം അഭ്യർഥിച്ചു. രാമൻ വിഭീഷണനു അഭയം നൽകുക മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തെ സമുദ്രജലം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു ലങ്കയുടെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു സുഗ്രീവനെ പാട്ടിലാക്കി കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കാൻ വേണ്ടി രാവണൻ തന്റെ വിശ്വസ്ത മന്ത്രിയായ ശുകനെ അയച്ചു. പക്ഷി വേഷത്തിലെത്തിയ ശുകൻ ആകാശത്തു നിന്നുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ശുകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുപിതനായ സുഗ്രീവൻ വാനാരന്മാരോട് അവനെ പിടികൂടാൻ പറഞ്ഞു. ശുകനെ ചാടി പിടികൂടിയ വാനരൻമ്മാർ അവനെ ഇടിക്കാനും തൊഴിക്കാനും തൂവലുകൾ പറിച്ചെടുക്കാനും തുടങ്ങി.വാനര പീഡനത്താൽ അവശനായ ശുകനെ രാമന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ശുകൻ ദൂതനായത് കൊണ്ട് അവനെ വെറുതെ വിടാൻ രാമൻ കല്പിച്ചു. വിഭീഷണന്റെ അഭിപ്രായ പ്രകാരം സാഗരദേവവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു സമുദ്രത്തെ തരണം ചെയ്യാൻ മാർഗം കാട്ടിത്തരാൻ വേണ്ടി രാമൻ മൂന്നു ദിവസം സമുദ്രതീരത്തു ദർഭ വിരിച്ചു കിഴക്കോട്ടു തലവെച്ചുകിടന്നു ധ്യാനമിരുന്നെങ്കിലും സാഗരദേവൻ പ്രത്യക്ഷപെട്ടില്ല. കുപിതനായ രാമൻ ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ സാഗരദേവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തന്റെ മീതെ വാനരന്മാരെ കൊണ്ടു ചിറ കെട്ടിച്ചു ലങ്കയിലേക്കു കടക്കാനും, താൻ അതു തിരമാലകൾ മൂലം ചിതറിപ്പോവാതെ പൃഷ്‌ടോപരി താങ്ങി നിർത്തികൊള്ളാമെന്നും സാഗരം രാമനെ അറിയിച്ചു. രാമൻ തൊടുത്ത ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രത്തെ തന്റെ വടക്കു ഭാഗത്തായി, ക്രൂരരാക്ഷസന്മാർ നിവസിക്കുന്ന ദ്രുമകല്യ എന്ന സ്ഥലം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിക്കാൻ സാഗരം അഭ്യർഥിച്ചു. സമുദ്രദേവൻ്റെ നിർദ്ദേശമനുസരിച്ചും രാമന്റെ കല്പനയിലും വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ പുത്രനായ നളന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലും കോടിക്കണക്കിന് വരുന്ന വാനരപ്പട വൻപാറകളും മുള, കടമ്പു, കരിമ്പന, കരിമരുത്, നീർമരുത്, കുടകപ്പാല തുടങ്ങിയ മരങ്ങളും കടലിലേക്ക് പറിച്ചിട്ടു. നളന്റെയും നീലന്റെയും നേത്രത്വത്തിൽ വെറും അഞ്ചു ദിവസം കൊണ്ടു നൂറു യോജന നീളം സമുദ്രത്തിനു മീതെക്കൂടെ ലങ്കയിലേക്കുള്ള സേതുവിന്റെ നിർമ്മാണം വാനരപ്പട പൂർത്തീകരിച്ചു. രാമനും വാനര സൈന്യവും സേതുമാർഗ്ഗം ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ===യുദ്ധസന്നാഹം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കയിലെത്തിയ രാമനും സൈന്യവും സുവേല പർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ തമ്പടിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയും ബലവും എണ്ണവും ഉള്ളുകളികളും അറിഞ്ഞു വരാൻ രാവണനിർദ്ദേശത്താൽ വീണ്ടും ശുകനും ഒപ്പം സാരണനും വാനരവേഷത്തിൽ രാമന്റെ സൈന്യത്തിൽ കടന്നു കൂടി വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കവേ വിഭീഷണൻ അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടി രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചു. വന്നകാര്യം പൂർത്തികരിച്ചു മടങ്ങാനും കൂടുതൽ എന്തെങ്കിലും അറിയണമെങ്കിൽ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു തരുമെന്നും, തന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും ഒടുങ്ങാൻ തയ്യാറാക്കുക എന്നു രാവണനെ അറിയിക്കുക എന്നും രാമൻ അവരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം വിട്ടയച്ചു. രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തിയ ശുകസാരണന്മാർ നടന്നതെല്ലാം രാക്ഷസരാജനെ അറിയിച്ചു. രാമനും ലക്ഷ്മണും സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും നാലു പേർ മതി ലങ്കയെ നശിപ്പിക്കാണെന്നും വാനരസേന വെറും കാഴ്ച്ചക്കാരായി നോക്കി നിന്നാൽ മാത്രം മതിയെന്നും അവർ രാവണനെ അറിയിച്ചു. വാനരന്മാരുടെ ഉപദ്രമമേറ്റത് കൊണ്ടാണ് ശുകസാരണന്മാർ ഇപ്രകാരം വിഢിത്തം പറയുന്നതെന്ന് രാവണൻ പരിഹസിച്ചു. ഒരുന്നത ഗോപുരത്തിന് മുകളിൽനിന്നു കൊണ്ടു രാവണൻ വിശാലമായ വാനാരസേനയെ വീക്ഷിച്ചു. ശുകസാരണന്മാർ ഓരോ വാനരവീരൻമ്മാരെക്കുറിച്ചും രാവണനോടു വിശദീകരിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിൻ്റെ ശക്തി കണ്ട് അമ്പരന്ന രാവണൻ,യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് സീതയുടെ മനസ്സുമാറ്റാൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. മായാജാലങ്ങളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ 'വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ' എന്ന രാക്ഷസനെയും കൂട്ടി രാവണൻ അശോകവനത്തിലെത്തി. തന്റെ സൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തൻ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുകയായിരുന്ന രാമനെ ചതിയിൽ വെട്ടിക്കൊന്നു എന്ന് രാവണൻ സീതയോട് കള്ളം പറഞ്ഞു. തെളിവിനായി വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ സൃഷ്ടിച്ച, ചോരയൊലിക്കുന്ന രാമന്റെ 'മായാശിരസ്സും' (കൃത്രിമ തല) രാമന്റെ വലിയ വില്ലും സീതയുടെ മുന്നിലേക്ക് ഇട്ടുകൊടുത്തു. തന്റെ ജീവനാഥന്റെ തലയും വില്ലും കണ്ട് സീതാദേവി ബോധംകെട്ടു വീണു. ഉണർന്നപ്പോൾ ആ തലയെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ദേവി വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ലങ്കയിൽ വലിയൊരു യുദ്ധഭേരി മുഴങ്ങുകയും, മന്ത്രിമാർ അടിയന്തരമായി രാവണനെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് വിളിച്ചുകൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. രാവണൻ പോയ ഉടനെ ആ മായാശിരസ്സും വില്ലും അപ്രത്യക്ഷമായി. അപ്പോൾ വിഭീഷണന്റെ പത്നിയായ 'സരമ' അവിടെയെത്തുകയും, അതൊരു മായാപ്രയോഗമാണെന്നും ശ്രീരാമൻ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി സുവേല പർവ്വതത്തിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നും പറഞ്ഞ് സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമൻ ലങ്കയെ വളഞ്ഞുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരുമായി അടിയന്തരയോഗം ചേർന്നു. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് കവാടങ്ങളും സംരക്ഷിക്കാനായി തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച സേനാധിപന്മാരെ രാവണൻ നിയോഗിച്ചു: •കിഴക്കേ കവാടം: അതിശക്തനായ 'പ്രഹസ്തനെ' ആണ് കിഴക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാൻ ഏൽപ്പിച്ചത്. •തെക്കേ കവാടം :ഭയാനകന്മാരായ 'മഹാപാർശ്വൻ', 'മഹോദരൻ'എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം തെക്കേ കവാടത്തിൽ നിർത്തി. •പടിഞ്ഞാറേ കവാടം : ഏറ്റവും വലിയ മാന്ത്രികനും അജയ്യനുമായ തന്റെ പ്രിയപുത്രൻ 'ഇന്ദ്രജിത്തിനെ'പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിന്റെ ചുമതല ഏൽപ്പിച്ചു. •വടക്കേ കവാടം: ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും നിൽക്കുന്ന വടക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ചുമതല രാവണൻ നേരിട്ട് ഏറ്റെടുത്തു. ശുകൻ, സാരണൻ എന്നിവരും രാവണനൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. •മദ്ധ്യഭാഗം:ലങ്കയുടെ ഹൃദയഭാഗം സംരക്ഷിക്കാൻ 'വിരൂപാക്ഷൻ' എന്ന സേനാധിപനെയും നിയോഗിച്ചു. യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കാനായി ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവനും വാനരവീരന്മാരും 'സുവേല പർവ്വതത്തിന്റെ' മുകളിൽ കയറി ലങ്കാനഗരം നിരീക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ വളരെ ദൂരെ ലങ്കാകൊട്ടാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും മുകളിലത്തെ മട്ടുപ്പാവിൽ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് നിൽക്കുന്ന രാവണനെ അവർ കണ്ടു. തന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ശ്രീരാമന്റെ ബദ്ധശത്രുവിനെ കണ്ട മാത്രയിൽ വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവന്റെ രക്തം തിളച്ചു. മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കാതെ ഒറ്റയടിക്ക് സുഗ്രീവൻ സുവേല പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് രാവണന്റെ മട്ടുപ്പാവിലേക്ക് ഒരു വൻ കുതിപ്പ് നടത്തി. രാവണന്റെ മുന്നിൽ ചെന്നുവീണ സുഗ്രീവൻ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: "ഞാൻ ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമന്റെ ദാസനാണ്, ഇന്ന് നീ എന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടില്ല". പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണത്തിൽ അമ്പരന്ന രാവണനുമായി സുഗ്രീവൻ ഘോരമായ മൽപ്പിടുത്തം നടത്തി. സുഗ്രീവൻ രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ വലിയൊരു മൽപ്പിടുത്തം തന്നെ നടന്നു. എന്നാൽ തനിക്ക് തുല്യനായ ഈ വാനരനെ വെറും കായികബലം കൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തി പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് മുൻകൂട്ടി കണ്ട സുഗ്രീവൻ രാവണനെ തള്ളിയിട്ട ശേഷം, ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന് ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. സുഗ്രീവന്റെ സ്നേഹവും സാഹസികതയും കണ്ട് സന്തോഷിച്ചെങ്കിലും, തന്നോട് ചോദിക്കാതെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവ് സ്വന്തം ജീവൻ പണയംവെച്ച് എടുത്തുചാടിയതിന് ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം ശാസിച്ചു. സുഗ്രീവൻ മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം, യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുൻപ് രാജധർമ്മം അനുസരിച്ച് അവസാനത്തെ സമാധാനശ്രമം നടത്താൻ ശ്രീരാമൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദനെ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ദൂതനായി അയച്ചു. രാവണസഭയിൽ പറന്നിറങ്ങിയ അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ സന്ദേശം ഗാംഭീര്യത്തോടെ അറിയിച്ചു: "അല്ലയോ രാവണാ, ഒന്നുകിൽ സീതാദേവിയെ തിരികെ നൽകി ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വീണ് മാപ്പപേക്ഷിക്കുക. അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവുക. ലങ്കയെ മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ച് നിന്നെയും കൊന്നേ ശ്രീരാമൻ മടങ്ങുകയുള്ളൂ." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അഹങ്കാരിയായ രാവണൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. ഈ വാനരനെ പിടിച്ച് വധിക്കാൻ അവൻ തന്റെ കാവൽക്കാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. നാല് ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാർ വന്ന് അംഗദന്റെ കൈകാലുകളിൽ കയറിപ്പിടിച്ചു. അംഗദൻ അവരെ തടഞ്ഞില്ല. അവർ തന്നെ മുറുകെ പിടിച്ചു എന്ന് ഉറപ്പായ നിമിഷം, അംഗദൻ ആ നാലു രാക്ഷസന്മാരുമായി ആകാശത്തേക്ക് അതിവേഗം കുതിച്ചുയർന്നു. അംഗദന്റെ വേഗതയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാനാകാതെ ആ രാക്ഷസന്മാർ താഴെവീണ് ചിന്നിച്ചിതറി മരിച്ചു. തുടർന്ന് അംഗദൻ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ഒറ്റച്ചവിട്ടിന് തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. തന്റെ വരവറിയിച്ചുകൊണ്ട് വലിയൊരു സിംഹനാദം മുഴക്കി അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. സമാധാനശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ, ഇനിയൊരു യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി.{{തെളിവ്}} ===യുദ്ധാരംഭം=== {{Unreferenced section}} രാക്ഷസന്മാരുടെ സൈനികവിന്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിഭീഷണന്റെ കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സുഗ്രീവനും ചേർന്ന് വളരെ തന്ത്രപരമായ രീതിയിലാണ് വാനരസൈന്യത്തെ വിന്യസിച്ചത്. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് പ്രധാന കവാടങ്ങളെയും ഒരേസമയം വളഞ്ഞ് ആക്രമിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ പദ്ധതി. ഇതിനായി പ്രഹസ്തൻ കാവൽനിന്ന കിഴക്കേ കവാടം തകർക്കാൻ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വലിയൊരു പടയെ മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ എന്നിവരുടെ സഹായത്തോടെ നിയോഗിച്ചു. മഹാപാർശ്വനും മഹോദരനും സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന തെക്കേ കവാടം ഉപരോധിക്കാനുള്ള ചുമതല യുവരാജാവായ അംഗദനും ഋഷഭനും മറ്റ് പ്രമുഖ വാനരന്മാർക്കുമായിരുന്നു. ഏറ്റവും അപകടകാരിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് കാവൽനിന്ന പടിഞ്ഞാറേ കവാടം നേരിടാൻ അപാരമായ കരുത്തുള്ള ഹനുമാനെയും കൂട്ടരെയുമാണ് ശ്രീരാമൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. എന്നാൽ ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ നേരിട്ട് നിലയുറപ്പിച്ച പ്രധാന കവാടമായ വടക്കേ നടയിലേക്ക് സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും തന്നെ നേരിട്ടെത്തി. സൈന്യത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുഴുവൻ സൈനിക നീക്കങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കാനും ആവശ്യമുള്ള കവാടങ്ങളിലേക്ക് അടിയന്തര സഹായമെത്തിക്കാനുമുള്ള ചുമതല വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനുമാണ് വഹിച്ചത്. ഒപ്പം സുഷേണൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുതിർന്ന വാനരന്മാർ സൈന്യത്തിന് ശക്തമായ പ്രതിരോധ പിന്തുണ നൽകി. രാക്ഷസന്മാർ വില്ലും വാളും ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, വാനരസൈന്യം വന്മരങ്ങളും ഭീമാകാരമായ പാറക്കല്ലുകളും പർവ്വതശിഖരങ്ങളും പിഴുതെടുത്താണ് അവരെ എതിരിട്ടത്. വാനരസൈന്യം ലങ്കയുടെ കോട്ടമതിലുകൾ തകർത്തു നിരപ്പാക്കി . തങ്ങളുടെ അതിവേഗത്തിലുള്ള ചാട്ടവും, കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും, അപാരമായ കായികബലവും സമന്വയിപ്പിച്ച് ലങ്കയെ നാലുപാടുനിന്നും ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ശ്രീരാമന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വാനരസേനയുടെ ഈ മഹാസൈനിക വിന്യാസം.താനും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും മന്ത്രിമാരും മാത്രേ മനുഷ്യരൂപം യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൈകൊള്ളാവു എന്നും,ബാക്കിയുള്ളവർ വാനരരൂപം വെടിയരുത് എന്നും രാമൻ നിഷ്കർഷിച്ചു. മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, വാനരവീരനായ അംഗദനും രാവണപുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. അംഗദന്റെ അപാരമായ ശക്തിക്ക് മുന്നിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. അംഗദൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിരായുധനായി അപമാനിതനായ ഇന്ദ്രജിത്തിന് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടിരക്ഷപ്പെടേണ്ടി വന്നു. ഇത് അവന്റെ അഹങ്കാരത്തിനേറ്റ വലിയൊരു തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. നേർക്കുനേർ യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാജാലങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വരത്തിന്റെ ബലത്തിൽ അവൻ ആർക്കും കാണാൻ കഴിയാത്ത വിധം അദൃശ്യനായി ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന് ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ അവൻ അസ്ത്രമഴ വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശത്രു എവിടെയാണെന്ന് കാണാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർക്ക് തിരിച്ചടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ഭയാനകമായ 'നാഗാസ്ത്രം' (നാഗപാശം) പ്രയോഗിച്ചു. അവൻ എയ്തുവിട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ സാധാരണമായിരുന്നില്ല; അവ വായുവിൽ വെച്ച് ഉഗ്രവിഷമുള്ള സർപ്പങ്ങളായി മാറി. ആയിരക്കണക്കിന് സർപ്പങ്ങൾ മഴപോലെ പെയ്തിറങ്ങി രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ദേഹത്ത് തുളഞ്ഞുകയറി. ആ സർപ്പങ്ങൾ അവരെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കുകയും ശരീരത്തിൽ മാരകമായ വിഷം ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അനങ്ങാനോ വില്ലെടുക്കാനോ കഴിയാതെ, രക്തം വാർന്ന് ഇരുവരും ബോധരഹിതരായി യുദ്ധക്കളത്തിൽ വീണു. അജയ്യരായ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ വീണതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും അംഗദനും ജാംബവാനും വിതുമ്പിക്കരഞ്ഞു. എന്നാൽ അദൃശ്യനായി നിന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് അവരെ പരിഹസിച്ചു ചിരിക്കുകയും, തന്റെ വിജയം രാവണനെ അറിയിക്കാൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ ശ്രീരാമന് അല്പം ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടി. എന്നാൽ തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ നാഗപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് ജീവൻ വെടിഞ്ഞതുപോലെ കിടക്കുന്നത് കണ്ട് രാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി കരഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണനെ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ പിന്നെ ഞാൻ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തിട്ട് എന്ത് കാര്യം? എന്റെ ജീവനിൽത്തന്നെ എന്ത് അർത്ഥമാണുള്ളത്? ഏത് നാട്ടിൽ ചെന്നാലും ഒരു ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും ലഭിച്ചേക്കാം, എന്നാൽ ലക്ഷ്മണനെപ്പോലെ സ്വന്തം ജീവനേക്കാൾ എന്നെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു സഹോദരനെ എനിക്കെവിടെ കിട്ടും? അവനില്ലാതെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, ഞാൻ ഇവിടെവെച്ച് ജീവനുപേക്ഷിക്കും." ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിലാപം കേട്ട് വാനരസേന മുഴുവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ താൻ ജയിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിച്ച രാവണൻ, രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ മരിച്ചുകിടക്കുന്നത് സീതയെ കാണിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി രാക്ഷസിമാരോട് സീതയെ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് അനക്കമില്ലാതെ കിടക്കുന്ന ഇരുവരെയും കണ്ട് താനാണ് ഇതിനെല്ലാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച് സീത വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന 'ത്രിജട' എന്ന ദയയുള്ള രാക്ഷസി സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "സീതേ കരയാതിരിക്കൂ, ഇവർ മരിച്ചിട്ടില്ല. മരിച്ചവരുടെ മുഖത്തെ ദൈവികമായ തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെടും, എന്നാൽ ഇവരുടെ മുഖത്ത് ആ തേജസ്സ് ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. മാത്രമല്ല വാനരസേന ഭയന്നോടാതെ കാവൽ നിൽക്കുകയാണ്. ഈ പുഷ്പകവിമാനം ഒരിക്കലും ഒരു വിധവയെ വഹിക്കുകയുമില്ല."ഇതുകേട്ട് സീതയ്ക്ക് അല്പം ആശ്വാസമായി. യുദ്ധക്കളത്തിൽ ദുഃഖിതരായി നിൽക്കുന്ന വാനരന്മാർ പെട്ടെന്ന് പ്രകൃതിയിൽ ഒരു വലിയ മാറ്റം കണ്ടു. വലിയ കൊടുങ്കാറ്റു വീശി, സമുദ്രം ഇരമ്പിമറിഞ്ഞു, വലിയ മരങ്ങൾ കടപുഴകിവീണു. ആകാശത്തുനിന്ന് പ്രകാശമാനനായ ഒരാൾ പറന്നിറങ്ങുന്നത് അവർ കണ്ടു. സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനവും പക്ഷികളുടെ രാജാവുമായ 'ഗരുഡൻ' ആയിരുന്നു അത്. സർപ്പങ്ങളുടെ ജന്മശത്രുവാണ് ഗരുഡൻ. ഗരുഡൻ താഴെയിറങ്ങിയ നിമിഷം തന്നെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന മായാസർപ്പങ്ങൾ ഭയന്നുവിറച്ചു. അവ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിക്കടിയിലേക്ക് പാഞ്ഞൊളിച്ചു. ഗരുഡൻ സ്നേഹത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരുടെ അരികിലെത്തി അവരുടെ മുഖത്തും ശരീരത്തും പതുക്കെ തലോടി. ഗരുഡന്റെ സ്പർശമേറ്റതോടെ വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു: •അവരുടെ ശരീരത്തിലെ മുറിവുകൾ പാടുകൾ പോലുമില്ലാതെ അപ്രത്യക്ഷമായി. •കൊടിയ വിഷം പൂർണ്ണമായും നിർവീര്യമായി. •അവരുടെ ശരീരത്തിന് പഴയതിലും വലിയ ദൈവികമായ തിളക്കം ലഭിച്ചു. •മുൻപുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ഇരട്ടി ശക്തിയും ഊർജ്ജവും അവർക്ക് കൈവന്നു. തങ്ങളെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഈ ദിവ്യരൂപൻ ആരാണെന്ന് ശ്രീരാമൻ ചോദിച്ചു. ഗരുഡൻ ഭക്തിയോടെ മറുപടി നൽകി: "ഞാൻ അങ്ങയുടെ പ്രാണസഖാവായ ഗരുഡനാണ്. ഞാൻ അല്ലാതെ മറ്റാർക്കും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഈ മായാബന്ധനം അഴിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ ചതിയിലൂടെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അങ്ങ് ധർമ്മത്തിലൂടെയാണ് പോരാടുന്നത്, അതിനാൽ ഇനിയും ശ്രദ്ധ വേണം. കൂടുതലൊന്നും അങ്ങ് എന്നോട് ഇപ്പോൾ ചോദിക്കരുത്,സമയമാകുമ്പോൾ അങ്ങ് എല്ലാം അറിയും." ശ്രീരാമനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വിജയം ആശംസിച്ച് ഗരുഡൻ ആകാശത്തേക്ക് മടങ്ങി. രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുന്നത് കണ്ട വാനരസേന ഇരുകൈകളും ഉയർത്തി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. യുദ്ധം വീണ്ടും ഭയങ്കരമായ ശക്തിയോടെ ആരംഭിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായി.{{തെളിവ്}} ===പ്രഹസ്തവധം=== {{Unreferenced section}} ഗരുഡന്റെ വരവോടെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ നാഗപാശത്തിൽ നിന്ന് മുക്തരായ ശേഷം ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ കടുത്ത അമർഷത്തോടെ തന്റെ മൂന്ന് കരുത്തരായ സേനാധിപന്മാരെ ഓരോരുത്തരായി യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. ആദ്യം പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിലൂടെ വലിയൊരു രാക്ഷസപ്പടയുമായി യുദ്ധത്തിനെത്തിയ ധൂമ്രാക്ഷൻ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാലും ശൂലങ്ങളാലും വാനരസേനയെ ചിതറിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് കണ്ട ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് വലിയൊരു പാറക്കല്ലെറിഞ്ഞ് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ധൂമ്രാക്ഷൻ മുള്ളുകളുള്ള ഭാരമേറിയ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ തലയ്ക്ക് ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, ആ പ്രഹരം നിഷ്പ്രയാസം താങ്ങിയ ഹനുമാൻ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഭീമാകാരമായ ഒരു പർവ്വതശിഖരം പിഴുതെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിയുകയും, തലയോട്ടി തകർന്ന് ധൂമ്രാക്ഷൻ തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ അടുത്തതായി മായാശക്തികളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വജ്രദംഷ്ട്രനെയാണ് തെക്കേ കവാടത്തിലൂടെ യുദ്ധത്തിനയച്ചത്. വാനരന്മാർക്ക് നേരെ കനത്ത നാശനഷ്ടം വരുത്തിയ വജ്രദംഷ്ട്രനെ ബാലീപുത്രനായ അംഗദൻ നേരിട്ടു. മരങ്ങളും പാറകളും കൊണ്ട് അംഗദൻ അവന്റെ രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തതിനെത്തുടർന്ന് ഇരുവരും വാളും പരിചയുമെടുത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. പോരാട്ടത്തിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ അംഗദൻ തന്റെ വാളുകൊണ്ട് അതിശക്തമായ ഒറ്റ വെട്ടിന് വജ്രദംഷ്ട്രന്റെ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, അവന്റെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ശിരസ്സ് നിലംപതിച്ചതോടെ രാക്ഷസസൈന്യം ഭയന്നോടുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ആർക്കും കുലുക്കാൻ കഴിയാത്തവനെന്ന് പേരുള്ള അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വില്ലാളി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങി. ആകാശത്തെ മുഴുവൻ മറയ്ക്കുന്ന രീതിയിൽ അകംപനൻ നടത്തിയ ശരവർഷത്തിൽ കുമുദൻ, നളൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഇതുകണ്ട് വാനരന്മാരെ രക്ഷിക്കാനായി ഹനുമാൻ അകംപനന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി വലിയൊരു ശാലവൃക്ഷം പിഴുതെറിഞ്ഞെങ്കിലും അകംപനൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ ആ മരത്തെ പതിനാല് കഷണങ്ങളാക്കി മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ അതിഭീമാകാരമായ മറ്റൊരു വന്മരം വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ആകാശത്തുയർന്ന് അതിവേഗത്തിൽ ചുഴറ്റി അകംപനന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞടിക്കുകയും, തല തരിപ്പണമായി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ജീവനറ്റ് വീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ, അകംപനൻ എന്നീ പ്രമുഖ രാക്ഷസവീരന്മാർ വാനരന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന്, ആശങ്കാകുലനായ രാവണൻ തന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനും സർവ്വസൈന്യാധിപനുമായ പ്രഹസ്തനെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ പ്രഹസ്തൻ തന്റെ വില്ലും അമ്പും ഭാരമേറിയ ഗദയുമുപയോഗിച്ച് വാനരസേനയെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കി ഭീതി പരത്തി. വാനരന്മാർ ചിതറിയോടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, വാനരസേനയുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ പ്രഹസ്തനെ നേരിടാൻ നേരിട്ട് മുന്നോട്ടുവന്നു. തുടർന്ന് നീലനും പ്രഹസ്തനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം നടന്നു. നീലൻ പിഴുതെറിഞ്ഞ വന്മരങ്ങളെയും പാറക്കല്ലുകളെയും പ്രഹസ്തൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തെറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ അതിവേഗത്തിൽ കുതിച്ചുചാടിയ നീലൻ, പ്രഹസ്തന്റെ രഥം തല്ലിത്തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രഹസ്തൻ നിലത്തിറങ്ങി തന്റെ ഭീമാകാരമായ ഇരുമ്പ് ഗദയെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് നീലന്റെ തലയ്ക്കടിച്ചു. ശക്തമായ ആ പ്രഹരത്തിൽ നീലന്റെ നെറ്റിത്തടം പിളർന്ന് രക്തം വാർന്നു. എന്നാൽ ആ കൊടിയ വേദനയിലും തളരാതെ നിന്ന നീലൻ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന പർവ്വതസമാനമായ ഒരു വലിയ പാറക്കല്ല് കൈകളിലേക്ക് എടുത്തുയർത്തി. തുടർന്ന് നീലൻ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഭീമൻ പാറക്കല്ല് പ്രഹസ്തന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിഞ്ഞു. തലയോട്ടി തകർന്ന്, കണ്ണുകളും തലച്ചോറും പുറത്തുവന്ന് പ്രഹസ്തൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ചോരയിൽ കുളിച്ച് തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീണു.{{തെളിവ്}} തങ്ങളുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപൻ മരിച്ചതുകണ്ട് ഭയന്നുവിറച്ച രാക്ഷസസൈന്യം ആയുധങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ലങ്കാകോട്ടയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. ===കുംഭകർണവധം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കാസൈന്യത്തിലെ അതികായന്മാരായ ധൂമ്രാക്ഷൻ, അകംപനൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ എന്നിവർക്ക് പിന്നാലെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തനും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ചു. ഇനിയാരെയും അയച്ചിട്ട് കാര്യമില്ലെന്നും താൻ തന്നെ നേരിട്ടിറങ്ങുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ സർവ്വസന്നാഹങ്ങളോടെയും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന രഥത്തിൽ, അനേകം ആയുധങ്ങളുമായി രാവണൻ വരുന്നതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണൻ ആദ്യം സുഗ്രീവനുമായാണ് ഏറ്റുമുട്ടിയത്. സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു മല പിഴുതെടുത്ത് രാവണന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും രാവണൻ അത് തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തു, തുടർന്ന് ഒരു തീക്ഷ്ണമായ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുഗ്രീവനെ ബോധംകെടുത്തി വീഴ്ത്തി. പിന്നീട് ഗവാക്ഷൻ, ഋഷഭൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാരെയും രാവണൻ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ രാവണന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി. ഹനുമാൻ തന്റെ വലതുകൈ ചുരുട്ടി രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഒരിടികൊടുത്തു. ആ ഇടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ രാവണൻ രഥത്തിൽ തളർന്നിരുന്നുപോയി. ഹനുമാന്റെ ശക്തിയെ പ്രശംസിച്ചെങ്കിലും, രാവണൻ തിരിച്ചും ഹനുമാനെ പ്രഹരിച്ചു. ഹനുമാനും നീലനും പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ അതിവേഗം രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തി യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ രാവണനെ ശരിക്കും വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ ബ്രഹ്മാവ് തനിക്ക് നൽകിയ അതിശക്തമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യായുധം (വേൽ) ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് പ്രയോഗിച്ചു. ആ ആയുധമേറ്റ് ലക്ഷ്മണൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണനെ ജീവനോടെ പിടിച്ച് ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാവണൻ ശ്രമിച്ചു. തന്റെ ഇരുപത് കൈകളും ഉപയോഗിച്ച് അവൻ ലക്ഷ്മണനെ ഉയർത്താൻ നോക്കി. എന്നാൽ മൂലോകങ്ങളും ഉയർത്താൻ കഴിവുള്ള രാവണന് ലക്ഷ്മണനെ ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല (കാരണം ലക്ഷ്മണൻ ആദിശേഷന്റെ അവതാരമായിരുന്നു). അപ്പോഴേക്കും അവിടെ കുതിച്ചെത്തിയ ഹനുമാൻ രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ വീണ്ടും അതിശക്തമായി പ്രഹരിക്കുകയും, രാവണൻ ബോധംകെട്ട് വീണ തക്കത്തിന് ലക്ഷ്മണനെ വളരെ അനായാസമായി എടുത്ത് ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണന് പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ശ്രീരാമൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. രാമൻ തന്റെ വില്ലായ കോദണ്ഡവുമെടുത്ത് രാവണന് നേരെ നടന്നു. എന്നാൽ രാവണൻ രഥത്തിലും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുമാണ് നിൽക്കുന്നതെന്നത് യുദ്ധനിയമങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായതിനാൽ, ഹനുമാൻ ശ്രീരാമനോട് തന്റെ തോളിൽ കയറിരുന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അങ്ങനെ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാന്റെ തോളിലേറി ആദ്യമായി രാവണനുമായി നേർക്കുനേർ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധം അതിഭയാനകമായിരുന്നു. രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തകർത്തെറിഞ്ഞു. ശ്രീരാമന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് രക്തം വാർന്നു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമൻ ഒരോ അസ്ത്രങ്ങളായി പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ രഥം തകർത്തു, കുതിരകളെ വധിച്ചു, സാരഥിയെ കൊന്നു. ഒടുവിൽ അതിശക്തമായ ഒരു അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രം (അർദ്ധചന്ദ്രന്റെ ആകൃതിയുള്ള അസ്ത്രം) പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ കയ്യിലിരുന്ന വില്ല് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നിട്ടും കോപമടങ്ങാതെ ശ്രീരാമൻ അടുത്ത അസ്ത്രം തൊടുത്ത് മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം വെട്ടി താഴെയിട്ടു. രഥവും ആയുധങ്ങളും കിരീടവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ശരീരമാസകലം മുറിവേറ്റ്, വസ്ത്രങ്ങൾ കീറിപ്പറിഞ്ഞ് നിരായുധനായി രാവണൻ തലകുനിച്ചു നിന്നു. രാവണന്റെ എല്ലാ അഹങ്കാരവും ആ നിമിഷം തകർന്നടിഞ്ഞിരുന്നു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ഗച്ഛ അനുജാനാമി രണാർദ്ദിതസ്ത്വമ് പ്രവിശ്യ രാത്രിഞ്ചരരാജ ലങ്കാമ് । ആശ്വസ്യ നിർയ്യാഹി രഥീ സധന്വീ തദാ ബലം പ്രേക്ഷ്യസി രാമസ്യ ത്വം ॥" (അല്ലയോ രാവണാ, നീ മഹത്തായ യുദ്ധം ചെയ്തു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നീ ക്ഷീണിതനും നിരായുധനുമാണ്. നിരായുധനായ ശത്രുവെ കൊല്ലുന്നത് എന്റെ ധർമ്മമല്ല. അതിനാൽ നിനക്ക് ഞാൻ ജീവൻ ദാനം നൽകുന്നു. നീ ഇപ്പോൾ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുക. നന്നായി വിശ്രമിച്ചതിന് ശേഷം, നാളെ പുതിയ രഥവും ആയുധങ്ങളുമായി വരൂ. അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി നിനക്ക് കാണിച്ചുതരാം.) ശ്രീരാമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ രാവണനെ വല്ലാതെ അപമാനിതനാക്കി. മൂലോകങ്ങളും ജയിച്ച തനിക്ക് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് ജീവഭിക്ഷ ഏറ്റുവാങ്ങേണ്ടി വന്നല്ലോ എന്നോർത്ത് ലജ്ജിച്ച്, തലതാഴ്ത്തി രാവണൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. അപമാനിതനായി ലങ്കയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാവണൻ ആകെ ഭയന്നുപോയി. വലിയ സേനാധിപന്മാർ നശിച്ചതും ശ്രീരാമന്റെ അപാരമായ ശക്തിയും അവനെ ചിന്തിപ്പിച്ചു. ഇനി തന്റെ അവസാനത്തെ ആശ്രയം അതിഭീമാകാരനും അജയ്യനുമായ സഹോദരൻ കുംഭകർണ്ണൻ മാത്രമാണെന്ന് രാവണൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം (ശാപം) കാരണം ആറുമാസം തുടർച്ചയായി ഉറങ്ങുകയും ഒരു ദിവസം മാത്രം ഉണർന്നിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രകൃതക്കാരനാണ് കുംഭകർണ്ണൻ. എന്നാൽ അവൻ ഉറങ്ങാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് കുറച്ചു ദിവസങ്ങളേ ആയിട്ടുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും എങ്ങനെയെങ്കിലും അവനെ ഉണർത്താൻ രാവണൻ രാക്ഷസന്മാർക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി. കുംഭകർണ്ണനെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തുക എന്നത് എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ അവന്റെ ഗുഹയിലെത്തി വലിയ മാംസപർവ്വതങ്ങളും മദ്യക്കുടങ്ങളും ഒരുക്കിവെച്ചു. അവൻ ശ്വാസം വിടുമ്പോൾ ആ കാറ്റിൽ രാക്ഷസന്മാർ പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവർ അവനെ ഉണർത്താനായി പെരുമ്പറകൾ മുഴക്കി, വലിയ ശംഖുകൾ ഊതി, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ ഒരേസമയം സിംഹനാദം മുഴക്കി. പക്ഷെ അവൻ അനങ്ങിയില്ല. മുടിക്ക് പിടിച്ചു വലിച്ചു, ചെവിയിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചു, വലിയ ഗദകൾ കൊണ്ട് ദേഹത്ത് അടിച്ചു, ഒടുവിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളെയും കുതിരകളെയും അവന്റെ ദേഹത്തുകൂടി നടത്തിച്ചു. അപ്പോഴൊന്നും ഉണരാതിരുന്ന കുംഭകർണ്ണൻ, ഒടുവിൽ മാംസത്തിന്റെയും രക്തത്തിന്റെയും കൊതിയൂറുന്ന ഗന്ധം അടിച്ചപ്പോഴാണ് കണ്ണുതുറന്നത്. ഉണർന്നയുടനെ കുംഭകർണ്ണൻ വലിയ അളവിൽ മാംസവും മദ്യവും കഴിച്ചു. എന്തിനാണ് തന്നെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തിയത് എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു. രാവണൻ ശ്രീരാമനെക്കുറിച്ചും ലങ്ക നേരിടുന്ന വലിയ അപകടത്തെക്കുറിച്ചും അവനോട് പറഞ്ഞു. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ കുംഭകർണ്ണൻ ആദ്യം രാവണനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി: "ജ്യേഷ്ഠാ, സീതയെ അപഹരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അങ്ങ് ഞങ്ങളോടാരോടും ആലോചിച്ചില്ല. ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചതിന്റെ ഫലമാണ് അങ്ങ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്നത്. രാമൻ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല." എങ്കിലും, തന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ജീവൻ അപകടത്തിലായതിനാൽ, എന്തൊക്കെ സംഭവിച്ചാലും താൻ രാമനെ വധിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകി കുംഭകർണ്ണൻ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വലിയ പർവ്വതം നടന്നു വരുന്നതുപോലെ ലങ്കാകവാടം കടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ വരുന്നത് കണ്ട് വാനരസേന ഭയന്നോടി. കുംഭകർണ്ണൻ വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ ചവിട്ടി അരയ്ക്കുകയും വാരി വിഴുങ്ങുകയും ചെയ്തു. അംഗദൻ, നീലൻ, ഋഷഭൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർ അവനെ ആക്രമിച്ചെങ്കിലും അവൻ എല്ലാവരെയും തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. സാക്ഷാൽ ഹനുമാൻ ഒരു വലിയ മലയുമായി വന്ന് ആക്രമിച്ചപ്പോൾ കുംഭകർണ്ണൻ തന്റെ ശൂലം കൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു പർവ്വതശിഖരവുമായി കുംഭകർണ്ണനെ നേരിട്ടു. എന്നാൽ കുംഭകർണ്ണൻ അത് തകർക്കുകയും സുഗ്രീവനെ ആക്രമിച്ച് ബോധംകെടുത്തി തന്റെ തോളിലിട്ട് ലങ്കയിലേക്ക് നടക്കുകയും ചെയ്തു. വാനരരാജാവിനെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നത് കണ്ട് രാക്ഷസന്മാർ ആഹ്ലാദിച്ചു. എന്നാൽ ലങ്കാകോട്ട എത്തുന്നതിന് മുൻപ് ബോധംവന്ന സുഗ്രീവൻ, തന്റെ കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും ഉപയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ രണ്ടു കാതുകളും മൂക്കും കടിച്ചുമുറിച്ചെടുത്തു. വേദനകൊണ്ട് പുളഞ്ഞ കുംഭകർണ്ണൻ സുഗ്രീവനെ താഴെയിട്ടു. ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് സുഗ്രീവൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. മൂക്കും കാതും നഷ്ടപ്പെട്ട് ചോരയൊലിപ്പിച്ച്, ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ച് കുംഭകർണ്ണൻ വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. അന്ധമായ ദേഷ്യത്താൽ അവൻ രാക്ഷസന്മാരെയും വാനരന്മാരെയും ഒരുപോലെ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ അവനെ നേരിട്ടുവെങ്കിലും അവനെ മറികടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി. ശ്രീരാമനും കുംഭകർണ്ണനും തമ്മിൽ ഘോരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെ അവൻ വകവെച്ചില്ല. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ 'വായവ്യാസ്ത്രം'പ്രയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ ഗദ പിടിച്ചിരുന്ന വലതുകൈ അറുത്തുവീഴ്ത്തി. അപ്പോൾ ഒരു വലിയ മരം പറിച്ചെടുത്ത് ഇടതുകൈകൊണ്ട് വീശിയപ്പോൾ, ശ്രീരാമൻ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ' ആ കയ്യും മുറിച്ചു. പിന്നീട് രണ്ട് അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അവന്റെ രണ്ട് കാലുകളും ശ്രീരാമൻ വെട്ടിമാറ്റി. കൈകാലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ഭയാനകമായി വാ പിളർന്ന് അവൻ രാമന് നേരെ നിരങ്ങിപ്പാഞ്ഞടുത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ അതിശക്തമായതും സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതുമായ 'ഐന്ദ്രാസ്ത്രം' വില്ലിൽ തൊടുത്തുവിട്ടു. ആ അസ്ത്രം കുംഭകർണ്ണന്റെ കഴുത്തറുത്തു. ആ വലിയ തല ലങ്കാകോട്ടയുടെ മതിലുകൾ തകർത്ത് നഗരത്തിൽ വീണു. അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ വലിയ തിരമാലകളെ ഇളക്കിമറിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയായിരുന്ന കുംഭകർണ്ണന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ട് രാവണൻ ബോധരഹിതനായി വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയെപ്പോലെ അവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. കുംഭകർണ്ണൻ വീണതോടെ തന്റെ വലംകൈ ആണ് നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്നും, ഇനി തനിക്ക് രാമനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് രാവണൻ വിലപിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===അതികായവധം=== {{Unreferenced section}} കുംഭകർണൻ്റെ മരണശേഷം ദുഃഖിതനായ രാവണന്റെ മുൻപിലേക്ക് അവന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ നരാന്തകൻ, ദേവാന്തകൻ, ത്രിശിരസ്സ്, അതികായൻ എന്നിവരും സഹോദരന്മാരായ മഹോദരനും മഹാപാർശ്വനും ഒന്നിച്ച് യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ നരാന്തകൻ അതിവേഗത്തിൽ പായുന്ന കുതിരപ്പുറത്തേറി, മൂർച്ചയേറിയ കുന്തവുമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് കാറ്റുപോലെ പാഞ്ഞുനടന്നു. ഇത് കണ്ട ക്രുദ്ധനായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദൻ നരാന്തകന്റെ കുതിരയെ ഒരൊറ്റ അടിക്ക് വധിക്കുകയും, തുടർന്ന് തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി നരാന്തകന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും ചെയ്തു. നെഞ്ചുതകർന്ന് നരാന്തകൻ അവിടെത്തന്നെ ചോരതുപ്പി മരിച്ചുവീണു. സഹോദരന്റെ മരണം കണ്ട് പ്രകോപിതനായ ദേവാന്തകൻ ഇരുമ്പ് ഗദയുമായി അംഗദന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തപ്പോൾ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് അവനെ തടഞ്ഞു. ദേവാന്തകന്റെ തലയ്ക്ക് ഹനുമാൻ നൽകിയ കനത്ത മുഷ്ടിപ്രഹരത്തിൽ അവന്റെ തലയോട്ടി തകർന്ന് ദേവാന്തകനും തൽക്ഷണം കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ മൂന്ന് തലകളുള്ള ത്രിശിരസ്സ് രഥത്തിലിരുന്ന് ഹനുമാന് നേരെ ശരവർഷം നടത്തുകയും വേലുകൊണ്ട് പ്രഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ആ വേദനയെല്ലാം വകവെക്കാതെ ഹനുമാൻ ത്രിശിരസ്സിന്റെ രഥം തകർത്ത് അവന്റെ സ്വന്തം വാൾ പിടിച്ചുവാങ്ങുകയും, ആ വാളുകൊണ്ട് ത്രിശിരസ്സിന്റെ മൂന്ന് തലകളും ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി അറുത്തുമാറ്റി അവനെയും വധിച്ചു. തുടർന്ന് വലിയൊരു ആനപ്പുറത്തേറി വാനരന്മാരെ ചവിട്ടിമെതിച്ചു വന്ന മഹോദരനെ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ നേരിട്ടു. നീലൻ ഒരു ഭീമൻ പാറക്കല്ലുകൊണ്ട് ആനയുടെ തല തകർക്കുകയും, താഴെവീണ മഹോദരന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് പർവ്വതശിഖരം വലിച്ചെറിഞ്ഞ് അവനെ ഞെരിച്ചുകൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ഇതേസമയം ഘോരമായി പൊരുതിയ മറ്റൊരു രാക്ഷസനായ മഹാപാർശ്വന്റെ ഗദ പിടിച്ചുവാങ്ങി ഋഷഭൻ എന്ന വാനരവീരൻ അവന്റെ തലയ്ക്കടിച്ച് അവനെയും യമപുരിക്കയച്ചു. ഇവർ അഞ്ചുപേരും വീണതോടെ കുംഭകർണ്ണനെപ്പോലെ ഭീമാകാരനായ ശരീരവും ബ്രഹ്മാവ് നൽകിയ ദിവ്യമായ ബ്രഹ്മകവചവുമുള്ള അതികായൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ വിനാശകരമായ താണ്ഡവമാടി. അതികായനെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണൻ മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ ലോകം നടുങ്ങുന്ന ഘോരമായ അമ്പെയ്യൽ യുദ്ധം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണൻ പ്രയോഗിച്ച അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ അതികായന്റെ അഭേദ്യമായ കവചത്തിൽ തട്ടി നിഷ്ഫലമായപ്പോൾ, വായുദേവൻ നേരിട്ടെത്തി ഇവനെ വധിക്കാൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തന്നെ പ്രയോഗിക്കണമെന്ന് ലക്ഷ്മണനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് അതിശക്തമായ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുപാഞ്ഞ ആ ദിവ്യാസ്ത്രം അതികായന്റെ ബ്രഹ്മകവചം പിളർന്ന് അവന്റെ വലിയ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, ഒരു പർവ്വതശിഖരം കണക്കെ അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===ഔഷധഗിരിഹരണം=== {{Unreferenced section}} തൻ്റെ മറ്റ് പുത്രന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ അതീവ ദുഃഖിതനായി. തുടർന്ന് ലങ്കയെ രക്ഷിക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. ഇത്തവണ കൂടുതൽ അപകടകാരിയായിരുന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാശക്തിയാൽ പൂർണ്ണമായും അദൃശ്യനായി നിന്ന് വാനരസേനയ്ക്ക് നേരെ ശരവർഷം നടത്തി. ആർക്കും അവനെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ബ്രഹ്മാവിനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ അസ്ത്രങ്ങളിലൊന്നായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിഭീകരമായ പ്രഹരമേറ്റ് കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാരും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരും ജീവച്ഛവങ്ങളായി നിലംപതിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അസ്ത്രമായതിനാൽ അതിനെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ ആ പ്രഹരം ഏറ്റുവാങ്ങുകയായിരുന്നു. അഹങ്കാരത്തോടെ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. യുദ്ധക്കളം മുഴുവൻ നിശ്ചലമായി, എങ്ങും മൃതദേഹങ്ങൾ മാത്രം. ആ വലിയ സേനയിൽ അപ്പോൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെടാതിരുന്നത് വിഭീഷണനും ഹനുമാനും മാത്രമായിരുന്നു (ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം ഹനുമാനെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു). അവർ രണ്ടുപേരും പന്തവും കൊളുത്തി യുദ്ധക്കളത്തിലൂടെ നടന്ന് പരിക്കേറ്റവരെ പരിശോധിച്ചു. അപ്പോഴാണ് അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു കിടക്കുന്ന വയോധികനായ ജാംബവാനെ അവർ കണ്ടത്. വിഭീഷണന്റെ ശബ്ദം കേട്ട ജാംബവാൻ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് ചോദിച്ചത് ഒറ്റക്കാര്യമാണ്: "നമ്മുടെ വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ജീവനോടെയുണ്ടോ?". ലക്ഷ്മണനെയോ സുഗ്രീവനെയോ അന്വേഷിക്കാതെ ഹനുമാനെ അന്വേഷിച്ചതിന്റെ കാരണം വിഭീഷണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ ജീവനോടുണ്ടെങ്കിൽ ഈ സേന മുഴുവൻ മരിച്ചാലും അവർ ഉണർന്നെഴുന്നേൽക്കും. എന്നാൽ ഹനുമാൻ ഇല്ലെങ്കിൽ നമ്മളെല്ലാവരും ജീവനോടെയുണ്ടെങ്കിലും മരിച്ചതിന് തുല്യമാണ്." അപ്പോഴേക്കും ഹനുമാൻ ഓടിയെത്തി ജാംബവാന്റെ കാൽക്കൽ വണങ്ങി. ഹനുമാനെ കണ്ട് സന്തോഷിച്ച ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ, വാനരസേനയെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെയും രക്ഷിക്കാൻ ഇനി നിനക്ക് മാത്രമേ കഴിയൂ. നീ വേഗം ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോവുക. അവിടെ കൈലാസത്തിനും ഋഷഭപർവ്വതത്തിനും ഇടയിൽ സർവ്വ ഔഷധങ്ങളുമുള്ള ഒരു ദിവ്യപർവ്വതമുണ്ട് (ദ്രോണഗിരി/ഔഷധഗിരി). അതിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന നാല് ദിവ്യഔഷധങ്ങളുണ്ട്: •മരിച്ചവരെ ജീവിപ്പിക്കുന്ന 'മൃതസഞ്ജീവനി' •മുറിവുകൾ കരിച്ച് ഭേദമാക്കുന്ന 'വിശല്യകരണി' •ശരീരത്തിന്റെ നിറം തിരികെ നൽകുന്ന 'സുവർണ്ണകരണി' •അറ്റുപോയ അവയവങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന 'സന്ധാനകരണി' നീ എത്രയും വേഗം അവ കൊണ്ടുവരിക." ജാംബവാന്റെ നിർദ്ദേശം കേട്ടയുടനെ ഹനുമാൻ തന്റെ ഭീമാകാരമായ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട് ഹിമാലയത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു. ആകാശത്തുകൂടി ഒരു വാൽനക്ഷത്രം പോലെ പാഞ്ഞുപോയ ഹനുമാൻ അതിവേഗം ഹിമാലയത്തിലെത്തി ഔഷധപർവ്വതം കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ ഹനുമാൻ വരുന്നത് കണ്ട ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങൾ സ്വയം മറഞ്ഞുപോയി (അദൃശ്യമായി). ഔഷധങ്ങളെ തിരഞ്ഞുപിടിക്കാൻ സമയമില്ലാത്തതിനാലും, അവ സ്വയം ഒളിച്ചതിൽ കോപം വന്നതിനാലും ഹനുമാൻ ആ പർവ്വതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം (ദ്രോണഗിരി) സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു. ആ പർവ്വതവും ഒരു കൈയ്യിലേന്തി ഒട്ടും സമയം കളയാതെ അദ്ദേഹം ആകാശത്തുകൂടി ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നു. ഔഷധപ്പർവ്വതവും വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലെത്തിയതും വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു. ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങളുടെ ഗന്ധം കാറ്റിലൂടെ ലങ്കാപോർക്കളത്തിൽ പരന്നു. ആ സുഗന്ധം ഏറ്റമാത്രയിൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും അത്ഭുതകരമായി കണ്ണ് തുറന്നു. അവരുടെ ക്ഷീണവും മുറിവുകളും പൂർണ്ണമായും മാറി. മരിച്ചുകിടന്ന കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, യാതൊരു പരിക്കുകളുമില്ലാതെ എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. വാനരസേന ഇരട്ടി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. എന്നാല് യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ച രാക്ഷസന്മാർ ഉണർന്നില്ല. കാരണം, എത്ര രാക്ഷസന്മാർ മരിച്ചു എന്ന കണക്ക് വാനരന്മാർക്ക് മനസ്സിലാകാതിരിക്കാൻ, മരിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ അപ്പപ്പോൾ കടലിൽ എറിയാൻ രാവണൻ ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ ഔഷധത്തിന്റെ ഗന്ധം അവർക്ക് ലഭിച്ചില്ല . എല്ലാവരും ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റു എന്ന് ഉറപ്പായ ശേഷം ഹനുമാൻ ആ ഔഷധപർവ്വതം തിരികെ ഹിമാലയത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി വെച്ചു മടങ്ങിയെത്തി. ഈ മഹാസംഭവം അറിഞ്ഞ ഇന്ദ്രജിത്തും രാവണനും ഭയന്നുവിറച്ചു. താൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് കൊന്നവരെല്ലാം വീണ്ടും ഉണർന്നുവന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന് തന്റെ അന്ത്യം അടുത്തുവെന്ന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന് യുദ്ധം അതിഭീകരമായി പുനരാരംഭിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===മേഘനാദവധം=== {{Unreferenced section}} മൃതസഞ്ജീവനിയുടെ ദിവ്യഗന്ധമേറ്റ് ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ വാനരസേന കൂടുതൽ ഉന്മേഷത്തോടെയും വീര്യത്തോടെയും പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വാനരന്മാർ കൈകളിൽ തീപ്പന്തങ്ങളേന്തി രാത്രിയിൽ ലങ്കാകോട്ടയുടെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറുകയും കവാടങ്ങൾക്കും മാളികകൾക്കും കൊട്ടാരങ്ങൾക്കും തീയിടുകയും ചെയ്തു. ഹനുമാൻ മുൻപ് നടത്തിയ ലങ്കാദഹനത്തിന് ശേഷം നഗരത്തിൽ ഉണ്ടായ ഈ രണ്ടാമത്തെ തീപിടുത്തം രാക്ഷസന്മാർക്കിടയിൽ കടുത്ത ഭീതി പരത്തുകയും ലങ്കയെ മുഴുവൻ കത്തിയെരിയുന്ന അഗ്നിജ്വാലകളിൽ മുക്കുകയും ചെയ്തു. തീപിടുത്തവും നാശനഷ്ടങ്ങളും കണ്ട് കോപാകുലനായ രാവണൻ, കുംഭകർണ്ണന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ കുംഭനെയും നികുംഭനെയും യുദ്ധത്തിനയച്ചു. മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളുമായി പോരാട്ടത്തിനിറങ്ങിയ കുംഭൻ അംഗദൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാനരവീരന്മാരെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ മുറിവേൽപ്പിച്ച് വീഴ്ത്തി. ഇതുകണ്ട് വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ മുന്നോട്ടുവരികയും കുംഭന്റെ വില്ലും രഥവും തകർക്കുകയും അവനെ എടുത്തു കടലിലേക്ക് എറിയുകയും ചെയ്തു. ആ ഏറിൻ്റെ ശക്തിയിൽ അവൻ കടലിൻ്റെ അടിത്തട്ട് വരെ എത്തി. എന്നാൽ കടൽജലം കലക്കിമറിച്ച് കൊണ്ട് കുംഭൻ കരയിലേക്ക് കയറിവന്നു. തുടർന്ന് ഇരുവരും തമ്മിൽ പൊരിഞ്ഞ മുഷ്ടിയുദ്ധം നടന്നു. ഒടുവിൽ സുഗ്രീവൻ തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് കുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, ആ പ്രഹരത്തിൽ നെഞ്ചുതകർന്ന് കുംഭൻ ചോരതുപ്പി യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിലംപതിച്ച് മരിക്കുകയും ചെയ്തു. സഹോദരന്റെ ദാരുണമായ മരണം കണ്ട് രോഷാകുലനായ നികുംഭൻ ഇരുമ്പ് മുള്ളുകളുള്ള ഭീമാകാരമായ പരിഘവുമായി (ഇരുമ്പ് ഗദ) വാനരന്മാരെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. അവനെ തടയാൻ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു. നികുംഭൻ തന്റെ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, വജ്രശരീരനായ ഹനുമാന്റെ മാറിൽത്തട്ടി ആ ആയുധം കഷണങ്ങളായി തകർന്നുപോയി. ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ നികുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ ശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, തുടർന്ന് അവനെ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് കഴുത്തു ഞെരിച്ച് തലയറുത്തുമാറ്റി വധിക്കുകയും ചെയ്തു. കുംഭകർണ്ണന്റെ മക്കളും മരിച്ചതോടെ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വെച്ച് ശ്രീരാമനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട ഖരന്റെ പുത്രനായ മകരാക്ഷനെ രാവണൻ യുദ്ധത്തിനയച്ചു. പിതാവിന്റെ ഘാതകനായ ശ്രീരാമനോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാനായി വന്ന മകരാക്ഷൻ രാമന് നേരെ അതിഭീകരമായ ശരവർഷം നടത്തി. ശ്രീരാമൻ അവന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം തടുത്ത് രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തു. തുടർന്ന് മകരാക്ഷൻ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന വലിയൊരു ശൂലം ശ്രീരാമന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും, ശ്രീരാമൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ ബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ ശൂലത്തെ ആകാശത്തുവെച്ചുതന്നെ തകർത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ പ്രയോഗിച്ച അതിശക്തമായ പാവകാസ്ത്രമേറ്റ് (ആഗ്നേയാസ്ത്രം) നെഞ്ചുപിളർന്ന് മകരാക്ഷനും ജീവനറ്റ് നിലത്തുവീണു. ഈ വീരന്മാരുടെയെല്ലാം അന്ത്യത്തോടെ രാവണന്റെ പ്രതിരോധം പൂർണ്ണമായി തകരുകയും തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ അവസാനത്തെ മായായുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങാൻ നിർബന്ധിതനാവുകയും ചെയ്തു. വാനരന്മാരുടെ മനോവീര്യം തകർക്കാനും അവരുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കാനുമായി അവൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ മായാശക്തി ഉപയോഗിച്ച് അവൻ തികച്ചും യഥാർത്ഥമെന്ന് തോന്നുന്ന ഒരു 'മായാസീതയെ' സൃഷ്ടിച്ചു. കരഞ്ഞുകൊണ്ട് നിൽക്കുന്ന ആ മായാസീതയെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. ഹനുമാന്റെയും വാനരന്മാരുടെയും മുന്നിലെത്തിയ ഇന്ദ്രജിത്ത്, സീതയുടെ മുടിക്ക് കുത്തിപ്പിടിക്കുകയും വലിയൊരു വാളെടുത്ത് അവളെ വെട്ടികൊല്ലുകയും ചെയ്തു. "രാമൻ ആർക്കുവേണ്ടിയാണോ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്, അവളെ ഞാൻ ഇതാ വധിച്ചിരിക്കുന്നു" എന്ന് അവൻ അട്ടഹസിച്ചു. ഇതുകണ്ട് ഹനുമാനും വാനരന്മാരും തളർന്നുപോയി. അവർ ആയുധം താഴെവെച്ച് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ വാർത്ത കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ ബോധംകെട്ടു വീണതറിഞ്ഞ് വിഭീഷണൻ അവിടേക്ക് ഓടിയെത്തി. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ വിഭീഷണൻ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, അങ്ങ് ദുഃഖിക്കാതിരിക്കൂ. ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നത് യഥാർത്ഥ സീതയെ അല്ല. അതെല്ലാം അവന്റെ മായാജാലമാണ്. സ്വന്തം ജീവൻ പോയാലും രാവണൻ സീതയെ വധിക്കാൻ ആരെയും അനുവദിക്കില്ല. ഇത് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വലിയൊരു തന്ത്രമാണ്." തുടർന്ന് വിഭീഷണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വെളിപ്പെടുത്തി: "വാനരന്മാരെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ച ശേഷം, ലങ്കയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള 'നികുംഭില' എന്ന ഗുഹയിൽ പോയി ഒരു ആഭിചാരകർമം നടത്താനാണ് അവൻ പോയിരിക്കുന്നത്. ആ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ദിവ്യമായ രഥവും അശ്വങ്ങളും ആയുധങ്ങളും അവന് ലഭിച്ചാൽ, മൂലോകങ്ങളിൽ ആർക്കും അവനെ തോൽപ്പിക്കാനാകില്ല. അവൻ യാഗം പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപ് അവനെ തടയണം." വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശ്രീരാമൻ, ഇന്ദ്രജിത്തിനെ വധിക്കാനുള്ള ചുമതല ലക്ഷ്മണനെ ഏൽപ്പിച്ചു. വിഭീഷണനെയും ഹനുമാനെയും ജാംബവാനെയും വലിയൊരു വാനരപ്പടയെയും കൂട്ടി ലക്ഷ്മണൻ നികുംഭിലയിലേക്ക് കുതിച്ചു. നികുംഭിലയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് യാഗത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയായിരുന്നു. അവന് കാവലായി നിന്ന ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാരെ വാനരസേന ആക്രമിച്ചു. അവിടെ വലിയൊരു യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. രക്തവും മാംസവും തെറിച്ച് യാഗശാല അശുദ്ധമായി. കാവൽക്കാർ കൂട്ടത്തോടെ കൊല്ലപ്പെടുന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന്, യാഗം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയാതെ പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് ആയുധമെടുത്ത് എഴുന്നേൽക്കേണ്ടി വന്നു. അങ്ങനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് അജയ്യനാകാനുള്ള അവസാന ശ്രമവും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ചേർന്ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. യാഗം മുടങ്ങിയ ദേഷ്യത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലക്ഷ്മണന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. തന്റെ ശത്രുക്കൾക്ക് രഹസ്യങ്ങളെല്ലാം ചോർത്തിക്കൊടുത്ത സ്വന്തം ഇളയച്ഛനായ വിഭീഷണനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ച് 'കുലദ്രോഹി' എന്ന് വിളിച്ച് അധിക്ഷേപിച്ചു. എന്നാൽ ധർമ്മം മാത്രമാണ് തനിക്ക് വലുതെന്ന് വിഭീഷണൻ മറുപടി നൽകി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഭയാനകമായ പോരാട്ടം നടന്നു. രാമ-രാവണ യുദ്ധത്തിന് തുല്യമായ പോരാട്ടമായിരുന്നു അത്. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മായാശക്തികളെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണന് കഴിഞ്ഞു. ഇരുവരും ദിവസങ്ങളോളം വിശ്രമമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്തു. ഒടുവിൽ ഇരുവരും ഏറ്റവും വലിയ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലക്ഷ്മണൻ വരുണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഭാർഗ്ഗവാസ്ത്രം കൊണ്ട് അതിനെ തടുത്തു. അവ പരസ്പരം ഇടിച്ച് ആകാശത്ത് വലിയ തീപ്പൊരികൾ ചിതറി. യുദ്ധം അതിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ ഏറ്റവും ദിവ്യവും അപ്രതിരോധ്യവുമായ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രം' (ദേവേന്ദ്രന്റെ അസ്ത്രം) വില്ലിൽ തൊടുത്തു. എന്നിട്ട് ലോകപ്രശസ്തമായ ഈ സത്യവാചകം (സത്യസങ്കല്പം) ഉരുവിട്ടു: "ധർമ്മാത്മാ സത്യസന്ധശ്ച രാമോ ദാശരഥിര്യദി । പൗരുഷേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വഃ ശരൈനം ജഹി രാവണിമ് ॥" (ദശരഥപുത്രനായ ശ്രീരാമൻ തികഞ്ഞ ധർമ്മിഷ്ഠനും സത്യവാനും ആണെങ്കിൽ, പൗരുഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് തുല്യമായി മറ്റാരുമില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ... അല്ലയോ അസ്ത്രമേ, നീ പോയി ഈ രാവണപുത്രനെ വധിക്കുക!) ശ്രീരാമന്റെ നാമവും സത്യവും ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ആ ഇന്ദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. അത് ഒരു കൊള്ളിമീൻ പോലെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞ് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ കഴുത്തറുത്തു. കിരീടം വെച്ച ആ വലിയ തല നിലംപതിച്ചു. മൂലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന, ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലും പരാജയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാമായാവിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് അങ്ങനെ അതേ ഇന്ദ്രൻ്റെ തന്നെ അസ്ത്രമായ ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ മരണത്തിന് കീഴടങ്ങി. ഇന്ദ്രജിത്ത് മരിച്ചതുകണ്ട് വാനരസേനയും ദേവന്മാരും ആകാശത്തുനിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. വാനരന്മാർ സന്തോഷം കൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്തു. മുറിവുകളോടെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് മടങ്ങിയെത്തിയ ലക്ഷ്മണനെ ശ്രീരാമൻ ഓടിച്ചെന്ന് കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും, തന്റെ മടിയിലിരുത്തി വാത്സല്യത്തോടെ തലോടി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണം രാവണന് യുദ്ധത്തിൽ ഏൽക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രഹരമായിരുന്നു.{{തെളിവ്}} ===രാവണവധം=== {{Unreferenced section}} തന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന വാർത്ത രാവണനെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ തകർത്തു. അവന്റെ പുത്രശോകം വൈകാതെ കൊടുംകോപമായി മാറി. 'മായാസീതയെ' ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥ സീതയെ താൻ കൊല്ലുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ വലിയൊരു വാളുമെടുത്ത് അശോകവനത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞു. രാവണൻ വാളുമായി വരുന്നത് കണ്ട് സീതാദേവി ഭയന്നുവിറച്ചു. എന്നാൽ 'സുപാർശ്വൻ' എന്ന ബുദ്ധിമാനും ധർമ്മിഷ്ഠനുമായ ഒരു മന്ത്രി രാവണനെ തടഞ്ഞുനിർത്തി. "അല്ലയോ മഹാരാജാവേ, ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അങ്ങയെപ്പോലൊരു വീരന് ചേർന്നതല്ല. അത് ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്. ഈ കോപം മുഴുവൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ രാമനോട് കാണിക്കുക" എന്ന് അവൻ ഉപദേശിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അല്പം ശാന്തനായ രാവണൻ സീതയെ വധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണശേഷം അത്യധികം ക്രുദ്ധനായി മാറിയ രാവണൻ വിരൂപാക്ഷൻ്റെ കീഴിലുള്ള തൻ്റെ ശേഷിച്ച സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. ലങ്കയെങ്ങും വിധവകളുടെയും ഉറ്റവരെ നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെയും വിലാപങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കാമിച്ചത് കൊണ്ടും രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചതും മൂലമാണ് തങ്ങൾക്ക് ഈ ദുർഗതി വന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞു അവർ ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണനും വിരൂ പാക്ഷനും അതിക്രൂരമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. വിരൂപാക്ഷനെ സുഗ്രീവൻ വധിച്ചു. ഇത് കണ്ട സംഹാരരുദ്രനായി മാറിയ രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച മാരകാസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഒറ്റയടിക്ക് ലക്ഷക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീണു. തൻ്റെ പ്രിയ വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീഴുന്നതു കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ രാവണനെ തടയാനായി മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണന്റെ കൃത്യതയാർന്ന അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ പതറിയ രാവണൻ, ഒടുവിൽ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതും അമോഘവുമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യവേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പ്രയോഗിച്ചു. ഇടിമിന്നൽ പോലെ പാഞ്ഞെത്തിയ ആ വേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ മാറിടം പിളർന്ന് തുളഞ്ഞുകയറുകയും, ലക്ഷ്മണൻ ചോരവാർന്ന് ബോധരഹിതനായി നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു. രാവണന്റെ ആക്രമണങ്ങളെ തടുത്ത് നിർത്തി ,ശ്രീരാമൻ രാവണനെ ലങ്കയിലേക്ക്. പാലായനം ചെയ്യിപ്പിച്ചു,തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണൻ്റെ ശരീരത്തിൽ തറച്ച വേൽ പിഴുതുമാറ്റിയെങ്കിലും ലക്ഷ്മണൻ അബോധാവസ്ഥയിൽത്തന്നെ തുടർന്നു . തന്റെ ജീവനായ അനുജൻ ചേതനയറ്റ് കിടക്കുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം തകർന്ന് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ലക്ഷ്മണനില്ലാത്ത ഒരു വിജയവും സീതയും തനിക്ക് ആവശ്യമില്ലെന്നും, താനും ഇവിടെവെച്ച് ജീവനൊടുക്കുമെന്നും പറഞ്ഞ് വിലപിച്ച രാമനെ വാനര വൈദ്യനായ സുഷേണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ നാഡിമിടിപ്പ് നിലച്ചിട്ടില്ലെന്നും അവൻ മരിച്ചിട്ടില്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കിയ സുഷേണൻ, ഹിമാലയത്തിലെ ദ്രോണഗിരി പർവ്വതത്തിൽ പോയി വിശല്യകരണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവരക്ഷാ ഔഷധങ്ങൾ വീണ്ടും കൊണ്ടുവരാൻ ഹനുമാനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒട്ടും സമയം കളയാതെ ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന ഹനുമാൻ, ഔഷധങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ആ പർവ്വതശിഖരം മുഴുവനായി വീണ്ടും വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ഒറ്റപ്പറക്കലിന് ലങ്കയിലെത്തിച്ചു. സുഷേണൻ ആ ദിവ്യൗഷധം ചതച്ച് ലക്ഷ്മണന്റെ മൂക്കിലേക്ക് മണപ്പിച്ചതും, ശരീരത്തിലെ കൊടിയ വിഷം ഇല്ലാതായി, മുറിവുകളെല്ലാം ഉണങ്ങി ലക്ഷ്മണൻ സുഖനിദ്രയിൽ നിന്നെഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനോട് തനിക്കുവേണ്ടി സമയം പാഴാക്കാതെ അധർമ്മിയായ രാവണനെ വധിക്കാനുള്ള പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അനുജൻ പൂർണ്ണ സൗഖ്യത്തോടെ തിരിച്ചുവന്നതിൽ അതിയായ ആശ്വാസവും, ലക്ഷ്മണനെ ഈ അവസ്ഥയിലാക്കിയ രാവണനോട് അടക്കാനാവാത്ത ക്രോധവും പൂണ്ട ശ്രീരാമൻ ആ നിമിഷം പോർക്കളത്തിൽ വെച്ച് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഇന്ന് ഒന്നുകിൽ രാവണൻ, അല്ലെങ്കിൽ രാമൻ! ഇന്ന് ഈ പോർക്കളത്തിൽ നിന്ന് രാവണൻ ജീവനോടെ തിരികെ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, എന്റെ സർവ്വകോപവും അവന്റെ മേൽ പതിക്കും, ലോകം മുഴുവൻ ഇന്ന് രാവണന്റെ അന്ത്യത്തിന് സാക്ഷിയാകും." വീണ്ടും സകല സന്നാഹങ്ങളോടെയും അന്തിമയുദ്ധത്തിനായി രാവണൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ എത്തി. രാമനും രാവണനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം തുടങ്ങി. രാവണൻ വലിയൊരു രഥത്തിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുനിന്നുമാണ് യുദ്ധം ചെയ്തിരുന്നത്. ഈ അസമമായ പോരാട്ടം ആകാശത്തുനിന്ന് വീക്ഷിച്ചിരുന്ന ദേവേന്ദ്രൻ, ഉടൻതന്നെ തന്റെ ദിവ്യമായ രഥവും സാരഥിയായ 'മാതലി'യെയും ശ്രീരാമന് സഹായമായി അയച്ചുകൊടുത്തു. ഇന്ദ്രന്റെ അതിശക്തമായ വില്ലും കവചവും അമ്പുകളും മാതലി രാമന് നൽകി. ശ്രീരാമൻ ആ ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി രാവണനുമായി തുല്യശക്തിയിലുള്ള പോരാട്ടം തുടർന്നു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള അവസാന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അത് കാണാനായി ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, മഹർഷിമാർ തുടങ്ങിയ സകല ദിവ്യപുരുഷന്മാരും തങ്ങളുടെ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ആകാശത്ത് തിങ്ങിനിറഞ്ഞു. ആകാശവും ഭൂമിയും സമുദ്രങ്ങളും ഒരുപോലെ വിറകൊള്ളുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം. രാമന്റെ കോദണ്ഡത്തിൽ നിന്നും രാവണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നും പുറപ്പെട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ പരസ്പരം തട്ടിത്തെറിച്ച് ആകാശത്ത് വൻ അഗ്നിഗോളങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. രാവണനയച്ച അതി മാരകമായ ത്രിശൂലം രാമബാണങ്ങളെ തകർത്തു കൊണ്ട് മുന്നേറിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ കൊടുത്തയച്ച വേൽ കൊണ്ട് രാമൻ അതിനെ തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ അസാധാരണമായ തീവ്രതയും ഭംഗിയും കണ്ട് ആകാശത്തുനിന്ന ദേവന്മാരും ഋഷികളും വിസ്മയിച്ചുപോയി. പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റേതെങ്കിലും ഒരു വസ്തുവിനോടോ യുദ്ധത്തോടോ ഇതിനെ ഉപമിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതിന് തുല്യമായി മറ്റൊന്നും കണ്ടെത്താൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഒന്നടങ്കം ഈ യുദ്ധത്തെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ട് വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ എക്കാലത്തെയും പ്രസിദ്ധമായ ഈ ശ്ലോകം ഉരുവിട്ടു: ഗഗനം ഗഗനാകാരം സാഗരഃ സാഗരോപമഃ രാമരാവണയോര്യുദ്ധം രാമരാവണയോരിവ (ആകാശത്തിന് തുല്യമായി ആകാശം മാത്രമേയുള്ളൂ, സമുദ്രത്തിന് ഉപമിക്കാൻ സാക്ഷാൽ സമുദ്രം മാത്രമേയുള്ളൂ; അതുപോലെ ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടക്കുന്ന ഈ മഹാപോരാട്ടത്തിന് ഉപമയായി രാമ-രാവണ യുദ്ധം അല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല!) വിശ്രമമില്ലാതെ ചെയ്ത യുദ്ധം അനേക സമയം നീണ്ടുനിന്നു. രാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണൻ തളർന്നു, എന്നാൽ ശ്രീരാമനും കടുത്ത യുദ്ധം കാരണം ക്ഷീണിതനായിരുന്നു. രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തികൾ ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്ന സമയം. അപ്പോൾ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് മഹർഷിയായ 'അഗസ്ത്യമുനി' കടന്നുവന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ക്ഷീണം മാറ്റാനും ശത്രുവിനെ വധിക്കാനുള്ള ഊർജ്ജം നൽകാനുമായി അഗസ്ത്യൻ ശ്രീരാമന് സൂര്യദേവനെ സ്തുതിക്കുന്ന അതിശക്തമായ 'ആദിത്യഹൃദയം' എന്ന മഹാമന്ത്രം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ചുതന്നെ ശ്രീരാമൻ മൂന്നുതവണ വെള്ളമെടുത്ത് ആചമിച്ച് ആദിത്യഹൃദയം ഭക്തിയോടെ ജപിച്ചു. അതോടെ രാമന്റെ എല്ലാ ക്ഷീണവും മാറി, മുഖത്ത് പൂർണ്ണമായ ഊർജ്ജവും ദിവ്യമായ തേജസ്സും തിരികെവന്നു. പുതിയ ഊർജ്ജത്തോടെ ശ്രീരാമൻ യുദ്ധം തുടർന്നു. എന്നാല് യുദ്ധരംഗത്ത് രാവണൻ അനേകം ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടു. രാവണരഥത്തിന്മുകളിൽ പെൺതത്തകൾ വന്നിരുന്നു ചിലച്ചു,രഥം പോകുന്ന ദിക്കിലെല്ലാം കഴുകന്മാർ വട്ടമിട്ടു പറന്നു,ആകാശത്ത് കൊള്ളിമീനുകൾ മിന്നി,കുറുക്കന്മാർ ഓരിയിട്ടു. വിജയിക്കുമെന്നുറപ്പിച്ചു രാമനും മരിക്കും എന്നുറപ്പിച്ചു രാവണനും വാശിയോടെ പൊരുതി. കോപം കൊണ്ട് അടിമുടി വിറച്ച രാഘവൻ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് രാവണന്റെ പത്തു തലകളും ഒന്നൊന്നായി അറുത്തുവീഴ്ത്തി. എന്നാൽ അത്ഭുതമെന്നു പറയട്ടെ, തലകൾ അറുത്തുവീഴ്ത്തിയ സ്ഥാനത്ത് വീണ്ടും പുതിയ തലകൾ മുളച്ചുവന്നു! നൂറുകണക്കിന് തവണ രാമൻ അവന്റെ തലകളും കൈകളും അറുത്തിട്ടും രാവണൻ മരിച്ചില്ല. തന്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ നിഷ്ഫലമാകുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ അല്പം ചിന്തയിലാണ്ടു. ഈ സമയം സാരഥിയായ മാതലി ശ്രീരാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: "ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ചിന്തിച്ചു അങ്ങ് സമയം കളയരുത് പ്രഭോ, രാവണന്റെ മരണസമയം അടുത്തെത്തിക്കഴിഞ്ഞു,സാധാരണ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇവനെ കൊല്ലാനാകില്ല. ഇനി അങ്ങ് ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചാലും." ഇതുകേട്ട് ശ്രീരാമൻ, മുൻപ് അഗസ്ത്യമുനി നൽകിയതും സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ അമോഘമായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' പുറത്തെടുത്തു. വായുദേവന്റെ വേഗവും അഗ്നിയുടെ തേജസ്സും വജ്രായുധത്തിന്റെ മൂർച്ചയും മേരുപർവ്വതിൻറെ ഭാരമുള്ള ആ അസ്ത്രത്തെ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ശ്രീരാമൻ കോദണ്ഡത്തിൽ (വില്ലിൽ) ബന്ധിച്ചു. സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ശ്രീരാമൻ ആ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ആകർണ്ണാന്തം വലിച്ചു രാവണന്റെ വക്ഷസിലേക്ക് (ഹൃദയത്തിലേക്ക്) ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിച്ചു. വലിയ ശബ്ദത്തോടെ,ഭൂമി കുലുക്കിക്കൊണ്ട് ഇടിത്തീപോലെ പാഞ്ഞുചെന്ന ആ അസ്ത്രം രാവണന്റെ വിശാലമായ മാറിടം പിളർന്നു. അവന്റെ ഹൃദയം തകർത്ത്, അവന്റെ പ്രാണനും അപഹരിച്ച ശേഷം, ആ അസ്ത്രം ഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച് രക്തം കഴുകിക്കളഞ്ഞ് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ ആവനാഴിയിൽ തന്നെ വന്നുചേർന്നു. കയ്യിൽ നിന്ന് വില്ലും അമ്പും താഴെവീണ്, മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാബലവാനായ രാക്ഷസരാജാവ് രാവണൻ ജീവനറ്റ് തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്നും താഴേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ മരിച്ചതുകണ്ട് അവശേഷിച്ച രാക്ഷസന്മാർ നാലുപാടും ചിതറിയോടി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഗന്ധർവ്വന്മാർ പാട്ടുപാടി, അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ലക്ഷ്മണനുമടക്കം വാനരസേനയാകെ അതിയായ ആഹ്ലാദത്തോടെ രാമന് ജയാകാരം മുഴക്കി.{{തെളിവ്}} നീതിയും ധർമ്മവും വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു, തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെ പൂർണ്ണമായ വിജയം അങ്ങനെ ശ്രീരാമനിലൂടെ പൂർത്തിയായി. ===സീതാസ്വീകാര്യം=== {{Unreferenced section}} രാവണൻ മരിച്ചതറിഞ്ഞു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പത്നിമാർ അലമുറയിട്ടുകൊണ്ട് യുദ്ധക്കളത്തി ലേക്ക് ഓടിവന്നു. രാവണന്റെ ചേതനയറ്റ ശരീരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകിടക്കുന്ന രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ വീണ് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മണ്ഡോദരി പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ ലങ്കാധിപതീ, ദേവേന്ദ്രനെയും യമനെയും കുബേരനെയും വരുണനെയും വരെ വിറപ്പിച്ച, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും കാൽക്കൽ കൊണ്ടുവന്ന അങ്ങയെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന് ഒരിക്കലും വധിക്കാൻ കഴിയില്ല! അങ്ങ് പരാജയപ്പെട്ടത് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ മുന്നിലല്ല. ആദിയും മദ്ധ്യവും അന്തവുമില്ലാത്ത സാക്ഷാൽ സനാതനനായ പരമാത്മാവ് (മഹാവിഷ്ണു) ആണ് രാമനായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നത്. സമസ്ത ലോകങ്ങളുടെയും നന്മയ്ക്കായി, അങ്ങയെപ്പോലുള്ള അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുഭഗവാൻ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചതാണ്. രാമനെ സേവിക്കാനായി വന്ന വാനരന്മാർ മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ ദേവന്മാരാണ്. പണ്ട് ജനസ്ഥാനത്തിൽ വെച്ച് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ രാമൻ ഒറ്റയ്ക്ക് വധിച്ചപ്പോൾത്തന്നെ രാമന്റെ ഈശ്വരീയത ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞതാണ്. എന്നാൽ അങ്ങയുടെ കാമവും അഹങ്കാരവും ആ സത്യം കാണാൻ അങ്ങയെ അനുവദിച്ചില്ല." തുടർന്ന് സീതാദേവിയെ അപഹരിച്ച രാവണന്റെ കൊടുംപാപത്തെയും അതിന്റെ കർമ്മഫലത്തെയും ഓർത്ത് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു: "സൗന്ദര്യത്തിലോ, കുലീനതയിലോ, സ്നേഹത്തിലോ, ഭക്തിയിലോ ഞാൻ സീതയേക്കാൾ ഒട്ടും പിന്നിലായിരുന്നില്ല. എന്നിട്ടും മോഹം കാരണം അങ്ങ് എന്നെ അവഗണിച്ച് സീതയെ ആഗ്രഹിച്ചു. ഒരു പതിവ്രതയുടെ കണ്ണീർ വെറുതെ നിലത്തു വീഴില്ല; സീതാദേവിയുടെ ആ കണ്ണീർത്തുള്ളികളാണ് ഇന്ന് ലങ്കയെയും അങ്ങയുടെ വംശത്തെയും അങ്ങയെത്തന്നെയും അഗ്നിയായി എരിച്ചു കളഞ്ഞത്. നന്മ ചെയ്തവൻ നന്മയും തിന്മ ചെയ്തവൻ തിന്മയും അനുഭവിക്കും എന്ന കർമ്മനിയമം അങ്ങയുടെ കാര്യത്തിൽ സത്യമായി. അങ്ങ് ചെയ്ത മഹാപാപങ്ങളുടെ ഭാരമാണ് ഇന്ന് അങ്ങയെ ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചത്." ലങ്കയുടെ പ്രതാപവും മക്കളും ഭർത്താവും എല്ലാം ഒരൊറ്റ തെറ്റുകൊണ്ട് നഷ്ടപ്പെട്ടല്ലോ എന്ന് ഓർത്ത് മനംനൊന്ത് മണ്ഡോദരി രാവണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് വീണ് ബോധരഹിതയായി. രാവണൻ മരിച്ചുവീണതുകണ്ട് വിഭീഷണൻ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു.രാവണൻ്റെ ജഡം വിധിപ്രകാരം ദഹിപ്പിക്കാനും അന്തപ്പുര സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനും രാമൻ വിഭീഷണോട് കൽപ്പിച്ചു. എന്നാൽ അങ്ങേയറ്റം അധർമ്മിയായിരുന്ന, മറ്റുള്ളവരെ ദ്രോഹിച്ച ഒരു വ്യക്തിക്ക് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ വിഭീഷണൻ ആദ്യം മടികാണിച്ചു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഒരു ഉപദേശം നൽകി: "മരണാന്താനി വൈരാണി നിർവൃത്തം നഃ പ്രയോജനം" (മരണത്തോടെ എല്ലാ ശത്രുതയും അവസാനിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായി. ഇവൻ എനിക്ക് സഹോദരനെപ്പോലെയാണ്, അതിനാൽ നീ ഇവന് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക.) ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിഭീഷണൻ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ, ഒരു മഹാരാജാവിന് നൽകേണ്ട എല്ലാ ബഹുമാനങ്ങളോടും കൂടി രാവണന്റെ ശവസംസ്കാരം നടത്തി. തുടർന്ന് ശ്രീരാമന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലക്ഷ്മണൻ വിഭീഷണനെ ലങ്കയുടെ പുതിയ രാജാവായി കിരീടമണിയിച്ചു . വിജയശ്രീലാളിതനായ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാനെ അയച്ച് ഈ സന്തോഷവാർത്ത സീതാദേവിയെ അറിയിച്ചു. വിഭീഷണൻ സീതയെ രാജകീയമായി അണിയിച്ചൊരുക്കി ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തിച്ചു. എന്നാൽ അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ മുഖത്ത് വലിയ ഗൗരവമായിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ അപവാദങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ പരുഷമായി സംസാരിച്ചു: "ഞാൻ ഈ യുദ്ധം ചെയ്തത് എന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ മാനം കാക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. അന്യനായ ഒരു പുരുഷന്റെ (രാവണന്റെ) വീട്ടിൽ ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ നിന്നെ തിരികെ സ്വീകരിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല. നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹൃദയം തകർന്ന സീതാദേവി കണ്ണീരോടെ തന്റെ പാതിവ്രത്യം ലോകത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. ദേവി ലക്ഷ്മണനോട് അഗ്നികുണ്ഡം ഒരുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖത്തോടെ അഗ്നി ഒരുക്കി. സീതാദേവി കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് അഗ്നിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചു: "എന്റെ മനസ്സ് രാമനിൽ നിന്നും ഒരു നിമിഷം പോലും വ്യതിചലിച്ചിട്ടില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ, അല്ലയോ അഗ്നിദേവാ, അങ്ങ് എന്നെ സംരക്ഷിച്ചാലും." ഇത്രയും പറഞ്ഞ് സീത ജ്വലിക്കുന്ന തീയിലേക്ക് എടുത്തുചാടി. അത് കണ്ട വാനരന്മാരും രാക്ഷസസ്ത്രീകളും അലമുറയിട്ടു കരഞ്ഞു . അത്രക്ക് ഉച്ചത്തിലുള്ള ഒരു വിലാപം ലോകത്ത് മുൻപ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല. സീതാദേവി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തപ്പോൾ, ദേവേന്ദ്രൻ, യമധർമ്മൻ, വരുണൻ, കുബേരൻ, പരമശിവൻ എന്നിവർക്കൊപ്പം സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മദേവനും ആകാശത്തുനിന്ന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ലങ്കയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നു. ലോകസൃഷ്ടാവായ സാക്ഷാൽ പരമാത്മാവായിരുന്നിട്ടും, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ സീതയെ അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് വിധേയയാക്കുന്ന ശ്രീരാമന്റെ പെരുമാറ്റം കണ്ട് ദേവന്മാർ ചോദിച്ചു: "അല്ലയോ സർവ്വലോകനാഥാ, സമസ്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും സ്രഷ്ടാവും രക്ഷകനുമായ അങ്ങ് എന്തിനാണ് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നത്? സീത അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് അങ്ങ് എങ്ങനെയാണ് ഒരു ഭാവഭേദവുമില്ലാതെ നോക്കിനിൽക്കുന്നത്?" അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് ദേവന്മാരോട് പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ആത്മാനം മാനുഷം മന്യേ രാമം ദശരഥാത്മജം | സോഹം യശ്ച യതശ്ചാഹം ഭഗവാംസ്തദ് ബ്രവീതു മേ ||" (ഞാൻ എന്നെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനായും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനായ രാമനായും മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. സത്യത്തിൽ ഞാൻ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് ഞാൻ വന്നത്? ഭഗവാനേ, അങ്ങ് തന്നെ അത് എനിക്ക് വ്യക്തമാക്കി തന്നാലും). ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിനയം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മദേവൻ അത്യധികം ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ യഥാർത്ഥ ദിവ്യത്വം വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, നീ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല. സാക്ഷാൽ പരബ്രഹ്മവും, ശംഖ്-ചക്ര-ഗദാധാരിയുമായ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവാണ് നീ. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത, സനാതനനായ സാക്ഷാൽ നാരായണനാണ് അങ്ങ്. അങ്ങയുടെ പ്രിയപത്നിയായ സീതാദേവി മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരമാണ്. ലോകങ്ങളെ മുഴുവൻ ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന അധർമ്മിയായ രാവണനെ നിഗ്രഹിക്കാനും ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും വേണ്ടിയാണ് അങ്ങ് മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ദശരഥന്റെ മകനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചത്. ഇപ്പോൾ രാവണനെ വധിച്ച് അങ്ങയുടെ അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ അങ്ങയുടെ ലീലകൾ പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ അങ്ങേക്ക് സ്വധാമമായ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം. അങ്ങയുടെ നാമവും ചരിതവും ഭക്തിയോടെ സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനവും ശാശ്വതമായ മുക്തിയും ലഭിക്കും." ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ മഹാസ്തുതിയിലൂടെ ശ്രീരാമൻ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും വ്യക്തമായി. അഗ്നികുണ്ട്ഡത്തിൽ നിന്നും അഗ്നിദേവൻ സീതയെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ രാഘവാ,ഇതാ അങ്ങയുടെ ധർമ്മപത്നി സീത,ഇവൾ യാതൊരു കളങ്കവുമേൽക്കാത്തവളാണ്, ഇവൾ മനസ്സ് കൊണ്ടോ വാക്ക് കൊണ്ടോ പ്രവൃത്തി കൊണ്ടോ ഹൃദയം കൊണ്ടോ അങ്ങയെ വിട്ടു നടന്നിട്ടില്ല,സീതയെ അങ്ങ് സ്വീകരിക്കുക,എന്നോട് മറുത്തു ഒന്നും പറയേണ്ട,ഇതെൻ്റെ ഉത്തരവ് തന്നെ ആണ്." അഗ്നിദേവൻ,യാതൊരു പോറലുമേൽക്കാതെ സീതയെ രാമന് സമർപ്പിച്ചു. സീതയെ സസന്തോഷം സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് രാമൻ പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ വഹ്നിദേവ,സീതയുടെ പരിശുദ്ധിയിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവുമില്ല,മൂന്നുലോകത്തിനും സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ വിശ്വാസമുണ്ടാകുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ്,ഈ അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യാൻ സീതയെ ഞാൻ അനുവദിച്ചത്. സൂര്യനിൽ നിന്നും പ്രകാശത്തിന് വേർപെട്ടു നിൽക്കാൻ സാധിക്കാത്തത് പോലെ എന്നിൽ നിന്നും സീതയെ വേർപെടുത്താൻ യാതൊരു ശക്തിക്കും സാധ്യമല്ല." അനന്തരം അയോധ്യയിൽ ചെന്ന് രാജാവായി വാണു മാതാക്കളെയും സോദരന്മാരെയും പ്രജകളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുക എന്ന്, മഹാദേവൻ രാമനെ ആശീർവദിച്ചു.തുടർന്ന് സ്വർഗത്തിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്ന ദശരഥ മഹാരാജാവും രാമനെയും സീതയെയും ലക്ഷ്മണനേയും അനുഗ്രഹിച്ചു.രാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ദശരഥൻ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ,അദ്ദേഹം പണ്ട് മരണത്തിന് തൊട്ടു മുൻപ് കൈകേയിക്കു നൽകിയ: "നിന്റെ പുത്രനോട് കൂടി നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു" എന്ന ശാപം പിൻവലിക്കണമേയെന്നു രാമൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു.തൻ്റെ പ്രിയപുത്രൻറെ മഹത്വത്തിൽ സംപ്രീതനായ ദശരഥൻ അപ്രകാരം ചെയ്തു സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ദേവേന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ ശ്രീരാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ ദേവേന്ദ്രനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത് ഇതായിരുന്നു: "എനിക്കുവേണ്ടി യുദ്ധം ചെയ്ത് ജീവൻ വെടിഞ്ഞ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട വാനരന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും ജീവിച്ചുവരണം." തൻ്റെ ആശ്രിതരോടുള്ള ശ്രീരാമന്റെ അളവറ്റ സ്നേഹം കണ്ട് അതികഠിനമായ ആ വരം ദേവേന്ദ്രൻ നൽകി. ആകാശത്തുനിന്ന് അമൃത് പെയ്തിറങ്ങി. അതോടെ യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചുവീണ വാനരന്മാരെല്ലാം നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു വന്നു. വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കാൻ പോവുകയായിരുന്നു. സമയത്തിന് അയോദ്ധ്യയിൽ എത്തിയില്ലെങ്കിൽ അനുജൻ ഭരതൻ അഗ്നിയിൽ ചാടി ജീവനൊടുക്കുമെന്ന് ശ്രീരാമന് അറിയാമായിരുന്നു. അതിനാൽ അതിവേഗം അയോദ്ധ്യയിൽ എത്താനായി വിഭീഷണൻ കുബേരന്റെ ദിവ്യവാഹനമായ 'പുഷ്പകവിമാനം' കൊണ്ടുവന്നു. മനസ്സുകൊണ്ട് വിചാരിക്കുന്നിടത്ത് അതിവേഗം പറന്നെത്താനും, എത്ര പേർ കയറിയാലും വീണ്ടും ഒരാൾക്ക് കൂടി ഇരിക്കാൻ സ്ഥലം സ്വയം വലുതാകാനും കഴിവുള്ള അത്ഭുത വാഹനമായിരുന്നു അത്. ശ്രീരാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും വിമാനത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേകം കാണാൻ തങ്ങൾക്കും ആഗ്രഹമുണ്ടെന്ന് സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനും മറ്റ് വാനരവീരന്മാരും പറഞ്ഞു. ശ്രീരാമൻ സന്തോഷത്തോടെ അവരെയെല്ലാം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി. വിമാനം ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ കടന്നുവന്ന വഴികളിലെ സേതുബന്ധനവും, ദണ്ഡകാരണ്യവുമെല്ലാം രാമൻ സീതയ്ക്ക് കാണിച്ച് കൊടുത്തു. കിഷ്കിന്ധയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ പോകുമ്പോൾ സീതാദേവി ഒരു ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു: "സുഗ്രീവ പത്നിയായ താര, രുമ തുടങ്ങിയ കിഷ്കിന്ധയിലെ വാനരസ്ത്രീകളെക്കൂടി നമുക്ക് അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം." സീതയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം പുഷ്പകവിമാനം കിഷ്കിന്ധയിൽ ഇറങ്ങുകയും അവിടെയുള്ള സകല വാനരസ്ത്രീകളെയും പട്ടാഭിഷേകം കാണാനായി വിമാനത്തിൽ കയറ്റുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===പട്ടാഭിഷേകം=== {{Unreferenced section}} പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ അയോദ്ധ്യ ലക്ഷ്യമാക്കി പറന്ന ശ്രീരാമനും സംഘവും പ്രയാഗയിലെ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ഇറങ്ങി. അന്ന് വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്ന ദിവസമായിരുന്നു. മഹർഷി അവരെ അതിഥികളായി സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. താൻ വന്ന വിവരവും വനത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങളും ഭരതനെ അറിയിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ അവിടെവെച്ച് ഹനുമാനെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് അയച്ചു. ഭരതന്റെ മുഖഭാവം ശ്രദ്ധിക്കണമെന്നും, അവന് രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ താൻ കാട്ടിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങാമെന്നും രാമൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു. ഒരു മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഹനുമാൻ ആദ്യം ശൃംഗിവേരപുരത്തിൽ ചെന്ന് രാമന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ഗുഹനെ കണ്ട് രാമൻ വരുന്ന വിവരം അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഭരതന്റെ അരികിലെത്തി. അവിടെക്കണ്ട കാഴ്ച ഹനുമാനെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ഒരു രാജാവാകേണ്ട ഭരതൻ, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മെലിഞ്ഞുണങ്ങി, ജടാവൽക്കലങ്ങൾ ധരിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾക്ക് കാവലിരുന്ന് ഒരു സന്യാസിയെപ്പോലെ ജീവിക്കുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമൻ സീതാദേവിക്കും ലക്ഷ്മണനുമൊപ്പം വരുന്നുണ്ടെന്ന വാർത്ത ഹനുമാൻ അറിയിച്ചപ്പോൾ, സന്തോഷം കൊണ്ട് ഭരതൻ ഹനുമാനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും വിലമതിക്കാനാവാത്ത സമ്മാനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ വരുന്ന വിവരമറിഞ്ഞ് ഭരതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശത്രുഘ്നൻ അയോദ്ധ്യാ നഗരത്തെ ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി. വർഷങ്ങളായി ഉത്സവങ്ങളില്ലാതിരുന്ന അയോദ്ധ്യ വീണ്ടും ഉണർന്നു. നിരത്തുകൾ വൃത്തിയാക്കി പനിനീർ തളിച്ചു, വീടുകളിലും കൊട്ടാരത്തിലും കൊടിതോരണങ്ങൾ കെട്ടി, വഴികളിൽ പൂക്കൾ വിതറി. അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങളും മന്ത്രിമാരും രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൈകേയിയും എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട രാമനെ വരവേൽക്കാനായി വലിയ ആവേശത്തോടെ നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. പെട്ടെന്ന് ആകാശത്ത് സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന പുഷ്പകവിമാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ജനങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ രാമനാമം ജപിച്ചു. വിമാനം നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഇറങ്ങിയതും, ഭരതൻ ഓടിച്ചെന്ന് രാമനെ വണങ്ങി. രാമൻ ഭരതനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വാത്സല്യത്തോടെ നെറുകയിൽ ചുംബിച്ചു. തുടർന്ന് ഭരതൻ താൻ പതിനാലു വർഷമായി പൂജിച്ചിരുന്ന രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വെച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "ഭണ്ഡാരങ്ങളും ധാന്യപ്പുരകളും കൊണ്ട് സമൃദ്ധമായ അങ്ങയുടെ രാജ്യം ഇതാ ഞാൻ തിരികെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു.അങ്ങ് തന്ന ഈ വലിയ ചുമതല ഞാൻ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റി. അങ്ങയെ രാജാവായി കാണുന്നതോടെ എന്റെ ജനനം സഫലമായി." ഭരതന്റെ ഈ സ്നേഹവും ഭക്തിയും കണ്ട് സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും കണ്ണീരണിഞ്ഞു. പുഷ്പകവിമാനത്തെ രാമൻ അതിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയായ കുബേരൻ്റെ പക്കലേക്ക് പറഞ്ഞയച്ചു. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സ്മരിച്ചാൽ രാമൻ്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കൊള്ളാമെന്ന് പുഷ്പകം രാമനോട് ഉണർത്തിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സഹോദരന്മാരും വനവാസരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, മുടിവെട്ടി കുളിച്ച്, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളും വിലപിടിപ്പുള്ള ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു. സുമന്ത്രർ അതിമനോഹരമായ ഒരു രാജകീയ രഥം കൊണ്ടുവന്നു. ശ്രീരാമനും സീതാദേവിയും ആ രഥത്തിൽ കയറി. ആ രഥത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാൺ സാക്ഷാൽ ഭരതൻ പിടിച്ചു. ശത്രുഘ്നൻ രാമന് മീതെ വെൺകൊറ്റക്കുട ചൂടി. ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ഇരുവശവും നിന്ന് വെഞ്ചാമരം വീശി. സുഗ്രീവൻ 'ശത്രുഞ്ജയൻ' എന്ന ആനയുടെ പുറത്തേറി. ഹനുമാനും മറ്റ് വാനരന്മാരും മനുഷ്യരൂപമെടുത്ത് അവർക്കൊപ്പം നടന്നു. വലിയ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ജനങ്ങളുടെ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങളുടെയും അകമ്പടിയോടെ ആ മഹാഘോഷയാത്ര അയോദ്ധ്യയുടെ രാജവീഥികളിലൂടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ കൊട്ടാരത്തിൽ ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ ശ്രീരാമനെയും സീതാദേവിയെയും രത്നഖചിതമായ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. വാനരന്മാർ നാല് സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ഞൂറ് നദികളിൽ നിന്നും സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളിൽ പുണ്യതീർത്ഥം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി തുടങ്ങിയ മഹർഷിമാർ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ആ തീർത്ഥം ഉപയോഗിച്ച് ശ്രീരാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. തുടർന്നു വൈവസ്വതമനു, ഇക്ഷ്വാകു തുടങ്ങിയ സൂര്യവംശ രാജാക്കന്മാർ ചൂടിയതും ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ രത്നകിരീടം വസിഷ്ഠമഹർഷി ശ്രീരാമന്റെ ശിരസ്സിൽ അണിയിച്ചു. അതോടെ ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ മഹാരാജാവായി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ വായുദേവൻ വഴി ഒരു ദിവ്യമായ സ്വർണ്ണമാലയും മുത്തുമാലയും രാമന് സമ്മാനിച്ചു. ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, ജാംബവാൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാവർക്കും വിലയേറിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി. അവസാനം ശ്രീരാമൻ അത്യന്തം മനോഹരവും വിലപിടിപ്പുള്ളതുമായ ഒരു മുത്തുമാല സീതാദേവിക്ക് നൽകി. സീതാദേവി അത് കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞ ശേഷം ഊരി കയ്യിൽപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട് സഭയിലുള്ള എല്ലാവരെയും നോക്കി. ദേവിയുടെ മനസ്സറിഞ്ഞ രാമൻ പറഞ്ഞു: "സീതേ, നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനും, ശക്തിയും ബുദ്ധിയും ഭക്തിയുമുള്ള ആൾക്ക് നീ അത് നൽകുക." ഒട്ടും വൈകാതെ സീതാദേവി ആ ദിവ്യമായ മുത്തുമാല പ്രിയഭക്തനായ ഹനുമാന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിച്ചു. ആ മാലയണിഞ്ഞ് ഹനുമാൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ തിളങ്ങി വിഭീഷണനും സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും രാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ സ്വന്തം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ രാജാവായി ചുമതലയേറ്റതോടെ, ധർമ്മവും നീതിയും സമാധാനവും കളിയാടുന്ന, ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഭരണകാലമായ 'രാമരാജ്യം' ആരംഭിച്ചു. രാമരാജ്യത്തിൽ ആരും രോഗം വന്നോ പട്ടിണി കിടന്നോ ആയുസ്സ് തികയാതെ അകാലത്തിൽ മരിച്ചില്ല , മോഷണമോ അക്രമങ്ങളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, അനാഥരോ വിധവകളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, പ്രകൃതിപോലും സമൃദ്ധിയായി നിലനിന്നു .{{തെളിവ്}} ലക്ഷ്മണൻ്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത ശ്രീരാമൻ ബ്രഹ്മയജ്ഞം , അശ്വമേധം,വാജപേയം തുടങ്ങിയ സകല സൽകർമ്മങ്ങളും ചെയ്തു. നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി. അനേകവർഷങ്ങൾ എല്ലാ മഹിമമകളോടും കൂടി രാമൻ ഭൂമി പാലിച്ചു. ==സീത പരിത്യാഗം - യാഥാർത്ഥ്യം== പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കും ധർമ്മ സംസ്ഥാപനത്തിനും അവതാരവേളയിൽ വിഷ്ണു ഭഗവാനും ലക്ഷ്മി ദേവിയും വിരഹം സഹിക്കുന്നു. അതുപോലെയാണ് ശ്രീരാമനും സീത ദേവിയും. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് അവിടെ വസിക്കുന്ന പ്രജകൾ. പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും സ്ഥാനമാണ് മഹാരാജാവിനും മഹാറാണിയ്ക്കുമുള്ളത്. അവരാണ് പ്രജകളുടെ മാതൃക . അവരുടെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ജനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും. സീതദേവിയ്ക്ക് നേരെ ആരോപണമുയർന്നപ്പോൾ , സീത ദേവി സ്വയം തന്നെ രാജ്യത്തിനും പ്രജകൾക്കും ഭർത്താവായ ശ്രീരാമനും വേണ്ടി രാജ്യമുപേക്ഷിക്കാൻ തയാറായി . ഇതിലൂടെ മഹാറാണിയുടെ കർത്തവ്യവും വിവാഹവേളയിൽ ഏത് ദുഃഖത്തിലും ഭർത്താവിനൊപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭർത്താവിന്റെ നല്ലതിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന വാക്കും സീത ദേവി പാലിക്കുന്നു.താൻ കാരണം മറ്റുള്ളവർ തന്റെ ഭർത്താവിനെ അപമാനിക്കുന്നത് ദേവിയ്ക്ക് സഹിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഗർഭിണിയായ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ ഒട്ടും തയാറായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സീത ദൃഢനിശ്ചയമെടുത്തിരുന്നു. രാജ്യമുപേക്ഷിച്ച് സീതയോടൊപ്പം പോവാൻ തയാറായാൽ അയോധ്യയിലെ തങ്ങളുടെ പ്രജകളാകുന്ന സന്താനത്തിന് തെറ്റായ മാതൃകയാണ് കാട്ടികൊടുക്കുന്നതെന്നും സീത രാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തന്റെ അനുജന്മാർ രാജസിംഹാസനം ഏറ്റെടുക്കില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ സീതയുടെ നിർണയം അംഗീകരിച്ചു എന്നാൽ സീതയുടെ പക്കൽ നിന്നും ഒരു വാക്ക് അദ്ദേഹം വാങ്ങി. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചതല്ലെന്നും താൻ കാരണമാണ് പോവുന്നതെന്നും കരുതണമെന്നാണ് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടത്. സീത നീറുന്ന മനസ്സോടെ പതിയുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ നോക്കുന്നത് സീതയുടെ പാതിവ്രത്യമാണ്. സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു എന്ന് വന്നാൽ തെറ്റ് ചെയ്യാത്ത സീത കുറ്റക്കാരിയാകും. ഭർത്താവിന്റെ സാമീപ്യം ഏറ്റവും അവശ്യമായ തന്റെ ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയെ, ഉപേക്ഷിക്കാൻ സാഹചര്യ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിനെ വിവശനാക്കിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആ കുറ്റം സ്വയം ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു , വിവാഹ വേളയിൽ എത് സാഹചര്യത്തിലും കൂടെയുണ്ടാകും എന്ന വാക്ക് പാലിക്കാൻ കഴിയാത്ത പശ്ചാതാപത്തിൽ. ദാമ്പത്യ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പരസ്പരമുള്ള സ്നേഹവും വിശ്വാസവുമാണ്. രാമൻ ഒരിക്കൽപോലും സീതയെ അവിശ്വസിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് മുഴുവൻ സീത മാത്രമായിരുന്നു. അശ്വമേധ യജ്ഞത്തിൽ ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യം ആവശ്യമായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാൽ കൂടി അദ്ദേഹം വേറെ വിവാഹം ചെയ്തില്ല, സീതയുടെ സ്വർണ പ്രതിമ തന്റെയൊപ്പം വയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അതേപോലെ സീത പോയതിന് ശേഷം രാമൻ രാജകീയ ആർഭാടങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചില്ല. വനത്തിൽ സീത കഴിയുന്ന പോലെ തന്നെ അദ്ദേഹവും സാധാരണ ജീവിതം നയിച്ചു. അതേപോലെ സുരക്ഷിതമായ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമ പരിസരത്താണ് സീതയെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അജ്ഞയാൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്. ഇതിലൂടെയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് സീതയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത സ്നേഹമാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് . ഇതാണ് ശ്രീരാമനെ മര്യാദ പുരുഷോത്തമനാക്കി മാറ്റുന്നത്. അതേപേലെ സീതയെ പതിവ്രതാ രത്‌നമാക്കുന്നതും. അതേ പോലെ രണ്ടാമതൊരു അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് രാമൻ സീതയെ കൊണ്ട് ചെയ്യിപ്പിക്കാൻ തയാറായില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭാവിയിലും സ്ത്രീകൾ ചെറിയ തെറ്റിന് പോലും അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടതായി വരും. ഇങ്ങനെ തെറ്റായ ഒരു സന്ദേശം ഭാവി തലമുറയ്ക്ക് കൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ശ്രീരാമനും സീതയും അവരുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള ജീവിതം പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ത്യാഗം ചെയ്തു. സ്വാർത്ഥതയേതുമില്ലാത്ത ശ്രീരാമൻ എന്നും മാതൃക ഭരണാധികാരിയാണ് . സീത പരിത്യാഗത്തിലൂടെ തന്റെ പുത്രന്മാർ സഹിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്ന പഴിയിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു. അതേപോലെ വാത്മീകി ആശ്രമം പോലെയൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലമാണ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തത്.ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ എന്ന സ്നേഹനിധിയായ പിതാവിനെയാണ് കാണുന്നത്. സീതയും രാമനും രണ്ടല്ല മറിച്ച് ഒന്നാണ്. ഇരുവരും രണ്ട് ശരീരമെങ്കിലും ഒരു മനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സീതയുടെ നാമം രാമനു മുന്നിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത്. സീതയെയും രാമനെയും യഥാർത്തതിൽ മനസ്സിലാക്കത്തവരാണ് രാമന്റെ പ്രവൃത്തിയെ പഴിക്കുന്നത്. സീതയും രാമനും ഒരിക്കലും വേർപിരിയുന്നില്ല. ഭൂമിപ്രവേശം നടത്തിയ സീതയും സരയൂ നദിയിൽ ഭൗതികദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശ്രീരാമനും വൈകുണ്ഡത്തിൽ വെച്ച് സംഗമം ഉണ്ടാവുന്നു. ധർമപാലനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലീലകളാണ് എല്ലാം. ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== ‘രാമായ രാമഭദ്രായ രാമചന്ദ്രായ വേധസേ<br /> രഘുനാഥായ നാഥായ സീതായപതയേ നമഃ‘ ’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘ ’ആപദാമപഹർത്താരം<br /> ദാതാരം സർവസമ്പദാം<br /> ലോകാഭിരാമം ശ്രീരാമം<br /> ഭൂയോ ഭൂയോ നമാമ്യഹം<ref>'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം</ref> == കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == *[[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] *[[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശൂർ വടക്കുംന്നാഥ ക്ഷേത്രം]] (ശ്രീരാമൻ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്നാണ്) *[[തിരുവില്വാമല ശ്രീവില്വാദ്രിനാഥക്ഷേത്രം|തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കുന്നംകുളം]], തൃശ്ശൂർ *[[ചടയമംഗലം ജടായു-രാമക്ഷേത്രം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം ജില്ല|പാലാ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം]] *[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ആലത്തിയൂർ ശ്രീരാമ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] *[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]] *[[മാമ്മലശ്ശേരി ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം *[[വെളിനെല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[ഓയൂർ]], കൊല്ലം *[[തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി|തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[എലപ്പുള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലപ്പുള്ളി]], [[പാലക്കാട്‌ ജില്ല|പാലക്കാട്‌]] *[[പൂങ്കുന്നം സീതാരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തലശ്ശേരി]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] *[[ചെറുതാഴം രാഘവപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|രാഘവപുരം (ഹനുമാരമ്പലം) ക്ഷേത്രം]], [[ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുതാഴം]], കണ്ണൂർ *[[തിരുവാറ്റ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] *[[വെന്നിമല ശ്രീരാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം|വെന്നിമല ശ്രീരാമ-ലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം *[[തിരുമണിവെങ്കിടപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], കോട്ടയം *ഭജനമഠം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പണിമൂല, തിരുവനന്തപുരം *രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോഴിമണ്ണ, കോഴിക്കോട് *തിരുവനന്തപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം (പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം) *വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീരാമൻ ഉപദേവൻ) *വെട്ടയ്ക്കൽ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ (ഹനുമാൻ ഉപദേവൻ) *രാമക്കൽ മേട് ശ്രീരാമ-ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി == ഇവയും കാണുക == * [[രാമായണം]] * [[സീത]] == അവലംബം == {{reflist|2}} {{VishnuAvatars}} {{രാമായണം}} {{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}} {{Commonscat|Rama}} {{Authority control}} {{Hinduism-stub}} [[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]] [[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] [[വർഗ്ഗം:വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ]] 6fmtqntqc6salft1bt74h3r2umosg4q 4673519 4673518 2026-10-05T06:40:18Z ~2026-52158-79 223481 /* സീതാപഹരണം */ 4673519 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rama}} {{നാനാർത്ഥം|ശ്രീരാമൻ}} {{Hdeity infobox| <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> Image = File:The Great Human ShriRam.jpg |Caption = ശ്രീ രാമൻ | Name = ശ്രീ രാമൻ | Sanskrit_Transliteration = | Devanagari = राम | Affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]] | Kannada = | Pali_Transliteration = | Tamil_script = இராமர் | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | God of = | Mantra = രാമ രാമ | Moola Mantra = ഓം രാം രാമായ നമഃ | Weapon = വില്ലും അസ്ത്രവും | Consort = [[സീത]] | Abode = അയോദ്ധ്യ | Mount = രഥം }} ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചത് ബി.സി.ഐ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (5114 BCE ജനുവരി 10). ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോധ്യയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ചില പഠനങ്ങൾ ഇത് ബി.സി.ഐ. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം (പ്രത്യേകിച്ച് വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം), ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളും, പ്രപഞ്ച പരിപാലകനുമായ ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ദശാവതാരങ്ങളിൽ ഏഴാമത്തേ അവതാരമാണ്‌ '''ശ്രീരാമൻ''' ([[English]]: Rama, [[IAST]]: rāma, [[Devanāgarī]]: राम, [[Thai]]: พระราม, [[Lao]]: ພຣະຣາມ, [[Burmese]]: Yama, [[Tagalog]]: Rajah Bantugan)‍. [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യയിലെ]] രാജാവായിരുന്നു രാമൻ. ഇദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് [[രാമായണം]] പുരോഗമിക്കുന്നത്. തെക്കേ ഏഷ്യയിലും, കിഴക്കേ ഏഷ്യയിലും <ref name=Dimock1963> {{cite journal | author = Dimock Jr, E.C. | year = 1963 | title = Doctrine and Practice among the Vaisnavas of Bengal | journal = History of Religions | volume = 3 | issue = 1 | pages = 106–127 | url = http://www.jstor.org/pss/1062079 | doi = 10.1086/462474 }}</ref> ഉള്ള പുരാണകാവ്യങ്ങളിൽ രാമൻ പ്രസിദ്ധമാണ്. അയോദ്ധ്യയിലെ രാജാവായിരുന്ന [[ദശരഥൻ|ദശരഥന്]] പട്ടമഹിഷിയായ [[കൗസല്യ|കൗസല്യയിൽ]] ജനിച്ച ആദ്യപുത്രനാണ്‌ രാമൻ. ഹിന്ദുമതത്തിൽ രാമനെ '''മര്യാദാ പുരുഷോത്തമനായി''' കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001">{{cite journal | author = Hess, L. | year = 2001 | title = Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife* | journal = Journal of the American Academy of Religion | volume = 67 | issue = 1 | pages = 1–32 | url = http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/content/citation/67/1/1 | accessdate = 2008-04-12 | doi = 10.1093/jaarel/67.1.1 }}</ref>. നന്മയുടെ ദൈവമായും ശ്രീരാമനെ കരുതുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിയുടെ]] അവതാരമായ [[സീത|സീതാദേവിയാണ്]] പത്നി. ഉത്തമസ്ത്രീയായി സീതയെ കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001"/><ref name=Kanungo>{{cite journal | author = Kanungo, H. | year = | title = The Distinct Speciality of Lord Jagannath | journal = Orissa Review | url = http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2008-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080529053220/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | url-status = dead }}</ref>. [[ഭരതൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]], [[ശത്രുഘ്നൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു രാമന്റെ സഹോദരൻമാർ. ശിവന്റെ അവതാരവും മഹാബലവാനുമായ [[ഹനുമാൻ]] ശ്രീരാമന്റെ ഭക്തനും ദാസനുമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം രാമചരിതവും ജീവനവും ധർമ്മത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഉത്തമപുരുഷനും പൂർണ്ണ മനുഷ്യനുമായിരുന്നു രാമൻ. [[ദശരഥൻ]] കൊടുത്ത ശപഥം മുൻ‌നിർത്തി, തന്റെ മകനായ [[ഭരതൻ (രാമായണം)|ഭരതൻ]] രാജാവാകണം എന്നുള്ളതും പതിന്നാലു വർഷത്തെ രാമൻ വനവാസത്തിന് പോകണം എന്നുള്ളതും [[കൈകേയി|കൈകേയിയുടെ]] ആവശ്യപ്രകാരമായിരുന്നു.<ref name = "Griffith1963">{{cite book | author = Griffith, R.T.H. | authorlink = Ralph T. H. Griffith | year = 1870–1874 | title = The Rámáyan of Válmíki | url = http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm | publisher = London: Trübner & Co.; Benares: E. J. Lazarus and Co. }}</ref> പത്നി [[സീത|സീതക്കും]] അനുജൻ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] രാമനെ പിരിഞ്ഞിരിക്കുവാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട് പതിന്നാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് രാമനൊപ്പം പോകുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനിടക്ക് അസുര രാജാവായ ലങ്കേശ്വരൻ [[രാവണൻ]] [[സീത|സീതയെ]] അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലേശകരവും ശ്രമകരവുമായ നീണ്ട തിരച്ചിലിനു ശേഷം, സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്ന് [[ഹനുമാൻ]] കണ്ടെത്തുകയും. ഘോരയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ രാവണനെ നിഗ്രഹിച്ച് സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനുശേഷം അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാമന്റെ കിരീടധാരണം നടക്കുകയും, അയോധ്യയുടെ രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അന്തിമഫലമായ ദേശത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി, <ref name = "Griffith1963"/> പിന്നീടുള്ള പതിനോരായിരം [[വർഷം]] സന്തോഷത്തിന്റെയും, സമാധാനത്തിന്റെയും, ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും, ന്യായത്തിന്റെയും യുഗമായ ''രാമരാജ്യ'' മായി അറിയപ്പെട്ടു. മാതൃകാപരമായ രാമരാജ്യം ലോകത്തിന് നൽകിയ രാമൻ, ഒടുവിൽ പുത്രന്മാരായ [[ലവൻ|ലവ]]-[[കുശൻ|കുശന്മാർക്ക്]] രാജ്യം നൽകി സരയൂനദിയിലിറങ്ങി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തു. രാമൻ ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം ബി.സി 1300-1200 കാലഘട്ടത്തിൽ [[Bronze Age|വെങ്കല യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദ]] കുലമണ്ഡലങ്ങൾ (മണ്ഡലം 2 മുതൽ 7 വരെ) രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആയിരുന്നു. രാമന്റെ സഹോദരൻ ആയ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണന്റെ]] ഒരു മകൻ ആയ ധ്വന്യൻ എന്നയാളെ കുറിച്ച് ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 5.33.10), രാമനെ കുറിച്ചും പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 10.93.14). ദശരഥ രാജാവിന്റെ ഭാര്യാസഹോദരൻ ആയ രാജാവ് ദിവോദാസനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗത്രൻ സുദാസും ഋഗ്വേദത്തിൽ ധാരാളം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വീരൻമാർ ആണ്. [[തുളസീദാസ്]], [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[ഭദ്രാചലം രാമദാസ്]], [[ത്യാഗരാജൻ|ത്യാഗരാജസ്വാമികൾ]] തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധ കവികൾ രാമഭക്തരായിരുന്നു. ഇവരുടെ കൃതികളിൽ രാമന്റെ മഹിമകൾ ധാരാളമായി കാണാം. ==രാമകഥ== ===രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും=== ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ കണക്കുകൂട്ടലുകളുടെയും ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ, ബി.സി.ഇ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (ചില പണ്ഡിതമതപ്രകാരം ബി.സി.ഇ. 7119) ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ തിരുജനനം സംഭവിച്ചതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. വസന്തത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞ ചൈത്രമാസത്തിലെ പുണ്യമായ ശുക്ലപക്ഷ നവമി തിഥിയിൽ, ദേവഗുരുവായ വ്യാഴവും ചന്ദ്രനും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന കർക്കടക ലഗ്നത്തിൽ, പുണർതം നക്ഷത്രത്തിന്റെ അമൃതകിരണങ്ങളിലാണ് പരബ്രഹ്മം അയോദ്ധ്യയിൽ മാനവരൂപം പൂണ്ടത്. പുണ്യസരിത്തായ സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അയോദ്ധ്യാനഗരം, സകല ഐശ്വര്യങ്ങളുടെയും വിളനിലമായി അന്നാളിൽ ശോഭിച്ചു. സൂര്യവംശ തിലകനും, രഘുമഹാരാജാവിന്റെ പൗത്രനും, അജമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനുമായ ദശരഥൻ നീതിമാനും പരാക്രമിയുമായിരുന്നെങ്കിലും, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ഒരു അനന്തരാവകാശിയുമില്ലാത്ത ദുഃഖം അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നു. കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, തപോനിധിയായ ഋശ്യശൃംഗ മുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ദശരഥൻ അശ്വമേധത്തോടൊപ്പം അതിപവിത്രമായ പുത്രകാമേഷ്ടി യാഗം നടത്തി. യാഗാഗ്നി ആളിക്കത്തിയ ആ പുണ്യവേളയിൽ, പ്രജാപതിയുടെ പ്രതിപുരുഷനായ യജ്ഞപുരുഷൻ അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്നും സാക്ഷാൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുയർന്നു. ദേവനിർമ്മിതമായ, ദിവ്യമായ പായസം അടങ്ങിയ സ്വർണ്ണപാത്രം രാജാവിന് സമ്മാനിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു: "ഹേ രാജാവേ, ഈ പായസം അങ്ങയുടെ പത്നിമാർക്കായി പകുത്തു നൽകുക; സകല ഗുണങ്ങളും തികഞ്ഞ നാല് ഉത്തമപുത്രന്മാർ അങ്ങേയ്ക്ക് ജനിക്കും." ദശരഥൻ ഭക്തിപൂർവ്വം ആ പായസത്തിന്റെ പകുതിഭാഗം പട്ടമഹിഷിയായ കൗസല്യാദേവിക്ക് നൽകി. അവശേഷിച്ച പകുതിയിൽ പകുതിഭാഗം പ്രിയപത്നിയായ കൈകേയിക്കും നൽകി. ബാക്കിവന്ന പായസത്തിന്റെ പകുതി സുമിത്രയ്ക്കും, തുടർന്ന് ഒന്നു ചിന്തിച്ച ശേഷം തന്നിൽ ശേഷിച്ച അവസാനഭാഗം കൂടി അതീവ വിനീതയായ സുമിത്രയ്ക്കുതന്നെയും രാജാവ് നൽകി. അതേസമയം, സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് മറ്റൊരു ദൈവികനാടകം അരങ്ങേറുകയായിരുന്നു. ത്രിലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ അക്രമങ്ങൾ സഹിക്കവയ്യാതെ, പശുവിന്റെ രൂപം പൂണ്ട ഭൂമീദേവിയും ഇന്ദ്രാദിദേവന്മാരും പരമശിവനും ബ്രഹ്മാവിനുമൊപ്പം ക്ഷീരസാഗരത്തിലെത്തി സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥന കേട്ട് പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ, താൻ ഭൂമിയിൽ ദശരഥപുത്രനായി അവതരിച്ച് രാവണനെയും അവന്റെ രാക്ഷസവംശത്തെയും നിഗ്രഹിക്കാമെന്നും, ഭൂമിയുടെ ഭാരം ശമിപ്പിക്കാമെന്നും അഭയം നൽകി. ഭഗവാന്റെ ആ ദിവ്യസങ്കല്പത്താൽ, പരമാത്മാവിന്റെ സ്വചൈതന്യം നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു: * ശ്രീരാമനായി കൗസല്യയുടെ ഉദരത്തിലും, * ഭരതനായി കൈകേയിയുടെ ഉദരത്തിലും, * ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനുമായി സുമിത്രയുടെ ഉദരത്തിലും ജനിച്ചു. പുത്രന്മാരുടെ ജനനത്തോടെ അയോദ്ധ്യ ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. നാലു രാജകുമാരന്മാരും പരസ്പര സ്നേഹത്തോടും ഐക്യത്തോടും കൂടി വളർന്നു. ഒരു ശരീരത്തിലെ നാല് പ്രാണനുകൾ കണക്കെ ജീവിച്ച അവർ ഒന്നിച്ചു കളിച്ചും, ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ചും, ആയുധവിദ്യകൾ വശത്താക്കിയും കഴിഞ്ഞു. ഇതിൽ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെയും, ശത്രുഘ്നൻ ഭരതന്റെയും നിഴൽപോലെയുള്ള ആത്മമിത്രങ്ങളായി മാറി. രാജകുമാരന്മാർ യൗവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്ന വേളയിൽ, ഒരിക്കൽ ക്രോധരൂപനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി അയോദ്ധ്യാ രാജസഭയിലെത്തി. താൻ ചെയ്യുന്ന യാഗത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന മാരീചൻ, സുബാഹു എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്നോടൊപ്പം അയക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പുത്രവാത്സല്യത്താൽ ദശരഥൻ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം യാത്രയാക്കി. യാത്രാവേളയിൽ, വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും അലട്ടാതിരിക്കാനും, ശരീരബലം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുമായി വിശ്വാമിത്രൻ അവർക്ക് സരയൂതീരത്തുവെച്ച് 'ബല', 'അതിബല' എന്നീ ദിവ്യമന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. തുടർന്ന് അവർ പണ്ട് മലദം, കരുഷം എന്നീ സമൃദ്ധമായ ജനപദങ്ങളായിരുന്ന, എന്നാൽ രാക്ഷസി കാരണം ശൂന്യമായി മാറിയ ഭയാനകമായ 'താടകാ വനത്തിൽ' പ്രവേശിച്ചു. കാറ്റിന്റെ വേഗതയിലും മലപോലെയുള്ള ശരീരത്തോടും കൂടിയ ക്രൂരയായ താടക അവരെ ആക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞടുത്തു. സ്ത്രീയാണെന്ന കാരണത്താൽ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, ഗുരുവായ വിശ്വാമിത്രന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലോകാപദ്രവകാരിയായ ആ യക്ഷിണിയെ രാമൻ തന്റെ ഒരൊറ്റ അസ്ത്രത്താൽ വധിച്ചു. സന്തുഷ്ടനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി, ദേവന്മാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശ്രീരാമന് അതീവ രഹസ്യങ്ങളും അജയ്യവുമായ ബ്രഹ്മശിരസ്സ്, വിഷ്ണുചക്രം, ഐന്ദ്രാസ്ത്രം, വായവ്യാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ ഈ വിദ്യകളെല്ലാം തന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണനും പകർന്നുനൽകി. വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമമായ സിദ്ധാശ്രമത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ അഞ്ചു രാത്രികളും പകലുകളും ഉറക്കമിളച്ച് യാഗത്തിന് കാവൽ നിന്നു. ആറാം ദിവസം, യാഗത്തിന്റെ പൂർണ്ണാഹൂതി വേളയിൽ, ആകാശത്ത് കറുത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ രാക്ഷസസേനയോടെ മാരീചനും സുബാഹുവും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. യാഗകുണ്ഡത്തിലേക്ക് രക്തവും അശുദ്ധികളും വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷം, ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ ആഗ്നേയാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുബാഹുവിനെ വധിച്ചു. തുടർന്ന് ശത്രുവിനെ കൊല്ലുകയല്ല, ദൂരേക്ക് മാറ്റുകയാണ് വേണ്ടതെന്ന കണക്കുകൂട്ടലിൽ മാനവാസ്ത്രം എയ്ത് മാരീചനെ നൂറ് യോജന ദൂരത്തേക്ക് ആകാശത്തിലൂടെ പറത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ പതിപ്പിച്ചു. യാഗം നിർവിഘ്നം പൂർത്തിയായതിൽ മുനിമാർ ആനന്ദനൃത്തം ചവിട്ടി. യാഗാനന്തരം ജനകമഹാരാജാവിന്റെ യാഗം കാണാനായി വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വിദേഹരാജ്യമായ മിഥിലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വഴിമധ്യേ നിർജ്ജനമായ ഗൗതമാശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ദേവേന്ദ്രന്റെ വഞ്ചനയാൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മപുത്രിയായ അഹല്യ, ഭർത്താവായ ഗൗതമമുനിയുടെ ശാപത്താൽ ആയിരം വർഷങ്ങളായി വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചും, ശരീരമാസകലം ഭസ്മത്തിൽ മൂടിയും, മൂടൽമഞ്ഞിൽ മറഞ്ഞ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അദൃശ്യയായി അവിടെ തപസ്സുചെയ്യുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ അഹല്യയുടെ ശാപം അവസാനിച്ചു. പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച ആ തപോധനയെ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ഗൗതമമുനിയും അവിടെയെത്തി അഹല്യയെ സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. മിഥിലയിലെത്തിയ രാമൻ, ജനകമഹാരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന രുദ്രഭഗവാന്റെ (പരമശിവന്റെ) പവിത്രമായ വില്ല് കാണാൻ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അയ്യായിരം വീരന്മാർ ചേർന്ന് വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന, എട്ട് ചക്രങ്ങളുള്ള കൂറ്റൻ ഇരുമ്പുപേടകത്തിലാണ് ആ ഭീമാകാരമായ 'ത്രയംബകം' എന്ന ശിവധനുസ്സ് സ്ഥാപിച്ചിരുന്നത്. മൂലോകങ്ങളിലെ വീരന്മാർക്കൊന്നും ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന ആ വില്ലിനെ, ശ്രീരാമൻ അനായാസം ഒരു ലീലപോലെ കൈയിലെടുത്തു. ജനസഞ്ചയത്തിന്റെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് രാമൻ ആ വില്ലിന് ഞാണൊലിയിട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ അപ്രതിരോധ്യമായ കരബലം താങ്ങാനാവാതെ ആ പടുകൂറ്റൻ വില്ല് ഇടിവെട്ടുന്ന ശബ്ദത്തോടെ രണ്ടായി ഒടിഞ്ഞു നിലംപതിച്ചു. ആ ശബ്ദത്തിൽ ഭൂമി നടുങ്ങി. ആർക്കും സാധിക്കാത്ത ഈ ധീരകൃത്യം പൂർത്തിയാക്കിയതോടെ, യജ്ഞവേദിയിലെ ഉഴവുചാലിൽ നിന്നും ജനകന് ലഭിച്ച അയോനിജയും സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരവുമായ സീതാദേവി ശ്രീരാമന്റെ ധർമ്മപത്നിയായി മാറി. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയിൽ നിന്നും ദശരഥനും സൈന്യവും മിഥിലയിലെത്തി. അതിമംഗളകരമായ മുഹൂർത്തത്തിൽ: * ശ്രീരാമൻ സീതയെയും, * ലക്ഷ്മണൻ സീതയുടെ സഹോദരിയായ ഊർമ്മിളയെയും, * ഭരതൻ ജനകന്റെ സഹോദരനായ കുശധ്വജന്റെ പുത്രി മാണ്ഡവിയെയും, * ശത്രുഘ്നൻ കുശധ്വജന്റെ ഇളയ പുത്രി ശ്രുതകീർത്തിയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. വിവാഹാനന്തരം സകല ആനന്ദങ്ങളോടെയും അവർ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ, ആകാശത്ത് കൊടുങ്കാറ്റും ഭൂകമ്പവും ഉണ്ടായി. ക്ഷത്രിയകുലാന്തകനായ സാക്ഷാൽ പരശുരാമൻ കയ്യിൽ കോടാലിയും വില്ലുമായി അവരുടെ വഴിമുടക്കി നിന്നു. തന്റെ പരമഗുരുവായ പരമശിവന്റെ ധനുസ്സ് ഒടിച്ചതിൽ കുപിതനായ പരശുരാമൻ, രാമന്റെ ശക്തിയെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ കൈവശമുള്ള വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ 'വൈഷ്ണവധനുസ്സ്' കുലയേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ആ വൈഷ്ണവധനുസ്സ് വാങ്ങി നിഷ്പ്രയാസം ഞാണൊലിയിട്ട് ഒരു ദിവ്യാസ്ത്രം അതിൽ സന്ധിച്ചു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് കേവലം ഒരു രാജകുമാരനല്ല, മറിച്ച് സാക്ഷാൽ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് ആ നിമിഷം പരശുരാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഭാർഗ്ഗവൻ തന്റെ അഹങ്കാരമെല്ലാം വെടിഞ്ഞ് ശ്രീരാമനെ തൊഴുതു വണങ്ങുകയും, തന്നിലുണ്ടായിരുന്ന ദിവ്യമായ തപോബലവും വൈഷ്ണവാംശവും ആ അസ്ത്രത്തിലൂടെ ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ച് മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലേക്ക് തപസ്സിനായി മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. സകല തടസ്സങ്ങളെയും പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിച്ച്, പുത്രന്മാരും നവവധുക്കളുമായി ദശരഥമഹാരാജാവ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി. രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും കൈകേയിയും സുമിത്രയും അവരെ മംഗളാരതിയുഴിഞ്ഞ് സ്വീകരിച്ചു. ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ അയോദ്ധ്യ ധർമ്മത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും നിത്യവസന്തമായി ചിരകാലം ശോഭിച്ചു. ===അഭിഷേകവിഘ്നം=== കൈകേയീ രാജാവായ അശ്വപതിയുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനും ഭരതന്റെ അമ്മാവനുമായ യുധാജിത്ത് അയോദ്ധ്യയിലെത്തി. ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും അവരുടെ പത്നിമാരെയും കൂട്ടി യുധാജിത്ത് കേകേയ രാജ്യത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. പുത്രന്മാർ ദീർഘകാലം മാതുലഗൃഹത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും, പ്രാണതുല്യനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ മനോഹരമായ സാന്നിദ്ധ്യം അയോദ്ധ്യയിലുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ ദശരഥന് അവരുടെ വിരഹം ഒട്ടും ഭാരമായി തോന്നിയില്ല. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ, ദശരഥമഹാരാജാവിനെ നിരന്തരമായ ദുഃസ്വപ്നങ്ങളും ജ്യോതിഷപരമായ ദുർനിമിത്തങ്ങളും വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിക്കുകയാണെന്ന തോന്നലും, വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ അവശതകളും അദ്ദേഹത്തെ അസ്വസ്ഥനാക്കി. ഒട്ടും വൈകാതെ, പ്രജാക്ഷേമതത്പരനും സർവ്വഗുണസമ്പന്നനുമായ ശ്രീരാമനെ അടുത്ത ദിവസത്തെ പുണ്യമായ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോദ്ധ്യയുടെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യാൻ രാജാവ് തിരുമാനിച്ചു. രാജസഭയിൽ മന്ത്രിമാരുടെയും സാമന്തരാജാക്കന്മാരുടെയും പ്രമുഖ പൗരന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് അദ്ദേഹം ഈ പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയപ്പോൾ, സദസ്സ് മുഴുവൻ ഹർഷാരവത്തോടെയും ജയഘോഷങ്ങളോടെയും ആ തീരുമാനത്തെ ഒന്നടങ്കം സ്വാഗതം ചെയ്തു. ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്തയറിഞ്ഞ് കോസലരാജ്യം ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. കൊട്ടാരങ്ങളിലും രാജവീഥികളിലും വർണ്ണത്തോരണങ്ങൾ ഉയർന്നു; സുഗന്ധജലം തളിച്ച് നഗരം അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി. എന്നാൽ, ഈ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങൾ കണ്ട കൈകേയിയുടെ കൂനിയായ ദാസി മന്ഥരയുടെ മനസ്സിൽ കടുത്ത അസൂയയും വിദ്വേഷവും പുകഞ്ഞു. അവൾ അന്തപുരത്തിൽ വിശ്രമിക്കുകയായിരുന്ന കൈകേയിയുടെ അടുക്കലേക്ക് ഓടിയെത്തി. ആദ്യം രാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്ത കേട്ട് ആനന്ദിച്ച് മന്ഥരയ്ക്ക് രത്നഹാരം സമ്മാനിച്ച കൈകേയിയെ, മന്ഥര തന്റെ വിഷം പുരണ്ട വാക്കുകളാൽ ഭയപ്പെടുത്തി. രാമൻ രാജാവായാൽ കൗസല്യ രാജമാതാവാകുമെന്നും, കൈകേയിയും ഭരതനും അവരുടെ ദാസന്മാരായി അധഃപതിക്കുമെന്നും, ഭരതന്റെ ജീവൻ പോലും അപകടത്തിലാകുമെന്നും മന്ഥര കള്ളക്കഥകൾ മെനഞ്ഞു. ഒടുവിൽ, പണ്ട് തിമിധ്വജനുമായുള്ള ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ രഥചക്രം തകർന്നപ്പോൾ ദശരഥന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചതിനായി രാജാവ് നൽകിയിരുന്ന, ഇതുവരെ ഉപയോഗിക്കാത്ത രണ്ടു വരങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ആവശ്യപ്പെടാൻ മന്ഥര കൈകേയിയെ ഉപദേശിച്ചു: ഒന്നാമത്തെ വരം: രാമന് പകരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കുക. രണ്ടാമത്തെ വരം: ശ്രീരാമൻ മരവുരി ധരിച്ച് താപസവേഷത്തിൽ പതിനാലു വർഷം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുക. ദുർബുദ്ധി തലയ്ക്കുപിടിച്ച കൈകേയി തന്റെ സർവ്വാഭരണങ്ങളും വലിച്ചെറിഞ്ഞ്, മുടി അഴിച്ചിട്ട്, ഇരുണ്ട ക്രോധാഗാരത്തിൽ(കോപഗൃഹത്തിൽ) ചെന്ന് നിലത്തു കിടന്നു. സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കാനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ദശരഥൻ കണ്ടത് നിലത്തു കിടന്നു കരയുന്ന തന്റെ പ്രിയപത്നിയെയാണ്. സ്നേഹത്തോടെ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് കാരണം തിരക്കിയ രാജാവിനെക്കൊണ്ട്, താൻ ചോദിക്കുന്നത് നൽകുമെന്ന് കൈകേയി സത്യം ചെയ്യിച്ചു. തുടർന്ന്, ഇടിത്തീപോലെ ആ രണ്ടു വരങ്ങളും അവൾ രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മാത്രയിൽ ഇടിവെട്ടേറ്റ വൃക്ഷംപോലെ ദശരഥൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് കൈകൂപ്പി കൈകേയിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് കേണു: "കൈകേയീ, രാമൻ നിനക്ക് എന്ത് അപരാധമാണ് ചെയ്തത്? അവൻ നിന്നെ സ്വന്തം അമ്മയായ കൗസല്യയേക്കാൾ സ്നേഹിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ! വേണമെങ്കിൽ രാജ്യം മുഴുവൻ ഭരതന് നൽകാം, എന്നാൽ എന്റെ പ്രാണനായ രാമനെ കാട്ടിലേക്ക് അയക്കരുതേ. രാമനെ പിരിഞ്ഞ് എനിക്ക് ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാനാകില്ല." എന്നാൽ കരിങ്കല്ലിനേക്കാൾ കഠിനമായ മനസ്സോടെ കൈകേയി തന്റെ ആവശ്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. നേരം പുലരുവോളം ദശരഥൻ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് തളർന്നുകിടന്നു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ പട്ടാഭിഷേക ചടങ്ങുകൾക്കായി ശ്രീരാമനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ സുമന്ത്രർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. സന്തോഷത്തോടെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമൻ കണ്ടത് കണ്ണീരിൽ കുളിച്ചു കിടക്കുന്ന പിതാവിനെയും നിർവികാരയായി നിൽക്കുന്ന കൈകേയിയെയുമാണ്. കാര്യമന്വേഷിച്ച രാമനോട് കൈകേയി ആ രണ്ടു വരങ്ങളെക്കുറിച്ചും നിഷ്കരുണം തുറന്നുപറഞ്ഞു. ഒരു ഭാവഭേദവും കൂടാതെ, പുഞ്ചിരിയോടെ ശ്രീരാമൻ ആ കൽപന ശിരസ്സാവഹിച്ചു: "അമ്മേ, പിതാവിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കുക എന്നതാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം. ഭരതൻ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് പരമാനന്ദമേയുള്ളൂ. ഒരു മടിയും കൂടാതെ ഞാൻ ഇന്ന് തന്നെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് യാത്ര തിരിക്കാം." തുടർന്ന് മാതാവായ കൗസല്യയെ കണ്ട് അനുഗ്രഹം വാങ്ങിയ ശേഷം രാമൻ സീതയുടെ അരികിലെത്തി വിടപറയാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ശ്രീരാമന്റെ വനവാസവാർത്ത കേട്ട സീതാദേവി ഒട്ടും പതറാതെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: "പ്രഭോ, ദേഹത്തെ പിന്തുടരുന്ന നിഴൽപോലെ അങ്ങയെ അനുഗമിക്കുകയാണ് എന്റെ ധർമ്മം. അങ്ങയോടൊപ്പമുള്ള വനവാസം എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗതുല്യമാണ്, അങ്ങയെ പിരിഞ്ഞുള്ള കൊട്ടാരസുഖം എനിക്ക് നരകത്തേക്കാൾ ഭയാനകമാണ്. ഞാൻ അങ്ങയോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് വരികതന്നെ ചെയ്യും."സീതയുടെ അചഞ്ചലമായ പ്രേമത്തിനും പാതിവ്രത്യത്തിനും മുന്നിൽ ശ്രീരാമന് സമ്മതിക്കേണ്ടി വന്നു. ഇതറിഞ്ഞ് ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ വില്ലുമെടുത്ത് മുന്നോട്ടുവന്നു: "അധർമ്മിയായ ഈ വൃദ്ധരാജാവിനെ തടവറയിലാക്കി, ജ്യേഷ്ഠനായ അങ്ങയെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തും. അതിനെതിരുനിൽക്കുന്ന സകലരെയും ഞാൻ വധിക്കും." എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ശാന്തനാക്കി. വിധിവിഹിതത്തെയും (ദൈവത്തെയും) പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തെയും കുറിച്ച് ലക്ഷ്മണനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. അതോടെ ക്രോധം ശമിച്ച ലക്ഷ്മണൻ, ജ്യേഷ്ഠനില്ലാത്ത ഒരു ജീവിതം തനിക്കില്ലെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച് അവരുടെ ദാസനായി വനത്തിലേക്ക് കൂടെപ്പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. യാത്രതിരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് ലക്ഷ്മണൻ മാതാവായ സുമിത്രയുടെ അനുഗ്രഹം തേടിയെത്തി. ആ പുണ്യമാതാവ് ലക്ഷ്മണന് നൽകിയ ഉപദേശം ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ഉദാത്തമായ ഒന്നായിരുന്നു: **"രാമം ദശരഥം വിദ്ധി മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാം |** **അയോദ്ധ്യാമടവീം വിദ്ധി ഗച്ഛ താത യഥാസുഖം ||"** *(മകനേ, ശ്രീരാമനെ നിന്റെ പിതാവായ ദശരഥനായും, സീതാദേവിയെ നിന്റെ സ്വന്തം അമ്മയായ എന്നെപ്പോലെയും, ഈ കൊടുംകാടിനെ നമ്മുടെ അയോദ്ധ്യയായും കണ്ടുകൊണ്ട് നീ സുഖമായി പോയി വരിക).* കൊട്ടാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയ മൂവർക്കും ധരിക്കാനായി ക്രൂരയായ കൈകേയി സ്വന്തം കൈകളാൽ മരവുരികൾ (താപസവസ്ത്രങ്ങൾ) എടുത്തുനൽകി. രാമനും ലക്ഷ്മണനും സന്തോഷത്തോടെ രാജകീയവസ്ത്രങ്ങൾ മാറ്റി മരവുരി ധരിച്ചു. എന്നാൽ പട്ടുതുണികളിൽ മാത്രം വളർന്ന രാജകുമാരിയായ സീതാദേവിക്ക് ആ പരുക്കൻ മരവുരി എങ്ങനെ ഉടുക്കണമെന്ന് അറിയാതെ, ലജ്ജയോടെ കണ്ണീരൊഴുക്കി അത് കയ്യിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കേണ്ടി വന്നു. ശ്രീരാമൻ സ്വയം മുന്നോട്ടുവന്ന് സീതയുടെ പട്ടുചേലയ്ക്ക് മീതെ ആ മരവുരി കെട്ടിക്കൊടുത്തു. ഈ ദാരുണമായ കാഴ്ച കണ്ട കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷി അതിയായ കോപത്തോടെ കൈകേയിയെ ശാസിച്ചു: "ദുഷ്ടയായ കൈകേയീ, നീ അതിരു കടക്കരുത്! രാമന് മാത്രമേ നീ വനവാസം വിധിച്ചിട്ടുള്ളൂ. പതിവ്രതയായ സീതയ്ക്ക് വനവാസമില്ല. അവൾ അതിസുന്ദരമായ പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചുതന്നെ രാമനൊപ്പം പോകട്ടെ; അതല്ലെങ്കിൽ രാമൻ മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ സീത അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിലിരുന്ന് രാജ്യം ഭരിക്കട്ടെ!" വസിഷ്ഠന്റെ കൽപനപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ നിന്ന് സീതയ്ക്കായി വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സുമന്ത്രർ രഥത്തിൽ എടുത്തുവെച്ചു. ഗുരുജനങ്ങളോടും മാതാപിതാക്കളോടും യാത്രപറഞ്ഞ്, ആയുധങ്ങളുമേന്തി മൂവരും സുമന്ത്രർ തെളിക്കുന്ന രഥത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ തളർന്നുകിടന്ന ദശരഥൻ അതിയായ ക്രോധത്തോടെ കൈകേയിയോട് അലറി: "പാപിയായ കൈകേയീ, നിന്നെയും നിന്റെ പുത്രനായ ഭരതനെയും ഞാൻ എന്നെന്നേക്കുമായി ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു! എന്റെ മരണാനന്തരം നിങ്ങൾ എനിക്ക് തർപ്പണം പോലും ചെയ്യരുത്!" തുടർന്ന് തന്നെ കൗസല്യയുടെ അന്തപുരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാജാവ് സേവകരോട് കൽപ്പിച്ചു. ഇടയ്ക്കിടെ ബോധം തെളിയുകയും മറയുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ദശരഥൻ, "ഹാ രാമാ... ഹാ പുത്രാ..." എന്ന് വിളിച്ചു വിലപിച്ചുകൊണ്ട് കൗസല്യയുടെ കൊട്ടാരത്തിൽ കിടന്നു. പുറത്ത്, രഥം മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയപ്പോൾ അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങൾ കണ്ണീരോടെ ആ രഥത്തിന് പിന്നാലെ ഓടി. വൃദ്ധരും സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും പോലും രാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ട് വിലപിച്ചു. സന്ധ്യയായപ്പോൾ അവർ തമസാ നദിക്കരയിൽ എത്തി തമ്പടിച്ചു. ജനങ്ങൾ ഉറങ്ങാതെ കാവലിരുന്നെങ്കിലും, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ക്ഷീണം കാരണം അവരെല്ലാം ഗാഢനിദ്രയിലായി. ജനങ്ങളുടെ ഈ കഷ്ടപ്പാട് കണ്ട് മനസ്സലിഞ്ഞ ശ്രീരാമൻ, അവരറിയാതെ രക്ഷപ്പെടാൻ ഒരു തന്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. സുമന്ത്രരോട് രഥം അയോദ്ധ്യയുടെ ദിശയിലേക്ക് അല്പം ഓടിച്ച ശേഷം, അടയാളങ്ങൾ മായ്ച്ച് വടക്കോട്ട് തിരിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. അങ്ങനെ ജനങ്ങളെ പിന്നിലാക്കി അവർ രാത്രിയിൽത്തന്നെ തമസാ നദി കടന്ന് ശൃംഗവേരപുരത്തിലേക്ക് യാത്ര തുടർന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്ന പൗരജനങ്ങൾ രാമൻ പോയതറിഞ്ഞ് തലതല്ലിക്കരഞ്ഞു. നിരാശരും ദുഃഖിതരുമായി അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അവർ, ഉത്സവപ്രതീതി നഷ്ടപ്പെട്ട് ശ്മശാനതുല്യമായി മാറിയ നഗരത്തിൽ ശ്രീരാമന്റെ തിരിച്ചുവരവിനായി കണ്ണീരോടെ കാത്തിരുന്നു. === പാദുകാഭിഷേകം=== തമസാനദി പിന്നിട്ട് വടക്കോട്ടു സഞ്ചരിച്ച ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതാദേവിയും ശൃംഗവേരപുരത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ആഗമനമറിഞ്ഞ് നിഷാദരാജാവായ ഗുഹൻ അതിയായ ആനന്ദത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ഓടിയെത്തി. രാജകുമാരന്മാർക്കായി വിശിഷ്ടമായ ഭോജനങ്ങളും പഴവർഗ്ഗങ്ങളും ശയനസൗകര്യങ്ങളും ഗുഹൻ ഒരുക്കിയെങ്കിലും, താപസവ്രതമനുഷ്ഠിക്കുന്ന തങ്ങൾക്ക് രാജകീയ സൽക്കാരങ്ങൾ വർജ്ജ്യമാണെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ അവ സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു. അന്നുരാത്രി അവർ ഒരു വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ തൃപ്തിയോടെ വിശ്രമിച്ചു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ, വനവാസികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ രൂപം സ്വീകരിക്കാനായി ഗുഹൻ കൊണ്ടുവന്ന വടവൃക്ഷത്തിന്റെ (പേരാലിന്റെ) പാൽ തലയിൽ പുരട്ടി രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ജടാമകുടം തീർത്തു. സുമന്ത്രരെ കണ്ണീരോടെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടക്കി അയച്ച ശേഷം, ഗുഹൻ സ്വയം ഒരുക്കിയ മനോഹരമായ തോണിയിൽ അവർ ഗംഗാനദി കടന്നു. പതിനാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് ശേഷം അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ വീണ്ടും ശൃംഗവേരപുരത്ത് എത്താമെന്നും ഗുഹനെ കാണാമെന്നും ശ്രീരാമൻ വാക്കു നൽകി. ഗംഗ കടന്ന പുണ്യസംഘം പ്രയാഗയിലെത്തി തപോനിധിയായ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയെ വണങ്ങി. മഹർഷിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രകൃതിഭംഗി തുളുമ്പുന്നതും പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവുമായ ചിത്രകൂട പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കാൻ അവർ തീരുമാനിച്ചു. കാളിന്ദീനദി (യമുന) കടന്ന്, വഴിമധ്യേ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഗ്രഹാശിസ്സുകൾ വാങ്ങി അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ലക്ഷ്മണൻ മനോഹരമായ മുളകളും മരച്ചില്ലകളും കൊണ്ട് പുണ്യനദിയായ മന്ദാകിനിയുടെ തീരത്ത് ഒരു പർണ്ണശാല നിർമ്മിച്ചു. പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ കളകൂജനങ്ങളും കാട്ടരുവികളുടെ സംഗീതവും നിറഞ്ഞ ആ കാനനഭൂമിയിൽ അവർ അയോദ്ധ്യയെപ്പോലും വിസ്മരിച്ച് ശാന്തിയോടെ വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശൂന്യമായ രഥവുമായി സുമന്ത്രർ അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ നഗരം ഒന്നാകെ വിലാപത്തിലാണ്ടു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതയും കൊടുംകാട്ടിലേക്ക് കാൽനടയായി പോയ വിവരം അറിഞ്ഞതോടെ ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ നില അത്യന്തം വഷളായി. പ്രാണതുല്യനായ രാമന്റെ വിരഹവേദനയിൽ ഉരുകിയ രാജാവ്, തന്റെ യൗവനകാലത്തുണ്ടായ ഒരു ദുരന്തം ഓർത്തെടുത്തു. പണ്ട് സരയൂതീരത്ത് നായാട്ടിനിടയിൽ ഇരുട്ടത്ത് ആന വെള്ളം കുടിക്കുന്ന ശബ്ദമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച്, ശബ്ദവേധിയായ അസ്ത്രമയച്ച് താൻ കൊലപ്പെടുത്തിയ ശ്രവണകുമാരൻ എന്ന തപോധനന്റെ കഥ രാജാവ് ഓർത്തു. മകന്റെ വേർപാടിൽ മനംനൊന്ത് മരിച്ച ആ അന്ധരായ മാതാപിതാക്കൾ, "ഞങ്ങളെപ്പോലെ നീയും പുത്രവിയോഗത്താൽ മരണപ്പെടും" എന്ന് അന്ന് ശപിച്ചിരുന്നു. ആ ശാപം ഓർത്തുവിങ്ങി, "ഹാ രാമാ... ഹാ ലക്ഷ്മണാ... ഹാ ജാനകീ..." എന്ന് പുലമ്പിക്കൊണ്ട്, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ദശരഥമഹാരാജാവ് കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞു. രാജാവില്ലാത്ത രാജ്യം അരാജകത്വത്തിലാകുമെന്നതിനാൽ, കുലഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭൗതികശരീരം തൈലദ്രോണിയിൽ (എണ്ണത്തോണിയിൽ) കേടുകൂടാതെ സൂക്ഷിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ ഒന്നും വെളിപ്പെടുത്താതെ ഭരതശത്രുഘ്നന്മാരെ അടിയന്തരമായി കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാൻ കേകേയത്തിലേക്ക് ദൂതന്മാരെ അയച്ചു. മടങ്ങിവരുന്ന വഴിയിൽ ഭയാനകമായ ദുർനിമിത്തങ്ങൾ കണ്ട് അസ്വസ്ഥനായ ഭരതൻ, അയോദ്ധ്യയിലെത്തിയപ്പോൾ കണ്ടത് ശ്മശാനമൂകമായ നഗരത്തെയാണ്. പിതാവിനെ കാണാതെ വ്യാകുലനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ഭരതനോട്, ദശരഥന്റെ മരണവിവരവും രാമന്റെ വനവാസവും താൻ ചെയ്ത കുടിലതന്ത്രങ്ങളും കൈകേയി അഹങ്കാരത്തോടെ തുറന്നുപറഞ്ഞു. വാർത്ത കേട്ട ഭരതൻ ഇടിവെട്ടേറ്റതുപോലെ തരിച്ചുപോയി. ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ഭരതൻ മാതാവായ കൈകേയിയെ അതിനിശിതമായി തള്ളിപ്പറഞ്ഞു: "അധർമ്മിണിയായ രാക്ഷസീ! എന്റെ പിതാവിനെ കൊന്നവളും സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനെ കാട്ടിലയച്ചവളുമായ നിന്നെ ഞാൻ മാതാവായി കാണുന്നില്ല. ഈ ലോകാവസാനം വരെ ഒരു പെൺകുട്ടിക്കും 'കൈകേയി' എന്ന പേര് ആരും നൽകാൻ ഇടവരരുതെന്ന് ഞാൻ ശപിക്കുന്നു!" തുടർന്ന് കൗസല്യാദേവിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് ഭരതൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ കൊടുംപാപത്തിൽ തനിക്ക് ഒരു പങ്കുമില്ലെന്ന് സത്യം ചെയ്ത ഭരതന്റെ നിഷ്കളങ്കത മനസ്സിലാക്കി കൗസല്യ അവനെ ചേർത്തുപിടിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി നിന്ന മന്ഥരയെക്കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ശത്രുഘ്നൻ അവളെ ക്രൂരമായി പ്രഹരിച്ചു. എന്നാൽ "ഹീനയാണെങ്കിലും ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അധർമ്മമാണ്" എന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ച് ഭരതൻ ശത്രുഘ്നനെ ശാന്തനാക്കി; മന്ഥര പ്രാണഭയത്തോടെ ഓടിയൊളിച്ചു. ഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ ഭൗതികശരീരം സരയൂതീരത്ത് യഥാവിധി സംസ്കരിക്കുകയും ശേഷക്രിയകൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. രാജസിംഹാസനം സ്വീകരിക്കാൻ മന്ത്രിമാരും ഗുരുനാഥന്മാരും ഭരതനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, "ജ്യേഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ മാത്രമാണ് ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഏക അവകാശി" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് ഭരതൻ അത് നിരസിച്ചു. തുടർന്ന്, ശ്രീരാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാനായി രാജമാതാക്കളോടും വസിഷ്ഠാദി മുനിമാരോടും ചതുരംഗസേനയോടും സകല അയോദ്ധ്യാവാസികളോടും ഒപ്പം ഭരതൻ ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. വഴിയിൽ ഭരതന്റെ ഉദ്ദേശ്യശുദ്ധി തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഗുഹനും ഭരദ്വാജ മഹർഷിയും അവരെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ അനുഗ്രഹിച്ചു യാത്രയാക്കി. വിശാലമായ സൈന്യത്തിന്റെ വരവ് കണ്ട്, അയോദ്ധ്യാ സിംഹാസനം ശാശ്വതമാക്കാൻ ഭരതൻ തങ്ങളെ വധിക്കാൻ വരികയാണെന്ന് ലക്ഷ്മണൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു. വില്ലും ശരങ്ങളുമെടുത്ത് ലക്ഷ്മണൻ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിയപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ അവനെ ശാന്തനാക്കി: "ലക്ഷ്മണാ, ഭരതന്റെ ആത്മസ്നേഹത്തെ നീ സംശയിക്കരുത്. അവൻ നമ്മെ കാണാനും തിരികെ കൊണ്ടുപോകാനും മാത്രമാണ് വരുന്നത്." തന്റെ രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് ഓടിയെത്തിയ ഭരതൻ ശ്രീരാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. പിതാവിന്റെ വിയോഗവാർത്ത ഭരതനിൽ നിന്ന് കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ മൂർച്ഛിച്ചു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു സാധാരണ പുത്രനെപ്പോലെ ഭഗവാൻ വിലപിച്ചു. തുടർന്ന് സഹോദരന്മാർ മന്ദാകിനി നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഇംഗുദീഫലത്തിന്റെ (കാട്ടുപഴത്തിന്റെ) കാമ്പുകൊണ്ട് പിതാവിനായി കണ്ണീരോടെ ശ്രാദ്ധപിണ്ഡം സമർപ്പിച്ചു. പിറ്റേന്ന് നടന്ന മഹാസഭയിൽ, അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യഭാരം ഏറ്റെടുക്കാൻ ഭരതൻ കൈകൂപ്പി അപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തിൽ നിന്നും അണുവിട വ്യതിചലിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ തയ്യാറായില്ല. വിധിവിഹിതവും കാലത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി രാമൻ ഭരതനെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ തീരുമാനം മാറ്റാനായി ദർഭപ്പുല്ല് വിരിച്ച് നിരാഹാരസത്യാഗ്രഹത്തിനൊരുങ്ങിയ ഭരതനെ, ആകാശത്തുനിന്നും അദൃശ്യരായി ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ചേർന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു (രാവണവധം എന്ന അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാകാൻ രാമന്റെ വനവാസം അനിവാര്യമായിരുന്നു). പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്ന ദിവസം താൻ അയോദ്ധ്യയിൽ മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കാമെന്ന് ശ്രീരാമൻ ഭരതന് വാക്കു നൽകി. നിവൃത്തിയില്ലാതെ, ഭരതൻ ഭക്തിപൂർവ്വം രത്നഖചിതമായ ശ്രീരാമപാദുകങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ ആ പാദുകങ്ങളിൽ തന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് അവ ഭരതന് നൽകി. പാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേറ്റി ഭരതൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു: "ജ്യേഷ്ഠാ, അങ്ങ് മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ ഈ ദിവ്യപാദുകങ്ങളെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജിക്കും. അങ്ങയെപ്പോലെ മരവുരി ധരിച്ച്, അയോദ്ധ്യക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഒരു താപസനായി വസിച്ച് അങ്ങയുടെ ദാസനായി ഞാൻ ഭരണം നടത്തും. എന്നാൽ പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്നതിന്റെ അടുത്ത പ്രഭാതത്തിൽ അങ്ങ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്ത് ജീവനൊടുക്കും!" ശ്രീരാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ, ആ പുണ്യപാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേന്തി കണ്ണീരോടെ ഭരതനും പരിവാരങ്ങളും അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങി. തുടർന്ന് നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ആ പാദുകങ്ങളെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ഭരതൻ ശ്രീരാമൻ്റെ പ്രതിനിധിയായ് ഭരണം ആരംഭിച്ചു. === രാമന്റെ വനവാസം=== ഭരതനും രാജമാതാക്കളും അയോദ്ധ്യാവാസികളും വിടപറഞ്ഞുപോയ ചിത്രകൂടത്തിൽ തുടർന്നു വസിക്കുന്നത് പഴയ ഓർമ്മകളെ ഉണർത്തുമെന്നും, ദുഃഖഭാരം വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്നും ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അതിനാൽ, പുണ്യഭൂമിയായ ചിത്രകൂടത്തോട് വിടപറഞ്ഞ് ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതാദേവിയും ഘോരവിപിനമായ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ തപോനിധിയായ അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. മഹർഷിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമ്മപത്നിയായ അനസൂയാദേവിയും അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ മൂവരെയും സ്വീകരിച്ചു. പതിവ്രതാരത്നമായ അനസൂയ, സീതാദേവിയെ സ്വന്തം മകളെപ്പോലെ ചേർത്തുപിടിച്ച് ഉദാത്തമായ പാതിവ്രത്യധർമ്മങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. സ്നേഹോപഹാരമായി, ഒരിക്കലും മാഞ്ഞുപോകാത്ത ദിവ്യമായ അംഗരാഗവും (സുഗന്ധലേപനം), അഴുക്കുപുരളാത്ത വസ്ത്രങ്ങളും, ദിവ്യമായ ആഭരണങ്ങളും, ഒരു വാടാത്ത പുഷ്പമാലയും അനസൂയ സീതയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചു. ആ ദിവ്യാഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞുനിന്ന സീതാദേവി സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ സർവ്വൈശ്വര്യങ്ങളോടെ ശോഭിച്ചു. അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്നും അനുഗ്രഹം വാങ്ങി അവർ നിബിഡവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ പോലും ഭയന്നോടുന്ന ആ ഘോരവനത്തിൽ വെച്ച്, പർവ്വതസമാനമായ ശരീരവും രക്തം ഇറ്റുവീഴുന്ന കുന്തവുമേന്തിയ വിരാധൻ എന്ന ഭയാനകനായ രാക്ഷസൻ അവരുടെ വഴിമുടക്കി. അവൻ കണ്ണടച്ചുതുറക്കുന്ന വേഗത്തിൽ സീതാദേവിയെ കൈക്കലാക്കി അട്ടഹസിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരബലത്താൽ ആയുധങ്ങളേറ്റു മരിക്കാത്ത ശരീരമായിരുന്നു വിരാധന്റേത്. ശ്രീരാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളൊന്നും അവനെ ഏശിയില്ല. എന്നാൽ, ഒരു തരിമ്പും പതറാതെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അവന്റെ ഇരു കൈകളും വെട്ടിമാറ്റി താഴെയിട്ടു. തുടർന്ന്, അവനെ വധിക്കാനുള്ള ഏകവഴി ജീവനോടെ മണ്ണിൽ കുഴിച്ചുമൂടുകയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ലക്ഷ്മണൻ ഒരു വലിയ കുഴിയുണ്ടാക്കി അവനെ അതിലിട്ട് മൂടി. മണ്ണടിയുന്നതോടെ വിരാധന്റെ രാക്ഷസശാപം നീങ്ങി. കുബേരന്റെ ശാപത്താൽ രാക്ഷസനായി മാറിയ സാക്ഷാൽ തുമ്പുരു എന്ന ഗന്ധർവ്വരാജനായിരുന്നു അവൻ. ശ്രീരാമന്റെ പാദസ്പർശത്താൽ പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച തുമ്പുരു, ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് അനുഗ്രഹം വാങ്ങുകയും, വനത്തിനുള്ളിലുള്ള ശരഭംഗ മുനിയെയും സുതീക്ഷ്ണ മുനിയെയും പോയി കാണാൻ ഉപദേശിച്ചുകൊണ്ട് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അവർ തപോവൃദ്ധനായ ശരഭംഗ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ എത്തിയിട്ടും, ശ്രീരാമന്റെ ദിവ്യദർശനം ലഭിക്കുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു ശരഭംഗൻ. ഭഗവാനെ കൺകുളിർക്കെ കണ്ടു വണങ്ങിയ മഹർഷി, മൂവരുടെയും സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ യോഗാഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് അതിൽ പ്രവേശിച്ച് ദിവ്യശരീരത്തോടെ ബ്രഹ്മലോകം പൂകി. ആ വനപ്രദേശത്തുണ്ടായിരുന്ന അനേകം മുനിമാർ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി, രാക്ഷസന്മാർ കൊന്നുതിന്ന താപസന്മാരുടെ ഭീമാകാരമായ അസ്ഥികൂടങ്ങൾ ഭഗവാന് കാട്ടിക്കൊടുത്തു. മുനിമാരുടെ ദാരുണമായ അവസ്ഥ കണ്ട് കണ്ണ് നിറഞ്ഞ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ, വില്ലിൽ തൊട്ട് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഈ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ സർവ്വ രാക്ഷസന്മാരെയും നിഗ്രഹിച്ച്, തപോധനന്മാർക്ക് ഭയരഹിതമായി ജീവിക്കാനുള്ള ശാന്തി ഞാൻ നൽകിക്കൊള്ളാം!" തുടർന്ന് അവർ ശരഭംഗന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സുതീക്ഷ്ണ മുനിയെ സന്ദർശിച്ചു. രാമദർശനത്താൽ ധന്യനായ സുതീക്ഷ്ണൻ ഭഗവാനെ വേണ്ടവിധം സൽക്കരിച്ചു. മുനികളോട് യാത്രാനുമതി വാങ്ങി അവർ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ വിവിധ പുണ്യാശ്രമങ്ങൾ സന്ദർശിക്കാനായി പുറപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതാദേവിയും ചേർന്ന് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ അനേകം മുനിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ മാറിമാറി വസിച്ചു. മണ്ഡകർണ്ണി മഹർഷിയുടെയും മറ്റ് സിദ്ധന്മാരുടെയും പവിത്രമായ സങ്കേതങ്ങളിൽ അവർ കഴിഞ്ഞുകൂടി. വ്രതനിഷ്ഠയോടും പ്രകൃതിഭംഗി ആസ്വദിച്ചും, മഹർഷിമാരുടെ സത്സംഗങ്ങളിൽ പങ്കുചേർന്നും ഏതാണ്ട് പത്തു വർഷക്കാലം ഒരു നിമിഷംപോലെ ആ കാനനഭൂമിയിൽ കടന്നുപോയി. വനവാസത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലേക്ക് അടുത്തപ്പോൾ, അവർ വീണ്ടും സുതീക്ഷ്ണ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ തിരിച്ചെത്തുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പരമജ്ഞാനിയായ അഗസ്ത്യമഹർഷിയെ ദർശിക്കാനായി യാത്രയാവുകയും ചെയ്തു. ആകാശമുട്ടെ വളർന്ന് സൂര്യന്റെ വഴി തടസ്സപ്പെടുത്തിയ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ചവനും, ദേവന്മാർക്ക് ഭയമുണ്ടാക്കിയ കാളകേയന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനായി മഹാസമുദ്രം മുഴുവൻ കൈക്കുമ്പിളിലാക്കി കുടിച്ചു വറ്റിച്ചവനും, വനവാസികളെ കൊന്നുതിന്നിരുന്ന വാതാപി-ഇല്വലന്മാർ എന്ന അസുരന്മാരെ ഉദരത്തിലിട്ട് ദഹിപ്പിച്ചവനും, കാവേരീനദിയെ ദക്ഷിണഭാരതത്തിലേക്ക് ഒഴുക്കിയവനുമായ സാക്ഷാൽ അഗസ്ത്യമഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ആഗമനം മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞ അഗസ്ത്യൻ, അതിയായ ആനന്ദത്തോടെ മൂവരെയും ആശ്രമത്തിലേക്ക് സ്വീകരിച്ച് പൂജിച്ചു. തുടർന്ന്, രാവണവധം എന്ന അവതാരലക്ഷ്യത്തിനായി ദേവന്മാർ തന്നേൽപ്പിച്ചിരുന്ന അമൂല്യമായ ദിവ്യായുധങ്ങൾ മഹർഷി ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ചു: വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ച് മഹാവിഷ്ണു പണ്ട് അസുരനാശത്തിനായി ഉപയോഗിച്ച വൈഷ്ണവധനുസ്സ്, ഒരിക്കലും അമ്പുകൾ ഒടുങ്ങാത്ത, സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന രണ്ട് അക്ഷയതൂണീരങ്ങൾ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ സ്വർണ്ണപ്പിടിയുള്ള അതിമനോഹരമായ ദിവ്യവാൾ. ഈ ആയുധങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച രാമനോട്, ശേഷിക്കുന്ന വനവാസക്കാലം സമാധാനപരമായി ചെലവഴിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം ഗോദാവരീ തീരത്തുള്ള 'പഞ്ചവടി' ആണെന്ന് അഗസ്ത്യമുനി ഉപദേശിച്ചു. അഗസ്ത്യമുനിയോട് യാത്രപറഞ്ഞ് പഞ്ചവടി ലക്ഷ്യമാക്കി പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു വലിയ പേരാലിന്റെ കൊമ്പിൽ പർവ്വതസമാനമായ ശരീരമുള്ള ഒരു ഭീമാകാരനായ കഴുകനെ അവർ കണ്ടുമുട്ടി. രാക്ഷസനാണെന്ന് കരുതി രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വില്ലെടുത്തു. എന്നാൽ, ആ പക്ഷിരാജൻ മധുരമായ സ്വരത്തിൽ സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. സൂര്യസാരഥിയായ അരുണന്റെ പുത്രനും, അറുപതിനായിരം വർഷം പ്രായമുള്ളവനും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പ്രാണസുഹൃത്തുമായ സാക്ഷാൽ ജടായു ആയിരുന്നു അത്. ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരാണ് തങ്ങളെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ ജടായു ആനന്ദബാഷ്പം പൊഴിച്ചു. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും കാനനത്തിൽ നായാട്ടിനോ മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കോ പോകുമ്പോൾ, പുത്രിയെപ്പോലെ സീതാദേവിയെ താൻ സംരക്ഷിച്ചുകൊള്ളാമെന്ന് ജടായു വാക്കുനൽകി. തുടർന്ന് പഞ്ചവടിയിലെത്തിയ ലക്ഷ്മണൻ, ഫലവൃക്ഷങ്ങളും പൂന്തോട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഗോദാവരീ നദിയുടെ മനോഹരമായ തീരത്ത്, മുളകളും ഇലകളും മണ്ണും ചേർത്ത് അതിമനോഹരമായ ഒരു പർണ്ണശാല തീർത്തു. സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ശ്രീരാമൻ ആ പർണ്ണശാലയിൽ ഒരു ദേവനെപ്പോലെ ശാന്തിയോടെ വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ===സീതാപഹരണം=== പഞ്ചവടിയിലെ പവിത്രമായ പർണ്ണശാലയിൽ സീതാദേവിയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ വസിക്കുന്ന കാലം. ഒരു പ്രഭാതത്തിൽ, ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ സഹോദരിയും കാമരൂപിണിയുമായ ശൂർപ്പണഖ ആ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിച്ചേർന്നു. കാമദേവനെപ്പോലെ അതിസുന്ദരനായ ശ്രീരാമനെ കണ്ട മാത്രയിൽ അവളിൽ അന്ധമായ അനുരാഗം ജനിച്ചു. സുന്ദരിയായ ഒരു യുവതിയുടെ വേഷം കെട്ടി അവൾ ശ്രീരാമനെ സമീപിച്ച് തന്നെ പത്നിയായി സ്വീകരിക്കണമെന്ന് യാചിച്ചു. എന്നാൽ താൻ 'ഏകപത്നീവ്രതസ്ഥനാണെന്നും' പത്നിയായ സീത തന്നോടൊപ്പമുണ്ടെന്നും പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞ ശ്രീരാമൻ, അവിവാഹിതനും വീരനുമായ അനുജൻ ലക്ഷ്മണനെ സമീപിക്കാൻ കളിവാക്കായി നിർദ്ദേശിച്ചു. ശൂർപ്പണഖ ലക്ഷ്മണന്റെ അരികിലെത്തി മോഹാഭ്യർത്ഥന നടത്തിയപ്പോൾ, താൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വെറുമൊരു ദാസൻ മാത്രമാണെന്നും തന്നെ വേട്ടാൽ അവളും ദാസിയാകുമെന്നും പറഞ്ഞ് ലക്ഷ്മണൻ അവളെ വീണ്ടും രാമന്റെ അരികിലേക്ക് തിരിച്ചയച്ചു. ഇരു രാജകുമാരന്മാരും തന്നെ പരിഹസിക്കുകയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ശൂർപ്പണഖ ക്രോധം പൂണ്ട് തന്റെ ഭീകരമായ രാക്ഷസരൂപം പുറത്തെടുത്തു. രാമൻ തന്നെ സ്വീകരിക്കാത്തതിന് കാരണം സീതയാണെന്ന് ഉറപ്പിച്ച അവൾ, സീതാദേവിയെ വിഴുങ്ങാനായി അട്ടഹസിച്ചുകൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. ഭയന്നുവിറച്ച സീതയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമന്റെ ആജ്ഞയോടെ ലക്ഷ്മണൻ വാളൂരി മുന്നോട്ടുവരികയും, നിമിഷനേരം കൊണ്ട് ആ രാക്ഷസിയുടെ കാതുകളും മൂക്കും ഛേദിച്ചു താഴെയിടുകയും ചെയ്തു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ ഘോരമായി നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് വനത്തിലേക്ക് ഓടിപ്പോയി. അംഗഭംഗം വന്ന ശൂർപ്പണഖ ജനസ്ഥാനത്തിന്റെ അധിപന്മാരായ തന്റെ അർദ്ധസഹോദരന്മാരായ ഖരന്റെയും ദൂഷണന്റെയും ത്രിശിരസ്സിന്റെയും സന്നിധിയിലെത്തി കണ്ണീരോടെ ആവലാതി പറഞ്ഞു. സഹോദരിയുടെ അപമാനത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ ഖരൻ ആദ്യം പതിനാല് ഉഗ്രരാക്ഷസന്മാരെ രാമനെ വധിക്കാനായി അയച്ചു. എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ അവരെ വധിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ് ഖരനും ദൂഷണനും ത്രിശിരസ്സും പതിനാലായിരം വരുന്ന മഹാരാക്ഷസസേനയോടെ ആയുധങ്ങളുമേന്തി പഞ്ചവടിയെ വളഞ്ഞു. സീതയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ലക്ഷ്മണനെ ഒരു രഹസ്യഗുഹയിൽ കാവൽ നിർത്തിയ ശേഷം, ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ഒറ്റയ്ക്ക് കോദണ്ഡവുമേന്തി ആ മഹാസൈന്യത്തിന് മുന്നിൽ നിലയുറപ്പിച്ചു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുനിന്ന ശ്രീരാമൻ, ഗന്ധർവ്വാസ്ത്രവും വൈഷ്ണവാസ്ത്രവും പ്രയോഗിച്ച് വെറും മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക (ഏകദേശം ഒന്നര മണിക്കൂർ) കൊണ്ട് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെയും ഖര-ദൂഷണ-ത്രിശിരസ്സുമാരെയും നിഗ്രഹിച്ചു കാലപുരിക്കയച്ചു. ജനസ്ഥാനം മുഴുവൻ രാക്ഷസരക്തത്താൽ ചുവപ്പണിഞ്ഞു. ജനസ്ഥാനത്തെ സർവ്വനാശത്തിൽ നിന്നും ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെട്ട അകംപനൻ എന്ന രാക്ഷസനോടൊപ്പം ശൂർപ്പണഖ നേരെ ലങ്കയിലെത്തി രാവണന്റെ സിംഹാസനത്തിന് മുന്നിൽ വീണു നിലവിളിച്ചു. രാമന്റെ അമാനുഷിക ശക്തിയെക്കുറിച്ച് നല്ല ബോധ്യമുണ്ടായിരുന്ന അവൾ, രാവണനെക്കൊണ്ട് രാമനെ നേരിടാൻ ഒരു കുടിലതന്ത്രം മെനഞ്ഞു. സീതാദേവിയുടെ ദിവ്യസൗന്ദര്യത്തെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ അവൾ അതിവർണ്ണന ചെയ്തു: "ദേവലോകത്തോ ഗന്ധർവ്വലോകത്തോ നാഗലോകത്തോ ഇതുപോലൊരു സൗന്ദര്യവതി ഇന്നുവരെ ജനിച്ചിട്ടില്ല. സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്ന ആ സുന്ദരീരത്നം ലങ്കാധിപനായ അങ്ങയുടെ അന്തപുരത്തിനാണ് യോജിക്കുന്നത്. അങ്ങേയ്ക്കുവേണ്ടി അവളെ കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോഴാണ് ലക്ഷ്മണൻ എന്നെ ഇങ്ങനെ വികൃതയാക്കിയത്. രാമനെ വധിച്ച് സീതയെ അങ്ങ് സ്വന്തമാക്കിയാൽ അങ്ങയോളം ഭാഗ്യവാനായി മൂന്നുലോകങ്ങളിലും ആരും ഉണ്ടാകില്ല!" ശൂർപ്പണഖയുടെ വർണ്ണന കേട്ട മാത്രയിൽ കാമാന്ധനായി മാറിയ രാവണൻ, ഏതുവിധേനയും സീതയെ അപഹരിക്കുമെന്ന് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തു. രാവണൻ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി സമുദ്രതീരത്ത് തപസ്സുചെയ്തു കഴിഞ്ഞിരുന്ന അമ്മാവനായ മാരീചന്റെ അരികിലെത്തി. സീതയെ അപഹരിക്കാനുള്ള പദ്ധതിക്ക് സഹായിക്കണമെന്ന് രാവണൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമന്റെ ദിവ്യശക്തിയെക്കുറിച്ച് നേരിട്ടറിയാവുന്ന മാരീചൻ, രാമനോട് ശത്രുത അരുതെന്നും അത് ലങ്കയുടെയും രാക്ഷസകുലത്തിന്റെയും നാശത്തിന് കാരണമാകുമെന്നും ഉപദേശിച്ചു. എന്നാൽ ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ, സഹായിച്ചില്ലെങ്കിൽ ഇപ്പോൾത്തന്നെ മാരീചനെ വധിക്കുമെന്ന് വാളൂരി ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ കയ്യാൽ മരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ പുണ്യവാന്മാരുടെ പരമഗുരുവായ ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രമേറ്റ് മരിക്കുന്നതാണ് ഉത്തമമെന്ന് കരുതി മാരീചൻ ആ വിധി സ്വയം തിരഞ്ഞെടുത്തു. പഞ്ചവടിയിലെത്തിയ മാരീചൻ, സ്വർണ്ണനിറത്തിലുള്ള രോമങ്ങളും ഇന്ദ്രനീലമണികൾ പതിച്ചതുപോലുള്ള കുളമ്പുകളുമുള്ള അതിമനോഹരമായ ഒരു മായാമാനായി മാറി ആശ്രമപരിസരത്ത് തുള്ളിക്കളിച്ചു. പൂക്കൾ പറിക്കുകയായിരുന്ന സീതാദേവി ആ മാനിനെക്കണ്ട് കൗതുകംപൂണ്ട് അതിനെ ജീവനോടെയോ അല്ലാതെയോ പിടിച്ചുതരണമെന്ന് രാമനോട് ഹഠാത് ആഗ്രഹിച്ചു. ഇതൊരു രാക്ഷസമായയാണെന്ന് ലക്ഷ്മണൻ കൃത്യമായി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയെങ്കിലും, പ്രിയതമയുടെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റാനായി രാമൻ വില്ലുമെടുത്ത് മാനിന് പിന്നാലെ പോയി. ലക്ഷ്മണനോട് സീതയ്ക്ക് കാവൽ നിൽക്കാൻ കർശനമായി ആജ്ഞാപിച്ചാണ് രാമൻ പോയത്. കാട്ടിലൂടെ രാമനെ ഏറെ ദൂരം വഴിതെറ്റിച്ചോടിച്ച മാൻ ഒരു രാക്ഷസനാണെന്ന് ഒടുവിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭഗവാൻ, അതിനുനേരെ ഒരസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. രാമബാണം മാറിടത്തിൽ തറച്ച നിമിഷം മാരീചൻ സ്വന്തം രൂപം പ്രാപിക്കുകയും, രാമന്റെ ശബ്ദം അനുകരിച്ച് "ഹാ സീതേ! ഹാ ലക്ഷ്മണാ!" എന്ന് അലറിവിളിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാണൻ വെടിയുകയും ചെയ്തു. ആ വിലാപം ആശ്രമത്തിലിരുന്ന സീതയുടെ കാതുകളിൽ പതിച്ചു. ഭയന്നുവിറച്ച സീതാദേവി രാമന് എന്തോ ആപത്ത് സംഭവിച്ചുവെന്ന് കരുതി ഉടൻതന്നെ രാമന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി പോകാൻ ലക്ഷ്മണനോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. എന്നാൽ ലക്ഷ്മണൻ ശാന്തനായി പറഞ്ഞു: "അമ്മേ, ത്രിലോകങ്ങളിലും ആർക്കും അജയ്യനായ സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമന് ഒരു ആപത്തും വരില്ല. ഇത് രാക്ഷസന്മാരുടെ ചതിപ്രയോഗമാണ്. ജ്യേഷ്ഠന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിച്ച് അമ്മയെ തനിച്ചാക്കി പോകാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല." ഭയത്താൽ ബുദ്ധിഭ്രമം സംഭവിച്ച സീതാദേവി, ലക്ഷ്മണന്റെ പരിശുദ്ധമായ മനസ്സിനെ മുറിവേൽപ്പിക്കുന്ന പരുഷവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "രാമൻ മരിച്ചാൽ എന്നെ സ്വന്തമാക്കാമെന്നോ ഭരതന് രാജ്യം നേടിക്കൊടുക്കാമെന്നോ ഉള്ള ദുഷ്ടചിന്തയോടെയാണോ നീ ഇവിടെ നിൽക്കുന്നത്? നിന്റെ കപടസ്നേഹം ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു!" തന്റെ അമ്മയ്ക്ക് തുല്യമായി കണ്ടിരുന്ന സീതയിൽ നിന്നുള്ള ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലക്ഷ്മണന്റെ ഹൃദയം നുറുങ്ങി. താൻ പോയില്ലെങ്കിൽ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യുമെന്ന് ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, ഗത്യന്തരമില്ലാതെ കണ്ണീരോടെ വനദേവതമാരോട് സീതയെ കാത്തുരക്ഷിക്കാൻ പ്രാർത്ഥിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനെ തേടി കാനനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ആശ്രമം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ട നിമിഷം, കാഷായവസ്ത്രവും ദണ്ഡും കമണ്ഡലുവുമേന്തിയ ഒരു വൃദ്ധ സന്യാസിയുടെ വേഷത്തിൽ രാവണൻ പർണ്ണശാലയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തി ഭിക്ഷ യാചിച്ചു. അതിഥിസൽക്കാരം കുലധർമ്മമായി കണ്ടിരുന്ന സീതാദേവി പഴങ്ങളുമായി പുറത്തിറങ്ങി വന്നു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന സൗന്ദര്യധാമമായ സീതയെക്കണ്ട് രാവണൻ തന്റെ കപടവേഷം അഴിച്ചുവെച്ച് താൻ ലങ്കാധിപനായ രാവണനാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തി. തന്നെ വരിച്ച് ലങ്കയിലെ പട്ടമഹിഷിയാകാൻ അവൻ സീതയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. കോപാകുലയായ സീത പുൽക്കൊടിയെ സാക്ഷിയാക്കി രാവണനെ അതിനിശിതമായി ശാസിച്ചു: "സിംഹത്തിന്റെ ഭാര്യയായ എന്നെ മോഹിക്കുന്ന നീ കുറുക്കനാണ്. രാമബാണം കൊണ്ട് നിന്റെ വംശം മുടിയും!" രോഷാകുലനായ രാവണൻ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ സീതയുടെ മുടിയിലും കൈകളിലും കയറിപ്പിടിച്ച്, അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിർത്തിയിരുന്ന തന്റെ രഥത്തിൽ (ചില പാഠഭേദങ്ങളിൽ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ) സീതയെ ബലമായി പിടിച്ചിരുത്തി ആകാശമാർഗ്ഗേണ ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നുയർന്നു. "ഹാ രാമാ... ഹാ ലക്ഷ്മണാ..." എന്ന് വിളിച്ച് സീത ആകാശത്തുനിന്ന് നിലവിളിച്ചു. സീതാദേവിയുടെ ആർത്തനാദം കേട്ട് മരക്കൊമ്പിലിരുന്ന വൃദ്ധനായ ജടായു ചിറകടിച്ചുയർന്നു. പരസ്ത്രീയെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന രാവണന്റെ അധർമ്മത്തെ ജടായു ആകാശത്തുവെച്ച് തടഞ്ഞുനിർത്തി. തുടർന്ന് ആകാശത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. തന്റെ കൂർത്ത കൊക്കുകളും നഖങ്ങളും ചിറകുകളും ഉപയോഗിച്ച് ജടായു രാവണന്റെ ശരീരം മാന്തിക്കീറി. രാവണന്റെ വില്ലും രഥവും തകർത്തു, കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും കൊന്നു. എന്നാൽ വയോവൃദ്ധനായ ജടായു ക്ഷീണിച്ച തക്കം നോക്കി, രാവണൻ തന്റെ ദിവ്യവാളായ 'ചന്ദ്രഹാസം' ഊരി ജടായുവിന്റെ ഇരു ചിറകുകളും വെട്ടിമാറ്റി. ചിറകറ്റ പക്ഷിരാജൻ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് പ്രാണൻ മാത്രം ബാക്കിയായി നിലത്തേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ സീതയുമായി ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് അതിവേഗം പറന്നു. താഴെ ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ അഞ്ചു വാനരന്മാർ (സുഗ്രീവനും മന്ത്രിമാരും) കൂട്ടംകൂടി ഇരിക്കുന്നത് സീത കണ്ടു. തന്നെ അന്വേഷിച്ചുവരുന്ന രാമന് താൻ പോയ ദിശ മനസ്സിലാകാനായി, സീതാദേവി തന്റെ മേൽവസ്ത്രമായ മഞ്ഞപ്പട്ടുചേലയിൽ ചില ആഭരണങ്ങൾ അഴിച്ചുകെട്ടി ആ വാനരന്മാരുടെ നടുവിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. ലങ്കയിലെത്താൻ വെമ്പൽക്കൊണ്ടിരുന്ന രാവണൻ ഇതൊന്നും കണ്ടില്ല. ലങ്കയിലെത്തിയ രാവണൻ സീതയെ തന്റെ അതിമനോഹരമായ കൊട്ടാരങ്ങൾ കാണിച്ച് പ്രലോഭിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, സീത അവനെ തൃണസമാനമായി അവഗണിച്ചു. കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ സീതയ്ക്ക് ഒരു വർഷത്തെ സമയം അനുവദിച്ചു: "ഒരു വർഷത്തിനകം നീ എന്നെ വരിച്ചില്ലെങ്കിൽ നിന്നെ കഷണങ്ങളാക്കി വെട്ടിനുറുക്കി എന്റെ പ്രഭാതഭക്ഷണമാക്കും!" തുടർന്ന് രാവണൻ സീതയെ കൊട്ടാരത്തിന് പുറത്തുള്ള അശോകവനികയിലെ ശിംശപാ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ തടവിലാക്കി. ക്രൂരകളും വികൃതരൂപിണികളുമായ രാക്ഷസിമാരെ കാവൽ നിർത്തി, ഏതുവിധേനയും ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയോ പ്രലോഭിപ്പിച്ചോ സീതയുടെ മനസ്സ് മാറ്റാൻ അവൻ ഉത്തരവിട്ടു. ദുഃഖസാഗരത്തിൽ ആണ്ടുപോയ സീതാദേവി, മലിനവസ്ത്രധാരിയായി രാമനാമം മാത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട് ആ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ കണ്ണീരോടെ രാമന്റെ വരവിനായി കാത്തിരുന്നു. ===സുഗ്രീവസഖ്യം=== തന്നെ അന്വേഷിച്ചു വരുന്ന ലക്ഷ്മണനിൽ നിന്നു നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച രാമൻ സംഭീതനായ ആശ്രമത്തിലേക്കു ഓടുന്നു അവിടെയെങ്ങും സീതയെ കാണാതെ പരിഭ്രമിച്ച രാമൻ സീതയെ രാക്ഷസർ അപഹരിച്ചു എന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. മനോനില തെറ്റിയവനെ പോലെ പെരുമാറിയ രാമൻ വൃക്ഷങ്ങളോടും മൃഗങ്ങളോടും സീതയെ കണ്ടോ എന്നു പുലമ്പുന്നു. ലക്ഷമണന്റെ ആശ്വാസവചനങ്ങളിൽ സമചിത്താനായ രാമൻ അനുജനോടൊപ്പം സീതയെ അന്വേഷിച്ചിറങ്ങുന്നു. വഴിയിൽ ഒരിടത്തു കണ്ട ഭീകരരൂപി സീതയെ ഭക്ഷിച്ച രാക്ഷസൻ ആണോയെന്നു രാമൻ തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു.എന്നാൽ അതു രാവണന്റെ വെട്ടേറ്റു വീണ ജടായുവായിരുന്നു. സീതയെ രാവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചു തെക്കു ദിശയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയെന്നു രാമനോടു പറഞ്ഞിട്ടു ജടായു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു.പിതാവിനെ എന്ന പോലെ ഇരുവരും ജടായുവിന്റെ ജഡം സംസ്‌കരിച്ചു ശേഷക്രിയകളും ചെയ്തു. ജടായു പറഞ്ഞതനുസരിച്ചു ഇരുവരും സീതയെ തിരഞ്ഞു തെക്ക് ദിക്കിലേക്ക് യാത്രയാകുന്നു. ഇരുവരും മുന്നോട്ടു പോയപ്പോൾ അയോമുഖി എന്ന രാക്ഷസി ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്നു ലക്ഷ്മണനെ കാമപുരസരം കടന്നു പിടിക്കുന്നു. കോപിഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണൻ അവളുടെ സ്തനങ്ങൾ വെട്ടിയരിയുന്നു. ഒരലർച്ചയോടെ അവൾ ഓടിയൊളിച്ചു.പിന്നീട് മുന്നോട്ടു പോയ ഇരുവരും കബന്ധൻ എന്ന വിചിത്രരൂപിയായ രാക്ഷ്സന്റെ കയ്യിൽ അകപ്പെട്ടു. കബന്ധനവരെ ഭക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ രണ്ടുപേരും അവന്റെ ഓരോ കൈകൾ വെട്ടിവീഴ്ത്തി. രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ കബന്ധൻ തന്നെ ചിതയിൽ ദഹിപ്പിക്കാനാവശ്യപ്പെടുന്നു. അപ്രചാരം ചെയ്തപ്പോൾ അവൻ ശാപമുക്തനായി വീണ്ടും ദനു എന്ന ഗന്ധർവനായിത്തീരുന്നു. ഋശ്യമൂകപർവതത്തിൽ വസിക്കുന്ന സുഗ്രീവൻ എന്ന വാനരനുമായി അഗ്നിസാക്ഷിയായി സഖ്യം ചെയ്യാനും അതു സീതാന്വേഷണത്തിൽ രാമനു വളരെ സഹായകമാകുമെന്നും കാരണം ഭൂമിയിൽ സുഗ്രീവനറിയാത്ത സ്ഥലം ഇല്ലെന്നും ദനു രാമനോട് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദനുവിൽ നിന്നു മാതംഗശിഷ്യയായ ശബരി എന്ന വൃദ്ധതാപസിയെക്കുറിച്ചറിഞ്ഞ രാമൻ അവരെ സന്ദർശിക്കുന്നു.രാമനെ ശബരി സൽക്കരിക്കുന്നു. രാമനെ ദർശിച്ചു ധന്യയായ ശബരി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തു മോക്ഷമടഞ്ഞു. പമ്പാ സരസ് കടന്നു രാമലഷ്‌മണന്മാർ ഋശ്യമൂകം ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങുന്നു. അതി മനോഹരമായ പ്രകൃതി ഭംഗി രാമനിൽ സീതാസ്മരണയുണർത്തുന്നു. പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ ഇരുന്ന സുഗ്രീവൻ ആയുധ ധാരികളായ രണ്ടു പുരുഷന്മാരെ ദൂരെ കണ്ടു, അവർ തന്നെ വധിക്കാൻ ജ്യേഷ്ഠൻ ബാലി അയച്ച ചാരന്മാർ ആണോയെന്നു സംശയിക്കുന്നു.സത്യാവസ്‌തയറിഞ്ഞു വരാൻ തന്റെ ബുദ്ധിമാനായ മന്ത്രി ഹനുമാനെ സുഗ്രീവൻ അങ്ങോട്ടയച്ചു.എന്തെങ്കിലും ചതി പറ്റാതെ ഇരിക്കുവാനായി സന്യാസിവേഷത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തിയ ഹനുമാന്റെ കഴിവിലും ജ്ഞാനത്തിലും വാക്സാമർഥ്യത്തിലും രാമനു പ്രീതിയുണ്ടാകുന്നു. ലക്ഷമണനിൽ നിന്നും വാസ്തവം ഗ്രഹിച്ച ഹനുമാൻ താനാരെന്നു വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.തുടർന്ന് ഹനുമാൻ സ്വന്തം രൂപത്തിൽ രണ്ടു പേരെയും തോളിൽ ചുമന്നു സുഗ്രീവന്റെ അടുത്തെത്തിച് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിശദമാക്കുന്നു. സുഗ്രീവനും കൂട്ടരും വാനര രൂപം വെടിഞ്ഞു മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ എത്തി.രാമനും സുഗ്രീവനും ഹനുമാന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അഗ്നി കൊളുത്തി സഖ്യം ചെയ്യുന്നു.സുഗ്രീവനെ നിഷ്കരുണം രാജ്യത്തിൽ നിന്നും നിഷ്കാസനം ചെയ്തു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നിയെ തട്ടിയെടുത്ത ക്രൂരനായ ജ്യേഷ്ഠനും കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവുമായ ബാലിയെ വധിച്ചു സുഗ്രീവനെ രാജാവായി വാഴിക്കാമെന്നു രാമനും പകരം തന്റെ സേനയെ ഉപയോഗിച്ചു സീതയെ കണ്ടെത്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കാമെന്ന് സുഗ്രീവനും പരസ്പരം വാക്കു കൊടുത്തു.ആ അവസരത്തിൽ രാവണന്റെയും ബാലിയുടെയും സീതയുടെയും ഇടത്തെ കണ്ണു അടിക്കടി തുടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് വർത്തമാനം പറയുന്ന സന്ദർഭത്തിൽ ഒരു പെണ്കുട്ടിയേ ക്രൂരനായ ഒരു രാക്ഷസൻ ആകാശമാർഗമായി കൊണ്ടു പോകുന്നത് കണ്ടു എന്നു പറഞ്ഞ സുഗ്രീവൻ, അവൾ താഴേക്കു ഇട്ടു കൊടുത്ത ആഭരണപൊതി എടുത്തു കൊണ്ട് വന്നു രാമനു കാണിച്ചുകൊടുത്തു. അവ സീതയുടെ ആഭരങ്ങളാണെന്നു രാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, താങ്ങാനാവാത്ത ദുഃഖത്തോടെ നിലത്തുവീണു രാമൻ വിലപിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ ആ ആഭരണങ്ങൾ കാണിച്ചു. എന്നാൽ സീതയുടെ പാദസരങ്ങൾ മാത്രമേ ലക്ഷ്മണൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞുള്ളൂ, മറ്റു ആഭരണങ്ങൾ അദ്ദേത്തിന് ആരുടേതാണെന്ന് മനസ്സിലായില്ല.കാരണം നിത്യം സീതയുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണന് പാദസരങ്ങൾ സീതയുടെയാണെന്നു തിരിച്ചറിയാൻ സാധിച്ചു. :നാഹാം ജാനാമി കേയൂരേ :നാഹാം ജാനാമി കുണ്ഡലെ :നൂപുരേത്വഭി ജാനാമി ന :നിത്യം പാദാദി വന്ദനാൽ രാമനെ സുഗ്രീവൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. രാമൻ സ്വസ്ഥമായ മനസോടെ സുഗ്രീവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, താൻ ഏറ്റ കാര്യം ഒന്നുകൂടെ ഓർമിപ്പിച്ചു.ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് താൻ ഉദ്ദേശിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നടന്നു കഴിഞ്ഞതായി സുഗ്രീവന് ബോധ്യമായി. ===ബാലിവധം=== സുഗ്രീവൻ രാമനോടു ബാലിയും താനുമായുള്ള ശത്രുതയുടെ കഥ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. പിതാവായ ഋഷരജസ്സിന്റെ കാല ശേഷം മൂത്ത പുത്രനായ ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ വാനരരാജാവായും അനുജൻ സുഗ്രീവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭരണത്തിൽ സഹായിച്ചുകൊണ്ടും വാണു. ഒരിക്കൽ മായാവി എന്ന രാക്ഷസൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ പോരിന് വെല്ലുവിളിച്ചു. രാത്രി സമയം രക്ഷസന്മാരുടെ മായക്കു ശക്തി കൂടും എന്നു സുഗ്രീവന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചിട്ടു ബാലി മായാവിയോട് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. ബാലിയുടെ അടി കൊണ്ടവശനായ മായാവി പിന്തിരിഞോടി. പുറകേ ബാലിയും ഒപ്പം സുഗ്രീവനും.ഓടിയോടി മായാവി ഒരു ഗുഹയിൽ കേറി, സുഗ്രീവനെ പുറത്തു കാവലിരുത്തിയിട്ടു ബാലിയും അകത്തു കയറി.കുറേനാൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ബാലി മടങ്ങി വന്നില്ല. ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം ഗുഹയിൽ നിന്നും ബാലിയുടെ നിലവിളിയും മായാവിയുടെ അട്ടഹാസവും സുഗ്രീവൻ കേട്ടു.ഗുഹാമുഖത്തു രക്തം പതഞ്ഞു ഒഴുകുന്നത് കണ്ടു ബാലി മരിച്ചു എന്നു നിജപ്പെടുത്തിയ സുഗ്രീവൻ, മായാവി ഗുഹയിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാതെ ഇരിക്കാനായി വലിയൊരു പാറകല്ലു കൊണ്ടു ഗുഹാമുഖം അടച്ചു വെച്ചു. കിഷ്കിന്ധയിലെത്തിയ സുഗ്രീവൻ ദുഃഖിതനായി കഴിഞ്ഞുകൂടി. രാജ്യം അനാഥമാകാതിരിക്കാനായി മന്ത്രിമാരുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം സുഗ്രീവൻ രാജാവായി. വാസ്തവത്തിൽ ബാലി മരിച്ചു എന്നു സുഗ്രീവന് തോന്നിയത് മായാവിയുടെ മായ കൊണ്ടായിരുന്നു. മായാവിയെ കൊന്നു ഗുഹയുടെ വാതിലിലെത്തിയ ബാലി ഒറ്റ ചവിട്ടിനു പാറ കല്ല് ദൂരെ തെറിപ്പിച്ചു. തന്നെ കൊല്ലാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ മനപ്പൂർവ്വം ഗുഹ പാറകൊണ്ടടച്ചു എന്നു വിശ്വസിച്ച ബാലി, കിഷ്കിന്ധയിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റു പോലെ പാഞ്ഞെത്തി. ബാലിയെ കണ്ടു സുഗ്രീവൻ സർവസ്വവും അദ്ദേഹത്തിന് അടിയറ വച്ചിട്ടും ബാലി ശാന്തനായില്ല. സുഗ്രീവനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്ത സേവകന്മാരെയും ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്നും ആട്ടിപ്പായിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ പത്നിയായ രുമയെ ബാലി ബലമായി അപഹരിച്ചു. ബാലിയുടെ ശക്‌തി ശ്രീരാമൻ മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ തുടർന്നു ; ബാലി മഹാഗിരികൾ എടുത്തു അമ്മാനമാടും, വൻവൃക്ഷങ്ങൾ പറിച്ചൊടിക്കും.അച്ഛനായ ദേവേന്ദ്രൻ കൊടുത്ത നൂറു പൊൻതാമരപ്പൂക്കൾ കൊരുത്ത മാല എപ്പോഴും ബാലിയുടെ കഴുത്തിലുണ്ടാകും. ഇന്ദ്രന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ എതിരാളിയുടെ പകുതി ശക്തി ബാലിയിൽ വന്നു ചേരും. ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിനും മുന്നേ ഉണരുന്ന ബാലി സൂര്യോദയത്തിനു മുന്നേ നാലു മഹാസാഗരങ്ങളിലും തർപ്പണം ചെയ്‌തു മടങ്ങി എത്തും. ഒരിക്കൽ ഒരു കൂറ്റൻ പോത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നോട് പോരിന് വന്ന ദുന്ദുഭി എന്ന അസുരനെ വധിച്ചു, അവന്റെ ജഡം ബാലി ഒരു യോജന ദൂരം വലിച്ചെറിഞ്ഞു. ജഡം വന്നു വീണതു മാതംഗ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു. തന്റെ അശ്രമം ജഡം വീഴ്ത്തി ആശുദ്ധമാക്കിയവൻ ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു യോജന ചുറ്റളവിൽ കാലു കുത്തിയാൽ തല പൊട്ടി തെറിച്ചു മരിക്കട്ടെ എന്നു മുനി ശപിച്ചു. അതിൻപ്രകാരമാണ് ബാലി കാൽ കുത്താത്ത ഏക സ്ഥലം എന്നുള്ള രീതിയിൽ ആ പ്രദേശത്തിന് അകത്തുള്ള ഋശ്യമൂക പർവതത്തിൽ ബാലിയെ പേടിച്ചു സുഗ്രീവൻ അഭയം തേടിയത്. തന്റെ ശക്തിയിൽ സുഗ്രീവനു വിശ്വാസമുണ്ടാകാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ ദുന്ദുഭിയുടെ അസ്ഥികൂടം കാൽ കൊണ്ട് തോണ്ടി പത്തു ജോജന ദൂരെ വീഴ്ത്തി മാത്രമല്ല ബാലിയുടെ കരബലം നിരന്തരം ഏറ്റിട്ടും വീഴാതെ നിന്ന ഏഴു സാലവൃക്ഷങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ബാണം കൊണ്ടു രാമൻ തുളച്ചു. സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ പിൻബലത്തിൽ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ബാലിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഇടക്ക് ബാലിയെ മറഞ്ഞിരുന്നു ബാണം എയ്‌തു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച രാമനു സഹോദരന്മാർ രണ്ടുപേരും തമ്മിലുള്ള രൂപസാദൃശ്യം മൂലം ബാലിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു അസ്ത്രമയക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. ബാലിയുടെ മർദനത്താൽ അവശനായ സുഗ്രീവൻ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവനെ യുദ്ധത്തിനിടയിൽ തിരിച്ചറിയാൻ വേണ്ടി രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പൂമാല അണിയിപ്പിച്ചു. ബാലിയെ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ച സുഗ്രീവനോട്, ബാലിയുടെ പത്നിയായ താര തടഞ്ഞിട്ടു കൂടി ബാലി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. പോരിനിടയിൽ ബാലിയെ രാമൻ ഒളിയമ്പെയ്തു. മരണക്കിടക്കയിൽ കിടന്നു കൊണ്ടു, മര്യാദപുരുഷോത്തമനായ രാമൻ തന്നെ ഒളിയമ്പെയ്‌തതു മൂലം അധർമം പ്രവർത്തിച്ചു എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു രാമനെ ബാലി ഉഗ്രമായി വിമർശിക്കുന്നു. ഇക്കാണുന്ന ഭൂമി മുഴുവൻ പരിപാലിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശ രാജാവായ ഭരതന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ, സ്വപുത്രിയെ പോലെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട അനുജന്റെ പത്നിയെ കാമാന്ധനായി ബലപൂർവം അപഹരിച്ചു അധർമ്മം പ്രവർത്തിച്ച ബാലിയെ ശിഷിക്കേണ്ടതു തന്റെ കടമയാണെന്നു രാമൻ ഉണർത്തിച്ചു. രാമന്റെ യുക്തിപൂർവ്വമായ മറുപടി കേട്ടു തന്റെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ ബാലി പശ്ചാത്താപവിവശനായി. ബാലിയുടെ അവസാന നിമിഷങ്ങൾ കണ്ട സുഗ്രീവനും അത്യധികം ദുഃഖിക്കുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാലി തന്റെ കഴുത്തിൽ കിടന്ന സ്വർണ്ണ താമരമാല സുഗ്രീവനെ അണിയിച്ചിട്ടു കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാധികാരവും തന്റെ പത്നി താരയുടെയും പുത്രൻ അംഗദന്റെയും സംരക്ഷണം സുഗ്രീവനെ ഏൽപിച്ചിട്ടു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. ബാലിയുടെ ജഡം വിധിപൂർവം സംസ്‌കരിച്ചു. സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അംഗദനെ യുവരാജാവായും വാഴിച്ചു.കിഷ്കിന്ധയിലേക്കുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ക്ഷണം രാമൻ സ്നേഹപൂർവം നിരസിച്ചു.ഇനിയുള്ള മഴക്കാലം സീതാന്വേഷണത്തിന് പറ്റിയതല്ലെന്നു പറഞ്ഞ രാമൻ, അനവധി കാലം വനത്തിൽ വസിച്ചു ക്ലേശിച്ച സുഗ്രീവനോട് നാലു മാസങ്ങൾ രാജഭോഗങ്ങൾ ആവോളം അനുഭിച്ചു സുഖമായി കഴിയാൻ പറഞ്ഞു. ശേഷം രാമലക്ഷമണന്മാർ പ്രസവണം എന്ന പർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ താമസം മാറ്റി. ===സീതാന്വേഷണം=== അനേകവർഷത്തെ ഒളിവു ജീവിതത്തിന് ശേഷം പെട്ടെന്ന് കൈവന്ന സൗഭാഗ്യങ്ങളിലും സുഖഭോഗങ്ങളിലും മുഴുകിയ സുഗ്രീവൻ രാമനു നൽകിയ വാഗ്ദാനം തന്നെ മറന്നു പോയിരുന്നു.ഹനുമാൻ അദ്ദേഹത്തെ അത് ഓർമ്മിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും മധുപാനത്തിലും സ്ത്രീകളിലും സദാസമയവും മുഴുകിയ സുഗ്രീവനു ഒന്നും തലയിൽ കേറുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. നാല് മാസങ്ങൾക്കു ശേഷവും സുഗ്രീവൻ സീതാന്വേഷണത്തിൽ താല്പര്യം കാട്ടാത്തത് കണ്ട രാമൻ ദുഃഖിതനായി. രാമന്റെ ദുഃഖം കണ്ടിട്ടു ലക്ഷ്മണൻ ക്രുദ്ധനായി കൽപ്പാന്തകാലത്തെ കാലാഗ്നി പോലെ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി. ലക്ഷ്മണൻ്റെ കോപം കണ്ട ഭയന്ന വാനരന്മാർ നാല് പാടും ചിതറി ഓടി. യുവരാജാവായ അംഗദന് പോലും ലക്ഷ്മണൻ്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ ധൈര്യമുണ്ടായില്ല. ഭയന്നു പോയ സുഗ്രീവൻറെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം താര ലക്ഷ്മണനെ സമാധാനിപ്പിക്കുന്നു. സുഗ്രീവനെ തന്റെ ശപഥത്തെകുറിച്ചു ലക്ഷ്മണൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ബാലി പോയ വഴി അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നു കൂടി ലക്ഷ്മണൻ ഭീഷണി കലർന്ന സ്വരത്തിൽ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. സുഗ്രീവൻ ഉടൻ തന്നെ രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി, താൻ വാനരന്മാരെയെല്ലാം കിഷ്കിന്ധയിൽ എത്തി ചേരാൻ കല്പന കൊടുത്തായി അറിയിക്കുന്നു. അതിൻപ്രകാരം വന്നു ചേർന്ന കോടിക്കണക്കിനു വാനരന്മാരെ സുഗ്രീവൻ നാലു ദിശയിലും സീതയെ തിരയാൻ പറഞ്ഞയക്കുന്നു. ഒരു മാസം അവധി സുഗ്രീവൻ എല്ലാവർക്കും ഇതിനായി നൽകി. തെക്കു ദിക്കിൽ സീതയെ തിരയാൻ സുഗ്രീവൻ അയച്ചത് അംഗദൻ, ജാംബവാൻ, ഹനുമാൻ എന്നിവരുടെ സംഘത്തെയായിരുന്നു.സീതയെ കണ്ടെത്തിയാൽ തന്റെ ദൂതനാണ് ഹനുമാന് എന്നു തെളിവ് കാണിക്കാനായി രാമൻ തന്റെ മുദ്രമോതിരം ഹനുമാനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. ഒരു മാസത്തിനു ശേഷം ബാക്കി മൂന്നു സംഘങ്ങളും കിഷ്കിന്ധയിൽ നിരാശയോടെ മടങ്ങി എത്തി. എന്നാൽ തെക്കോട്ടു പോയ ഹനുമാനും കൂട്ടരും അനവധി ദിവസത്തെ തിരച്ചിലിനോടുവിൽ ദാഹിച്ചു വലഞ്ഞു വെള്ളമന്വേഷിച്ചു ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവിടെ വെച്ചു സ്വയംപ്രഭ എന്ന ദിവ്യ അവരെ സൽക്കരിച്ചു വിശപ്പും ദാഹവും മാറ്റുന്നു. ശേഷം സ്വയംപ്രഭ തൻറെ ദിവ്യശക്തിയിൽ അവരെ സമുദ്രക്കരയിൽ എത്തിച്ചു. മഹാസമുദ്രം കടന്നു എങ്ങനെ സീതയെ തിരയും എന്നോർത്തു ദുഃഖിതരായ അംഗദനും സംഘവും ജടായുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ, ചിറകു നഷ്ടപ്പെട്ട സമ്പാതി എന്ന പക്ഷിയെ കണ്ടുമുട്ടി. വാനരന്മാരെ കണ്ടു മുട്ടിയ സമ്പാദിക്കു നഷ്ടപ്പെട്ട ചിറകു വീണ്ടും മുളച്ചു. സമ്പാതി ഉയരത്തിൽ പറന്നു തന്റെ ജന്മസിദ്ധമായ ദീർഘദൃഷ്ടി ഉപയോഗിച്ചു സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തി വാനരരെ അറിയിച്ചു. ആരു നൂറു യോജന ദൂരം കടൽ ചാടി ലങ്കയിൽ എത്തുമെന്നു ഓർത്തു വാനരന്മാർ ചിന്താകുലരാകുന്നു. മാഹാശക്തനായ ഹനുമാനെ തന്റെ കഴിവുകളെ കുറച്ചു ജാമ്പവാൻ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഹനുമാൻ വിരാട രൂപം കൈക്കൊണ്ടു സമുദ്രത്തിനു മുകളിലൂടെ ലങ്കയിലേക്കു കുതിച്ചു.വഴിക്ക് വെച്ചു സാഗരനിർദ്ദേശപ്രകാരം തന്നെ സൽക്കരിക്കാൻ കടലിൽ നിന്നും പൊന്തിവന്ന മൈനാക പർവതത്തിന്റെ സൽക്കാരം ഹനുമാൻ നിരസിച്ചു. തന്നെ പരീക്ഷിക്കാൻ ദേവന്മാർ അയച്ച നാഗമാതാവ് സുരസ്സയുടെ പരീക്ഷണത്തിലും ഹനുമാൻ വിജയിച്ചു. നിഴൽ തടഞ്ഞു നിർത്തി ജീവികളെ പിടികൂടി ഭക്ഷിക്കുന്ന അംഗാരകസിംഹിക എന്ന രാക്ഷസിയെ ഹനുമാൻ സംഹരിച്ചു. ലങ്കയിൽ എത്തിയ ഹനുമാൻ സൂഷ്മരൂപം കൈകൊണ്ടു അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ലങ്കയുടെ കാവൽ ദേവതയായ ലങ്കാശ്രീ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ കൈപ്പത്തി കൊണ്ടുള്ള ഇടിയേറ്റ ലങ്കാനഗരദേവത ലങ്ക ഉപേക്ഷിച്ചു യാത്രയായി.രാവണന്റെ അന്തഃപുരവും ലങ്കയുടെ പ്രൗഢിയും പുഷപകവിമാനവും രാവണനെയും തൊട്ടടുത്തു കണ്ട ഹനുമാൻ വിസ്മയഭരിതനായി. അവിടെ മണ്ഡോദരിയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളെയും കണ്ടെങ്കിലും സീതയെ മാത്രം ഹനുമാൻ കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിച്ചപോൾ അശോകവനത്തിൽ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ മലിനവസ്ത്രധാരിണിയും, ദുഃഖിതയും, രാക്ഷസിമാരുടെ ഭീഷണികൾ മൂലം തളർന്നിരിക്കുന്ന സീതയെ ഹനുമാൻ കണ്ടെത്തി. സീതയുടെ മുന്നിൽ ഉടനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെ ഹനുമാൻ മരത്തിന്റെ മുകളിൽ ഒളിച്ചിരുന്നു രംഗം വീക്ഷിച്ചു. കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാവണൻ അവിടേക്ക് എഴുന്നള്ളി സീതയോട് തനിക്കു വശംവദയാകാൻ വീണ്ടും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. സീത രാവണന്റെ നേർക്ക് നോക്കാതെ ഒരു പുൽകൊടിയിൽ നോക്കി ദുർബുദ്ധിയായ രാവണന്റെ അന്ത്യമടുത്തു എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു രാവണനെ നിരാകരിക്കുന്നു. സീതയോട് കോപിച്ച രാവണനെ ധാന്യമാലിനി എന്ന പത്നി അവിടെ നിന്നും കൂട്ടി കൊണ്ടു പോകുന്നു. കാവൽരാക്ഷസിമാർ സീതയെ വീണ്ടും ഭയപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ത്രിജട എന്ന വൃദ്ധയും ബുദ്ധിമതിയുമായ രാക്ഷസി അവരെ തടഞ്ഞിട്ടു, താൻ കണ്ട സ്വപ്നത്തിൽ സീത രാമനോട് ചേരുന്നതും രാവണന്റെയും പുത്രന്മാരുടെയും സർവനാശവും കണ്ടതായി അറിയിച്ചു. അതിനാൽ സീതയെ ബഹുമാനിക്കാൻ ത്രിജട മറ്റുള്ളവരെ ഉപദേശിച്ചു. രാക്ഷസിമാർ ഉറങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ആരും വരില്ലായെന്നു ചിന്തിച്ചു നിരാശയായ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. അപ്പോൾ ഹനുമാൻ രാമന്റെ ജീവിത കഥ സീത കേൾക്കാൻ വേണ്ടി പാടി.അതിനു ശേഷം സീതയുടെ മുന്നിലെത്തിയ ഹനുമാനെ സീത ആദ്യം വിശ്വസിച്ചില്ല. രാമലക്ഷ്മണമാരുടെ ശരീരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഹനുമാൻ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു, രാമന്റെ മോതിരം കൂടി ഹനുമാൻ സീതയെ ഏല്പിച്ചപ്പോൾ സീതക്കു ഹനുമാനെ പൂർണ വിശ്വാസമായി. സുഗ്രീവനുമായിട്ടുള്ള രാമന്റെ സഖ്യവും താൻ സുഗ്രീവ നിർദ്ദേശത്താലാണ് സീതയെ തിരിഞ്ഞു വന്നത്‌ എന്നും മറ്റുമുള്ള കാര്യങ്ങളും ഹനുമാൻ വിവരിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും തന്നെക്കാൾ ശക്തരായ മറ്റു വാനരന്മാരും ഉടനെ ലങ്കയിൽ എത്തി രാവണനടക്കമുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു സീതയെ രക്ഷിച്ചുകൊള്ളുമെന്നു ഹനുമാൻ സീതക്കു ഉറപ്പുനൽകി. ഹനുമാൻ തന്നെ കണ്ടു എന്ന തെളിവിനായി, സീത രാമനു നൽകാൻ ഹനുമാന്റെ കൈവശം തൻറെ ചൂഡാരത്നം കൊടുത്തയച്ചു. തെളിവിനയായി തനിക്കും രാമനും മാത്രമറിയാവുന്ന കാക വൃത്താന്തവും സീത ഹനുമാനെ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. തന്നെ കാക്കയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നു ഉപദ്രവിച്ചു ഇന്ദ്രപുത്രൻ ജയന്തനോട് പോലും ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു അവന്റെ ഒരു കണ്ണ് നശിപ്പിച്ച രാമൻ, തന്നെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോയ രാവണനെ എന്തു കൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്നുപറഞ്ഞു സീത ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചു. സീതയെ വീണ്ടും നമസ്‌കരിച്ചു ഹനുമാൻ യാത്ര പറഞ്ഞു ഇറങ്ങി. ===ലങ്കാദഹനം=== സീതയെ കണ്ടതിനു ശേഷം രാവണനെ നേരിട്ടു കണ്ടു സംസാരിക്കാൻ ഹനുമാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അതിനു വേണ്ടി അദ്ധേഹം അശോകവനിക നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭയന്നുപോയ രാക്ഷസിമാർ ഉടനെ കാവൽ സൈനികരെ വിവരമറിയിച്ചു. തന്നെ പിടികൂടാനെത്തിയ സൈനികരെ ഒരു കൊടിമരം പിഴുതെടുത്തുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ അടിച്ചു കൊന്നു.വിവരമറിഞ്ഞ രാവണൻ കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. രാവണന്റെ അനവധി സേനാപതിമാരെയും മന്ത്രിപുത്രന്മാരെയും സൈനികരെയും മാരുതി കാലപുരിക്കയച്ചു. തന്റെ പുത്രൻ അക്ഷകുമാരനും ഹനുമാന്റെ കൈകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ രാവണന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മേഘനാഥൻ എന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിനെ രാവണൻ രംഗത്തിറക്കി. യാതൊരു വിധത്തിലും ഹനുമാനെ കീഴടക്കാൻ സാധിക്കില്ലയെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം തന്നെ മാരുതിക്കു നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റു ബോധം മറഞ്ഞു ഹനുമാൻ വീണു.എങ്കിലും പെട്ടെന്ന് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം തെളിഞ്ഞു കാരണം ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റലും അതിന്റെ പ്രഭാവം കുറച്ചു നേരം മാത്രമേ ഹനുമാനിൽ നിലനിൽക്കുവെന്നു ബ്രഹ്‌മാവ് ഹനുമാനു പണ്ട് വരം നൽകിയിരുന്നു.രക്ഷസന്മാർ ഹനുമാനെ കയർ കൊണ്ടു കെട്ടിവരിഞ്ഞപ്പോൾ ശേഷിച്ച ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രപ്രഭാവവും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും വിട്ടകന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം മാരുതിയെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ഹനുമാനെ കണ്ടിട്ടു പണ്ട് തന്നെ ശപിച്ച നന്ദികേശനാണോയെന്നു രാവണൻ സംശയിച്ചു. മാരുതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രഹസ്തനെ രാവണൻ ചുമതലപ്പെടുത്തി. പ്രഹസ്താന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയാണെന്നും ഇപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് താൻ വന്നിരിക്കുന്നതെന്നും, ശ്രീരാമന്റെ പത്നി സീതയെ ആദരപൂർവം അദ്ദേഹത്തിന് തിരിച്ചു നൽകാത്ത പക്ഷം രാമലക്ഷമണന്മാരുടെ നിശിത ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും മുഴുവനും നശിക്കുമെന്നും ഹനുമാൻ രാവണനെ അറിയിച്ചു. ഹനുമാന്റെ മറുപടി കേട്ടു അത്തതെവ കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ ഹനുമാനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടെങ്കിലും, ദൂതവധം പാപമാണെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണൻ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. അതുകേട്ട് ഒന്നു ആലോചിച്ച ശേഷം, ഹനുമാൻ ഒരു വാനരനായതിനാൽ വാനരന്റെ പ്രധാന ശരീരഭാഗമായ വാലിൽ തീവെക്കാൻ രാവണൻ കൽപ്പിച്ചു. രാക്ഷസൻമാർ ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തുണിയും ചുറ്റി എണ്ണയും നെയ്യും ഒഴിച്ചു തീകത്തിച്ചു നഗരപ്രദക്ഷിണം ചെയ്യിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തീ കൊളുത്തപ്പെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ സീത, തന്റെ പാതിവ്രത്യത്തിനു ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അഗ്നിദേവൻ ഹനുമാന് കുളിർമ്മയേകട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. ലങ്ക ആകമാനം വീക്ഷിച്ച ഹനുമാൻ ഒരാട്ടഹാസത്തോടെ തന്നെ ബന്ധിച്ച കയർ പൊട്ടിച്ചു, മാളികകളിൽ നിന്നും മാളികകളിലേക്കു ചാടി ലങ്കാനഗരത്തിന് തീവെച്ചു. ലങ്കാനഗരത്തിൽ മുഴുവൻ ഹനുമാൻ തീ പടർത്തിയെങ്കിലും വീഭിഷണന്റെ ഗൃഹത്തിന് ഹനുമാൻ തീ വെച്ചില്ല. ലങ്കയിൽ ആളിപടർന്ന തീ, സീത വസിക്കുന്ന അശോകവനത്തിലും എത്തിയില്ല. സമുദ്രത്തിൽ വാൽ മുക്കി തീ അണച്ചതിനു ശേഷം സീതയെ ഒന്നു കൂടെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു, ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. ആഹ്ലാദാരവങ്ങളോടെ വാനരവൃന്ദം ഹനുമാനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. "കണ്ടു സീതയെ" എന്ന രണ്ടു വാക്കിൽ ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരെ കാര്യം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. കോലാഹലത്തോടെ കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് മടങ്ങിയ വാനരന്മാർ സുഗ്രീവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട തോട്ടമായ മധുവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു ആവോളം മധു പാനം ചെയ്തു ബോധം നഷ്ടപെട്ടു തോട്ടത്തിൽ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും കാവൽക്കാരനായ ദധിമുഖനെ അടിച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ദധിമുഖൻ സുഗ്രീവനോട് ചെന്നു പരാതി പറഞ്ഞെങ്കിലും സുഗ്രീവൻ സന്തോഷിക്കയാണ് ചെയ്‌തതു, കാരണം സീതയെ വാനരവീരന്മാർ കണ്ടെത്തിയെന്നും അതിന്റെ ആഹ്ലാദപ്രകടനമാണ് അവർ കാട്ടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടി. ഹനുമാൻ രാമന്റെ മുന്നിലെത്തി അദ്ദേഹത്തെ പ്രണമിച്ചിട്ടു സീതയെ താൻ കണ്ടു എന്നറിയിച്ചു. സീതയുടെ ചൂഡാരത്‌നം മാരുതി രാമനു സമർപ്പിച്ചിട്ടു സർവകാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും വാനരപ്പടയും ഒട്ടും വൈകാതെ ലങ്കയിൽ എത്തിച്ചേരുമെന്നു ദേവിക്കു താൻ ഉറപ്പ് നൽകി എന്നും ഹനുമാൻ രാമനെ അറിയിച്ചു. ===സേതു ബന്ധനം=== {{Unreferenced section}} സീത ലങ്കയിലുണ്ടെന് മാരുതി രാമനെ അറിയിച്ചു.അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായ രാമൻ തന്റെ സിദ്ധികൾ ഹനുമാനു പകർന്നു കൊടുക്കുന്ന രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഗാഢമായി ആശ്ലേഷിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നും കോട്ടകളും കിടങ്ങുകളാലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട, ശിലായന്ത്രങ്ങളും ബാണയന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ടു സുസജ്ജമായ ത്രികൂട പർവത്തിന്‌ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സുവർണലങ്കയെ കുറിച്ചു രാമനു വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിച്ചു. എത്രയും പെട്ടന്ന് രാവണനെ വധിച്ചു സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി രാമനും സംഘവും ഉത്രം നക്ഷത്രത്തിലെ 'വിജയം' എന്ന ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ വൻപടയോട് കൂടെ ലങ്കയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അംഗദൻ, ഹനുമാൻ, ജാമ്പവാൻ, നളൻ, നീലൻ, ദ്വിവിതൻ, മൈന്ദൻ, പനസൻ, ശരഭൻ, ഗജൻ, ഗവാഷൻ, സുഹേഷ്‌ണൻ, ശതബലി, വേഗദർശി, ഗന്ധമാദനൻ എന്നീ ശക്തരായ വാനരന്മാർ നേതൃത്ത്വം നൽകുന്ന സുഗ്രീവന്റെ വാനരസൈന്യം കടലിളകി വരുന്നതുപോലെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി. സമുദ്രതീരതെത്തിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗീവനും വാനരപ്പടയും അവിടെ തമ്പടിച്ചു, സമുദ്രം കടക്കുന്ന മാർഗങ്ങളെക്കുറിച്ചു ആലോചിച്ചു. ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ വരുത്തിയ നാശങ്ങൾക്കു ശേഷം രാവണൻ മന്ത്രിസഭ വിളിച്ചുകൂട്ടി ഭാവി പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. രാമനുമായുള്ള യുദ്ധം അനിവാര്യമാണെന്നു മിക്കവരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സീതയെ രാമനു തിരിച്ചു നൽകി യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി രാക്ഷസകുലത്തെ രക്ഷിക്കണം എന്നഭിപ്രായപ്പെട്ട രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണനെ രാവണനും ഇന്ദ്രജിത്തും നിന്ദിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്‌തു. കോപിഷ്ടനും നിരാശനുമായ വിഭീഷണൻ, തൻ്റെ നാലു വിശ്വസ്തരായ സേവകരോടൊപ്പം ലങ്കയുപേക്ഷിച്ചു രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി അഭയം അഭ്യർഥിച്ചു. രാമൻ വിഭീഷണനു അഭയം നൽകുക മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തെ സമുദ്രജലം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു ലങ്കയുടെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു സുഗ്രീവനെ പാട്ടിലാക്കി കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കാൻ വേണ്ടി രാവണൻ തന്റെ വിശ്വസ്ത മന്ത്രിയായ ശുകനെ അയച്ചു. പക്ഷി വേഷത്തിലെത്തിയ ശുകൻ ആകാശത്തു നിന്നുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ശുകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുപിതനായ സുഗ്രീവൻ വാനാരന്മാരോട് അവനെ പിടികൂടാൻ പറഞ്ഞു. ശുകനെ ചാടി പിടികൂടിയ വാനരൻമ്മാർ അവനെ ഇടിക്കാനും തൊഴിക്കാനും തൂവലുകൾ പറിച്ചെടുക്കാനും തുടങ്ങി.വാനര പീഡനത്താൽ അവശനായ ശുകനെ രാമന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ശുകൻ ദൂതനായത് കൊണ്ട് അവനെ വെറുതെ വിടാൻ രാമൻ കല്പിച്ചു. വിഭീഷണന്റെ അഭിപ്രായ പ്രകാരം സാഗരദേവവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു സമുദ്രത്തെ തരണം ചെയ്യാൻ മാർഗം കാട്ടിത്തരാൻ വേണ്ടി രാമൻ മൂന്നു ദിവസം സമുദ്രതീരത്തു ദർഭ വിരിച്ചു കിഴക്കോട്ടു തലവെച്ചുകിടന്നു ധ്യാനമിരുന്നെങ്കിലും സാഗരദേവൻ പ്രത്യക്ഷപെട്ടില്ല. കുപിതനായ രാമൻ ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ സാഗരദേവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തന്റെ മീതെ വാനരന്മാരെ കൊണ്ടു ചിറ കെട്ടിച്ചു ലങ്കയിലേക്കു കടക്കാനും, താൻ അതു തിരമാലകൾ മൂലം ചിതറിപ്പോവാതെ പൃഷ്‌ടോപരി താങ്ങി നിർത്തികൊള്ളാമെന്നും സാഗരം രാമനെ അറിയിച്ചു. രാമൻ തൊടുത്ത ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രത്തെ തന്റെ വടക്കു ഭാഗത്തായി, ക്രൂരരാക്ഷസന്മാർ നിവസിക്കുന്ന ദ്രുമകല്യ എന്ന സ്ഥലം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിക്കാൻ സാഗരം അഭ്യർഥിച്ചു. സമുദ്രദേവൻ്റെ നിർദ്ദേശമനുസരിച്ചും രാമന്റെ കല്പനയിലും വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ പുത്രനായ നളന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലും കോടിക്കണക്കിന് വരുന്ന വാനരപ്പട വൻപാറകളും മുള, കടമ്പു, കരിമ്പന, കരിമരുത്, നീർമരുത്, കുടകപ്പാല തുടങ്ങിയ മരങ്ങളും കടലിലേക്ക് പറിച്ചിട്ടു. നളന്റെയും നീലന്റെയും നേത്രത്വത്തിൽ വെറും അഞ്ചു ദിവസം കൊണ്ടു നൂറു യോജന നീളം സമുദ്രത്തിനു മീതെക്കൂടെ ലങ്കയിലേക്കുള്ള സേതുവിന്റെ നിർമ്മാണം വാനരപ്പട പൂർത്തീകരിച്ചു. രാമനും വാനര സൈന്യവും സേതുമാർഗ്ഗം ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ===യുദ്ധസന്നാഹം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കയിലെത്തിയ രാമനും സൈന്യവും സുവേല പർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ തമ്പടിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയും ബലവും എണ്ണവും ഉള്ളുകളികളും അറിഞ്ഞു വരാൻ രാവണനിർദ്ദേശത്താൽ വീണ്ടും ശുകനും ഒപ്പം സാരണനും വാനരവേഷത്തിൽ രാമന്റെ സൈന്യത്തിൽ കടന്നു കൂടി വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കവേ വിഭീഷണൻ അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടി രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചു. വന്നകാര്യം പൂർത്തികരിച്ചു മടങ്ങാനും കൂടുതൽ എന്തെങ്കിലും അറിയണമെങ്കിൽ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു തരുമെന്നും, തന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും ഒടുങ്ങാൻ തയ്യാറാക്കുക എന്നു രാവണനെ അറിയിക്കുക എന്നും രാമൻ അവരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം വിട്ടയച്ചു. രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തിയ ശുകസാരണന്മാർ നടന്നതെല്ലാം രാക്ഷസരാജനെ അറിയിച്ചു. രാമനും ലക്ഷ്മണും സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും നാലു പേർ മതി ലങ്കയെ നശിപ്പിക്കാണെന്നും വാനരസേന വെറും കാഴ്ച്ചക്കാരായി നോക്കി നിന്നാൽ മാത്രം മതിയെന്നും അവർ രാവണനെ അറിയിച്ചു. വാനരന്മാരുടെ ഉപദ്രമമേറ്റത് കൊണ്ടാണ് ശുകസാരണന്മാർ ഇപ്രകാരം വിഢിത്തം പറയുന്നതെന്ന് രാവണൻ പരിഹസിച്ചു. ഒരുന്നത ഗോപുരത്തിന് മുകളിൽനിന്നു കൊണ്ടു രാവണൻ വിശാലമായ വാനാരസേനയെ വീക്ഷിച്ചു. ശുകസാരണന്മാർ ഓരോ വാനരവീരൻമ്മാരെക്കുറിച്ചും രാവണനോടു വിശദീകരിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിൻ്റെ ശക്തി കണ്ട് അമ്പരന്ന രാവണൻ,യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് സീതയുടെ മനസ്സുമാറ്റാൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. മായാജാലങ്ങളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ 'വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ' എന്ന രാക്ഷസനെയും കൂട്ടി രാവണൻ അശോകവനത്തിലെത്തി. തന്റെ സൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തൻ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുകയായിരുന്ന രാമനെ ചതിയിൽ വെട്ടിക്കൊന്നു എന്ന് രാവണൻ സീതയോട് കള്ളം പറഞ്ഞു. തെളിവിനായി വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ സൃഷ്ടിച്ച, ചോരയൊലിക്കുന്ന രാമന്റെ 'മായാശിരസ്സും' (കൃത്രിമ തല) രാമന്റെ വലിയ വില്ലും സീതയുടെ മുന്നിലേക്ക് ഇട്ടുകൊടുത്തു. തന്റെ ജീവനാഥന്റെ തലയും വില്ലും കണ്ട് സീതാദേവി ബോധംകെട്ടു വീണു. ഉണർന്നപ്പോൾ ആ തലയെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ദേവി വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ലങ്കയിൽ വലിയൊരു യുദ്ധഭേരി മുഴങ്ങുകയും, മന്ത്രിമാർ അടിയന്തരമായി രാവണനെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് വിളിച്ചുകൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. രാവണൻ പോയ ഉടനെ ആ മായാശിരസ്സും വില്ലും അപ്രത്യക്ഷമായി. അപ്പോൾ വിഭീഷണന്റെ പത്നിയായ 'സരമ' അവിടെയെത്തുകയും, അതൊരു മായാപ്രയോഗമാണെന്നും ശ്രീരാമൻ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി സുവേല പർവ്വതത്തിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നും പറഞ്ഞ് സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമൻ ലങ്കയെ വളഞ്ഞുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരുമായി അടിയന്തരയോഗം ചേർന്നു. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് കവാടങ്ങളും സംരക്ഷിക്കാനായി തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച സേനാധിപന്മാരെ രാവണൻ നിയോഗിച്ചു: •കിഴക്കേ കവാടം: അതിശക്തനായ 'പ്രഹസ്തനെ' ആണ് കിഴക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാൻ ഏൽപ്പിച്ചത്. •തെക്കേ കവാടം :ഭയാനകന്മാരായ 'മഹാപാർശ്വൻ', 'മഹോദരൻ'എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം തെക്കേ കവാടത്തിൽ നിർത്തി. •പടിഞ്ഞാറേ കവാടം : ഏറ്റവും വലിയ മാന്ത്രികനും അജയ്യനുമായ തന്റെ പ്രിയപുത്രൻ 'ഇന്ദ്രജിത്തിനെ'പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിന്റെ ചുമതല ഏൽപ്പിച്ചു. •വടക്കേ കവാടം: ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും നിൽക്കുന്ന വടക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ചുമതല രാവണൻ നേരിട്ട് ഏറ്റെടുത്തു. ശുകൻ, സാരണൻ എന്നിവരും രാവണനൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. •മദ്ധ്യഭാഗം:ലങ്കയുടെ ഹൃദയഭാഗം സംരക്ഷിക്കാൻ 'വിരൂപാക്ഷൻ' എന്ന സേനാധിപനെയും നിയോഗിച്ചു. യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കാനായി ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവനും വാനരവീരന്മാരും 'സുവേല പർവ്വതത്തിന്റെ' മുകളിൽ കയറി ലങ്കാനഗരം നിരീക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ വളരെ ദൂരെ ലങ്കാകൊട്ടാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും മുകളിലത്തെ മട്ടുപ്പാവിൽ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് നിൽക്കുന്ന രാവണനെ അവർ കണ്ടു. തന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ശ്രീരാമന്റെ ബദ്ധശത്രുവിനെ കണ്ട മാത്രയിൽ വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവന്റെ രക്തം തിളച്ചു. മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കാതെ ഒറ്റയടിക്ക് സുഗ്രീവൻ സുവേല പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് രാവണന്റെ മട്ടുപ്പാവിലേക്ക് ഒരു വൻ കുതിപ്പ് നടത്തി. രാവണന്റെ മുന്നിൽ ചെന്നുവീണ സുഗ്രീവൻ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: "ഞാൻ ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമന്റെ ദാസനാണ്, ഇന്ന് നീ എന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടില്ല". പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണത്തിൽ അമ്പരന്ന രാവണനുമായി സുഗ്രീവൻ ഘോരമായ മൽപ്പിടുത്തം നടത്തി. സുഗ്രീവൻ രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ വലിയൊരു മൽപ്പിടുത്തം തന്നെ നടന്നു. എന്നാൽ തനിക്ക് തുല്യനായ ഈ വാനരനെ വെറും കായികബലം കൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തി പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് മുൻകൂട്ടി കണ്ട സുഗ്രീവൻ രാവണനെ തള്ളിയിട്ട ശേഷം, ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന് ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. സുഗ്രീവന്റെ സ്നേഹവും സാഹസികതയും കണ്ട് സന്തോഷിച്ചെങ്കിലും, തന്നോട് ചോദിക്കാതെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവ് സ്വന്തം ജീവൻ പണയംവെച്ച് എടുത്തുചാടിയതിന് ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം ശാസിച്ചു. സുഗ്രീവൻ മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം, യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുൻപ് രാജധർമ്മം അനുസരിച്ച് അവസാനത്തെ സമാധാനശ്രമം നടത്താൻ ശ്രീരാമൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദനെ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ദൂതനായി അയച്ചു. രാവണസഭയിൽ പറന്നിറങ്ങിയ അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ സന്ദേശം ഗാംഭീര്യത്തോടെ അറിയിച്ചു: "അല്ലയോ രാവണാ, ഒന്നുകിൽ സീതാദേവിയെ തിരികെ നൽകി ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വീണ് മാപ്പപേക്ഷിക്കുക. അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവുക. ലങ്കയെ മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ച് നിന്നെയും കൊന്നേ ശ്രീരാമൻ മടങ്ങുകയുള്ളൂ." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അഹങ്കാരിയായ രാവണൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. ഈ വാനരനെ പിടിച്ച് വധിക്കാൻ അവൻ തന്റെ കാവൽക്കാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. നാല് ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാർ വന്ന് അംഗദന്റെ കൈകാലുകളിൽ കയറിപ്പിടിച്ചു. അംഗദൻ അവരെ തടഞ്ഞില്ല. അവർ തന്നെ മുറുകെ പിടിച്ചു എന്ന് ഉറപ്പായ നിമിഷം, അംഗദൻ ആ നാലു രാക്ഷസന്മാരുമായി ആകാശത്തേക്ക് അതിവേഗം കുതിച്ചുയർന്നു. അംഗദന്റെ വേഗതയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാനാകാതെ ആ രാക്ഷസന്മാർ താഴെവീണ് ചിന്നിച്ചിതറി മരിച്ചു. തുടർന്ന് അംഗദൻ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ഒറ്റച്ചവിട്ടിന് തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. തന്റെ വരവറിയിച്ചുകൊണ്ട് വലിയൊരു സിംഹനാദം മുഴക്കി അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. സമാധാനശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ, ഇനിയൊരു യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി.{{തെളിവ്}} ===യുദ്ധാരംഭം=== {{Unreferenced section}} രാക്ഷസന്മാരുടെ സൈനികവിന്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിഭീഷണന്റെ കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സുഗ്രീവനും ചേർന്ന് വളരെ തന്ത്രപരമായ രീതിയിലാണ് വാനരസൈന്യത്തെ വിന്യസിച്ചത്. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് പ്രധാന കവാടങ്ങളെയും ഒരേസമയം വളഞ്ഞ് ആക്രമിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ പദ്ധതി. ഇതിനായി പ്രഹസ്തൻ കാവൽനിന്ന കിഴക്കേ കവാടം തകർക്കാൻ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വലിയൊരു പടയെ മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ എന്നിവരുടെ സഹായത്തോടെ നിയോഗിച്ചു. മഹാപാർശ്വനും മഹോദരനും സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന തെക്കേ കവാടം ഉപരോധിക്കാനുള്ള ചുമതല യുവരാജാവായ അംഗദനും ഋഷഭനും മറ്റ് പ്രമുഖ വാനരന്മാർക്കുമായിരുന്നു. ഏറ്റവും അപകടകാരിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് കാവൽനിന്ന പടിഞ്ഞാറേ കവാടം നേരിടാൻ അപാരമായ കരുത്തുള്ള ഹനുമാനെയും കൂട്ടരെയുമാണ് ശ്രീരാമൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. എന്നാൽ ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ നേരിട്ട് നിലയുറപ്പിച്ച പ്രധാന കവാടമായ വടക്കേ നടയിലേക്ക് സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും തന്നെ നേരിട്ടെത്തി. സൈന്യത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുഴുവൻ സൈനിക നീക്കങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കാനും ആവശ്യമുള്ള കവാടങ്ങളിലേക്ക് അടിയന്തര സഹായമെത്തിക്കാനുമുള്ള ചുമതല വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനുമാണ് വഹിച്ചത്. ഒപ്പം സുഷേണൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുതിർന്ന വാനരന്മാർ സൈന്യത്തിന് ശക്തമായ പ്രതിരോധ പിന്തുണ നൽകി. രാക്ഷസന്മാർ വില്ലും വാളും ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, വാനരസൈന്യം വന്മരങ്ങളും ഭീമാകാരമായ പാറക്കല്ലുകളും പർവ്വതശിഖരങ്ങളും പിഴുതെടുത്താണ് അവരെ എതിരിട്ടത്. വാനരസൈന്യം ലങ്കയുടെ കോട്ടമതിലുകൾ തകർത്തു നിരപ്പാക്കി . തങ്ങളുടെ അതിവേഗത്തിലുള്ള ചാട്ടവും, കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും, അപാരമായ കായികബലവും സമന്വയിപ്പിച്ച് ലങ്കയെ നാലുപാടുനിന്നും ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ശ്രീരാമന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വാനരസേനയുടെ ഈ മഹാസൈനിക വിന്യാസം.താനും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും മന്ത്രിമാരും മാത്രേ മനുഷ്യരൂപം യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൈകൊള്ളാവു എന്നും,ബാക്കിയുള്ളവർ വാനരരൂപം വെടിയരുത് എന്നും രാമൻ നിഷ്കർഷിച്ചു. മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, വാനരവീരനായ അംഗദനും രാവണപുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. അംഗദന്റെ അപാരമായ ശക്തിക്ക് മുന്നിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. അംഗദൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിരായുധനായി അപമാനിതനായ ഇന്ദ്രജിത്തിന് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടിരക്ഷപ്പെടേണ്ടി വന്നു. ഇത് അവന്റെ അഹങ്കാരത്തിനേറ്റ വലിയൊരു തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. നേർക്കുനേർ യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാജാലങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വരത്തിന്റെ ബലത്തിൽ അവൻ ആർക്കും കാണാൻ കഴിയാത്ത വിധം അദൃശ്യനായി ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന് ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ അവൻ അസ്ത്രമഴ വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശത്രു എവിടെയാണെന്ന് കാണാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർക്ക് തിരിച്ചടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ഭയാനകമായ 'നാഗാസ്ത്രം' (നാഗപാശം) പ്രയോഗിച്ചു. അവൻ എയ്തുവിട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ സാധാരണമായിരുന്നില്ല; അവ വായുവിൽ വെച്ച് ഉഗ്രവിഷമുള്ള സർപ്പങ്ങളായി മാറി. ആയിരക്കണക്കിന് സർപ്പങ്ങൾ മഴപോലെ പെയ്തിറങ്ങി രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ദേഹത്ത് തുളഞ്ഞുകയറി. ആ സർപ്പങ്ങൾ അവരെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കുകയും ശരീരത്തിൽ മാരകമായ വിഷം ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അനങ്ങാനോ വില്ലെടുക്കാനോ കഴിയാതെ, രക്തം വാർന്ന് ഇരുവരും ബോധരഹിതരായി യുദ്ധക്കളത്തിൽ വീണു. അജയ്യരായ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ വീണതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും അംഗദനും ജാംബവാനും വിതുമ്പിക്കരഞ്ഞു. എന്നാൽ അദൃശ്യനായി നിന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് അവരെ പരിഹസിച്ചു ചിരിക്കുകയും, തന്റെ വിജയം രാവണനെ അറിയിക്കാൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ ശ്രീരാമന് അല്പം ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടി. എന്നാൽ തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ നാഗപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് ജീവൻ വെടിഞ്ഞതുപോലെ കിടക്കുന്നത് കണ്ട് രാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി കരഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണനെ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ പിന്നെ ഞാൻ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തിട്ട് എന്ത് കാര്യം? എന്റെ ജീവനിൽത്തന്നെ എന്ത് അർത്ഥമാണുള്ളത്? ഏത് നാട്ടിൽ ചെന്നാലും ഒരു ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും ലഭിച്ചേക്കാം, എന്നാൽ ലക്ഷ്മണനെപ്പോലെ സ്വന്തം ജീവനേക്കാൾ എന്നെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു സഹോദരനെ എനിക്കെവിടെ കിട്ടും? അവനില്ലാതെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, ഞാൻ ഇവിടെവെച്ച് ജീവനുപേക്ഷിക്കും." ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിലാപം കേട്ട് വാനരസേന മുഴുവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ താൻ ജയിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിച്ച രാവണൻ, രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ മരിച്ചുകിടക്കുന്നത് സീതയെ കാണിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി രാക്ഷസിമാരോട് സീതയെ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് അനക്കമില്ലാതെ കിടക്കുന്ന ഇരുവരെയും കണ്ട് താനാണ് ഇതിനെല്ലാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച് സീത വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന 'ത്രിജട' എന്ന ദയയുള്ള രാക്ഷസി സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "സീതേ കരയാതിരിക്കൂ, ഇവർ മരിച്ചിട്ടില്ല. മരിച്ചവരുടെ മുഖത്തെ ദൈവികമായ തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെടും, എന്നാൽ ഇവരുടെ മുഖത്ത് ആ തേജസ്സ് ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. മാത്രമല്ല വാനരസേന ഭയന്നോടാതെ കാവൽ നിൽക്കുകയാണ്. ഈ പുഷ്പകവിമാനം ഒരിക്കലും ഒരു വിധവയെ വഹിക്കുകയുമില്ല."ഇതുകേട്ട് സീതയ്ക്ക് അല്പം ആശ്വാസമായി. യുദ്ധക്കളത്തിൽ ദുഃഖിതരായി നിൽക്കുന്ന വാനരന്മാർ പെട്ടെന്ന് പ്രകൃതിയിൽ ഒരു വലിയ മാറ്റം കണ്ടു. വലിയ കൊടുങ്കാറ്റു വീശി, സമുദ്രം ഇരമ്പിമറിഞ്ഞു, വലിയ മരങ്ങൾ കടപുഴകിവീണു. ആകാശത്തുനിന്ന് പ്രകാശമാനനായ ഒരാൾ പറന്നിറങ്ങുന്നത് അവർ കണ്ടു. സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനവും പക്ഷികളുടെ രാജാവുമായ 'ഗരുഡൻ' ആയിരുന്നു അത്. സർപ്പങ്ങളുടെ ജന്മശത്രുവാണ് ഗരുഡൻ. ഗരുഡൻ താഴെയിറങ്ങിയ നിമിഷം തന്നെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന മായാസർപ്പങ്ങൾ ഭയന്നുവിറച്ചു. അവ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിക്കടിയിലേക്ക് പാഞ്ഞൊളിച്ചു. ഗരുഡൻ സ്നേഹത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരുടെ അരികിലെത്തി അവരുടെ മുഖത്തും ശരീരത്തും പതുക്കെ തലോടി. ഗരുഡന്റെ സ്പർശമേറ്റതോടെ വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു: •അവരുടെ ശരീരത്തിലെ മുറിവുകൾ പാടുകൾ പോലുമില്ലാതെ അപ്രത്യക്ഷമായി. •കൊടിയ വിഷം പൂർണ്ണമായും നിർവീര്യമായി. •അവരുടെ ശരീരത്തിന് പഴയതിലും വലിയ ദൈവികമായ തിളക്കം ലഭിച്ചു. •മുൻപുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ഇരട്ടി ശക്തിയും ഊർജ്ജവും അവർക്ക് കൈവന്നു. തങ്ങളെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഈ ദിവ്യരൂപൻ ആരാണെന്ന് ശ്രീരാമൻ ചോദിച്ചു. ഗരുഡൻ ഭക്തിയോടെ മറുപടി നൽകി: "ഞാൻ അങ്ങയുടെ പ്രാണസഖാവായ ഗരുഡനാണ്. ഞാൻ അല്ലാതെ മറ്റാർക്കും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഈ മായാബന്ധനം അഴിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ ചതിയിലൂടെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അങ്ങ് ധർമ്മത്തിലൂടെയാണ് പോരാടുന്നത്, അതിനാൽ ഇനിയും ശ്രദ്ധ വേണം. കൂടുതലൊന്നും അങ്ങ് എന്നോട് ഇപ്പോൾ ചോദിക്കരുത്,സമയമാകുമ്പോൾ അങ്ങ് എല്ലാം അറിയും." ശ്രീരാമനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വിജയം ആശംസിച്ച് ഗരുഡൻ ആകാശത്തേക്ക് മടങ്ങി. രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുന്നത് കണ്ട വാനരസേന ഇരുകൈകളും ഉയർത്തി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. യുദ്ധം വീണ്ടും ഭയങ്കരമായ ശക്തിയോടെ ആരംഭിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായി.{{തെളിവ്}} ===പ്രഹസ്തവധം=== {{Unreferenced section}} ഗരുഡന്റെ വരവോടെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ നാഗപാശത്തിൽ നിന്ന് മുക്തരായ ശേഷം ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ കടുത്ത അമർഷത്തോടെ തന്റെ മൂന്ന് കരുത്തരായ സേനാധിപന്മാരെ ഓരോരുത്തരായി യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. ആദ്യം പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിലൂടെ വലിയൊരു രാക്ഷസപ്പടയുമായി യുദ്ധത്തിനെത്തിയ ധൂമ്രാക്ഷൻ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാലും ശൂലങ്ങളാലും വാനരസേനയെ ചിതറിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് കണ്ട ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് വലിയൊരു പാറക്കല്ലെറിഞ്ഞ് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ധൂമ്രാക്ഷൻ മുള്ളുകളുള്ള ഭാരമേറിയ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ തലയ്ക്ക് ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, ആ പ്രഹരം നിഷ്പ്രയാസം താങ്ങിയ ഹനുമാൻ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഭീമാകാരമായ ഒരു പർവ്വതശിഖരം പിഴുതെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിയുകയും, തലയോട്ടി തകർന്ന് ധൂമ്രാക്ഷൻ തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ അടുത്തതായി മായാശക്തികളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വജ്രദംഷ്ട്രനെയാണ് തെക്കേ കവാടത്തിലൂടെ യുദ്ധത്തിനയച്ചത്. വാനരന്മാർക്ക് നേരെ കനത്ത നാശനഷ്ടം വരുത്തിയ വജ്രദംഷ്ട്രനെ ബാലീപുത്രനായ അംഗദൻ നേരിട്ടു. മരങ്ങളും പാറകളും കൊണ്ട് അംഗദൻ അവന്റെ രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തതിനെത്തുടർന്ന് ഇരുവരും വാളും പരിചയുമെടുത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. പോരാട്ടത്തിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ അംഗദൻ തന്റെ വാളുകൊണ്ട് അതിശക്തമായ ഒറ്റ വെട്ടിന് വജ്രദംഷ്ട്രന്റെ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, അവന്റെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ശിരസ്സ് നിലംപതിച്ചതോടെ രാക്ഷസസൈന്യം ഭയന്നോടുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ആർക്കും കുലുക്കാൻ കഴിയാത്തവനെന്ന് പേരുള്ള അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വില്ലാളി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങി. ആകാശത്തെ മുഴുവൻ മറയ്ക്കുന്ന രീതിയിൽ അകംപനൻ നടത്തിയ ശരവർഷത്തിൽ കുമുദൻ, നളൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഇതുകണ്ട് വാനരന്മാരെ രക്ഷിക്കാനായി ഹനുമാൻ അകംപനന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി വലിയൊരു ശാലവൃക്ഷം പിഴുതെറിഞ്ഞെങ്കിലും അകംപനൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ ആ മരത്തെ പതിനാല് കഷണങ്ങളാക്കി മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ അതിഭീമാകാരമായ മറ്റൊരു വന്മരം വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ആകാശത്തുയർന്ന് അതിവേഗത്തിൽ ചുഴറ്റി അകംപനന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞടിക്കുകയും, തല തരിപ്പണമായി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ജീവനറ്റ് വീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ, അകംപനൻ എന്നീ പ്രമുഖ രാക്ഷസവീരന്മാർ വാനരന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന്, ആശങ്കാകുലനായ രാവണൻ തന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനും സർവ്വസൈന്യാധിപനുമായ പ്രഹസ്തനെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ പ്രഹസ്തൻ തന്റെ വില്ലും അമ്പും ഭാരമേറിയ ഗദയുമുപയോഗിച്ച് വാനരസേനയെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കി ഭീതി പരത്തി. വാനരന്മാർ ചിതറിയോടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, വാനരസേനയുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ പ്രഹസ്തനെ നേരിടാൻ നേരിട്ട് മുന്നോട്ടുവന്നു. തുടർന്ന് നീലനും പ്രഹസ്തനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം നടന്നു. നീലൻ പിഴുതെറിഞ്ഞ വന്മരങ്ങളെയും പാറക്കല്ലുകളെയും പ്രഹസ്തൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തെറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ അതിവേഗത്തിൽ കുതിച്ചുചാടിയ നീലൻ, പ്രഹസ്തന്റെ രഥം തല്ലിത്തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രഹസ്തൻ നിലത്തിറങ്ങി തന്റെ ഭീമാകാരമായ ഇരുമ്പ് ഗദയെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് നീലന്റെ തലയ്ക്കടിച്ചു. ശക്തമായ ആ പ്രഹരത്തിൽ നീലന്റെ നെറ്റിത്തടം പിളർന്ന് രക്തം വാർന്നു. എന്നാൽ ആ കൊടിയ വേദനയിലും തളരാതെ നിന്ന നീലൻ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന പർവ്വതസമാനമായ ഒരു വലിയ പാറക്കല്ല് കൈകളിലേക്ക് എടുത്തുയർത്തി. തുടർന്ന് നീലൻ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഭീമൻ പാറക്കല്ല് പ്രഹസ്തന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിഞ്ഞു. തലയോട്ടി തകർന്ന്, കണ്ണുകളും തലച്ചോറും പുറത്തുവന്ന് പ്രഹസ്തൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ചോരയിൽ കുളിച്ച് തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീണു.{{തെളിവ്}} തങ്ങളുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപൻ മരിച്ചതുകണ്ട് ഭയന്നുവിറച്ച രാക്ഷസസൈന്യം ആയുധങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ലങ്കാകോട്ടയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. ===കുംഭകർണവധം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കാസൈന്യത്തിലെ അതികായന്മാരായ ധൂമ്രാക്ഷൻ, അകംപനൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ എന്നിവർക്ക് പിന്നാലെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തനും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ചു. ഇനിയാരെയും അയച്ചിട്ട് കാര്യമില്ലെന്നും താൻ തന്നെ നേരിട്ടിറങ്ങുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ സർവ്വസന്നാഹങ്ങളോടെയും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന രഥത്തിൽ, അനേകം ആയുധങ്ങളുമായി രാവണൻ വരുന്നതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണൻ ആദ്യം സുഗ്രീവനുമായാണ് ഏറ്റുമുട്ടിയത്. സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു മല പിഴുതെടുത്ത് രാവണന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും രാവണൻ അത് തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തു, തുടർന്ന് ഒരു തീക്ഷ്ണമായ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുഗ്രീവനെ ബോധംകെടുത്തി വീഴ്ത്തി. പിന്നീട് ഗവാക്ഷൻ, ഋഷഭൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാരെയും രാവണൻ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ രാവണന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി. ഹനുമാൻ തന്റെ വലതുകൈ ചുരുട്ടി രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഒരിടികൊടുത്തു. ആ ഇടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ രാവണൻ രഥത്തിൽ തളർന്നിരുന്നുപോയി. ഹനുമാന്റെ ശക്തിയെ പ്രശംസിച്ചെങ്കിലും, രാവണൻ തിരിച്ചും ഹനുമാനെ പ്രഹരിച്ചു. ഹനുമാനും നീലനും പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ അതിവേഗം രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തി യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ രാവണനെ ശരിക്കും വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ ബ്രഹ്മാവ് തനിക്ക് നൽകിയ അതിശക്തമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യായുധം (വേൽ) ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് പ്രയോഗിച്ചു. ആ ആയുധമേറ്റ് ലക്ഷ്മണൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണനെ ജീവനോടെ പിടിച്ച് ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാവണൻ ശ്രമിച്ചു. തന്റെ ഇരുപത് കൈകളും ഉപയോഗിച്ച് അവൻ ലക്ഷ്മണനെ ഉയർത്താൻ നോക്കി. എന്നാൽ മൂലോകങ്ങളും ഉയർത്താൻ കഴിവുള്ള രാവണന് ലക്ഷ്മണനെ ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല (കാരണം ലക്ഷ്മണൻ ആദിശേഷന്റെ അവതാരമായിരുന്നു). അപ്പോഴേക്കും അവിടെ കുതിച്ചെത്തിയ ഹനുമാൻ രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ വീണ്ടും അതിശക്തമായി പ്രഹരിക്കുകയും, രാവണൻ ബോധംകെട്ട് വീണ തക്കത്തിന് ലക്ഷ്മണനെ വളരെ അനായാസമായി എടുത്ത് ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണന് പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ശ്രീരാമൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. രാമൻ തന്റെ വില്ലായ കോദണ്ഡവുമെടുത്ത് രാവണന് നേരെ നടന്നു. എന്നാൽ രാവണൻ രഥത്തിലും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുമാണ് നിൽക്കുന്നതെന്നത് യുദ്ധനിയമങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായതിനാൽ, ഹനുമാൻ ശ്രീരാമനോട് തന്റെ തോളിൽ കയറിരുന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അങ്ങനെ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാന്റെ തോളിലേറി ആദ്യമായി രാവണനുമായി നേർക്കുനേർ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധം അതിഭയാനകമായിരുന്നു. രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തകർത്തെറിഞ്ഞു. ശ്രീരാമന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് രക്തം വാർന്നു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമൻ ഒരോ അസ്ത്രങ്ങളായി പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ രഥം തകർത്തു, കുതിരകളെ വധിച്ചു, സാരഥിയെ കൊന്നു. ഒടുവിൽ അതിശക്തമായ ഒരു അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രം (അർദ്ധചന്ദ്രന്റെ ആകൃതിയുള്ള അസ്ത്രം) പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ കയ്യിലിരുന്ന വില്ല് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നിട്ടും കോപമടങ്ങാതെ ശ്രീരാമൻ അടുത്ത അസ്ത്രം തൊടുത്ത് മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം വെട്ടി താഴെയിട്ടു. രഥവും ആയുധങ്ങളും കിരീടവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ശരീരമാസകലം മുറിവേറ്റ്, വസ്ത്രങ്ങൾ കീറിപ്പറിഞ്ഞ് നിരായുധനായി രാവണൻ തലകുനിച്ചു നിന്നു. രാവണന്റെ എല്ലാ അഹങ്കാരവും ആ നിമിഷം തകർന്നടിഞ്ഞിരുന്നു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ഗച്ഛ അനുജാനാമി രണാർദ്ദിതസ്ത്വമ് പ്രവിശ്യ രാത്രിഞ്ചരരാജ ലങ്കാമ് । ആശ്വസ്യ നിർയ്യാഹി രഥീ സധന്വീ തദാ ബലം പ്രേക്ഷ്യസി രാമസ്യ ത്വം ॥" (അല്ലയോ രാവണാ, നീ മഹത്തായ യുദ്ധം ചെയ്തു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നീ ക്ഷീണിതനും നിരായുധനുമാണ്. നിരായുധനായ ശത്രുവെ കൊല്ലുന്നത് എന്റെ ധർമ്മമല്ല. അതിനാൽ നിനക്ക് ഞാൻ ജീവൻ ദാനം നൽകുന്നു. നീ ഇപ്പോൾ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുക. നന്നായി വിശ്രമിച്ചതിന് ശേഷം, നാളെ പുതിയ രഥവും ആയുധങ്ങളുമായി വരൂ. അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി നിനക്ക് കാണിച്ചുതരാം.) ശ്രീരാമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ രാവണനെ വല്ലാതെ അപമാനിതനാക്കി. മൂലോകങ്ങളും ജയിച്ച തനിക്ക് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് ജീവഭിക്ഷ ഏറ്റുവാങ്ങേണ്ടി വന്നല്ലോ എന്നോർത്ത് ലജ്ജിച്ച്, തലതാഴ്ത്തി രാവണൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. അപമാനിതനായി ലങ്കയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാവണൻ ആകെ ഭയന്നുപോയി. വലിയ സേനാധിപന്മാർ നശിച്ചതും ശ്രീരാമന്റെ അപാരമായ ശക്തിയും അവനെ ചിന്തിപ്പിച്ചു. ഇനി തന്റെ അവസാനത്തെ ആശ്രയം അതിഭീമാകാരനും അജയ്യനുമായ സഹോദരൻ കുംഭകർണ്ണൻ മാത്രമാണെന്ന് രാവണൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം (ശാപം) കാരണം ആറുമാസം തുടർച്ചയായി ഉറങ്ങുകയും ഒരു ദിവസം മാത്രം ഉണർന്നിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രകൃതക്കാരനാണ് കുംഭകർണ്ണൻ. എന്നാൽ അവൻ ഉറങ്ങാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് കുറച്ചു ദിവസങ്ങളേ ആയിട്ടുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും എങ്ങനെയെങ്കിലും അവനെ ഉണർത്താൻ രാവണൻ രാക്ഷസന്മാർക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി. കുംഭകർണ്ണനെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തുക എന്നത് എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ അവന്റെ ഗുഹയിലെത്തി വലിയ മാംസപർവ്വതങ്ങളും മദ്യക്കുടങ്ങളും ഒരുക്കിവെച്ചു. അവൻ ശ്വാസം വിടുമ്പോൾ ആ കാറ്റിൽ രാക്ഷസന്മാർ പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവർ അവനെ ഉണർത്താനായി പെരുമ്പറകൾ മുഴക്കി, വലിയ ശംഖുകൾ ഊതി, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ ഒരേസമയം സിംഹനാദം മുഴക്കി. പക്ഷെ അവൻ അനങ്ങിയില്ല. മുടിക്ക് പിടിച്ചു വലിച്ചു, ചെവിയിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചു, വലിയ ഗദകൾ കൊണ്ട് ദേഹത്ത് അടിച്ചു, ഒടുവിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളെയും കുതിരകളെയും അവന്റെ ദേഹത്തുകൂടി നടത്തിച്ചു. അപ്പോഴൊന്നും ഉണരാതിരുന്ന കുംഭകർണ്ണൻ, ഒടുവിൽ മാംസത്തിന്റെയും രക്തത്തിന്റെയും കൊതിയൂറുന്ന ഗന്ധം അടിച്ചപ്പോഴാണ് കണ്ണുതുറന്നത്. ഉണർന്നയുടനെ കുംഭകർണ്ണൻ വലിയ അളവിൽ മാംസവും മദ്യവും കഴിച്ചു. എന്തിനാണ് തന്നെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തിയത് എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു. രാവണൻ ശ്രീരാമനെക്കുറിച്ചും ലങ്ക നേരിടുന്ന വലിയ അപകടത്തെക്കുറിച്ചും അവനോട് പറഞ്ഞു. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ കുംഭകർണ്ണൻ ആദ്യം രാവണനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി: "ജ്യേഷ്ഠാ, സീതയെ അപഹരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അങ്ങ് ഞങ്ങളോടാരോടും ആലോചിച്ചില്ല. ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചതിന്റെ ഫലമാണ് അങ്ങ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്നത്. രാമൻ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല." എങ്കിലും, തന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ജീവൻ അപകടത്തിലായതിനാൽ, എന്തൊക്കെ സംഭവിച്ചാലും താൻ രാമനെ വധിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകി കുംഭകർണ്ണൻ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വലിയ പർവ്വതം നടന്നു വരുന്നതുപോലെ ലങ്കാകവാടം കടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ വരുന്നത് കണ്ട് വാനരസേന ഭയന്നോടി. കുംഭകർണ്ണൻ വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ ചവിട്ടി അരയ്ക്കുകയും വാരി വിഴുങ്ങുകയും ചെയ്തു. അംഗദൻ, നീലൻ, ഋഷഭൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർ അവനെ ആക്രമിച്ചെങ്കിലും അവൻ എല്ലാവരെയും തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. സാക്ഷാൽ ഹനുമാൻ ഒരു വലിയ മലയുമായി വന്ന് ആക്രമിച്ചപ്പോൾ കുംഭകർണ്ണൻ തന്റെ ശൂലം കൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു പർവ്വതശിഖരവുമായി കുംഭകർണ്ണനെ നേരിട്ടു. എന്നാൽ കുംഭകർണ്ണൻ അത് തകർക്കുകയും സുഗ്രീവനെ ആക്രമിച്ച് ബോധംകെടുത്തി തന്റെ തോളിലിട്ട് ലങ്കയിലേക്ക് നടക്കുകയും ചെയ്തു. വാനരരാജാവിനെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നത് കണ്ട് രാക്ഷസന്മാർ ആഹ്ലാദിച്ചു. എന്നാൽ ലങ്കാകോട്ട എത്തുന്നതിന് മുൻപ് ബോധംവന്ന സുഗ്രീവൻ, തന്റെ കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും ഉപയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ രണ്ടു കാതുകളും മൂക്കും കടിച്ചുമുറിച്ചെടുത്തു. വേദനകൊണ്ട് പുളഞ്ഞ കുംഭകർണ്ണൻ സുഗ്രീവനെ താഴെയിട്ടു. ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് സുഗ്രീവൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. മൂക്കും കാതും നഷ്ടപ്പെട്ട് ചോരയൊലിപ്പിച്ച്, ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ച് കുംഭകർണ്ണൻ വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. അന്ധമായ ദേഷ്യത്താൽ അവൻ രാക്ഷസന്മാരെയും വാനരന്മാരെയും ഒരുപോലെ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ അവനെ നേരിട്ടുവെങ്കിലും അവനെ മറികടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി. ശ്രീരാമനും കുംഭകർണ്ണനും തമ്മിൽ ഘോരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെ അവൻ വകവെച്ചില്ല. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ 'വായവ്യാസ്ത്രം'പ്രയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ ഗദ പിടിച്ചിരുന്ന വലതുകൈ അറുത്തുവീഴ്ത്തി. അപ്പോൾ ഒരു വലിയ മരം പറിച്ചെടുത്ത് ഇടതുകൈകൊണ്ട് വീശിയപ്പോൾ, ശ്രീരാമൻ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ' ആ കയ്യും മുറിച്ചു. പിന്നീട് രണ്ട് അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അവന്റെ രണ്ട് കാലുകളും ശ്രീരാമൻ വെട്ടിമാറ്റി. കൈകാലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ഭയാനകമായി വാ പിളർന്ന് അവൻ രാമന് നേരെ നിരങ്ങിപ്പാഞ്ഞടുത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ അതിശക്തമായതും സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതുമായ 'ഐന്ദ്രാസ്ത്രം' വില്ലിൽ തൊടുത്തുവിട്ടു. ആ അസ്ത്രം കുംഭകർണ്ണന്റെ കഴുത്തറുത്തു. ആ വലിയ തല ലങ്കാകോട്ടയുടെ മതിലുകൾ തകർത്ത് നഗരത്തിൽ വീണു. അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ വലിയ തിരമാലകളെ ഇളക്കിമറിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയായിരുന്ന കുംഭകർണ്ണന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ട് രാവണൻ ബോധരഹിതനായി വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയെപ്പോലെ അവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. കുംഭകർണ്ണൻ വീണതോടെ തന്റെ വലംകൈ ആണ് നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്നും, ഇനി തനിക്ക് രാമനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് രാവണൻ വിലപിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===അതികായവധം=== {{Unreferenced section}} കുംഭകർണൻ്റെ മരണശേഷം ദുഃഖിതനായ രാവണന്റെ മുൻപിലേക്ക് അവന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ നരാന്തകൻ, ദേവാന്തകൻ, ത്രിശിരസ്സ്, അതികായൻ എന്നിവരും സഹോദരന്മാരായ മഹോദരനും മഹാപാർശ്വനും ഒന്നിച്ച് യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ നരാന്തകൻ അതിവേഗത്തിൽ പായുന്ന കുതിരപ്പുറത്തേറി, മൂർച്ചയേറിയ കുന്തവുമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് കാറ്റുപോലെ പാഞ്ഞുനടന്നു. ഇത് കണ്ട ക്രുദ്ധനായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദൻ നരാന്തകന്റെ കുതിരയെ ഒരൊറ്റ അടിക്ക് വധിക്കുകയും, തുടർന്ന് തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി നരാന്തകന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും ചെയ്തു. നെഞ്ചുതകർന്ന് നരാന്തകൻ അവിടെത്തന്നെ ചോരതുപ്പി മരിച്ചുവീണു. സഹോദരന്റെ മരണം കണ്ട് പ്രകോപിതനായ ദേവാന്തകൻ ഇരുമ്പ് ഗദയുമായി അംഗദന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തപ്പോൾ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് അവനെ തടഞ്ഞു. ദേവാന്തകന്റെ തലയ്ക്ക് ഹനുമാൻ നൽകിയ കനത്ത മുഷ്ടിപ്രഹരത്തിൽ അവന്റെ തലയോട്ടി തകർന്ന് ദേവാന്തകനും തൽക്ഷണം കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ മൂന്ന് തലകളുള്ള ത്രിശിരസ്സ് രഥത്തിലിരുന്ന് ഹനുമാന് നേരെ ശരവർഷം നടത്തുകയും വേലുകൊണ്ട് പ്രഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ആ വേദനയെല്ലാം വകവെക്കാതെ ഹനുമാൻ ത്രിശിരസ്സിന്റെ രഥം തകർത്ത് അവന്റെ സ്വന്തം വാൾ പിടിച്ചുവാങ്ങുകയും, ആ വാളുകൊണ്ട് ത്രിശിരസ്സിന്റെ മൂന്ന് തലകളും ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി അറുത്തുമാറ്റി അവനെയും വധിച്ചു. തുടർന്ന് വലിയൊരു ആനപ്പുറത്തേറി വാനരന്മാരെ ചവിട്ടിമെതിച്ചു വന്ന മഹോദരനെ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ നേരിട്ടു. നീലൻ ഒരു ഭീമൻ പാറക്കല്ലുകൊണ്ട് ആനയുടെ തല തകർക്കുകയും, താഴെവീണ മഹോദരന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് പർവ്വതശിഖരം വലിച്ചെറിഞ്ഞ് അവനെ ഞെരിച്ചുകൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ഇതേസമയം ഘോരമായി പൊരുതിയ മറ്റൊരു രാക്ഷസനായ മഹാപാർശ്വന്റെ ഗദ പിടിച്ചുവാങ്ങി ഋഷഭൻ എന്ന വാനരവീരൻ അവന്റെ തലയ്ക്കടിച്ച് അവനെയും യമപുരിക്കയച്ചു. ഇവർ അഞ്ചുപേരും വീണതോടെ കുംഭകർണ്ണനെപ്പോലെ ഭീമാകാരനായ ശരീരവും ബ്രഹ്മാവ് നൽകിയ ദിവ്യമായ ബ്രഹ്മകവചവുമുള്ള അതികായൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ വിനാശകരമായ താണ്ഡവമാടി. അതികായനെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണൻ മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ ലോകം നടുങ്ങുന്ന ഘോരമായ അമ്പെയ്യൽ യുദ്ധം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണൻ പ്രയോഗിച്ച അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ അതികായന്റെ അഭേദ്യമായ കവചത്തിൽ തട്ടി നിഷ്ഫലമായപ്പോൾ, വായുദേവൻ നേരിട്ടെത്തി ഇവനെ വധിക്കാൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തന്നെ പ്രയോഗിക്കണമെന്ന് ലക്ഷ്മണനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് അതിശക്തമായ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുപാഞ്ഞ ആ ദിവ്യാസ്ത്രം അതികായന്റെ ബ്രഹ്മകവചം പിളർന്ന് അവന്റെ വലിയ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, ഒരു പർവ്വതശിഖരം കണക്കെ അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===ഔഷധഗിരിഹരണം=== {{Unreferenced section}} തൻ്റെ മറ്റ് പുത്രന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ അതീവ ദുഃഖിതനായി. തുടർന്ന് ലങ്കയെ രക്ഷിക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. ഇത്തവണ കൂടുതൽ അപകടകാരിയായിരുന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാശക്തിയാൽ പൂർണ്ണമായും അദൃശ്യനായി നിന്ന് വാനരസേനയ്ക്ക് നേരെ ശരവർഷം നടത്തി. ആർക്കും അവനെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ബ്രഹ്മാവിനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ അസ്ത്രങ്ങളിലൊന്നായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിഭീകരമായ പ്രഹരമേറ്റ് കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാരും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരും ജീവച്ഛവങ്ങളായി നിലംപതിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അസ്ത്രമായതിനാൽ അതിനെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ ആ പ്രഹരം ഏറ്റുവാങ്ങുകയായിരുന്നു. അഹങ്കാരത്തോടെ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. യുദ്ധക്കളം മുഴുവൻ നിശ്ചലമായി, എങ്ങും മൃതദേഹങ്ങൾ മാത്രം. ആ വലിയ സേനയിൽ അപ്പോൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെടാതിരുന്നത് വിഭീഷണനും ഹനുമാനും മാത്രമായിരുന്നു (ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം ഹനുമാനെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു). അവർ രണ്ടുപേരും പന്തവും കൊളുത്തി യുദ്ധക്കളത്തിലൂടെ നടന്ന് പരിക്കേറ്റവരെ പരിശോധിച്ചു. അപ്പോഴാണ് അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു കിടക്കുന്ന വയോധികനായ ജാംബവാനെ അവർ കണ്ടത്. വിഭീഷണന്റെ ശബ്ദം കേട്ട ജാംബവാൻ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് ചോദിച്ചത് ഒറ്റക്കാര്യമാണ്: "നമ്മുടെ വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ജീവനോടെയുണ്ടോ?". ലക്ഷ്മണനെയോ സുഗ്രീവനെയോ അന്വേഷിക്കാതെ ഹനുമാനെ അന്വേഷിച്ചതിന്റെ കാരണം വിഭീഷണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ ജീവനോടുണ്ടെങ്കിൽ ഈ സേന മുഴുവൻ മരിച്ചാലും അവർ ഉണർന്നെഴുന്നേൽക്കും. എന്നാൽ ഹനുമാൻ ഇല്ലെങ്കിൽ നമ്മളെല്ലാവരും ജീവനോടെയുണ്ടെങ്കിലും മരിച്ചതിന് തുല്യമാണ്." അപ്പോഴേക്കും ഹനുമാൻ ഓടിയെത്തി ജാംബവാന്റെ കാൽക്കൽ വണങ്ങി. ഹനുമാനെ കണ്ട് സന്തോഷിച്ച ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ, വാനരസേനയെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെയും രക്ഷിക്കാൻ ഇനി നിനക്ക് മാത്രമേ കഴിയൂ. നീ വേഗം ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോവുക. അവിടെ കൈലാസത്തിനും ഋഷഭപർവ്വതത്തിനും ഇടയിൽ സർവ്വ ഔഷധങ്ങളുമുള്ള ഒരു ദിവ്യപർവ്വതമുണ്ട് (ദ്രോണഗിരി/ഔഷധഗിരി). അതിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന നാല് ദിവ്യഔഷധങ്ങളുണ്ട്: •മരിച്ചവരെ ജീവിപ്പിക്കുന്ന 'മൃതസഞ്ജീവനി' •മുറിവുകൾ കരിച്ച് ഭേദമാക്കുന്ന 'വിശല്യകരണി' •ശരീരത്തിന്റെ നിറം തിരികെ നൽകുന്ന 'സുവർണ്ണകരണി' •അറ്റുപോയ അവയവങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന 'സന്ധാനകരണി' നീ എത്രയും വേഗം അവ കൊണ്ടുവരിക." ജാംബവാന്റെ നിർദ്ദേശം കേട്ടയുടനെ ഹനുമാൻ തന്റെ ഭീമാകാരമായ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട് ഹിമാലയത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു. ആകാശത്തുകൂടി ഒരു വാൽനക്ഷത്രം പോലെ പാഞ്ഞുപോയ ഹനുമാൻ അതിവേഗം ഹിമാലയത്തിലെത്തി ഔഷധപർവ്വതം കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ ഹനുമാൻ വരുന്നത് കണ്ട ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങൾ സ്വയം മറഞ്ഞുപോയി (അദൃശ്യമായി). ഔഷധങ്ങളെ തിരഞ്ഞുപിടിക്കാൻ സമയമില്ലാത്തതിനാലും, അവ സ്വയം ഒളിച്ചതിൽ കോപം വന്നതിനാലും ഹനുമാൻ ആ പർവ്വതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം (ദ്രോണഗിരി) സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു. ആ പർവ്വതവും ഒരു കൈയ്യിലേന്തി ഒട്ടും സമയം കളയാതെ അദ്ദേഹം ആകാശത്തുകൂടി ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നു. ഔഷധപ്പർവ്വതവും വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലെത്തിയതും വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു. ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങളുടെ ഗന്ധം കാറ്റിലൂടെ ലങ്കാപോർക്കളത്തിൽ പരന്നു. ആ സുഗന്ധം ഏറ്റമാത്രയിൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും അത്ഭുതകരമായി കണ്ണ് തുറന്നു. അവരുടെ ക്ഷീണവും മുറിവുകളും പൂർണ്ണമായും മാറി. മരിച്ചുകിടന്ന കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, യാതൊരു പരിക്കുകളുമില്ലാതെ എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. വാനരസേന ഇരട്ടി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. എന്നാല് യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ച രാക്ഷസന്മാർ ഉണർന്നില്ല. കാരണം, എത്ര രാക്ഷസന്മാർ മരിച്ചു എന്ന കണക്ക് വാനരന്മാർക്ക് മനസ്സിലാകാതിരിക്കാൻ, മരിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ അപ്പപ്പോൾ കടലിൽ എറിയാൻ രാവണൻ ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ ഔഷധത്തിന്റെ ഗന്ധം അവർക്ക് ലഭിച്ചില്ല . എല്ലാവരും ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റു എന്ന് ഉറപ്പായ ശേഷം ഹനുമാൻ ആ ഔഷധപർവ്വതം തിരികെ ഹിമാലയത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി വെച്ചു മടങ്ങിയെത്തി. ഈ മഹാസംഭവം അറിഞ്ഞ ഇന്ദ്രജിത്തും രാവണനും ഭയന്നുവിറച്ചു. താൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് കൊന്നവരെല്ലാം വീണ്ടും ഉണർന്നുവന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന് തന്റെ അന്ത്യം അടുത്തുവെന്ന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന് യുദ്ധം അതിഭീകരമായി പുനരാരംഭിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===മേഘനാദവധം=== {{Unreferenced section}} മൃതസഞ്ജീവനിയുടെ ദിവ്യഗന്ധമേറ്റ് ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ വാനരസേന കൂടുതൽ ഉന്മേഷത്തോടെയും വീര്യത്തോടെയും പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വാനരന്മാർ കൈകളിൽ തീപ്പന്തങ്ങളേന്തി രാത്രിയിൽ ലങ്കാകോട്ടയുടെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറുകയും കവാടങ്ങൾക്കും മാളികകൾക്കും കൊട്ടാരങ്ങൾക്കും തീയിടുകയും ചെയ്തു. ഹനുമാൻ മുൻപ് നടത്തിയ ലങ്കാദഹനത്തിന് ശേഷം നഗരത്തിൽ ഉണ്ടായ ഈ രണ്ടാമത്തെ തീപിടുത്തം രാക്ഷസന്മാർക്കിടയിൽ കടുത്ത ഭീതി പരത്തുകയും ലങ്കയെ മുഴുവൻ കത്തിയെരിയുന്ന അഗ്നിജ്വാലകളിൽ മുക്കുകയും ചെയ്തു. തീപിടുത്തവും നാശനഷ്ടങ്ങളും കണ്ട് കോപാകുലനായ രാവണൻ, കുംഭകർണ്ണന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ കുംഭനെയും നികുംഭനെയും യുദ്ധത്തിനയച്ചു. മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളുമായി പോരാട്ടത്തിനിറങ്ങിയ കുംഭൻ അംഗദൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാനരവീരന്മാരെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ മുറിവേൽപ്പിച്ച് വീഴ്ത്തി. ഇതുകണ്ട് വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ മുന്നോട്ടുവരികയും കുംഭന്റെ വില്ലും രഥവും തകർക്കുകയും അവനെ എടുത്തു കടലിലേക്ക് എറിയുകയും ചെയ്തു. ആ ഏറിൻ്റെ ശക്തിയിൽ അവൻ കടലിൻ്റെ അടിത്തട്ട് വരെ എത്തി. എന്നാൽ കടൽജലം കലക്കിമറിച്ച് കൊണ്ട് കുംഭൻ കരയിലേക്ക് കയറിവന്നു. തുടർന്ന് ഇരുവരും തമ്മിൽ പൊരിഞ്ഞ മുഷ്ടിയുദ്ധം നടന്നു. ഒടുവിൽ സുഗ്രീവൻ തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് കുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, ആ പ്രഹരത്തിൽ നെഞ്ചുതകർന്ന് കുംഭൻ ചോരതുപ്പി യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിലംപതിച്ച് മരിക്കുകയും ചെയ്തു. സഹോദരന്റെ ദാരുണമായ മരണം കണ്ട് രോഷാകുലനായ നികുംഭൻ ഇരുമ്പ് മുള്ളുകളുള്ള ഭീമാകാരമായ പരിഘവുമായി (ഇരുമ്പ് ഗദ) വാനരന്മാരെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. അവനെ തടയാൻ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു. നികുംഭൻ തന്റെ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, വജ്രശരീരനായ ഹനുമാന്റെ മാറിൽത്തട്ടി ആ ആയുധം കഷണങ്ങളായി തകർന്നുപോയി. ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ നികുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ ശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, തുടർന്ന് അവനെ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് കഴുത്തു ഞെരിച്ച് തലയറുത്തുമാറ്റി വധിക്കുകയും ചെയ്തു. കുംഭകർണ്ണന്റെ മക്കളും മരിച്ചതോടെ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വെച്ച് ശ്രീരാമനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട ഖരന്റെ പുത്രനായ മകരാക്ഷനെ രാവണൻ യുദ്ധത്തിനയച്ചു. പിതാവിന്റെ ഘാതകനായ ശ്രീരാമനോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാനായി വന്ന മകരാക്ഷൻ രാമന് നേരെ അതിഭീകരമായ ശരവർഷം നടത്തി. ശ്രീരാമൻ അവന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം തടുത്ത് രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തു. തുടർന്ന് മകരാക്ഷൻ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന വലിയൊരു ശൂലം ശ്രീരാമന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും, ശ്രീരാമൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ ബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ ശൂലത്തെ ആകാശത്തുവെച്ചുതന്നെ തകർത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ പ്രയോഗിച്ച അതിശക്തമായ പാവകാസ്ത്രമേറ്റ് (ആഗ്നേയാസ്ത്രം) നെഞ്ചുപിളർന്ന് മകരാക്ഷനും ജീവനറ്റ് നിലത്തുവീണു. ഈ വീരന്മാരുടെയെല്ലാം അന്ത്യത്തോടെ രാവണന്റെ പ്രതിരോധം പൂർണ്ണമായി തകരുകയും തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ അവസാനത്തെ മായായുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങാൻ നിർബന്ധിതനാവുകയും ചെയ്തു. വാനരന്മാരുടെ മനോവീര്യം തകർക്കാനും അവരുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കാനുമായി അവൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ മായാശക്തി ഉപയോഗിച്ച് അവൻ തികച്ചും യഥാർത്ഥമെന്ന് തോന്നുന്ന ഒരു 'മായാസീതയെ' സൃഷ്ടിച്ചു. കരഞ്ഞുകൊണ്ട് നിൽക്കുന്ന ആ മായാസീതയെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. ഹനുമാന്റെയും വാനരന്മാരുടെയും മുന്നിലെത്തിയ ഇന്ദ്രജിത്ത്, സീതയുടെ മുടിക്ക് കുത്തിപ്പിടിക്കുകയും വലിയൊരു വാളെടുത്ത് അവളെ വെട്ടികൊല്ലുകയും ചെയ്തു. "രാമൻ ആർക്കുവേണ്ടിയാണോ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്, അവളെ ഞാൻ ഇതാ വധിച്ചിരിക്കുന്നു" എന്ന് അവൻ അട്ടഹസിച്ചു. ഇതുകണ്ട് ഹനുമാനും വാനരന്മാരും തളർന്നുപോയി. അവർ ആയുധം താഴെവെച്ച് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ വാർത്ത കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ ബോധംകെട്ടു വീണതറിഞ്ഞ് വിഭീഷണൻ അവിടേക്ക് ഓടിയെത്തി. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ വിഭീഷണൻ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, അങ്ങ് ദുഃഖിക്കാതിരിക്കൂ. ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നത് യഥാർത്ഥ സീതയെ അല്ല. അതെല്ലാം അവന്റെ മായാജാലമാണ്. സ്വന്തം ജീവൻ പോയാലും രാവണൻ സീതയെ വധിക്കാൻ ആരെയും അനുവദിക്കില്ല. ഇത് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വലിയൊരു തന്ത്രമാണ്." തുടർന്ന് വിഭീഷണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വെളിപ്പെടുത്തി: "വാനരന്മാരെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ച ശേഷം, ലങ്കയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള 'നികുംഭില' എന്ന ഗുഹയിൽ പോയി ഒരു ആഭിചാരകർമം നടത്താനാണ് അവൻ പോയിരിക്കുന്നത്. ആ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ദിവ്യമായ രഥവും അശ്വങ്ങളും ആയുധങ്ങളും അവന് ലഭിച്ചാൽ, മൂലോകങ്ങളിൽ ആർക്കും അവനെ തോൽപ്പിക്കാനാകില്ല. അവൻ യാഗം പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപ് അവനെ തടയണം." വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശ്രീരാമൻ, ഇന്ദ്രജിത്തിനെ വധിക്കാനുള്ള ചുമതല ലക്ഷ്മണനെ ഏൽപ്പിച്ചു. വിഭീഷണനെയും ഹനുമാനെയും ജാംബവാനെയും വലിയൊരു വാനരപ്പടയെയും കൂട്ടി ലക്ഷ്മണൻ നികുംഭിലയിലേക്ക് കുതിച്ചു. നികുംഭിലയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് യാഗത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയായിരുന്നു. അവന് കാവലായി നിന്ന ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാരെ വാനരസേന ആക്രമിച്ചു. അവിടെ വലിയൊരു യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. രക്തവും മാംസവും തെറിച്ച് യാഗശാല അശുദ്ധമായി. കാവൽക്കാർ കൂട്ടത്തോടെ കൊല്ലപ്പെടുന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന്, യാഗം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയാതെ പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് ആയുധമെടുത്ത് എഴുന്നേൽക്കേണ്ടി വന്നു. അങ്ങനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് അജയ്യനാകാനുള്ള അവസാന ശ്രമവും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ചേർന്ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. യാഗം മുടങ്ങിയ ദേഷ്യത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലക്ഷ്മണന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. തന്റെ ശത്രുക്കൾക്ക് രഹസ്യങ്ങളെല്ലാം ചോർത്തിക്കൊടുത്ത സ്വന്തം ഇളയച്ഛനായ വിഭീഷണനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ച് 'കുലദ്രോഹി' എന്ന് വിളിച്ച് അധിക്ഷേപിച്ചു. എന്നാൽ ധർമ്മം മാത്രമാണ് തനിക്ക് വലുതെന്ന് വിഭീഷണൻ മറുപടി നൽകി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഭയാനകമായ പോരാട്ടം നടന്നു. രാമ-രാവണ യുദ്ധത്തിന് തുല്യമായ പോരാട്ടമായിരുന്നു അത്. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മായാശക്തികളെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണന് കഴിഞ്ഞു. ഇരുവരും ദിവസങ്ങളോളം വിശ്രമമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്തു. ഒടുവിൽ ഇരുവരും ഏറ്റവും വലിയ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലക്ഷ്മണൻ വരുണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഭാർഗ്ഗവാസ്ത്രം കൊണ്ട് അതിനെ തടുത്തു. അവ പരസ്പരം ഇടിച്ച് ആകാശത്ത് വലിയ തീപ്പൊരികൾ ചിതറി. യുദ്ധം അതിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ ഏറ്റവും ദിവ്യവും അപ്രതിരോധ്യവുമായ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രം' (ദേവേന്ദ്രന്റെ അസ്ത്രം) വില്ലിൽ തൊടുത്തു. എന്നിട്ട് ലോകപ്രശസ്തമായ ഈ സത്യവാചകം (സത്യസങ്കല്പം) ഉരുവിട്ടു: "ധർമ്മാത്മാ സത്യസന്ധശ്ച രാമോ ദാശരഥിര്യദി । പൗരുഷേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വഃ ശരൈനം ജഹി രാവണിമ് ॥" (ദശരഥപുത്രനായ ശ്രീരാമൻ തികഞ്ഞ ധർമ്മിഷ്ഠനും സത്യവാനും ആണെങ്കിൽ, പൗരുഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് തുല്യമായി മറ്റാരുമില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ... അല്ലയോ അസ്ത്രമേ, നീ പോയി ഈ രാവണപുത്രനെ വധിക്കുക!) ശ്രീരാമന്റെ നാമവും സത്യവും ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ആ ഇന്ദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. അത് ഒരു കൊള്ളിമീൻ പോലെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞ് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ കഴുത്തറുത്തു. കിരീടം വെച്ച ആ വലിയ തല നിലംപതിച്ചു. മൂലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന, ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലും പരാജയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാമായാവിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് അങ്ങനെ അതേ ഇന്ദ്രൻ്റെ തന്നെ അസ്ത്രമായ ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ മരണത്തിന് കീഴടങ്ങി. ഇന്ദ്രജിത്ത് മരിച്ചതുകണ്ട് വാനരസേനയും ദേവന്മാരും ആകാശത്തുനിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. വാനരന്മാർ സന്തോഷം കൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്തു. മുറിവുകളോടെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് മടങ്ങിയെത്തിയ ലക്ഷ്മണനെ ശ്രീരാമൻ ഓടിച്ചെന്ന് കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും, തന്റെ മടിയിലിരുത്തി വാത്സല്യത്തോടെ തലോടി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണം രാവണന് യുദ്ധത്തിൽ ഏൽക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രഹരമായിരുന്നു.{{തെളിവ്}} ===രാവണവധം=== {{Unreferenced section}} തന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന വാർത്ത രാവണനെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ തകർത്തു. അവന്റെ പുത്രശോകം വൈകാതെ കൊടുംകോപമായി മാറി. 'മായാസീതയെ' ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥ സീതയെ താൻ കൊല്ലുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ വലിയൊരു വാളുമെടുത്ത് അശോകവനത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞു. രാവണൻ വാളുമായി വരുന്നത് കണ്ട് സീതാദേവി ഭയന്നുവിറച്ചു. എന്നാൽ 'സുപാർശ്വൻ' എന്ന ബുദ്ധിമാനും ധർമ്മിഷ്ഠനുമായ ഒരു മന്ത്രി രാവണനെ തടഞ്ഞുനിർത്തി. "അല്ലയോ മഹാരാജാവേ, ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അങ്ങയെപ്പോലൊരു വീരന് ചേർന്നതല്ല. അത് ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്. ഈ കോപം മുഴുവൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ രാമനോട് കാണിക്കുക" എന്ന് അവൻ ഉപദേശിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അല്പം ശാന്തനായ രാവണൻ സീതയെ വധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണശേഷം അത്യധികം ക്രുദ്ധനായി മാറിയ രാവണൻ വിരൂപാക്ഷൻ്റെ കീഴിലുള്ള തൻ്റെ ശേഷിച്ച സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. ലങ്കയെങ്ങും വിധവകളുടെയും ഉറ്റവരെ നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെയും വിലാപങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കാമിച്ചത് കൊണ്ടും രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചതും മൂലമാണ് തങ്ങൾക്ക് ഈ ദുർഗതി വന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞു അവർ ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണനും വിരൂ പാക്ഷനും അതിക്രൂരമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. വിരൂപാക്ഷനെ സുഗ്രീവൻ വധിച്ചു. ഇത് കണ്ട സംഹാരരുദ്രനായി മാറിയ രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച മാരകാസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഒറ്റയടിക്ക് ലക്ഷക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീണു. തൻ്റെ പ്രിയ വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീഴുന്നതു കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ രാവണനെ തടയാനായി മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണന്റെ കൃത്യതയാർന്ന അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ പതറിയ രാവണൻ, ഒടുവിൽ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതും അമോഘവുമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യവേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പ്രയോഗിച്ചു. ഇടിമിന്നൽ പോലെ പാഞ്ഞെത്തിയ ആ വേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ മാറിടം പിളർന്ന് തുളഞ്ഞുകയറുകയും, ലക്ഷ്മണൻ ചോരവാർന്ന് ബോധരഹിതനായി നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു. രാവണന്റെ ആക്രമണങ്ങളെ തടുത്ത് നിർത്തി ,ശ്രീരാമൻ രാവണനെ ലങ്കയിലേക്ക്. പാലായനം ചെയ്യിപ്പിച്ചു,തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണൻ്റെ ശരീരത്തിൽ തറച്ച വേൽ പിഴുതുമാറ്റിയെങ്കിലും ലക്ഷ്മണൻ അബോധാവസ്ഥയിൽത്തന്നെ തുടർന്നു . തന്റെ ജീവനായ അനുജൻ ചേതനയറ്റ് കിടക്കുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം തകർന്ന് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ലക്ഷ്മണനില്ലാത്ത ഒരു വിജയവും സീതയും തനിക്ക് ആവശ്യമില്ലെന്നും, താനും ഇവിടെവെച്ച് ജീവനൊടുക്കുമെന്നും പറഞ്ഞ് വിലപിച്ച രാമനെ വാനര വൈദ്യനായ സുഷേണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ നാഡിമിടിപ്പ് നിലച്ചിട്ടില്ലെന്നും അവൻ മരിച്ചിട്ടില്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കിയ സുഷേണൻ, ഹിമാലയത്തിലെ ദ്രോണഗിരി പർവ്വതത്തിൽ പോയി വിശല്യകരണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവരക്ഷാ ഔഷധങ്ങൾ വീണ്ടും കൊണ്ടുവരാൻ ഹനുമാനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒട്ടും സമയം കളയാതെ ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന ഹനുമാൻ, ഔഷധങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ആ പർവ്വതശിഖരം മുഴുവനായി വീണ്ടും വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ഒറ്റപ്പറക്കലിന് ലങ്കയിലെത്തിച്ചു. സുഷേണൻ ആ ദിവ്യൗഷധം ചതച്ച് ലക്ഷ്മണന്റെ മൂക്കിലേക്ക് മണപ്പിച്ചതും, ശരീരത്തിലെ കൊടിയ വിഷം ഇല്ലാതായി, മുറിവുകളെല്ലാം ഉണങ്ങി ലക്ഷ്മണൻ സുഖനിദ്രയിൽ നിന്നെഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനോട് തനിക്കുവേണ്ടി സമയം പാഴാക്കാതെ അധർമ്മിയായ രാവണനെ വധിക്കാനുള്ള പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അനുജൻ പൂർണ്ണ സൗഖ്യത്തോടെ തിരിച്ചുവന്നതിൽ അതിയായ ആശ്വാസവും, ലക്ഷ്മണനെ ഈ അവസ്ഥയിലാക്കിയ രാവണനോട് അടക്കാനാവാത്ത ക്രോധവും പൂണ്ട ശ്രീരാമൻ ആ നിമിഷം പോർക്കളത്തിൽ വെച്ച് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഇന്ന് ഒന്നുകിൽ രാവണൻ, അല്ലെങ്കിൽ രാമൻ! ഇന്ന് ഈ പോർക്കളത്തിൽ നിന്ന് രാവണൻ ജീവനോടെ തിരികെ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, എന്റെ സർവ്വകോപവും അവന്റെ മേൽ പതിക്കും, ലോകം മുഴുവൻ ഇന്ന് രാവണന്റെ അന്ത്യത്തിന് സാക്ഷിയാകും." വീണ്ടും സകല സന്നാഹങ്ങളോടെയും അന്തിമയുദ്ധത്തിനായി രാവണൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ എത്തി. രാമനും രാവണനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം തുടങ്ങി. രാവണൻ വലിയൊരു രഥത്തിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുനിന്നുമാണ് യുദ്ധം ചെയ്തിരുന്നത്. ഈ അസമമായ പോരാട്ടം ആകാശത്തുനിന്ന് വീക്ഷിച്ചിരുന്ന ദേവേന്ദ്രൻ, ഉടൻതന്നെ തന്റെ ദിവ്യമായ രഥവും സാരഥിയായ 'മാതലി'യെയും ശ്രീരാമന് സഹായമായി അയച്ചുകൊടുത്തു. ഇന്ദ്രന്റെ അതിശക്തമായ വില്ലും കവചവും അമ്പുകളും മാതലി രാമന് നൽകി. ശ്രീരാമൻ ആ ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി രാവണനുമായി തുല്യശക്തിയിലുള്ള പോരാട്ടം തുടർന്നു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള അവസാന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അത് കാണാനായി ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, മഹർഷിമാർ തുടങ്ങിയ സകല ദിവ്യപുരുഷന്മാരും തങ്ങളുടെ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ആകാശത്ത് തിങ്ങിനിറഞ്ഞു. ആകാശവും ഭൂമിയും സമുദ്രങ്ങളും ഒരുപോലെ വിറകൊള്ളുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം. രാമന്റെ കോദണ്ഡത്തിൽ നിന്നും രാവണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നും പുറപ്പെട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ പരസ്പരം തട്ടിത്തെറിച്ച് ആകാശത്ത് വൻ അഗ്നിഗോളങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. രാവണനയച്ച അതി മാരകമായ ത്രിശൂലം രാമബാണങ്ങളെ തകർത്തു കൊണ്ട് മുന്നേറിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ കൊടുത്തയച്ച വേൽ കൊണ്ട് രാമൻ അതിനെ തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ അസാധാരണമായ തീവ്രതയും ഭംഗിയും കണ്ട് ആകാശത്തുനിന്ന ദേവന്മാരും ഋഷികളും വിസ്മയിച്ചുപോയി. പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റേതെങ്കിലും ഒരു വസ്തുവിനോടോ യുദ്ധത്തോടോ ഇതിനെ ഉപമിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതിന് തുല്യമായി മറ്റൊന്നും കണ്ടെത്താൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഒന്നടങ്കം ഈ യുദ്ധത്തെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ട് വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ എക്കാലത്തെയും പ്രസിദ്ധമായ ഈ ശ്ലോകം ഉരുവിട്ടു: ഗഗനം ഗഗനാകാരം സാഗരഃ സാഗരോപമഃ രാമരാവണയോര്യുദ്ധം രാമരാവണയോരിവ (ആകാശത്തിന് തുല്യമായി ആകാശം മാത്രമേയുള്ളൂ, സമുദ്രത്തിന് ഉപമിക്കാൻ സാക്ഷാൽ സമുദ്രം മാത്രമേയുള്ളൂ; അതുപോലെ ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടക്കുന്ന ഈ മഹാപോരാട്ടത്തിന് ഉപമയായി രാമ-രാവണ യുദ്ധം അല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല!) വിശ്രമമില്ലാതെ ചെയ്ത യുദ്ധം അനേക സമയം നീണ്ടുനിന്നു. രാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണൻ തളർന്നു, എന്നാൽ ശ്രീരാമനും കടുത്ത യുദ്ധം കാരണം ക്ഷീണിതനായിരുന്നു. രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തികൾ ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്ന സമയം. അപ്പോൾ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് മഹർഷിയായ 'അഗസ്ത്യമുനി' കടന്നുവന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ക്ഷീണം മാറ്റാനും ശത്രുവിനെ വധിക്കാനുള്ള ഊർജ്ജം നൽകാനുമായി അഗസ്ത്യൻ ശ്രീരാമന് സൂര്യദേവനെ സ്തുതിക്കുന്ന അതിശക്തമായ 'ആദിത്യഹൃദയം' എന്ന മഹാമന്ത്രം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ചുതന്നെ ശ്രീരാമൻ മൂന്നുതവണ വെള്ളമെടുത്ത് ആചമിച്ച് ആദിത്യഹൃദയം ഭക്തിയോടെ ജപിച്ചു. അതോടെ രാമന്റെ എല്ലാ ക്ഷീണവും മാറി, മുഖത്ത് പൂർണ്ണമായ ഊർജ്ജവും ദിവ്യമായ തേജസ്സും തിരികെവന്നു. പുതിയ ഊർജ്ജത്തോടെ ശ്രീരാമൻ യുദ്ധം തുടർന്നു. എന്നാല് യുദ്ധരംഗത്ത് രാവണൻ അനേകം ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടു. രാവണരഥത്തിന്മുകളിൽ പെൺതത്തകൾ വന്നിരുന്നു ചിലച്ചു,രഥം പോകുന്ന ദിക്കിലെല്ലാം കഴുകന്മാർ വട്ടമിട്ടു പറന്നു,ആകാശത്ത് കൊള്ളിമീനുകൾ മിന്നി,കുറുക്കന്മാർ ഓരിയിട്ടു. വിജയിക്കുമെന്നുറപ്പിച്ചു രാമനും മരിക്കും എന്നുറപ്പിച്ചു രാവണനും വാശിയോടെ പൊരുതി. കോപം കൊണ്ട് അടിമുടി വിറച്ച രാഘവൻ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് രാവണന്റെ പത്തു തലകളും ഒന്നൊന്നായി അറുത്തുവീഴ്ത്തി. എന്നാൽ അത്ഭുതമെന്നു പറയട്ടെ, തലകൾ അറുത്തുവീഴ്ത്തിയ സ്ഥാനത്ത് വീണ്ടും പുതിയ തലകൾ മുളച്ചുവന്നു! നൂറുകണക്കിന് തവണ രാമൻ അവന്റെ തലകളും കൈകളും അറുത്തിട്ടും രാവണൻ മരിച്ചില്ല. തന്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ നിഷ്ഫലമാകുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ അല്പം ചിന്തയിലാണ്ടു. ഈ സമയം സാരഥിയായ മാതലി ശ്രീരാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: "ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ചിന്തിച്ചു അങ്ങ് സമയം കളയരുത് പ്രഭോ, രാവണന്റെ മരണസമയം അടുത്തെത്തിക്കഴിഞ്ഞു,സാധാരണ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇവനെ കൊല്ലാനാകില്ല. ഇനി അങ്ങ് ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചാലും." ഇതുകേട്ട് ശ്രീരാമൻ, മുൻപ് അഗസ്ത്യമുനി നൽകിയതും സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ അമോഘമായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' പുറത്തെടുത്തു. വായുദേവന്റെ വേഗവും അഗ്നിയുടെ തേജസ്സും വജ്രായുധത്തിന്റെ മൂർച്ചയും മേരുപർവ്വതിൻറെ ഭാരമുള്ള ആ അസ്ത്രത്തെ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ശ്രീരാമൻ കോദണ്ഡത്തിൽ (വില്ലിൽ) ബന്ധിച്ചു. സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ശ്രീരാമൻ ആ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ആകർണ്ണാന്തം വലിച്ചു രാവണന്റെ വക്ഷസിലേക്ക് (ഹൃദയത്തിലേക്ക്) ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിച്ചു. വലിയ ശബ്ദത്തോടെ,ഭൂമി കുലുക്കിക്കൊണ്ട് ഇടിത്തീപോലെ പാഞ്ഞുചെന്ന ആ അസ്ത്രം രാവണന്റെ വിശാലമായ മാറിടം പിളർന്നു. അവന്റെ ഹൃദയം തകർത്ത്, അവന്റെ പ്രാണനും അപഹരിച്ച ശേഷം, ആ അസ്ത്രം ഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച് രക്തം കഴുകിക്കളഞ്ഞ് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ ആവനാഴിയിൽ തന്നെ വന്നുചേർന്നു. കയ്യിൽ നിന്ന് വില്ലും അമ്പും താഴെവീണ്, മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാബലവാനായ രാക്ഷസരാജാവ് രാവണൻ ജീവനറ്റ് തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്നും താഴേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ മരിച്ചതുകണ്ട് അവശേഷിച്ച രാക്ഷസന്മാർ നാലുപാടും ചിതറിയോടി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഗന്ധർവ്വന്മാർ പാട്ടുപാടി, അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ലക്ഷ്മണനുമടക്കം വാനരസേനയാകെ അതിയായ ആഹ്ലാദത്തോടെ രാമന് ജയാകാരം മുഴക്കി.{{തെളിവ്}} നീതിയും ധർമ്മവും വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു, തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെ പൂർണ്ണമായ വിജയം അങ്ങനെ ശ്രീരാമനിലൂടെ പൂർത്തിയായി. ===സീതാസ്വീകാര്യം=== {{Unreferenced section}} രാവണൻ മരിച്ചതറിഞ്ഞു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പത്നിമാർ അലമുറയിട്ടുകൊണ്ട് യുദ്ധക്കളത്തി ലേക്ക് ഓടിവന്നു. രാവണന്റെ ചേതനയറ്റ ശരീരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകിടക്കുന്ന രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ വീണ് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മണ്ഡോദരി പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ ലങ്കാധിപതീ, ദേവേന്ദ്രനെയും യമനെയും കുബേരനെയും വരുണനെയും വരെ വിറപ്പിച്ച, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും കാൽക്കൽ കൊണ്ടുവന്ന അങ്ങയെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന് ഒരിക്കലും വധിക്കാൻ കഴിയില്ല! അങ്ങ് പരാജയപ്പെട്ടത് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ മുന്നിലല്ല. ആദിയും മദ്ധ്യവും അന്തവുമില്ലാത്ത സാക്ഷാൽ സനാതനനായ പരമാത്മാവ് (മഹാവിഷ്ണു) ആണ് രാമനായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നത്. സമസ്ത ലോകങ്ങളുടെയും നന്മയ്ക്കായി, അങ്ങയെപ്പോലുള്ള അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുഭഗവാൻ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചതാണ്. രാമനെ സേവിക്കാനായി വന്ന വാനരന്മാർ മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ ദേവന്മാരാണ്. പണ്ട് ജനസ്ഥാനത്തിൽ വെച്ച് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ രാമൻ ഒറ്റയ്ക്ക് വധിച്ചപ്പോൾത്തന്നെ രാമന്റെ ഈശ്വരീയത ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞതാണ്. എന്നാൽ അങ്ങയുടെ കാമവും അഹങ്കാരവും ആ സത്യം കാണാൻ അങ്ങയെ അനുവദിച്ചില്ല." തുടർന്ന് സീതാദേവിയെ അപഹരിച്ച രാവണന്റെ കൊടുംപാപത്തെയും അതിന്റെ കർമ്മഫലത്തെയും ഓർത്ത് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു: "സൗന്ദര്യത്തിലോ, കുലീനതയിലോ, സ്നേഹത്തിലോ, ഭക്തിയിലോ ഞാൻ സീതയേക്കാൾ ഒട്ടും പിന്നിലായിരുന്നില്ല. എന്നിട്ടും മോഹം കാരണം അങ്ങ് എന്നെ അവഗണിച്ച് സീതയെ ആഗ്രഹിച്ചു. ഒരു പതിവ്രതയുടെ കണ്ണീർ വെറുതെ നിലത്തു വീഴില്ല; സീതാദേവിയുടെ ആ കണ്ണീർത്തുള്ളികളാണ് ഇന്ന് ലങ്കയെയും അങ്ങയുടെ വംശത്തെയും അങ്ങയെത്തന്നെയും അഗ്നിയായി എരിച്ചു കളഞ്ഞത്. നന്മ ചെയ്തവൻ നന്മയും തിന്മ ചെയ്തവൻ തിന്മയും അനുഭവിക്കും എന്ന കർമ്മനിയമം അങ്ങയുടെ കാര്യത്തിൽ സത്യമായി. അങ്ങ് ചെയ്ത മഹാപാപങ്ങളുടെ ഭാരമാണ് ഇന്ന് അങ്ങയെ ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചത്." ലങ്കയുടെ പ്രതാപവും മക്കളും ഭർത്താവും എല്ലാം ഒരൊറ്റ തെറ്റുകൊണ്ട് നഷ്ടപ്പെട്ടല്ലോ എന്ന് ഓർത്ത് മനംനൊന്ത് മണ്ഡോദരി രാവണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് വീണ് ബോധരഹിതയായി. രാവണൻ മരിച്ചുവീണതുകണ്ട് വിഭീഷണൻ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു.രാവണൻ്റെ ജഡം വിധിപ്രകാരം ദഹിപ്പിക്കാനും അന്തപ്പുര സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനും രാമൻ വിഭീഷണോട് കൽപ്പിച്ചു. എന്നാൽ അങ്ങേയറ്റം അധർമ്മിയായിരുന്ന, മറ്റുള്ളവരെ ദ്രോഹിച്ച ഒരു വ്യക്തിക്ക് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ വിഭീഷണൻ ആദ്യം മടികാണിച്ചു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഒരു ഉപദേശം നൽകി: "മരണാന്താനി വൈരാണി നിർവൃത്തം നഃ പ്രയോജനം" (മരണത്തോടെ എല്ലാ ശത്രുതയും അവസാനിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായി. ഇവൻ എനിക്ക് സഹോദരനെപ്പോലെയാണ്, അതിനാൽ നീ ഇവന് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക.) ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിഭീഷണൻ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ, ഒരു മഹാരാജാവിന് നൽകേണ്ട എല്ലാ ബഹുമാനങ്ങളോടും കൂടി രാവണന്റെ ശവസംസ്കാരം നടത്തി. തുടർന്ന് ശ്രീരാമന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലക്ഷ്മണൻ വിഭീഷണനെ ലങ്കയുടെ പുതിയ രാജാവായി കിരീടമണിയിച്ചു . വിജയശ്രീലാളിതനായ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാനെ അയച്ച് ഈ സന്തോഷവാർത്ത സീതാദേവിയെ അറിയിച്ചു. വിഭീഷണൻ സീതയെ രാജകീയമായി അണിയിച്ചൊരുക്കി ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തിച്ചു. എന്നാൽ അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ മുഖത്ത് വലിയ ഗൗരവമായിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ അപവാദങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ പരുഷമായി സംസാരിച്ചു: "ഞാൻ ഈ യുദ്ധം ചെയ്തത് എന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ മാനം കാക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. അന്യനായ ഒരു പുരുഷന്റെ (രാവണന്റെ) വീട്ടിൽ ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ നിന്നെ തിരികെ സ്വീകരിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല. നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹൃദയം തകർന്ന സീതാദേവി കണ്ണീരോടെ തന്റെ പാതിവ്രത്യം ലോകത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. ദേവി ലക്ഷ്മണനോട് അഗ്നികുണ്ഡം ഒരുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖത്തോടെ അഗ്നി ഒരുക്കി. സീതാദേവി കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് അഗ്നിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചു: "എന്റെ മനസ്സ് രാമനിൽ നിന്നും ഒരു നിമിഷം പോലും വ്യതിചലിച്ചിട്ടില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ, അല്ലയോ അഗ്നിദേവാ, അങ്ങ് എന്നെ സംരക്ഷിച്ചാലും." ഇത്രയും പറഞ്ഞ് സീത ജ്വലിക്കുന്ന തീയിലേക്ക് എടുത്തുചാടി. അത് കണ്ട വാനരന്മാരും രാക്ഷസസ്ത്രീകളും അലമുറയിട്ടു കരഞ്ഞു . അത്രക്ക് ഉച്ചത്തിലുള്ള ഒരു വിലാപം ലോകത്ത് മുൻപ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല. സീതാദേവി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തപ്പോൾ, ദേവേന്ദ്രൻ, യമധർമ്മൻ, വരുണൻ, കുബേരൻ, പരമശിവൻ എന്നിവർക്കൊപ്പം സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മദേവനും ആകാശത്തുനിന്ന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ലങ്കയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നു. ലോകസൃഷ്ടാവായ സാക്ഷാൽ പരമാത്മാവായിരുന്നിട്ടും, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ സീതയെ അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് വിധേയയാക്കുന്ന ശ്രീരാമന്റെ പെരുമാറ്റം കണ്ട് ദേവന്മാർ ചോദിച്ചു: "അല്ലയോ സർവ്വലോകനാഥാ, സമസ്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും സ്രഷ്ടാവും രക്ഷകനുമായ അങ്ങ് എന്തിനാണ് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നത്? സീത അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് അങ്ങ് എങ്ങനെയാണ് ഒരു ഭാവഭേദവുമില്ലാതെ നോക്കിനിൽക്കുന്നത്?" അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് ദേവന്മാരോട് പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ആത്മാനം മാനുഷം മന്യേ രാമം ദശരഥാത്മജം | സോഹം യശ്ച യതശ്ചാഹം ഭഗവാംസ്തദ് ബ്രവീതു മേ ||" (ഞാൻ എന്നെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനായും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനായ രാമനായും മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. സത്യത്തിൽ ഞാൻ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് ഞാൻ വന്നത്? ഭഗവാനേ, അങ്ങ് തന്നെ അത് എനിക്ക് വ്യക്തമാക്കി തന്നാലും). ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിനയം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മദേവൻ അത്യധികം ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ യഥാർത്ഥ ദിവ്യത്വം വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, നീ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല. സാക്ഷാൽ പരബ്രഹ്മവും, ശംഖ്-ചക്ര-ഗദാധാരിയുമായ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവാണ് നീ. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത, സനാതനനായ സാക്ഷാൽ നാരായണനാണ് അങ്ങ്. അങ്ങയുടെ പ്രിയപത്നിയായ സീതാദേവി മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരമാണ്. ലോകങ്ങളെ മുഴുവൻ ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന അധർമ്മിയായ രാവണനെ നിഗ്രഹിക്കാനും ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും വേണ്ടിയാണ് അങ്ങ് മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ദശരഥന്റെ മകനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചത്. ഇപ്പോൾ രാവണനെ വധിച്ച് അങ്ങയുടെ അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ അങ്ങയുടെ ലീലകൾ പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ അങ്ങേക്ക് സ്വധാമമായ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം. അങ്ങയുടെ നാമവും ചരിതവും ഭക്തിയോടെ സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനവും ശാശ്വതമായ മുക്തിയും ലഭിക്കും." ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ മഹാസ്തുതിയിലൂടെ ശ്രീരാമൻ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും വ്യക്തമായി. അഗ്നികുണ്ട്ഡത്തിൽ നിന്നും അഗ്നിദേവൻ സീതയെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ രാഘവാ,ഇതാ അങ്ങയുടെ ധർമ്മപത്നി സീത,ഇവൾ യാതൊരു കളങ്കവുമേൽക്കാത്തവളാണ്, ഇവൾ മനസ്സ് കൊണ്ടോ വാക്ക് കൊണ്ടോ പ്രവൃത്തി കൊണ്ടോ ഹൃദയം കൊണ്ടോ അങ്ങയെ വിട്ടു നടന്നിട്ടില്ല,സീതയെ അങ്ങ് സ്വീകരിക്കുക,എന്നോട് മറുത്തു ഒന്നും പറയേണ്ട,ഇതെൻ്റെ ഉത്തരവ് തന്നെ ആണ്." അഗ്നിദേവൻ,യാതൊരു പോറലുമേൽക്കാതെ സീതയെ രാമന് സമർപ്പിച്ചു. സീതയെ സസന്തോഷം സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് രാമൻ പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ വഹ്നിദേവ,സീതയുടെ പരിശുദ്ധിയിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവുമില്ല,മൂന്നുലോകത്തിനും സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ വിശ്വാസമുണ്ടാകുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ്,ഈ അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യാൻ സീതയെ ഞാൻ അനുവദിച്ചത്. സൂര്യനിൽ നിന്നും പ്രകാശത്തിന് വേർപെട്ടു നിൽക്കാൻ സാധിക്കാത്തത് പോലെ എന്നിൽ നിന്നും സീതയെ വേർപെടുത്താൻ യാതൊരു ശക്തിക്കും സാധ്യമല്ല." അനന്തരം അയോധ്യയിൽ ചെന്ന് രാജാവായി വാണു മാതാക്കളെയും സോദരന്മാരെയും പ്രജകളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുക എന്ന്, മഹാദേവൻ രാമനെ ആശീർവദിച്ചു.തുടർന്ന് സ്വർഗത്തിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്ന ദശരഥ മഹാരാജാവും രാമനെയും സീതയെയും ലക്ഷ്മണനേയും അനുഗ്രഹിച്ചു.രാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ദശരഥൻ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ,അദ്ദേഹം പണ്ട് മരണത്തിന് തൊട്ടു മുൻപ് കൈകേയിക്കു നൽകിയ: "നിന്റെ പുത്രനോട് കൂടി നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു" എന്ന ശാപം പിൻവലിക്കണമേയെന്നു രാമൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു.തൻ്റെ പ്രിയപുത്രൻറെ മഹത്വത്തിൽ സംപ്രീതനായ ദശരഥൻ അപ്രകാരം ചെയ്തു സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ദേവേന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ ശ്രീരാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ ദേവേന്ദ്രനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത് ഇതായിരുന്നു: "എനിക്കുവേണ്ടി യുദ്ധം ചെയ്ത് ജീവൻ വെടിഞ്ഞ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട വാനരന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും ജീവിച്ചുവരണം." തൻ്റെ ആശ്രിതരോടുള്ള ശ്രീരാമന്റെ അളവറ്റ സ്നേഹം കണ്ട് അതികഠിനമായ ആ വരം ദേവേന്ദ്രൻ നൽകി. ആകാശത്തുനിന്ന് അമൃത് പെയ്തിറങ്ങി. അതോടെ യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചുവീണ വാനരന്മാരെല്ലാം നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു വന്നു. വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കാൻ പോവുകയായിരുന്നു. സമയത്തിന് അയോദ്ധ്യയിൽ എത്തിയില്ലെങ്കിൽ അനുജൻ ഭരതൻ അഗ്നിയിൽ ചാടി ജീവനൊടുക്കുമെന്ന് ശ്രീരാമന് അറിയാമായിരുന്നു. അതിനാൽ അതിവേഗം അയോദ്ധ്യയിൽ എത്താനായി വിഭീഷണൻ കുബേരന്റെ ദിവ്യവാഹനമായ 'പുഷ്പകവിമാനം' കൊണ്ടുവന്നു. മനസ്സുകൊണ്ട് വിചാരിക്കുന്നിടത്ത് അതിവേഗം പറന്നെത്താനും, എത്ര പേർ കയറിയാലും വീണ്ടും ഒരാൾക്ക് കൂടി ഇരിക്കാൻ സ്ഥലം സ്വയം വലുതാകാനും കഴിവുള്ള അത്ഭുത വാഹനമായിരുന്നു അത്. ശ്രീരാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും വിമാനത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേകം കാണാൻ തങ്ങൾക്കും ആഗ്രഹമുണ്ടെന്ന് സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനും മറ്റ് വാനരവീരന്മാരും പറഞ്ഞു. ശ്രീരാമൻ സന്തോഷത്തോടെ അവരെയെല്ലാം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി. വിമാനം ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ കടന്നുവന്ന വഴികളിലെ സേതുബന്ധനവും, ദണ്ഡകാരണ്യവുമെല്ലാം രാമൻ സീതയ്ക്ക് കാണിച്ച് കൊടുത്തു. കിഷ്കിന്ധയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ പോകുമ്പോൾ സീതാദേവി ഒരു ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു: "സുഗ്രീവ പത്നിയായ താര, രുമ തുടങ്ങിയ കിഷ്കിന്ധയിലെ വാനരസ്ത്രീകളെക്കൂടി നമുക്ക് അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം." സീതയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം പുഷ്പകവിമാനം കിഷ്കിന്ധയിൽ ഇറങ്ങുകയും അവിടെയുള്ള സകല വാനരസ്ത്രീകളെയും പട്ടാഭിഷേകം കാണാനായി വിമാനത്തിൽ കയറ്റുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===പട്ടാഭിഷേകം=== {{Unreferenced section}} പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ അയോദ്ധ്യ ലക്ഷ്യമാക്കി പറന്ന ശ്രീരാമനും സംഘവും പ്രയാഗയിലെ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ഇറങ്ങി. അന്ന് വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്ന ദിവസമായിരുന്നു. മഹർഷി അവരെ അതിഥികളായി സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. താൻ വന്ന വിവരവും വനത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങളും ഭരതനെ അറിയിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ അവിടെവെച്ച് ഹനുമാനെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് അയച്ചു. ഭരതന്റെ മുഖഭാവം ശ്രദ്ധിക്കണമെന്നും, അവന് രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ താൻ കാട്ടിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങാമെന്നും രാമൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു. ഒരു മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഹനുമാൻ ആദ്യം ശൃംഗിവേരപുരത്തിൽ ചെന്ന് രാമന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ഗുഹനെ കണ്ട് രാമൻ വരുന്ന വിവരം അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഭരതന്റെ അരികിലെത്തി. അവിടെക്കണ്ട കാഴ്ച ഹനുമാനെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ഒരു രാജാവാകേണ്ട ഭരതൻ, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മെലിഞ്ഞുണങ്ങി, ജടാവൽക്കലങ്ങൾ ധരിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾക്ക് കാവലിരുന്ന് ഒരു സന്യാസിയെപ്പോലെ ജീവിക്കുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമൻ സീതാദേവിക്കും ലക്ഷ്മണനുമൊപ്പം വരുന്നുണ്ടെന്ന വാർത്ത ഹനുമാൻ അറിയിച്ചപ്പോൾ, സന്തോഷം കൊണ്ട് ഭരതൻ ഹനുമാനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും വിലമതിക്കാനാവാത്ത സമ്മാനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ വരുന്ന വിവരമറിഞ്ഞ് ഭരതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശത്രുഘ്നൻ അയോദ്ധ്യാ നഗരത്തെ ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി. വർഷങ്ങളായി ഉത്സവങ്ങളില്ലാതിരുന്ന അയോദ്ധ്യ വീണ്ടും ഉണർന്നു. നിരത്തുകൾ വൃത്തിയാക്കി പനിനീർ തളിച്ചു, വീടുകളിലും കൊട്ടാരത്തിലും കൊടിതോരണങ്ങൾ കെട്ടി, വഴികളിൽ പൂക്കൾ വിതറി. അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങളും മന്ത്രിമാരും രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൈകേയിയും എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട രാമനെ വരവേൽക്കാനായി വലിയ ആവേശത്തോടെ നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. പെട്ടെന്ന് ആകാശത്ത് സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന പുഷ്പകവിമാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ജനങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ രാമനാമം ജപിച്ചു. വിമാനം നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഇറങ്ങിയതും, ഭരതൻ ഓടിച്ചെന്ന് രാമനെ വണങ്ങി. രാമൻ ഭരതനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വാത്സല്യത്തോടെ നെറുകയിൽ ചുംബിച്ചു. തുടർന്ന് ഭരതൻ താൻ പതിനാലു വർഷമായി പൂജിച്ചിരുന്ന രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വെച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "ഭണ്ഡാരങ്ങളും ധാന്യപ്പുരകളും കൊണ്ട് സമൃദ്ധമായ അങ്ങയുടെ രാജ്യം ഇതാ ഞാൻ തിരികെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു.അങ്ങ് തന്ന ഈ വലിയ ചുമതല ഞാൻ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റി. അങ്ങയെ രാജാവായി കാണുന്നതോടെ എന്റെ ജനനം സഫലമായി." ഭരതന്റെ ഈ സ്നേഹവും ഭക്തിയും കണ്ട് സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും കണ്ണീരണിഞ്ഞു. പുഷ്പകവിമാനത്തെ രാമൻ അതിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയായ കുബേരൻ്റെ പക്കലേക്ക് പറഞ്ഞയച്ചു. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സ്മരിച്ചാൽ രാമൻ്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കൊള്ളാമെന്ന് പുഷ്പകം രാമനോട് ഉണർത്തിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സഹോദരന്മാരും വനവാസരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, മുടിവെട്ടി കുളിച്ച്, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളും വിലപിടിപ്പുള്ള ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു. സുമന്ത്രർ അതിമനോഹരമായ ഒരു രാജകീയ രഥം കൊണ്ടുവന്നു. ശ്രീരാമനും സീതാദേവിയും ആ രഥത്തിൽ കയറി. ആ രഥത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാൺ സാക്ഷാൽ ഭരതൻ പിടിച്ചു. ശത്രുഘ്നൻ രാമന് മീതെ വെൺകൊറ്റക്കുട ചൂടി. ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ഇരുവശവും നിന്ന് വെഞ്ചാമരം വീശി. സുഗ്രീവൻ 'ശത്രുഞ്ജയൻ' എന്ന ആനയുടെ പുറത്തേറി. ഹനുമാനും മറ്റ് വാനരന്മാരും മനുഷ്യരൂപമെടുത്ത് അവർക്കൊപ്പം നടന്നു. വലിയ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ജനങ്ങളുടെ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങളുടെയും അകമ്പടിയോടെ ആ മഹാഘോഷയാത്ര അയോദ്ധ്യയുടെ രാജവീഥികളിലൂടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ കൊട്ടാരത്തിൽ ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ ശ്രീരാമനെയും സീതാദേവിയെയും രത്നഖചിതമായ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. വാനരന്മാർ നാല് സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ഞൂറ് നദികളിൽ നിന്നും സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളിൽ പുണ്യതീർത്ഥം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി തുടങ്ങിയ മഹർഷിമാർ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ആ തീർത്ഥം ഉപയോഗിച്ച് ശ്രീരാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. തുടർന്നു വൈവസ്വതമനു, ഇക്ഷ്വാകു തുടങ്ങിയ സൂര്യവംശ രാജാക്കന്മാർ ചൂടിയതും ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ രത്നകിരീടം വസിഷ്ഠമഹർഷി ശ്രീരാമന്റെ ശിരസ്സിൽ അണിയിച്ചു. അതോടെ ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ മഹാരാജാവായി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ വായുദേവൻ വഴി ഒരു ദിവ്യമായ സ്വർണ്ണമാലയും മുത്തുമാലയും രാമന് സമ്മാനിച്ചു. ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, ജാംബവാൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാവർക്കും വിലയേറിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി. അവസാനം ശ്രീരാമൻ അത്യന്തം മനോഹരവും വിലപിടിപ്പുള്ളതുമായ ഒരു മുത്തുമാല സീതാദേവിക്ക് നൽകി. സീതാദേവി അത് കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞ ശേഷം ഊരി കയ്യിൽപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട് സഭയിലുള്ള എല്ലാവരെയും നോക്കി. ദേവിയുടെ മനസ്സറിഞ്ഞ രാമൻ പറഞ്ഞു: "സീതേ, നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനും, ശക്തിയും ബുദ്ധിയും ഭക്തിയുമുള്ള ആൾക്ക് നീ അത് നൽകുക." ഒട്ടും വൈകാതെ സീതാദേവി ആ ദിവ്യമായ മുത്തുമാല പ്രിയഭക്തനായ ഹനുമാന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിച്ചു. ആ മാലയണിഞ്ഞ് ഹനുമാൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ തിളങ്ങി വിഭീഷണനും സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും രാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ സ്വന്തം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ രാജാവായി ചുമതലയേറ്റതോടെ, ധർമ്മവും നീതിയും സമാധാനവും കളിയാടുന്ന, ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഭരണകാലമായ 'രാമരാജ്യം' ആരംഭിച്ചു. രാമരാജ്യത്തിൽ ആരും രോഗം വന്നോ പട്ടിണി കിടന്നോ ആയുസ്സ് തികയാതെ അകാലത്തിൽ മരിച്ചില്ല , മോഷണമോ അക്രമങ്ങളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, അനാഥരോ വിധവകളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, പ്രകൃതിപോലും സമൃദ്ധിയായി നിലനിന്നു .{{തെളിവ്}} ലക്ഷ്മണൻ്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത ശ്രീരാമൻ ബ്രഹ്മയജ്ഞം , അശ്വമേധം,വാജപേയം തുടങ്ങിയ സകല സൽകർമ്മങ്ങളും ചെയ്തു. നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി. അനേകവർഷങ്ങൾ എല്ലാ മഹിമമകളോടും കൂടി രാമൻ ഭൂമി പാലിച്ചു. ==സീത പരിത്യാഗം - യാഥാർത്ഥ്യം== പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കും ധർമ്മ സംസ്ഥാപനത്തിനും അവതാരവേളയിൽ വിഷ്ണു ഭഗവാനും ലക്ഷ്മി ദേവിയും വിരഹം സഹിക്കുന്നു. അതുപോലെയാണ് ശ്രീരാമനും സീത ദേവിയും. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് അവിടെ വസിക്കുന്ന പ്രജകൾ. പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും സ്ഥാനമാണ് മഹാരാജാവിനും മഹാറാണിയ്ക്കുമുള്ളത്. അവരാണ് പ്രജകളുടെ മാതൃക . അവരുടെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ജനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും. സീതദേവിയ്ക്ക് നേരെ ആരോപണമുയർന്നപ്പോൾ , സീത ദേവി സ്വയം തന്നെ രാജ്യത്തിനും പ്രജകൾക്കും ഭർത്താവായ ശ്രീരാമനും വേണ്ടി രാജ്യമുപേക്ഷിക്കാൻ തയാറായി . ഇതിലൂടെ മഹാറാണിയുടെ കർത്തവ്യവും വിവാഹവേളയിൽ ഏത് ദുഃഖത്തിലും ഭർത്താവിനൊപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭർത്താവിന്റെ നല്ലതിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന വാക്കും സീത ദേവി പാലിക്കുന്നു.താൻ കാരണം മറ്റുള്ളവർ തന്റെ ഭർത്താവിനെ അപമാനിക്കുന്നത് ദേവിയ്ക്ക് സഹിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഗർഭിണിയായ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ ഒട്ടും തയാറായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സീത ദൃഢനിശ്ചയമെടുത്തിരുന്നു. രാജ്യമുപേക്ഷിച്ച് സീതയോടൊപ്പം പോവാൻ തയാറായാൽ അയോധ്യയിലെ തങ്ങളുടെ പ്രജകളാകുന്ന സന്താനത്തിന് തെറ്റായ മാതൃകയാണ് കാട്ടികൊടുക്കുന്നതെന്നും സീത രാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തന്റെ അനുജന്മാർ രാജസിംഹാസനം ഏറ്റെടുക്കില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ സീതയുടെ നിർണയം അംഗീകരിച്ചു എന്നാൽ സീതയുടെ പക്കൽ നിന്നും ഒരു വാക്ക് അദ്ദേഹം വാങ്ങി. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചതല്ലെന്നും താൻ കാരണമാണ് പോവുന്നതെന്നും കരുതണമെന്നാണ് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടത്. സീത നീറുന്ന മനസ്സോടെ പതിയുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ നോക്കുന്നത് സീതയുടെ പാതിവ്രത്യമാണ്. സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു എന്ന് വന്നാൽ തെറ്റ് ചെയ്യാത്ത സീത കുറ്റക്കാരിയാകും. ഭർത്താവിന്റെ സാമീപ്യം ഏറ്റവും അവശ്യമായ തന്റെ ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയെ, ഉപേക്ഷിക്കാൻ സാഹചര്യ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിനെ വിവശനാക്കിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആ കുറ്റം സ്വയം ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു , വിവാഹ വേളയിൽ എത് സാഹചര്യത്തിലും കൂടെയുണ്ടാകും എന്ന വാക്ക് പാലിക്കാൻ കഴിയാത്ത പശ്ചാതാപത്തിൽ. ദാമ്പത്യ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പരസ്പരമുള്ള സ്നേഹവും വിശ്വാസവുമാണ്. രാമൻ ഒരിക്കൽപോലും സീതയെ അവിശ്വസിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് മുഴുവൻ സീത മാത്രമായിരുന്നു. അശ്വമേധ യജ്ഞത്തിൽ ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യം ആവശ്യമായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാൽ കൂടി അദ്ദേഹം വേറെ വിവാഹം ചെയ്തില്ല, സീതയുടെ സ്വർണ പ്രതിമ തന്റെയൊപ്പം വയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അതേപോലെ സീത പോയതിന് ശേഷം രാമൻ രാജകീയ ആർഭാടങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചില്ല. വനത്തിൽ സീത കഴിയുന്ന പോലെ തന്നെ അദ്ദേഹവും സാധാരണ ജീവിതം നയിച്ചു. അതേപോലെ സുരക്ഷിതമായ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമ പരിസരത്താണ് സീതയെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അജ്ഞയാൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്. ഇതിലൂടെയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് സീതയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത സ്നേഹമാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് . ഇതാണ് ശ്രീരാമനെ മര്യാദ പുരുഷോത്തമനാക്കി മാറ്റുന്നത്. അതേപേലെ സീതയെ പതിവ്രതാ രത്‌നമാക്കുന്നതും. അതേ പോലെ രണ്ടാമതൊരു അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് രാമൻ സീതയെ കൊണ്ട് ചെയ്യിപ്പിക്കാൻ തയാറായില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭാവിയിലും സ്ത്രീകൾ ചെറിയ തെറ്റിന് പോലും അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടതായി വരും. ഇങ്ങനെ തെറ്റായ ഒരു സന്ദേശം ഭാവി തലമുറയ്ക്ക് കൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ശ്രീരാമനും സീതയും അവരുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള ജീവിതം പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ത്യാഗം ചെയ്തു. സ്വാർത്ഥതയേതുമില്ലാത്ത ശ്രീരാമൻ എന്നും മാതൃക ഭരണാധികാരിയാണ് . സീത പരിത്യാഗത്തിലൂടെ തന്റെ പുത്രന്മാർ സഹിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്ന പഴിയിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു. അതേപോലെ വാത്മീകി ആശ്രമം പോലെയൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലമാണ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തത്.ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ എന്ന സ്നേഹനിധിയായ പിതാവിനെയാണ് കാണുന്നത്. സീതയും രാമനും രണ്ടല്ല മറിച്ച് ഒന്നാണ്. ഇരുവരും രണ്ട് ശരീരമെങ്കിലും ഒരു മനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സീതയുടെ നാമം രാമനു മുന്നിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത്. സീതയെയും രാമനെയും യഥാർത്തതിൽ മനസ്സിലാക്കത്തവരാണ് രാമന്റെ പ്രവൃത്തിയെ പഴിക്കുന്നത്. സീതയും രാമനും ഒരിക്കലും വേർപിരിയുന്നില്ല. ഭൂമിപ്രവേശം നടത്തിയ സീതയും സരയൂ നദിയിൽ ഭൗതികദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശ്രീരാമനും വൈകുണ്ഡത്തിൽ വെച്ച് സംഗമം ഉണ്ടാവുന്നു. ധർമപാലനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലീലകളാണ് എല്ലാം. ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== ‘രാമായ രാമഭദ്രായ രാമചന്ദ്രായ വേധസേ<br /> രഘുനാഥായ നാഥായ സീതായപതയേ നമഃ‘ ’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘ ’ആപദാമപഹർത്താരം<br /> ദാതാരം സർവസമ്പദാം<br /> ലോകാഭിരാമം ശ്രീരാമം<br /> ഭൂയോ ഭൂയോ നമാമ്യഹം<ref>'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം</ref> == കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == *[[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] *[[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശൂർ വടക്കുംന്നാഥ ക്ഷേത്രം]] (ശ്രീരാമൻ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്നാണ്) *[[തിരുവില്വാമല ശ്രീവില്വാദ്രിനാഥക്ഷേത്രം|തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കുന്നംകുളം]], തൃശ്ശൂർ *[[ചടയമംഗലം ജടായു-രാമക്ഷേത്രം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം ജില്ല|പാലാ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം]] *[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ആലത്തിയൂർ ശ്രീരാമ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] *[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]] *[[മാമ്മലശ്ശേരി ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം *[[വെളിനെല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[ഓയൂർ]], കൊല്ലം *[[തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി|തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[എലപ്പുള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലപ്പുള്ളി]], [[പാലക്കാട്‌ ജില്ല|പാലക്കാട്‌]] *[[പൂങ്കുന്നം സീതാരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തലശ്ശേരി]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] *[[ചെറുതാഴം രാഘവപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|രാഘവപുരം (ഹനുമാരമ്പലം) ക്ഷേത്രം]], [[ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുതാഴം]], കണ്ണൂർ *[[തിരുവാറ്റ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] *[[വെന്നിമല ശ്രീരാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം|വെന്നിമല ശ്രീരാമ-ലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം *[[തിരുമണിവെങ്കിടപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], കോട്ടയം *ഭജനമഠം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പണിമൂല, തിരുവനന്തപുരം *രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോഴിമണ്ണ, കോഴിക്കോട് *തിരുവനന്തപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം (പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം) *വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീരാമൻ ഉപദേവൻ) *വെട്ടയ്ക്കൽ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ (ഹനുമാൻ ഉപദേവൻ) *രാമക്കൽ മേട് ശ്രീരാമ-ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി == ഇവയും കാണുക == * [[രാമായണം]] * [[സീത]] == അവലംബം == {{reflist|2}} {{VishnuAvatars}} {{രാമായണം}} {{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}} {{Commonscat|Rama}} {{Authority control}} {{Hinduism-stub}} [[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]] [[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] [[വർഗ്ഗം:വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ]] rpnkl09jg5xda3kfhy2nz14kk5jd07g 4673522 4673519 2026-10-05T06:50:02Z ~2026-52158-79 223481 /* സുഗ്രീവസഖ്യം */ 4673522 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rama}} {{നാനാർത്ഥം|ശ്രീരാമൻ}} {{Hdeity infobox| <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> Image = File:The Great Human ShriRam.jpg |Caption = ശ്രീ രാമൻ | Name = ശ്രീ രാമൻ | Sanskrit_Transliteration = | Devanagari = राम | Affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]] | Kannada = | Pali_Transliteration = | Tamil_script = இராமர் | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | God of = | Mantra = രാമ രാമ | Moola Mantra = ഓം രാം രാമായ നമഃ | Weapon = വില്ലും അസ്ത്രവും | Consort = [[സീത]] | Abode = അയോദ്ധ്യ | Mount = രഥം }} ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചത് ബി.സി.ഐ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (5114 BCE ജനുവരി 10). ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോധ്യയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ചില പഠനങ്ങൾ ഇത് ബി.സി.ഐ. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം (പ്രത്യേകിച്ച് വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം), ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളും, പ്രപഞ്ച പരിപാലകനുമായ ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ദശാവതാരങ്ങളിൽ ഏഴാമത്തേ അവതാരമാണ്‌ '''ശ്രീരാമൻ''' ([[English]]: Rama, [[IAST]]: rāma, [[Devanāgarī]]: राम, [[Thai]]: พระราม, [[Lao]]: ພຣະຣາມ, [[Burmese]]: Yama, [[Tagalog]]: Rajah Bantugan)‍. [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യയിലെ]] രാജാവായിരുന്നു രാമൻ. ഇദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് [[രാമായണം]] പുരോഗമിക്കുന്നത്. തെക്കേ ഏഷ്യയിലും, കിഴക്കേ ഏഷ്യയിലും <ref name=Dimock1963> {{cite journal | author = Dimock Jr, E.C. | year = 1963 | title = Doctrine and Practice among the Vaisnavas of Bengal | journal = History of Religions | volume = 3 | issue = 1 | pages = 106–127 | url = http://www.jstor.org/pss/1062079 | doi = 10.1086/462474 }}</ref> ഉള്ള പുരാണകാവ്യങ്ങളിൽ രാമൻ പ്രസിദ്ധമാണ്. അയോദ്ധ്യയിലെ രാജാവായിരുന്ന [[ദശരഥൻ|ദശരഥന്]] പട്ടമഹിഷിയായ [[കൗസല്യ|കൗസല്യയിൽ]] ജനിച്ച ആദ്യപുത്രനാണ്‌ രാമൻ. ഹിന്ദുമതത്തിൽ രാമനെ '''മര്യാദാ പുരുഷോത്തമനായി''' കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001">{{cite journal | author = Hess, L. | year = 2001 | title = Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife* | journal = Journal of the American Academy of Religion | volume = 67 | issue = 1 | pages = 1–32 | url = http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/content/citation/67/1/1 | accessdate = 2008-04-12 | doi = 10.1093/jaarel/67.1.1 }}</ref>. നന്മയുടെ ദൈവമായും ശ്രീരാമനെ കരുതുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിയുടെ]] അവതാരമായ [[സീത|സീതാദേവിയാണ്]] പത്നി. ഉത്തമസ്ത്രീയായി സീതയെ കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001"/><ref name=Kanungo>{{cite journal | author = Kanungo, H. | year = | title = The Distinct Speciality of Lord Jagannath | journal = Orissa Review | url = http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2008-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080529053220/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | url-status = dead }}</ref>. [[ഭരതൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]], [[ശത്രുഘ്നൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു രാമന്റെ സഹോദരൻമാർ. ശിവന്റെ അവതാരവും മഹാബലവാനുമായ [[ഹനുമാൻ]] ശ്രീരാമന്റെ ഭക്തനും ദാസനുമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം രാമചരിതവും ജീവനവും ധർമ്മത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഉത്തമപുരുഷനും പൂർണ്ണ മനുഷ്യനുമായിരുന്നു രാമൻ. [[ദശരഥൻ]] കൊടുത്ത ശപഥം മുൻ‌നിർത്തി, തന്റെ മകനായ [[ഭരതൻ (രാമായണം)|ഭരതൻ]] രാജാവാകണം എന്നുള്ളതും പതിന്നാലു വർഷത്തെ രാമൻ വനവാസത്തിന് പോകണം എന്നുള്ളതും [[കൈകേയി|കൈകേയിയുടെ]] ആവശ്യപ്രകാരമായിരുന്നു.<ref name = "Griffith1963">{{cite book | author = Griffith, R.T.H. | authorlink = Ralph T. H. Griffith | year = 1870–1874 | title = The Rámáyan of Válmíki | url = http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm | publisher = London: Trübner & Co.; Benares: E. J. Lazarus and Co. }}</ref> പത്നി [[സീത|സീതക്കും]] അനുജൻ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] രാമനെ പിരിഞ്ഞിരിക്കുവാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട് പതിന്നാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് രാമനൊപ്പം പോകുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനിടക്ക് അസുര രാജാവായ ലങ്കേശ്വരൻ [[രാവണൻ]] [[സീത|സീതയെ]] അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലേശകരവും ശ്രമകരവുമായ നീണ്ട തിരച്ചിലിനു ശേഷം, സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്ന് [[ഹനുമാൻ]] കണ്ടെത്തുകയും. ഘോരയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ രാവണനെ നിഗ്രഹിച്ച് സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനുശേഷം അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാമന്റെ കിരീടധാരണം നടക്കുകയും, അയോധ്യയുടെ രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അന്തിമഫലമായ ദേശത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി, <ref name = "Griffith1963"/> പിന്നീടുള്ള പതിനോരായിരം [[വർഷം]] സന്തോഷത്തിന്റെയും, സമാധാനത്തിന്റെയും, ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും, ന്യായത്തിന്റെയും യുഗമായ ''രാമരാജ്യ'' മായി അറിയപ്പെട്ടു. മാതൃകാപരമായ രാമരാജ്യം ലോകത്തിന് നൽകിയ രാമൻ, ഒടുവിൽ പുത്രന്മാരായ [[ലവൻ|ലവ]]-[[കുശൻ|കുശന്മാർക്ക്]] രാജ്യം നൽകി സരയൂനദിയിലിറങ്ങി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തു. രാമൻ ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം ബി.സി 1300-1200 കാലഘട്ടത്തിൽ [[Bronze Age|വെങ്കല യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദ]] കുലമണ്ഡലങ്ങൾ (മണ്ഡലം 2 മുതൽ 7 വരെ) രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആയിരുന്നു. രാമന്റെ സഹോദരൻ ആയ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണന്റെ]] ഒരു മകൻ ആയ ധ്വന്യൻ എന്നയാളെ കുറിച്ച് ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 5.33.10), രാമനെ കുറിച്ചും പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 10.93.14). ദശരഥ രാജാവിന്റെ ഭാര്യാസഹോദരൻ ആയ രാജാവ് ദിവോദാസനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗത്രൻ സുദാസും ഋഗ്വേദത്തിൽ ധാരാളം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വീരൻമാർ ആണ്. [[തുളസീദാസ്]], [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[ഭദ്രാചലം രാമദാസ്]], [[ത്യാഗരാജൻ|ത്യാഗരാജസ്വാമികൾ]] തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധ കവികൾ രാമഭക്തരായിരുന്നു. ഇവരുടെ കൃതികളിൽ രാമന്റെ മഹിമകൾ ധാരാളമായി കാണാം. ==രാമകഥ== ===രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും=== ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ കണക്കുകൂട്ടലുകളുടെയും ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ, ബി.സി.ഇ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (ചില പണ്ഡിതമതപ്രകാരം ബി.സി.ഇ. 7119) ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ തിരുജനനം സംഭവിച്ചതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. വസന്തത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞ ചൈത്രമാസത്തിലെ പുണ്യമായ ശുക്ലപക്ഷ നവമി തിഥിയിൽ, ദേവഗുരുവായ വ്യാഴവും ചന്ദ്രനും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന കർക്കടക ലഗ്നത്തിൽ, പുണർതം നക്ഷത്രത്തിന്റെ അമൃതകിരണങ്ങളിലാണ് പരബ്രഹ്മം അയോദ്ധ്യയിൽ മാനവരൂപം പൂണ്ടത്. പുണ്യസരിത്തായ സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അയോദ്ധ്യാനഗരം, സകല ഐശ്വര്യങ്ങളുടെയും വിളനിലമായി അന്നാളിൽ ശോഭിച്ചു. സൂര്യവംശ തിലകനും, രഘുമഹാരാജാവിന്റെ പൗത്രനും, അജമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനുമായ ദശരഥൻ നീതിമാനും പരാക്രമിയുമായിരുന്നെങ്കിലും, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ഒരു അനന്തരാവകാശിയുമില്ലാത്ത ദുഃഖം അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നു. കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, തപോനിധിയായ ഋശ്യശൃംഗ മുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ദശരഥൻ അശ്വമേധത്തോടൊപ്പം അതിപവിത്രമായ പുത്രകാമേഷ്ടി യാഗം നടത്തി. യാഗാഗ്നി ആളിക്കത്തിയ ആ പുണ്യവേളയിൽ, പ്രജാപതിയുടെ പ്രതിപുരുഷനായ യജ്ഞപുരുഷൻ അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്നും സാക്ഷാൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുയർന്നു. ദേവനിർമ്മിതമായ, ദിവ്യമായ പായസം അടങ്ങിയ സ്വർണ്ണപാത്രം രാജാവിന് സമ്മാനിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു: "ഹേ രാജാവേ, ഈ പായസം അങ്ങയുടെ പത്നിമാർക്കായി പകുത്തു നൽകുക; സകല ഗുണങ്ങളും തികഞ്ഞ നാല് ഉത്തമപുത്രന്മാർ അങ്ങേയ്ക്ക് ജനിക്കും." ദശരഥൻ ഭക്തിപൂർവ്വം ആ പായസത്തിന്റെ പകുതിഭാഗം പട്ടമഹിഷിയായ കൗസല്യാദേവിക്ക് നൽകി. അവശേഷിച്ച പകുതിയിൽ പകുതിഭാഗം പ്രിയപത്നിയായ കൈകേയിക്കും നൽകി. ബാക്കിവന്ന പായസത്തിന്റെ പകുതി സുമിത്രയ്ക്കും, തുടർന്ന് ഒന്നു ചിന്തിച്ച ശേഷം തന്നിൽ ശേഷിച്ച അവസാനഭാഗം കൂടി അതീവ വിനീതയായ സുമിത്രയ്ക്കുതന്നെയും രാജാവ് നൽകി. അതേസമയം, സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് മറ്റൊരു ദൈവികനാടകം അരങ്ങേറുകയായിരുന്നു. ത്രിലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ അക്രമങ്ങൾ സഹിക്കവയ്യാതെ, പശുവിന്റെ രൂപം പൂണ്ട ഭൂമീദേവിയും ഇന്ദ്രാദിദേവന്മാരും പരമശിവനും ബ്രഹ്മാവിനുമൊപ്പം ക്ഷീരസാഗരത്തിലെത്തി സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥന കേട്ട് പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ, താൻ ഭൂമിയിൽ ദശരഥപുത്രനായി അവതരിച്ച് രാവണനെയും അവന്റെ രാക്ഷസവംശത്തെയും നിഗ്രഹിക്കാമെന്നും, ഭൂമിയുടെ ഭാരം ശമിപ്പിക്കാമെന്നും അഭയം നൽകി. ഭഗവാന്റെ ആ ദിവ്യസങ്കല്പത്താൽ, പരമാത്മാവിന്റെ സ്വചൈതന്യം നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു: * ശ്രീരാമനായി കൗസല്യയുടെ ഉദരത്തിലും, * ഭരതനായി കൈകേയിയുടെ ഉദരത്തിലും, * ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനുമായി സുമിത്രയുടെ ഉദരത്തിലും ജനിച്ചു. പുത്രന്മാരുടെ ജനനത്തോടെ അയോദ്ധ്യ ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. നാലു രാജകുമാരന്മാരും പരസ്പര സ്നേഹത്തോടും ഐക്യത്തോടും കൂടി വളർന്നു. ഒരു ശരീരത്തിലെ നാല് പ്രാണനുകൾ കണക്കെ ജീവിച്ച അവർ ഒന്നിച്ചു കളിച്ചും, ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ചും, ആയുധവിദ്യകൾ വശത്താക്കിയും കഴിഞ്ഞു. ഇതിൽ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെയും, ശത്രുഘ്നൻ ഭരതന്റെയും നിഴൽപോലെയുള്ള ആത്മമിത്രങ്ങളായി മാറി. രാജകുമാരന്മാർ യൗവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്ന വേളയിൽ, ഒരിക്കൽ ക്രോധരൂപനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി അയോദ്ധ്യാ രാജസഭയിലെത്തി. താൻ ചെയ്യുന്ന യാഗത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന മാരീചൻ, സുബാഹു എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്നോടൊപ്പം അയക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പുത്രവാത്സല്യത്താൽ ദശരഥൻ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം യാത്രയാക്കി. യാത്രാവേളയിൽ, വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും അലട്ടാതിരിക്കാനും, ശരീരബലം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുമായി വിശ്വാമിത്രൻ അവർക്ക് സരയൂതീരത്തുവെച്ച് 'ബല', 'അതിബല' എന്നീ ദിവ്യമന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. തുടർന്ന് അവർ പണ്ട് മലദം, കരുഷം എന്നീ സമൃദ്ധമായ ജനപദങ്ങളായിരുന്ന, എന്നാൽ രാക്ഷസി കാരണം ശൂന്യമായി മാറിയ ഭയാനകമായ 'താടകാ വനത്തിൽ' പ്രവേശിച്ചു. കാറ്റിന്റെ വേഗതയിലും മലപോലെയുള്ള ശരീരത്തോടും കൂടിയ ക്രൂരയായ താടക അവരെ ആക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞടുത്തു. സ്ത്രീയാണെന്ന കാരണത്താൽ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, ഗുരുവായ വിശ്വാമിത്രന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലോകാപദ്രവകാരിയായ ആ യക്ഷിണിയെ രാമൻ തന്റെ ഒരൊറ്റ അസ്ത്രത്താൽ വധിച്ചു. സന്തുഷ്ടനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി, ദേവന്മാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശ്രീരാമന് അതീവ രഹസ്യങ്ങളും അജയ്യവുമായ ബ്രഹ്മശിരസ്സ്, വിഷ്ണുചക്രം, ഐന്ദ്രാസ്ത്രം, വായവ്യാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ ഈ വിദ്യകളെല്ലാം തന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണനും പകർന്നുനൽകി. വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമമായ സിദ്ധാശ്രമത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ അഞ്ചു രാത്രികളും പകലുകളും ഉറക്കമിളച്ച് യാഗത്തിന് കാവൽ നിന്നു. ആറാം ദിവസം, യാഗത്തിന്റെ പൂർണ്ണാഹൂതി വേളയിൽ, ആകാശത്ത് കറുത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ രാക്ഷസസേനയോടെ മാരീചനും സുബാഹുവും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. യാഗകുണ്ഡത്തിലേക്ക് രക്തവും അശുദ്ധികളും വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷം, ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ ആഗ്നേയാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുബാഹുവിനെ വധിച്ചു. തുടർന്ന് ശത്രുവിനെ കൊല്ലുകയല്ല, ദൂരേക്ക് മാറ്റുകയാണ് വേണ്ടതെന്ന കണക്കുകൂട്ടലിൽ മാനവാസ്ത്രം എയ്ത് മാരീചനെ നൂറ് യോജന ദൂരത്തേക്ക് ആകാശത്തിലൂടെ പറത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ പതിപ്പിച്ചു. യാഗം നിർവിഘ്നം പൂർത്തിയായതിൽ മുനിമാർ ആനന്ദനൃത്തം ചവിട്ടി. യാഗാനന്തരം ജനകമഹാരാജാവിന്റെ യാഗം കാണാനായി വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വിദേഹരാജ്യമായ മിഥിലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വഴിമധ്യേ നിർജ്ജനമായ ഗൗതമാശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ദേവേന്ദ്രന്റെ വഞ്ചനയാൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മപുത്രിയായ അഹല്യ, ഭർത്താവായ ഗൗതമമുനിയുടെ ശാപത്താൽ ആയിരം വർഷങ്ങളായി വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചും, ശരീരമാസകലം ഭസ്മത്തിൽ മൂടിയും, മൂടൽമഞ്ഞിൽ മറഞ്ഞ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അദൃശ്യയായി അവിടെ തപസ്സുചെയ്യുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ അഹല്യയുടെ ശാപം അവസാനിച്ചു. പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച ആ തപോധനയെ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ഗൗതമമുനിയും അവിടെയെത്തി അഹല്യയെ സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. മിഥിലയിലെത്തിയ രാമൻ, ജനകമഹാരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന രുദ്രഭഗവാന്റെ (പരമശിവന്റെ) പവിത്രമായ വില്ല് കാണാൻ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അയ്യായിരം വീരന്മാർ ചേർന്ന് വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന, എട്ട് ചക്രങ്ങളുള്ള കൂറ്റൻ ഇരുമ്പുപേടകത്തിലാണ് ആ ഭീമാകാരമായ 'ത്രയംബകം' എന്ന ശിവധനുസ്സ് സ്ഥാപിച്ചിരുന്നത്. മൂലോകങ്ങളിലെ വീരന്മാർക്കൊന്നും ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന ആ വില്ലിനെ, ശ്രീരാമൻ അനായാസം ഒരു ലീലപോലെ കൈയിലെടുത്തു. ജനസഞ്ചയത്തിന്റെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് രാമൻ ആ വില്ലിന് ഞാണൊലിയിട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ അപ്രതിരോധ്യമായ കരബലം താങ്ങാനാവാതെ ആ പടുകൂറ്റൻ വില്ല് ഇടിവെട്ടുന്ന ശബ്ദത്തോടെ രണ്ടായി ഒടിഞ്ഞു നിലംപതിച്ചു. ആ ശബ്ദത്തിൽ ഭൂമി നടുങ്ങി. ആർക്കും സാധിക്കാത്ത ഈ ധീരകൃത്യം പൂർത്തിയാക്കിയതോടെ, യജ്ഞവേദിയിലെ ഉഴവുചാലിൽ നിന്നും ജനകന് ലഭിച്ച അയോനിജയും സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരവുമായ സീതാദേവി ശ്രീരാമന്റെ ധർമ്മപത്നിയായി മാറി. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയിൽ നിന്നും ദശരഥനും സൈന്യവും മിഥിലയിലെത്തി. അതിമംഗളകരമായ മുഹൂർത്തത്തിൽ: * ശ്രീരാമൻ സീതയെയും, * ലക്ഷ്മണൻ സീതയുടെ സഹോദരിയായ ഊർമ്മിളയെയും, * ഭരതൻ ജനകന്റെ സഹോദരനായ കുശധ്വജന്റെ പുത്രി മാണ്ഡവിയെയും, * ശത്രുഘ്നൻ കുശധ്വജന്റെ ഇളയ പുത്രി ശ്രുതകീർത്തിയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. വിവാഹാനന്തരം സകല ആനന്ദങ്ങളോടെയും അവർ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ, ആകാശത്ത് കൊടുങ്കാറ്റും ഭൂകമ്പവും ഉണ്ടായി. ക്ഷത്രിയകുലാന്തകനായ സാക്ഷാൽ പരശുരാമൻ കയ്യിൽ കോടാലിയും വില്ലുമായി അവരുടെ വഴിമുടക്കി നിന്നു. തന്റെ പരമഗുരുവായ പരമശിവന്റെ ധനുസ്സ് ഒടിച്ചതിൽ കുപിതനായ പരശുരാമൻ, രാമന്റെ ശക്തിയെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ കൈവശമുള്ള വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ 'വൈഷ്ണവധനുസ്സ്' കുലയേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ആ വൈഷ്ണവധനുസ്സ് വാങ്ങി നിഷ്പ്രയാസം ഞാണൊലിയിട്ട് ഒരു ദിവ്യാസ്ത്രം അതിൽ സന്ധിച്ചു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് കേവലം ഒരു രാജകുമാരനല്ല, മറിച്ച് സാക്ഷാൽ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് ആ നിമിഷം പരശുരാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഭാർഗ്ഗവൻ തന്റെ അഹങ്കാരമെല്ലാം വെടിഞ്ഞ് ശ്രീരാമനെ തൊഴുതു വണങ്ങുകയും, തന്നിലുണ്ടായിരുന്ന ദിവ്യമായ തപോബലവും വൈഷ്ണവാംശവും ആ അസ്ത്രത്തിലൂടെ ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ച് മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലേക്ക് തപസ്സിനായി മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. സകല തടസ്സങ്ങളെയും പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിച്ച്, പുത്രന്മാരും നവവധുക്കളുമായി ദശരഥമഹാരാജാവ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി. രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും കൈകേയിയും സുമിത്രയും അവരെ മംഗളാരതിയുഴിഞ്ഞ് സ്വീകരിച്ചു. ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ അയോദ്ധ്യ ധർമ്മത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും നിത്യവസന്തമായി ചിരകാലം ശോഭിച്ചു. ===അഭിഷേകവിഘ്നം=== കൈകേയീ രാജാവായ അശ്വപതിയുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനും ഭരതന്റെ അമ്മാവനുമായ യുധാജിത്ത് അയോദ്ധ്യയിലെത്തി. ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും അവരുടെ പത്നിമാരെയും കൂട്ടി യുധാജിത്ത് കേകേയ രാജ്യത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. പുത്രന്മാർ ദീർഘകാലം മാതുലഗൃഹത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും, പ്രാണതുല്യനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ മനോഹരമായ സാന്നിദ്ധ്യം അയോദ്ധ്യയിലുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ ദശരഥന് അവരുടെ വിരഹം ഒട്ടും ഭാരമായി തോന്നിയില്ല. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ, ദശരഥമഹാരാജാവിനെ നിരന്തരമായ ദുഃസ്വപ്നങ്ങളും ജ്യോതിഷപരമായ ദുർനിമിത്തങ്ങളും വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിക്കുകയാണെന്ന തോന്നലും, വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ അവശതകളും അദ്ദേഹത്തെ അസ്വസ്ഥനാക്കി. ഒട്ടും വൈകാതെ, പ്രജാക്ഷേമതത്പരനും സർവ്വഗുണസമ്പന്നനുമായ ശ്രീരാമനെ അടുത്ത ദിവസത്തെ പുണ്യമായ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോദ്ധ്യയുടെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യാൻ രാജാവ് തിരുമാനിച്ചു. രാജസഭയിൽ മന്ത്രിമാരുടെയും സാമന്തരാജാക്കന്മാരുടെയും പ്രമുഖ പൗരന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് അദ്ദേഹം ഈ പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയപ്പോൾ, സദസ്സ് മുഴുവൻ ഹർഷാരവത്തോടെയും ജയഘോഷങ്ങളോടെയും ആ തീരുമാനത്തെ ഒന്നടങ്കം സ്വാഗതം ചെയ്തു. ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്തയറിഞ്ഞ് കോസലരാജ്യം ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. കൊട്ടാരങ്ങളിലും രാജവീഥികളിലും വർണ്ണത്തോരണങ്ങൾ ഉയർന്നു; സുഗന്ധജലം തളിച്ച് നഗരം അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി. എന്നാൽ, ഈ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങൾ കണ്ട കൈകേയിയുടെ കൂനിയായ ദാസി മന്ഥരയുടെ മനസ്സിൽ കടുത്ത അസൂയയും വിദ്വേഷവും പുകഞ്ഞു. അവൾ അന്തപുരത്തിൽ വിശ്രമിക്കുകയായിരുന്ന കൈകേയിയുടെ അടുക്കലേക്ക് ഓടിയെത്തി. ആദ്യം രാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്ത കേട്ട് ആനന്ദിച്ച് മന്ഥരയ്ക്ക് രത്നഹാരം സമ്മാനിച്ച കൈകേയിയെ, മന്ഥര തന്റെ വിഷം പുരണ്ട വാക്കുകളാൽ ഭയപ്പെടുത്തി. രാമൻ രാജാവായാൽ കൗസല്യ രാജമാതാവാകുമെന്നും, കൈകേയിയും ഭരതനും അവരുടെ ദാസന്മാരായി അധഃപതിക്കുമെന്നും, ഭരതന്റെ ജീവൻ പോലും അപകടത്തിലാകുമെന്നും മന്ഥര കള്ളക്കഥകൾ മെനഞ്ഞു. ഒടുവിൽ, പണ്ട് തിമിധ്വജനുമായുള്ള ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ രഥചക്രം തകർന്നപ്പോൾ ദശരഥന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചതിനായി രാജാവ് നൽകിയിരുന്ന, ഇതുവരെ ഉപയോഗിക്കാത്ത രണ്ടു വരങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ആവശ്യപ്പെടാൻ മന്ഥര കൈകേയിയെ ഉപദേശിച്ചു: ഒന്നാമത്തെ വരം: രാമന് പകരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കുക. രണ്ടാമത്തെ വരം: ശ്രീരാമൻ മരവുരി ധരിച്ച് താപസവേഷത്തിൽ പതിനാലു വർഷം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുക. ദുർബുദ്ധി തലയ്ക്കുപിടിച്ച കൈകേയി തന്റെ സർവ്വാഭരണങ്ങളും വലിച്ചെറിഞ്ഞ്, മുടി അഴിച്ചിട്ട്, ഇരുണ്ട ക്രോധാഗാരത്തിൽ(കോപഗൃഹത്തിൽ) ചെന്ന് നിലത്തു കിടന്നു. സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കാനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ദശരഥൻ കണ്ടത് നിലത്തു കിടന്നു കരയുന്ന തന്റെ പ്രിയപത്നിയെയാണ്. സ്നേഹത്തോടെ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് കാരണം തിരക്കിയ രാജാവിനെക്കൊണ്ട്, താൻ ചോദിക്കുന്നത് നൽകുമെന്ന് കൈകേയി സത്യം ചെയ്യിച്ചു. തുടർന്ന്, ഇടിത്തീപോലെ ആ രണ്ടു വരങ്ങളും അവൾ രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മാത്രയിൽ ഇടിവെട്ടേറ്റ വൃക്ഷംപോലെ ദശരഥൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് കൈകൂപ്പി കൈകേയിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് കേണു: "കൈകേയീ, രാമൻ നിനക്ക് എന്ത് അപരാധമാണ് ചെയ്തത്? അവൻ നിന്നെ സ്വന്തം അമ്മയായ കൗസല്യയേക്കാൾ സ്നേഹിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ! വേണമെങ്കിൽ രാജ്യം മുഴുവൻ ഭരതന് നൽകാം, എന്നാൽ എന്റെ പ്രാണനായ രാമനെ കാട്ടിലേക്ക് അയക്കരുതേ. രാമനെ പിരിഞ്ഞ് എനിക്ക് ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാനാകില്ല." എന്നാൽ കരിങ്കല്ലിനേക്കാൾ കഠിനമായ മനസ്സോടെ കൈകേയി തന്റെ ആവശ്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. നേരം പുലരുവോളം ദശരഥൻ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് തളർന്നുകിടന്നു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ പട്ടാഭിഷേക ചടങ്ങുകൾക്കായി ശ്രീരാമനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ സുമന്ത്രർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. സന്തോഷത്തോടെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമൻ കണ്ടത് കണ്ണീരിൽ കുളിച്ചു കിടക്കുന്ന പിതാവിനെയും നിർവികാരയായി നിൽക്കുന്ന കൈകേയിയെയുമാണ്. കാര്യമന്വേഷിച്ച രാമനോട് കൈകേയി ആ രണ്ടു വരങ്ങളെക്കുറിച്ചും നിഷ്കരുണം തുറന്നുപറഞ്ഞു. ഒരു ഭാവഭേദവും കൂടാതെ, പുഞ്ചിരിയോടെ ശ്രീരാമൻ ആ കൽപന ശിരസ്സാവഹിച്ചു: "അമ്മേ, പിതാവിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കുക എന്നതാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം. ഭരതൻ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് പരമാനന്ദമേയുള്ളൂ. ഒരു മടിയും കൂടാതെ ഞാൻ ഇന്ന് തന്നെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് യാത്ര തിരിക്കാം." തുടർന്ന് മാതാവായ കൗസല്യയെ കണ്ട് അനുഗ്രഹം വാങ്ങിയ ശേഷം രാമൻ സീതയുടെ അരികിലെത്തി വിടപറയാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ശ്രീരാമന്റെ വനവാസവാർത്ത കേട്ട സീതാദേവി ഒട്ടും പതറാതെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: "പ്രഭോ, ദേഹത്തെ പിന്തുടരുന്ന നിഴൽപോലെ അങ്ങയെ അനുഗമിക്കുകയാണ് എന്റെ ധർമ്മം. അങ്ങയോടൊപ്പമുള്ള വനവാസം എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗതുല്യമാണ്, അങ്ങയെ പിരിഞ്ഞുള്ള കൊട്ടാരസുഖം എനിക്ക് നരകത്തേക്കാൾ ഭയാനകമാണ്. ഞാൻ അങ്ങയോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് വരികതന്നെ ചെയ്യും."സീതയുടെ അചഞ്ചലമായ പ്രേമത്തിനും പാതിവ്രത്യത്തിനും മുന്നിൽ ശ്രീരാമന് സമ്മതിക്കേണ്ടി വന്നു. ഇതറിഞ്ഞ് ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ വില്ലുമെടുത്ത് മുന്നോട്ടുവന്നു: "അധർമ്മിയായ ഈ വൃദ്ധരാജാവിനെ തടവറയിലാക്കി, ജ്യേഷ്ഠനായ അങ്ങയെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തും. അതിനെതിരുനിൽക്കുന്ന സകലരെയും ഞാൻ വധിക്കും." എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ശാന്തനാക്കി. വിധിവിഹിതത്തെയും (ദൈവത്തെയും) പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തെയും കുറിച്ച് ലക്ഷ്മണനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. അതോടെ ക്രോധം ശമിച്ച ലക്ഷ്മണൻ, ജ്യേഷ്ഠനില്ലാത്ത ഒരു ജീവിതം തനിക്കില്ലെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച് അവരുടെ ദാസനായി വനത്തിലേക്ക് കൂടെപ്പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. യാത്രതിരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് ലക്ഷ്മണൻ മാതാവായ സുമിത്രയുടെ അനുഗ്രഹം തേടിയെത്തി. ആ പുണ്യമാതാവ് ലക്ഷ്മണന് നൽകിയ ഉപദേശം ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ഉദാത്തമായ ഒന്നായിരുന്നു: **"രാമം ദശരഥം വിദ്ധി മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാം |** **അയോദ്ധ്യാമടവീം വിദ്ധി ഗച്ഛ താത യഥാസുഖം ||"** *(മകനേ, ശ്രീരാമനെ നിന്റെ പിതാവായ ദശരഥനായും, സീതാദേവിയെ നിന്റെ സ്വന്തം അമ്മയായ എന്നെപ്പോലെയും, ഈ കൊടുംകാടിനെ നമ്മുടെ അയോദ്ധ്യയായും കണ്ടുകൊണ്ട് നീ സുഖമായി പോയി വരിക).* കൊട്ടാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയ മൂവർക്കും ധരിക്കാനായി ക്രൂരയായ കൈകേയി സ്വന്തം കൈകളാൽ മരവുരികൾ (താപസവസ്ത്രങ്ങൾ) എടുത്തുനൽകി. രാമനും ലക്ഷ്മണനും സന്തോഷത്തോടെ രാജകീയവസ്ത്രങ്ങൾ മാറ്റി മരവുരി ധരിച്ചു. എന്നാൽ പട്ടുതുണികളിൽ മാത്രം വളർന്ന രാജകുമാരിയായ സീതാദേവിക്ക് ആ പരുക്കൻ മരവുരി എങ്ങനെ ഉടുക്കണമെന്ന് അറിയാതെ, ലജ്ജയോടെ കണ്ണീരൊഴുക്കി അത് കയ്യിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കേണ്ടി വന്നു. ശ്രീരാമൻ സ്വയം മുന്നോട്ടുവന്ന് സീതയുടെ പട്ടുചേലയ്ക്ക് മീതെ ആ മരവുരി കെട്ടിക്കൊടുത്തു. ഈ ദാരുണമായ കാഴ്ച കണ്ട കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷി അതിയായ കോപത്തോടെ കൈകേയിയെ ശാസിച്ചു: "ദുഷ്ടയായ കൈകേയീ, നീ അതിരു കടക്കരുത്! രാമന് മാത്രമേ നീ വനവാസം വിധിച്ചിട്ടുള്ളൂ. പതിവ്രതയായ സീതയ്ക്ക് വനവാസമില്ല. അവൾ അതിസുന്ദരമായ പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചുതന്നെ രാമനൊപ്പം പോകട്ടെ; അതല്ലെങ്കിൽ രാമൻ മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ സീത അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിലിരുന്ന് രാജ്യം ഭരിക്കട്ടെ!" വസിഷ്ഠന്റെ കൽപനപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ നിന്ന് സീതയ്ക്കായി വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സുമന്ത്രർ രഥത്തിൽ എടുത്തുവെച്ചു. ഗുരുജനങ്ങളോടും മാതാപിതാക്കളോടും യാത്രപറഞ്ഞ്, ആയുധങ്ങളുമേന്തി മൂവരും സുമന്ത്രർ തെളിക്കുന്ന രഥത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ തളർന്നുകിടന്ന ദശരഥൻ അതിയായ ക്രോധത്തോടെ കൈകേയിയോട് അലറി: "പാപിയായ കൈകേയീ, നിന്നെയും നിന്റെ പുത്രനായ ഭരതനെയും ഞാൻ എന്നെന്നേക്കുമായി ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു! എന്റെ മരണാനന്തരം നിങ്ങൾ എനിക്ക് തർപ്പണം പോലും ചെയ്യരുത്!" തുടർന്ന് തന്നെ കൗസല്യയുടെ അന്തപുരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാജാവ് സേവകരോട് കൽപ്പിച്ചു. ഇടയ്ക്കിടെ ബോധം തെളിയുകയും മറയുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ദശരഥൻ, "ഹാ രാമാ... ഹാ പുത്രാ..." എന്ന് വിളിച്ചു വിലപിച്ചുകൊണ്ട് കൗസല്യയുടെ കൊട്ടാരത്തിൽ കിടന്നു. പുറത്ത്, രഥം മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയപ്പോൾ അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങൾ കണ്ണീരോടെ ആ രഥത്തിന് പിന്നാലെ ഓടി. വൃദ്ധരും സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും പോലും രാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ട് വിലപിച്ചു. സന്ധ്യയായപ്പോൾ അവർ തമസാ നദിക്കരയിൽ എത്തി തമ്പടിച്ചു. ജനങ്ങൾ ഉറങ്ങാതെ കാവലിരുന്നെങ്കിലും, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ക്ഷീണം കാരണം അവരെല്ലാം ഗാഢനിദ്രയിലായി. ജനങ്ങളുടെ ഈ കഷ്ടപ്പാട് കണ്ട് മനസ്സലിഞ്ഞ ശ്രീരാമൻ, അവരറിയാതെ രക്ഷപ്പെടാൻ ഒരു തന്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. സുമന്ത്രരോട് രഥം അയോദ്ധ്യയുടെ ദിശയിലേക്ക് അല്പം ഓടിച്ച ശേഷം, അടയാളങ്ങൾ മായ്ച്ച് വടക്കോട്ട് തിരിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. അങ്ങനെ ജനങ്ങളെ പിന്നിലാക്കി അവർ രാത്രിയിൽത്തന്നെ തമസാ നദി കടന്ന് ശൃംഗവേരപുരത്തിലേക്ക് യാത്ര തുടർന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്ന പൗരജനങ്ങൾ രാമൻ പോയതറിഞ്ഞ് തലതല്ലിക്കരഞ്ഞു. നിരാശരും ദുഃഖിതരുമായി അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അവർ, ഉത്സവപ്രതീതി നഷ്ടപ്പെട്ട് ശ്മശാനതുല്യമായി മാറിയ നഗരത്തിൽ ശ്രീരാമന്റെ തിരിച്ചുവരവിനായി കണ്ണീരോടെ കാത്തിരുന്നു. === പാദുകാഭിഷേകം=== തമസാനദി പിന്നിട്ട് വടക്കോട്ടു സഞ്ചരിച്ച ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതാദേവിയും ശൃംഗവേരപുരത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ആഗമനമറിഞ്ഞ് നിഷാദരാജാവായ ഗുഹൻ അതിയായ ആനന്ദത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ഓടിയെത്തി. രാജകുമാരന്മാർക്കായി വിശിഷ്ടമായ ഭോജനങ്ങളും പഴവർഗ്ഗങ്ങളും ശയനസൗകര്യങ്ങളും ഗുഹൻ ഒരുക്കിയെങ്കിലും, താപസവ്രതമനുഷ്ഠിക്കുന്ന തങ്ങൾക്ക് രാജകീയ സൽക്കാരങ്ങൾ വർജ്ജ്യമാണെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ അവ സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു. അന്നുരാത്രി അവർ ഒരു വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ തൃപ്തിയോടെ വിശ്രമിച്ചു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ, വനവാസികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ രൂപം സ്വീകരിക്കാനായി ഗുഹൻ കൊണ്ടുവന്ന വടവൃക്ഷത്തിന്റെ (പേരാലിന്റെ) പാൽ തലയിൽ പുരട്ടി രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ജടാമകുടം തീർത്തു. സുമന്ത്രരെ കണ്ണീരോടെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടക്കി അയച്ച ശേഷം, ഗുഹൻ സ്വയം ഒരുക്കിയ മനോഹരമായ തോണിയിൽ അവർ ഗംഗാനദി കടന്നു. പതിനാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് ശേഷം അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ വീണ്ടും ശൃംഗവേരപുരത്ത് എത്താമെന്നും ഗുഹനെ കാണാമെന്നും ശ്രീരാമൻ വാക്കു നൽകി. ഗംഗ കടന്ന പുണ്യസംഘം പ്രയാഗയിലെത്തി തപോനിധിയായ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയെ വണങ്ങി. മഹർഷിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രകൃതിഭംഗി തുളുമ്പുന്നതും പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവുമായ ചിത്രകൂട പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കാൻ അവർ തീരുമാനിച്ചു. കാളിന്ദീനദി (യമുന) കടന്ന്, വഴിമധ്യേ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഗ്രഹാശിസ്സുകൾ വാങ്ങി അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ലക്ഷ്മണൻ മനോഹരമായ മുളകളും മരച്ചില്ലകളും കൊണ്ട് പുണ്യനദിയായ മന്ദാകിനിയുടെ തീരത്ത് ഒരു പർണ്ണശാല നിർമ്മിച്ചു. പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ കളകൂജനങ്ങളും കാട്ടരുവികളുടെ സംഗീതവും നിറഞ്ഞ ആ കാനനഭൂമിയിൽ അവർ അയോദ്ധ്യയെപ്പോലും വിസ്മരിച്ച് ശാന്തിയോടെ വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശൂന്യമായ രഥവുമായി സുമന്ത്രർ അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ നഗരം ഒന്നാകെ വിലാപത്തിലാണ്ടു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതയും കൊടുംകാട്ടിലേക്ക് കാൽനടയായി പോയ വിവരം അറിഞ്ഞതോടെ ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ നില അത്യന്തം വഷളായി. പ്രാണതുല്യനായ രാമന്റെ വിരഹവേദനയിൽ ഉരുകിയ രാജാവ്, തന്റെ യൗവനകാലത്തുണ്ടായ ഒരു ദുരന്തം ഓർത്തെടുത്തു. പണ്ട് സരയൂതീരത്ത് നായാട്ടിനിടയിൽ ഇരുട്ടത്ത് ആന വെള്ളം കുടിക്കുന്ന ശബ്ദമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച്, ശബ്ദവേധിയായ അസ്ത്രമയച്ച് താൻ കൊലപ്പെടുത്തിയ ശ്രവണകുമാരൻ എന്ന തപോധനന്റെ കഥ രാജാവ് ഓർത്തു. മകന്റെ വേർപാടിൽ മനംനൊന്ത് മരിച്ച ആ അന്ധരായ മാതാപിതാക്കൾ, "ഞങ്ങളെപ്പോലെ നീയും പുത്രവിയോഗത്താൽ മരണപ്പെടും" എന്ന് അന്ന് ശപിച്ചിരുന്നു. ആ ശാപം ഓർത്തുവിങ്ങി, "ഹാ രാമാ... ഹാ ലക്ഷ്മണാ... ഹാ ജാനകീ..." എന്ന് പുലമ്പിക്കൊണ്ട്, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ദശരഥമഹാരാജാവ് കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞു. രാജാവില്ലാത്ത രാജ്യം അരാജകത്വത്തിലാകുമെന്നതിനാൽ, കുലഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭൗതികശരീരം തൈലദ്രോണിയിൽ (എണ്ണത്തോണിയിൽ) കേടുകൂടാതെ സൂക്ഷിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ ഒന്നും വെളിപ്പെടുത്താതെ ഭരതശത്രുഘ്നന്മാരെ അടിയന്തരമായി കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാൻ കേകേയത്തിലേക്ക് ദൂതന്മാരെ അയച്ചു. മടങ്ങിവരുന്ന വഴിയിൽ ഭയാനകമായ ദുർനിമിത്തങ്ങൾ കണ്ട് അസ്വസ്ഥനായ ഭരതൻ, അയോദ്ധ്യയിലെത്തിയപ്പോൾ കണ്ടത് ശ്മശാനമൂകമായ നഗരത്തെയാണ്. പിതാവിനെ കാണാതെ വ്യാകുലനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ഭരതനോട്, ദശരഥന്റെ മരണവിവരവും രാമന്റെ വനവാസവും താൻ ചെയ്ത കുടിലതന്ത്രങ്ങളും കൈകേയി അഹങ്കാരത്തോടെ തുറന്നുപറഞ്ഞു. വാർത്ത കേട്ട ഭരതൻ ഇടിവെട്ടേറ്റതുപോലെ തരിച്ചുപോയി. ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ഭരതൻ മാതാവായ കൈകേയിയെ അതിനിശിതമായി തള്ളിപ്പറഞ്ഞു: "അധർമ്മിണിയായ രാക്ഷസീ! എന്റെ പിതാവിനെ കൊന്നവളും സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനെ കാട്ടിലയച്ചവളുമായ നിന്നെ ഞാൻ മാതാവായി കാണുന്നില്ല. ഈ ലോകാവസാനം വരെ ഒരു പെൺകുട്ടിക്കും 'കൈകേയി' എന്ന പേര് ആരും നൽകാൻ ഇടവരരുതെന്ന് ഞാൻ ശപിക്കുന്നു!" തുടർന്ന് കൗസല്യാദേവിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് ഭരതൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ കൊടുംപാപത്തിൽ തനിക്ക് ഒരു പങ്കുമില്ലെന്ന് സത്യം ചെയ്ത ഭരതന്റെ നിഷ്കളങ്കത മനസ്സിലാക്കി കൗസല്യ അവനെ ചേർത്തുപിടിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി നിന്ന മന്ഥരയെക്കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ശത്രുഘ്നൻ അവളെ ക്രൂരമായി പ്രഹരിച്ചു. എന്നാൽ "ഹീനയാണെങ്കിലും ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അധർമ്മമാണ്" എന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ച് ഭരതൻ ശത്രുഘ്നനെ ശാന്തനാക്കി; മന്ഥര പ്രാണഭയത്തോടെ ഓടിയൊളിച്ചു. ഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ ഭൗതികശരീരം സരയൂതീരത്ത് യഥാവിധി സംസ്കരിക്കുകയും ശേഷക്രിയകൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. രാജസിംഹാസനം സ്വീകരിക്കാൻ മന്ത്രിമാരും ഗുരുനാഥന്മാരും ഭരതനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, "ജ്യേഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ മാത്രമാണ് ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഏക അവകാശി" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് ഭരതൻ അത് നിരസിച്ചു. തുടർന്ന്, ശ്രീരാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാനായി രാജമാതാക്കളോടും വസിഷ്ഠാദി മുനിമാരോടും ചതുരംഗസേനയോടും സകല അയോദ്ധ്യാവാസികളോടും ഒപ്പം ഭരതൻ ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. വഴിയിൽ ഭരതന്റെ ഉദ്ദേശ്യശുദ്ധി തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഗുഹനും ഭരദ്വാജ മഹർഷിയും അവരെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ അനുഗ്രഹിച്ചു യാത്രയാക്കി. വിശാലമായ സൈന്യത്തിന്റെ വരവ് കണ്ട്, അയോദ്ധ്യാ സിംഹാസനം ശാശ്വതമാക്കാൻ ഭരതൻ തങ്ങളെ വധിക്കാൻ വരികയാണെന്ന് ലക്ഷ്മണൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു. വില്ലും ശരങ്ങളുമെടുത്ത് ലക്ഷ്മണൻ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിയപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ അവനെ ശാന്തനാക്കി: "ലക്ഷ്മണാ, ഭരതന്റെ ആത്മസ്നേഹത്തെ നീ സംശയിക്കരുത്. അവൻ നമ്മെ കാണാനും തിരികെ കൊണ്ടുപോകാനും മാത്രമാണ് വരുന്നത്." തന്റെ രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് ഓടിയെത്തിയ ഭരതൻ ശ്രീരാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. പിതാവിന്റെ വിയോഗവാർത്ത ഭരതനിൽ നിന്ന് കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ മൂർച്ഛിച്ചു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു സാധാരണ പുത്രനെപ്പോലെ ഭഗവാൻ വിലപിച്ചു. തുടർന്ന് സഹോദരന്മാർ മന്ദാകിനി നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഇംഗുദീഫലത്തിന്റെ (കാട്ടുപഴത്തിന്റെ) കാമ്പുകൊണ്ട് പിതാവിനായി കണ്ണീരോടെ ശ്രാദ്ധപിണ്ഡം സമർപ്പിച്ചു. പിറ്റേന്ന് നടന്ന മഹാസഭയിൽ, അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യഭാരം ഏറ്റെടുക്കാൻ ഭരതൻ കൈകൂപ്പി അപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തിൽ നിന്നും അണുവിട വ്യതിചലിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ തയ്യാറായില്ല. വിധിവിഹിതവും കാലത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി രാമൻ ഭരതനെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ തീരുമാനം മാറ്റാനായി ദർഭപ്പുല്ല് വിരിച്ച് നിരാഹാരസത്യാഗ്രഹത്തിനൊരുങ്ങിയ ഭരതനെ, ആകാശത്തുനിന്നും അദൃശ്യരായി ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ചേർന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു (രാവണവധം എന്ന അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാകാൻ രാമന്റെ വനവാസം അനിവാര്യമായിരുന്നു). പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്ന ദിവസം താൻ അയോദ്ധ്യയിൽ മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കാമെന്ന് ശ്രീരാമൻ ഭരതന് വാക്കു നൽകി. നിവൃത്തിയില്ലാതെ, ഭരതൻ ഭക്തിപൂർവ്വം രത്നഖചിതമായ ശ്രീരാമപാദുകങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ ആ പാദുകങ്ങളിൽ തന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് അവ ഭരതന് നൽകി. പാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേറ്റി ഭരതൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു: "ജ്യേഷ്ഠാ, അങ്ങ് മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ ഈ ദിവ്യപാദുകങ്ങളെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജിക്കും. അങ്ങയെപ്പോലെ മരവുരി ധരിച്ച്, അയോദ്ധ്യക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഒരു താപസനായി വസിച്ച് അങ്ങയുടെ ദാസനായി ഞാൻ ഭരണം നടത്തും. എന്നാൽ പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്നതിന്റെ അടുത്ത പ്രഭാതത്തിൽ അങ്ങ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്ത് ജീവനൊടുക്കും!" ശ്രീരാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ, ആ പുണ്യപാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേന്തി കണ്ണീരോടെ ഭരതനും പരിവാരങ്ങളും അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങി. തുടർന്ന് നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ആ പാദുകങ്ങളെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ഭരതൻ ശ്രീരാമൻ്റെ പ്രതിനിധിയായ് ഭരണം ആരംഭിച്ചു. === രാമന്റെ വനവാസം=== ഭരതനും രാജമാതാക്കളും അയോദ്ധ്യാവാസികളും വിടപറഞ്ഞുപോയ ചിത്രകൂടത്തിൽ തുടർന്നു വസിക്കുന്നത് പഴയ ഓർമ്മകളെ ഉണർത്തുമെന്നും, ദുഃഖഭാരം വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്നും ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അതിനാൽ, പുണ്യഭൂമിയായ ചിത്രകൂടത്തോട് വിടപറഞ്ഞ് ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതാദേവിയും ഘോരവിപിനമായ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ തപോനിധിയായ അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. മഹർഷിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമ്മപത്നിയായ അനസൂയാദേവിയും അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ മൂവരെയും സ്വീകരിച്ചു. പതിവ്രതാരത്നമായ അനസൂയ, സീതാദേവിയെ സ്വന്തം മകളെപ്പോലെ ചേർത്തുപിടിച്ച് ഉദാത്തമായ പാതിവ്രത്യധർമ്മങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. സ്നേഹോപഹാരമായി, ഒരിക്കലും മാഞ്ഞുപോകാത്ത ദിവ്യമായ അംഗരാഗവും (സുഗന്ധലേപനം), അഴുക്കുപുരളാത്ത വസ്ത്രങ്ങളും, ദിവ്യമായ ആഭരണങ്ങളും, ഒരു വാടാത്ത പുഷ്പമാലയും അനസൂയ സീതയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചു. ആ ദിവ്യാഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞുനിന്ന സീതാദേവി സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ സർവ്വൈശ്വര്യങ്ങളോടെ ശോഭിച്ചു. അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്നും അനുഗ്രഹം വാങ്ങി അവർ നിബിഡവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ പോലും ഭയന്നോടുന്ന ആ ഘോരവനത്തിൽ വെച്ച്, പർവ്വതസമാനമായ ശരീരവും രക്തം ഇറ്റുവീഴുന്ന കുന്തവുമേന്തിയ വിരാധൻ എന്ന ഭയാനകനായ രാക്ഷസൻ അവരുടെ വഴിമുടക്കി. അവൻ കണ്ണടച്ചുതുറക്കുന്ന വേഗത്തിൽ സീതാദേവിയെ കൈക്കലാക്കി അട്ടഹസിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരബലത്താൽ ആയുധങ്ങളേറ്റു മരിക്കാത്ത ശരീരമായിരുന്നു വിരാധന്റേത്. ശ്രീരാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളൊന്നും അവനെ ഏശിയില്ല. എന്നാൽ, ഒരു തരിമ്പും പതറാതെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അവന്റെ ഇരു കൈകളും വെട്ടിമാറ്റി താഴെയിട്ടു. തുടർന്ന്, അവനെ വധിക്കാനുള്ള ഏകവഴി ജീവനോടെ മണ്ണിൽ കുഴിച്ചുമൂടുകയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ലക്ഷ്മണൻ ഒരു വലിയ കുഴിയുണ്ടാക്കി അവനെ അതിലിട്ട് മൂടി. മണ്ണടിയുന്നതോടെ വിരാധന്റെ രാക്ഷസശാപം നീങ്ങി. കുബേരന്റെ ശാപത്താൽ രാക്ഷസനായി മാറിയ സാക്ഷാൽ തുമ്പുരു എന്ന ഗന്ധർവ്വരാജനായിരുന്നു അവൻ. ശ്രീരാമന്റെ പാദസ്പർശത്താൽ പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച തുമ്പുരു, ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് അനുഗ്രഹം വാങ്ങുകയും, വനത്തിനുള്ളിലുള്ള ശരഭംഗ മുനിയെയും സുതീക്ഷ്ണ മുനിയെയും പോയി കാണാൻ ഉപദേശിച്ചുകൊണ്ട് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അവർ തപോവൃദ്ധനായ ശരഭംഗ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ എത്തിയിട്ടും, ശ്രീരാമന്റെ ദിവ്യദർശനം ലഭിക്കുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു ശരഭംഗൻ. ഭഗവാനെ കൺകുളിർക്കെ കണ്ടു വണങ്ങിയ മഹർഷി, മൂവരുടെയും സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ യോഗാഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് അതിൽ പ്രവേശിച്ച് ദിവ്യശരീരത്തോടെ ബ്രഹ്മലോകം പൂകി. ആ വനപ്രദേശത്തുണ്ടായിരുന്ന അനേകം മുനിമാർ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി, രാക്ഷസന്മാർ കൊന്നുതിന്ന താപസന്മാരുടെ ഭീമാകാരമായ അസ്ഥികൂടങ്ങൾ ഭഗവാന് കാട്ടിക്കൊടുത്തു. മുനിമാരുടെ ദാരുണമായ അവസ്ഥ കണ്ട് കണ്ണ് നിറഞ്ഞ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ, വില്ലിൽ തൊട്ട് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഈ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ സർവ്വ രാക്ഷസന്മാരെയും നിഗ്രഹിച്ച്, തപോധനന്മാർക്ക് ഭയരഹിതമായി ജീവിക്കാനുള്ള ശാന്തി ഞാൻ നൽകിക്കൊള്ളാം!" തുടർന്ന് അവർ ശരഭംഗന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സുതീക്ഷ്ണ മുനിയെ സന്ദർശിച്ചു. രാമദർശനത്താൽ ധന്യനായ സുതീക്ഷ്ണൻ ഭഗവാനെ വേണ്ടവിധം സൽക്കരിച്ചു. മുനികളോട് യാത്രാനുമതി വാങ്ങി അവർ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ വിവിധ പുണ്യാശ്രമങ്ങൾ സന്ദർശിക്കാനായി പുറപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതാദേവിയും ചേർന്ന് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ അനേകം മുനിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ മാറിമാറി വസിച്ചു. മണ്ഡകർണ്ണി മഹർഷിയുടെയും മറ്റ് സിദ്ധന്മാരുടെയും പവിത്രമായ സങ്കേതങ്ങളിൽ അവർ കഴിഞ്ഞുകൂടി. വ്രതനിഷ്ഠയോടും പ്രകൃതിഭംഗി ആസ്വദിച്ചും, മഹർഷിമാരുടെ സത്സംഗങ്ങളിൽ പങ്കുചേർന്നും ഏതാണ്ട് പത്തു വർഷക്കാലം ഒരു നിമിഷംപോലെ ആ കാനനഭൂമിയിൽ കടന്നുപോയി. വനവാസത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലേക്ക് അടുത്തപ്പോൾ, അവർ വീണ്ടും സുതീക്ഷ്ണ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ തിരിച്ചെത്തുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പരമജ്ഞാനിയായ അഗസ്ത്യമഹർഷിയെ ദർശിക്കാനായി യാത്രയാവുകയും ചെയ്തു. ആകാശമുട്ടെ വളർന്ന് സൂര്യന്റെ വഴി തടസ്സപ്പെടുത്തിയ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ചവനും, ദേവന്മാർക്ക് ഭയമുണ്ടാക്കിയ കാളകേയന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനായി മഹാസമുദ്രം മുഴുവൻ കൈക്കുമ്പിളിലാക്കി കുടിച്ചു വറ്റിച്ചവനും, വനവാസികളെ കൊന്നുതിന്നിരുന്ന വാതാപി-ഇല്വലന്മാർ എന്ന അസുരന്മാരെ ഉദരത്തിലിട്ട് ദഹിപ്പിച്ചവനും, കാവേരീനദിയെ ദക്ഷിണഭാരതത്തിലേക്ക് ഒഴുക്കിയവനുമായ സാക്ഷാൽ അഗസ്ത്യമഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ആഗമനം മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞ അഗസ്ത്യൻ, അതിയായ ആനന്ദത്തോടെ മൂവരെയും ആശ്രമത്തിലേക്ക് സ്വീകരിച്ച് പൂജിച്ചു. തുടർന്ന്, രാവണവധം എന്ന അവതാരലക്ഷ്യത്തിനായി ദേവന്മാർ തന്നേൽപ്പിച്ചിരുന്ന അമൂല്യമായ ദിവ്യായുധങ്ങൾ മഹർഷി ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ചു: വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ച് മഹാവിഷ്ണു പണ്ട് അസുരനാശത്തിനായി ഉപയോഗിച്ച വൈഷ്ണവധനുസ്സ്, ഒരിക്കലും അമ്പുകൾ ഒടുങ്ങാത്ത, സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന രണ്ട് അക്ഷയതൂണീരങ്ങൾ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ സ്വർണ്ണപ്പിടിയുള്ള അതിമനോഹരമായ ദിവ്യവാൾ. ഈ ആയുധങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച രാമനോട്, ശേഷിക്കുന്ന വനവാസക്കാലം സമാധാനപരമായി ചെലവഴിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം ഗോദാവരീ തീരത്തുള്ള 'പഞ്ചവടി' ആണെന്ന് അഗസ്ത്യമുനി ഉപദേശിച്ചു. അഗസ്ത്യമുനിയോട് യാത്രപറഞ്ഞ് പഞ്ചവടി ലക്ഷ്യമാക്കി പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു വലിയ പേരാലിന്റെ കൊമ്പിൽ പർവ്വതസമാനമായ ശരീരമുള്ള ഒരു ഭീമാകാരനായ കഴുകനെ അവർ കണ്ടുമുട്ടി. രാക്ഷസനാണെന്ന് കരുതി രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വില്ലെടുത്തു. എന്നാൽ, ആ പക്ഷിരാജൻ മധുരമായ സ്വരത്തിൽ സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. സൂര്യസാരഥിയായ അരുണന്റെ പുത്രനും, അറുപതിനായിരം വർഷം പ്രായമുള്ളവനും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പ്രാണസുഹൃത്തുമായ സാക്ഷാൽ ജടായു ആയിരുന്നു അത്. ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരാണ് തങ്ങളെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ ജടായു ആനന്ദബാഷ്പം പൊഴിച്ചു. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും കാനനത്തിൽ നായാട്ടിനോ മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കോ പോകുമ്പോൾ, പുത്രിയെപ്പോലെ സീതാദേവിയെ താൻ സംരക്ഷിച്ചുകൊള്ളാമെന്ന് ജടായു വാക്കുനൽകി. തുടർന്ന് പഞ്ചവടിയിലെത്തിയ ലക്ഷ്മണൻ, ഫലവൃക്ഷങ്ങളും പൂന്തോട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഗോദാവരീ നദിയുടെ മനോഹരമായ തീരത്ത്, മുളകളും ഇലകളും മണ്ണും ചേർത്ത് അതിമനോഹരമായ ഒരു പർണ്ണശാല തീർത്തു. സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ശ്രീരാമൻ ആ പർണ്ണശാലയിൽ ഒരു ദേവനെപ്പോലെ ശാന്തിയോടെ വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ===സീതാപഹരണം=== പഞ്ചവടിയിലെ പവിത്രമായ പർണ്ണശാലയിൽ സീതാദേവിയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ വസിക്കുന്ന കാലം. ഒരു പ്രഭാതത്തിൽ, ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ സഹോദരിയും കാമരൂപിണിയുമായ ശൂർപ്പണഖ ആ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിച്ചേർന്നു. കാമദേവനെപ്പോലെ അതിസുന്ദരനായ ശ്രീരാമനെ കണ്ട മാത്രയിൽ അവളിൽ അന്ധമായ അനുരാഗം ജനിച്ചു. സുന്ദരിയായ ഒരു യുവതിയുടെ വേഷം കെട്ടി അവൾ ശ്രീരാമനെ സമീപിച്ച് തന്നെ പത്നിയായി സ്വീകരിക്കണമെന്ന് യാചിച്ചു. എന്നാൽ താൻ 'ഏകപത്നീവ്രതസ്ഥനാണെന്നും' പത്നിയായ സീത തന്നോടൊപ്പമുണ്ടെന്നും പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞ ശ്രീരാമൻ, അവിവാഹിതനും വീരനുമായ അനുജൻ ലക്ഷ്മണനെ സമീപിക്കാൻ കളിവാക്കായി നിർദ്ദേശിച്ചു. ശൂർപ്പണഖ ലക്ഷ്മണന്റെ അരികിലെത്തി മോഹാഭ്യർത്ഥന നടത്തിയപ്പോൾ, താൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വെറുമൊരു ദാസൻ മാത്രമാണെന്നും തന്നെ വേട്ടാൽ അവളും ദാസിയാകുമെന്നും പറഞ്ഞ് ലക്ഷ്മണൻ അവളെ വീണ്ടും രാമന്റെ അരികിലേക്ക് തിരിച്ചയച്ചു. ഇരു രാജകുമാരന്മാരും തന്നെ പരിഹസിക്കുകയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ശൂർപ്പണഖ ക്രോധം പൂണ്ട് തന്റെ ഭീകരമായ രാക്ഷസരൂപം പുറത്തെടുത്തു. രാമൻ തന്നെ സ്വീകരിക്കാത്തതിന് കാരണം സീതയാണെന്ന് ഉറപ്പിച്ച അവൾ, സീതാദേവിയെ വിഴുങ്ങാനായി അട്ടഹസിച്ചുകൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. ഭയന്നുവിറച്ച സീതയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമന്റെ ആജ്ഞയോടെ ലക്ഷ്മണൻ വാളൂരി മുന്നോട്ടുവരികയും, നിമിഷനേരം കൊണ്ട് ആ രാക്ഷസിയുടെ കാതുകളും മൂക്കും ഛേദിച്ചു താഴെയിടുകയും ചെയ്തു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ ഘോരമായി നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് വനത്തിലേക്ക് ഓടിപ്പോയി. അംഗഭംഗം വന്ന ശൂർപ്പണഖ ജനസ്ഥാനത്തിന്റെ അധിപന്മാരായ തന്റെ അർദ്ധസഹോദരന്മാരായ ഖരന്റെയും ദൂഷണന്റെയും ത്രിശിരസ്സിന്റെയും സന്നിധിയിലെത്തി കണ്ണീരോടെ ആവലാതി പറഞ്ഞു. സഹോദരിയുടെ അപമാനത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ ഖരൻ ആദ്യം പതിനാല് ഉഗ്രരാക്ഷസന്മാരെ രാമനെ വധിക്കാനായി അയച്ചു. എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ അവരെ വധിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ് ഖരനും ദൂഷണനും ത്രിശിരസ്സും പതിനാലായിരം വരുന്ന മഹാരാക്ഷസസേനയോടെ ആയുധങ്ങളുമേന്തി പഞ്ചവടിയെ വളഞ്ഞു. സീതയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ലക്ഷ്മണനെ ഒരു രഹസ്യഗുഹയിൽ കാവൽ നിർത്തിയ ശേഷം, ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ഒറ്റയ്ക്ക് കോദണ്ഡവുമേന്തി ആ മഹാസൈന്യത്തിന് മുന്നിൽ നിലയുറപ്പിച്ചു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുനിന്ന ശ്രീരാമൻ, ഗന്ധർവ്വാസ്ത്രവും വൈഷ്ണവാസ്ത്രവും പ്രയോഗിച്ച് വെറും മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക (ഏകദേശം ഒന്നര മണിക്കൂർ) കൊണ്ട് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെയും ഖര-ദൂഷണ-ത്രിശിരസ്സുമാരെയും നിഗ്രഹിച്ചു കാലപുരിക്കയച്ചു. ജനസ്ഥാനം മുഴുവൻ രാക്ഷസരക്തത്താൽ ചുവപ്പണിഞ്ഞു. ജനസ്ഥാനത്തെ സർവ്വനാശത്തിൽ നിന്നും ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെട്ട അകംപനൻ എന്ന രാക്ഷസനോടൊപ്പം ശൂർപ്പണഖ നേരെ ലങ്കയിലെത്തി രാവണന്റെ സിംഹാസനത്തിന് മുന്നിൽ വീണു നിലവിളിച്ചു. രാമന്റെ അമാനുഷിക ശക്തിയെക്കുറിച്ച് നല്ല ബോധ്യമുണ്ടായിരുന്ന അവൾ, രാവണനെക്കൊണ്ട് രാമനെ നേരിടാൻ ഒരു കുടിലതന്ത്രം മെനഞ്ഞു. സീതാദേവിയുടെ ദിവ്യസൗന്ദര്യത്തെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ അവൾ അതിവർണ്ണന ചെയ്തു: "ദേവലോകത്തോ ഗന്ധർവ്വലോകത്തോ നാഗലോകത്തോ ഇതുപോലൊരു സൗന്ദര്യവതി ഇന്നുവരെ ജനിച്ചിട്ടില്ല. സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്ന ആ സുന്ദരീരത്നം ലങ്കാധിപനായ അങ്ങയുടെ അന്തപുരത്തിനാണ് യോജിക്കുന്നത്. അങ്ങേയ്ക്കുവേണ്ടി അവളെ കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോഴാണ് ലക്ഷ്മണൻ എന്നെ ഇങ്ങനെ വികൃതയാക്കിയത്. രാമനെ വധിച്ച് സീതയെ അങ്ങ് സ്വന്തമാക്കിയാൽ അങ്ങയോളം ഭാഗ്യവാനായി മൂന്നുലോകങ്ങളിലും ആരും ഉണ്ടാകില്ല!" ശൂർപ്പണഖയുടെ വർണ്ണന കേട്ട മാത്രയിൽ കാമാന്ധനായി മാറിയ രാവണൻ, ഏതുവിധേനയും സീതയെ അപഹരിക്കുമെന്ന് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തു. രാവണൻ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി സമുദ്രതീരത്ത് തപസ്സുചെയ്തു കഴിഞ്ഞിരുന്ന അമ്മാവനായ മാരീചന്റെ അരികിലെത്തി. സീതയെ അപഹരിക്കാനുള്ള പദ്ധതിക്ക് സഹായിക്കണമെന്ന് രാവണൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമന്റെ ദിവ്യശക്തിയെക്കുറിച്ച് നേരിട്ടറിയാവുന്ന മാരീചൻ, രാമനോട് ശത്രുത അരുതെന്നും അത് ലങ്കയുടെയും രാക്ഷസകുലത്തിന്റെയും നാശത്തിന് കാരണമാകുമെന്നും ഉപദേശിച്ചു. എന്നാൽ ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ, സഹായിച്ചില്ലെങ്കിൽ ഇപ്പോൾത്തന്നെ മാരീചനെ വധിക്കുമെന്ന് വാളൂരി ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ കയ്യാൽ മരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ പുണ്യവാന്മാരുടെ പരമഗുരുവായ ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രമേറ്റ് മരിക്കുന്നതാണ് ഉത്തമമെന്ന് കരുതി മാരീചൻ ആ വിധി സ്വയം തിരഞ്ഞെടുത്തു. പഞ്ചവടിയിലെത്തിയ മാരീചൻ, സ്വർണ്ണനിറത്തിലുള്ള രോമങ്ങളും ഇന്ദ്രനീലമണികൾ പതിച്ചതുപോലുള്ള കുളമ്പുകളുമുള്ള അതിമനോഹരമായ ഒരു മായാമാനായി മാറി ആശ്രമപരിസരത്ത് തുള്ളിക്കളിച്ചു. പൂക്കൾ പറിക്കുകയായിരുന്ന സീതാദേവി ആ മാനിനെക്കണ്ട് കൗതുകംപൂണ്ട് അതിനെ ജീവനോടെയോ അല്ലാതെയോ പിടിച്ചുതരണമെന്ന് രാമനോട് ഹഠാത് ആഗ്രഹിച്ചു. ഇതൊരു രാക്ഷസമായയാണെന്ന് ലക്ഷ്മണൻ കൃത്യമായി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയെങ്കിലും, പ്രിയതമയുടെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റാനായി രാമൻ വില്ലുമെടുത്ത് മാനിന് പിന്നാലെ പോയി. ലക്ഷ്മണനോട് സീതയ്ക്ക് കാവൽ നിൽക്കാൻ കർശനമായി ആജ്ഞാപിച്ചാണ് രാമൻ പോയത്. കാട്ടിലൂടെ രാമനെ ഏറെ ദൂരം വഴിതെറ്റിച്ചോടിച്ച മാൻ ഒരു രാക്ഷസനാണെന്ന് ഒടുവിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭഗവാൻ, അതിനുനേരെ ഒരസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. രാമബാണം മാറിടത്തിൽ തറച്ച നിമിഷം മാരീചൻ സ്വന്തം രൂപം പ്രാപിക്കുകയും, രാമന്റെ ശബ്ദം അനുകരിച്ച് "ഹാ സീതേ! ഹാ ലക്ഷ്മണാ!" എന്ന് അലറിവിളിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാണൻ വെടിയുകയും ചെയ്തു. ആ വിലാപം ആശ്രമത്തിലിരുന്ന സീതയുടെ കാതുകളിൽ പതിച്ചു. ഭയന്നുവിറച്ച സീതാദേവി രാമന് എന്തോ ആപത്ത് സംഭവിച്ചുവെന്ന് കരുതി ഉടൻതന്നെ രാമന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി പോകാൻ ലക്ഷ്മണനോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. എന്നാൽ ലക്ഷ്മണൻ ശാന്തനായി പറഞ്ഞു: "അമ്മേ, ത്രിലോകങ്ങളിലും ആർക്കും അജയ്യനായ സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമന് ഒരു ആപത്തും വരില്ല. ഇത് രാക്ഷസന്മാരുടെ ചതിപ്രയോഗമാണ്. ജ്യേഷ്ഠന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിച്ച് അമ്മയെ തനിച്ചാക്കി പോകാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല." ഭയത്താൽ ബുദ്ധിഭ്രമം സംഭവിച്ച സീതാദേവി, ലക്ഷ്മണന്റെ പരിശുദ്ധമായ മനസ്സിനെ മുറിവേൽപ്പിക്കുന്ന പരുഷവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "രാമൻ മരിച്ചാൽ എന്നെ സ്വന്തമാക്കാമെന്നോ ഭരതന് രാജ്യം നേടിക്കൊടുക്കാമെന്നോ ഉള്ള ദുഷ്ടചിന്തയോടെയാണോ നീ ഇവിടെ നിൽക്കുന്നത്? നിന്റെ കപടസ്നേഹം ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു!" തന്റെ അമ്മയ്ക്ക് തുല്യമായി കണ്ടിരുന്ന സീതയിൽ നിന്നുള്ള ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലക്ഷ്മണന്റെ ഹൃദയം നുറുങ്ങി. താൻ പോയില്ലെങ്കിൽ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യുമെന്ന് ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, ഗത്യന്തരമില്ലാതെ കണ്ണീരോടെ വനദേവതമാരോട് സീതയെ കാത്തുരക്ഷിക്കാൻ പ്രാർത്ഥിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനെ തേടി കാനനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ആശ്രമം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ട നിമിഷം, കാഷായവസ്ത്രവും ദണ്ഡും കമണ്ഡലുവുമേന്തിയ ഒരു വൃദ്ധ സന്യാസിയുടെ വേഷത്തിൽ രാവണൻ പർണ്ണശാലയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തി ഭിക്ഷ യാചിച്ചു. അതിഥിസൽക്കാരം കുലധർമ്മമായി കണ്ടിരുന്ന സീതാദേവി പഴങ്ങളുമായി പുറത്തിറങ്ങി വന്നു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന സൗന്ദര്യധാമമായ സീതയെക്കണ്ട് രാവണൻ തന്റെ കപടവേഷം അഴിച്ചുവെച്ച് താൻ ലങ്കാധിപനായ രാവണനാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തി. തന്നെ വരിച്ച് ലങ്കയിലെ പട്ടമഹിഷിയാകാൻ അവൻ സീതയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. കോപാകുലയായ സീത പുൽക്കൊടിയെ സാക്ഷിയാക്കി രാവണനെ അതിനിശിതമായി ശാസിച്ചു: "സിംഹത്തിന്റെ ഭാര്യയായ എന്നെ മോഹിക്കുന്ന നീ കുറുക്കനാണ്. രാമബാണം കൊണ്ട് നിന്റെ വംശം മുടിയും!" രോഷാകുലനായ രാവണൻ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ സീതയുടെ മുടിയിലും കൈകളിലും കയറിപ്പിടിച്ച്, അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിർത്തിയിരുന്ന തന്റെ രഥത്തിൽ (ചില പാഠഭേദങ്ങളിൽ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ) സീതയെ ബലമായി പിടിച്ചിരുത്തി ആകാശമാർഗ്ഗേണ ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നുയർന്നു. "ഹാ രാമാ... ഹാ ലക്ഷ്മണാ..." എന്ന് വിളിച്ച് സീത ആകാശത്തുനിന്ന് നിലവിളിച്ചു. സീതാദേവിയുടെ ആർത്തനാദം കേട്ട് മരക്കൊമ്പിലിരുന്ന വൃദ്ധനായ ജടായു ചിറകടിച്ചുയർന്നു. പരസ്ത്രീയെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന രാവണന്റെ അധർമ്മത്തെ ജടായു ആകാശത്തുവെച്ച് തടഞ്ഞുനിർത്തി. തുടർന്ന് ആകാശത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. തന്റെ കൂർത്ത കൊക്കുകളും നഖങ്ങളും ചിറകുകളും ഉപയോഗിച്ച് ജടായു രാവണന്റെ ശരീരം മാന്തിക്കീറി. രാവണന്റെ വില്ലും രഥവും തകർത്തു, കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും കൊന്നു. എന്നാൽ വയോവൃദ്ധനായ ജടായു ക്ഷീണിച്ച തക്കം നോക്കി, രാവണൻ തന്റെ ദിവ്യവാളായ 'ചന്ദ്രഹാസം' ഊരി ജടായുവിന്റെ ഇരു ചിറകുകളും വെട്ടിമാറ്റി. ചിറകറ്റ പക്ഷിരാജൻ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് പ്രാണൻ മാത്രം ബാക്കിയായി നിലത്തേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ സീതയുമായി ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് അതിവേഗം പറന്നു. താഴെ ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ അഞ്ചു വാനരന്മാർ (സുഗ്രീവനും മന്ത്രിമാരും) കൂട്ടംകൂടി ഇരിക്കുന്നത് സീത കണ്ടു. തന്നെ അന്വേഷിച്ചുവരുന്ന രാമന് താൻ പോയ ദിശ മനസ്സിലാകാനായി, സീതാദേവി തന്റെ മേൽവസ്ത്രമായ മഞ്ഞപ്പട്ടുചേലയിൽ ചില ആഭരണങ്ങൾ അഴിച്ചുകെട്ടി ആ വാനരന്മാരുടെ നടുവിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. ലങ്കയിലെത്താൻ വെമ്പൽക്കൊണ്ടിരുന്ന രാവണൻ ഇതൊന്നും കണ്ടില്ല. ലങ്കയിലെത്തിയ രാവണൻ സീതയെ തന്റെ അതിമനോഹരമായ കൊട്ടാരങ്ങൾ കാണിച്ച് പ്രലോഭിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, സീത അവനെ തൃണസമാനമായി അവഗണിച്ചു. കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ സീതയ്ക്ക് ഒരു വർഷത്തെ സമയം അനുവദിച്ചു: "ഒരു വർഷത്തിനകം നീ എന്നെ വരിച്ചില്ലെങ്കിൽ നിന്നെ കഷണങ്ങളാക്കി വെട്ടിനുറുക്കി എന്റെ പ്രഭാതഭക്ഷണമാക്കും!" തുടർന്ന് രാവണൻ സീതയെ കൊട്ടാരത്തിന് പുറത്തുള്ള അശോകവനികയിലെ ശിംശപാ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ തടവിലാക്കി. ക്രൂരകളും വികൃതരൂപിണികളുമായ രാക്ഷസിമാരെ കാവൽ നിർത്തി, ഏതുവിധേനയും ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയോ പ്രലോഭിപ്പിച്ചോ സീതയുടെ മനസ്സ് മാറ്റാൻ അവൻ ഉത്തരവിട്ടു. ദുഃഖസാഗരത്തിൽ ആണ്ടുപോയ സീതാദേവി, മലിനവസ്ത്രധാരിയായി രാമനാമം മാത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട് ആ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ കണ്ണീരോടെ രാമന്റെ വരവിനായി കാത്തിരുന്നു. ===സുഗ്രീവസഖ്യം=== മായാമാനിനെ വധിച്ച ശേഷം ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയായിരുന്ന ശ്രീരാമൻ, വഴിമധ്യേ തന്നെത്തേടി വരുന്ന ലക്ഷ്മണനെയാണ് കണ്ടത്. ലക്ഷ്മണനിൽ നിന്ന് കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ വരാനിരിക്കുന്ന മഹാവിപത്തിനെക്കുറിച്ച് ഭഗവാന് ബോധ്യമായി. അവർ അതിവേഗം പഞ്ചവടിയിലെ പർണ്ണശാലയിലേക്ക് ഓടിയെത്തി. എന്നാൽ, ജീവശ്വാസം നിലച്ചതുപോലെ പർണ്ണശാല ശൂന്യമായിക്കിടക്കുന്ന കാഴ്ചയാണ് അവരെ വരവേറ്റത്. എങ്ങും സീതയെ കാണാതെ പരിഭ്രാന്തനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ഉന്മത്തനെപ്പോലെ (മനോനില തെറ്റിയവനെപ്പോലെ) പെരുമാറാൻ തുടങ്ങി. വിരഹദുഃഖത്താൽ കണ്ണീരൊഴുക്കിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം കാനനത്തിലെ ഓരോ വൃക്ഷങ്ങളോടും, വിടർന്നുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളോടും, മാനുകളോടും, ഒഴുകുന്ന ഗോദാവരീ നദിയോടും തന്റെ പ്രിയതമയായ ജാനകിയെ കണ്ടോ എന്ന് വാവിട്ടു ചോദിച്ചു. ത്രൈലോക്യനാഥനായ രാമന്റെ ഈ ദാരുണമായ വിലാപം കണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ഹൃദയം നൊന്ത് ഭഗവാനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "ജ്യേഷ്ഠാ, അങ്ങ് ധൈര്യം കൈവിടരുത്. ഈ വനവും പർവ്വതങ്ങളും അരിച്ചുപെറുക്കി നമുക്ക് ദേവിയെ കണ്ടെത്താം." ലക്ഷ്മണന്റെ വാക്കുകളിൽ സമചിത്തത വീണ്ടെടുത്ത രാമൻ, അനുജനോടൊപ്പം സീതയെ അന്വേഷിച്ച് തെക്കുദിക്കിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. കാനനത്തിലൂടെ മുന്നോട്ടുപോയ അവർ, വഴിയിൽ രക്തത്തിൽ കുളിച്ചു കിടക്കുന്ന ഭീമാകാരമായ ഒരു രൂപം കണ്ടു. സീതയെ ഭക്ഷിച്ച രാക്ഷസനാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച് ശ്രീരാമൻ വില്ലെടുത്തെങ്കിലും, അടുത്തേക്ക് ചെന്നപ്പോഴാണ് അത് ചിറകറ്റുവീണ വൃദ്ധനായ ജടായുവാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞത്. പ്രാണവായു കഷ്ടിച്ചു മാത്രം അവശേഷിച്ചിരുന്ന ജടായു കണ്ണുതുറന്ന് വിതുമ്പലോടെ പറഞ്ഞു: "മക്കളേ, ലങ്കാധിപനായ രാവണനാണ് സീതാദേവിയെ ബലമായി അപഹരിച്ച് ആകാശമാർഗ്ഗേണ തെക്കുദിക്കിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയത്. അവനെ തടയാൻ ഞാൻ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പോരാടിയെങ്കിലും, അവൻ എന്റെ ചിറകുകൾ അരിഞ്ഞു വീഴ്ത്തി. നിങ്ങളുടെ ആഗമനം വരെ പ്രാണൻ പിടിച്ചുനിർത്താനാണ് ഞാൻ കാത്തിരുന്നത്." അത്രയും പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ പുണ്യപക്ഷി ശ്രീരാമന്റെ മടിയിൽക്കിടന്ന് അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. തങ്ങളുടെ പിതാവായ ദശരഥന്റെ ജീവത്യാഗത്തിന് തുല്യമായ ആത്മസമർപ്പണമാണ് ജടായുവിന്റേതെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ കണ്ണീരൊഴുക്കി. സ്വന്തം പിതാവിനെപ്പോലെ കരുതി, അഗ്നി ഒരുക്കി ജടായുവിന്റെ ഭൗതികശരീരം യഥാവിധി സംസ്കരിക്കുകയും, കാട്ടുപഴങ്ങളും പുണ്യതീർത്ഥവും കൊണ്ട് ശേഷക്രിയകൾ പൂർത്തിയാക്കി അദ്ദേഹത്തിന് ഉത്തമഗതി നൽകുകയും ചെയ്തു. ജടായു പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് തെക്കോട്ടു നീങ്ങിയ അവർ ഘോരമായ ക്രൗഞ്ചാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെവെച്ച് ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്നും 'അയോമുഖി' എന്ന വികൃതരൂപിണിയായ രാക്ഷസി പുറത്തുവരികയും, കാമവിവശയായി ലക്ഷ്മണനെ കടന്നുപിടിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്രുദ്ധനായ ലക്ഷ്മണൻ വാളൂരി അവളുടെ മൂക്കും കാതും സ്തനങ്ങളും ഛേദിച്ചു. ചോരയൊലിപ്പിച്ച് ഘോരമായി അട്ടഹസിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ വനത്തിലേക്ക് ഓടിയൊളിച്ചു. യാത്ര തുടർന്ന അവർ തലയോ കഴുത്തോ ഇല്ലാതെ, മാറിടത്തിൽ കണ്ണുകളും വയറ്റിൽ ഭയാനകമായ വായുമുള്ള, യോജനകൾ നീളമുള്ള കൈകളുള്ള 'കബന്ധൻ' എന്ന വിചിത്ര രാക്ഷസന്റെ കൈക്കുള്ളിൽ അകപ്പെട്ടു. അവൻ അവരെ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷം, ഒട്ടും പതറാതെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അവന്റെ ഇരു കൈകളും വെട്ടിമാറ്റി താഴെയിട്ടു. തന്റെ അന്ത്യം കുറിച്ചത് സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കബന്ധൻ, ശാപമോക്ഷത്തിനായി തന്റെ ശരീരം ചിതയിലിട്ട് ദഹിപ്പിക്കാൻ അപേക്ഷിച്ചു. ലക്ഷ്മണൻ തീർത്ത ചിതയിൽ കബന്ധന്റെ ശരീരം ദഹിച്ചപ്പോൾ, ആ അഗ്നിയിൽ നിന്നും അതീവ തേജസ്വിയായ 'ദനു' എന്ന ഗന്ധർവ്വരാജൻ ദിവ്യരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു (സ്ഥൂലശിരസ്സ് എന്ന മുനിയുടെ ശാപത്താലാണ് അവൻ കബന്ധനായത്). ശാപമുക്തനായ ദനു ശ്രീരാമന് നിർണ്ണായകമായ ഒരു ഉപദേശം നൽകി: "പ്രഭോ, അങ്ങ് ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കുന്ന വാനരരാജനായ സുഗ്രീവനുമായി അഗ്നിസാക്ഷിയായി സഖ്യം ചെയ്യുക. ഭൂമിയിൽ സുഗ്രീവനറിയാത്ത ഒരു ഇടവുമില്ല. സീതാദേവിയെ കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാനരസേനയ്ക്ക് മാത്രമേ സാധിക്കൂ. കൂടാതെ, പമ്പാതീരത്തുള്ള മാതംഗാശ്രമത്തിൽ അങ്ങയെ കാത്തിരിക്കുന്ന പരമഭക്തയായ ശബരി എന്ന താപസിയെയും സന്ദർശിക്കുക." ദനുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവർ മാതംഗമുനിയുടെ പുണ്യാശ്രമത്തിലെത്തി. തന്റെ ഗുരുനാഥന്മാരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ശ്രീരാമന്റെ പാദസ്പർശത്തിനായി ദീർഘകാലമായി കാത്തിരുന്ന വൃദ്ധയായ ശബരി, ഭഗവാനെക്കണ്ട് ആനന്ദബാഷ്പം പൊഴിച്ചു. അതിയായ സ്നേഹത്തോടും വാത്സല്യത്തോടും കൂടി അവൾ കാട്ടിൽ നിന്ന് ശേഖരിച്ച മധുരമുള്ള കായ്കനികൾ ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ചു. ഭക്തിയുടെ പരമകോടി കണ്ട് സന്തുഷ്ടനായ ശ്രീരാമൻ അവയെല്ലാം പ്രസാദമായി സ്വീകരിച്ച് ശബരിയെ അനുഗ്രഹിച്ചു. ഭഗവാന്റെ ദിവ്യദർശനത്താൽ ജന്മസാഫല്യമടഞ്ഞ ശബരി, രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ മുന്നിൽവെച്ച് യോഗാഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് അതിൽ പ്രവേശിച്ച് മോക്ഷം നേടി പുണ്യലോകങ്ങളിലേക്ക് യാത്രയായി. ശബരീമോക്ഷത്തിന് ശേഷം അവർ പവിത്രമായ പമ്പാസരസ്സ് ലക്ഷ്യമാക്കി നടന്നു. വസന്തത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞുതുളുമ്പുന്ന പമ്പാതീരത്ത് വിരിഞ്ഞുനിന്ന താമരപ്പൂക്കളും, കുളിർകാറ്റും, ഇണചേർന്നു പാടുന്ന കിളികളും ശ്രീരാമനിൽ സീതയുടെ വിരഹവേദനയെ വീണ്ടും ആളിക്കത്തിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ ധീരമായ വാക്കുകളിലാണ് ശ്രീരാമൻ വീണ്ടും ആത്മധൈര്യം വീണ്ടെടുത്തത്. അതേസമയം, ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ വസിച്ചിരുന്ന വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ, ആയുധധാരികളായ ഈ രണ്ടു ദിവ്യപുരുഷന്മാർ പമ്പാതീരത്തുകൂടി വരുന്നത് കണ്ടു. തന്നെ വധിക്കാൻ ജ്യേഷ്ഠനായ ബാലി അയച്ച ചാരന്മാരായിരിക്കുമോ ഇവർ എന്ന് ഭയന്ന സുഗ്രീവൻ പരിഭ്രാന്തനായി. സത്യാവസ്ഥ കണ്ടറിയാനായി സുഗ്രീവൻ തന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനും ബുദ്ധിമാനുമായ മന്ത്രി ഹനുമാനെ അവരുടെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചു. തന്റെ യഥാർത്ഥ വാനരരൂപം മറച്ചുവെച്ച്, ഒരു യുവ സന്യാസിയുടെ (ബ്രഹ്മചാരിയുടെ) വേഷത്തിൽ ഹനുമാൻ രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ മുന്നിലെത്തി. അതിവിശിഷ്ടവും വ്യാകരണശുദ്ധവുമായ സംസ്കൃതഭാഷയിൽ, അതീവ വിനയത്തോടെ ഹനുമാൻ അവരുടെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ആരാഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ വാക്സാമർത്ഥ്യത്തിലും പാണ്ഡിത്യത്തിലും തേജസ്സിലും സന്തുഷ്ടനായ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണാ, ഋഗ്വേദവും യജുർവേദവും സാമവേദവും പൂർണ്ണമായി ഹൃദിസ്ഥമാക്കാത്ത ഒരാൾക്ക് ഇത്രയും ശുദ്ധമായി സംസാരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഇവന്റെ വാക്കുകളിൽ ഒരു തെറ്റോ അപാകതയോ ഇല്ല." തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ തങ്ങൾ ആരാണെന്നും സീതാന്വേഷണാർത്ഥം വന്നതാണെന്നും വ്യക്തമാക്കി. താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയായ ഹനുമാനാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞയുടൻ ഹനുമാൻ തന്റെ കപടവേഷം വെടിഞ്ഞ് വിശ്വരൂപം പൂണ്ടു. സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ച ഹനുമാൻ, അതിയായ ആനന്ദത്തോടെ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്റെ ഇരു തോളുകളിലുമേറ്റി ആകാശമാർഗ്ഗേണ ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിലെത്തിച്ചു. സുഗ്രീവനും കൂട്ടരും മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഭഗവാന്റെ മുന്നിലെത്തി. ഹനുമാൻ ഉണങ്ങിയ ചുള്ളിക്കമ്പുകൾ ഉരസി പവിത്രമായ അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ചു. ആ അഗ്നിയെ സാക്ഷിയാക്കി ശ്രീരാമനും സുഗ്രീവനും പരസ്പരം കൈകോർത്ത് ശാശ്വതമായ സഖ്യം ചെയ്തു: 1. സുഗ്രീവനെ നിഷ്കരുണം അടിച്ചോടിക്കുകയും അവന്റെ ധർമ്മപത്നിയായ രുമയെ ബലമായി പിടിച്ചുവെക്കുകയും ചെയ്ത അധർമ്മിയായ **ബാലിയെ വധിച്ച് സുഗ്രീവനെ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി വാഴിക്കാം** എന്ന് ശ്രീരാമൻ വാക്കു നൽകി. 2. പകരം, ഭൂമിയിലെ സകല വാനരസേനയെയും അണിനിരത്തി സീതാദേവി എവിടെയാണെന്ന് കണ്ടെത്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കാം എന്ന് സുഗ്രീവനും പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. ഈ സഖ്യം പൂർത്തിയായ ആ ദിവ്യമുഹൂർത്തത്തിൽ, ആകാശത്ത് അത്ഭുതകരമായ നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടു: അധർമ്മികളായ രാവണന്റെയും ബാലിയുടെയും ഇടതുവശങ്ങൾ വിറകൊണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മിഷ്ഠയായ സീതാദേവിയുടെ ഇടതുകണ്ണും ഇടതുകൈയും ശുഭസൂചകമായി തുടിക്കാൻ തുടങ്ങി! സംഭാഷണത്തിനിടയിൽ സുഗ്രീവൻ ഒരു സുപ്രധാന സംഭവം ഓർത്തെടുത്തു: "പ്രഭോ, ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഒരു രാക്ഷസൻ ഒരു സ്ത്രീയെ ആകാശത്തുകൂടി ബലമായി കൊണ്ടുപോകുന്നത് ഞങ്ങൾ ഈ പർവ്വതത്തിലിരുന്ന് കണ്ടിരുന്നു. ആ സ്ത്രീ 'ഹാ രാമാ! ഹാ ലക്ഷ്മണാ!' എന്ന് നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ മഞ്ഞപ്പട്ടുചേലയിൽ ചില ആഭരണങ്ങൾ കെട്ടി ഞങ്ങളുടെ നടുവിലേക്ക് എറിഞ്ഞുതന്നിരുന്നു. അത് ഞങ്ങൾ ഒരു ഗുഹയിൽ ഭദ്രമായി സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്." സുഗ്രീവൻ ആ ആഭരണക്കെട്ട് കൊണ്ടുവന്ന് ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിൽ തുറന്നുവെച്ചു. അത് കണ്ട മാത്രയിൽത്തന്നെ തന്റെ പ്രിയതമയുടെ ആഭരണങ്ങളാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ഹൃദയം പൊട്ടി നിലത്തു വീണു കരഞ്ഞു. ആഭരണങ്ങൾ നെഞ്ചോടുചേർത്ത് വിലപിച്ച രാമൻ, അവ ലക്ഷ്മണനെ കാണിച്ച് ചോദിച്ചു: "ലക്ഷ്മണാ, നോക്കൂ, ഇത് നിന്റെ ജ്യേഷ്ഠത്തിയുടെ ആഭരണങ്ങളല്ലേ?" അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് കണ്ണീരോടെ വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും അമരമായ ഈ ശ്ലോകം ഉരുവിട്ടു: "നാഹം ജാനാമി കേയൂരേ നാഹം ജാനാമി കുണ്ഡലേ **നൂപുരേ ത്വാഭിജാനാമി നിത്യം പാദാഭിവന്ദനാത് " (ജ്യേഷ്ഠാ, ദേവിയുടെ കൈകളിൽ അണിഞ്ഞിരുന്ന കേയൂരങ്ങളോ (വളകൾ/തോൾവളകൾ), കാതുകളിൽ അണിഞ്ഞിരുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളോ (കമ്മലുകൾ) എനിക്ക് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല; കാരണം ഞാൻ ഒരിക്കലും എന്റെ ജ്യേഷ്ഠത്തിയുടെ മുഖത്തേക്കോ ശരീരത്തിലേക്കോ നോക്കിയിട്ടില്ല! എന്നാൽ ദേവിയുടെ കാൽത്തളകൾ (നൂപുരങ്ങൾ) എനിക്ക് നന്നായി തിരിച്ചറിയാം; കാരണം ദിവസവും പ്രഭാതത്തിൽ ആ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ നിത്യവും കണ്ടിരുന്ന പാദസരങ്ങളാണിവ!) ലക്ഷ്മണന്റെ സമാനതകളില്ലാത്ത പരിശുദ്ധിയും ഭക്തിയും കണ്ട് രാമന്റെയും സുഗ്രീവന്റെയും കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. ദുഃഖത്തിൽ ആണ്ടുപോയ ശ്രീരാമനെ സുഗ്രീവൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "പ്രഭോ, ദുഃഖിക്കാതിരിക്കൂ! ആ രാക്ഷസൻ പാതാളത്തിലാണ് ഒളിച്ചിരിക്കുന്നതെങ്കിലും അവനെ കണ്ടെത്തി വധിച്ച് ഞാൻ ദേവിയെ അങ്ങയുടെ സന്നിധിയിലെത്തിക്കും!" ശ്രീരാമൻ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സുഗ്രീവനെ ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്തു. ശ്രീരാമന്റെ ആലിംഗനവും ഉറപ്പും ലഭിച്ചതോടെ, ബാലിയുടെ ഭയത്തിൽ നിന്നും താൻ പൂർണ്ണമായി മുക്തനായെന്നും തന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളെല്ലാം സഫലമായെന്നും സുഗ്രീവന് പൂർണ്ണ ബോധ്യമായി. ===ബാലിവധം=== സുഗ്രീവൻ രാമനോടു ബാലിയും താനുമായുള്ള ശത്രുതയുടെ കഥ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. പിതാവായ ഋഷരജസ്സിന്റെ കാല ശേഷം മൂത്ത പുത്രനായ ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ വാനരരാജാവായും അനുജൻ സുഗ്രീവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭരണത്തിൽ സഹായിച്ചുകൊണ്ടും വാണു. ഒരിക്കൽ മായാവി എന്ന രാക്ഷസൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ പോരിന് വെല്ലുവിളിച്ചു. രാത്രി സമയം രക്ഷസന്മാരുടെ മായക്കു ശക്തി കൂടും എന്നു സുഗ്രീവന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചിട്ടു ബാലി മായാവിയോട് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. ബാലിയുടെ അടി കൊണ്ടവശനായ മായാവി പിന്തിരിഞോടി. പുറകേ ബാലിയും ഒപ്പം സുഗ്രീവനും.ഓടിയോടി മായാവി ഒരു ഗുഹയിൽ കേറി, സുഗ്രീവനെ പുറത്തു കാവലിരുത്തിയിട്ടു ബാലിയും അകത്തു കയറി.കുറേനാൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ബാലി മടങ്ങി വന്നില്ല. ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം ഗുഹയിൽ നിന്നും ബാലിയുടെ നിലവിളിയും മായാവിയുടെ അട്ടഹാസവും സുഗ്രീവൻ കേട്ടു.ഗുഹാമുഖത്തു രക്തം പതഞ്ഞു ഒഴുകുന്നത് കണ്ടു ബാലി മരിച്ചു എന്നു നിജപ്പെടുത്തിയ സുഗ്രീവൻ, മായാവി ഗുഹയിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാതെ ഇരിക്കാനായി വലിയൊരു പാറകല്ലു കൊണ്ടു ഗുഹാമുഖം അടച്ചു വെച്ചു. കിഷ്കിന്ധയിലെത്തിയ സുഗ്രീവൻ ദുഃഖിതനായി കഴിഞ്ഞുകൂടി. രാജ്യം അനാഥമാകാതിരിക്കാനായി മന്ത്രിമാരുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം സുഗ്രീവൻ രാജാവായി. വാസ്തവത്തിൽ ബാലി മരിച്ചു എന്നു സുഗ്രീവന് തോന്നിയത് മായാവിയുടെ മായ കൊണ്ടായിരുന്നു. മായാവിയെ കൊന്നു ഗുഹയുടെ വാതിലിലെത്തിയ ബാലി ഒറ്റ ചവിട്ടിനു പാറ കല്ല് ദൂരെ തെറിപ്പിച്ചു. തന്നെ കൊല്ലാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ മനപ്പൂർവ്വം ഗുഹ പാറകൊണ്ടടച്ചു എന്നു വിശ്വസിച്ച ബാലി, കിഷ്കിന്ധയിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റു പോലെ പാഞ്ഞെത്തി. ബാലിയെ കണ്ടു സുഗ്രീവൻ സർവസ്വവും അദ്ദേഹത്തിന് അടിയറ വച്ചിട്ടും ബാലി ശാന്തനായില്ല. സുഗ്രീവനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്ത സേവകന്മാരെയും ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്നും ആട്ടിപ്പായിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ പത്നിയായ രുമയെ ബാലി ബലമായി അപഹരിച്ചു. ബാലിയുടെ ശക്‌തി ശ്രീരാമൻ മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ തുടർന്നു ; ബാലി മഹാഗിരികൾ എടുത്തു അമ്മാനമാടും, വൻവൃക്ഷങ്ങൾ പറിച്ചൊടിക്കും.അച്ഛനായ ദേവേന്ദ്രൻ കൊടുത്ത നൂറു പൊൻതാമരപ്പൂക്കൾ കൊരുത്ത മാല എപ്പോഴും ബാലിയുടെ കഴുത്തിലുണ്ടാകും. ഇന്ദ്രന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ എതിരാളിയുടെ പകുതി ശക്തി ബാലിയിൽ വന്നു ചേരും. ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിനും മുന്നേ ഉണരുന്ന ബാലി സൂര്യോദയത്തിനു മുന്നേ നാലു മഹാസാഗരങ്ങളിലും തർപ്പണം ചെയ്‌തു മടങ്ങി എത്തും. ഒരിക്കൽ ഒരു കൂറ്റൻ പോത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നോട് പോരിന് വന്ന ദുന്ദുഭി എന്ന അസുരനെ വധിച്ചു, അവന്റെ ജഡം ബാലി ഒരു യോജന ദൂരം വലിച്ചെറിഞ്ഞു. ജഡം വന്നു വീണതു മാതംഗ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു. തന്റെ അശ്രമം ജഡം വീഴ്ത്തി ആശുദ്ധമാക്കിയവൻ ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു യോജന ചുറ്റളവിൽ കാലു കുത്തിയാൽ തല പൊട്ടി തെറിച്ചു മരിക്കട്ടെ എന്നു മുനി ശപിച്ചു. അതിൻപ്രകാരമാണ് ബാലി കാൽ കുത്താത്ത ഏക സ്ഥലം എന്നുള്ള രീതിയിൽ ആ പ്രദേശത്തിന് അകത്തുള്ള ഋശ്യമൂക പർവതത്തിൽ ബാലിയെ പേടിച്ചു സുഗ്രീവൻ അഭയം തേടിയത്. തന്റെ ശക്തിയിൽ സുഗ്രീവനു വിശ്വാസമുണ്ടാകാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ ദുന്ദുഭിയുടെ അസ്ഥികൂടം കാൽ കൊണ്ട് തോണ്ടി പത്തു ജോജന ദൂരെ വീഴ്ത്തി മാത്രമല്ല ബാലിയുടെ കരബലം നിരന്തരം ഏറ്റിട്ടും വീഴാതെ നിന്ന ഏഴു സാലവൃക്ഷങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ബാണം കൊണ്ടു രാമൻ തുളച്ചു. സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ പിൻബലത്തിൽ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ബാലിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഇടക്ക് ബാലിയെ മറഞ്ഞിരുന്നു ബാണം എയ്‌തു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച രാമനു സഹോദരന്മാർ രണ്ടുപേരും തമ്മിലുള്ള രൂപസാദൃശ്യം മൂലം ബാലിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു അസ്ത്രമയക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. ബാലിയുടെ മർദനത്താൽ അവശനായ സുഗ്രീവൻ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവനെ യുദ്ധത്തിനിടയിൽ തിരിച്ചറിയാൻ വേണ്ടി രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പൂമാല അണിയിപ്പിച്ചു. ബാലിയെ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ച സുഗ്രീവനോട്, ബാലിയുടെ പത്നിയായ താര തടഞ്ഞിട്ടു കൂടി ബാലി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. പോരിനിടയിൽ ബാലിയെ രാമൻ ഒളിയമ്പെയ്തു. മരണക്കിടക്കയിൽ കിടന്നു കൊണ്ടു, മര്യാദപുരുഷോത്തമനായ രാമൻ തന്നെ ഒളിയമ്പെയ്‌തതു മൂലം അധർമം പ്രവർത്തിച്ചു എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു രാമനെ ബാലി ഉഗ്രമായി വിമർശിക്കുന്നു. ഇക്കാണുന്ന ഭൂമി മുഴുവൻ പരിപാലിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശ രാജാവായ ഭരതന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ, സ്വപുത്രിയെ പോലെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട അനുജന്റെ പത്നിയെ കാമാന്ധനായി ബലപൂർവം അപഹരിച്ചു അധർമ്മം പ്രവർത്തിച്ച ബാലിയെ ശിഷിക്കേണ്ടതു തന്റെ കടമയാണെന്നു രാമൻ ഉണർത്തിച്ചു. രാമന്റെ യുക്തിപൂർവ്വമായ മറുപടി കേട്ടു തന്റെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ ബാലി പശ്ചാത്താപവിവശനായി. ബാലിയുടെ അവസാന നിമിഷങ്ങൾ കണ്ട സുഗ്രീവനും അത്യധികം ദുഃഖിക്കുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാലി തന്റെ കഴുത്തിൽ കിടന്ന സ്വർണ്ണ താമരമാല സുഗ്രീവനെ അണിയിച്ചിട്ടു കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാധികാരവും തന്റെ പത്നി താരയുടെയും പുത്രൻ അംഗദന്റെയും സംരക്ഷണം സുഗ്രീവനെ ഏൽപിച്ചിട്ടു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. ബാലിയുടെ ജഡം വിധിപൂർവം സംസ്‌കരിച്ചു. സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അംഗദനെ യുവരാജാവായും വാഴിച്ചു.കിഷ്കിന്ധയിലേക്കുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ക്ഷണം രാമൻ സ്നേഹപൂർവം നിരസിച്ചു.ഇനിയുള്ള മഴക്കാലം സീതാന്വേഷണത്തിന് പറ്റിയതല്ലെന്നു പറഞ്ഞ രാമൻ, അനവധി കാലം വനത്തിൽ വസിച്ചു ക്ലേശിച്ച സുഗ്രീവനോട് നാലു മാസങ്ങൾ രാജഭോഗങ്ങൾ ആവോളം അനുഭിച്ചു സുഖമായി കഴിയാൻ പറഞ്ഞു. ശേഷം രാമലക്ഷമണന്മാർ പ്രസവണം എന്ന പർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ താമസം മാറ്റി. ===സീതാന്വേഷണം=== അനേകവർഷത്തെ ഒളിവു ജീവിതത്തിന് ശേഷം പെട്ടെന്ന് കൈവന്ന സൗഭാഗ്യങ്ങളിലും സുഖഭോഗങ്ങളിലും മുഴുകിയ സുഗ്രീവൻ രാമനു നൽകിയ വാഗ്ദാനം തന്നെ മറന്നു പോയിരുന്നു.ഹനുമാൻ അദ്ദേഹത്തെ അത് ഓർമ്മിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും മധുപാനത്തിലും സ്ത്രീകളിലും സദാസമയവും മുഴുകിയ സുഗ്രീവനു ഒന്നും തലയിൽ കേറുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല. നാല് മാസങ്ങൾക്കു ശേഷവും സുഗ്രീവൻ സീതാന്വേഷണത്തിൽ താല്പര്യം കാട്ടാത്തത് കണ്ട രാമൻ ദുഃഖിതനായി. രാമന്റെ ദുഃഖം കണ്ടിട്ടു ലക്ഷ്മണൻ ക്രുദ്ധനായി കൽപ്പാന്തകാലത്തെ കാലാഗ്നി പോലെ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി. ലക്ഷ്മണൻ്റെ കോപം കണ്ട ഭയന്ന വാനരന്മാർ നാല് പാടും ചിതറി ഓടി. യുവരാജാവായ അംഗദന് പോലും ലക്ഷ്മണൻ്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ ധൈര്യമുണ്ടായില്ല. ഭയന്നു പോയ സുഗ്രീവൻറെ അഭ്യർത്ഥന പ്രകാരം താര ലക്ഷ്മണനെ സമാധാനിപ്പിക്കുന്നു. സുഗ്രീവനെ തന്റെ ശപഥത്തെകുറിച്ചു ലക്ഷ്മണൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ബാലി പോയ വഴി അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നു കൂടി ലക്ഷ്മണൻ ഭീഷണി കലർന്ന സ്വരത്തിൽ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. സുഗ്രീവൻ ഉടൻ തന്നെ രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി, താൻ വാനരന്മാരെയെല്ലാം കിഷ്കിന്ധയിൽ എത്തി ചേരാൻ കല്പന കൊടുത്തായി അറിയിക്കുന്നു. അതിൻപ്രകാരം വന്നു ചേർന്ന കോടിക്കണക്കിനു വാനരന്മാരെ സുഗ്രീവൻ നാലു ദിശയിലും സീതയെ തിരയാൻ പറഞ്ഞയക്കുന്നു. ഒരു മാസം അവധി സുഗ്രീവൻ എല്ലാവർക്കും ഇതിനായി നൽകി. തെക്കു ദിക്കിൽ സീതയെ തിരയാൻ സുഗ്രീവൻ അയച്ചത് അംഗദൻ, ജാംബവാൻ, ഹനുമാൻ എന്നിവരുടെ സംഘത്തെയായിരുന്നു.സീതയെ കണ്ടെത്തിയാൽ തന്റെ ദൂതനാണ് ഹനുമാന് എന്നു തെളിവ് കാണിക്കാനായി രാമൻ തന്റെ മുദ്രമോതിരം ഹനുമാനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. ഒരു മാസത്തിനു ശേഷം ബാക്കി മൂന്നു സംഘങ്ങളും കിഷ്കിന്ധയിൽ നിരാശയോടെ മടങ്ങി എത്തി. എന്നാൽ തെക്കോട്ടു പോയ ഹനുമാനും കൂട്ടരും അനവധി ദിവസത്തെ തിരച്ചിലിനോടുവിൽ ദാഹിച്ചു വലഞ്ഞു വെള്ളമന്വേഷിച്ചു ഒരു ഗുഹയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവിടെ വെച്ചു സ്വയംപ്രഭ എന്ന ദിവ്യ അവരെ സൽക്കരിച്ചു വിശപ്പും ദാഹവും മാറ്റുന്നു. ശേഷം സ്വയംപ്രഭ തൻറെ ദിവ്യശക്തിയിൽ അവരെ സമുദ്രക്കരയിൽ എത്തിച്ചു. മഹാസമുദ്രം കടന്നു എങ്ങനെ സീതയെ തിരയും എന്നോർത്തു ദുഃഖിതരായ അംഗദനും സംഘവും ജടായുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ, ചിറകു നഷ്ടപ്പെട്ട സമ്പാതി എന്ന പക്ഷിയെ കണ്ടുമുട്ടി. വാനരന്മാരെ കണ്ടു മുട്ടിയ സമ്പാദിക്കു നഷ്ടപ്പെട്ട ചിറകു വീണ്ടും മുളച്ചു. സമ്പാതി ഉയരത്തിൽ പറന്നു തന്റെ ജന്മസിദ്ധമായ ദീർഘദൃഷ്ടി ഉപയോഗിച്ചു സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തി വാനരരെ അറിയിച്ചു. ആരു നൂറു യോജന ദൂരം കടൽ ചാടി ലങ്കയിൽ എത്തുമെന്നു ഓർത്തു വാനരന്മാർ ചിന്താകുലരാകുന്നു. മാഹാശക്തനായ ഹനുമാനെ തന്റെ കഴിവുകളെ കുറച്ചു ജാമ്പവാൻ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഹനുമാൻ വിരാട രൂപം കൈക്കൊണ്ടു സമുദ്രത്തിനു മുകളിലൂടെ ലങ്കയിലേക്കു കുതിച്ചു.വഴിക്ക് വെച്ചു സാഗരനിർദ്ദേശപ്രകാരം തന്നെ സൽക്കരിക്കാൻ കടലിൽ നിന്നും പൊന്തിവന്ന മൈനാക പർവതത്തിന്റെ സൽക്കാരം ഹനുമാൻ നിരസിച്ചു. തന്നെ പരീക്ഷിക്കാൻ ദേവന്മാർ അയച്ച നാഗമാതാവ് സുരസ്സയുടെ പരീക്ഷണത്തിലും ഹനുമാൻ വിജയിച്ചു. നിഴൽ തടഞ്ഞു നിർത്തി ജീവികളെ പിടികൂടി ഭക്ഷിക്കുന്ന അംഗാരകസിംഹിക എന്ന രാക്ഷസിയെ ഹനുമാൻ സംഹരിച്ചു. ലങ്കയിൽ എത്തിയ ഹനുമാൻ സൂഷ്മരൂപം കൈകൊണ്ടു അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ലങ്കയുടെ കാവൽ ദേവതയായ ലങ്കാശ്രീ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ കൈപ്പത്തി കൊണ്ടുള്ള ഇടിയേറ്റ ലങ്കാനഗരദേവത ലങ്ക ഉപേക്ഷിച്ചു യാത്രയായി.രാവണന്റെ അന്തഃപുരവും ലങ്കയുടെ പ്രൗഢിയും പുഷപകവിമാനവും രാവണനെയും തൊട്ടടുത്തു കണ്ട ഹനുമാൻ വിസ്മയഭരിതനായി. അവിടെ മണ്ഡോദരിയെയും മറ്റു സ്ത്രീകളെയും കണ്ടെങ്കിലും സീതയെ മാത്രം ഹനുമാൻ കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിച്ചപോൾ അശോകവനത്തിൽ ശിംശപ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ മലിനവസ്ത്രധാരിണിയും, ദുഃഖിതയും, രാക്ഷസിമാരുടെ ഭീഷണികൾ മൂലം തളർന്നിരിക്കുന്ന സീതയെ ഹനുമാൻ കണ്ടെത്തി. സീതയുടെ മുന്നിൽ ഉടനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെ ഹനുമാൻ മരത്തിന്റെ മുകളിൽ ഒളിച്ചിരുന്നു രംഗം വീക്ഷിച്ചു. കുറച്ചു കഴിഞ്ഞപ്പോൾ രാവണൻ അവിടേക്ക് എഴുന്നള്ളി സീതയോട് തനിക്കു വശംവദയാകാൻ വീണ്ടും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. സീത രാവണന്റെ നേർക്ക് നോക്കാതെ ഒരു പുൽകൊടിയിൽ നോക്കി ദുർബുദ്ധിയായ രാവണന്റെ അന്ത്യമടുത്തു എന്നും മറ്റും പറഞ്ഞു രാവണനെ നിരാകരിക്കുന്നു. സീതയോട് കോപിച്ച രാവണനെ ധാന്യമാലിനി എന്ന പത്നി അവിടെ നിന്നും കൂട്ടി കൊണ്ടു പോകുന്നു. കാവൽരാക്ഷസിമാർ സീതയെ വീണ്ടും ഭയപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ത്രിജട എന്ന വൃദ്ധയും ബുദ്ധിമതിയുമായ രാക്ഷസി അവരെ തടഞ്ഞിട്ടു, താൻ കണ്ട സ്വപ്നത്തിൽ സീത രാമനോട് ചേരുന്നതും രാവണന്റെയും പുത്രന്മാരുടെയും സർവനാശവും കണ്ടതായി അറിയിച്ചു. അതിനാൽ സീതയെ ബഹുമാനിക്കാൻ ത്രിജട മറ്റുള്ളവരെ ഉപദേശിച്ചു. രാക്ഷസിമാർ ഉറങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ആരും വരില്ലായെന്നു ചിന്തിച്ചു നിരാശയായ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. അപ്പോൾ ഹനുമാൻ രാമന്റെ ജീവിത കഥ സീത കേൾക്കാൻ വേണ്ടി പാടി.അതിനു ശേഷം സീതയുടെ മുന്നിലെത്തിയ ഹനുമാനെ സീത ആദ്യം വിശ്വസിച്ചില്ല. രാമലക്ഷ്മണമാരുടെ ശരീരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഹനുമാൻ വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു, രാമന്റെ മോതിരം കൂടി ഹനുമാൻ സീതയെ ഏല്പിച്ചപ്പോൾ സീതക്കു ഹനുമാനെ പൂർണ വിശ്വാസമായി. സുഗ്രീവനുമായിട്ടുള്ള രാമന്റെ സഖ്യവും താൻ സുഗ്രീവ നിർദ്ദേശത്താലാണ് സീതയെ തിരിഞ്ഞു വന്നത്‌ എന്നും മറ്റുമുള്ള കാര്യങ്ങളും ഹനുമാൻ വിവരിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും തന്നെക്കാൾ ശക്തരായ മറ്റു വാനരന്മാരും ഉടനെ ലങ്കയിൽ എത്തി രാവണനടക്കമുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു സീതയെ രക്ഷിച്ചുകൊള്ളുമെന്നു ഹനുമാൻ സീതക്കു ഉറപ്പുനൽകി. ഹനുമാൻ തന്നെ കണ്ടു എന്ന തെളിവിനായി, സീത രാമനു നൽകാൻ ഹനുമാന്റെ കൈവശം തൻറെ ചൂഡാരത്നം കൊടുത്തയച്ചു. തെളിവിനയായി തനിക്കും രാമനും മാത്രമറിയാവുന്ന കാക വൃത്താന്തവും സീത ഹനുമാനെ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. തന്നെ കാക്കയുടെ രൂപത്തിൽ വന്നു ഉപദ്രവിച്ചു ഇന്ദ്രപുത്രൻ ജയന്തനോട് പോലും ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു അവന്റെ ഒരു കണ്ണ് നശിപ്പിച്ച രാമൻ, തന്നെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോയ രാവണനെ എന്തു കൊണ്ട് ശിക്ഷിക്കുന്നില്ല എന്നുപറഞ്ഞു സീത ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചു. സീതയെ വീണ്ടും നമസ്‌കരിച്ചു ഹനുമാൻ യാത്ര പറഞ്ഞു ഇറങ്ങി. ===ലങ്കാദഹനം=== സീതയെ കണ്ടതിനു ശേഷം രാവണനെ നേരിട്ടു കണ്ടു സംസാരിക്കാൻ ഹനുമാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അതിനു വേണ്ടി അദ്ധേഹം അശോകവനിക നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭയന്നുപോയ രാക്ഷസിമാർ ഉടനെ കാവൽ സൈനികരെ വിവരമറിയിച്ചു. തന്നെ പിടികൂടാനെത്തിയ സൈനികരെ ഒരു കൊടിമരം പിഴുതെടുത്തുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ അടിച്ചു കൊന്നു.വിവരമറിഞ്ഞ രാവണൻ കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. രാവണന്റെ അനവധി സേനാപതിമാരെയും മന്ത്രിപുത്രന്മാരെയും സൈനികരെയും മാരുതി കാലപുരിക്കയച്ചു. തന്റെ പുത്രൻ അക്ഷകുമാരനും ഹനുമാന്റെ കൈകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ രാവണന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മേഘനാഥൻ എന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിനെ രാവണൻ രംഗത്തിറക്കി. യാതൊരു വിധത്തിലും ഹനുമാനെ കീഴടക്കാൻ സാധിക്കില്ലയെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം തന്നെ മാരുതിക്കു നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റു ബോധം മറഞ്ഞു ഹനുമാൻ വീണു.എങ്കിലും പെട്ടെന്ന് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം തെളിഞ്ഞു കാരണം ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റലും അതിന്റെ പ്രഭാവം കുറച്ചു നേരം മാത്രമേ ഹനുമാനിൽ നിലനിൽക്കുവെന്നു ബ്രഹ്‌മാവ് ഹനുമാനു പണ്ട് വരം നൽകിയിരുന്നു.രക്ഷസന്മാർ ഹനുമാനെ കയർ കൊണ്ടു കെട്ടിവരിഞ്ഞപ്പോൾ ശേഷിച്ച ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രപ്രഭാവവും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും വിട്ടകന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം മാരുതിയെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ഹനുമാനെ കണ്ടിട്ടു പണ്ട് തന്നെ ശപിച്ച നന്ദികേശനാണോയെന്നു രാവണൻ സംശയിച്ചു. മാരുതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രഹസ്തനെ രാവണൻ ചുമതലപ്പെടുത്തി. പ്രഹസ്താന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയാണെന്നും ഇപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് താൻ വന്നിരിക്കുന്നതെന്നും, ശ്രീരാമന്റെ പത്നി സീതയെ ആദരപൂർവം അദ്ദേഹത്തിന് തിരിച്ചു നൽകാത്ത പക്ഷം രാമലക്ഷമണന്മാരുടെ നിശിത ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും മുഴുവനും നശിക്കുമെന്നും ഹനുമാൻ രാവണനെ അറിയിച്ചു. ഹനുമാന്റെ മറുപടി കേട്ടു അത്തതെവ കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ ഹനുമാനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടെങ്കിലും, ദൂതവധം പാപമാണെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണൻ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. അതുകേട്ട് ഒന്നു ആലോചിച്ച ശേഷം, ഹനുമാൻ ഒരു വാനരനായതിനാൽ വാനരന്റെ പ്രധാന ശരീരഭാഗമായ വാലിൽ തീവെക്കാൻ രാവണൻ കൽപ്പിച്ചു. രാക്ഷസൻമാർ ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തുണിയും ചുറ്റി എണ്ണയും നെയ്യും ഒഴിച്ചു തീകത്തിച്ചു നഗരപ്രദക്ഷിണം ചെയ്യിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തീ കൊളുത്തപ്പെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ സീത, തന്റെ പാതിവ്രത്യത്തിനു ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അഗ്നിദേവൻ ഹനുമാന് കുളിർമ്മയേകട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. ലങ്ക ആകമാനം വീക്ഷിച്ച ഹനുമാൻ ഒരാട്ടഹാസത്തോടെ തന്നെ ബന്ധിച്ച കയർ പൊട്ടിച്ചു, മാളികകളിൽ നിന്നും മാളികകളിലേക്കു ചാടി ലങ്കാനഗരത്തിന് തീവെച്ചു. ലങ്കാനഗരത്തിൽ മുഴുവൻ ഹനുമാൻ തീ പടർത്തിയെങ്കിലും വീഭിഷണന്റെ ഗൃഹത്തിന് ഹനുമാൻ തീ വെച്ചില്ല. ലങ്കയിൽ ആളിപടർന്ന തീ, സീത വസിക്കുന്ന അശോകവനത്തിലും എത്തിയില്ല. സമുദ്രത്തിൽ വാൽ മുക്കി തീ അണച്ചതിനു ശേഷം സീതയെ ഒന്നു കൂടെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു, ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. ആഹ്ലാദാരവങ്ങളോടെ വാനരവൃന്ദം ഹനുമാനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. "കണ്ടു സീതയെ" എന്ന രണ്ടു വാക്കിൽ ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരെ കാര്യം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. കോലാഹലത്തോടെ കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് മടങ്ങിയ വാനരന്മാർ സുഗ്രീവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട തോട്ടമായ മധുവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു ആവോളം മധു പാനം ചെയ്തു ബോധം നഷ്ടപെട്ടു തോട്ടത്തിൽ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും കാവൽക്കാരനായ ദധിമുഖനെ അടിച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ദധിമുഖൻ സുഗ്രീവനോട് ചെന്നു പരാതി പറഞ്ഞെങ്കിലും സുഗ്രീവൻ സന്തോഷിക്കയാണ് ചെയ്‌തതു, കാരണം സീതയെ വാനരവീരന്മാർ കണ്ടെത്തിയെന്നും അതിന്റെ ആഹ്ലാദപ്രകടനമാണ് അവർ കാട്ടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടി. ഹനുമാൻ രാമന്റെ മുന്നിലെത്തി അദ്ദേഹത്തെ പ്രണമിച്ചിട്ടു സീതയെ താൻ കണ്ടു എന്നറിയിച്ചു. സീതയുടെ ചൂഡാരത്‌നം മാരുതി രാമനു സമർപ്പിച്ചിട്ടു സർവകാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും വാനരപ്പടയും ഒട്ടും വൈകാതെ ലങ്കയിൽ എത്തിച്ചേരുമെന്നു ദേവിക്കു താൻ ഉറപ്പ് നൽകി എന്നും ഹനുമാൻ രാമനെ അറിയിച്ചു. ===സേതു ബന്ധനം=== {{Unreferenced section}} സീത ലങ്കയിലുണ്ടെന് മാരുതി രാമനെ അറിയിച്ചു.അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായ രാമൻ തന്റെ സിദ്ധികൾ ഹനുമാനു പകർന്നു കൊടുക്കുന്ന രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഗാഢമായി ആശ്ലേഷിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നും കോട്ടകളും കിടങ്ങുകളാലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട, ശിലായന്ത്രങ്ങളും ബാണയന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ടു സുസജ്ജമായ ത്രികൂട പർവത്തിന്‌ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സുവർണലങ്കയെ കുറിച്ചു രാമനു വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിച്ചു. എത്രയും പെട്ടന്ന് രാവണനെ വധിച്ചു സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി രാമനും സംഘവും ഉത്രം നക്ഷത്രത്തിലെ 'വിജയം' എന്ന ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ വൻപടയോട് കൂടെ ലങ്കയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അംഗദൻ, ഹനുമാൻ, ജാമ്പവാൻ, നളൻ, നീലൻ, ദ്വിവിതൻ, മൈന്ദൻ, പനസൻ, ശരഭൻ, ഗജൻ, ഗവാഷൻ, സുഹേഷ്‌ണൻ, ശതബലി, വേഗദർശി, ഗന്ധമാദനൻ എന്നീ ശക്തരായ വാനരന്മാർ നേതൃത്ത്വം നൽകുന്ന സുഗ്രീവന്റെ വാനരസൈന്യം കടലിളകി വരുന്നതുപോലെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി. സമുദ്രതീരതെത്തിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗീവനും വാനരപ്പടയും അവിടെ തമ്പടിച്ചു, സമുദ്രം കടക്കുന്ന മാർഗങ്ങളെക്കുറിച്ചു ആലോചിച്ചു. ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ വരുത്തിയ നാശങ്ങൾക്കു ശേഷം രാവണൻ മന്ത്രിസഭ വിളിച്ചുകൂട്ടി ഭാവി പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. രാമനുമായുള്ള യുദ്ധം അനിവാര്യമാണെന്നു മിക്കവരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സീതയെ രാമനു തിരിച്ചു നൽകി യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി രാക്ഷസകുലത്തെ രക്ഷിക്കണം എന്നഭിപ്രായപ്പെട്ട രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണനെ രാവണനും ഇന്ദ്രജിത്തും നിന്ദിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്‌തു. കോപിഷ്ടനും നിരാശനുമായ വിഭീഷണൻ, തൻ്റെ നാലു വിശ്വസ്തരായ സേവകരോടൊപ്പം ലങ്കയുപേക്ഷിച്ചു രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി അഭയം അഭ്യർഥിച്ചു. രാമൻ വിഭീഷണനു അഭയം നൽകുക മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തെ സമുദ്രജലം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു ലങ്കയുടെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു സുഗ്രീവനെ പാട്ടിലാക്കി കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കാൻ വേണ്ടി രാവണൻ തന്റെ വിശ്വസ്ത മന്ത്രിയായ ശുകനെ അയച്ചു. പക്ഷി വേഷത്തിലെത്തിയ ശുകൻ ആകാശത്തു നിന്നുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ശുകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുപിതനായ സുഗ്രീവൻ വാനാരന്മാരോട് അവനെ പിടികൂടാൻ പറഞ്ഞു. ശുകനെ ചാടി പിടികൂടിയ വാനരൻമ്മാർ അവനെ ഇടിക്കാനും തൊഴിക്കാനും തൂവലുകൾ പറിച്ചെടുക്കാനും തുടങ്ങി.വാനര പീഡനത്താൽ അവശനായ ശുകനെ രാമന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ശുകൻ ദൂതനായത് കൊണ്ട് അവനെ വെറുതെ വിടാൻ രാമൻ കല്പിച്ചു. വിഭീഷണന്റെ അഭിപ്രായ പ്രകാരം സാഗരദേവവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു സമുദ്രത്തെ തരണം ചെയ്യാൻ മാർഗം കാട്ടിത്തരാൻ വേണ്ടി രാമൻ മൂന്നു ദിവസം സമുദ്രതീരത്തു ദർഭ വിരിച്ചു കിഴക്കോട്ടു തലവെച്ചുകിടന്നു ധ്യാനമിരുന്നെങ്കിലും സാഗരദേവൻ പ്രത്യക്ഷപെട്ടില്ല. കുപിതനായ രാമൻ ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ സാഗരദേവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തന്റെ മീതെ വാനരന്മാരെ കൊണ്ടു ചിറ കെട്ടിച്ചു ലങ്കയിലേക്കു കടക്കാനും, താൻ അതു തിരമാലകൾ മൂലം ചിതറിപ്പോവാതെ പൃഷ്‌ടോപരി താങ്ങി നിർത്തികൊള്ളാമെന്നും സാഗരം രാമനെ അറിയിച്ചു. രാമൻ തൊടുത്ത ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രത്തെ തന്റെ വടക്കു ഭാഗത്തായി, ക്രൂരരാക്ഷസന്മാർ നിവസിക്കുന്ന ദ്രുമകല്യ എന്ന സ്ഥലം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിക്കാൻ സാഗരം അഭ്യർഥിച്ചു. സമുദ്രദേവൻ്റെ നിർദ്ദേശമനുസരിച്ചും രാമന്റെ കല്പനയിലും വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ പുത്രനായ നളന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലും കോടിക്കണക്കിന് വരുന്ന വാനരപ്പട വൻപാറകളും മുള, കടമ്പു, കരിമ്പന, കരിമരുത്, നീർമരുത്, കുടകപ്പാല തുടങ്ങിയ മരങ്ങളും കടലിലേക്ക് പറിച്ചിട്ടു. നളന്റെയും നീലന്റെയും നേത്രത്വത്തിൽ വെറും അഞ്ചു ദിവസം കൊണ്ടു നൂറു യോജന നീളം സമുദ്രത്തിനു മീതെക്കൂടെ ലങ്കയിലേക്കുള്ള സേതുവിന്റെ നിർമ്മാണം വാനരപ്പട പൂർത്തീകരിച്ചു. രാമനും വാനര സൈന്യവും സേതുമാർഗ്ഗം ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ===യുദ്ധസന്നാഹം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കയിലെത്തിയ രാമനും സൈന്യവും സുവേല പർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ തമ്പടിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയും ബലവും എണ്ണവും ഉള്ളുകളികളും അറിഞ്ഞു വരാൻ രാവണനിർദ്ദേശത്താൽ വീണ്ടും ശുകനും ഒപ്പം സാരണനും വാനരവേഷത്തിൽ രാമന്റെ സൈന്യത്തിൽ കടന്നു കൂടി വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കവേ വിഭീഷണൻ അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടി രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചു. വന്നകാര്യം പൂർത്തികരിച്ചു മടങ്ങാനും കൂടുതൽ എന്തെങ്കിലും അറിയണമെങ്കിൽ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു തരുമെന്നും, തന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും ഒടുങ്ങാൻ തയ്യാറാക്കുക എന്നു രാവണനെ അറിയിക്കുക എന്നും രാമൻ അവരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം വിട്ടയച്ചു. രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തിയ ശുകസാരണന്മാർ നടന്നതെല്ലാം രാക്ഷസരാജനെ അറിയിച്ചു. രാമനും ലക്ഷ്മണും സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും നാലു പേർ മതി ലങ്കയെ നശിപ്പിക്കാണെന്നും വാനരസേന വെറും കാഴ്ച്ചക്കാരായി നോക്കി നിന്നാൽ മാത്രം മതിയെന്നും അവർ രാവണനെ അറിയിച്ചു. വാനരന്മാരുടെ ഉപദ്രമമേറ്റത് കൊണ്ടാണ് ശുകസാരണന്മാർ ഇപ്രകാരം വിഢിത്തം പറയുന്നതെന്ന് രാവണൻ പരിഹസിച്ചു. ഒരുന്നത ഗോപുരത്തിന് മുകളിൽനിന്നു കൊണ്ടു രാവണൻ വിശാലമായ വാനാരസേനയെ വീക്ഷിച്ചു. ശുകസാരണന്മാർ ഓരോ വാനരവീരൻമ്മാരെക്കുറിച്ചും രാവണനോടു വിശദീകരിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിൻ്റെ ശക്തി കണ്ട് അമ്പരന്ന രാവണൻ,യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് സീതയുടെ മനസ്സുമാറ്റാൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. മായാജാലങ്ങളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ 'വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ' എന്ന രാക്ഷസനെയും കൂട്ടി രാവണൻ അശോകവനത്തിലെത്തി. തന്റെ സൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തൻ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുകയായിരുന്ന രാമനെ ചതിയിൽ വെട്ടിക്കൊന്നു എന്ന് രാവണൻ സീതയോട് കള്ളം പറഞ്ഞു. തെളിവിനായി വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ സൃഷ്ടിച്ച, ചോരയൊലിക്കുന്ന രാമന്റെ 'മായാശിരസ്സും' (കൃത്രിമ തല) രാമന്റെ വലിയ വില്ലും സീതയുടെ മുന്നിലേക്ക് ഇട്ടുകൊടുത്തു. തന്റെ ജീവനാഥന്റെ തലയും വില്ലും കണ്ട് സീതാദേവി ബോധംകെട്ടു വീണു. ഉണർന്നപ്പോൾ ആ തലയെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ദേവി വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ലങ്കയിൽ വലിയൊരു യുദ്ധഭേരി മുഴങ്ങുകയും, മന്ത്രിമാർ അടിയന്തരമായി രാവണനെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് വിളിച്ചുകൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. രാവണൻ പോയ ഉടനെ ആ മായാശിരസ്സും വില്ലും അപ്രത്യക്ഷമായി. അപ്പോൾ വിഭീഷണന്റെ പത്നിയായ 'സരമ' അവിടെയെത്തുകയും, അതൊരു മായാപ്രയോഗമാണെന്നും ശ്രീരാമൻ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി സുവേല പർവ്വതത്തിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നും പറഞ്ഞ് സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമൻ ലങ്കയെ വളഞ്ഞുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരുമായി അടിയന്തരയോഗം ചേർന്നു. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് കവാടങ്ങളും സംരക്ഷിക്കാനായി തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച സേനാധിപന്മാരെ രാവണൻ നിയോഗിച്ചു: •കിഴക്കേ കവാടം: അതിശക്തനായ 'പ്രഹസ്തനെ' ആണ് കിഴക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാൻ ഏൽപ്പിച്ചത്. •തെക്കേ കവാടം :ഭയാനകന്മാരായ 'മഹാപാർശ്വൻ', 'മഹോദരൻ'എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം തെക്കേ കവാടത്തിൽ നിർത്തി. •പടിഞ്ഞാറേ കവാടം : ഏറ്റവും വലിയ മാന്ത്രികനും അജയ്യനുമായ തന്റെ പ്രിയപുത്രൻ 'ഇന്ദ്രജിത്തിനെ'പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിന്റെ ചുമതല ഏൽപ്പിച്ചു. •വടക്കേ കവാടം: ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും നിൽക്കുന്ന വടക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ചുമതല രാവണൻ നേരിട്ട് ഏറ്റെടുത്തു. ശുകൻ, സാരണൻ എന്നിവരും രാവണനൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. •മദ്ധ്യഭാഗം:ലങ്കയുടെ ഹൃദയഭാഗം സംരക്ഷിക്കാൻ 'വിരൂപാക്ഷൻ' എന്ന സേനാധിപനെയും നിയോഗിച്ചു. യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കാനായി ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവനും വാനരവീരന്മാരും 'സുവേല പർവ്വതത്തിന്റെ' മുകളിൽ കയറി ലങ്കാനഗരം നിരീക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ വളരെ ദൂരെ ലങ്കാകൊട്ടാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും മുകളിലത്തെ മട്ടുപ്പാവിൽ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് നിൽക്കുന്ന രാവണനെ അവർ കണ്ടു. തന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ശ്രീരാമന്റെ ബദ്ധശത്രുവിനെ കണ്ട മാത്രയിൽ വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവന്റെ രക്തം തിളച്ചു. മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കാതെ ഒറ്റയടിക്ക് സുഗ്രീവൻ സുവേല പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് രാവണന്റെ മട്ടുപ്പാവിലേക്ക് ഒരു വൻ കുതിപ്പ് നടത്തി. രാവണന്റെ മുന്നിൽ ചെന്നുവീണ സുഗ്രീവൻ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: "ഞാൻ ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമന്റെ ദാസനാണ്, ഇന്ന് നീ എന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടില്ല". പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണത്തിൽ അമ്പരന്ന രാവണനുമായി സുഗ്രീവൻ ഘോരമായ മൽപ്പിടുത്തം നടത്തി. സുഗ്രീവൻ രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ വലിയൊരു മൽപ്പിടുത്തം തന്നെ നടന്നു. എന്നാൽ തനിക്ക് തുല്യനായ ഈ വാനരനെ വെറും കായികബലം കൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തി പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് മുൻകൂട്ടി കണ്ട സുഗ്രീവൻ രാവണനെ തള്ളിയിട്ട ശേഷം, ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന് ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. സുഗ്രീവന്റെ സ്നേഹവും സാഹസികതയും കണ്ട് സന്തോഷിച്ചെങ്കിലും, തന്നോട് ചോദിക്കാതെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവ് സ്വന്തം ജീവൻ പണയംവെച്ച് എടുത്തുചാടിയതിന് ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം ശാസിച്ചു. സുഗ്രീവൻ മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം, യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുൻപ് രാജധർമ്മം അനുസരിച്ച് അവസാനത്തെ സമാധാനശ്രമം നടത്താൻ ശ്രീരാമൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദനെ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ദൂതനായി അയച്ചു. രാവണസഭയിൽ പറന്നിറങ്ങിയ അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ സന്ദേശം ഗാംഭീര്യത്തോടെ അറിയിച്ചു: "അല്ലയോ രാവണാ, ഒന്നുകിൽ സീതാദേവിയെ തിരികെ നൽകി ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വീണ് മാപ്പപേക്ഷിക്കുക. അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവുക. ലങ്കയെ മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ച് നിന്നെയും കൊന്നേ ശ്രീരാമൻ മടങ്ങുകയുള്ളൂ." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അഹങ്കാരിയായ രാവണൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. ഈ വാനരനെ പിടിച്ച് വധിക്കാൻ അവൻ തന്റെ കാവൽക്കാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. നാല് ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാർ വന്ന് അംഗദന്റെ കൈകാലുകളിൽ കയറിപ്പിടിച്ചു. അംഗദൻ അവരെ തടഞ്ഞില്ല. അവർ തന്നെ മുറുകെ പിടിച്ചു എന്ന് ഉറപ്പായ നിമിഷം, അംഗദൻ ആ നാലു രാക്ഷസന്മാരുമായി ആകാശത്തേക്ക് അതിവേഗം കുതിച്ചുയർന്നു. അംഗദന്റെ വേഗതയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാനാകാതെ ആ രാക്ഷസന്മാർ താഴെവീണ് ചിന്നിച്ചിതറി മരിച്ചു. തുടർന്ന് അംഗദൻ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ഒറ്റച്ചവിട്ടിന് തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. തന്റെ വരവറിയിച്ചുകൊണ്ട് വലിയൊരു സിംഹനാദം മുഴക്കി അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. സമാധാനശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ, ഇനിയൊരു യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി.{{തെളിവ്}} ===യുദ്ധാരംഭം=== {{Unreferenced section}} രാക്ഷസന്മാരുടെ സൈനികവിന്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിഭീഷണന്റെ കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സുഗ്രീവനും ചേർന്ന് വളരെ തന്ത്രപരമായ രീതിയിലാണ് വാനരസൈന്യത്തെ വിന്യസിച്ചത്. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് പ്രധാന കവാടങ്ങളെയും ഒരേസമയം വളഞ്ഞ് ആക്രമിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ പദ്ധതി. ഇതിനായി പ്രഹസ്തൻ കാവൽനിന്ന കിഴക്കേ കവാടം തകർക്കാൻ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വലിയൊരു പടയെ മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ എന്നിവരുടെ സഹായത്തോടെ നിയോഗിച്ചു. മഹാപാർശ്വനും മഹോദരനും സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന തെക്കേ കവാടം ഉപരോധിക്കാനുള്ള ചുമതല യുവരാജാവായ അംഗദനും ഋഷഭനും മറ്റ് പ്രമുഖ വാനരന്മാർക്കുമായിരുന്നു. ഏറ്റവും അപകടകാരിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് കാവൽനിന്ന പടിഞ്ഞാറേ കവാടം നേരിടാൻ അപാരമായ കരുത്തുള്ള ഹനുമാനെയും കൂട്ടരെയുമാണ് ശ്രീരാമൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. എന്നാൽ ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ നേരിട്ട് നിലയുറപ്പിച്ച പ്രധാന കവാടമായ വടക്കേ നടയിലേക്ക് സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും തന്നെ നേരിട്ടെത്തി. സൈന്യത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുഴുവൻ സൈനിക നീക്കങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കാനും ആവശ്യമുള്ള കവാടങ്ങളിലേക്ക് അടിയന്തര സഹായമെത്തിക്കാനുമുള്ള ചുമതല വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനുമാണ് വഹിച്ചത്. ഒപ്പം സുഷേണൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുതിർന്ന വാനരന്മാർ സൈന്യത്തിന് ശക്തമായ പ്രതിരോധ പിന്തുണ നൽകി. രാക്ഷസന്മാർ വില്ലും വാളും ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, വാനരസൈന്യം വന്മരങ്ങളും ഭീമാകാരമായ പാറക്കല്ലുകളും പർവ്വതശിഖരങ്ങളും പിഴുതെടുത്താണ് അവരെ എതിരിട്ടത്. വാനരസൈന്യം ലങ്കയുടെ കോട്ടമതിലുകൾ തകർത്തു നിരപ്പാക്കി . തങ്ങളുടെ അതിവേഗത്തിലുള്ള ചാട്ടവും, കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും, അപാരമായ കായികബലവും സമന്വയിപ്പിച്ച് ലങ്കയെ നാലുപാടുനിന്നും ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ശ്രീരാമന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വാനരസേനയുടെ ഈ മഹാസൈനിക വിന്യാസം.താനും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും മന്ത്രിമാരും മാത്രേ മനുഷ്യരൂപം യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൈകൊള്ളാവു എന്നും,ബാക്കിയുള്ളവർ വാനരരൂപം വെടിയരുത് എന്നും രാമൻ നിഷ്കർഷിച്ചു. മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, വാനരവീരനായ അംഗദനും രാവണപുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. അംഗദന്റെ അപാരമായ ശക്തിക്ക് മുന്നിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. അംഗദൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിരായുധനായി അപമാനിതനായ ഇന്ദ്രജിത്തിന് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടിരക്ഷപ്പെടേണ്ടി വന്നു. ഇത് അവന്റെ അഹങ്കാരത്തിനേറ്റ വലിയൊരു തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. നേർക്കുനേർ യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാജാലങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വരത്തിന്റെ ബലത്തിൽ അവൻ ആർക്കും കാണാൻ കഴിയാത്ത വിധം അദൃശ്യനായി ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന് ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ അവൻ അസ്ത്രമഴ വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശത്രു എവിടെയാണെന്ന് കാണാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർക്ക് തിരിച്ചടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ഭയാനകമായ 'നാഗാസ്ത്രം' (നാഗപാശം) പ്രയോഗിച്ചു. അവൻ എയ്തുവിട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ സാധാരണമായിരുന്നില്ല; അവ വായുവിൽ വെച്ച് ഉഗ്രവിഷമുള്ള സർപ്പങ്ങളായി മാറി. ആയിരക്കണക്കിന് സർപ്പങ്ങൾ മഴപോലെ പെയ്തിറങ്ങി രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ദേഹത്ത് തുളഞ്ഞുകയറി. ആ സർപ്പങ്ങൾ അവരെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കുകയും ശരീരത്തിൽ മാരകമായ വിഷം ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അനങ്ങാനോ വില്ലെടുക്കാനോ കഴിയാതെ, രക്തം വാർന്ന് ഇരുവരും ബോധരഹിതരായി യുദ്ധക്കളത്തിൽ വീണു. അജയ്യരായ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ വീണതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും അംഗദനും ജാംബവാനും വിതുമ്പിക്കരഞ്ഞു. എന്നാൽ അദൃശ്യനായി നിന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് അവരെ പരിഹസിച്ചു ചിരിക്കുകയും, തന്റെ വിജയം രാവണനെ അറിയിക്കാൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ ശ്രീരാമന് അല്പം ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടി. എന്നാൽ തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ നാഗപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് ജീവൻ വെടിഞ്ഞതുപോലെ കിടക്കുന്നത് കണ്ട് രാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി കരഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണനെ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ പിന്നെ ഞാൻ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തിട്ട് എന്ത് കാര്യം? എന്റെ ജീവനിൽത്തന്നെ എന്ത് അർത്ഥമാണുള്ളത്? ഏത് നാട്ടിൽ ചെന്നാലും ഒരു ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും ലഭിച്ചേക്കാം, എന്നാൽ ലക്ഷ്മണനെപ്പോലെ സ്വന്തം ജീവനേക്കാൾ എന്നെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു സഹോദരനെ എനിക്കെവിടെ കിട്ടും? അവനില്ലാതെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, ഞാൻ ഇവിടെവെച്ച് ജീവനുപേക്ഷിക്കും." ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിലാപം കേട്ട് വാനരസേന മുഴുവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ താൻ ജയിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിച്ച രാവണൻ, രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ മരിച്ചുകിടക്കുന്നത് സീതയെ കാണിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി രാക്ഷസിമാരോട് സീതയെ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് അനക്കമില്ലാതെ കിടക്കുന്ന ഇരുവരെയും കണ്ട് താനാണ് ഇതിനെല്ലാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച് സീത വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന 'ത്രിജട' എന്ന ദയയുള്ള രാക്ഷസി സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "സീതേ കരയാതിരിക്കൂ, ഇവർ മരിച്ചിട്ടില്ല. മരിച്ചവരുടെ മുഖത്തെ ദൈവികമായ തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെടും, എന്നാൽ ഇവരുടെ മുഖത്ത് ആ തേജസ്സ് ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. മാത്രമല്ല വാനരസേന ഭയന്നോടാതെ കാവൽ നിൽക്കുകയാണ്. ഈ പുഷ്പകവിമാനം ഒരിക്കലും ഒരു വിധവയെ വഹിക്കുകയുമില്ല."ഇതുകേട്ട് സീതയ്ക്ക് അല്പം ആശ്വാസമായി. യുദ്ധക്കളത്തിൽ ദുഃഖിതരായി നിൽക്കുന്ന വാനരന്മാർ പെട്ടെന്ന് പ്രകൃതിയിൽ ഒരു വലിയ മാറ്റം കണ്ടു. വലിയ കൊടുങ്കാറ്റു വീശി, സമുദ്രം ഇരമ്പിമറിഞ്ഞു, വലിയ മരങ്ങൾ കടപുഴകിവീണു. ആകാശത്തുനിന്ന് പ്രകാശമാനനായ ഒരാൾ പറന്നിറങ്ങുന്നത് അവർ കണ്ടു. സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനവും പക്ഷികളുടെ രാജാവുമായ 'ഗരുഡൻ' ആയിരുന്നു അത്. സർപ്പങ്ങളുടെ ജന്മശത്രുവാണ് ഗരുഡൻ. ഗരുഡൻ താഴെയിറങ്ങിയ നിമിഷം തന്നെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന മായാസർപ്പങ്ങൾ ഭയന്നുവിറച്ചു. അവ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിക്കടിയിലേക്ക് പാഞ്ഞൊളിച്ചു. ഗരുഡൻ സ്നേഹത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരുടെ അരികിലെത്തി അവരുടെ മുഖത്തും ശരീരത്തും പതുക്കെ തലോടി. ഗരുഡന്റെ സ്പർശമേറ്റതോടെ വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു: •അവരുടെ ശരീരത്തിലെ മുറിവുകൾ പാടുകൾ പോലുമില്ലാതെ അപ്രത്യക്ഷമായി. •കൊടിയ വിഷം പൂർണ്ണമായും നിർവീര്യമായി. •അവരുടെ ശരീരത്തിന് പഴയതിലും വലിയ ദൈവികമായ തിളക്കം ലഭിച്ചു. •മുൻപുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ഇരട്ടി ശക്തിയും ഊർജ്ജവും അവർക്ക് കൈവന്നു. തങ്ങളെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഈ ദിവ്യരൂപൻ ആരാണെന്ന് ശ്രീരാമൻ ചോദിച്ചു. ഗരുഡൻ ഭക്തിയോടെ മറുപടി നൽകി: "ഞാൻ അങ്ങയുടെ പ്രാണസഖാവായ ഗരുഡനാണ്. ഞാൻ അല്ലാതെ മറ്റാർക്കും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഈ മായാബന്ധനം അഴിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ ചതിയിലൂടെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അങ്ങ് ധർമ്മത്തിലൂടെയാണ് പോരാടുന്നത്, അതിനാൽ ഇനിയും ശ്രദ്ധ വേണം. കൂടുതലൊന്നും അങ്ങ് എന്നോട് ഇപ്പോൾ ചോദിക്കരുത്,സമയമാകുമ്പോൾ അങ്ങ് എല്ലാം അറിയും." ശ്രീരാമനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വിജയം ആശംസിച്ച് ഗരുഡൻ ആകാശത്തേക്ക് മടങ്ങി. രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുന്നത് കണ്ട വാനരസേന ഇരുകൈകളും ഉയർത്തി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. യുദ്ധം വീണ്ടും ഭയങ്കരമായ ശക്തിയോടെ ആരംഭിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായി.{{തെളിവ്}} ===പ്രഹസ്തവധം=== {{Unreferenced section}} ഗരുഡന്റെ വരവോടെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ നാഗപാശത്തിൽ നിന്ന് മുക്തരായ ശേഷം ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ കടുത്ത അമർഷത്തോടെ തന്റെ മൂന്ന് കരുത്തരായ സേനാധിപന്മാരെ ഓരോരുത്തരായി യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. ആദ്യം പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിലൂടെ വലിയൊരു രാക്ഷസപ്പടയുമായി യുദ്ധത്തിനെത്തിയ ധൂമ്രാക്ഷൻ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാലും ശൂലങ്ങളാലും വാനരസേനയെ ചിതറിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് കണ്ട ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് വലിയൊരു പാറക്കല്ലെറിഞ്ഞ് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ധൂമ്രാക്ഷൻ മുള്ളുകളുള്ള ഭാരമേറിയ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ തലയ്ക്ക് ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, ആ പ്രഹരം നിഷ്പ്രയാസം താങ്ങിയ ഹനുമാൻ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഭീമാകാരമായ ഒരു പർവ്വതശിഖരം പിഴുതെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിയുകയും, തലയോട്ടി തകർന്ന് ധൂമ്രാക്ഷൻ തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ അടുത്തതായി മായാശക്തികളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വജ്രദംഷ്ട്രനെയാണ് തെക്കേ കവാടത്തിലൂടെ യുദ്ധത്തിനയച്ചത്. വാനരന്മാർക്ക് നേരെ കനത്ത നാശനഷ്ടം വരുത്തിയ വജ്രദംഷ്ട്രനെ ബാലീപുത്രനായ അംഗദൻ നേരിട്ടു. മരങ്ങളും പാറകളും കൊണ്ട് അംഗദൻ അവന്റെ രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തതിനെത്തുടർന്ന് ഇരുവരും വാളും പരിചയുമെടുത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. പോരാട്ടത്തിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ അംഗദൻ തന്റെ വാളുകൊണ്ട് അതിശക്തമായ ഒറ്റ വെട്ടിന് വജ്രദംഷ്ട്രന്റെ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, അവന്റെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ശിരസ്സ് നിലംപതിച്ചതോടെ രാക്ഷസസൈന്യം ഭയന്നോടുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ആർക്കും കുലുക്കാൻ കഴിയാത്തവനെന്ന് പേരുള്ള അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വില്ലാളി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങി. ആകാശത്തെ മുഴുവൻ മറയ്ക്കുന്ന രീതിയിൽ അകംപനൻ നടത്തിയ ശരവർഷത്തിൽ കുമുദൻ, നളൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഇതുകണ്ട് വാനരന്മാരെ രക്ഷിക്കാനായി ഹനുമാൻ അകംപനന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി വലിയൊരു ശാലവൃക്ഷം പിഴുതെറിഞ്ഞെങ്കിലും അകംപനൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ ആ മരത്തെ പതിനാല് കഷണങ്ങളാക്കി മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ അതിഭീമാകാരമായ മറ്റൊരു വന്മരം വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ആകാശത്തുയർന്ന് അതിവേഗത്തിൽ ചുഴറ്റി അകംപനന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞടിക്കുകയും, തല തരിപ്പണമായി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ജീവനറ്റ് വീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ, അകംപനൻ എന്നീ പ്രമുഖ രാക്ഷസവീരന്മാർ വാനരന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന്, ആശങ്കാകുലനായ രാവണൻ തന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനും സർവ്വസൈന്യാധിപനുമായ പ്രഹസ്തനെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ പ്രഹസ്തൻ തന്റെ വില്ലും അമ്പും ഭാരമേറിയ ഗദയുമുപയോഗിച്ച് വാനരസേനയെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കി ഭീതി പരത്തി. വാനരന്മാർ ചിതറിയോടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, വാനരസേനയുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ പ്രഹസ്തനെ നേരിടാൻ നേരിട്ട് മുന്നോട്ടുവന്നു. തുടർന്ന് നീലനും പ്രഹസ്തനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം നടന്നു. നീലൻ പിഴുതെറിഞ്ഞ വന്മരങ്ങളെയും പാറക്കല്ലുകളെയും പ്രഹസ്തൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തെറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ അതിവേഗത്തിൽ കുതിച്ചുചാടിയ നീലൻ, പ്രഹസ്തന്റെ രഥം തല്ലിത്തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രഹസ്തൻ നിലത്തിറങ്ങി തന്റെ ഭീമാകാരമായ ഇരുമ്പ് ഗദയെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് നീലന്റെ തലയ്ക്കടിച്ചു. ശക്തമായ ആ പ്രഹരത്തിൽ നീലന്റെ നെറ്റിത്തടം പിളർന്ന് രക്തം വാർന്നു. എന്നാൽ ആ കൊടിയ വേദനയിലും തളരാതെ നിന്ന നീലൻ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന പർവ്വതസമാനമായ ഒരു വലിയ പാറക്കല്ല് കൈകളിലേക്ക് എടുത്തുയർത്തി. തുടർന്ന് നീലൻ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഭീമൻ പാറക്കല്ല് പ്രഹസ്തന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിഞ്ഞു. തലയോട്ടി തകർന്ന്, കണ്ണുകളും തലച്ചോറും പുറത്തുവന്ന് പ്രഹസ്തൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ചോരയിൽ കുളിച്ച് തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീണു.{{തെളിവ്}} തങ്ങളുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപൻ മരിച്ചതുകണ്ട് ഭയന്നുവിറച്ച രാക്ഷസസൈന്യം ആയുധങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ലങ്കാകോട്ടയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. ===കുംഭകർണവധം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കാസൈന്യത്തിലെ അതികായന്മാരായ ധൂമ്രാക്ഷൻ, അകംപനൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ എന്നിവർക്ക് പിന്നാലെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തനും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ചു. ഇനിയാരെയും അയച്ചിട്ട് കാര്യമില്ലെന്നും താൻ തന്നെ നേരിട്ടിറങ്ങുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ സർവ്വസന്നാഹങ്ങളോടെയും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന രഥത്തിൽ, അനേകം ആയുധങ്ങളുമായി രാവണൻ വരുന്നതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണൻ ആദ്യം സുഗ്രീവനുമായാണ് ഏറ്റുമുട്ടിയത്. സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു മല പിഴുതെടുത്ത് രാവണന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും രാവണൻ അത് തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തു, തുടർന്ന് ഒരു തീക്ഷ്ണമായ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുഗ്രീവനെ ബോധംകെടുത്തി വീഴ്ത്തി. പിന്നീട് ഗവാക്ഷൻ, ഋഷഭൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാരെയും രാവണൻ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ രാവണന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി. ഹനുമാൻ തന്റെ വലതുകൈ ചുരുട്ടി രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഒരിടികൊടുത്തു. ആ ഇടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ രാവണൻ രഥത്തിൽ തളർന്നിരുന്നുപോയി. ഹനുമാന്റെ ശക്തിയെ പ്രശംസിച്ചെങ്കിലും, രാവണൻ തിരിച്ചും ഹനുമാനെ പ്രഹരിച്ചു. ഹനുമാനും നീലനും പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ അതിവേഗം രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തി യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ രാവണനെ ശരിക്കും വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ ബ്രഹ്മാവ് തനിക്ക് നൽകിയ അതിശക്തമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യായുധം (വേൽ) ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് പ്രയോഗിച്ചു. ആ ആയുധമേറ്റ് ലക്ഷ്മണൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണനെ ജീവനോടെ പിടിച്ച് ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാവണൻ ശ്രമിച്ചു. തന്റെ ഇരുപത് കൈകളും ഉപയോഗിച്ച് അവൻ ലക്ഷ്മണനെ ഉയർത്താൻ നോക്കി. എന്നാൽ മൂലോകങ്ങളും ഉയർത്താൻ കഴിവുള്ള രാവണന് ലക്ഷ്മണനെ ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല (കാരണം ലക്ഷ്മണൻ ആദിശേഷന്റെ അവതാരമായിരുന്നു). അപ്പോഴേക്കും അവിടെ കുതിച്ചെത്തിയ ഹനുമാൻ രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ വീണ്ടും അതിശക്തമായി പ്രഹരിക്കുകയും, രാവണൻ ബോധംകെട്ട് വീണ തക്കത്തിന് ലക്ഷ്മണനെ വളരെ അനായാസമായി എടുത്ത് ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണന് പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ശ്രീരാമൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. രാമൻ തന്റെ വില്ലായ കോദണ്ഡവുമെടുത്ത് രാവണന് നേരെ നടന്നു. എന്നാൽ രാവണൻ രഥത്തിലും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുമാണ് നിൽക്കുന്നതെന്നത് യുദ്ധനിയമങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായതിനാൽ, ഹനുമാൻ ശ്രീരാമനോട് തന്റെ തോളിൽ കയറിരുന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അങ്ങനെ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാന്റെ തോളിലേറി ആദ്യമായി രാവണനുമായി നേർക്കുനേർ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധം അതിഭയാനകമായിരുന്നു. രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തകർത്തെറിഞ്ഞു. ശ്രീരാമന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് രക്തം വാർന്നു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമൻ ഒരോ അസ്ത്രങ്ങളായി പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ രഥം തകർത്തു, കുതിരകളെ വധിച്ചു, സാരഥിയെ കൊന്നു. ഒടുവിൽ അതിശക്തമായ ഒരു അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രം (അർദ്ധചന്ദ്രന്റെ ആകൃതിയുള്ള അസ്ത്രം) പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ കയ്യിലിരുന്ന വില്ല് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നിട്ടും കോപമടങ്ങാതെ ശ്രീരാമൻ അടുത്ത അസ്ത്രം തൊടുത്ത് മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം വെട്ടി താഴെയിട്ടു. രഥവും ആയുധങ്ങളും കിരീടവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ശരീരമാസകലം മുറിവേറ്റ്, വസ്ത്രങ്ങൾ കീറിപ്പറിഞ്ഞ് നിരായുധനായി രാവണൻ തലകുനിച്ചു നിന്നു. രാവണന്റെ എല്ലാ അഹങ്കാരവും ആ നിമിഷം തകർന്നടിഞ്ഞിരുന്നു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ഗച്ഛ അനുജാനാമി രണാർദ്ദിതസ്ത്വമ് പ്രവിശ്യ രാത്രിഞ്ചരരാജ ലങ്കാമ് । ആശ്വസ്യ നിർയ്യാഹി രഥീ സധന്വീ തദാ ബലം പ്രേക്ഷ്യസി രാമസ്യ ത്വം ॥" (അല്ലയോ രാവണാ, നീ മഹത്തായ യുദ്ധം ചെയ്തു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നീ ക്ഷീണിതനും നിരായുധനുമാണ്. നിരായുധനായ ശത്രുവെ കൊല്ലുന്നത് എന്റെ ധർമ്മമല്ല. അതിനാൽ നിനക്ക് ഞാൻ ജീവൻ ദാനം നൽകുന്നു. നീ ഇപ്പോൾ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുക. നന്നായി വിശ്രമിച്ചതിന് ശേഷം, നാളെ പുതിയ രഥവും ആയുധങ്ങളുമായി വരൂ. അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി നിനക്ക് കാണിച്ചുതരാം.) ശ്രീരാമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ രാവണനെ വല്ലാതെ അപമാനിതനാക്കി. മൂലോകങ്ങളും ജയിച്ച തനിക്ക് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് ജീവഭിക്ഷ ഏറ്റുവാങ്ങേണ്ടി വന്നല്ലോ എന്നോർത്ത് ലജ്ജിച്ച്, തലതാഴ്ത്തി രാവണൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. അപമാനിതനായി ലങ്കയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാവണൻ ആകെ ഭയന്നുപോയി. വലിയ സേനാധിപന്മാർ നശിച്ചതും ശ്രീരാമന്റെ അപാരമായ ശക്തിയും അവനെ ചിന്തിപ്പിച്ചു. ഇനി തന്റെ അവസാനത്തെ ആശ്രയം അതിഭീമാകാരനും അജയ്യനുമായ സഹോദരൻ കുംഭകർണ്ണൻ മാത്രമാണെന്ന് രാവണൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം (ശാപം) കാരണം ആറുമാസം തുടർച്ചയായി ഉറങ്ങുകയും ഒരു ദിവസം മാത്രം ഉണർന്നിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രകൃതക്കാരനാണ് കുംഭകർണ്ണൻ. എന്നാൽ അവൻ ഉറങ്ങാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് കുറച്ചു ദിവസങ്ങളേ ആയിട്ടുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും എങ്ങനെയെങ്കിലും അവനെ ഉണർത്താൻ രാവണൻ രാക്ഷസന്മാർക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി. കുംഭകർണ്ണനെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തുക എന്നത് എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ അവന്റെ ഗുഹയിലെത്തി വലിയ മാംസപർവ്വതങ്ങളും മദ്യക്കുടങ്ങളും ഒരുക്കിവെച്ചു. അവൻ ശ്വാസം വിടുമ്പോൾ ആ കാറ്റിൽ രാക്ഷസന്മാർ പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവർ അവനെ ഉണർത്താനായി പെരുമ്പറകൾ മുഴക്കി, വലിയ ശംഖുകൾ ഊതി, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ ഒരേസമയം സിംഹനാദം മുഴക്കി. പക്ഷെ അവൻ അനങ്ങിയില്ല. മുടിക്ക് പിടിച്ചു വലിച്ചു, ചെവിയിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചു, വലിയ ഗദകൾ കൊണ്ട് ദേഹത്ത് അടിച്ചു, ഒടുവിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളെയും കുതിരകളെയും അവന്റെ ദേഹത്തുകൂടി നടത്തിച്ചു. അപ്പോഴൊന്നും ഉണരാതിരുന്ന കുംഭകർണ്ണൻ, ഒടുവിൽ മാംസത്തിന്റെയും രക്തത്തിന്റെയും കൊതിയൂറുന്ന ഗന്ധം അടിച്ചപ്പോഴാണ് കണ്ണുതുറന്നത്. ഉണർന്നയുടനെ കുംഭകർണ്ണൻ വലിയ അളവിൽ മാംസവും മദ്യവും കഴിച്ചു. എന്തിനാണ് തന്നെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തിയത് എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു. രാവണൻ ശ്രീരാമനെക്കുറിച്ചും ലങ്ക നേരിടുന്ന വലിയ അപകടത്തെക്കുറിച്ചും അവനോട് പറഞ്ഞു. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ കുംഭകർണ്ണൻ ആദ്യം രാവണനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി: "ജ്യേഷ്ഠാ, സീതയെ അപഹരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അങ്ങ് ഞങ്ങളോടാരോടും ആലോചിച്ചില്ല. ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചതിന്റെ ഫലമാണ് അങ്ങ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്നത്. രാമൻ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല." എങ്കിലും, തന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ജീവൻ അപകടത്തിലായതിനാൽ, എന്തൊക്കെ സംഭവിച്ചാലും താൻ രാമനെ വധിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകി കുംഭകർണ്ണൻ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വലിയ പർവ്വതം നടന്നു വരുന്നതുപോലെ ലങ്കാകവാടം കടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ വരുന്നത് കണ്ട് വാനരസേന ഭയന്നോടി. കുംഭകർണ്ണൻ വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ ചവിട്ടി അരയ്ക്കുകയും വാരി വിഴുങ്ങുകയും ചെയ്തു. അംഗദൻ, നീലൻ, ഋഷഭൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർ അവനെ ആക്രമിച്ചെങ്കിലും അവൻ എല്ലാവരെയും തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. സാക്ഷാൽ ഹനുമാൻ ഒരു വലിയ മലയുമായി വന്ന് ആക്രമിച്ചപ്പോൾ കുംഭകർണ്ണൻ തന്റെ ശൂലം കൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു പർവ്വതശിഖരവുമായി കുംഭകർണ്ണനെ നേരിട്ടു. എന്നാൽ കുംഭകർണ്ണൻ അത് തകർക്കുകയും സുഗ്രീവനെ ആക്രമിച്ച് ബോധംകെടുത്തി തന്റെ തോളിലിട്ട് ലങ്കയിലേക്ക് നടക്കുകയും ചെയ്തു. വാനരരാജാവിനെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നത് കണ്ട് രാക്ഷസന്മാർ ആഹ്ലാദിച്ചു. എന്നാൽ ലങ്കാകോട്ട എത്തുന്നതിന് മുൻപ് ബോധംവന്ന സുഗ്രീവൻ, തന്റെ കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും ഉപയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ രണ്ടു കാതുകളും മൂക്കും കടിച്ചുമുറിച്ചെടുത്തു. വേദനകൊണ്ട് പുളഞ്ഞ കുംഭകർണ്ണൻ സുഗ്രീവനെ താഴെയിട്ടു. ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് സുഗ്രീവൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. മൂക്കും കാതും നഷ്ടപ്പെട്ട് ചോരയൊലിപ്പിച്ച്, ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ച് കുംഭകർണ്ണൻ വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. അന്ധമായ ദേഷ്യത്താൽ അവൻ രാക്ഷസന്മാരെയും വാനരന്മാരെയും ഒരുപോലെ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ അവനെ നേരിട്ടുവെങ്കിലും അവനെ മറികടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി. ശ്രീരാമനും കുംഭകർണ്ണനും തമ്മിൽ ഘോരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെ അവൻ വകവെച്ചില്ല. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ 'വായവ്യാസ്ത്രം'പ്രയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ ഗദ പിടിച്ചിരുന്ന വലതുകൈ അറുത്തുവീഴ്ത്തി. അപ്പോൾ ഒരു വലിയ മരം പറിച്ചെടുത്ത് ഇടതുകൈകൊണ്ട് വീശിയപ്പോൾ, ശ്രീരാമൻ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ' ആ കയ്യും മുറിച്ചു. പിന്നീട് രണ്ട് അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അവന്റെ രണ്ട് കാലുകളും ശ്രീരാമൻ വെട്ടിമാറ്റി. കൈകാലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ഭയാനകമായി വാ പിളർന്ന് അവൻ രാമന് നേരെ നിരങ്ങിപ്പാഞ്ഞടുത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ അതിശക്തമായതും സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതുമായ 'ഐന്ദ്രാസ്ത്രം' വില്ലിൽ തൊടുത്തുവിട്ടു. ആ അസ്ത്രം കുംഭകർണ്ണന്റെ കഴുത്തറുത്തു. ആ വലിയ തല ലങ്കാകോട്ടയുടെ മതിലുകൾ തകർത്ത് നഗരത്തിൽ വീണു. അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ വലിയ തിരമാലകളെ ഇളക്കിമറിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയായിരുന്ന കുംഭകർണ്ണന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ട് രാവണൻ ബോധരഹിതനായി വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയെപ്പോലെ അവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. കുംഭകർണ്ണൻ വീണതോടെ തന്റെ വലംകൈ ആണ് നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്നും, ഇനി തനിക്ക് രാമനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് രാവണൻ വിലപിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===അതികായവധം=== {{Unreferenced section}} കുംഭകർണൻ്റെ മരണശേഷം ദുഃഖിതനായ രാവണന്റെ മുൻപിലേക്ക് അവന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ നരാന്തകൻ, ദേവാന്തകൻ, ത്രിശിരസ്സ്, അതികായൻ എന്നിവരും സഹോദരന്മാരായ മഹോദരനും മഹാപാർശ്വനും ഒന്നിച്ച് യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ നരാന്തകൻ അതിവേഗത്തിൽ പായുന്ന കുതിരപ്പുറത്തേറി, മൂർച്ചയേറിയ കുന്തവുമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് കാറ്റുപോലെ പാഞ്ഞുനടന്നു. ഇത് കണ്ട ക്രുദ്ധനായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദൻ നരാന്തകന്റെ കുതിരയെ ഒരൊറ്റ അടിക്ക് വധിക്കുകയും, തുടർന്ന് തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി നരാന്തകന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും ചെയ്തു. നെഞ്ചുതകർന്ന് നരാന്തകൻ അവിടെത്തന്നെ ചോരതുപ്പി മരിച്ചുവീണു. സഹോദരന്റെ മരണം കണ്ട് പ്രകോപിതനായ ദേവാന്തകൻ ഇരുമ്പ് ഗദയുമായി അംഗദന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തപ്പോൾ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് അവനെ തടഞ്ഞു. ദേവാന്തകന്റെ തലയ്ക്ക് ഹനുമാൻ നൽകിയ കനത്ത മുഷ്ടിപ്രഹരത്തിൽ അവന്റെ തലയോട്ടി തകർന്ന് ദേവാന്തകനും തൽക്ഷണം കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ മൂന്ന് തലകളുള്ള ത്രിശിരസ്സ് രഥത്തിലിരുന്ന് ഹനുമാന് നേരെ ശരവർഷം നടത്തുകയും വേലുകൊണ്ട് പ്രഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ആ വേദനയെല്ലാം വകവെക്കാതെ ഹനുമാൻ ത്രിശിരസ്സിന്റെ രഥം തകർത്ത് അവന്റെ സ്വന്തം വാൾ പിടിച്ചുവാങ്ങുകയും, ആ വാളുകൊണ്ട് ത്രിശിരസ്സിന്റെ മൂന്ന് തലകളും ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി അറുത്തുമാറ്റി അവനെയും വധിച്ചു. തുടർന്ന് വലിയൊരു ആനപ്പുറത്തേറി വാനരന്മാരെ ചവിട്ടിമെതിച്ചു വന്ന മഹോദരനെ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ നേരിട്ടു. നീലൻ ഒരു ഭീമൻ പാറക്കല്ലുകൊണ്ട് ആനയുടെ തല തകർക്കുകയും, താഴെവീണ മഹോദരന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് പർവ്വതശിഖരം വലിച്ചെറിഞ്ഞ് അവനെ ഞെരിച്ചുകൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ഇതേസമയം ഘോരമായി പൊരുതിയ മറ്റൊരു രാക്ഷസനായ മഹാപാർശ്വന്റെ ഗദ പിടിച്ചുവാങ്ങി ഋഷഭൻ എന്ന വാനരവീരൻ അവന്റെ തലയ്ക്കടിച്ച് അവനെയും യമപുരിക്കയച്ചു. ഇവർ അഞ്ചുപേരും വീണതോടെ കുംഭകർണ്ണനെപ്പോലെ ഭീമാകാരനായ ശരീരവും ബ്രഹ്മാവ് നൽകിയ ദിവ്യമായ ബ്രഹ്മകവചവുമുള്ള അതികായൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ വിനാശകരമായ താണ്ഡവമാടി. അതികായനെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണൻ മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ ലോകം നടുങ്ങുന്ന ഘോരമായ അമ്പെയ്യൽ യുദ്ധം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണൻ പ്രയോഗിച്ച അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ അതികായന്റെ അഭേദ്യമായ കവചത്തിൽ തട്ടി നിഷ്ഫലമായപ്പോൾ, വായുദേവൻ നേരിട്ടെത്തി ഇവനെ വധിക്കാൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തന്നെ പ്രയോഗിക്കണമെന്ന് ലക്ഷ്മണനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് അതിശക്തമായ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുപാഞ്ഞ ആ ദിവ്യാസ്ത്രം അതികായന്റെ ബ്രഹ്മകവചം പിളർന്ന് അവന്റെ വലിയ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, ഒരു പർവ്വതശിഖരം കണക്കെ അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===ഔഷധഗിരിഹരണം=== {{Unreferenced section}} തൻ്റെ മറ്റ് പുത്രന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ അതീവ ദുഃഖിതനായി. തുടർന്ന് ലങ്കയെ രക്ഷിക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. ഇത്തവണ കൂടുതൽ അപകടകാരിയായിരുന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാശക്തിയാൽ പൂർണ്ണമായും അദൃശ്യനായി നിന്ന് വാനരസേനയ്ക്ക് നേരെ ശരവർഷം നടത്തി. ആർക്കും അവനെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ബ്രഹ്മാവിനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ അസ്ത്രങ്ങളിലൊന്നായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിഭീകരമായ പ്രഹരമേറ്റ് കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാരും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരും ജീവച്ഛവങ്ങളായി നിലംപതിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അസ്ത്രമായതിനാൽ അതിനെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ ആ പ്രഹരം ഏറ്റുവാങ്ങുകയായിരുന്നു. അഹങ്കാരത്തോടെ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. യുദ്ധക്കളം മുഴുവൻ നിശ്ചലമായി, എങ്ങും മൃതദേഹങ്ങൾ മാത്രം. ആ വലിയ സേനയിൽ അപ്പോൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെടാതിരുന്നത് വിഭീഷണനും ഹനുമാനും മാത്രമായിരുന്നു (ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം ഹനുമാനെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു). അവർ രണ്ടുപേരും പന്തവും കൊളുത്തി യുദ്ധക്കളത്തിലൂടെ നടന്ന് പരിക്കേറ്റവരെ പരിശോധിച്ചു. അപ്പോഴാണ് അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു കിടക്കുന്ന വയോധികനായ ജാംബവാനെ അവർ കണ്ടത്. വിഭീഷണന്റെ ശബ്ദം കേട്ട ജാംബവാൻ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് ചോദിച്ചത് ഒറ്റക്കാര്യമാണ്: "നമ്മുടെ വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ജീവനോടെയുണ്ടോ?". ലക്ഷ്മണനെയോ സുഗ്രീവനെയോ അന്വേഷിക്കാതെ ഹനുമാനെ അന്വേഷിച്ചതിന്റെ കാരണം വിഭീഷണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ ജീവനോടുണ്ടെങ്കിൽ ഈ സേന മുഴുവൻ മരിച്ചാലും അവർ ഉണർന്നെഴുന്നേൽക്കും. എന്നാൽ ഹനുമാൻ ഇല്ലെങ്കിൽ നമ്മളെല്ലാവരും ജീവനോടെയുണ്ടെങ്കിലും മരിച്ചതിന് തുല്യമാണ്." അപ്പോഴേക്കും ഹനുമാൻ ഓടിയെത്തി ജാംബവാന്റെ കാൽക്കൽ വണങ്ങി. ഹനുമാനെ കണ്ട് സന്തോഷിച്ച ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ, വാനരസേനയെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെയും രക്ഷിക്കാൻ ഇനി നിനക്ക് മാത്രമേ കഴിയൂ. നീ വേഗം ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോവുക. അവിടെ കൈലാസത്തിനും ഋഷഭപർവ്വതത്തിനും ഇടയിൽ സർവ്വ ഔഷധങ്ങളുമുള്ള ഒരു ദിവ്യപർവ്വതമുണ്ട് (ദ്രോണഗിരി/ഔഷധഗിരി). അതിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന നാല് ദിവ്യഔഷധങ്ങളുണ്ട്: •മരിച്ചവരെ ജീവിപ്പിക്കുന്ന 'മൃതസഞ്ജീവനി' •മുറിവുകൾ കരിച്ച് ഭേദമാക്കുന്ന 'വിശല്യകരണി' •ശരീരത്തിന്റെ നിറം തിരികെ നൽകുന്ന 'സുവർണ്ണകരണി' •അറ്റുപോയ അവയവങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന 'സന്ധാനകരണി' നീ എത്രയും വേഗം അവ കൊണ്ടുവരിക." ജാംബവാന്റെ നിർദ്ദേശം കേട്ടയുടനെ ഹനുമാൻ തന്റെ ഭീമാകാരമായ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട് ഹിമാലയത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു. ആകാശത്തുകൂടി ഒരു വാൽനക്ഷത്രം പോലെ പാഞ്ഞുപോയ ഹനുമാൻ അതിവേഗം ഹിമാലയത്തിലെത്തി ഔഷധപർവ്വതം കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ ഹനുമാൻ വരുന്നത് കണ്ട ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങൾ സ്വയം മറഞ്ഞുപോയി (അദൃശ്യമായി). ഔഷധങ്ങളെ തിരഞ്ഞുപിടിക്കാൻ സമയമില്ലാത്തതിനാലും, അവ സ്വയം ഒളിച്ചതിൽ കോപം വന്നതിനാലും ഹനുമാൻ ആ പർവ്വതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം (ദ്രോണഗിരി) സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു. ആ പർവ്വതവും ഒരു കൈയ്യിലേന്തി ഒട്ടും സമയം കളയാതെ അദ്ദേഹം ആകാശത്തുകൂടി ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നു. ഔഷധപ്പർവ്വതവും വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലെത്തിയതും വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു. ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങളുടെ ഗന്ധം കാറ്റിലൂടെ ലങ്കാപോർക്കളത്തിൽ പരന്നു. ആ സുഗന്ധം ഏറ്റമാത്രയിൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും അത്ഭുതകരമായി കണ്ണ് തുറന്നു. അവരുടെ ക്ഷീണവും മുറിവുകളും പൂർണ്ണമായും മാറി. മരിച്ചുകിടന്ന കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, യാതൊരു പരിക്കുകളുമില്ലാതെ എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. വാനരസേന ഇരട്ടി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. എന്നാല് യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ച രാക്ഷസന്മാർ ഉണർന്നില്ല. കാരണം, എത്ര രാക്ഷസന്മാർ മരിച്ചു എന്ന കണക്ക് വാനരന്മാർക്ക് മനസ്സിലാകാതിരിക്കാൻ, മരിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ അപ്പപ്പോൾ കടലിൽ എറിയാൻ രാവണൻ ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ ഔഷധത്തിന്റെ ഗന്ധം അവർക്ക് ലഭിച്ചില്ല . എല്ലാവരും ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റു എന്ന് ഉറപ്പായ ശേഷം ഹനുമാൻ ആ ഔഷധപർവ്വതം തിരികെ ഹിമാലയത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി വെച്ചു മടങ്ങിയെത്തി. ഈ മഹാസംഭവം അറിഞ്ഞ ഇന്ദ്രജിത്തും രാവണനും ഭയന്നുവിറച്ചു. താൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് കൊന്നവരെല്ലാം വീണ്ടും ഉണർന്നുവന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന് തന്റെ അന്ത്യം അടുത്തുവെന്ന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന് യുദ്ധം അതിഭീകരമായി പുനരാരംഭിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===മേഘനാദവധം=== {{Unreferenced section}} മൃതസഞ്ജീവനിയുടെ ദിവ്യഗന്ധമേറ്റ് ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ വാനരസേന കൂടുതൽ ഉന്മേഷത്തോടെയും വീര്യത്തോടെയും പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വാനരന്മാർ കൈകളിൽ തീപ്പന്തങ്ങളേന്തി രാത്രിയിൽ ലങ്കാകോട്ടയുടെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറുകയും കവാടങ്ങൾക്കും മാളികകൾക്കും കൊട്ടാരങ്ങൾക്കും തീയിടുകയും ചെയ്തു. ഹനുമാൻ മുൻപ് നടത്തിയ ലങ്കാദഹനത്തിന് ശേഷം നഗരത്തിൽ ഉണ്ടായ ഈ രണ്ടാമത്തെ തീപിടുത്തം രാക്ഷസന്മാർക്കിടയിൽ കടുത്ത ഭീതി പരത്തുകയും ലങ്കയെ മുഴുവൻ കത്തിയെരിയുന്ന അഗ്നിജ്വാലകളിൽ മുക്കുകയും ചെയ്തു. തീപിടുത്തവും നാശനഷ്ടങ്ങളും കണ്ട് കോപാകുലനായ രാവണൻ, കുംഭകർണ്ണന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ കുംഭനെയും നികുംഭനെയും യുദ്ധത്തിനയച്ചു. മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളുമായി പോരാട്ടത്തിനിറങ്ങിയ കുംഭൻ അംഗദൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാനരവീരന്മാരെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ മുറിവേൽപ്പിച്ച് വീഴ്ത്തി. ഇതുകണ്ട് വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ മുന്നോട്ടുവരികയും കുംഭന്റെ വില്ലും രഥവും തകർക്കുകയും അവനെ എടുത്തു കടലിലേക്ക് എറിയുകയും ചെയ്തു. ആ ഏറിൻ്റെ ശക്തിയിൽ അവൻ കടലിൻ്റെ അടിത്തട്ട് വരെ എത്തി. എന്നാൽ കടൽജലം കലക്കിമറിച്ച് കൊണ്ട് കുംഭൻ കരയിലേക്ക് കയറിവന്നു. തുടർന്ന് ഇരുവരും തമ്മിൽ പൊരിഞ്ഞ മുഷ്ടിയുദ്ധം നടന്നു. ഒടുവിൽ സുഗ്രീവൻ തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് കുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, ആ പ്രഹരത്തിൽ നെഞ്ചുതകർന്ന് കുംഭൻ ചോരതുപ്പി യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിലംപതിച്ച് മരിക്കുകയും ചെയ്തു. സഹോദരന്റെ ദാരുണമായ മരണം കണ്ട് രോഷാകുലനായ നികുംഭൻ ഇരുമ്പ് മുള്ളുകളുള്ള ഭീമാകാരമായ പരിഘവുമായി (ഇരുമ്പ് ഗദ) വാനരന്മാരെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. അവനെ തടയാൻ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു. നികുംഭൻ തന്റെ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, വജ്രശരീരനായ ഹനുമാന്റെ മാറിൽത്തട്ടി ആ ആയുധം കഷണങ്ങളായി തകർന്നുപോയി. ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ നികുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ ശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, തുടർന്ന് അവനെ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് കഴുത്തു ഞെരിച്ച് തലയറുത്തുമാറ്റി വധിക്കുകയും ചെയ്തു. കുംഭകർണ്ണന്റെ മക്കളും മരിച്ചതോടെ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വെച്ച് ശ്രീരാമനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട ഖരന്റെ പുത്രനായ മകരാക്ഷനെ രാവണൻ യുദ്ധത്തിനയച്ചു. പിതാവിന്റെ ഘാതകനായ ശ്രീരാമനോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാനായി വന്ന മകരാക്ഷൻ രാമന് നേരെ അതിഭീകരമായ ശരവർഷം നടത്തി. ശ്രീരാമൻ അവന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം തടുത്ത് രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തു. തുടർന്ന് മകരാക്ഷൻ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന വലിയൊരു ശൂലം ശ്രീരാമന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും, ശ്രീരാമൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ ബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ ശൂലത്തെ ആകാശത്തുവെച്ചുതന്നെ തകർത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ പ്രയോഗിച്ച അതിശക്തമായ പാവകാസ്ത്രമേറ്റ് (ആഗ്നേയാസ്ത്രം) നെഞ്ചുപിളർന്ന് മകരാക്ഷനും ജീവനറ്റ് നിലത്തുവീണു. ഈ വീരന്മാരുടെയെല്ലാം അന്ത്യത്തോടെ രാവണന്റെ പ്രതിരോധം പൂർണ്ണമായി തകരുകയും തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ അവസാനത്തെ മായായുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങാൻ നിർബന്ധിതനാവുകയും ചെയ്തു. വാനരന്മാരുടെ മനോവീര്യം തകർക്കാനും അവരുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കാനുമായി അവൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ മായാശക്തി ഉപയോഗിച്ച് അവൻ തികച്ചും യഥാർത്ഥമെന്ന് തോന്നുന്ന ഒരു 'മായാസീതയെ' സൃഷ്ടിച്ചു. കരഞ്ഞുകൊണ്ട് നിൽക്കുന്ന ആ മായാസീതയെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. ഹനുമാന്റെയും വാനരന്മാരുടെയും മുന്നിലെത്തിയ ഇന്ദ്രജിത്ത്, സീതയുടെ മുടിക്ക് കുത്തിപ്പിടിക്കുകയും വലിയൊരു വാളെടുത്ത് അവളെ വെട്ടികൊല്ലുകയും ചെയ്തു. "രാമൻ ആർക്കുവേണ്ടിയാണോ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്, അവളെ ഞാൻ ഇതാ വധിച്ചിരിക്കുന്നു" എന്ന് അവൻ അട്ടഹസിച്ചു. ഇതുകണ്ട് ഹനുമാനും വാനരന്മാരും തളർന്നുപോയി. അവർ ആയുധം താഴെവെച്ച് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ വാർത്ത കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ ബോധംകെട്ടു വീണതറിഞ്ഞ് വിഭീഷണൻ അവിടേക്ക് ഓടിയെത്തി. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ വിഭീഷണൻ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, അങ്ങ് ദുഃഖിക്കാതിരിക്കൂ. ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നത് യഥാർത്ഥ സീതയെ അല്ല. അതെല്ലാം അവന്റെ മായാജാലമാണ്. സ്വന്തം ജീവൻ പോയാലും രാവണൻ സീതയെ വധിക്കാൻ ആരെയും അനുവദിക്കില്ല. ഇത് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വലിയൊരു തന്ത്രമാണ്." തുടർന്ന് വിഭീഷണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വെളിപ്പെടുത്തി: "വാനരന്മാരെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ച ശേഷം, ലങ്കയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള 'നികുംഭില' എന്ന ഗുഹയിൽ പോയി ഒരു ആഭിചാരകർമം നടത്താനാണ് അവൻ പോയിരിക്കുന്നത്. ആ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ദിവ്യമായ രഥവും അശ്വങ്ങളും ആയുധങ്ങളും അവന് ലഭിച്ചാൽ, മൂലോകങ്ങളിൽ ആർക്കും അവനെ തോൽപ്പിക്കാനാകില്ല. അവൻ യാഗം പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപ് അവനെ തടയണം." വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശ്രീരാമൻ, ഇന്ദ്രജിത്തിനെ വധിക്കാനുള്ള ചുമതല ലക്ഷ്മണനെ ഏൽപ്പിച്ചു. വിഭീഷണനെയും ഹനുമാനെയും ജാംബവാനെയും വലിയൊരു വാനരപ്പടയെയും കൂട്ടി ലക്ഷ്മണൻ നികുംഭിലയിലേക്ക് കുതിച്ചു. നികുംഭിലയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് യാഗത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയായിരുന്നു. അവന് കാവലായി നിന്ന ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാരെ വാനരസേന ആക്രമിച്ചു. അവിടെ വലിയൊരു യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. രക്തവും മാംസവും തെറിച്ച് യാഗശാല അശുദ്ധമായി. കാവൽക്കാർ കൂട്ടത്തോടെ കൊല്ലപ്പെടുന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന്, യാഗം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയാതെ പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് ആയുധമെടുത്ത് എഴുന്നേൽക്കേണ്ടി വന്നു. അങ്ങനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് അജയ്യനാകാനുള്ള അവസാന ശ്രമവും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ചേർന്ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. യാഗം മുടങ്ങിയ ദേഷ്യത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലക്ഷ്മണന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. തന്റെ ശത്രുക്കൾക്ക് രഹസ്യങ്ങളെല്ലാം ചോർത്തിക്കൊടുത്ത സ്വന്തം ഇളയച്ഛനായ വിഭീഷണനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ച് 'കുലദ്രോഹി' എന്ന് വിളിച്ച് അധിക്ഷേപിച്ചു. എന്നാൽ ധർമ്മം മാത്രമാണ് തനിക്ക് വലുതെന്ന് വിഭീഷണൻ മറുപടി നൽകി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഭയാനകമായ പോരാട്ടം നടന്നു. രാമ-രാവണ യുദ്ധത്തിന് തുല്യമായ പോരാട്ടമായിരുന്നു അത്. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മായാശക്തികളെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണന് കഴിഞ്ഞു. ഇരുവരും ദിവസങ്ങളോളം വിശ്രമമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്തു. ഒടുവിൽ ഇരുവരും ഏറ്റവും വലിയ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലക്ഷ്മണൻ വരുണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഭാർഗ്ഗവാസ്ത്രം കൊണ്ട് അതിനെ തടുത്തു. അവ പരസ്പരം ഇടിച്ച് ആകാശത്ത് വലിയ തീപ്പൊരികൾ ചിതറി. യുദ്ധം അതിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ ഏറ്റവും ദിവ്യവും അപ്രതിരോധ്യവുമായ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രം' (ദേവേന്ദ്രന്റെ അസ്ത്രം) വില്ലിൽ തൊടുത്തു. എന്നിട്ട് ലോകപ്രശസ്തമായ ഈ സത്യവാചകം (സത്യസങ്കല്പം) ഉരുവിട്ടു: "ധർമ്മാത്മാ സത്യസന്ധശ്ച രാമോ ദാശരഥിര്യദി । പൗരുഷേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വഃ ശരൈനം ജഹി രാവണിമ് ॥" (ദശരഥപുത്രനായ ശ്രീരാമൻ തികഞ്ഞ ധർമ്മിഷ്ഠനും സത്യവാനും ആണെങ്കിൽ, പൗരുഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് തുല്യമായി മറ്റാരുമില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ... അല്ലയോ അസ്ത്രമേ, നീ പോയി ഈ രാവണപുത്രനെ വധിക്കുക!) ശ്രീരാമന്റെ നാമവും സത്യവും ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ആ ഇന്ദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. അത് ഒരു കൊള്ളിമീൻ പോലെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞ് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ കഴുത്തറുത്തു. കിരീടം വെച്ച ആ വലിയ തല നിലംപതിച്ചു. മൂലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന, ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലും പരാജയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാമായാവിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് അങ്ങനെ അതേ ഇന്ദ്രൻ്റെ തന്നെ അസ്ത്രമായ ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ മരണത്തിന് കീഴടങ്ങി. ഇന്ദ്രജിത്ത് മരിച്ചതുകണ്ട് വാനരസേനയും ദേവന്മാരും ആകാശത്തുനിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. വാനരന്മാർ സന്തോഷം കൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്തു. മുറിവുകളോടെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് മടങ്ങിയെത്തിയ ലക്ഷ്മണനെ ശ്രീരാമൻ ഓടിച്ചെന്ന് കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും, തന്റെ മടിയിലിരുത്തി വാത്സല്യത്തോടെ തലോടി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണം രാവണന് യുദ്ധത്തിൽ ഏൽക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രഹരമായിരുന്നു.{{തെളിവ്}} ===രാവണവധം=== {{Unreferenced section}} തന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന വാർത്ത രാവണനെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ തകർത്തു. അവന്റെ പുത്രശോകം വൈകാതെ കൊടുംകോപമായി മാറി. 'മായാസീതയെ' ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥ സീതയെ താൻ കൊല്ലുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ വലിയൊരു വാളുമെടുത്ത് അശോകവനത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞു. രാവണൻ വാളുമായി വരുന്നത് കണ്ട് സീതാദേവി ഭയന്നുവിറച്ചു. എന്നാൽ 'സുപാർശ്വൻ' എന്ന ബുദ്ധിമാനും ധർമ്മിഷ്ഠനുമായ ഒരു മന്ത്രി രാവണനെ തടഞ്ഞുനിർത്തി. "അല്ലയോ മഹാരാജാവേ, ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അങ്ങയെപ്പോലൊരു വീരന് ചേർന്നതല്ല. അത് ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്. ഈ കോപം മുഴുവൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ രാമനോട് കാണിക്കുക" എന്ന് അവൻ ഉപദേശിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അല്പം ശാന്തനായ രാവണൻ സീതയെ വധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണശേഷം അത്യധികം ക്രുദ്ധനായി മാറിയ രാവണൻ വിരൂപാക്ഷൻ്റെ കീഴിലുള്ള തൻ്റെ ശേഷിച്ച സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. ലങ്കയെങ്ങും വിധവകളുടെയും ഉറ്റവരെ നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെയും വിലാപങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കാമിച്ചത് കൊണ്ടും രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചതും മൂലമാണ് തങ്ങൾക്ക് ഈ ദുർഗതി വന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞു അവർ ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണനും വിരൂ പാക്ഷനും അതിക്രൂരമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. വിരൂപാക്ഷനെ സുഗ്രീവൻ വധിച്ചു. ഇത് കണ്ട സംഹാരരുദ്രനായി മാറിയ രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച മാരകാസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഒറ്റയടിക്ക് ലക്ഷക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീണു. തൻ്റെ പ്രിയ വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീഴുന്നതു കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ രാവണനെ തടയാനായി മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണന്റെ കൃത്യതയാർന്ന അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ പതറിയ രാവണൻ, ഒടുവിൽ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതും അമോഘവുമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യവേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പ്രയോഗിച്ചു. ഇടിമിന്നൽ പോലെ പാഞ്ഞെത്തിയ ആ വേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ മാറിടം പിളർന്ന് തുളഞ്ഞുകയറുകയും, ലക്ഷ്മണൻ ചോരവാർന്ന് ബോധരഹിതനായി നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു. രാവണന്റെ ആക്രമണങ്ങളെ തടുത്ത് നിർത്തി ,ശ്രീരാമൻ രാവണനെ ലങ്കയിലേക്ക്. പാലായനം ചെയ്യിപ്പിച്ചു,തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണൻ്റെ ശരീരത്തിൽ തറച്ച വേൽ പിഴുതുമാറ്റിയെങ്കിലും ലക്ഷ്മണൻ അബോധാവസ്ഥയിൽത്തന്നെ തുടർന്നു . തന്റെ ജീവനായ അനുജൻ ചേതനയറ്റ് കിടക്കുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം തകർന്ന് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ലക്ഷ്മണനില്ലാത്ത ഒരു വിജയവും സീതയും തനിക്ക് ആവശ്യമില്ലെന്നും, താനും ഇവിടെവെച്ച് ജീവനൊടുക്കുമെന്നും പറഞ്ഞ് വിലപിച്ച രാമനെ വാനര വൈദ്യനായ സുഷേണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ നാഡിമിടിപ്പ് നിലച്ചിട്ടില്ലെന്നും അവൻ മരിച്ചിട്ടില്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കിയ സുഷേണൻ, ഹിമാലയത്തിലെ ദ്രോണഗിരി പർവ്വതത്തിൽ പോയി വിശല്യകരണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവരക്ഷാ ഔഷധങ്ങൾ വീണ്ടും കൊണ്ടുവരാൻ ഹനുമാനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒട്ടും സമയം കളയാതെ ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന ഹനുമാൻ, ഔഷധങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ആ പർവ്വതശിഖരം മുഴുവനായി വീണ്ടും വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ഒറ്റപ്പറക്കലിന് ലങ്കയിലെത്തിച്ചു. സുഷേണൻ ആ ദിവ്യൗഷധം ചതച്ച് ലക്ഷ്മണന്റെ മൂക്കിലേക്ക് മണപ്പിച്ചതും, ശരീരത്തിലെ കൊടിയ വിഷം ഇല്ലാതായി, മുറിവുകളെല്ലാം ഉണങ്ങി ലക്ഷ്മണൻ സുഖനിദ്രയിൽ നിന്നെഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനോട് തനിക്കുവേണ്ടി സമയം പാഴാക്കാതെ അധർമ്മിയായ രാവണനെ വധിക്കാനുള്ള പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അനുജൻ പൂർണ്ണ സൗഖ്യത്തോടെ തിരിച്ചുവന്നതിൽ അതിയായ ആശ്വാസവും, ലക്ഷ്മണനെ ഈ അവസ്ഥയിലാക്കിയ രാവണനോട് അടക്കാനാവാത്ത ക്രോധവും പൂണ്ട ശ്രീരാമൻ ആ നിമിഷം പോർക്കളത്തിൽ വെച്ച് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഇന്ന് ഒന്നുകിൽ രാവണൻ, അല്ലെങ്കിൽ രാമൻ! ഇന്ന് ഈ പോർക്കളത്തിൽ നിന്ന് രാവണൻ ജീവനോടെ തിരികെ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, എന്റെ സർവ്വകോപവും അവന്റെ മേൽ പതിക്കും, ലോകം മുഴുവൻ ഇന്ന് രാവണന്റെ അന്ത്യത്തിന് സാക്ഷിയാകും." വീണ്ടും സകല സന്നാഹങ്ങളോടെയും അന്തിമയുദ്ധത്തിനായി രാവണൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ എത്തി. രാമനും രാവണനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം തുടങ്ങി. രാവണൻ വലിയൊരു രഥത്തിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുനിന്നുമാണ് യുദ്ധം ചെയ്തിരുന്നത്. ഈ അസമമായ പോരാട്ടം ആകാശത്തുനിന്ന് വീക്ഷിച്ചിരുന്ന ദേവേന്ദ്രൻ, ഉടൻതന്നെ തന്റെ ദിവ്യമായ രഥവും സാരഥിയായ 'മാതലി'യെയും ശ്രീരാമന് സഹായമായി അയച്ചുകൊടുത്തു. ഇന്ദ്രന്റെ അതിശക്തമായ വില്ലും കവചവും അമ്പുകളും മാതലി രാമന് നൽകി. ശ്രീരാമൻ ആ ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി രാവണനുമായി തുല്യശക്തിയിലുള്ള പോരാട്ടം തുടർന്നു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള അവസാന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അത് കാണാനായി ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, മഹർഷിമാർ തുടങ്ങിയ സകല ദിവ്യപുരുഷന്മാരും തങ്ങളുടെ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ആകാശത്ത് തിങ്ങിനിറഞ്ഞു. ആകാശവും ഭൂമിയും സമുദ്രങ്ങളും ഒരുപോലെ വിറകൊള്ളുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം. രാമന്റെ കോദണ്ഡത്തിൽ നിന്നും രാവണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നും പുറപ്പെട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ പരസ്പരം തട്ടിത്തെറിച്ച് ആകാശത്ത് വൻ അഗ്നിഗോളങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. രാവണനയച്ച അതി മാരകമായ ത്രിശൂലം രാമബാണങ്ങളെ തകർത്തു കൊണ്ട് മുന്നേറിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ കൊടുത്തയച്ച വേൽ കൊണ്ട് രാമൻ അതിനെ തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ അസാധാരണമായ തീവ്രതയും ഭംഗിയും കണ്ട് ആകാശത്തുനിന്ന ദേവന്മാരും ഋഷികളും വിസ്മയിച്ചുപോയി. പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റേതെങ്കിലും ഒരു വസ്തുവിനോടോ യുദ്ധത്തോടോ ഇതിനെ ഉപമിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതിന് തുല്യമായി മറ്റൊന്നും കണ്ടെത്താൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഒന്നടങ്കം ഈ യുദ്ധത്തെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ട് വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ എക്കാലത്തെയും പ്രസിദ്ധമായ ഈ ശ്ലോകം ഉരുവിട്ടു: ഗഗനം ഗഗനാകാരം സാഗരഃ സാഗരോപമഃ രാമരാവണയോര്യുദ്ധം രാമരാവണയോരിവ (ആകാശത്തിന് തുല്യമായി ആകാശം മാത്രമേയുള്ളൂ, സമുദ്രത്തിന് ഉപമിക്കാൻ സാക്ഷാൽ സമുദ്രം മാത്രമേയുള്ളൂ; അതുപോലെ ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടക്കുന്ന ഈ മഹാപോരാട്ടത്തിന് ഉപമയായി രാമ-രാവണ യുദ്ധം അല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല!) വിശ്രമമില്ലാതെ ചെയ്ത യുദ്ധം അനേക സമയം നീണ്ടുനിന്നു. രാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണൻ തളർന്നു, എന്നാൽ ശ്രീരാമനും കടുത്ത യുദ്ധം കാരണം ക്ഷീണിതനായിരുന്നു. രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തികൾ ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്ന സമയം. അപ്പോൾ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് മഹർഷിയായ 'അഗസ്ത്യമുനി' കടന്നുവന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ക്ഷീണം മാറ്റാനും ശത്രുവിനെ വധിക്കാനുള്ള ഊർജ്ജം നൽകാനുമായി അഗസ്ത്യൻ ശ്രീരാമന് സൂര്യദേവനെ സ്തുതിക്കുന്ന അതിശക്തമായ 'ആദിത്യഹൃദയം' എന്ന മഹാമന്ത്രം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ചുതന്നെ ശ്രീരാമൻ മൂന്നുതവണ വെള്ളമെടുത്ത് ആചമിച്ച് ആദിത്യഹൃദയം ഭക്തിയോടെ ജപിച്ചു. അതോടെ രാമന്റെ എല്ലാ ക്ഷീണവും മാറി, മുഖത്ത് പൂർണ്ണമായ ഊർജ്ജവും ദിവ്യമായ തേജസ്സും തിരികെവന്നു. പുതിയ ഊർജ്ജത്തോടെ ശ്രീരാമൻ യുദ്ധം തുടർന്നു. എന്നാല് യുദ്ധരംഗത്ത് രാവണൻ അനേകം ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടു. രാവണരഥത്തിന്മുകളിൽ പെൺതത്തകൾ വന്നിരുന്നു ചിലച്ചു,രഥം പോകുന്ന ദിക്കിലെല്ലാം കഴുകന്മാർ വട്ടമിട്ടു പറന്നു,ആകാശത്ത് കൊള്ളിമീനുകൾ മിന്നി,കുറുക്കന്മാർ ഓരിയിട്ടു. വിജയിക്കുമെന്നുറപ്പിച്ചു രാമനും മരിക്കും എന്നുറപ്പിച്ചു രാവണനും വാശിയോടെ പൊരുതി. കോപം കൊണ്ട് അടിമുടി വിറച്ച രാഘവൻ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് രാവണന്റെ പത്തു തലകളും ഒന്നൊന്നായി അറുത്തുവീഴ്ത്തി. എന്നാൽ അത്ഭുതമെന്നു പറയട്ടെ, തലകൾ അറുത്തുവീഴ്ത്തിയ സ്ഥാനത്ത് വീണ്ടും പുതിയ തലകൾ മുളച്ചുവന്നു! നൂറുകണക്കിന് തവണ രാമൻ അവന്റെ തലകളും കൈകളും അറുത്തിട്ടും രാവണൻ മരിച്ചില്ല. തന്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ നിഷ്ഫലമാകുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ അല്പം ചിന്തയിലാണ്ടു. ഈ സമയം സാരഥിയായ മാതലി ശ്രീരാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: "ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ചിന്തിച്ചു അങ്ങ് സമയം കളയരുത് പ്രഭോ, രാവണന്റെ മരണസമയം അടുത്തെത്തിക്കഴിഞ്ഞു,സാധാരണ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇവനെ കൊല്ലാനാകില്ല. ഇനി അങ്ങ് ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചാലും." ഇതുകേട്ട് ശ്രീരാമൻ, മുൻപ് അഗസ്ത്യമുനി നൽകിയതും സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ അമോഘമായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' പുറത്തെടുത്തു. വായുദേവന്റെ വേഗവും അഗ്നിയുടെ തേജസ്സും വജ്രായുധത്തിന്റെ മൂർച്ചയും മേരുപർവ്വതിൻറെ ഭാരമുള്ള ആ അസ്ത്രത്തെ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ശ്രീരാമൻ കോദണ്ഡത്തിൽ (വില്ലിൽ) ബന്ധിച്ചു. സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ശ്രീരാമൻ ആ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ആകർണ്ണാന്തം വലിച്ചു രാവണന്റെ വക്ഷസിലേക്ക് (ഹൃദയത്തിലേക്ക്) ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിച്ചു. വലിയ ശബ്ദത്തോടെ,ഭൂമി കുലുക്കിക്കൊണ്ട് ഇടിത്തീപോലെ പാഞ്ഞുചെന്ന ആ അസ്ത്രം രാവണന്റെ വിശാലമായ മാറിടം പിളർന്നു. അവന്റെ ഹൃദയം തകർത്ത്, അവന്റെ പ്രാണനും അപഹരിച്ച ശേഷം, ആ അസ്ത്രം ഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച് രക്തം കഴുകിക്കളഞ്ഞ് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ ആവനാഴിയിൽ തന്നെ വന്നുചേർന്നു. കയ്യിൽ നിന്ന് വില്ലും അമ്പും താഴെവീണ്, മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാബലവാനായ രാക്ഷസരാജാവ് രാവണൻ ജീവനറ്റ് തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്നും താഴേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ മരിച്ചതുകണ്ട് അവശേഷിച്ച രാക്ഷസന്മാർ നാലുപാടും ചിതറിയോടി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഗന്ധർവ്വന്മാർ പാട്ടുപാടി, അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ലക്ഷ്മണനുമടക്കം വാനരസേനയാകെ അതിയായ ആഹ്ലാദത്തോടെ രാമന് ജയാകാരം മുഴക്കി.{{തെളിവ്}} നീതിയും ധർമ്മവും വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു, തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെ പൂർണ്ണമായ വിജയം അങ്ങനെ ശ്രീരാമനിലൂടെ പൂർത്തിയായി. ===സീതാസ്വീകാര്യം=== {{Unreferenced section}} രാവണൻ മരിച്ചതറിഞ്ഞു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പത്നിമാർ അലമുറയിട്ടുകൊണ്ട് യുദ്ധക്കളത്തി ലേക്ക് ഓടിവന്നു. രാവണന്റെ ചേതനയറ്റ ശരീരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകിടക്കുന്ന രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ വീണ് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മണ്ഡോദരി പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ ലങ്കാധിപതീ, ദേവേന്ദ്രനെയും യമനെയും കുബേരനെയും വരുണനെയും വരെ വിറപ്പിച്ച, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും കാൽക്കൽ കൊണ്ടുവന്ന അങ്ങയെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന് ഒരിക്കലും വധിക്കാൻ കഴിയില്ല! അങ്ങ് പരാജയപ്പെട്ടത് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ മുന്നിലല്ല. ആദിയും മദ്ധ്യവും അന്തവുമില്ലാത്ത സാക്ഷാൽ സനാതനനായ പരമാത്മാവ് (മഹാവിഷ്ണു) ആണ് രാമനായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നത്. സമസ്ത ലോകങ്ങളുടെയും നന്മയ്ക്കായി, അങ്ങയെപ്പോലുള്ള അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുഭഗവാൻ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചതാണ്. രാമനെ സേവിക്കാനായി വന്ന വാനരന്മാർ മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ ദേവന്മാരാണ്. പണ്ട് ജനസ്ഥാനത്തിൽ വെച്ച് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ രാമൻ ഒറ്റയ്ക്ക് വധിച്ചപ്പോൾത്തന്നെ രാമന്റെ ഈശ്വരീയത ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞതാണ്. എന്നാൽ അങ്ങയുടെ കാമവും അഹങ്കാരവും ആ സത്യം കാണാൻ അങ്ങയെ അനുവദിച്ചില്ല." തുടർന്ന് സീതാദേവിയെ അപഹരിച്ച രാവണന്റെ കൊടുംപാപത്തെയും അതിന്റെ കർമ്മഫലത്തെയും ഓർത്ത് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു: "സൗന്ദര്യത്തിലോ, കുലീനതയിലോ, സ്നേഹത്തിലോ, ഭക്തിയിലോ ഞാൻ സീതയേക്കാൾ ഒട്ടും പിന്നിലായിരുന്നില്ല. എന്നിട്ടും മോഹം കാരണം അങ്ങ് എന്നെ അവഗണിച്ച് സീതയെ ആഗ്രഹിച്ചു. ഒരു പതിവ്രതയുടെ കണ്ണീർ വെറുതെ നിലത്തു വീഴില്ല; സീതാദേവിയുടെ ആ കണ്ണീർത്തുള്ളികളാണ് ഇന്ന് ലങ്കയെയും അങ്ങയുടെ വംശത്തെയും അങ്ങയെത്തന്നെയും അഗ്നിയായി എരിച്ചു കളഞ്ഞത്. നന്മ ചെയ്തവൻ നന്മയും തിന്മ ചെയ്തവൻ തിന്മയും അനുഭവിക്കും എന്ന കർമ്മനിയമം അങ്ങയുടെ കാര്യത്തിൽ സത്യമായി. അങ്ങ് ചെയ്ത മഹാപാപങ്ങളുടെ ഭാരമാണ് ഇന്ന് അങ്ങയെ ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചത്." ലങ്കയുടെ പ്രതാപവും മക്കളും ഭർത്താവും എല്ലാം ഒരൊറ്റ തെറ്റുകൊണ്ട് നഷ്ടപ്പെട്ടല്ലോ എന്ന് ഓർത്ത് മനംനൊന്ത് മണ്ഡോദരി രാവണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് വീണ് ബോധരഹിതയായി. രാവണൻ മരിച്ചുവീണതുകണ്ട് വിഭീഷണൻ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു.രാവണൻ്റെ ജഡം വിധിപ്രകാരം ദഹിപ്പിക്കാനും അന്തപ്പുര സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനും രാമൻ വിഭീഷണോട് കൽപ്പിച്ചു. എന്നാൽ അങ്ങേയറ്റം അധർമ്മിയായിരുന്ന, മറ്റുള്ളവരെ ദ്രോഹിച്ച ഒരു വ്യക്തിക്ക് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ വിഭീഷണൻ ആദ്യം മടികാണിച്ചു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഒരു ഉപദേശം നൽകി: "മരണാന്താനി വൈരാണി നിർവൃത്തം നഃ പ്രയോജനം" (മരണത്തോടെ എല്ലാ ശത്രുതയും അവസാനിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായി. ഇവൻ എനിക്ക് സഹോദരനെപ്പോലെയാണ്, അതിനാൽ നീ ഇവന് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക.) ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിഭീഷണൻ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ, ഒരു മഹാരാജാവിന് നൽകേണ്ട എല്ലാ ബഹുമാനങ്ങളോടും കൂടി രാവണന്റെ ശവസംസ്കാരം നടത്തി. തുടർന്ന് ശ്രീരാമന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലക്ഷ്മണൻ വിഭീഷണനെ ലങ്കയുടെ പുതിയ രാജാവായി കിരീടമണിയിച്ചു . വിജയശ്രീലാളിതനായ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാനെ അയച്ച് ഈ സന്തോഷവാർത്ത സീതാദേവിയെ അറിയിച്ചു. വിഭീഷണൻ സീതയെ രാജകീയമായി അണിയിച്ചൊരുക്കി ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തിച്ചു. എന്നാൽ അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ മുഖത്ത് വലിയ ഗൗരവമായിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ അപവാദങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ പരുഷമായി സംസാരിച്ചു: "ഞാൻ ഈ യുദ്ധം ചെയ്തത് എന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ മാനം കാക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. അന്യനായ ഒരു പുരുഷന്റെ (രാവണന്റെ) വീട്ടിൽ ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ നിന്നെ തിരികെ സ്വീകരിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല. നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹൃദയം തകർന്ന സീതാദേവി കണ്ണീരോടെ തന്റെ പാതിവ്രത്യം ലോകത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. ദേവി ലക്ഷ്മണനോട് അഗ്നികുണ്ഡം ഒരുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖത്തോടെ അഗ്നി ഒരുക്കി. സീതാദേവി കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് അഗ്നിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചു: "എന്റെ മനസ്സ് രാമനിൽ നിന്നും ഒരു നിമിഷം പോലും വ്യതിചലിച്ചിട്ടില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ, അല്ലയോ അഗ്നിദേവാ, അങ്ങ് എന്നെ സംരക്ഷിച്ചാലും." ഇത്രയും പറഞ്ഞ് സീത ജ്വലിക്കുന്ന തീയിലേക്ക് എടുത്തുചാടി. അത് കണ്ട വാനരന്മാരും രാക്ഷസസ്ത്രീകളും അലമുറയിട്ടു കരഞ്ഞു . അത്രക്ക് ഉച്ചത്തിലുള്ള ഒരു വിലാപം ലോകത്ത് മുൻപ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല. സീതാദേവി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തപ്പോൾ, ദേവേന്ദ്രൻ, യമധർമ്മൻ, വരുണൻ, കുബേരൻ, പരമശിവൻ എന്നിവർക്കൊപ്പം സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മദേവനും ആകാശത്തുനിന്ന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ലങ്കയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നു. ലോകസൃഷ്ടാവായ സാക്ഷാൽ പരമാത്മാവായിരുന്നിട്ടും, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ സീതയെ അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് വിധേയയാക്കുന്ന ശ്രീരാമന്റെ പെരുമാറ്റം കണ്ട് ദേവന്മാർ ചോദിച്ചു: "അല്ലയോ സർവ്വലോകനാഥാ, സമസ്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും സ്രഷ്ടാവും രക്ഷകനുമായ അങ്ങ് എന്തിനാണ് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നത്? സീത അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് അങ്ങ് എങ്ങനെയാണ് ഒരു ഭാവഭേദവുമില്ലാതെ നോക്കിനിൽക്കുന്നത്?" അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് ദേവന്മാരോട് പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ആത്മാനം മാനുഷം മന്യേ രാമം ദശരഥാത്മജം | സോഹം യശ്ച യതശ്ചാഹം ഭഗവാംസ്തദ് ബ്രവീതു മേ ||" (ഞാൻ എന്നെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനായും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനായ രാമനായും മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. സത്യത്തിൽ ഞാൻ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് ഞാൻ വന്നത്? ഭഗവാനേ, അങ്ങ് തന്നെ അത് എനിക്ക് വ്യക്തമാക്കി തന്നാലും). ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിനയം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മദേവൻ അത്യധികം ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ യഥാർത്ഥ ദിവ്യത്വം വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, നീ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല. സാക്ഷാൽ പരബ്രഹ്മവും, ശംഖ്-ചക്ര-ഗദാധാരിയുമായ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവാണ് നീ. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത, സനാതനനായ സാക്ഷാൽ നാരായണനാണ് അങ്ങ്. അങ്ങയുടെ പ്രിയപത്നിയായ സീതാദേവി മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരമാണ്. ലോകങ്ങളെ മുഴുവൻ ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന അധർമ്മിയായ രാവണനെ നിഗ്രഹിക്കാനും ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും വേണ്ടിയാണ് അങ്ങ് മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ദശരഥന്റെ മകനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചത്. ഇപ്പോൾ രാവണനെ വധിച്ച് അങ്ങയുടെ അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ അങ്ങയുടെ ലീലകൾ പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ അങ്ങേക്ക് സ്വധാമമായ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം. അങ്ങയുടെ നാമവും ചരിതവും ഭക്തിയോടെ സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനവും ശാശ്വതമായ മുക്തിയും ലഭിക്കും." ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ മഹാസ്തുതിയിലൂടെ ശ്രീരാമൻ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും വ്യക്തമായി. അഗ്നികുണ്ട്ഡത്തിൽ നിന്നും അഗ്നിദേവൻ സീതയെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ രാഘവാ,ഇതാ അങ്ങയുടെ ധർമ്മപത്നി സീത,ഇവൾ യാതൊരു കളങ്കവുമേൽക്കാത്തവളാണ്, ഇവൾ മനസ്സ് കൊണ്ടോ വാക്ക് കൊണ്ടോ പ്രവൃത്തി കൊണ്ടോ ഹൃദയം കൊണ്ടോ അങ്ങയെ വിട്ടു നടന്നിട്ടില്ല,സീതയെ അങ്ങ് സ്വീകരിക്കുക,എന്നോട് മറുത്തു ഒന്നും പറയേണ്ട,ഇതെൻ്റെ ഉത്തരവ് തന്നെ ആണ്." അഗ്നിദേവൻ,യാതൊരു പോറലുമേൽക്കാതെ സീതയെ രാമന് സമർപ്പിച്ചു. സീതയെ സസന്തോഷം സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് രാമൻ പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ വഹ്നിദേവ,സീതയുടെ പരിശുദ്ധിയിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവുമില്ല,മൂന്നുലോകത്തിനും സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ വിശ്വാസമുണ്ടാകുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ്,ഈ അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യാൻ സീതയെ ഞാൻ അനുവദിച്ചത്. സൂര്യനിൽ നിന്നും പ്രകാശത്തിന് വേർപെട്ടു നിൽക്കാൻ സാധിക്കാത്തത് പോലെ എന്നിൽ നിന്നും സീതയെ വേർപെടുത്താൻ യാതൊരു ശക്തിക്കും സാധ്യമല്ല." അനന്തരം അയോധ്യയിൽ ചെന്ന് രാജാവായി വാണു മാതാക്കളെയും സോദരന്മാരെയും പ്രജകളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുക എന്ന്, മഹാദേവൻ രാമനെ ആശീർവദിച്ചു.തുടർന്ന് സ്വർഗത്തിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്ന ദശരഥ മഹാരാജാവും രാമനെയും സീതയെയും ലക്ഷ്മണനേയും അനുഗ്രഹിച്ചു.രാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ദശരഥൻ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ,അദ്ദേഹം പണ്ട് മരണത്തിന് തൊട്ടു മുൻപ് കൈകേയിക്കു നൽകിയ: "നിന്റെ പുത്രനോട് കൂടി നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു" എന്ന ശാപം പിൻവലിക്കണമേയെന്നു രാമൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു.തൻ്റെ പ്രിയപുത്രൻറെ മഹത്വത്തിൽ സംപ്രീതനായ ദശരഥൻ അപ്രകാരം ചെയ്തു സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ദേവേന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ ശ്രീരാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ ദേവേന്ദ്രനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത് ഇതായിരുന്നു: "എനിക്കുവേണ്ടി യുദ്ധം ചെയ്ത് ജീവൻ വെടിഞ്ഞ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട വാനരന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും ജീവിച്ചുവരണം." തൻ്റെ ആശ്രിതരോടുള്ള ശ്രീരാമന്റെ അളവറ്റ സ്നേഹം കണ്ട് അതികഠിനമായ ആ വരം ദേവേന്ദ്രൻ നൽകി. ആകാശത്തുനിന്ന് അമൃത് പെയ്തിറങ്ങി. അതോടെ യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചുവീണ വാനരന്മാരെല്ലാം നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു വന്നു. വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കാൻ പോവുകയായിരുന്നു. സമയത്തിന് അയോദ്ധ്യയിൽ എത്തിയില്ലെങ്കിൽ അനുജൻ ഭരതൻ അഗ്നിയിൽ ചാടി ജീവനൊടുക്കുമെന്ന് ശ്രീരാമന് അറിയാമായിരുന്നു. അതിനാൽ അതിവേഗം അയോദ്ധ്യയിൽ എത്താനായി വിഭീഷണൻ കുബേരന്റെ ദിവ്യവാഹനമായ 'പുഷ്പകവിമാനം' കൊണ്ടുവന്നു. മനസ്സുകൊണ്ട് വിചാരിക്കുന്നിടത്ത് അതിവേഗം പറന്നെത്താനും, എത്ര പേർ കയറിയാലും വീണ്ടും ഒരാൾക്ക് കൂടി ഇരിക്കാൻ സ്ഥലം സ്വയം വലുതാകാനും കഴിവുള്ള അത്ഭുത വാഹനമായിരുന്നു അത്. ശ്രീരാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും വിമാനത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേകം കാണാൻ തങ്ങൾക്കും ആഗ്രഹമുണ്ടെന്ന് സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനും മറ്റ് വാനരവീരന്മാരും പറഞ്ഞു. ശ്രീരാമൻ സന്തോഷത്തോടെ അവരെയെല്ലാം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി. വിമാനം ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ കടന്നുവന്ന വഴികളിലെ സേതുബന്ധനവും, ദണ്ഡകാരണ്യവുമെല്ലാം രാമൻ സീതയ്ക്ക് കാണിച്ച് കൊടുത്തു. കിഷ്കിന്ധയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ പോകുമ്പോൾ സീതാദേവി ഒരു ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു: "സുഗ്രീവ പത്നിയായ താര, രുമ തുടങ്ങിയ കിഷ്കിന്ധയിലെ വാനരസ്ത്രീകളെക്കൂടി നമുക്ക് അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം." സീതയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം പുഷ്പകവിമാനം കിഷ്കിന്ധയിൽ ഇറങ്ങുകയും അവിടെയുള്ള സകല വാനരസ്ത്രീകളെയും പട്ടാഭിഷേകം കാണാനായി വിമാനത്തിൽ കയറ്റുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===പട്ടാഭിഷേകം=== {{Unreferenced section}} പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ അയോദ്ധ്യ ലക്ഷ്യമാക്കി പറന്ന ശ്രീരാമനും സംഘവും പ്രയാഗയിലെ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ഇറങ്ങി. അന്ന് വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്ന ദിവസമായിരുന്നു. മഹർഷി അവരെ അതിഥികളായി സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. താൻ വന്ന വിവരവും വനത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങളും ഭരതനെ അറിയിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ അവിടെവെച്ച് ഹനുമാനെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് അയച്ചു. ഭരതന്റെ മുഖഭാവം ശ്രദ്ധിക്കണമെന്നും, അവന് രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ താൻ കാട്ടിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങാമെന്നും രാമൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു. ഒരു മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഹനുമാൻ ആദ്യം ശൃംഗിവേരപുരത്തിൽ ചെന്ന് രാമന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ഗുഹനെ കണ്ട് രാമൻ വരുന്ന വിവരം അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഭരതന്റെ അരികിലെത്തി. അവിടെക്കണ്ട കാഴ്ച ഹനുമാനെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ഒരു രാജാവാകേണ്ട ഭരതൻ, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മെലിഞ്ഞുണങ്ങി, ജടാവൽക്കലങ്ങൾ ധരിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾക്ക് കാവലിരുന്ന് ഒരു സന്യാസിയെപ്പോലെ ജീവിക്കുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമൻ സീതാദേവിക്കും ലക്ഷ്മണനുമൊപ്പം വരുന്നുണ്ടെന്ന വാർത്ത ഹനുമാൻ അറിയിച്ചപ്പോൾ, സന്തോഷം കൊണ്ട് ഭരതൻ ഹനുമാനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും വിലമതിക്കാനാവാത്ത സമ്മാനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ വരുന്ന വിവരമറിഞ്ഞ് ഭരതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശത്രുഘ്നൻ അയോദ്ധ്യാ നഗരത്തെ ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി. വർഷങ്ങളായി ഉത്സവങ്ങളില്ലാതിരുന്ന അയോദ്ധ്യ വീണ്ടും ഉണർന്നു. നിരത്തുകൾ വൃത്തിയാക്കി പനിനീർ തളിച്ചു, വീടുകളിലും കൊട്ടാരത്തിലും കൊടിതോരണങ്ങൾ കെട്ടി, വഴികളിൽ പൂക്കൾ വിതറി. അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങളും മന്ത്രിമാരും രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൈകേയിയും എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട രാമനെ വരവേൽക്കാനായി വലിയ ആവേശത്തോടെ നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. പെട്ടെന്ന് ആകാശത്ത് സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന പുഷ്പകവിമാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ജനങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ രാമനാമം ജപിച്ചു. വിമാനം നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഇറങ്ങിയതും, ഭരതൻ ഓടിച്ചെന്ന് രാമനെ വണങ്ങി. രാമൻ ഭരതനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വാത്സല്യത്തോടെ നെറുകയിൽ ചുംബിച്ചു. തുടർന്ന് ഭരതൻ താൻ പതിനാലു വർഷമായി പൂജിച്ചിരുന്ന രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വെച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "ഭണ്ഡാരങ്ങളും ധാന്യപ്പുരകളും കൊണ്ട് സമൃദ്ധമായ അങ്ങയുടെ രാജ്യം ഇതാ ഞാൻ തിരികെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു.അങ്ങ് തന്ന ഈ വലിയ ചുമതല ഞാൻ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റി. അങ്ങയെ രാജാവായി കാണുന്നതോടെ എന്റെ ജനനം സഫലമായി." ഭരതന്റെ ഈ സ്നേഹവും ഭക്തിയും കണ്ട് സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും കണ്ണീരണിഞ്ഞു. പുഷ്പകവിമാനത്തെ രാമൻ അതിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയായ കുബേരൻ്റെ പക്കലേക്ക് പറഞ്ഞയച്ചു. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സ്മരിച്ചാൽ രാമൻ്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കൊള്ളാമെന്ന് പുഷ്പകം രാമനോട് ഉണർത്തിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സഹോദരന്മാരും വനവാസരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, മുടിവെട്ടി കുളിച്ച്, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളും വിലപിടിപ്പുള്ള ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു. സുമന്ത്രർ അതിമനോഹരമായ ഒരു രാജകീയ രഥം കൊണ്ടുവന്നു. ശ്രീരാമനും സീതാദേവിയും ആ രഥത്തിൽ കയറി. ആ രഥത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാൺ സാക്ഷാൽ ഭരതൻ പിടിച്ചു. ശത്രുഘ്നൻ രാമന് മീതെ വെൺകൊറ്റക്കുട ചൂടി. ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ഇരുവശവും നിന്ന് വെഞ്ചാമരം വീശി. സുഗ്രീവൻ 'ശത്രുഞ്ജയൻ' എന്ന ആനയുടെ പുറത്തേറി. ഹനുമാനും മറ്റ് വാനരന്മാരും മനുഷ്യരൂപമെടുത്ത് അവർക്കൊപ്പം നടന്നു. വലിയ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ജനങ്ങളുടെ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങളുടെയും അകമ്പടിയോടെ ആ മഹാഘോഷയാത്ര അയോദ്ധ്യയുടെ രാജവീഥികളിലൂടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ കൊട്ടാരത്തിൽ ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ ശ്രീരാമനെയും സീതാദേവിയെയും രത്നഖചിതമായ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. വാനരന്മാർ നാല് സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ഞൂറ് നദികളിൽ നിന്നും സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളിൽ പുണ്യതീർത്ഥം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി തുടങ്ങിയ മഹർഷിമാർ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ആ തീർത്ഥം ഉപയോഗിച്ച് ശ്രീരാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. തുടർന്നു വൈവസ്വതമനു, ഇക്ഷ്വാകു തുടങ്ങിയ സൂര്യവംശ രാജാക്കന്മാർ ചൂടിയതും ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ രത്നകിരീടം വസിഷ്ഠമഹർഷി ശ്രീരാമന്റെ ശിരസ്സിൽ അണിയിച്ചു. അതോടെ ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ മഹാരാജാവായി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ വായുദേവൻ വഴി ഒരു ദിവ്യമായ സ്വർണ്ണമാലയും മുത്തുമാലയും രാമന് സമ്മാനിച്ചു. ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, ജാംബവാൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാവർക്കും വിലയേറിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി. അവസാനം ശ്രീരാമൻ അത്യന്തം മനോഹരവും വിലപിടിപ്പുള്ളതുമായ ഒരു മുത്തുമാല സീതാദേവിക്ക് നൽകി. സീതാദേവി അത് കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞ ശേഷം ഊരി കയ്യിൽപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട് സഭയിലുള്ള എല്ലാവരെയും നോക്കി. ദേവിയുടെ മനസ്സറിഞ്ഞ രാമൻ പറഞ്ഞു: "സീതേ, നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനും, ശക്തിയും ബുദ്ധിയും ഭക്തിയുമുള്ള ആൾക്ക് നീ അത് നൽകുക." ഒട്ടും വൈകാതെ സീതാദേവി ആ ദിവ്യമായ മുത്തുമാല പ്രിയഭക്തനായ ഹനുമാന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിച്ചു. ആ മാലയണിഞ്ഞ് ഹനുമാൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ തിളങ്ങി വിഭീഷണനും സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും രാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ സ്വന്തം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ രാജാവായി ചുമതലയേറ്റതോടെ, ധർമ്മവും നീതിയും സമാധാനവും കളിയാടുന്ന, ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഭരണകാലമായ 'രാമരാജ്യം' ആരംഭിച്ചു. രാമരാജ്യത്തിൽ ആരും രോഗം വന്നോ പട്ടിണി കിടന്നോ ആയുസ്സ് തികയാതെ അകാലത്തിൽ മരിച്ചില്ല , മോഷണമോ അക്രമങ്ങളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, അനാഥരോ വിധവകളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, പ്രകൃതിപോലും സമൃദ്ധിയായി നിലനിന്നു .{{തെളിവ്}} ലക്ഷ്മണൻ്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത ശ്രീരാമൻ ബ്രഹ്മയജ്ഞം , അശ്വമേധം,വാജപേയം തുടങ്ങിയ സകല സൽകർമ്മങ്ങളും ചെയ്തു. നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി. അനേകവർഷങ്ങൾ എല്ലാ മഹിമമകളോടും കൂടി രാമൻ ഭൂമി പാലിച്ചു. ==സീത പരിത്യാഗം - യാഥാർത്ഥ്യം== പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കും ധർമ്മ സംസ്ഥാപനത്തിനും അവതാരവേളയിൽ വിഷ്ണു ഭഗവാനും ലക്ഷ്മി ദേവിയും വിരഹം സഹിക്കുന്നു. അതുപോലെയാണ് ശ്രീരാമനും സീത ദേവിയും. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് അവിടെ വസിക്കുന്ന പ്രജകൾ. പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും സ്ഥാനമാണ് മഹാരാജാവിനും മഹാറാണിയ്ക്കുമുള്ളത്. അവരാണ് പ്രജകളുടെ മാതൃക . അവരുടെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ജനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും. സീതദേവിയ്ക്ക് നേരെ ആരോപണമുയർന്നപ്പോൾ , സീത ദേവി സ്വയം തന്നെ രാജ്യത്തിനും പ്രജകൾക്കും ഭർത്താവായ ശ്രീരാമനും വേണ്ടി രാജ്യമുപേക്ഷിക്കാൻ തയാറായി . ഇതിലൂടെ മഹാറാണിയുടെ കർത്തവ്യവും വിവാഹവേളയിൽ ഏത് ദുഃഖത്തിലും ഭർത്താവിനൊപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭർത്താവിന്റെ നല്ലതിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന വാക്കും സീത ദേവി പാലിക്കുന്നു.താൻ കാരണം മറ്റുള്ളവർ തന്റെ ഭർത്താവിനെ അപമാനിക്കുന്നത് ദേവിയ്ക്ക് സഹിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഗർഭിണിയായ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ ഒട്ടും തയാറായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സീത ദൃഢനിശ്ചയമെടുത്തിരുന്നു. രാജ്യമുപേക്ഷിച്ച് സീതയോടൊപ്പം പോവാൻ തയാറായാൽ അയോധ്യയിലെ തങ്ങളുടെ പ്രജകളാകുന്ന സന്താനത്തിന് തെറ്റായ മാതൃകയാണ് കാട്ടികൊടുക്കുന്നതെന്നും സീത രാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തന്റെ അനുജന്മാർ രാജസിംഹാസനം ഏറ്റെടുക്കില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ സീതയുടെ നിർണയം അംഗീകരിച്ചു എന്നാൽ സീതയുടെ പക്കൽ നിന്നും ഒരു വാക്ക് അദ്ദേഹം വാങ്ങി. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചതല്ലെന്നും താൻ കാരണമാണ് പോവുന്നതെന്നും കരുതണമെന്നാണ് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടത്. സീത നീറുന്ന മനസ്സോടെ പതിയുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ നോക്കുന്നത് സീതയുടെ പാതിവ്രത്യമാണ്. സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു എന്ന് വന്നാൽ തെറ്റ് ചെയ്യാത്ത സീത കുറ്റക്കാരിയാകും. ഭർത്താവിന്റെ സാമീപ്യം ഏറ്റവും അവശ്യമായ തന്റെ ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയെ, ഉപേക്ഷിക്കാൻ സാഹചര്യ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിനെ വിവശനാക്കിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആ കുറ്റം സ്വയം ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു , വിവാഹ വേളയിൽ എത് സാഹചര്യത്തിലും കൂടെയുണ്ടാകും എന്ന വാക്ക് പാലിക്കാൻ കഴിയാത്ത പശ്ചാതാപത്തിൽ. ദാമ്പത്യ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പരസ്പരമുള്ള സ്നേഹവും വിശ്വാസവുമാണ്. രാമൻ ഒരിക്കൽപോലും സീതയെ അവിശ്വസിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് മുഴുവൻ സീത മാത്രമായിരുന്നു. അശ്വമേധ യജ്ഞത്തിൽ ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യം ആവശ്യമായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാൽ കൂടി അദ്ദേഹം വേറെ വിവാഹം ചെയ്തില്ല, സീതയുടെ സ്വർണ പ്രതിമ തന്റെയൊപ്പം വയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അതേപോലെ സീത പോയതിന് ശേഷം രാമൻ രാജകീയ ആർഭാടങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചില്ല. വനത്തിൽ സീത കഴിയുന്ന പോലെ തന്നെ അദ്ദേഹവും സാധാരണ ജീവിതം നയിച്ചു. അതേപോലെ സുരക്ഷിതമായ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമ പരിസരത്താണ് സീതയെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അജ്ഞയാൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്. ഇതിലൂടെയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് സീതയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത സ്നേഹമാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് . ഇതാണ് ശ്രീരാമനെ മര്യാദ പുരുഷോത്തമനാക്കി മാറ്റുന്നത്. അതേപേലെ സീതയെ പതിവ്രതാ രത്‌നമാക്കുന്നതും. അതേ പോലെ രണ്ടാമതൊരു അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് രാമൻ സീതയെ കൊണ്ട് ചെയ്യിപ്പിക്കാൻ തയാറായില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭാവിയിലും സ്ത്രീകൾ ചെറിയ തെറ്റിന് പോലും അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടതായി വരും. ഇങ്ങനെ തെറ്റായ ഒരു സന്ദേശം ഭാവി തലമുറയ്ക്ക് കൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ശ്രീരാമനും സീതയും അവരുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള ജീവിതം പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ത്യാഗം ചെയ്തു. സ്വാർത്ഥതയേതുമില്ലാത്ത ശ്രീരാമൻ എന്നും മാതൃക ഭരണാധികാരിയാണ് . സീത പരിത്യാഗത്തിലൂടെ തന്റെ പുത്രന്മാർ സഹിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്ന പഴിയിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു. അതേപോലെ വാത്മീകി ആശ്രമം പോലെയൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലമാണ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തത്.ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ എന്ന സ്നേഹനിധിയായ പിതാവിനെയാണ് കാണുന്നത്. സീതയും രാമനും രണ്ടല്ല മറിച്ച് ഒന്നാണ്. ഇരുവരും രണ്ട് ശരീരമെങ്കിലും ഒരു മനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സീതയുടെ നാമം രാമനു മുന്നിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത്. സീതയെയും രാമനെയും യഥാർത്തതിൽ മനസ്സിലാക്കത്തവരാണ് രാമന്റെ പ്രവൃത്തിയെ പഴിക്കുന്നത്. സീതയും രാമനും ഒരിക്കലും വേർപിരിയുന്നില്ല. ഭൂമിപ്രവേശം നടത്തിയ സീതയും സരയൂ നദിയിൽ ഭൗതികദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശ്രീരാമനും വൈകുണ്ഡത്തിൽ വെച്ച് സംഗമം ഉണ്ടാവുന്നു. ധർമപാലനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലീലകളാണ് എല്ലാം. ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== ‘രാമായ രാമഭദ്രായ രാമചന്ദ്രായ വേധസേ<br /> രഘുനാഥായ നാഥായ സീതായപതയേ നമഃ‘ ’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘ ’ആപദാമപഹർത്താരം<br /> ദാതാരം സർവസമ്പദാം<br /> ലോകാഭിരാമം ശ്രീരാമം<br /> ഭൂയോ ഭൂയോ നമാമ്യഹം<ref>'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം</ref> == കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == *[[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] *[[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശൂർ വടക്കുംന്നാഥ ക്ഷേത്രം]] (ശ്രീരാമൻ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്നാണ്) *[[തിരുവില്വാമല ശ്രീവില്വാദ്രിനാഥക്ഷേത്രം|തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കുന്നംകുളം]], തൃശ്ശൂർ *[[ചടയമംഗലം ജടായു-രാമക്ഷേത്രം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം ജില്ല|പാലാ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം]] *[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ആലത്തിയൂർ ശ്രീരാമ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] *[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]] *[[മാമ്മലശ്ശേരി ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം *[[വെളിനെല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[ഓയൂർ]], കൊല്ലം *[[തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി|തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[എലപ്പുള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലപ്പുള്ളി]], [[പാലക്കാട്‌ ജില്ല|പാലക്കാട്‌]] *[[പൂങ്കുന്നം സീതാരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തലശ്ശേരി]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] *[[ചെറുതാഴം രാഘവപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|രാഘവപുരം (ഹനുമാരമ്പലം) ക്ഷേത്രം]], [[ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുതാഴം]], കണ്ണൂർ *[[തിരുവാറ്റ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] *[[വെന്നിമല ശ്രീരാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം|വെന്നിമല ശ്രീരാമ-ലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം *[[തിരുമണിവെങ്കിടപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], കോട്ടയം *ഭജനമഠം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പണിമൂല, തിരുവനന്തപുരം *രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോഴിമണ്ണ, കോഴിക്കോട് *തിരുവനന്തപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം (പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം) *വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീരാമൻ ഉപദേവൻ) *വെട്ടയ്ക്കൽ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ (ഹനുമാൻ ഉപദേവൻ) *രാമക്കൽ മേട് ശ്രീരാമ-ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി == ഇവയും കാണുക == * [[രാമായണം]] * [[സീത]] == അവലംബം == {{reflist|2}} {{VishnuAvatars}} {{രാമായണം}} {{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}} {{Commonscat|Rama}} {{Authority control}} {{Hinduism-stub}} [[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]] [[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] [[വർഗ്ഗം:വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ]] 5rbgvqvfpx4lboa8yhtczsnii157eh6 4673523 4673522 2026-10-05T07:02:01Z ~2026-52158-79 223481 /* സീതാന്വേഷണം */ 4673523 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rama}} {{നാനാർത്ഥം|ശ്രീരാമൻ}} {{Hdeity infobox| <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> Image = File:The Great Human ShriRam.jpg |Caption = ശ്രീ രാമൻ | Name = ശ്രീ രാമൻ | Sanskrit_Transliteration = | Devanagari = राम | Affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]] | Kannada = | Pali_Transliteration = | Tamil_script = இராமர் | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | God of = | Mantra = രാമ രാമ | Moola Mantra = ഓം രാം രാമായ നമഃ | Weapon = വില്ലും അസ്ത്രവും | Consort = [[സീത]] | Abode = അയോദ്ധ്യ | Mount = രഥം }} ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചത് ബി.സി.ഐ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (5114 BCE ജനുവരി 10). ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോധ്യയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ചില പഠനങ്ങൾ ഇത് ബി.സി.ഐ. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം (പ്രത്യേകിച്ച് വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം), ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളും, പ്രപഞ്ച പരിപാലകനുമായ ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ദശാവതാരങ്ങളിൽ ഏഴാമത്തേ അവതാരമാണ്‌ '''ശ്രീരാമൻ''' ([[English]]: Rama, [[IAST]]: rāma, [[Devanāgarī]]: राम, [[Thai]]: พระราม, [[Lao]]: ພຣະຣາມ, [[Burmese]]: Yama, [[Tagalog]]: Rajah Bantugan)‍. [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യയിലെ]] രാജാവായിരുന്നു രാമൻ. ഇദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് [[രാമായണം]] പുരോഗമിക്കുന്നത്. തെക്കേ ഏഷ്യയിലും, കിഴക്കേ ഏഷ്യയിലും <ref name=Dimock1963> {{cite journal | author = Dimock Jr, E.C. | year = 1963 | title = Doctrine and Practice among the Vaisnavas of Bengal | journal = History of Religions | volume = 3 | issue = 1 | pages = 106–127 | url = http://www.jstor.org/pss/1062079 | doi = 10.1086/462474 }}</ref> ഉള്ള പുരാണകാവ്യങ്ങളിൽ രാമൻ പ്രസിദ്ധമാണ്. അയോദ്ധ്യയിലെ രാജാവായിരുന്ന [[ദശരഥൻ|ദശരഥന്]] പട്ടമഹിഷിയായ [[കൗസല്യ|കൗസല്യയിൽ]] ജനിച്ച ആദ്യപുത്രനാണ്‌ രാമൻ. ഹിന്ദുമതത്തിൽ രാമനെ '''മര്യാദാ പുരുഷോത്തമനായി''' കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001">{{cite journal | author = Hess, L. | year = 2001 | title = Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife* | journal = Journal of the American Academy of Religion | volume = 67 | issue = 1 | pages = 1–32 | url = http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/content/citation/67/1/1 | accessdate = 2008-04-12 | doi = 10.1093/jaarel/67.1.1 }}</ref>. നന്മയുടെ ദൈവമായും ശ്രീരാമനെ കരുതുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിയുടെ]] അവതാരമായ [[സീത|സീതാദേവിയാണ്]] പത്നി. ഉത്തമസ്ത്രീയായി സീതയെ കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001"/><ref name=Kanungo>{{cite journal | author = Kanungo, H. | year = | title = The Distinct Speciality of Lord Jagannath | journal = Orissa Review | url = http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2008-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080529053220/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | url-status = dead }}</ref>. [[ഭരതൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]], [[ശത്രുഘ്നൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു രാമന്റെ സഹോദരൻമാർ. ശിവന്റെ അവതാരവും മഹാബലവാനുമായ [[ഹനുമാൻ]] ശ്രീരാമന്റെ ഭക്തനും ദാസനുമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം രാമചരിതവും ജീവനവും ധർമ്മത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഉത്തമപുരുഷനും പൂർണ്ണ മനുഷ്യനുമായിരുന്നു രാമൻ. [[ദശരഥൻ]] കൊടുത്ത ശപഥം മുൻ‌നിർത്തി, തന്റെ മകനായ [[ഭരതൻ (രാമായണം)|ഭരതൻ]] രാജാവാകണം എന്നുള്ളതും പതിന്നാലു വർഷത്തെ രാമൻ വനവാസത്തിന് പോകണം എന്നുള്ളതും [[കൈകേയി|കൈകേയിയുടെ]] ആവശ്യപ്രകാരമായിരുന്നു.<ref name = "Griffith1963">{{cite book | author = Griffith, R.T.H. | authorlink = Ralph T. H. Griffith | year = 1870–1874 | title = The Rámáyan of Válmíki | url = http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm | publisher = London: Trübner & Co.; Benares: E. J. Lazarus and Co. }}</ref> പത്നി [[സീത|സീതക്കും]] അനുജൻ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] രാമനെ പിരിഞ്ഞിരിക്കുവാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട് പതിന്നാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് രാമനൊപ്പം പോകുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനിടക്ക് അസുര രാജാവായ ലങ്കേശ്വരൻ [[രാവണൻ]] [[സീത|സീതയെ]] അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലേശകരവും ശ്രമകരവുമായ നീണ്ട തിരച്ചിലിനു ശേഷം, സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്ന് [[ഹനുമാൻ]] കണ്ടെത്തുകയും. ഘോരയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ രാവണനെ നിഗ്രഹിച്ച് സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനുശേഷം അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാമന്റെ കിരീടധാരണം നടക്കുകയും, അയോധ്യയുടെ രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അന്തിമഫലമായ ദേശത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി, <ref name = "Griffith1963"/> പിന്നീടുള്ള പതിനോരായിരം [[വർഷം]] സന്തോഷത്തിന്റെയും, സമാധാനത്തിന്റെയും, ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും, ന്യായത്തിന്റെയും യുഗമായ ''രാമരാജ്യ'' മായി അറിയപ്പെട്ടു. മാതൃകാപരമായ രാമരാജ്യം ലോകത്തിന് നൽകിയ രാമൻ, ഒടുവിൽ പുത്രന്മാരായ [[ലവൻ|ലവ]]-[[കുശൻ|കുശന്മാർക്ക്]] രാജ്യം നൽകി സരയൂനദിയിലിറങ്ങി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തു. രാമൻ ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം ബി.സി 1300-1200 കാലഘട്ടത്തിൽ [[Bronze Age|വെങ്കല യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദ]] കുലമണ്ഡലങ്ങൾ (മണ്ഡലം 2 മുതൽ 7 വരെ) രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആയിരുന്നു. രാമന്റെ സഹോദരൻ ആയ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണന്റെ]] ഒരു മകൻ ആയ ധ്വന്യൻ എന്നയാളെ കുറിച്ച് ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 5.33.10), രാമനെ കുറിച്ചും പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 10.93.14). ദശരഥ രാജാവിന്റെ ഭാര്യാസഹോദരൻ ആയ രാജാവ് ദിവോദാസനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗത്രൻ സുദാസും ഋഗ്വേദത്തിൽ ധാരാളം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വീരൻമാർ ആണ്. [[തുളസീദാസ്]], [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[ഭദ്രാചലം രാമദാസ്]], [[ത്യാഗരാജൻ|ത്യാഗരാജസ്വാമികൾ]] തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധ കവികൾ രാമഭക്തരായിരുന്നു. ഇവരുടെ കൃതികളിൽ രാമന്റെ മഹിമകൾ ധാരാളമായി കാണാം. ==രാമകഥ== ===രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും=== ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ കണക്കുകൂട്ടലുകളുടെയും ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ, ബി.സി.ഇ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (ചില പണ്ഡിതമതപ്രകാരം ബി.സി.ഇ. 7119) ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ തിരുജനനം സംഭവിച്ചതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. വസന്തത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞ ചൈത്രമാസത്തിലെ പുണ്യമായ ശുക്ലപക്ഷ നവമി തിഥിയിൽ, ദേവഗുരുവായ വ്യാഴവും ചന്ദ്രനും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന കർക്കടക ലഗ്നത്തിൽ, പുണർതം നക്ഷത്രത്തിന്റെ അമൃതകിരണങ്ങളിലാണ് പരബ്രഹ്മം അയോദ്ധ്യയിൽ മാനവരൂപം പൂണ്ടത്. പുണ്യസരിത്തായ സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അയോദ്ധ്യാനഗരം, സകല ഐശ്വര്യങ്ങളുടെയും വിളനിലമായി അന്നാളിൽ ശോഭിച്ചു. സൂര്യവംശ തിലകനും, രഘുമഹാരാജാവിന്റെ പൗത്രനും, അജമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനുമായ ദശരഥൻ നീതിമാനും പരാക്രമിയുമായിരുന്നെങ്കിലും, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ഒരു അനന്തരാവകാശിയുമില്ലാത്ത ദുഃഖം അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നു. കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, തപോനിധിയായ ഋശ്യശൃംഗ മുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ദശരഥൻ അശ്വമേധത്തോടൊപ്പം അതിപവിത്രമായ പുത്രകാമേഷ്ടി യാഗം നടത്തി. യാഗാഗ്നി ആളിക്കത്തിയ ആ പുണ്യവേളയിൽ, പ്രജാപതിയുടെ പ്രതിപുരുഷനായ യജ്ഞപുരുഷൻ അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്നും സാക്ഷാൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുയർന്നു. ദേവനിർമ്മിതമായ, ദിവ്യമായ പായസം അടങ്ങിയ സ്വർണ്ണപാത്രം രാജാവിന് സമ്മാനിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു: "ഹേ രാജാവേ, ഈ പായസം അങ്ങയുടെ പത്നിമാർക്കായി പകുത്തു നൽകുക; സകല ഗുണങ്ങളും തികഞ്ഞ നാല് ഉത്തമപുത്രന്മാർ അങ്ങേയ്ക്ക് ജനിക്കും." ദശരഥൻ ഭക്തിപൂർവ്വം ആ പായസത്തിന്റെ പകുതിഭാഗം പട്ടമഹിഷിയായ കൗസല്യാദേവിക്ക് നൽകി. അവശേഷിച്ച പകുതിയിൽ പകുതിഭാഗം പ്രിയപത്നിയായ കൈകേയിക്കും നൽകി. ബാക്കിവന്ന പായസത്തിന്റെ പകുതി സുമിത്രയ്ക്കും, തുടർന്ന് ഒന്നു ചിന്തിച്ച ശേഷം തന്നിൽ ശേഷിച്ച അവസാനഭാഗം കൂടി അതീവ വിനീതയായ സുമിത്രയ്ക്കുതന്നെയും രാജാവ് നൽകി. അതേസമയം, സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് മറ്റൊരു ദൈവികനാടകം അരങ്ങേറുകയായിരുന്നു. ത്രിലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ അക്രമങ്ങൾ സഹിക്കവയ്യാതെ, പശുവിന്റെ രൂപം പൂണ്ട ഭൂമീദേവിയും ഇന്ദ്രാദിദേവന്മാരും പരമശിവനും ബ്രഹ്മാവിനുമൊപ്പം ക്ഷീരസാഗരത്തിലെത്തി സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥന കേട്ട് പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ, താൻ ഭൂമിയിൽ ദശരഥപുത്രനായി അവതരിച്ച് രാവണനെയും അവന്റെ രാക്ഷസവംശത്തെയും നിഗ്രഹിക്കാമെന്നും, ഭൂമിയുടെ ഭാരം ശമിപ്പിക്കാമെന്നും അഭയം നൽകി. ഭഗവാന്റെ ആ ദിവ്യസങ്കല്പത്താൽ, പരമാത്മാവിന്റെ സ്വചൈതന്യം നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു: * ശ്രീരാമനായി കൗസല്യയുടെ ഉദരത്തിലും, * ഭരതനായി കൈകേയിയുടെ ഉദരത്തിലും, * ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനുമായി സുമിത്രയുടെ ഉദരത്തിലും ജനിച്ചു. പുത്രന്മാരുടെ ജനനത്തോടെ അയോദ്ധ്യ ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. നാലു രാജകുമാരന്മാരും പരസ്പര സ്നേഹത്തോടും ഐക്യത്തോടും കൂടി വളർന്നു. ഒരു ശരീരത്തിലെ നാല് പ്രാണനുകൾ കണക്കെ ജീവിച്ച അവർ ഒന്നിച്ചു കളിച്ചും, ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ചും, ആയുധവിദ്യകൾ വശത്താക്കിയും കഴിഞ്ഞു. ഇതിൽ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെയും, ശത്രുഘ്നൻ ഭരതന്റെയും നിഴൽപോലെയുള്ള ആത്മമിത്രങ്ങളായി മാറി. രാജകുമാരന്മാർ യൗവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്ന വേളയിൽ, ഒരിക്കൽ ക്രോധരൂപനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി അയോദ്ധ്യാ രാജസഭയിലെത്തി. താൻ ചെയ്യുന്ന യാഗത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന മാരീചൻ, സുബാഹു എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്നോടൊപ്പം അയക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പുത്രവാത്സല്യത്താൽ ദശരഥൻ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം യാത്രയാക്കി. യാത്രാവേളയിൽ, വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും അലട്ടാതിരിക്കാനും, ശരീരബലം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുമായി വിശ്വാമിത്രൻ അവർക്ക് സരയൂതീരത്തുവെച്ച് 'ബല', 'അതിബല' എന്നീ ദിവ്യമന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. തുടർന്ന് അവർ പണ്ട് മലദം, കരുഷം എന്നീ സമൃദ്ധമായ ജനപദങ്ങളായിരുന്ന, എന്നാൽ രാക്ഷസി കാരണം ശൂന്യമായി മാറിയ ഭയാനകമായ 'താടകാ വനത്തിൽ' പ്രവേശിച്ചു. കാറ്റിന്റെ വേഗതയിലും മലപോലെയുള്ള ശരീരത്തോടും കൂടിയ ക്രൂരയായ താടക അവരെ ആക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞടുത്തു. സ്ത്രീയാണെന്ന കാരണത്താൽ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, ഗുരുവായ വിശ്വാമിത്രന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലോകാപദ്രവകാരിയായ ആ യക്ഷിണിയെ രാമൻ തന്റെ ഒരൊറ്റ അസ്ത്രത്താൽ വധിച്ചു. സന്തുഷ്ടനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി, ദേവന്മാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശ്രീരാമന് അതീവ രഹസ്യങ്ങളും അജയ്യവുമായ ബ്രഹ്മശിരസ്സ്, വിഷ്ണുചക്രം, ഐന്ദ്രാസ്ത്രം, വായവ്യാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ ഈ വിദ്യകളെല്ലാം തന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണനും പകർന്നുനൽകി. വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമമായ സിദ്ധാശ്രമത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ അഞ്ചു രാത്രികളും പകലുകളും ഉറക്കമിളച്ച് യാഗത്തിന് കാവൽ നിന്നു. ആറാം ദിവസം, യാഗത്തിന്റെ പൂർണ്ണാഹൂതി വേളയിൽ, ആകാശത്ത് കറുത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ രാക്ഷസസേനയോടെ മാരീചനും സുബാഹുവും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. യാഗകുണ്ഡത്തിലേക്ക് രക്തവും അശുദ്ധികളും വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷം, ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ ആഗ്നേയാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുബാഹുവിനെ വധിച്ചു. തുടർന്ന് ശത്രുവിനെ കൊല്ലുകയല്ല, ദൂരേക്ക് മാറ്റുകയാണ് വേണ്ടതെന്ന കണക്കുകൂട്ടലിൽ മാനവാസ്ത്രം എയ്ത് മാരീചനെ നൂറ് യോജന ദൂരത്തേക്ക് ആകാശത്തിലൂടെ പറത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ പതിപ്പിച്ചു. യാഗം നിർവിഘ്നം പൂർത്തിയായതിൽ മുനിമാർ ആനന്ദനൃത്തം ചവിട്ടി. യാഗാനന്തരം ജനകമഹാരാജാവിന്റെ യാഗം കാണാനായി വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വിദേഹരാജ്യമായ മിഥിലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വഴിമധ്യേ നിർജ്ജനമായ ഗൗതമാശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ദേവേന്ദ്രന്റെ വഞ്ചനയാൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മപുത്രിയായ അഹല്യ, ഭർത്താവായ ഗൗതമമുനിയുടെ ശാപത്താൽ ആയിരം വർഷങ്ങളായി വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചും, ശരീരമാസകലം ഭസ്മത്തിൽ മൂടിയും, മൂടൽമഞ്ഞിൽ മറഞ്ഞ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അദൃശ്യയായി അവിടെ തപസ്സുചെയ്യുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ അഹല്യയുടെ ശാപം അവസാനിച്ചു. പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച ആ തപോധനയെ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ഗൗതമമുനിയും അവിടെയെത്തി അഹല്യയെ സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. മിഥിലയിലെത്തിയ രാമൻ, ജനകമഹാരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന രുദ്രഭഗവാന്റെ (പരമശിവന്റെ) പവിത്രമായ വില്ല് കാണാൻ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അയ്യായിരം വീരന്മാർ ചേർന്ന് വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന, എട്ട് ചക്രങ്ങളുള്ള കൂറ്റൻ ഇരുമ്പുപേടകത്തിലാണ് ആ ഭീമാകാരമായ 'ത്രയംബകം' എന്ന ശിവധനുസ്സ് സ്ഥാപിച്ചിരുന്നത്. മൂലോകങ്ങളിലെ വീരന്മാർക്കൊന്നും ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന ആ വില്ലിനെ, ശ്രീരാമൻ അനായാസം ഒരു ലീലപോലെ കൈയിലെടുത്തു. ജനസഞ്ചയത്തിന്റെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് രാമൻ ആ വില്ലിന് ഞാണൊലിയിട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ അപ്രതിരോധ്യമായ കരബലം താങ്ങാനാവാതെ ആ പടുകൂറ്റൻ വില്ല് ഇടിവെട്ടുന്ന ശബ്ദത്തോടെ രണ്ടായി ഒടിഞ്ഞു നിലംപതിച്ചു. ആ ശബ്ദത്തിൽ ഭൂമി നടുങ്ങി. ആർക്കും സാധിക്കാത്ത ഈ ധീരകൃത്യം പൂർത്തിയാക്കിയതോടെ, യജ്ഞവേദിയിലെ ഉഴവുചാലിൽ നിന്നും ജനകന് ലഭിച്ച അയോനിജയും സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരവുമായ സീതാദേവി ശ്രീരാമന്റെ ധർമ്മപത്നിയായി മാറി. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയിൽ നിന്നും ദശരഥനും സൈന്യവും മിഥിലയിലെത്തി. അതിമംഗളകരമായ മുഹൂർത്തത്തിൽ: * ശ്രീരാമൻ സീതയെയും, * ലക്ഷ്മണൻ സീതയുടെ സഹോദരിയായ ഊർമ്മിളയെയും, * ഭരതൻ ജനകന്റെ സഹോദരനായ കുശധ്വജന്റെ പുത്രി മാണ്ഡവിയെയും, * ശത്രുഘ്നൻ കുശധ്വജന്റെ ഇളയ പുത്രി ശ്രുതകീർത്തിയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. വിവാഹാനന്തരം സകല ആനന്ദങ്ങളോടെയും അവർ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ, ആകാശത്ത് കൊടുങ്കാറ്റും ഭൂകമ്പവും ഉണ്ടായി. ക്ഷത്രിയകുലാന്തകനായ സാക്ഷാൽ പരശുരാമൻ കയ്യിൽ കോടാലിയും വില്ലുമായി അവരുടെ വഴിമുടക്കി നിന്നു. തന്റെ പരമഗുരുവായ പരമശിവന്റെ ധനുസ്സ് ഒടിച്ചതിൽ കുപിതനായ പരശുരാമൻ, രാമന്റെ ശക്തിയെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ കൈവശമുള്ള വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ 'വൈഷ്ണവധനുസ്സ്' കുലയേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ആ വൈഷ്ണവധനുസ്സ് വാങ്ങി നിഷ്പ്രയാസം ഞാണൊലിയിട്ട് ഒരു ദിവ്യാസ്ത്രം അതിൽ സന്ധിച്ചു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് കേവലം ഒരു രാജകുമാരനല്ല, മറിച്ച് സാക്ഷാൽ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് ആ നിമിഷം പരശുരാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഭാർഗ്ഗവൻ തന്റെ അഹങ്കാരമെല്ലാം വെടിഞ്ഞ് ശ്രീരാമനെ തൊഴുതു വണങ്ങുകയും, തന്നിലുണ്ടായിരുന്ന ദിവ്യമായ തപോബലവും വൈഷ്ണവാംശവും ആ അസ്ത്രത്തിലൂടെ ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ച് മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലേക്ക് തപസ്സിനായി മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. സകല തടസ്സങ്ങളെയും പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിച്ച്, പുത്രന്മാരും നവവധുക്കളുമായി ദശരഥമഹാരാജാവ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി. രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും കൈകേയിയും സുമിത്രയും അവരെ മംഗളാരതിയുഴിഞ്ഞ് സ്വീകരിച്ചു. ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ അയോദ്ധ്യ ധർമ്മത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും നിത്യവസന്തമായി ചിരകാലം ശോഭിച്ചു. ===അഭിഷേകവിഘ്നം=== കൈകേയീ രാജാവായ അശ്വപതിയുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനും ഭരതന്റെ അമ്മാവനുമായ യുധാജിത്ത് അയോദ്ധ്യയിലെത്തി. ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും അവരുടെ പത്നിമാരെയും കൂട്ടി യുധാജിത്ത് കേകേയ രാജ്യത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. പുത്രന്മാർ ദീർഘകാലം മാതുലഗൃഹത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും, പ്രാണതുല്യനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ മനോഹരമായ സാന്നിദ്ധ്യം അയോദ്ധ്യയിലുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ ദശരഥന് അവരുടെ വിരഹം ഒട്ടും ഭാരമായി തോന്നിയില്ല. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ, ദശരഥമഹാരാജാവിനെ നിരന്തരമായ ദുഃസ്വപ്നങ്ങളും ജ്യോതിഷപരമായ ദുർനിമിത്തങ്ങളും വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിക്കുകയാണെന്ന തോന്നലും, വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ അവശതകളും അദ്ദേഹത്തെ അസ്വസ്ഥനാക്കി. ഒട്ടും വൈകാതെ, പ്രജാക്ഷേമതത്പരനും സർവ്വഗുണസമ്പന്നനുമായ ശ്രീരാമനെ അടുത്ത ദിവസത്തെ പുണ്യമായ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോദ്ധ്യയുടെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യാൻ രാജാവ് തിരുമാനിച്ചു. രാജസഭയിൽ മന്ത്രിമാരുടെയും സാമന്തരാജാക്കന്മാരുടെയും പ്രമുഖ പൗരന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് അദ്ദേഹം ഈ പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയപ്പോൾ, സദസ്സ് മുഴുവൻ ഹർഷാരവത്തോടെയും ജയഘോഷങ്ങളോടെയും ആ തീരുമാനത്തെ ഒന്നടങ്കം സ്വാഗതം ചെയ്തു. ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്തയറിഞ്ഞ് കോസലരാജ്യം ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. കൊട്ടാരങ്ങളിലും രാജവീഥികളിലും വർണ്ണത്തോരണങ്ങൾ ഉയർന്നു; സുഗന്ധജലം തളിച്ച് നഗരം അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി. എന്നാൽ, ഈ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങൾ കണ്ട കൈകേയിയുടെ കൂനിയായ ദാസി മന്ഥരയുടെ മനസ്സിൽ കടുത്ത അസൂയയും വിദ്വേഷവും പുകഞ്ഞു. അവൾ അന്തപുരത്തിൽ വിശ്രമിക്കുകയായിരുന്ന കൈകേയിയുടെ അടുക്കലേക്ക് ഓടിയെത്തി. ആദ്യം രാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്ത കേട്ട് ആനന്ദിച്ച് മന്ഥരയ്ക്ക് രത്നഹാരം സമ്മാനിച്ച കൈകേയിയെ, മന്ഥര തന്റെ വിഷം പുരണ്ട വാക്കുകളാൽ ഭയപ്പെടുത്തി. രാമൻ രാജാവായാൽ കൗസല്യ രാജമാതാവാകുമെന്നും, കൈകേയിയും ഭരതനും അവരുടെ ദാസന്മാരായി അധഃപതിക്കുമെന്നും, ഭരതന്റെ ജീവൻ പോലും അപകടത്തിലാകുമെന്നും മന്ഥര കള്ളക്കഥകൾ മെനഞ്ഞു. ഒടുവിൽ, പണ്ട് തിമിധ്വജനുമായുള്ള ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ രഥചക്രം തകർന്നപ്പോൾ ദശരഥന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചതിനായി രാജാവ് നൽകിയിരുന്ന, ഇതുവരെ ഉപയോഗിക്കാത്ത രണ്ടു വരങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ആവശ്യപ്പെടാൻ മന്ഥര കൈകേയിയെ ഉപദേശിച്ചു: ഒന്നാമത്തെ വരം: രാമന് പകരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കുക. രണ്ടാമത്തെ വരം: ശ്രീരാമൻ മരവുരി ധരിച്ച് താപസവേഷത്തിൽ പതിനാലു വർഷം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുക. ദുർബുദ്ധി തലയ്ക്കുപിടിച്ച കൈകേയി തന്റെ സർവ്വാഭരണങ്ങളും വലിച്ചെറിഞ്ഞ്, മുടി അഴിച്ചിട്ട്, ഇരുണ്ട ക്രോധാഗാരത്തിൽ(കോപഗൃഹത്തിൽ) ചെന്ന് നിലത്തു കിടന്നു. സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കാനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ദശരഥൻ കണ്ടത് നിലത്തു കിടന്നു കരയുന്ന തന്റെ പ്രിയപത്നിയെയാണ്. സ്നേഹത്തോടെ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് കാരണം തിരക്കിയ രാജാവിനെക്കൊണ്ട്, താൻ ചോദിക്കുന്നത് നൽകുമെന്ന് കൈകേയി സത്യം ചെയ്യിച്ചു. തുടർന്ന്, ഇടിത്തീപോലെ ആ രണ്ടു വരങ്ങളും അവൾ രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മാത്രയിൽ ഇടിവെട്ടേറ്റ വൃക്ഷംപോലെ ദശരഥൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് കൈകൂപ്പി കൈകേയിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് കേണു: "കൈകേയീ, രാമൻ നിനക്ക് എന്ത് അപരാധമാണ് ചെയ്തത്? അവൻ നിന്നെ സ്വന്തം അമ്മയായ കൗസല്യയേക്കാൾ സ്നേഹിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ! വേണമെങ്കിൽ രാജ്യം മുഴുവൻ ഭരതന് നൽകാം, എന്നാൽ എന്റെ പ്രാണനായ രാമനെ കാട്ടിലേക്ക് അയക്കരുതേ. രാമനെ പിരിഞ്ഞ് എനിക്ക് ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാനാകില്ല." എന്നാൽ കരിങ്കല്ലിനേക്കാൾ കഠിനമായ മനസ്സോടെ കൈകേയി തന്റെ ആവശ്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. നേരം പുലരുവോളം ദശരഥൻ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് തളർന്നുകിടന്നു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ പട്ടാഭിഷേക ചടങ്ങുകൾക്കായി ശ്രീരാമനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ സുമന്ത്രർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. സന്തോഷത്തോടെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമൻ കണ്ടത് കണ്ണീരിൽ കുളിച്ചു കിടക്കുന്ന പിതാവിനെയും നിർവികാരയായി നിൽക്കുന്ന കൈകേയിയെയുമാണ്. കാര്യമന്വേഷിച്ച രാമനോട് കൈകേയി ആ രണ്ടു വരങ്ങളെക്കുറിച്ചും നിഷ്കരുണം തുറന്നുപറഞ്ഞു. ഒരു ഭാവഭേദവും കൂടാതെ, പുഞ്ചിരിയോടെ ശ്രീരാമൻ ആ കൽപന ശിരസ്സാവഹിച്ചു: "അമ്മേ, പിതാവിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കുക എന്നതാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം. ഭരതൻ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് പരമാനന്ദമേയുള്ളൂ. ഒരു മടിയും കൂടാതെ ഞാൻ ഇന്ന് തന്നെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് യാത്ര തിരിക്കാം." തുടർന്ന് മാതാവായ കൗസല്യയെ കണ്ട് അനുഗ്രഹം വാങ്ങിയ ശേഷം രാമൻ സീതയുടെ അരികിലെത്തി വിടപറയാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ശ്രീരാമന്റെ വനവാസവാർത്ത കേട്ട സീതാദേവി ഒട്ടും പതറാതെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: "പ്രഭോ, ദേഹത്തെ പിന്തുടരുന്ന നിഴൽപോലെ അങ്ങയെ അനുഗമിക്കുകയാണ് എന്റെ ധർമ്മം. അങ്ങയോടൊപ്പമുള്ള വനവാസം എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗതുല്യമാണ്, അങ്ങയെ പിരിഞ്ഞുള്ള കൊട്ടാരസുഖം എനിക്ക് നരകത്തേക്കാൾ ഭയാനകമാണ്. ഞാൻ അങ്ങയോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് വരികതന്നെ ചെയ്യും."സീതയുടെ അചഞ്ചലമായ പ്രേമത്തിനും പാതിവ്രത്യത്തിനും മുന്നിൽ ശ്രീരാമന് സമ്മതിക്കേണ്ടി വന്നു. ഇതറിഞ്ഞ് ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ വില്ലുമെടുത്ത് മുന്നോട്ടുവന്നു: "അധർമ്മിയായ ഈ വൃദ്ധരാജാവിനെ തടവറയിലാക്കി, ജ്യേഷ്ഠനായ അങ്ങയെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തും. അതിനെതിരുനിൽക്കുന്ന സകലരെയും ഞാൻ വധിക്കും." എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ശാന്തനാക്കി. വിധിവിഹിതത്തെയും (ദൈവത്തെയും) പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തെയും കുറിച്ച് ലക്ഷ്മണനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. അതോടെ ക്രോധം ശമിച്ച ലക്ഷ്മണൻ, ജ്യേഷ്ഠനില്ലാത്ത ഒരു ജീവിതം തനിക്കില്ലെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച് അവരുടെ ദാസനായി വനത്തിലേക്ക് കൂടെപ്പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. യാത്രതിരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് ലക്ഷ്മണൻ മാതാവായ സുമിത്രയുടെ അനുഗ്രഹം തേടിയെത്തി. ആ പുണ്യമാതാവ് ലക്ഷ്മണന് നൽകിയ ഉപദേശം ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ഉദാത്തമായ ഒന്നായിരുന്നു: **"രാമം ദശരഥം വിദ്ധി മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാം |** **അയോദ്ധ്യാമടവീം വിദ്ധി ഗച്ഛ താത യഥാസുഖം ||"** *(മകനേ, ശ്രീരാമനെ നിന്റെ പിതാവായ ദശരഥനായും, സീതാദേവിയെ നിന്റെ സ്വന്തം അമ്മയായ എന്നെപ്പോലെയും, ഈ കൊടുംകാടിനെ നമ്മുടെ അയോദ്ധ്യയായും കണ്ടുകൊണ്ട് നീ സുഖമായി പോയി വരിക).* കൊട്ടാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയ മൂവർക്കും ധരിക്കാനായി ക്രൂരയായ കൈകേയി സ്വന്തം കൈകളാൽ മരവുരികൾ (താപസവസ്ത്രങ്ങൾ) എടുത്തുനൽകി. രാമനും ലക്ഷ്മണനും സന്തോഷത്തോടെ രാജകീയവസ്ത്രങ്ങൾ മാറ്റി മരവുരി ധരിച്ചു. എന്നാൽ പട്ടുതുണികളിൽ മാത്രം വളർന്ന രാജകുമാരിയായ സീതാദേവിക്ക് ആ പരുക്കൻ മരവുരി എങ്ങനെ ഉടുക്കണമെന്ന് അറിയാതെ, ലജ്ജയോടെ കണ്ണീരൊഴുക്കി അത് കയ്യിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കേണ്ടി വന്നു. ശ്രീരാമൻ സ്വയം മുന്നോട്ടുവന്ന് സീതയുടെ പട്ടുചേലയ്ക്ക് മീതെ ആ മരവുരി കെട്ടിക്കൊടുത്തു. ഈ ദാരുണമായ കാഴ്ച കണ്ട കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷി അതിയായ കോപത്തോടെ കൈകേയിയെ ശാസിച്ചു: "ദുഷ്ടയായ കൈകേയീ, നീ അതിരു കടക്കരുത്! രാമന് മാത്രമേ നീ വനവാസം വിധിച്ചിട്ടുള്ളൂ. പതിവ്രതയായ സീതയ്ക്ക് വനവാസമില്ല. അവൾ അതിസുന്ദരമായ പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചുതന്നെ രാമനൊപ്പം പോകട്ടെ; അതല്ലെങ്കിൽ രാമൻ മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ സീത അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിലിരുന്ന് രാജ്യം ഭരിക്കട്ടെ!" വസിഷ്ഠന്റെ കൽപനപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ നിന്ന് സീതയ്ക്കായി വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സുമന്ത്രർ രഥത്തിൽ എടുത്തുവെച്ചു. ഗുരുജനങ്ങളോടും മാതാപിതാക്കളോടും യാത്രപറഞ്ഞ്, ആയുധങ്ങളുമേന്തി മൂവരും സുമന്ത്രർ തെളിക്കുന്ന രഥത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ തളർന്നുകിടന്ന ദശരഥൻ അതിയായ ക്രോധത്തോടെ കൈകേയിയോട് അലറി: "പാപിയായ കൈകേയീ, നിന്നെയും നിന്റെ പുത്രനായ ഭരതനെയും ഞാൻ എന്നെന്നേക്കുമായി ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു! എന്റെ മരണാനന്തരം നിങ്ങൾ എനിക്ക് തർപ്പണം പോലും ചെയ്യരുത്!" തുടർന്ന് തന്നെ കൗസല്യയുടെ അന്തപുരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാജാവ് സേവകരോട് കൽപ്പിച്ചു. ഇടയ്ക്കിടെ ബോധം തെളിയുകയും മറയുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ദശരഥൻ, "ഹാ രാമാ... ഹാ പുത്രാ..." എന്ന് വിളിച്ചു വിലപിച്ചുകൊണ്ട് കൗസല്യയുടെ കൊട്ടാരത്തിൽ കിടന്നു. പുറത്ത്, രഥം മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയപ്പോൾ അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങൾ കണ്ണീരോടെ ആ രഥത്തിന് പിന്നാലെ ഓടി. വൃദ്ധരും സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും പോലും രാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ട് വിലപിച്ചു. സന്ധ്യയായപ്പോൾ അവർ തമസാ നദിക്കരയിൽ എത്തി തമ്പടിച്ചു. ജനങ്ങൾ ഉറങ്ങാതെ കാവലിരുന്നെങ്കിലും, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ക്ഷീണം കാരണം അവരെല്ലാം ഗാഢനിദ്രയിലായി. ജനങ്ങളുടെ ഈ കഷ്ടപ്പാട് കണ്ട് മനസ്സലിഞ്ഞ ശ്രീരാമൻ, അവരറിയാതെ രക്ഷപ്പെടാൻ ഒരു തന്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. സുമന്ത്രരോട് രഥം അയോദ്ധ്യയുടെ ദിശയിലേക്ക് അല്പം ഓടിച്ച ശേഷം, അടയാളങ്ങൾ മായ്ച്ച് വടക്കോട്ട് തിരിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. അങ്ങനെ ജനങ്ങളെ പിന്നിലാക്കി അവർ രാത്രിയിൽത്തന്നെ തമസാ നദി കടന്ന് ശൃംഗവേരപുരത്തിലേക്ക് യാത്ര തുടർന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്ന പൗരജനങ്ങൾ രാമൻ പോയതറിഞ്ഞ് തലതല്ലിക്കരഞ്ഞു. നിരാശരും ദുഃഖിതരുമായി അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അവർ, ഉത്സവപ്രതീതി നഷ്ടപ്പെട്ട് ശ്മശാനതുല്യമായി മാറിയ നഗരത്തിൽ ശ്രീരാമന്റെ തിരിച്ചുവരവിനായി കണ്ണീരോടെ കാത്തിരുന്നു. === പാദുകാഭിഷേകം=== തമസാനദി പിന്നിട്ട് വടക്കോട്ടു സഞ്ചരിച്ച ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതാദേവിയും ശൃംഗവേരപുരത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ആഗമനമറിഞ്ഞ് നിഷാദരാജാവായ ഗുഹൻ അതിയായ ആനന്ദത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ഓടിയെത്തി. രാജകുമാരന്മാർക്കായി വിശിഷ്ടമായ ഭോജനങ്ങളും പഴവർഗ്ഗങ്ങളും ശയനസൗകര്യങ്ങളും ഗുഹൻ ഒരുക്കിയെങ്കിലും, താപസവ്രതമനുഷ്ഠിക്കുന്ന തങ്ങൾക്ക് രാജകീയ സൽക്കാരങ്ങൾ വർജ്ജ്യമാണെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ അവ സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു. അന്നുരാത്രി അവർ ഒരു വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ തൃപ്തിയോടെ വിശ്രമിച്ചു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ, വനവാസികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ രൂപം സ്വീകരിക്കാനായി ഗുഹൻ കൊണ്ടുവന്ന വടവൃക്ഷത്തിന്റെ (പേരാലിന്റെ) പാൽ തലയിൽ പുരട്ടി രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ജടാമകുടം തീർത്തു. സുമന്ത്രരെ കണ്ണീരോടെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടക്കി അയച്ച ശേഷം, ഗുഹൻ സ്വയം ഒരുക്കിയ മനോഹരമായ തോണിയിൽ അവർ ഗംഗാനദി കടന്നു. പതിനാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് ശേഷം അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ വീണ്ടും ശൃംഗവേരപുരത്ത് എത്താമെന്നും ഗുഹനെ കാണാമെന്നും ശ്രീരാമൻ വാക്കു നൽകി. ഗംഗ കടന്ന പുണ്യസംഘം പ്രയാഗയിലെത്തി തപോനിധിയായ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയെ വണങ്ങി. മഹർഷിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രകൃതിഭംഗി തുളുമ്പുന്നതും പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവുമായ ചിത്രകൂട പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കാൻ അവർ തീരുമാനിച്ചു. കാളിന്ദീനദി (യമുന) കടന്ന്, വഴിമധ്യേ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഗ്രഹാശിസ്സുകൾ വാങ്ങി അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ലക്ഷ്മണൻ മനോഹരമായ മുളകളും മരച്ചില്ലകളും കൊണ്ട് പുണ്യനദിയായ മന്ദാകിനിയുടെ തീരത്ത് ഒരു പർണ്ണശാല നിർമ്മിച്ചു. പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ കളകൂജനങ്ങളും കാട്ടരുവികളുടെ സംഗീതവും നിറഞ്ഞ ആ കാനനഭൂമിയിൽ അവർ അയോദ്ധ്യയെപ്പോലും വിസ്മരിച്ച് ശാന്തിയോടെ വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശൂന്യമായ രഥവുമായി സുമന്ത്രർ അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ നഗരം ഒന്നാകെ വിലാപത്തിലാണ്ടു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതയും കൊടുംകാട്ടിലേക്ക് കാൽനടയായി പോയ വിവരം അറിഞ്ഞതോടെ ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ നില അത്യന്തം വഷളായി. പ്രാണതുല്യനായ രാമന്റെ വിരഹവേദനയിൽ ഉരുകിയ രാജാവ്, തന്റെ യൗവനകാലത്തുണ്ടായ ഒരു ദുരന്തം ഓർത്തെടുത്തു. പണ്ട് സരയൂതീരത്ത് നായാട്ടിനിടയിൽ ഇരുട്ടത്ത് ആന വെള്ളം കുടിക്കുന്ന ശബ്ദമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച്, ശബ്ദവേധിയായ അസ്ത്രമയച്ച് താൻ കൊലപ്പെടുത്തിയ ശ്രവണകുമാരൻ എന്ന തപോധനന്റെ കഥ രാജാവ് ഓർത്തു. മകന്റെ വേർപാടിൽ മനംനൊന്ത് മരിച്ച ആ അന്ധരായ മാതാപിതാക്കൾ, "ഞങ്ങളെപ്പോലെ നീയും പുത്രവിയോഗത്താൽ മരണപ്പെടും" എന്ന് അന്ന് ശപിച്ചിരുന്നു. ആ ശാപം ഓർത്തുവിങ്ങി, "ഹാ രാമാ... ഹാ ലക്ഷ്മണാ... ഹാ ജാനകീ..." എന്ന് പുലമ്പിക്കൊണ്ട്, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ദശരഥമഹാരാജാവ് കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞു. രാജാവില്ലാത്ത രാജ്യം അരാജകത്വത്തിലാകുമെന്നതിനാൽ, കുലഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭൗതികശരീരം തൈലദ്രോണിയിൽ (എണ്ണത്തോണിയിൽ) കേടുകൂടാതെ സൂക്ഷിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ ഒന്നും വെളിപ്പെടുത്താതെ ഭരതശത്രുഘ്നന്മാരെ അടിയന്തരമായി കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാൻ കേകേയത്തിലേക്ക് ദൂതന്മാരെ അയച്ചു. മടങ്ങിവരുന്ന വഴിയിൽ ഭയാനകമായ ദുർനിമിത്തങ്ങൾ കണ്ട് അസ്വസ്ഥനായ ഭരതൻ, അയോദ്ധ്യയിലെത്തിയപ്പോൾ കണ്ടത് ശ്മശാനമൂകമായ നഗരത്തെയാണ്. പിതാവിനെ കാണാതെ വ്യാകുലനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ഭരതനോട്, ദശരഥന്റെ മരണവിവരവും രാമന്റെ വനവാസവും താൻ ചെയ്ത കുടിലതന്ത്രങ്ങളും കൈകേയി അഹങ്കാരത്തോടെ തുറന്നുപറഞ്ഞു. വാർത്ത കേട്ട ഭരതൻ ഇടിവെട്ടേറ്റതുപോലെ തരിച്ചുപോയി. ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ഭരതൻ മാതാവായ കൈകേയിയെ അതിനിശിതമായി തള്ളിപ്പറഞ്ഞു: "അധർമ്മിണിയായ രാക്ഷസീ! എന്റെ പിതാവിനെ കൊന്നവളും സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനെ കാട്ടിലയച്ചവളുമായ നിന്നെ ഞാൻ മാതാവായി കാണുന്നില്ല. ഈ ലോകാവസാനം വരെ ഒരു പെൺകുട്ടിക്കും 'കൈകേയി' എന്ന പേര് ആരും നൽകാൻ ഇടവരരുതെന്ന് ഞാൻ ശപിക്കുന്നു!" തുടർന്ന് കൗസല്യാദേവിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് ഭരതൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ കൊടുംപാപത്തിൽ തനിക്ക് ഒരു പങ്കുമില്ലെന്ന് സത്യം ചെയ്ത ഭരതന്റെ നിഷ്കളങ്കത മനസ്സിലാക്കി കൗസല്യ അവനെ ചേർത്തുപിടിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി നിന്ന മന്ഥരയെക്കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ശത്രുഘ്നൻ അവളെ ക്രൂരമായി പ്രഹരിച്ചു. എന്നാൽ "ഹീനയാണെങ്കിലും ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അധർമ്മമാണ്" എന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ച് ഭരതൻ ശത്രുഘ്നനെ ശാന്തനാക്കി; മന്ഥര പ്രാണഭയത്തോടെ ഓടിയൊളിച്ചു. ഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ ഭൗതികശരീരം സരയൂതീരത്ത് യഥാവിധി സംസ്കരിക്കുകയും ശേഷക്രിയകൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. രാജസിംഹാസനം സ്വീകരിക്കാൻ മന്ത്രിമാരും ഗുരുനാഥന്മാരും ഭരതനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, "ജ്യേഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ മാത്രമാണ് ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഏക അവകാശി" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് ഭരതൻ അത് നിരസിച്ചു. തുടർന്ന്, ശ്രീരാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാനായി രാജമാതാക്കളോടും വസിഷ്ഠാദി മുനിമാരോടും ചതുരംഗസേനയോടും സകല അയോദ്ധ്യാവാസികളോടും ഒപ്പം ഭരതൻ ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. വഴിയിൽ ഭരതന്റെ ഉദ്ദേശ്യശുദ്ധി തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഗുഹനും ഭരദ്വാജ മഹർഷിയും അവരെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ അനുഗ്രഹിച്ചു യാത്രയാക്കി. വിശാലമായ സൈന്യത്തിന്റെ വരവ് കണ്ട്, അയോദ്ധ്യാ സിംഹാസനം ശാശ്വതമാക്കാൻ ഭരതൻ തങ്ങളെ വധിക്കാൻ വരികയാണെന്ന് ലക്ഷ്മണൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു. വില്ലും ശരങ്ങളുമെടുത്ത് ലക്ഷ്മണൻ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിയപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ അവനെ ശാന്തനാക്കി: "ലക്ഷ്മണാ, ഭരതന്റെ ആത്മസ്നേഹത്തെ നീ സംശയിക്കരുത്. അവൻ നമ്മെ കാണാനും തിരികെ കൊണ്ടുപോകാനും മാത്രമാണ് വരുന്നത്." തന്റെ രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് ഓടിയെത്തിയ ഭരതൻ ശ്രീരാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. പിതാവിന്റെ വിയോഗവാർത്ത ഭരതനിൽ നിന്ന് കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ മൂർച്ഛിച്ചു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു സാധാരണ പുത്രനെപ്പോലെ ഭഗവാൻ വിലപിച്ചു. തുടർന്ന് സഹോദരന്മാർ മന്ദാകിനി നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഇംഗുദീഫലത്തിന്റെ (കാട്ടുപഴത്തിന്റെ) കാമ്പുകൊണ്ട് പിതാവിനായി കണ്ണീരോടെ ശ്രാദ്ധപിണ്ഡം സമർപ്പിച്ചു. പിറ്റേന്ന് നടന്ന മഹാസഭയിൽ, അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യഭാരം ഏറ്റെടുക്കാൻ ഭരതൻ കൈകൂപ്പി അപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തിൽ നിന്നും അണുവിട വ്യതിചലിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ തയ്യാറായില്ല. വിധിവിഹിതവും കാലത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി രാമൻ ഭരതനെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ തീരുമാനം മാറ്റാനായി ദർഭപ്പുല്ല് വിരിച്ച് നിരാഹാരസത്യാഗ്രഹത്തിനൊരുങ്ങിയ ഭരതനെ, ആകാശത്തുനിന്നും അദൃശ്യരായി ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ചേർന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു (രാവണവധം എന്ന അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാകാൻ രാമന്റെ വനവാസം അനിവാര്യമായിരുന്നു). പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്ന ദിവസം താൻ അയോദ്ധ്യയിൽ മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കാമെന്ന് ശ്രീരാമൻ ഭരതന് വാക്കു നൽകി. നിവൃത്തിയില്ലാതെ, ഭരതൻ ഭക്തിപൂർവ്വം രത്നഖചിതമായ ശ്രീരാമപാദുകങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ ആ പാദുകങ്ങളിൽ തന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് അവ ഭരതന് നൽകി. പാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേറ്റി ഭരതൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു: "ജ്യേഷ്ഠാ, അങ്ങ് മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ ഈ ദിവ്യപാദുകങ്ങളെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജിക്കും. അങ്ങയെപ്പോലെ മരവുരി ധരിച്ച്, അയോദ്ധ്യക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഒരു താപസനായി വസിച്ച് അങ്ങയുടെ ദാസനായി ഞാൻ ഭരണം നടത്തും. എന്നാൽ പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്നതിന്റെ അടുത്ത പ്രഭാതത്തിൽ അങ്ങ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്ത് ജീവനൊടുക്കും!" ശ്രീരാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ, ആ പുണ്യപാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേന്തി കണ്ണീരോടെ ഭരതനും പരിവാരങ്ങളും അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങി. തുടർന്ന് നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ആ പാദുകങ്ങളെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ഭരതൻ ശ്രീരാമൻ്റെ പ്രതിനിധിയായ് ഭരണം ആരംഭിച്ചു. === രാമന്റെ വനവാസം=== ഭരതനും രാജമാതാക്കളും അയോദ്ധ്യാവാസികളും വിടപറഞ്ഞുപോയ ചിത്രകൂടത്തിൽ തുടർന്നു വസിക്കുന്നത് പഴയ ഓർമ്മകളെ ഉണർത്തുമെന്നും, ദുഃഖഭാരം വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്നും ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അതിനാൽ, പുണ്യഭൂമിയായ ചിത്രകൂടത്തോട് വിടപറഞ്ഞ് ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതാദേവിയും ഘോരവിപിനമായ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ തപോനിധിയായ അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. മഹർഷിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമ്മപത്നിയായ അനസൂയാദേവിയും അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ മൂവരെയും സ്വീകരിച്ചു. പതിവ്രതാരത്നമായ അനസൂയ, സീതാദേവിയെ സ്വന്തം മകളെപ്പോലെ ചേർത്തുപിടിച്ച് ഉദാത്തമായ പാതിവ്രത്യധർമ്മങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. സ്നേഹോപഹാരമായി, ഒരിക്കലും മാഞ്ഞുപോകാത്ത ദിവ്യമായ അംഗരാഗവും (സുഗന്ധലേപനം), അഴുക്കുപുരളാത്ത വസ്ത്രങ്ങളും, ദിവ്യമായ ആഭരണങ്ങളും, ഒരു വാടാത്ത പുഷ്പമാലയും അനസൂയ സീതയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചു. ആ ദിവ്യാഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞുനിന്ന സീതാദേവി സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ സർവ്വൈശ്വര്യങ്ങളോടെ ശോഭിച്ചു. അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്നും അനുഗ്രഹം വാങ്ങി അവർ നിബിഡവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ പോലും ഭയന്നോടുന്ന ആ ഘോരവനത്തിൽ വെച്ച്, പർവ്വതസമാനമായ ശരീരവും രക്തം ഇറ്റുവീഴുന്ന കുന്തവുമേന്തിയ വിരാധൻ എന്ന ഭയാനകനായ രാക്ഷസൻ അവരുടെ വഴിമുടക്കി. അവൻ കണ്ണടച്ചുതുറക്കുന്ന വേഗത്തിൽ സീതാദേവിയെ കൈക്കലാക്കി അട്ടഹസിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരബലത്താൽ ആയുധങ്ങളേറ്റു മരിക്കാത്ത ശരീരമായിരുന്നു വിരാധന്റേത്. ശ്രീരാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളൊന്നും അവനെ ഏശിയില്ല. എന്നാൽ, ഒരു തരിമ്പും പതറാതെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അവന്റെ ഇരു കൈകളും വെട്ടിമാറ്റി താഴെയിട്ടു. തുടർന്ന്, അവനെ വധിക്കാനുള്ള ഏകവഴി ജീവനോടെ മണ്ണിൽ കുഴിച്ചുമൂടുകയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ലക്ഷ്മണൻ ഒരു വലിയ കുഴിയുണ്ടാക്കി അവനെ അതിലിട്ട് മൂടി. മണ്ണടിയുന്നതോടെ വിരാധന്റെ രാക്ഷസശാപം നീങ്ങി. കുബേരന്റെ ശാപത്താൽ രാക്ഷസനായി മാറിയ സാക്ഷാൽ തുമ്പുരു എന്ന ഗന്ധർവ്വരാജനായിരുന്നു അവൻ. ശ്രീരാമന്റെ പാദസ്പർശത്താൽ പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച തുമ്പുരു, ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് അനുഗ്രഹം വാങ്ങുകയും, വനത്തിനുള്ളിലുള്ള ശരഭംഗ മുനിയെയും സുതീക്ഷ്ണ മുനിയെയും പോയി കാണാൻ ഉപദേശിച്ചുകൊണ്ട് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അവർ തപോവൃദ്ധനായ ശരഭംഗ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ എത്തിയിട്ടും, ശ്രീരാമന്റെ ദിവ്യദർശനം ലഭിക്കുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു ശരഭംഗൻ. ഭഗവാനെ കൺകുളിർക്കെ കണ്ടു വണങ്ങിയ മഹർഷി, മൂവരുടെയും സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ യോഗാഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് അതിൽ പ്രവേശിച്ച് ദിവ്യശരീരത്തോടെ ബ്രഹ്മലോകം പൂകി. ആ വനപ്രദേശത്തുണ്ടായിരുന്ന അനേകം മുനിമാർ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി, രാക്ഷസന്മാർ കൊന്നുതിന്ന താപസന്മാരുടെ ഭീമാകാരമായ അസ്ഥികൂടങ്ങൾ ഭഗവാന് കാട്ടിക്കൊടുത്തു. മുനിമാരുടെ ദാരുണമായ അവസ്ഥ കണ്ട് കണ്ണ് നിറഞ്ഞ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ, വില്ലിൽ തൊട്ട് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഈ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ സർവ്വ രാക്ഷസന്മാരെയും നിഗ്രഹിച്ച്, തപോധനന്മാർക്ക് ഭയരഹിതമായി ജീവിക്കാനുള്ള ശാന്തി ഞാൻ നൽകിക്കൊള്ളാം!" തുടർന്ന് അവർ ശരഭംഗന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സുതീക്ഷ്ണ മുനിയെ സന്ദർശിച്ചു. രാമദർശനത്താൽ ധന്യനായ സുതീക്ഷ്ണൻ ഭഗവാനെ വേണ്ടവിധം സൽക്കരിച്ചു. മുനികളോട് യാത്രാനുമതി വാങ്ങി അവർ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ വിവിധ പുണ്യാശ്രമങ്ങൾ സന്ദർശിക്കാനായി പുറപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതാദേവിയും ചേർന്ന് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ അനേകം മുനിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ മാറിമാറി വസിച്ചു. മണ്ഡകർണ്ണി മഹർഷിയുടെയും മറ്റ് സിദ്ധന്മാരുടെയും പവിത്രമായ സങ്കേതങ്ങളിൽ അവർ കഴിഞ്ഞുകൂടി. വ്രതനിഷ്ഠയോടും പ്രകൃതിഭംഗി ആസ്വദിച്ചും, മഹർഷിമാരുടെ സത്സംഗങ്ങളിൽ പങ്കുചേർന്നും ഏതാണ്ട് പത്തു വർഷക്കാലം ഒരു നിമിഷംപോലെ ആ കാനനഭൂമിയിൽ കടന്നുപോയി. വനവാസത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലേക്ക് അടുത്തപ്പോൾ, അവർ വീണ്ടും സുതീക്ഷ്ണ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ തിരിച്ചെത്തുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പരമജ്ഞാനിയായ അഗസ്ത്യമഹർഷിയെ ദർശിക്കാനായി യാത്രയാവുകയും ചെയ്തു. ആകാശമുട്ടെ വളർന്ന് സൂര്യന്റെ വഴി തടസ്സപ്പെടുത്തിയ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ചവനും, ദേവന്മാർക്ക് ഭയമുണ്ടാക്കിയ കാളകേയന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനായി മഹാസമുദ്രം മുഴുവൻ കൈക്കുമ്പിളിലാക്കി കുടിച്ചു വറ്റിച്ചവനും, വനവാസികളെ കൊന്നുതിന്നിരുന്ന വാതാപി-ഇല്വലന്മാർ എന്ന അസുരന്മാരെ ഉദരത്തിലിട്ട് ദഹിപ്പിച്ചവനും, കാവേരീനദിയെ ദക്ഷിണഭാരതത്തിലേക്ക് ഒഴുക്കിയവനുമായ സാക്ഷാൽ അഗസ്ത്യമഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ആഗമനം മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞ അഗസ്ത്യൻ, അതിയായ ആനന്ദത്തോടെ മൂവരെയും ആശ്രമത്തിലേക്ക് സ്വീകരിച്ച് പൂജിച്ചു. തുടർന്ന്, രാവണവധം എന്ന അവതാരലക്ഷ്യത്തിനായി ദേവന്മാർ തന്നേൽപ്പിച്ചിരുന്ന അമൂല്യമായ ദിവ്യായുധങ്ങൾ മഹർഷി ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ചു: വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ച് മഹാവിഷ്ണു പണ്ട് അസുരനാശത്തിനായി ഉപയോഗിച്ച വൈഷ്ണവധനുസ്സ്, ഒരിക്കലും അമ്പുകൾ ഒടുങ്ങാത്ത, സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന രണ്ട് അക്ഷയതൂണീരങ്ങൾ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ സ്വർണ്ണപ്പിടിയുള്ള അതിമനോഹരമായ ദിവ്യവാൾ. ഈ ആയുധങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച രാമനോട്, ശേഷിക്കുന്ന വനവാസക്കാലം സമാധാനപരമായി ചെലവഴിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം ഗോദാവരീ തീരത്തുള്ള 'പഞ്ചവടി' ആണെന്ന് അഗസ്ത്യമുനി ഉപദേശിച്ചു. അഗസ്ത്യമുനിയോട് യാത്രപറഞ്ഞ് പഞ്ചവടി ലക്ഷ്യമാക്കി പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു വലിയ പേരാലിന്റെ കൊമ്പിൽ പർവ്വതസമാനമായ ശരീരമുള്ള ഒരു ഭീമാകാരനായ കഴുകനെ അവർ കണ്ടുമുട്ടി. രാക്ഷസനാണെന്ന് കരുതി രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വില്ലെടുത്തു. എന്നാൽ, ആ പക്ഷിരാജൻ മധുരമായ സ്വരത്തിൽ സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. സൂര്യസാരഥിയായ അരുണന്റെ പുത്രനും, അറുപതിനായിരം വർഷം പ്രായമുള്ളവനും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പ്രാണസുഹൃത്തുമായ സാക്ഷാൽ ജടായു ആയിരുന്നു അത്. ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരാണ് തങ്ങളെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ ജടായു ആനന്ദബാഷ്പം പൊഴിച്ചു. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും കാനനത്തിൽ നായാട്ടിനോ മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കോ പോകുമ്പോൾ, പുത്രിയെപ്പോലെ സീതാദേവിയെ താൻ സംരക്ഷിച്ചുകൊള്ളാമെന്ന് ജടായു വാക്കുനൽകി. തുടർന്ന് പഞ്ചവടിയിലെത്തിയ ലക്ഷ്മണൻ, ഫലവൃക്ഷങ്ങളും പൂന്തോട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഗോദാവരീ നദിയുടെ മനോഹരമായ തീരത്ത്, മുളകളും ഇലകളും മണ്ണും ചേർത്ത് അതിമനോഹരമായ ഒരു പർണ്ണശാല തീർത്തു. സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ശ്രീരാമൻ ആ പർണ്ണശാലയിൽ ഒരു ദേവനെപ്പോലെ ശാന്തിയോടെ വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ===സീതാപഹരണം=== പഞ്ചവടിയിലെ പവിത്രമായ പർണ്ണശാലയിൽ സീതാദേവിയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ വസിക്കുന്ന കാലം. ഒരു പ്രഭാതത്തിൽ, ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ സഹോദരിയും കാമരൂപിണിയുമായ ശൂർപ്പണഖ ആ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിച്ചേർന്നു. കാമദേവനെപ്പോലെ അതിസുന്ദരനായ ശ്രീരാമനെ കണ്ട മാത്രയിൽ അവളിൽ അന്ധമായ അനുരാഗം ജനിച്ചു. സുന്ദരിയായ ഒരു യുവതിയുടെ വേഷം കെട്ടി അവൾ ശ്രീരാമനെ സമീപിച്ച് തന്നെ പത്നിയായി സ്വീകരിക്കണമെന്ന് യാചിച്ചു. എന്നാൽ താൻ 'ഏകപത്നീവ്രതസ്ഥനാണെന്നും' പത്നിയായ സീത തന്നോടൊപ്പമുണ്ടെന്നും പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞ ശ്രീരാമൻ, അവിവാഹിതനും വീരനുമായ അനുജൻ ലക്ഷ്മണനെ സമീപിക്കാൻ കളിവാക്കായി നിർദ്ദേശിച്ചു. ശൂർപ്പണഖ ലക്ഷ്മണന്റെ അരികിലെത്തി മോഹാഭ്യർത്ഥന നടത്തിയപ്പോൾ, താൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വെറുമൊരു ദാസൻ മാത്രമാണെന്നും തന്നെ വേട്ടാൽ അവളും ദാസിയാകുമെന്നും പറഞ്ഞ് ലക്ഷ്മണൻ അവളെ വീണ്ടും രാമന്റെ അരികിലേക്ക് തിരിച്ചയച്ചു. ഇരു രാജകുമാരന്മാരും തന്നെ പരിഹസിക്കുകയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ശൂർപ്പണഖ ക്രോധം പൂണ്ട് തന്റെ ഭീകരമായ രാക്ഷസരൂപം പുറത്തെടുത്തു. രാമൻ തന്നെ സ്വീകരിക്കാത്തതിന് കാരണം സീതയാണെന്ന് ഉറപ്പിച്ച അവൾ, സീതാദേവിയെ വിഴുങ്ങാനായി അട്ടഹസിച്ചുകൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. ഭയന്നുവിറച്ച സീതയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമന്റെ ആജ്ഞയോടെ ലക്ഷ്മണൻ വാളൂരി മുന്നോട്ടുവരികയും, നിമിഷനേരം കൊണ്ട് ആ രാക്ഷസിയുടെ കാതുകളും മൂക്കും ഛേദിച്ചു താഴെയിടുകയും ചെയ്തു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ ഘോരമായി നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് വനത്തിലേക്ക് ഓടിപ്പോയി. അംഗഭംഗം വന്ന ശൂർപ്പണഖ ജനസ്ഥാനത്തിന്റെ അധിപന്മാരായ തന്റെ അർദ്ധസഹോദരന്മാരായ ഖരന്റെയും ദൂഷണന്റെയും ത്രിശിരസ്സിന്റെയും സന്നിധിയിലെത്തി കണ്ണീരോടെ ആവലാതി പറഞ്ഞു. സഹോദരിയുടെ അപമാനത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ ഖരൻ ആദ്യം പതിനാല് ഉഗ്രരാക്ഷസന്മാരെ രാമനെ വധിക്കാനായി അയച്ചു. എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ അവരെ വധിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ് ഖരനും ദൂഷണനും ത്രിശിരസ്സും പതിനാലായിരം വരുന്ന മഹാരാക്ഷസസേനയോടെ ആയുധങ്ങളുമേന്തി പഞ്ചവടിയെ വളഞ്ഞു. സീതയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ലക്ഷ്മണനെ ഒരു രഹസ്യഗുഹയിൽ കാവൽ നിർത്തിയ ശേഷം, ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ഒറ്റയ്ക്ക് കോദണ്ഡവുമേന്തി ആ മഹാസൈന്യത്തിന് മുന്നിൽ നിലയുറപ്പിച്ചു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുനിന്ന ശ്രീരാമൻ, ഗന്ധർവ്വാസ്ത്രവും വൈഷ്ണവാസ്ത്രവും പ്രയോഗിച്ച് വെറും മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക (ഏകദേശം ഒന്നര മണിക്കൂർ) കൊണ്ട് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെയും ഖര-ദൂഷണ-ത്രിശിരസ്സുമാരെയും നിഗ്രഹിച്ചു കാലപുരിക്കയച്ചു. ജനസ്ഥാനം മുഴുവൻ രാക്ഷസരക്തത്താൽ ചുവപ്പണിഞ്ഞു. ജനസ്ഥാനത്തെ സർവ്വനാശത്തിൽ നിന്നും ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെട്ട അകംപനൻ എന്ന രാക്ഷസനോടൊപ്പം ശൂർപ്പണഖ നേരെ ലങ്കയിലെത്തി രാവണന്റെ സിംഹാസനത്തിന് മുന്നിൽ വീണു നിലവിളിച്ചു. രാമന്റെ അമാനുഷിക ശക്തിയെക്കുറിച്ച് നല്ല ബോധ്യമുണ്ടായിരുന്ന അവൾ, രാവണനെക്കൊണ്ട് രാമനെ നേരിടാൻ ഒരു കുടിലതന്ത്രം മെനഞ്ഞു. സീതാദേവിയുടെ ദിവ്യസൗന്ദര്യത്തെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ അവൾ അതിവർണ്ണന ചെയ്തു: "ദേവലോകത്തോ ഗന്ധർവ്വലോകത്തോ നാഗലോകത്തോ ഇതുപോലൊരു സൗന്ദര്യവതി ഇന്നുവരെ ജനിച്ചിട്ടില്ല. സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്ന ആ സുന്ദരീരത്നം ലങ്കാധിപനായ അങ്ങയുടെ അന്തപുരത്തിനാണ് യോജിക്കുന്നത്. അങ്ങേയ്ക്കുവേണ്ടി അവളെ കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോഴാണ് ലക്ഷ്മണൻ എന്നെ ഇങ്ങനെ വികൃതയാക്കിയത്. രാമനെ വധിച്ച് സീതയെ അങ്ങ് സ്വന്തമാക്കിയാൽ അങ്ങയോളം ഭാഗ്യവാനായി മൂന്നുലോകങ്ങളിലും ആരും ഉണ്ടാകില്ല!" ശൂർപ്പണഖയുടെ വർണ്ണന കേട്ട മാത്രയിൽ കാമാന്ധനായി മാറിയ രാവണൻ, ഏതുവിധേനയും സീതയെ അപഹരിക്കുമെന്ന് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തു. രാവണൻ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി സമുദ്രതീരത്ത് തപസ്സുചെയ്തു കഴിഞ്ഞിരുന്ന അമ്മാവനായ മാരീചന്റെ അരികിലെത്തി. സീതയെ അപഹരിക്കാനുള്ള പദ്ധതിക്ക് സഹായിക്കണമെന്ന് രാവണൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമന്റെ ദിവ്യശക്തിയെക്കുറിച്ച് നേരിട്ടറിയാവുന്ന മാരീചൻ, രാമനോട് ശത്രുത അരുതെന്നും അത് ലങ്കയുടെയും രാക്ഷസകുലത്തിന്റെയും നാശത്തിന് കാരണമാകുമെന്നും ഉപദേശിച്ചു. എന്നാൽ ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ, സഹായിച്ചില്ലെങ്കിൽ ഇപ്പോൾത്തന്നെ മാരീചനെ വധിക്കുമെന്ന് വാളൂരി ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ കയ്യാൽ മരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ പുണ്യവാന്മാരുടെ പരമഗുരുവായ ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രമേറ്റ് മരിക്കുന്നതാണ് ഉത്തമമെന്ന് കരുതി മാരീചൻ ആ വിധി സ്വയം തിരഞ്ഞെടുത്തു. പഞ്ചവടിയിലെത്തിയ മാരീചൻ, സ്വർണ്ണനിറത്തിലുള്ള രോമങ്ങളും ഇന്ദ്രനീലമണികൾ പതിച്ചതുപോലുള്ള കുളമ്പുകളുമുള്ള അതിമനോഹരമായ ഒരു മായാമാനായി മാറി ആശ്രമപരിസരത്ത് തുള്ളിക്കളിച്ചു. പൂക്കൾ പറിക്കുകയായിരുന്ന സീതാദേവി ആ മാനിനെക്കണ്ട് കൗതുകംപൂണ്ട് അതിനെ ജീവനോടെയോ അല്ലാതെയോ പിടിച്ചുതരണമെന്ന് രാമനോട് ഹഠാത് ആഗ്രഹിച്ചു. ഇതൊരു രാക്ഷസമായയാണെന്ന് ലക്ഷ്മണൻ കൃത്യമായി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയെങ്കിലും, പ്രിയതമയുടെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റാനായി രാമൻ വില്ലുമെടുത്ത് മാനിന് പിന്നാലെ പോയി. ലക്ഷ്മണനോട് സീതയ്ക്ക് കാവൽ നിൽക്കാൻ കർശനമായി ആജ്ഞാപിച്ചാണ് രാമൻ പോയത്. കാട്ടിലൂടെ രാമനെ ഏറെ ദൂരം വഴിതെറ്റിച്ചോടിച്ച മാൻ ഒരു രാക്ഷസനാണെന്ന് ഒടുവിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭഗവാൻ, അതിനുനേരെ ഒരസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. രാമബാണം മാറിടത്തിൽ തറച്ച നിമിഷം മാരീചൻ സ്വന്തം രൂപം പ്രാപിക്കുകയും, രാമന്റെ ശബ്ദം അനുകരിച്ച് "ഹാ സീതേ! ഹാ ലക്ഷ്മണാ!" എന്ന് അലറിവിളിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാണൻ വെടിയുകയും ചെയ്തു. ആ വിലാപം ആശ്രമത്തിലിരുന്ന സീതയുടെ കാതുകളിൽ പതിച്ചു. ഭയന്നുവിറച്ച സീതാദേവി രാമന് എന്തോ ആപത്ത് സംഭവിച്ചുവെന്ന് കരുതി ഉടൻതന്നെ രാമന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി പോകാൻ ലക്ഷ്മണനോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. എന്നാൽ ലക്ഷ്മണൻ ശാന്തനായി പറഞ്ഞു: "അമ്മേ, ത്രിലോകങ്ങളിലും ആർക്കും അജയ്യനായ സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമന് ഒരു ആപത്തും വരില്ല. ഇത് രാക്ഷസന്മാരുടെ ചതിപ്രയോഗമാണ്. ജ്യേഷ്ഠന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിച്ച് അമ്മയെ തനിച്ചാക്കി പോകാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല." ഭയത്താൽ ബുദ്ധിഭ്രമം സംഭവിച്ച സീതാദേവി, ലക്ഷ്മണന്റെ പരിശുദ്ധമായ മനസ്സിനെ മുറിവേൽപ്പിക്കുന്ന പരുഷവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "രാമൻ മരിച്ചാൽ എന്നെ സ്വന്തമാക്കാമെന്നോ ഭരതന് രാജ്യം നേടിക്കൊടുക്കാമെന്നോ ഉള്ള ദുഷ്ടചിന്തയോടെയാണോ നീ ഇവിടെ നിൽക്കുന്നത്? നിന്റെ കപടസ്നേഹം ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു!" തന്റെ അമ്മയ്ക്ക് തുല്യമായി കണ്ടിരുന്ന സീതയിൽ നിന്നുള്ള ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലക്ഷ്മണന്റെ ഹൃദയം നുറുങ്ങി. താൻ പോയില്ലെങ്കിൽ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യുമെന്ന് ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, ഗത്യന്തരമില്ലാതെ കണ്ണീരോടെ വനദേവതമാരോട് സീതയെ കാത്തുരക്ഷിക്കാൻ പ്രാർത്ഥിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനെ തേടി കാനനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ആശ്രമം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ട നിമിഷം, കാഷായവസ്ത്രവും ദണ്ഡും കമണ്ഡലുവുമേന്തിയ ഒരു വൃദ്ധ സന്യാസിയുടെ വേഷത്തിൽ രാവണൻ പർണ്ണശാലയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തി ഭിക്ഷ യാചിച്ചു. അതിഥിസൽക്കാരം കുലധർമ്മമായി കണ്ടിരുന്ന സീതാദേവി പഴങ്ങളുമായി പുറത്തിറങ്ങി വന്നു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന സൗന്ദര്യധാമമായ സീതയെക്കണ്ട് രാവണൻ തന്റെ കപടവേഷം അഴിച്ചുവെച്ച് താൻ ലങ്കാധിപനായ രാവണനാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തി. തന്നെ വരിച്ച് ലങ്കയിലെ പട്ടമഹിഷിയാകാൻ അവൻ സീതയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. കോപാകുലയായ സീത പുൽക്കൊടിയെ സാക്ഷിയാക്കി രാവണനെ അതിനിശിതമായി ശാസിച്ചു: "സിംഹത്തിന്റെ ഭാര്യയായ എന്നെ മോഹിക്കുന്ന നീ കുറുക്കനാണ്. രാമബാണം കൊണ്ട് നിന്റെ വംശം മുടിയും!" രോഷാകുലനായ രാവണൻ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ സീതയുടെ മുടിയിലും കൈകളിലും കയറിപ്പിടിച്ച്, അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിർത്തിയിരുന്ന തന്റെ രഥത്തിൽ (ചില പാഠഭേദങ്ങളിൽ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ) സീതയെ ബലമായി പിടിച്ചിരുത്തി ആകാശമാർഗ്ഗേണ ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നുയർന്നു. "ഹാ രാമാ... ഹാ ലക്ഷ്മണാ..." എന്ന് വിളിച്ച് സീത ആകാശത്തുനിന്ന് നിലവിളിച്ചു. സീതാദേവിയുടെ ആർത്തനാദം കേട്ട് മരക്കൊമ്പിലിരുന്ന വൃദ്ധനായ ജടായു ചിറകടിച്ചുയർന്നു. പരസ്ത്രീയെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന രാവണന്റെ അധർമ്മത്തെ ജടായു ആകാശത്തുവെച്ച് തടഞ്ഞുനിർത്തി. തുടർന്ന് ആകാശത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. തന്റെ കൂർത്ത കൊക്കുകളും നഖങ്ങളും ചിറകുകളും ഉപയോഗിച്ച് ജടായു രാവണന്റെ ശരീരം മാന്തിക്കീറി. രാവണന്റെ വില്ലും രഥവും തകർത്തു, കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും കൊന്നു. എന്നാൽ വയോവൃദ്ധനായ ജടായു ക്ഷീണിച്ച തക്കം നോക്കി, രാവണൻ തന്റെ ദിവ്യവാളായ 'ചന്ദ്രഹാസം' ഊരി ജടായുവിന്റെ ഇരു ചിറകുകളും വെട്ടിമാറ്റി. ചിറകറ്റ പക്ഷിരാജൻ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് പ്രാണൻ മാത്രം ബാക്കിയായി നിലത്തേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ സീതയുമായി ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് അതിവേഗം പറന്നു. താഴെ ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ അഞ്ചു വാനരന്മാർ (സുഗ്രീവനും മന്ത്രിമാരും) കൂട്ടംകൂടി ഇരിക്കുന്നത് സീത കണ്ടു. തന്നെ അന്വേഷിച്ചുവരുന്ന രാമന് താൻ പോയ ദിശ മനസ്സിലാകാനായി, സീതാദേവി തന്റെ മേൽവസ്ത്രമായ മഞ്ഞപ്പട്ടുചേലയിൽ ചില ആഭരണങ്ങൾ അഴിച്ചുകെട്ടി ആ വാനരന്മാരുടെ നടുവിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. ലങ്കയിലെത്താൻ വെമ്പൽക്കൊണ്ടിരുന്ന രാവണൻ ഇതൊന്നും കണ്ടില്ല. ലങ്കയിലെത്തിയ രാവണൻ സീതയെ തന്റെ അതിമനോഹരമായ കൊട്ടാരങ്ങൾ കാണിച്ച് പ്രലോഭിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, സീത അവനെ തൃണസമാനമായി അവഗണിച്ചു. കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ സീതയ്ക്ക് ഒരു വർഷത്തെ സമയം അനുവദിച്ചു: "ഒരു വർഷത്തിനകം നീ എന്നെ വരിച്ചില്ലെങ്കിൽ നിന്നെ കഷണങ്ങളാക്കി വെട്ടിനുറുക്കി എന്റെ പ്രഭാതഭക്ഷണമാക്കും!" തുടർന്ന് രാവണൻ സീതയെ കൊട്ടാരത്തിന് പുറത്തുള്ള അശോകവനികയിലെ ശിംശപാ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ തടവിലാക്കി. ക്രൂരകളും വികൃതരൂപിണികളുമായ രാക്ഷസിമാരെ കാവൽ നിർത്തി, ഏതുവിധേനയും ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയോ പ്രലോഭിപ്പിച്ചോ സീതയുടെ മനസ്സ് മാറ്റാൻ അവൻ ഉത്തരവിട്ടു. ദുഃഖസാഗരത്തിൽ ആണ്ടുപോയ സീതാദേവി, മലിനവസ്ത്രധാരിയായി രാമനാമം മാത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട് ആ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ കണ്ണീരോടെ രാമന്റെ വരവിനായി കാത്തിരുന്നു. ===സുഗ്രീവസഖ്യം=== മായാമാനിനെ വധിച്ച ശേഷം ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയായിരുന്ന ശ്രീരാമൻ, വഴിമധ്യേ തന്നെത്തേടി വരുന്ന ലക്ഷ്മണനെയാണ് കണ്ടത്. ലക്ഷ്മണനിൽ നിന്ന് കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ വരാനിരിക്കുന്ന മഹാവിപത്തിനെക്കുറിച്ച് ഭഗവാന് ബോധ്യമായി. അവർ അതിവേഗം പഞ്ചവടിയിലെ പർണ്ണശാലയിലേക്ക് ഓടിയെത്തി. എന്നാൽ, ജീവശ്വാസം നിലച്ചതുപോലെ പർണ്ണശാല ശൂന്യമായിക്കിടക്കുന്ന കാഴ്ചയാണ് അവരെ വരവേറ്റത്. എങ്ങും സീതയെ കാണാതെ പരിഭ്രാന്തനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ഉന്മത്തനെപ്പോലെ (മനോനില തെറ്റിയവനെപ്പോലെ) പെരുമാറാൻ തുടങ്ങി. വിരഹദുഃഖത്താൽ കണ്ണീരൊഴുക്കിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം കാനനത്തിലെ ഓരോ വൃക്ഷങ്ങളോടും, വിടർന്നുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളോടും, മാനുകളോടും, ഒഴുകുന്ന ഗോദാവരീ നദിയോടും തന്റെ പ്രിയതമയായ ജാനകിയെ കണ്ടോ എന്ന് വാവിട്ടു ചോദിച്ചു. ത്രൈലോക്യനാഥനായ രാമന്റെ ഈ ദാരുണമായ വിലാപം കണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ഹൃദയം നൊന്ത് ഭഗവാനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "ജ്യേഷ്ഠാ, അങ്ങ് ധൈര്യം കൈവിടരുത്. ഈ വനവും പർവ്വതങ്ങളും അരിച്ചുപെറുക്കി നമുക്ക് ദേവിയെ കണ്ടെത്താം." ലക്ഷ്മണന്റെ വാക്കുകളിൽ സമചിത്തത വീണ്ടെടുത്ത രാമൻ, അനുജനോടൊപ്പം സീതയെ അന്വേഷിച്ച് തെക്കുദിക്കിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. കാനനത്തിലൂടെ മുന്നോട്ടുപോയ അവർ, വഴിയിൽ രക്തത്തിൽ കുളിച്ചു കിടക്കുന്ന ഭീമാകാരമായ ഒരു രൂപം കണ്ടു. സീതയെ ഭക്ഷിച്ച രാക്ഷസനാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച് ശ്രീരാമൻ വില്ലെടുത്തെങ്കിലും, അടുത്തേക്ക് ചെന്നപ്പോഴാണ് അത് ചിറകറ്റുവീണ വൃദ്ധനായ ജടായുവാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞത്. പ്രാണവായു കഷ്ടിച്ചു മാത്രം അവശേഷിച്ചിരുന്ന ജടായു കണ്ണുതുറന്ന് വിതുമ്പലോടെ പറഞ്ഞു: "മക്കളേ, ലങ്കാധിപനായ രാവണനാണ് സീതാദേവിയെ ബലമായി അപഹരിച്ച് ആകാശമാർഗ്ഗേണ തെക്കുദിക്കിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയത്. അവനെ തടയാൻ ഞാൻ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പോരാടിയെങ്കിലും, അവൻ എന്റെ ചിറകുകൾ അരിഞ്ഞു വീഴ്ത്തി. നിങ്ങളുടെ ആഗമനം വരെ പ്രാണൻ പിടിച്ചുനിർത്താനാണ് ഞാൻ കാത്തിരുന്നത്." അത്രയും പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ പുണ്യപക്ഷി ശ്രീരാമന്റെ മടിയിൽക്കിടന്ന് അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. തങ്ങളുടെ പിതാവായ ദശരഥന്റെ ജീവത്യാഗത്തിന് തുല്യമായ ആത്മസമർപ്പണമാണ് ജടായുവിന്റേതെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ കണ്ണീരൊഴുക്കി. സ്വന്തം പിതാവിനെപ്പോലെ കരുതി, അഗ്നി ഒരുക്കി ജടായുവിന്റെ ഭൗതികശരീരം യഥാവിധി സംസ്കരിക്കുകയും, കാട്ടുപഴങ്ങളും പുണ്യതീർത്ഥവും കൊണ്ട് ശേഷക്രിയകൾ പൂർത്തിയാക്കി അദ്ദേഹത്തിന് ഉത്തമഗതി നൽകുകയും ചെയ്തു. ജടായു പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് തെക്കോട്ടു നീങ്ങിയ അവർ ഘോരമായ ക്രൗഞ്ചാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെവെച്ച് ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്നും 'അയോമുഖി' എന്ന വികൃതരൂപിണിയായ രാക്ഷസി പുറത്തുവരികയും, കാമവിവശയായി ലക്ഷ്മണനെ കടന്നുപിടിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്രുദ്ധനായ ലക്ഷ്മണൻ വാളൂരി അവളുടെ മൂക്കും കാതും സ്തനങ്ങളും ഛേദിച്ചു. ചോരയൊലിപ്പിച്ച് ഘോരമായി അട്ടഹസിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ വനത്തിലേക്ക് ഓടിയൊളിച്ചു. യാത്ര തുടർന്ന അവർ തലയോ കഴുത്തോ ഇല്ലാതെ, മാറിടത്തിൽ കണ്ണുകളും വയറ്റിൽ ഭയാനകമായ വായുമുള്ള, യോജനകൾ നീളമുള്ള കൈകളുള്ള 'കബന്ധൻ' എന്ന വിചിത്ര രാക്ഷസന്റെ കൈക്കുള്ളിൽ അകപ്പെട്ടു. അവൻ അവരെ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷം, ഒട്ടും പതറാതെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അവന്റെ ഇരു കൈകളും വെട്ടിമാറ്റി താഴെയിട്ടു. തന്റെ അന്ത്യം കുറിച്ചത് സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കബന്ധൻ, ശാപമോക്ഷത്തിനായി തന്റെ ശരീരം ചിതയിലിട്ട് ദഹിപ്പിക്കാൻ അപേക്ഷിച്ചു. ലക്ഷ്മണൻ തീർത്ത ചിതയിൽ കബന്ധന്റെ ശരീരം ദഹിച്ചപ്പോൾ, ആ അഗ്നിയിൽ നിന്നും അതീവ തേജസ്വിയായ 'ദനു' എന്ന ഗന്ധർവ്വരാജൻ ദിവ്യരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു (സ്ഥൂലശിരസ്സ് എന്ന മുനിയുടെ ശാപത്താലാണ് അവൻ കബന്ധനായത്). ശാപമുക്തനായ ദനു ശ്രീരാമന് നിർണ്ണായകമായ ഒരു ഉപദേശം നൽകി: "പ്രഭോ, അങ്ങ് ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കുന്ന വാനരരാജനായ സുഗ്രീവനുമായി അഗ്നിസാക്ഷിയായി സഖ്യം ചെയ്യുക. ഭൂമിയിൽ സുഗ്രീവനറിയാത്ത ഒരു ഇടവുമില്ല. സീതാദേവിയെ കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാനരസേനയ്ക്ക് മാത്രമേ സാധിക്കൂ. കൂടാതെ, പമ്പാതീരത്തുള്ള മാതംഗാശ്രമത്തിൽ അങ്ങയെ കാത്തിരിക്കുന്ന പരമഭക്തയായ ശബരി എന്ന താപസിയെയും സന്ദർശിക്കുക." ദനുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവർ മാതംഗമുനിയുടെ പുണ്യാശ്രമത്തിലെത്തി. തന്റെ ഗുരുനാഥന്മാരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ശ്രീരാമന്റെ പാദസ്പർശത്തിനായി ദീർഘകാലമായി കാത്തിരുന്ന വൃദ്ധയായ ശബരി, ഭഗവാനെക്കണ്ട് ആനന്ദബാഷ്പം പൊഴിച്ചു. അതിയായ സ്നേഹത്തോടും വാത്സല്യത്തോടും കൂടി അവൾ കാട്ടിൽ നിന്ന് ശേഖരിച്ച മധുരമുള്ള കായ്കനികൾ ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ചു. ഭക്തിയുടെ പരമകോടി കണ്ട് സന്തുഷ്ടനായ ശ്രീരാമൻ അവയെല്ലാം പ്രസാദമായി സ്വീകരിച്ച് ശബരിയെ അനുഗ്രഹിച്ചു. ഭഗവാന്റെ ദിവ്യദർശനത്താൽ ജന്മസാഫല്യമടഞ്ഞ ശബരി, രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ മുന്നിൽവെച്ച് യോഗാഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് അതിൽ പ്രവേശിച്ച് മോക്ഷം നേടി പുണ്യലോകങ്ങളിലേക്ക് യാത്രയായി. ശബരീമോക്ഷത്തിന് ശേഷം അവർ പവിത്രമായ പമ്പാസരസ്സ് ലക്ഷ്യമാക്കി നടന്നു. വസന്തത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞുതുളുമ്പുന്ന പമ്പാതീരത്ത് വിരിഞ്ഞുനിന്ന താമരപ്പൂക്കളും, കുളിർകാറ്റും, ഇണചേർന്നു പാടുന്ന കിളികളും ശ്രീരാമനിൽ സീതയുടെ വിരഹവേദനയെ വീണ്ടും ആളിക്കത്തിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ ധീരമായ വാക്കുകളിലാണ് ശ്രീരാമൻ വീണ്ടും ആത്മധൈര്യം വീണ്ടെടുത്തത്. അതേസമയം, ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ വസിച്ചിരുന്ന വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ, ആയുധധാരികളായ ഈ രണ്ടു ദിവ്യപുരുഷന്മാർ പമ്പാതീരത്തുകൂടി വരുന്നത് കണ്ടു. തന്നെ വധിക്കാൻ ജ്യേഷ്ഠനായ ബാലി അയച്ച ചാരന്മാരായിരിക്കുമോ ഇവർ എന്ന് ഭയന്ന സുഗ്രീവൻ പരിഭ്രാന്തനായി. സത്യാവസ്ഥ കണ്ടറിയാനായി സുഗ്രീവൻ തന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനും ബുദ്ധിമാനുമായ മന്ത്രി ഹനുമാനെ അവരുടെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചു. തന്റെ യഥാർത്ഥ വാനരരൂപം മറച്ചുവെച്ച്, ഒരു യുവ സന്യാസിയുടെ (ബ്രഹ്മചാരിയുടെ) വേഷത്തിൽ ഹനുമാൻ രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ മുന്നിലെത്തി. അതിവിശിഷ്ടവും വ്യാകരണശുദ്ധവുമായ സംസ്കൃതഭാഷയിൽ, അതീവ വിനയത്തോടെ ഹനുമാൻ അവരുടെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ആരാഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ വാക്സാമർത്ഥ്യത്തിലും പാണ്ഡിത്യത്തിലും തേജസ്സിലും സന്തുഷ്ടനായ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണാ, ഋഗ്വേദവും യജുർവേദവും സാമവേദവും പൂർണ്ണമായി ഹൃദിസ്ഥമാക്കാത്ത ഒരാൾക്ക് ഇത്രയും ശുദ്ധമായി സംസാരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഇവന്റെ വാക്കുകളിൽ ഒരു തെറ്റോ അപാകതയോ ഇല്ല." തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ തങ്ങൾ ആരാണെന്നും സീതാന്വേഷണാർത്ഥം വന്നതാണെന്നും വ്യക്തമാക്കി. താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയായ ഹനുമാനാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞയുടൻ ഹനുമാൻ തന്റെ കപടവേഷം വെടിഞ്ഞ് വിശ്വരൂപം പൂണ്ടു. സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ച ഹനുമാൻ, അതിയായ ആനന്ദത്തോടെ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്റെ ഇരു തോളുകളിലുമേറ്റി ആകാശമാർഗ്ഗേണ ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിലെത്തിച്ചു. സുഗ്രീവനും കൂട്ടരും മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഭഗവാന്റെ മുന്നിലെത്തി. ഹനുമാൻ ഉണങ്ങിയ ചുള്ളിക്കമ്പുകൾ ഉരസി പവിത്രമായ അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ചു. ആ അഗ്നിയെ സാക്ഷിയാക്കി ശ്രീരാമനും സുഗ്രീവനും പരസ്പരം കൈകോർത്ത് ശാശ്വതമായ സഖ്യം ചെയ്തു: 1. സുഗ്രീവനെ നിഷ്കരുണം അടിച്ചോടിക്കുകയും അവന്റെ ധർമ്മപത്നിയായ രുമയെ ബലമായി പിടിച്ചുവെക്കുകയും ചെയ്ത അധർമ്മിയായ **ബാലിയെ വധിച്ച് സുഗ്രീവനെ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി വാഴിക്കാം** എന്ന് ശ്രീരാമൻ വാക്കു നൽകി. 2. പകരം, ഭൂമിയിലെ സകല വാനരസേനയെയും അണിനിരത്തി സീതാദേവി എവിടെയാണെന്ന് കണ്ടെത്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കാം എന്ന് സുഗ്രീവനും പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. ഈ സഖ്യം പൂർത്തിയായ ആ ദിവ്യമുഹൂർത്തത്തിൽ, ആകാശത്ത് അത്ഭുതകരമായ നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടു: അധർമ്മികളായ രാവണന്റെയും ബാലിയുടെയും ഇടതുവശങ്ങൾ വിറകൊണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മിഷ്ഠയായ സീതാദേവിയുടെ ഇടതുകണ്ണും ഇടതുകൈയും ശുഭസൂചകമായി തുടിക്കാൻ തുടങ്ങി! സംഭാഷണത്തിനിടയിൽ സുഗ്രീവൻ ഒരു സുപ്രധാന സംഭവം ഓർത്തെടുത്തു: "പ്രഭോ, ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഒരു രാക്ഷസൻ ഒരു സ്ത്രീയെ ആകാശത്തുകൂടി ബലമായി കൊണ്ടുപോകുന്നത് ഞങ്ങൾ ഈ പർവ്വതത്തിലിരുന്ന് കണ്ടിരുന്നു. ആ സ്ത്രീ 'ഹാ രാമാ! ഹാ ലക്ഷ്മണാ!' എന്ന് നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ മഞ്ഞപ്പട്ടുചേലയിൽ ചില ആഭരണങ്ങൾ കെട്ടി ഞങ്ങളുടെ നടുവിലേക്ക് എറിഞ്ഞുതന്നിരുന്നു. അത് ഞങ്ങൾ ഒരു ഗുഹയിൽ ഭദ്രമായി സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്." സുഗ്രീവൻ ആ ആഭരണക്കെട്ട് കൊണ്ടുവന്ന് ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിൽ തുറന്നുവെച്ചു. അത് കണ്ട മാത്രയിൽത്തന്നെ തന്റെ പ്രിയതമയുടെ ആഭരണങ്ങളാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ഹൃദയം പൊട്ടി നിലത്തു വീണു കരഞ്ഞു. ആഭരണങ്ങൾ നെഞ്ചോടുചേർത്ത് വിലപിച്ച രാമൻ, അവ ലക്ഷ്മണനെ കാണിച്ച് ചോദിച്ചു: "ലക്ഷ്മണാ, നോക്കൂ, ഇത് നിന്റെ ജ്യേഷ്ഠത്തിയുടെ ആഭരണങ്ങളല്ലേ?" അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് കണ്ണീരോടെ വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും അമരമായ ഈ ശ്ലോകം ഉരുവിട്ടു: "നാഹം ജാനാമി കേയൂരേ നാഹം ജാനാമി കുണ്ഡലേ **നൂപുരേ ത്വാഭിജാനാമി നിത്യം പാദാഭിവന്ദനാത് " (ജ്യേഷ്ഠാ, ദേവിയുടെ കൈകളിൽ അണിഞ്ഞിരുന്ന കേയൂരങ്ങളോ (വളകൾ/തോൾവളകൾ), കാതുകളിൽ അണിഞ്ഞിരുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളോ (കമ്മലുകൾ) എനിക്ക് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല; കാരണം ഞാൻ ഒരിക്കലും എന്റെ ജ്യേഷ്ഠത്തിയുടെ മുഖത്തേക്കോ ശരീരത്തിലേക്കോ നോക്കിയിട്ടില്ല! എന്നാൽ ദേവിയുടെ കാൽത്തളകൾ (നൂപുരങ്ങൾ) എനിക്ക് നന്നായി തിരിച്ചറിയാം; കാരണം ദിവസവും പ്രഭാതത്തിൽ ആ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ നിത്യവും കണ്ടിരുന്ന പാദസരങ്ങളാണിവ!) ലക്ഷ്മണന്റെ സമാനതകളില്ലാത്ത പരിശുദ്ധിയും ഭക്തിയും കണ്ട് രാമന്റെയും സുഗ്രീവന്റെയും കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. ദുഃഖത്തിൽ ആണ്ടുപോയ ശ്രീരാമനെ സുഗ്രീവൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "പ്രഭോ, ദുഃഖിക്കാതിരിക്കൂ! ആ രാക്ഷസൻ പാതാളത്തിലാണ് ഒളിച്ചിരിക്കുന്നതെങ്കിലും അവനെ കണ്ടെത്തി വധിച്ച് ഞാൻ ദേവിയെ അങ്ങയുടെ സന്നിധിയിലെത്തിക്കും!" ശ്രീരാമൻ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സുഗ്രീവനെ ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്തു. ശ്രീരാമന്റെ ആലിംഗനവും ഉറപ്പും ലഭിച്ചതോടെ, ബാലിയുടെ ഭയത്തിൽ നിന്നും താൻ പൂർണ്ണമായി മുക്തനായെന്നും തന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളെല്ലാം സഫലമായെന്നും സുഗ്രീവന് പൂർണ്ണ ബോധ്യമായി. ===ബാലിവധം=== സുഗ്രീവൻ രാമനോടു ബാലിയും താനുമായുള്ള ശത്രുതയുടെ കഥ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. പിതാവായ ഋഷരജസ്സിന്റെ കാല ശേഷം മൂത്ത പുത്രനായ ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ വാനരരാജാവായും അനുജൻ സുഗ്രീവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭരണത്തിൽ സഹായിച്ചുകൊണ്ടും വാണു. ഒരിക്കൽ മായാവി എന്ന രാക്ഷസൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ പോരിന് വെല്ലുവിളിച്ചു. രാത്രി സമയം രക്ഷസന്മാരുടെ മായക്കു ശക്തി കൂടും എന്നു സുഗ്രീവന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചിട്ടു ബാലി മായാവിയോട് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. ബാലിയുടെ അടി കൊണ്ടവശനായ മായാവി പിന്തിരിഞോടി. പുറകേ ബാലിയും ഒപ്പം സുഗ്രീവനും.ഓടിയോടി മായാവി ഒരു ഗുഹയിൽ കേറി, സുഗ്രീവനെ പുറത്തു കാവലിരുത്തിയിട്ടു ബാലിയും അകത്തു കയറി.കുറേനാൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ബാലി മടങ്ങി വന്നില്ല. ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം ഗുഹയിൽ നിന്നും ബാലിയുടെ നിലവിളിയും മായാവിയുടെ അട്ടഹാസവും സുഗ്രീവൻ കേട്ടു.ഗുഹാമുഖത്തു രക്തം പതഞ്ഞു ഒഴുകുന്നത് കണ്ടു ബാലി മരിച്ചു എന്നു നിജപ്പെടുത്തിയ സുഗ്രീവൻ, മായാവി ഗുഹയിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാതെ ഇരിക്കാനായി വലിയൊരു പാറകല്ലു കൊണ്ടു ഗുഹാമുഖം അടച്ചു വെച്ചു. കിഷ്കിന്ധയിലെത്തിയ സുഗ്രീവൻ ദുഃഖിതനായി കഴിഞ്ഞുകൂടി. രാജ്യം അനാഥമാകാതിരിക്കാനായി മന്ത്രിമാരുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം സുഗ്രീവൻ രാജാവായി. വാസ്തവത്തിൽ ബാലി മരിച്ചു എന്നു സുഗ്രീവന് തോന്നിയത് മായാവിയുടെ മായ കൊണ്ടായിരുന്നു. മായാവിയെ കൊന്നു ഗുഹയുടെ വാതിലിലെത്തിയ ബാലി ഒറ്റ ചവിട്ടിനു പാറ കല്ല് ദൂരെ തെറിപ്പിച്ചു. തന്നെ കൊല്ലാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ മനപ്പൂർവ്വം ഗുഹ പാറകൊണ്ടടച്ചു എന്നു വിശ്വസിച്ച ബാലി, കിഷ്കിന്ധയിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റു പോലെ പാഞ്ഞെത്തി. ബാലിയെ കണ്ടു സുഗ്രീവൻ സർവസ്വവും അദ്ദേഹത്തിന് അടിയറ വച്ചിട്ടും ബാലി ശാന്തനായില്ല. സുഗ്രീവനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്ത സേവകന്മാരെയും ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്നും ആട്ടിപ്പായിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ പത്നിയായ രുമയെ ബാലി ബലമായി അപഹരിച്ചു. ബാലിയുടെ ശക്‌തി ശ്രീരാമൻ മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ തുടർന്നു ; ബാലി മഹാഗിരികൾ എടുത്തു അമ്മാനമാടും, വൻവൃക്ഷങ്ങൾ പറിച്ചൊടിക്കും.അച്ഛനായ ദേവേന്ദ്രൻ കൊടുത്ത നൂറു പൊൻതാമരപ്പൂക്കൾ കൊരുത്ത മാല എപ്പോഴും ബാലിയുടെ കഴുത്തിലുണ്ടാകും. ഇന്ദ്രന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ എതിരാളിയുടെ പകുതി ശക്തി ബാലിയിൽ വന്നു ചേരും. ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിനും മുന്നേ ഉണരുന്ന ബാലി സൂര്യോദയത്തിനു മുന്നേ നാലു മഹാസാഗരങ്ങളിലും തർപ്പണം ചെയ്‌തു മടങ്ങി എത്തും. ഒരിക്കൽ ഒരു കൂറ്റൻ പോത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നോട് പോരിന് വന്ന ദുന്ദുഭി എന്ന അസുരനെ വധിച്ചു, അവന്റെ ജഡം ബാലി ഒരു യോജന ദൂരം വലിച്ചെറിഞ്ഞു. ജഡം വന്നു വീണതു മാതംഗ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു. തന്റെ അശ്രമം ജഡം വീഴ്ത്തി ആശുദ്ധമാക്കിയവൻ ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു യോജന ചുറ്റളവിൽ കാലു കുത്തിയാൽ തല പൊട്ടി തെറിച്ചു മരിക്കട്ടെ എന്നു മുനി ശപിച്ചു. അതിൻപ്രകാരമാണ് ബാലി കാൽ കുത്താത്ത ഏക സ്ഥലം എന്നുള്ള രീതിയിൽ ആ പ്രദേശത്തിന് അകത്തുള്ള ഋശ്യമൂക പർവതത്തിൽ ബാലിയെ പേടിച്ചു സുഗ്രീവൻ അഭയം തേടിയത്. തന്റെ ശക്തിയിൽ സുഗ്രീവനു വിശ്വാസമുണ്ടാകാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ ദുന്ദുഭിയുടെ അസ്ഥികൂടം കാൽ കൊണ്ട് തോണ്ടി പത്തു ജോജന ദൂരെ വീഴ്ത്തി മാത്രമല്ല ബാലിയുടെ കരബലം നിരന്തരം ഏറ്റിട്ടും വീഴാതെ നിന്ന ഏഴു സാലവൃക്ഷങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ബാണം കൊണ്ടു രാമൻ തുളച്ചു. സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ പിൻബലത്തിൽ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ബാലിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഇടക്ക് ബാലിയെ മറഞ്ഞിരുന്നു ബാണം എയ്‌തു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച രാമനു സഹോദരന്മാർ രണ്ടുപേരും തമ്മിലുള്ള രൂപസാദൃശ്യം മൂലം ബാലിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു അസ്ത്രമയക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. ബാലിയുടെ മർദനത്താൽ അവശനായ സുഗ്രീവൻ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവനെ യുദ്ധത്തിനിടയിൽ തിരിച്ചറിയാൻ വേണ്ടി രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പൂമാല അണിയിപ്പിച്ചു. ബാലിയെ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ച സുഗ്രീവനോട്, ബാലിയുടെ പത്നിയായ താര തടഞ്ഞിട്ടു കൂടി ബാലി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. പോരിനിടയിൽ ബാലിയെ രാമൻ ഒളിയമ്പെയ്തു. മരണക്കിടക്കയിൽ കിടന്നു കൊണ്ടു, മര്യാദപുരുഷോത്തമനായ രാമൻ തന്നെ ഒളിയമ്പെയ്‌തതു മൂലം അധർമം പ്രവർത്തിച്ചു എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു രാമനെ ബാലി ഉഗ്രമായി വിമർശിക്കുന്നു. ഇക്കാണുന്ന ഭൂമി മുഴുവൻ പരിപാലിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശ രാജാവായ ഭരതന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ, സ്വപുത്രിയെ പോലെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട അനുജന്റെ പത്നിയെ കാമാന്ധനായി ബലപൂർവം അപഹരിച്ചു അധർമ്മം പ്രവർത്തിച്ച ബാലിയെ ശിഷിക്കേണ്ടതു തന്റെ കടമയാണെന്നു രാമൻ ഉണർത്തിച്ചു. രാമന്റെ യുക്തിപൂർവ്വമായ മറുപടി കേട്ടു തന്റെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ ബാലി പശ്ചാത്താപവിവശനായി. ബാലിയുടെ അവസാന നിമിഷങ്ങൾ കണ്ട സുഗ്രീവനും അത്യധികം ദുഃഖിക്കുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാലി തന്റെ കഴുത്തിൽ കിടന്ന സ്വർണ്ണ താമരമാല സുഗ്രീവനെ അണിയിച്ചിട്ടു കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാധികാരവും തന്റെ പത്നി താരയുടെയും പുത്രൻ അംഗദന്റെയും സംരക്ഷണം സുഗ്രീവനെ ഏൽപിച്ചിട്ടു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. ബാലിയുടെ ജഡം വിധിപൂർവം സംസ്‌കരിച്ചു. സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അംഗദനെ യുവരാജാവായും വാഴിച്ചു.കിഷ്കിന്ധയിലേക്കുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ക്ഷണം രാമൻ സ്നേഹപൂർവം നിരസിച്ചു.ഇനിയുള്ള മഴക്കാലം സീതാന്വേഷണത്തിന് പറ്റിയതല്ലെന്നു പറഞ്ഞ രാമൻ, അനവധി കാലം വനത്തിൽ വസിച്ചു ക്ലേശിച്ച സുഗ്രീവനോട് നാലു മാസങ്ങൾ രാജഭോഗങ്ങൾ ആവോളം അനുഭിച്ചു സുഖമായി കഴിയാൻ പറഞ്ഞു. ശേഷം രാമലക്ഷമണന്മാർ പ്രസവണം എന്ന പർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ താമസം മാറ്റി. ===സീതാന്വേഷണം=== വർഷങ്ങളോളം ഭയത്തിലും പട്ടിണിയിലും ഒളിവുജീവിതം നയിച്ച ശേഷം പെട്ടെന്ന് കിഷ്കിന്ധാ സാമ്രാജ്യവും രാജപദവിയും കൈവന്ന സുഗ്രീവൻ, അധികാരത്തിന്റെ ലഹരിയിലും അന്തഃപുര സുഖഭോഗങ്ങളിലും പൂർണ്ണമായി മുഴുകി. സുന്ദരികളായ സ്ത്രീകളുടെയും മദ്യപാനത്തിന്റെയും മായാവലയത്തിൽ വീണുപോയ സുഗ്രീവൻ, തന്റെ രാജ്യവും പത്നിയെയും വീണ്ടെടുത്തു തന്ന ശ്രീരാമന് നൽകിയ പവിത്രമായ വാഗ്ദാനം പൂർണ്ണമായും വിസ്മരിച്ചു. വിവേകിയായ മന്ത്രി ഹനുമാൻ പലതവണ കടമകളെക്കുറിച്ച് ഓർമ്മിപ്പിച്ചെങ്കിലും, ഭോഗങ്ങളിൽ മയങ്ങിക്കിടന്ന വാനരരാജാവ് അതൊന്നും ഗൗനിച്ചില്ല. മഴക്കാലത്തിന്റെ നാലു മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ശരത്കാലത്തിന്റെ തെളിഞ്ഞ ആകാശം വന്നിട്ടും സുഗ്രീവന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നും യാതൊരു നീക്കവും കാണാഞ്ഞപ്പോൾ പ്രസ്രവണ പർവ്വതത്തിലിരുന്ന ശ്രീരാമൻ അതിയായ വിരഹദുഃഖത്താൽ തളർന്നു. ജ്യേഷ്ഠന്റെ കണ്ണീര് കണ്ടു സഹിക്കാനാവാതെ ക്രോധം പൂണ്ട ലക്ഷ്മണൻ, പ്രളയകാലത്തെ കാലാഗ്നിപോലെ കിഷ്കിന്ധ ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞു. വില്ലിന്റെ ഞാണൊലി മുഴക്കിക്കൊണ്ട് കിഷ്കിന്ധാ കവാടത്തിലെത്തിയ ലക്ഷ്മണന്റെ രൗദ്രഭാവം കണ്ട് വാനരന്മാർ ഭയന്നോടി. യുവരാജാവായ അംഗദന് പോലും ആ ക്രോധത്തിന് മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ ധൈര്യമുണ്ടായില്ല. ഭയന്നുവിറച്ച സുഗ്രീവന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം, ബുദ്ധിമതിയായ താരാദേവി മുന്നോട്ടുവന്ന് വിനയത്തോടെ സംസാരിച്ച് ലക്ഷ്മണന്റെ കോപം ശമിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് സഭയിലെത്തിയ ലക്ഷ്മണൻ സുഗ്രീവന് കടുത്ത താക്കീത് നൽകി: "സുഗ്രീവാ, അന്ന് നിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ ബാലി പോയ മരണത്തിന്റെ വഴി ഇനിയും അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്ന് നീ ഓർക്കുക! തന്റെ തെറ്റുമനസ്സിലാക്കി വിറച്ചുപോയ സുഗ്രീവൻ ഉടൻതന്നെ ശ്രീരാമന്റെ സന്നിധിയിലെത്തി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ച് മാപ്പപേക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് തന്റെ സേനാപതിമാർക്ക് കർശനമായ ഉത്തരവ് നൽകി ഭൂമിയുടെ നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള കോടിക്കണക്കിന് വാനരസേനയെ കിഷ്കിന്ധയിൽ വിളിച്ചുകൂട്ടി. സുഗ്രീവൻ സൈന്യത്തെ നാലായി വിഭജിച്ച് നാല് ദിശകളിലേക്കും സീതാന്വേഷണത്തിനായി നിയോഗിച്ചു: വടക്ക്, കിഴക്ക്, പടിഞ്ഞാറ് എന്നീ ദിശകളിലേക്ക് പ്രമുഖ സേനാപതിമാരെയും, രാവണൻ പോയെന്ന് സംശയിക്കുന്ന തെക്കുദിക്കിലേക്ക് ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാന്മാരും വീരന്മാരുമായ അംഗദൻ, ജാംബവാൻ, ഹനുമാൻ, നീലൻ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മുഖ്യസംഘത്തെയും അയച്ചു. എല്ലാവർക്കും ഒരു മാസത്തെ സമയപരിധിയാണ് സുഗ്രീവൻ അനുവദിച്ചത്. യാത്രതിരിക്കുന്നതിന് മുൻപ്, ഈ സംഘത്തിൽ സീതയെ കണ്ടെത്താൻ ഏറ്റവും പ്രാപ്തൻ ഹനുമാനാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ, താൻ അയച്ച യഥാർത്ഥ ദൂതനാണെന്ന് സീതാദേവിക്ക് മനസ്സിലാക്കാനായി സ്വന്തം വിരലിൽ കിടന്ന തിരുമുദ്രാമോതിരം (രാമമുദ്ര) ഹനുമാനെ ഏൽപ്പിച്ചു. ഒരു മാസത്തെ അന്വേഷണത്തിന് ശേഷം മറ്റ് മൂന്ന് ദിശകളിലേക്ക് പോയ സംഘങ്ങളും നിരാശയോടെ കിഷ്കിന്ധയിൽ തിരിച്ചെത്തി. എന്നാൽ തെക്കോട്ടുപോയ ഹനുമാനും കൂട്ടരും വിന്ധ്യപർവ്വതനിരകളിലൂടെ ദാഹിച്ചു വലഞ്ഞ് വിശപ്പോടെ അലഞ്ഞുനടന്നു. ഒടുവിൽ വെള്ളം തേടിയുള്ള യാത്രയിൽ, കാട്ടിൽ ഒരു വലിയ ഭൂഗർഭഗുഹയുടെ (ഋക്ഷബിലം) കവാടത്തിൽ നിന്നും പക്ഷികൾ നനഞ്ഞ ചിറകുകളോടെ പുറത്തുവരുന്നത് അവർ കണ്ടു. ഗുഹയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് കടന്ന വാനരന്മാർ, അവിടെ വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ചതുപോലുള്ള അതിമനോഹരമായ ഒരു ദിവ്യനഗരം കണ്ടു. അവിടെ തപസ്സുചെയ്തിരുന്ന 'സ്വയംപ്രഭ' എന്ന തപോധനയായ ദിവ്യസ്ത്രീയെ അവർ കണ്ടുമുട്ടി. വാനരന്മാരുടെ ധർമ്മസങ്കടം മനസ്സിലാക്കിയ സ്വയംപ്രഭ, അവർക്ക് വിശിഷ്ടമായ ദിവ്യഭോജനങ്ങളും അമൃതുതുല്യമായ ജലവും നൽകി സൽക്കരിച്ചു. തുടർന്ന്, തങ്ങളുടെ ഒരു മാസത്തെ സമയപരിധി കഴിഞ്ഞുവെന്നറിഞ്ഞ് ഭയന്ന വാനരന്മാരെ സ്വയംപ്രഭ തന്റെ ദിവ്യമായ തപോശക്തിയാൽ കണ്ണടച്ചുതുറക്കുന്ന മാത്രയിൽ ഗുഹയിൽ നിന്നും പുറത്തെത്തിച്ച് വിശാലമായ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ തീരത്ത് എത്തിച്ചുകൊടുത്തു. മുന്നിൽ ആർത്തലയ്ക്കുന്ന മഹാസമുദ്രം കണ്ട്, സമയപരിധി തെറ്റിയതിനാൽ സുഗ്രീവന്റെ ശിക്ഷ ഭയന്ന് അംഗദനും വാനരന്മാരും കടൽത്തീരത്ത് പ്രായോപവേശനം ചെയ്യാൻ (മരണംവരെ നിരാഹാരം കിടക്കാൻ) തീരുമാനിച്ചു. സംസാരിക്കുന്നതിനിടയിൽ അവർ ജടായുവിന്റെ ധീരമായ ബലിദാനത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചു. ഇതുകേട്ട് സമീപത്തെ ഗുഹയിൽ നിന്നും ചിറകുകൾ കരിഞ്ഞുപോയ ഒരു വൃദ്ധനായ പക്ഷിരാജൻ പുറത്തുവന്നു. അത് ജടായുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ 'സമ്പാതി' ആയിരുന്നു (പണ്ട് സൂര്യതാപത്തിൽ നിന്ന് അനുജനായ ജടായുവിനെ രക്ഷിക്കാൻ ചിറകുകൾ വിരിച്ചപ്പോൾ സമ്പാതിയുടെ ചിറകുകൾ കരിഞ്ഞുപോയതായിരുന്നു). അനുജന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ട് വിലപിച്ച സമ്പാതിക്ക്, വാനരന്മാരെ കണ്ടുമുട്ടുമ്പോൾ പൂർവ്വരൂപം തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്ന മഹർഷിശാപത്തിന്റെ മോക്ഷകാലം എത്തിയിരുന്നു. ആ നിമിഷം സമ്പാതിക്ക് അതിമനോഹരമായ പുതിയ ചിറകുകൾ മുളച്ചുവന്നു! സമ്പാതി ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നുപറന്ന് തന്റെ ജന്മസിദ്ധമായ ദീർഘദൃഷ്ടി ഉപയോഗിച്ച് കടലിനക്കരെ നോക്കി. തുടർന്ന് വാനരന്മാരോട് വിളിച്ചുപറഞ്ഞു:"വാനരന്മാരേ, ഇവിടെനിന്നും നൂറ് യോജന അകലെ സമുദ്രത്തിന് നടുവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലങ്കാ ദ്വീപിൽ, രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിന് സമീപമുള്ള അശോകവനികയിലെ ശിംശപാ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ ദുഃഖിതയായി സീതാദേവി ഇരിക്കുന്നത് ഞാൻ വ്യക്തമായി കാണുന്നു!" നൂറ് യോജന നീളമുള്ള സമുദ്രം ആരു ചാടിക്കടക്കും എന്നോർത്ത് വാനരന്മാർ വിഷാദത്തിലായി. അപ്പോൾ വൃദ്ധനായ ജാംബവാൻ, ഒരു മൂലയിൽ മൗനമായിരുന്ന ഹനുമാന്റെ അരികിലെത്തി. പണ്ട് മുനിശാപത്താൽ മറന്നുപോയ ഹനുമാന്റെ അപാരമായ ശക്തിയെയും വായുപുത്രന്റെ ജനനരഹസ്യങ്ങളെയും കുറിച്ച് ജാംബവാൻ ഓർമ്മിപ്പിച്ചുണർത്തി. സ്വന്തം ശക്തി തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഹനുമാൻ പർവ്വതസമാനമായ വിരാട് രൂപം കൈക്കൊണ്ടു. മഹേന്ദ്ര പർവ്വതത്തിൽ നിന്നും തന്റെ കാൽപാദങ്ങൾ ആഴ്ത്തി, ലോകം നടുങ്ങുന്ന സിംഹനാദത്തോടെ ഹനുമാൻ ലങ്ക ലക്ഷ്യമാക്കി ആകാശത്തിലൂടെ കുതിച്ചുചാടി. യാത്രാവേളയിൽ ഹനുമാൻ മൂന്ന് പ്രധാന പരീക്ഷണങ്ങളെ അതിജീവിച്ചു: 1. മൈനാക പർവ്വതം:സമുദ്രദേവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഹനുമാന് വിശ്രമിക്കാൻ കടലിൽ നിന്നും ഉയർന്നുവന്ന സ്വർണ്ണമയമായ മൈനാക പർവ്വതത്തിന്റെ ആതിഥ്യത്തെ, രാമകാര്യം പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ തനിക്ക് വിശ്രമമില്ലെന്നു പറഞ്ഞ് ഹനുമാൻ സ്നേഹപൂർവ്വം തൊട്ടുതലോടി നിരസിച്ചു. 2. സുരസ (നാഗമാതാവ്): ഹനുമാന്റെ ബുദ്ധിശക്തി പരീക്ഷിക്കാൻ ദേവന്മാർ അയച്ച സുരസ വായ പിളർന്നു വന്നപ്പോൾ, ഹനുമാൻ ആദ്യം ശരീരം വലുതാക്കുകയും, അവൾ വായ അതിലും വലുതാക്കിയപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് സൂക്ഷ്മരൂപമെടുത്ത് അവളുടെ വായയ്ക്കുള്ളിൽ കയറി അതിവേഗം പുറത്തിറങ്ങി പരീക്ഷ ജയിച്ചു. 3. സിംഹിക (അംഗാരകസിംഹിക): ആകാശത്ത് പറക്കുന്ന ജീവികളുടെ നിഴൽ സമുദ്രത്തിൽ തടഞ്ഞുനിർത്തി അവരെ വിഴുങ്ങുന്ന സിംഹിക എന്ന രാക്ഷസിയുടെ വായിലേക്ക് കടന്നുചെന്ന്, അവളുടെ ഹൃദയം നഖങ്ങളാൽ കീറിമുറിച്ച് ഹനുമാൻ അവളെ നിഗ്രഹിച്ചു. സന്ധ്യാസമയത്ത് ലങ്കയുടെ തീരത്തെത്തിയ ഹനുമാൻ, രാക്ഷസന്മാരുടെ കണ്ണിൽപ്പെടാതിരിക്കാൻ ഒരു പൂച്ചയുടെ വലിപ്പത്തിലുള്ള സൂക്ഷ്മരൂപം സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ ലങ്കയുടെ കവാടത്തിൽ കാവൽനിന്നിരുന്ന നഗരത്തിന്റെ കാവൽദേവതയായ 'ലങ്കിണി' (ലങ്കാശ്രീ) ഹനുമാനെ തടഞ്ഞു. ഹനുമാൻ തന്റെ ഇടതുകൈ ചുരുട്ടി ലങ്കിണിയുടെ മുഖത്ത് അതിശക്തമായി ഒരൊറ്റ ഇടി കൊടുത്തു. രക്തം ഛർദ്ദിച്ച് നിലത്തുവീണ ലങ്കിണി, പണ്ട് ബ്രഹ്മാവ് തന്നോട് പറഞ്ഞ പ്രവചനം ഓർത്തു: "എപ്പോഴാണോ ഒരു വാനരന്റെ പ്രഹരമേറ്റ് നീ പരാജയപ്പെടുന്നത്, അന്ന് ലങ്കയുടെ സർവ്വനാശം ആരംഭിക്കും." ലങ്കിണി ലങ്കാഭൂമി ഉപേക്ഷിച്ച് യാത്രയായി. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ ലങ്കാനഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് സർവ്വപ്രതാപങ്ങളും സ്വർണ്ണമാളികകളും രത്നഖചിതമായ പുഷ്പകവിമാനവും നിരീക്ഷിച്ചു. രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിലും അന്തപുരത്തിലും മണ്ഡോദരിയെയും മറ്റ് സുന്ദരികളെയും കണ്ടെങ്കിലും, ഭക്തിയുടെ പ്രതീകമായ സീതാദേവിയെ അവിടെയൊന്നും കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, ഹനുമാൻ രാക്ഷസന്മാർ കാവൽനിന്നിരുന്ന മനോഹരമായ അശോകവനികയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. അവിടെ ഒരു ശിംശപാ വൃക്ഷത്തിന്റെ (ഈട്ടിമരത്തിന്റെ) ചുവട്ടിൽ, മലിനമായ ഒറ്റച്ചേലയുടുത്ത്, കണ്ണീരൊഴുക്കി, രാമനാമം മാത്രം ജപിച്ചിരിക്കുന്ന അതിതേജസ്വിനിയായ സീതാദേവിയെ ഹനുമാൻ ഒടുവിൽ കണ്ടെത്തി! ഹനുമാൻ ആ മരത്തിന്റെ ചില്ലകൾക്കിടയിൽ ഒളിച്ചിരുന്നു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ രാവണൻ വലിയൊരു സ്ത്രീവൃന്ദത്തോടൊപ്പം സീതയുടെ മുന്നിലെത്തി. തന്നെ വരിച്ച് ലങ്കയിലെ രാജ്ഞിയാകാൻ അവൻ വീണ്ടും യാചിച്ചു. എന്നാൽ സീത രാവണന്റെ മുഖത്ത് പോലും നോക്കാതെ, തനിക്കുമുന്നിൽ ഒരു പുൽക്കൊടി ഇട്ടുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അധർമ്മിയായ രാവണാ, സൂര്യനിൽ നിന്ന് പ്രകാശത്തെ മാറ്റാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ രാമനിൽ നിന്നും എന്നെ മാറ്റാൻ നിനക്കാവില്ല. രാമന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റ് നിന്റെ വംശം ഒന്നാകെ ഒടുങ്ങാൻ പോകുന്നു!" കോപാന്ധനായ രാവണൻ വാളൂരി സീതയെ വെട്ടാൻ ഒരുങ്ങിയെങ്കിലും, പത്നിയായ ധാന്യമാലിനി (ചിലയിടത്ത് മണ്ഡോദരി) അവനെ തടഞ്ഞു. രണ്ടു മാസത്തിനകം വഴങ്ങിയില്ലെങ്കിൽ സീതയെ കൊന്നുതിന്നുമെന്ന് ഭീഷണിപ്പെടുത്തി രാവണൻ മടങ്ങി. കാവൽനിന്ന വികൃതരാക്ഷസിമാർ സീതയെ ഉപദ്രവിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, വൃദ്ധയായ ത്രിജട അവരെ ശാസിച്ചു തടഞ്ഞു: "നിങ്ങൾ ഈ പുണ്യവതിയെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. ഞാൻ കണ്ട സ്വപ്നത്തിൽ ശ്രീരാമൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ വിജയശ്രീലാളിതനായി വരുന്നതും, രാവണനും പുത്രന്മാരും കഴുതപ്പുറത്തേറി നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നതുമാണ് ഞാൻ കണ്ടത്!" ത്രിജടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാക്ഷസിമാർ ഭയന്ന് ഉറങ്ങാൻ പോയി. രാക്ഷസിമാർ ഉറങ്ങിയ ആ നിശബ്ദവേളയിൽ, തനിക്കിനി ആരും തുണയില്ലെന്ന് വിചാരിച്ച് ദുഃഖിതയായ സീതാദേവി തന്റെ നീണ്ട മുടിപ്പിന്നൽ കഴുത്തിൽ മുറുക്കി ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ ഒരുങ്ങി. ആ സമയം, മരച്ചില്ലകൾക്കിടയിലിരുന്ന് ഹനുമാൻ അതിമധുരമായ സ്വരത്തിൽ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ ജനനം മുതൽ സുഗ്രീവസഖ്യം വരെയുള്ള കഥ ഒരു പാട്ടായി പാടാൻ തുടങ്ങി. ആ അമൃതവാണി കേട്ട് അത്ഭുതസ്തബ്ധയായ സീത മുകളിലേക്ക് നോക്കി. അവിടെ ഒരു ശാഖയിലിരിക്കുന്ന ചെറിയൊരു വാനരനെയാണ് ദേവി കണ്ടത്. ഹനുമാൻ പതുക്കെ താഴെയിറങ്ങി കൈകൂപ്പി നിന്നു. രാവണൻ വേഷംമാറി വന്നതാണോ എന്ന് സീത ആദ്യം സംശയിച്ചെങ്കിലും, ഹനുമാൻ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ അതീവ ദിവ്യമായ ശരീരലക്ഷണങ്ങളും ഗുണങ്ങളും വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, താൻ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനാണെന്ന പരമമായ തെളിവായി ഭഗവാൻ കൊടുത്തയച്ച 'തിരുമുദ്രാമോതിരം' സീതയുടെ കൈകളിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവ്യമോതിരം കണ്ട മാത്രയിൽ സീതാദേവി ആനന്ദബാഷ്പം പൊഴിച്ചു. മോതിരം നെഞ്ചോടുചേർത്ത് ഭഗവാന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തൊട്ടറിഞ്ഞ ദേവി ഹനുമാനെ പൂർണ്ണമായി വിശ്വസിക്കുകയും മനമുരുകി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഉടൻതന്നെ വാനരസൈന്യവുമായി ലങ്കയിലെത്തി രാവണനെ വധിച്ച് ദേവിയെ വീണ്ടെടുക്കുമെന്ന് ഹനുമാൻ ഉറപ്പുനൽകി. ശ്രീരാമന് തിരികെ നൽകാനായി സീതാദേവി തന്റെ തലമുടിയിൽ ചൂടിയിരുന്ന അമൂല്യമായ 'ചൂഡാരത്നം' (ചൂഡാമണി) അഴിച്ചു ഹനുമാന്റെ കൈകളിൽ ഏൽപ്പിച്ചു. ഒപ്പം, തങ്ങൾക്കിടയിൽ മാത്രം നടന്ന ഒരു രഹസ്യസംഭവവും അടയാളമായി സീത ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: (പണ്ട് ചിത്രകൂടത്തിൽ വെച്ച് ഇന്ദ്രപുത്രനായ ജയന്തൻ ഒരു കാക്കയുടെ രൂപത്തിൽ വന്ന് സീതയുടെ മാറിടത്തിൽ കൊത്തി മുറിവേൽപ്പിച്ചപ്പോൾ, കോപിഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ ഒരു പുൽക്കൊടിയിൽ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം സന്ധിച്ച് അവനുനേരെ തൊടുത്തുവിട്ടു. ത്രിലോകങ്ങളിലും അഭയമില്ലാതെ ഒടുവിൽ രാമന്റെ കാൽക്കൽ വീണ കാക്കയുടെ ഒരു കണ്ണ് നഷ്ടപ്പെടുത്തി രാമൻ ജീവൻ രക്ഷിച്ചു നൽകിയ ആ 'കാകാസുര വൃത്താന്തം). "ഒരു കാക്കയോട് പോലും അന്ന് അത്രയും രോഷം പ്രകടിപ്പിച്ച എന്റെ പ്രാണനാഥൻ, എന്നെ അപഹരിച്ച രാവണനോട് ഇത്രയും കാലം ക്ഷമിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?" എന്ന് കണ്ണീരോടെ ചോദിച്ച സീതാദേവിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ച്, ദേവിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ യാത്രതിരിച്ചു. ===ലങ്കാദഹനം=== സീതയെ കണ്ടതിനു ശേഷം രാവണനെ നേരിട്ടു കണ്ടു സംസാരിക്കാൻ ഹനുമാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അതിനു വേണ്ടി അദ്ധേഹം അശോകവനിക നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭയന്നുപോയ രാക്ഷസിമാർ ഉടനെ കാവൽ സൈനികരെ വിവരമറിയിച്ചു. തന്നെ പിടികൂടാനെത്തിയ സൈനികരെ ഒരു കൊടിമരം പിഴുതെടുത്തുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ അടിച്ചു കൊന്നു.വിവരമറിഞ്ഞ രാവണൻ കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. രാവണന്റെ അനവധി സേനാപതിമാരെയും മന്ത്രിപുത്രന്മാരെയും സൈനികരെയും മാരുതി കാലപുരിക്കയച്ചു. തന്റെ പുത്രൻ അക്ഷകുമാരനും ഹനുമാന്റെ കൈകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ രാവണന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മേഘനാഥൻ എന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിനെ രാവണൻ രംഗത്തിറക്കി. യാതൊരു വിധത്തിലും ഹനുമാനെ കീഴടക്കാൻ സാധിക്കില്ലയെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം തന്നെ മാരുതിക്കു നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റു ബോധം മറഞ്ഞു ഹനുമാൻ വീണു.എങ്കിലും പെട്ടെന്ന് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം തെളിഞ്ഞു കാരണം ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റലും അതിന്റെ പ്രഭാവം കുറച്ചു നേരം മാത്രമേ ഹനുമാനിൽ നിലനിൽക്കുവെന്നു ബ്രഹ്‌മാവ് ഹനുമാനു പണ്ട് വരം നൽകിയിരുന്നു.രക്ഷസന്മാർ ഹനുമാനെ കയർ കൊണ്ടു കെട്ടിവരിഞ്ഞപ്പോൾ ശേഷിച്ച ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രപ്രഭാവവും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും വിട്ടകന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം മാരുതിയെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ഹനുമാനെ കണ്ടിട്ടു പണ്ട് തന്നെ ശപിച്ച നന്ദികേശനാണോയെന്നു രാവണൻ സംശയിച്ചു. മാരുതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രഹസ്തനെ രാവണൻ ചുമതലപ്പെടുത്തി. പ്രഹസ്താന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയാണെന്നും ഇപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് താൻ വന്നിരിക്കുന്നതെന്നും, ശ്രീരാമന്റെ പത്നി സീതയെ ആദരപൂർവം അദ്ദേഹത്തിന് തിരിച്ചു നൽകാത്ത പക്ഷം രാമലക്ഷമണന്മാരുടെ നിശിത ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും മുഴുവനും നശിക്കുമെന്നും ഹനുമാൻ രാവണനെ അറിയിച്ചു. ഹനുമാന്റെ മറുപടി കേട്ടു അത്തതെവ കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ ഹനുമാനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടെങ്കിലും, ദൂതവധം പാപമാണെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണൻ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. അതുകേട്ട് ഒന്നു ആലോചിച്ച ശേഷം, ഹനുമാൻ ഒരു വാനരനായതിനാൽ വാനരന്റെ പ്രധാന ശരീരഭാഗമായ വാലിൽ തീവെക്കാൻ രാവണൻ കൽപ്പിച്ചു. രാക്ഷസൻമാർ ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തുണിയും ചുറ്റി എണ്ണയും നെയ്യും ഒഴിച്ചു തീകത്തിച്ചു നഗരപ്രദക്ഷിണം ചെയ്യിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തീ കൊളുത്തപ്പെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ സീത, തന്റെ പാതിവ്രത്യത്തിനു ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അഗ്നിദേവൻ ഹനുമാന് കുളിർമ്മയേകട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. ലങ്ക ആകമാനം വീക്ഷിച്ച ഹനുമാൻ ഒരാട്ടഹാസത്തോടെ തന്നെ ബന്ധിച്ച കയർ പൊട്ടിച്ചു, മാളികകളിൽ നിന്നും മാളികകളിലേക്കു ചാടി ലങ്കാനഗരത്തിന് തീവെച്ചു. ലങ്കാനഗരത്തിൽ മുഴുവൻ ഹനുമാൻ തീ പടർത്തിയെങ്കിലും വീഭിഷണന്റെ ഗൃഹത്തിന് ഹനുമാൻ തീ വെച്ചില്ല. ലങ്കയിൽ ആളിപടർന്ന തീ, സീത വസിക്കുന്ന അശോകവനത്തിലും എത്തിയില്ല. സമുദ്രത്തിൽ വാൽ മുക്കി തീ അണച്ചതിനു ശേഷം സീതയെ ഒന്നു കൂടെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു, ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. ആഹ്ലാദാരവങ്ങളോടെ വാനരവൃന്ദം ഹനുമാനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. "കണ്ടു സീതയെ" എന്ന രണ്ടു വാക്കിൽ ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരെ കാര്യം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. കോലാഹലത്തോടെ കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് മടങ്ങിയ വാനരന്മാർ സുഗ്രീവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട തോട്ടമായ മധുവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു ആവോളം മധു പാനം ചെയ്തു ബോധം നഷ്ടപെട്ടു തോട്ടത്തിൽ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും കാവൽക്കാരനായ ദധിമുഖനെ അടിച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ദധിമുഖൻ സുഗ്രീവനോട് ചെന്നു പരാതി പറഞ്ഞെങ്കിലും സുഗ്രീവൻ സന്തോഷിക്കയാണ് ചെയ്‌തതു, കാരണം സീതയെ വാനരവീരന്മാർ കണ്ടെത്തിയെന്നും അതിന്റെ ആഹ്ലാദപ്രകടനമാണ് അവർ കാട്ടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടി. ഹനുമാൻ രാമന്റെ മുന്നിലെത്തി അദ്ദേഹത്തെ പ്രണമിച്ചിട്ടു സീതയെ താൻ കണ്ടു എന്നറിയിച്ചു. സീതയുടെ ചൂഡാരത്‌നം മാരുതി രാമനു സമർപ്പിച്ചിട്ടു സർവകാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും വാനരപ്പടയും ഒട്ടും വൈകാതെ ലങ്കയിൽ എത്തിച്ചേരുമെന്നു ദേവിക്കു താൻ ഉറപ്പ് നൽകി എന്നും ഹനുമാൻ രാമനെ അറിയിച്ചു. ===സേതു ബന്ധനം=== {{Unreferenced section}} സീത ലങ്കയിലുണ്ടെന് മാരുതി രാമനെ അറിയിച്ചു.അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായ രാമൻ തന്റെ സിദ്ധികൾ ഹനുമാനു പകർന്നു കൊടുക്കുന്ന രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഗാഢമായി ആശ്ലേഷിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നും കോട്ടകളും കിടങ്ങുകളാലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട, ശിലായന്ത്രങ്ങളും ബാണയന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ടു സുസജ്ജമായ ത്രികൂട പർവത്തിന്‌ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സുവർണലങ്കയെ കുറിച്ചു രാമനു വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിച്ചു. എത്രയും പെട്ടന്ന് രാവണനെ വധിച്ചു സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി രാമനും സംഘവും ഉത്രം നക്ഷത്രത്തിലെ 'വിജയം' എന്ന ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ വൻപടയോട് കൂടെ ലങ്കയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അംഗദൻ, ഹനുമാൻ, ജാമ്പവാൻ, നളൻ, നീലൻ, ദ്വിവിതൻ, മൈന്ദൻ, പനസൻ, ശരഭൻ, ഗജൻ, ഗവാഷൻ, സുഹേഷ്‌ണൻ, ശതബലി, വേഗദർശി, ഗന്ധമാദനൻ എന്നീ ശക്തരായ വാനരന്മാർ നേതൃത്ത്വം നൽകുന്ന സുഗ്രീവന്റെ വാനരസൈന്യം കടലിളകി വരുന്നതുപോലെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി. സമുദ്രതീരതെത്തിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗീവനും വാനരപ്പടയും അവിടെ തമ്പടിച്ചു, സമുദ്രം കടക്കുന്ന മാർഗങ്ങളെക്കുറിച്ചു ആലോചിച്ചു. ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ വരുത്തിയ നാശങ്ങൾക്കു ശേഷം രാവണൻ മന്ത്രിസഭ വിളിച്ചുകൂട്ടി ഭാവി പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. രാമനുമായുള്ള യുദ്ധം അനിവാര്യമാണെന്നു മിക്കവരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സീതയെ രാമനു തിരിച്ചു നൽകി യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി രാക്ഷസകുലത്തെ രക്ഷിക്കണം എന്നഭിപ്രായപ്പെട്ട രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണനെ രാവണനും ഇന്ദ്രജിത്തും നിന്ദിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്‌തു. കോപിഷ്ടനും നിരാശനുമായ വിഭീഷണൻ, തൻ്റെ നാലു വിശ്വസ്തരായ സേവകരോടൊപ്പം ലങ്കയുപേക്ഷിച്ചു രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി അഭയം അഭ്യർഥിച്ചു. രാമൻ വിഭീഷണനു അഭയം നൽകുക മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തെ സമുദ്രജലം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു ലങ്കയുടെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു സുഗ്രീവനെ പാട്ടിലാക്കി കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കാൻ വേണ്ടി രാവണൻ തന്റെ വിശ്വസ്ത മന്ത്രിയായ ശുകനെ അയച്ചു. പക്ഷി വേഷത്തിലെത്തിയ ശുകൻ ആകാശത്തു നിന്നുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ശുകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുപിതനായ സുഗ്രീവൻ വാനാരന്മാരോട് അവനെ പിടികൂടാൻ പറഞ്ഞു. ശുകനെ ചാടി പിടികൂടിയ വാനരൻമ്മാർ അവനെ ഇടിക്കാനും തൊഴിക്കാനും തൂവലുകൾ പറിച്ചെടുക്കാനും തുടങ്ങി.വാനര പീഡനത്താൽ അവശനായ ശുകനെ രാമന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ശുകൻ ദൂതനായത് കൊണ്ട് അവനെ വെറുതെ വിടാൻ രാമൻ കല്പിച്ചു. വിഭീഷണന്റെ അഭിപ്രായ പ്രകാരം സാഗരദേവവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു സമുദ്രത്തെ തരണം ചെയ്യാൻ മാർഗം കാട്ടിത്തരാൻ വേണ്ടി രാമൻ മൂന്നു ദിവസം സമുദ്രതീരത്തു ദർഭ വിരിച്ചു കിഴക്കോട്ടു തലവെച്ചുകിടന്നു ധ്യാനമിരുന്നെങ്കിലും സാഗരദേവൻ പ്രത്യക്ഷപെട്ടില്ല. കുപിതനായ രാമൻ ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ സാഗരദേവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തന്റെ മീതെ വാനരന്മാരെ കൊണ്ടു ചിറ കെട്ടിച്ചു ലങ്കയിലേക്കു കടക്കാനും, താൻ അതു തിരമാലകൾ മൂലം ചിതറിപ്പോവാതെ പൃഷ്‌ടോപരി താങ്ങി നിർത്തികൊള്ളാമെന്നും സാഗരം രാമനെ അറിയിച്ചു. രാമൻ തൊടുത്ത ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രത്തെ തന്റെ വടക്കു ഭാഗത്തായി, ക്രൂരരാക്ഷസന്മാർ നിവസിക്കുന്ന ദ്രുമകല്യ എന്ന സ്ഥലം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിക്കാൻ സാഗരം അഭ്യർഥിച്ചു. സമുദ്രദേവൻ്റെ നിർദ്ദേശമനുസരിച്ചും രാമന്റെ കല്പനയിലും വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ പുത്രനായ നളന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലും കോടിക്കണക്കിന് വരുന്ന വാനരപ്പട വൻപാറകളും മുള, കടമ്പു, കരിമ്പന, കരിമരുത്, നീർമരുത്, കുടകപ്പാല തുടങ്ങിയ മരങ്ങളും കടലിലേക്ക് പറിച്ചിട്ടു. നളന്റെയും നീലന്റെയും നേത്രത്വത്തിൽ വെറും അഞ്ചു ദിവസം കൊണ്ടു നൂറു യോജന നീളം സമുദ്രത്തിനു മീതെക്കൂടെ ലങ്കയിലേക്കുള്ള സേതുവിന്റെ നിർമ്മാണം വാനരപ്പട പൂർത്തീകരിച്ചു. രാമനും വാനര സൈന്യവും സേതുമാർഗ്ഗം ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ===യുദ്ധസന്നാഹം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കയിലെത്തിയ രാമനും സൈന്യവും സുവേല പർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ തമ്പടിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയും ബലവും എണ്ണവും ഉള്ളുകളികളും അറിഞ്ഞു വരാൻ രാവണനിർദ്ദേശത്താൽ വീണ്ടും ശുകനും ഒപ്പം സാരണനും വാനരവേഷത്തിൽ രാമന്റെ സൈന്യത്തിൽ കടന്നു കൂടി വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കവേ വിഭീഷണൻ അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടി രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചു. വന്നകാര്യം പൂർത്തികരിച്ചു മടങ്ങാനും കൂടുതൽ എന്തെങ്കിലും അറിയണമെങ്കിൽ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു തരുമെന്നും, തന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും ഒടുങ്ങാൻ തയ്യാറാക്കുക എന്നു രാവണനെ അറിയിക്കുക എന്നും രാമൻ അവരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം വിട്ടയച്ചു. രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തിയ ശുകസാരണന്മാർ നടന്നതെല്ലാം രാക്ഷസരാജനെ അറിയിച്ചു. രാമനും ലക്ഷ്മണും സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും നാലു പേർ മതി ലങ്കയെ നശിപ്പിക്കാണെന്നും വാനരസേന വെറും കാഴ്ച്ചക്കാരായി നോക്കി നിന്നാൽ മാത്രം മതിയെന്നും അവർ രാവണനെ അറിയിച്ചു. വാനരന്മാരുടെ ഉപദ്രമമേറ്റത് കൊണ്ടാണ് ശുകസാരണന്മാർ ഇപ്രകാരം വിഢിത്തം പറയുന്നതെന്ന് രാവണൻ പരിഹസിച്ചു. ഒരുന്നത ഗോപുരത്തിന് മുകളിൽനിന്നു കൊണ്ടു രാവണൻ വിശാലമായ വാനാരസേനയെ വീക്ഷിച്ചു. ശുകസാരണന്മാർ ഓരോ വാനരവീരൻമ്മാരെക്കുറിച്ചും രാവണനോടു വിശദീകരിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിൻ്റെ ശക്തി കണ്ട് അമ്പരന്ന രാവണൻ,യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് സീതയുടെ മനസ്സുമാറ്റാൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. മായാജാലങ്ങളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ 'വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ' എന്ന രാക്ഷസനെയും കൂട്ടി രാവണൻ അശോകവനത്തിലെത്തി. തന്റെ സൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തൻ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുകയായിരുന്ന രാമനെ ചതിയിൽ വെട്ടിക്കൊന്നു എന്ന് രാവണൻ സീതയോട് കള്ളം പറഞ്ഞു. തെളിവിനായി വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ സൃഷ്ടിച്ച, ചോരയൊലിക്കുന്ന രാമന്റെ 'മായാശിരസ്സും' (കൃത്രിമ തല) രാമന്റെ വലിയ വില്ലും സീതയുടെ മുന്നിലേക്ക് ഇട്ടുകൊടുത്തു. തന്റെ ജീവനാഥന്റെ തലയും വില്ലും കണ്ട് സീതാദേവി ബോധംകെട്ടു വീണു. ഉണർന്നപ്പോൾ ആ തലയെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ദേവി വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ലങ്കയിൽ വലിയൊരു യുദ്ധഭേരി മുഴങ്ങുകയും, മന്ത്രിമാർ അടിയന്തരമായി രാവണനെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് വിളിച്ചുകൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. രാവണൻ പോയ ഉടനെ ആ മായാശിരസ്സും വില്ലും അപ്രത്യക്ഷമായി. അപ്പോൾ വിഭീഷണന്റെ പത്നിയായ 'സരമ' അവിടെയെത്തുകയും, അതൊരു മായാപ്രയോഗമാണെന്നും ശ്രീരാമൻ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി സുവേല പർവ്വതത്തിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നും പറഞ്ഞ് സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമൻ ലങ്കയെ വളഞ്ഞുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരുമായി അടിയന്തരയോഗം ചേർന്നു. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് കവാടങ്ങളും സംരക്ഷിക്കാനായി തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച സേനാധിപന്മാരെ രാവണൻ നിയോഗിച്ചു: •കിഴക്കേ കവാടം: അതിശക്തനായ 'പ്രഹസ്തനെ' ആണ് കിഴക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാൻ ഏൽപ്പിച്ചത്. •തെക്കേ കവാടം :ഭയാനകന്മാരായ 'മഹാപാർശ്വൻ', 'മഹോദരൻ'എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം തെക്കേ കവാടത്തിൽ നിർത്തി. •പടിഞ്ഞാറേ കവാടം : ഏറ്റവും വലിയ മാന്ത്രികനും അജയ്യനുമായ തന്റെ പ്രിയപുത്രൻ 'ഇന്ദ്രജിത്തിനെ'പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിന്റെ ചുമതല ഏൽപ്പിച്ചു. •വടക്കേ കവാടം: ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും നിൽക്കുന്ന വടക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ചുമതല രാവണൻ നേരിട്ട് ഏറ്റെടുത്തു. ശുകൻ, സാരണൻ എന്നിവരും രാവണനൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. •മദ്ധ്യഭാഗം:ലങ്കയുടെ ഹൃദയഭാഗം സംരക്ഷിക്കാൻ 'വിരൂപാക്ഷൻ' എന്ന സേനാധിപനെയും നിയോഗിച്ചു. യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കാനായി ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവനും വാനരവീരന്മാരും 'സുവേല പർവ്വതത്തിന്റെ' മുകളിൽ കയറി ലങ്കാനഗരം നിരീക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ വളരെ ദൂരെ ലങ്കാകൊട്ടാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും മുകളിലത്തെ മട്ടുപ്പാവിൽ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് നിൽക്കുന്ന രാവണനെ അവർ കണ്ടു. തന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ശ്രീരാമന്റെ ബദ്ധശത്രുവിനെ കണ്ട മാത്രയിൽ വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവന്റെ രക്തം തിളച്ചു. മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കാതെ ഒറ്റയടിക്ക് സുഗ്രീവൻ സുവേല പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് രാവണന്റെ മട്ടുപ്പാവിലേക്ക് ഒരു വൻ കുതിപ്പ് നടത്തി. രാവണന്റെ മുന്നിൽ ചെന്നുവീണ സുഗ്രീവൻ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: "ഞാൻ ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമന്റെ ദാസനാണ്, ഇന്ന് നീ എന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടില്ല". പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണത്തിൽ അമ്പരന്ന രാവണനുമായി സുഗ്രീവൻ ഘോരമായ മൽപ്പിടുത്തം നടത്തി. സുഗ്രീവൻ രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ വലിയൊരു മൽപ്പിടുത്തം തന്നെ നടന്നു. എന്നാൽ തനിക്ക് തുല്യനായ ഈ വാനരനെ വെറും കായികബലം കൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തി പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് മുൻകൂട്ടി കണ്ട സുഗ്രീവൻ രാവണനെ തള്ളിയിട്ട ശേഷം, ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന് ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. സുഗ്രീവന്റെ സ്നേഹവും സാഹസികതയും കണ്ട് സന്തോഷിച്ചെങ്കിലും, തന്നോട് ചോദിക്കാതെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവ് സ്വന്തം ജീവൻ പണയംവെച്ച് എടുത്തുചാടിയതിന് ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം ശാസിച്ചു. സുഗ്രീവൻ മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം, യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുൻപ് രാജധർമ്മം അനുസരിച്ച് അവസാനത്തെ സമാധാനശ്രമം നടത്താൻ ശ്രീരാമൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദനെ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ദൂതനായി അയച്ചു. രാവണസഭയിൽ പറന്നിറങ്ങിയ അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ സന്ദേശം ഗാംഭീര്യത്തോടെ അറിയിച്ചു: "അല്ലയോ രാവണാ, ഒന്നുകിൽ സീതാദേവിയെ തിരികെ നൽകി ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വീണ് മാപ്പപേക്ഷിക്കുക. അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവുക. ലങ്കയെ മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ച് നിന്നെയും കൊന്നേ ശ്രീരാമൻ മടങ്ങുകയുള്ളൂ." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അഹങ്കാരിയായ രാവണൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. ഈ വാനരനെ പിടിച്ച് വധിക്കാൻ അവൻ തന്റെ കാവൽക്കാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. നാല് ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാർ വന്ന് അംഗദന്റെ കൈകാലുകളിൽ കയറിപ്പിടിച്ചു. അംഗദൻ അവരെ തടഞ്ഞില്ല. അവർ തന്നെ മുറുകെ പിടിച്ചു എന്ന് ഉറപ്പായ നിമിഷം, അംഗദൻ ആ നാലു രാക്ഷസന്മാരുമായി ആകാശത്തേക്ക് അതിവേഗം കുതിച്ചുയർന്നു. അംഗദന്റെ വേഗതയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാനാകാതെ ആ രാക്ഷസന്മാർ താഴെവീണ് ചിന്നിച്ചിതറി മരിച്ചു. തുടർന്ന് അംഗദൻ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ഒറ്റച്ചവിട്ടിന് തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. തന്റെ വരവറിയിച്ചുകൊണ്ട് വലിയൊരു സിംഹനാദം മുഴക്കി അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. സമാധാനശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ, ഇനിയൊരു യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി.{{തെളിവ്}} ===യുദ്ധാരംഭം=== {{Unreferenced section}} രാക്ഷസന്മാരുടെ സൈനികവിന്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിഭീഷണന്റെ കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സുഗ്രീവനും ചേർന്ന് വളരെ തന്ത്രപരമായ രീതിയിലാണ് വാനരസൈന്യത്തെ വിന്യസിച്ചത്. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് പ്രധാന കവാടങ്ങളെയും ഒരേസമയം വളഞ്ഞ് ആക്രമിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ പദ്ധതി. ഇതിനായി പ്രഹസ്തൻ കാവൽനിന്ന കിഴക്കേ കവാടം തകർക്കാൻ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വലിയൊരു പടയെ മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ എന്നിവരുടെ സഹായത്തോടെ നിയോഗിച്ചു. മഹാപാർശ്വനും മഹോദരനും സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന തെക്കേ കവാടം ഉപരോധിക്കാനുള്ള ചുമതല യുവരാജാവായ അംഗദനും ഋഷഭനും മറ്റ് പ്രമുഖ വാനരന്മാർക്കുമായിരുന്നു. ഏറ്റവും അപകടകാരിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് കാവൽനിന്ന പടിഞ്ഞാറേ കവാടം നേരിടാൻ അപാരമായ കരുത്തുള്ള ഹനുമാനെയും കൂട്ടരെയുമാണ് ശ്രീരാമൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. എന്നാൽ ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ നേരിട്ട് നിലയുറപ്പിച്ച പ്രധാന കവാടമായ വടക്കേ നടയിലേക്ക് സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും തന്നെ നേരിട്ടെത്തി. സൈന്യത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുഴുവൻ സൈനിക നീക്കങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കാനും ആവശ്യമുള്ള കവാടങ്ങളിലേക്ക് അടിയന്തര സഹായമെത്തിക്കാനുമുള്ള ചുമതല വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനുമാണ് വഹിച്ചത്. ഒപ്പം സുഷേണൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുതിർന്ന വാനരന്മാർ സൈന്യത്തിന് ശക്തമായ പ്രതിരോധ പിന്തുണ നൽകി. രാക്ഷസന്മാർ വില്ലും വാളും ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, വാനരസൈന്യം വന്മരങ്ങളും ഭീമാകാരമായ പാറക്കല്ലുകളും പർവ്വതശിഖരങ്ങളും പിഴുതെടുത്താണ് അവരെ എതിരിട്ടത്. വാനരസൈന്യം ലങ്കയുടെ കോട്ടമതിലുകൾ തകർത്തു നിരപ്പാക്കി . തങ്ങളുടെ അതിവേഗത്തിലുള്ള ചാട്ടവും, കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും, അപാരമായ കായികബലവും സമന്വയിപ്പിച്ച് ലങ്കയെ നാലുപാടുനിന്നും ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ശ്രീരാമന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വാനരസേനയുടെ ഈ മഹാസൈനിക വിന്യാസം.താനും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും മന്ത്രിമാരും മാത്രേ മനുഷ്യരൂപം യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൈകൊള്ളാവു എന്നും,ബാക്കിയുള്ളവർ വാനരരൂപം വെടിയരുത് എന്നും രാമൻ നിഷ്കർഷിച്ചു. മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, വാനരവീരനായ അംഗദനും രാവണപുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. അംഗദന്റെ അപാരമായ ശക്തിക്ക് മുന്നിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. അംഗദൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിരായുധനായി അപമാനിതനായ ഇന്ദ്രജിത്തിന് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടിരക്ഷപ്പെടേണ്ടി വന്നു. ഇത് അവന്റെ അഹങ്കാരത്തിനേറ്റ വലിയൊരു തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. നേർക്കുനേർ യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാജാലങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വരത്തിന്റെ ബലത്തിൽ അവൻ ആർക്കും കാണാൻ കഴിയാത്ത വിധം അദൃശ്യനായി ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന് ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ അവൻ അസ്ത്രമഴ വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശത്രു എവിടെയാണെന്ന് കാണാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർക്ക് തിരിച്ചടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ഭയാനകമായ 'നാഗാസ്ത്രം' (നാഗപാശം) പ്രയോഗിച്ചു. അവൻ എയ്തുവിട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ സാധാരണമായിരുന്നില്ല; അവ വായുവിൽ വെച്ച് ഉഗ്രവിഷമുള്ള സർപ്പങ്ങളായി മാറി. ആയിരക്കണക്കിന് സർപ്പങ്ങൾ മഴപോലെ പെയ്തിറങ്ങി രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ദേഹത്ത് തുളഞ്ഞുകയറി. ആ സർപ്പങ്ങൾ അവരെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കുകയും ശരീരത്തിൽ മാരകമായ വിഷം ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അനങ്ങാനോ വില്ലെടുക്കാനോ കഴിയാതെ, രക്തം വാർന്ന് ഇരുവരും ബോധരഹിതരായി യുദ്ധക്കളത്തിൽ വീണു. അജയ്യരായ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ വീണതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും അംഗദനും ജാംബവാനും വിതുമ്പിക്കരഞ്ഞു. എന്നാൽ അദൃശ്യനായി നിന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് അവരെ പരിഹസിച്ചു ചിരിക്കുകയും, തന്റെ വിജയം രാവണനെ അറിയിക്കാൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ ശ്രീരാമന് അല്പം ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടി. എന്നാൽ തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ നാഗപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് ജീവൻ വെടിഞ്ഞതുപോലെ കിടക്കുന്നത് കണ്ട് രാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി കരഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണനെ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ പിന്നെ ഞാൻ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തിട്ട് എന്ത് കാര്യം? എന്റെ ജീവനിൽത്തന്നെ എന്ത് അർത്ഥമാണുള്ളത്? ഏത് നാട്ടിൽ ചെന്നാലും ഒരു ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും ലഭിച്ചേക്കാം, എന്നാൽ ലക്ഷ്മണനെപ്പോലെ സ്വന്തം ജീവനേക്കാൾ എന്നെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു സഹോദരനെ എനിക്കെവിടെ കിട്ടും? അവനില്ലാതെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, ഞാൻ ഇവിടെവെച്ച് ജീവനുപേക്ഷിക്കും." ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിലാപം കേട്ട് വാനരസേന മുഴുവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ താൻ ജയിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിച്ച രാവണൻ, രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ മരിച്ചുകിടക്കുന്നത് സീതയെ കാണിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി രാക്ഷസിമാരോട് സീതയെ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് അനക്കമില്ലാതെ കിടക്കുന്ന ഇരുവരെയും കണ്ട് താനാണ് ഇതിനെല്ലാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച് സീത വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന 'ത്രിജട' എന്ന ദയയുള്ള രാക്ഷസി സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "സീതേ കരയാതിരിക്കൂ, ഇവർ മരിച്ചിട്ടില്ല. മരിച്ചവരുടെ മുഖത്തെ ദൈവികമായ തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെടും, എന്നാൽ ഇവരുടെ മുഖത്ത് ആ തേജസ്സ് ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. മാത്രമല്ല വാനരസേന ഭയന്നോടാതെ കാവൽ നിൽക്കുകയാണ്. ഈ പുഷ്പകവിമാനം ഒരിക്കലും ഒരു വിധവയെ വഹിക്കുകയുമില്ല."ഇതുകേട്ട് സീതയ്ക്ക് അല്പം ആശ്വാസമായി. യുദ്ധക്കളത്തിൽ ദുഃഖിതരായി നിൽക്കുന്ന വാനരന്മാർ പെട്ടെന്ന് പ്രകൃതിയിൽ ഒരു വലിയ മാറ്റം കണ്ടു. വലിയ കൊടുങ്കാറ്റു വീശി, സമുദ്രം ഇരമ്പിമറിഞ്ഞു, വലിയ മരങ്ങൾ കടപുഴകിവീണു. ആകാശത്തുനിന്ന് പ്രകാശമാനനായ ഒരാൾ പറന്നിറങ്ങുന്നത് അവർ കണ്ടു. സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനവും പക്ഷികളുടെ രാജാവുമായ 'ഗരുഡൻ' ആയിരുന്നു അത്. സർപ്പങ്ങളുടെ ജന്മശത്രുവാണ് ഗരുഡൻ. ഗരുഡൻ താഴെയിറങ്ങിയ നിമിഷം തന്നെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന മായാസർപ്പങ്ങൾ ഭയന്നുവിറച്ചു. അവ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിക്കടിയിലേക്ക് പാഞ്ഞൊളിച്ചു. ഗരുഡൻ സ്നേഹത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരുടെ അരികിലെത്തി അവരുടെ മുഖത്തും ശരീരത്തും പതുക്കെ തലോടി. ഗരുഡന്റെ സ്പർശമേറ്റതോടെ വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു: •അവരുടെ ശരീരത്തിലെ മുറിവുകൾ പാടുകൾ പോലുമില്ലാതെ അപ്രത്യക്ഷമായി. •കൊടിയ വിഷം പൂർണ്ണമായും നിർവീര്യമായി. •അവരുടെ ശരീരത്തിന് പഴയതിലും വലിയ ദൈവികമായ തിളക്കം ലഭിച്ചു. •മുൻപുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ഇരട്ടി ശക്തിയും ഊർജ്ജവും അവർക്ക് കൈവന്നു. തങ്ങളെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഈ ദിവ്യരൂപൻ ആരാണെന്ന് ശ്രീരാമൻ ചോദിച്ചു. ഗരുഡൻ ഭക്തിയോടെ മറുപടി നൽകി: "ഞാൻ അങ്ങയുടെ പ്രാണസഖാവായ ഗരുഡനാണ്. ഞാൻ അല്ലാതെ മറ്റാർക്കും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഈ മായാബന്ധനം അഴിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ ചതിയിലൂടെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അങ്ങ് ധർമ്മത്തിലൂടെയാണ് പോരാടുന്നത്, അതിനാൽ ഇനിയും ശ്രദ്ധ വേണം. കൂടുതലൊന്നും അങ്ങ് എന്നോട് ഇപ്പോൾ ചോദിക്കരുത്,സമയമാകുമ്പോൾ അങ്ങ് എല്ലാം അറിയും." ശ്രീരാമനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വിജയം ആശംസിച്ച് ഗരുഡൻ ആകാശത്തേക്ക് മടങ്ങി. രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുന്നത് കണ്ട വാനരസേന ഇരുകൈകളും ഉയർത്തി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. യുദ്ധം വീണ്ടും ഭയങ്കരമായ ശക്തിയോടെ ആരംഭിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായി.{{തെളിവ്}} ===പ്രഹസ്തവധം=== {{Unreferenced section}} ഗരുഡന്റെ വരവോടെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ നാഗപാശത്തിൽ നിന്ന് മുക്തരായ ശേഷം ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ കടുത്ത അമർഷത്തോടെ തന്റെ മൂന്ന് കരുത്തരായ സേനാധിപന്മാരെ ഓരോരുത്തരായി യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. ആദ്യം പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിലൂടെ വലിയൊരു രാക്ഷസപ്പടയുമായി യുദ്ധത്തിനെത്തിയ ധൂമ്രാക്ഷൻ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാലും ശൂലങ്ങളാലും വാനരസേനയെ ചിതറിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് കണ്ട ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് വലിയൊരു പാറക്കല്ലെറിഞ്ഞ് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ധൂമ്രാക്ഷൻ മുള്ളുകളുള്ള ഭാരമേറിയ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ തലയ്ക്ക് ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, ആ പ്രഹരം നിഷ്പ്രയാസം താങ്ങിയ ഹനുമാൻ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഭീമാകാരമായ ഒരു പർവ്വതശിഖരം പിഴുതെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിയുകയും, തലയോട്ടി തകർന്ന് ധൂമ്രാക്ഷൻ തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ അടുത്തതായി മായാശക്തികളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വജ്രദംഷ്ട്രനെയാണ് തെക്കേ കവാടത്തിലൂടെ യുദ്ധത്തിനയച്ചത്. വാനരന്മാർക്ക് നേരെ കനത്ത നാശനഷ്ടം വരുത്തിയ വജ്രദംഷ്ട്രനെ ബാലീപുത്രനായ അംഗദൻ നേരിട്ടു. മരങ്ങളും പാറകളും കൊണ്ട് അംഗദൻ അവന്റെ രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തതിനെത്തുടർന്ന് ഇരുവരും വാളും പരിചയുമെടുത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. പോരാട്ടത്തിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ അംഗദൻ തന്റെ വാളുകൊണ്ട് അതിശക്തമായ ഒറ്റ വെട്ടിന് വജ്രദംഷ്ട്രന്റെ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, അവന്റെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ശിരസ്സ് നിലംപതിച്ചതോടെ രാക്ഷസസൈന്യം ഭയന്നോടുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ആർക്കും കുലുക്കാൻ കഴിയാത്തവനെന്ന് പേരുള്ള അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വില്ലാളി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങി. ആകാശത്തെ മുഴുവൻ മറയ്ക്കുന്ന രീതിയിൽ അകംപനൻ നടത്തിയ ശരവർഷത്തിൽ കുമുദൻ, നളൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഇതുകണ്ട് വാനരന്മാരെ രക്ഷിക്കാനായി ഹനുമാൻ അകംപനന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി വലിയൊരു ശാലവൃക്ഷം പിഴുതെറിഞ്ഞെങ്കിലും അകംപനൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ ആ മരത്തെ പതിനാല് കഷണങ്ങളാക്കി മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ അതിഭീമാകാരമായ മറ്റൊരു വന്മരം വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ആകാശത്തുയർന്ന് അതിവേഗത്തിൽ ചുഴറ്റി അകംപനന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞടിക്കുകയും, തല തരിപ്പണമായി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ജീവനറ്റ് വീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ, അകംപനൻ എന്നീ പ്രമുഖ രാക്ഷസവീരന്മാർ വാനരന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന്, ആശങ്കാകുലനായ രാവണൻ തന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനും സർവ്വസൈന്യാധിപനുമായ പ്രഹസ്തനെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ പ്രഹസ്തൻ തന്റെ വില്ലും അമ്പും ഭാരമേറിയ ഗദയുമുപയോഗിച്ച് വാനരസേനയെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കി ഭീതി പരത്തി. വാനരന്മാർ ചിതറിയോടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, വാനരസേനയുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ പ്രഹസ്തനെ നേരിടാൻ നേരിട്ട് മുന്നോട്ടുവന്നു. തുടർന്ന് നീലനും പ്രഹസ്തനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം നടന്നു. നീലൻ പിഴുതെറിഞ്ഞ വന്മരങ്ങളെയും പാറക്കല്ലുകളെയും പ്രഹസ്തൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തെറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ അതിവേഗത്തിൽ കുതിച്ചുചാടിയ നീലൻ, പ്രഹസ്തന്റെ രഥം തല്ലിത്തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രഹസ്തൻ നിലത്തിറങ്ങി തന്റെ ഭീമാകാരമായ ഇരുമ്പ് ഗദയെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് നീലന്റെ തലയ്ക്കടിച്ചു. ശക്തമായ ആ പ്രഹരത്തിൽ നീലന്റെ നെറ്റിത്തടം പിളർന്ന് രക്തം വാർന്നു. എന്നാൽ ആ കൊടിയ വേദനയിലും തളരാതെ നിന്ന നീലൻ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന പർവ്വതസമാനമായ ഒരു വലിയ പാറക്കല്ല് കൈകളിലേക്ക് എടുത്തുയർത്തി. തുടർന്ന് നീലൻ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഭീമൻ പാറക്കല്ല് പ്രഹസ്തന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിഞ്ഞു. തലയോട്ടി തകർന്ന്, കണ്ണുകളും തലച്ചോറും പുറത്തുവന്ന് പ്രഹസ്തൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ചോരയിൽ കുളിച്ച് തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീണു.{{തെളിവ്}} തങ്ങളുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപൻ മരിച്ചതുകണ്ട് ഭയന്നുവിറച്ച രാക്ഷസസൈന്യം ആയുധങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ലങ്കാകോട്ടയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. ===കുംഭകർണവധം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കാസൈന്യത്തിലെ അതികായന്മാരായ ധൂമ്രാക്ഷൻ, അകംപനൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ എന്നിവർക്ക് പിന്നാലെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തനും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ചു. ഇനിയാരെയും അയച്ചിട്ട് കാര്യമില്ലെന്നും താൻ തന്നെ നേരിട്ടിറങ്ങുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ സർവ്വസന്നാഹങ്ങളോടെയും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന രഥത്തിൽ, അനേകം ആയുധങ്ങളുമായി രാവണൻ വരുന്നതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണൻ ആദ്യം സുഗ്രീവനുമായാണ് ഏറ്റുമുട്ടിയത്. സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു മല പിഴുതെടുത്ത് രാവണന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും രാവണൻ അത് തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തു, തുടർന്ന് ഒരു തീക്ഷ്ണമായ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുഗ്രീവനെ ബോധംകെടുത്തി വീഴ്ത്തി. പിന്നീട് ഗവാക്ഷൻ, ഋഷഭൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാരെയും രാവണൻ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ രാവണന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി. ഹനുമാൻ തന്റെ വലതുകൈ ചുരുട്ടി രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഒരിടികൊടുത്തു. ആ ഇടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ രാവണൻ രഥത്തിൽ തളർന്നിരുന്നുപോയി. ഹനുമാന്റെ ശക്തിയെ പ്രശംസിച്ചെങ്കിലും, രാവണൻ തിരിച്ചും ഹനുമാനെ പ്രഹരിച്ചു. ഹനുമാനും നീലനും പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ അതിവേഗം രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തി യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ രാവണനെ ശരിക്കും വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ ബ്രഹ്മാവ് തനിക്ക് നൽകിയ അതിശക്തമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യായുധം (വേൽ) ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് പ്രയോഗിച്ചു. ആ ആയുധമേറ്റ് ലക്ഷ്മണൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണനെ ജീവനോടെ പിടിച്ച് ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാവണൻ ശ്രമിച്ചു. തന്റെ ഇരുപത് കൈകളും ഉപയോഗിച്ച് അവൻ ലക്ഷ്മണനെ ഉയർത്താൻ നോക്കി. എന്നാൽ മൂലോകങ്ങളും ഉയർത്താൻ കഴിവുള്ള രാവണന് ലക്ഷ്മണനെ ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല (കാരണം ലക്ഷ്മണൻ ആദിശേഷന്റെ അവതാരമായിരുന്നു). അപ്പോഴേക്കും അവിടെ കുതിച്ചെത്തിയ ഹനുമാൻ രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ വീണ്ടും അതിശക്തമായി പ്രഹരിക്കുകയും, രാവണൻ ബോധംകെട്ട് വീണ തക്കത്തിന് ലക്ഷ്മണനെ വളരെ അനായാസമായി എടുത്ത് ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണന് പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ശ്രീരാമൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. രാമൻ തന്റെ വില്ലായ കോദണ്ഡവുമെടുത്ത് രാവണന് നേരെ നടന്നു. എന്നാൽ രാവണൻ രഥത്തിലും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുമാണ് നിൽക്കുന്നതെന്നത് യുദ്ധനിയമങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായതിനാൽ, ഹനുമാൻ ശ്രീരാമനോട് തന്റെ തോളിൽ കയറിരുന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അങ്ങനെ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാന്റെ തോളിലേറി ആദ്യമായി രാവണനുമായി നേർക്കുനേർ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധം അതിഭയാനകമായിരുന്നു. രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തകർത്തെറിഞ്ഞു. ശ്രീരാമന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് രക്തം വാർന്നു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമൻ ഒരോ അസ്ത്രങ്ങളായി പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ രഥം തകർത്തു, കുതിരകളെ വധിച്ചു, സാരഥിയെ കൊന്നു. ഒടുവിൽ അതിശക്തമായ ഒരു അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രം (അർദ്ധചന്ദ്രന്റെ ആകൃതിയുള്ള അസ്ത്രം) പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ കയ്യിലിരുന്ന വില്ല് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നിട്ടും കോപമടങ്ങാതെ ശ്രീരാമൻ അടുത്ത അസ്ത്രം തൊടുത്ത് മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം വെട്ടി താഴെയിട്ടു. രഥവും ആയുധങ്ങളും കിരീടവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ശരീരമാസകലം മുറിവേറ്റ്, വസ്ത്രങ്ങൾ കീറിപ്പറിഞ്ഞ് നിരായുധനായി രാവണൻ തലകുനിച്ചു നിന്നു. രാവണന്റെ എല്ലാ അഹങ്കാരവും ആ നിമിഷം തകർന്നടിഞ്ഞിരുന്നു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ഗച്ഛ അനുജാനാമി രണാർദ്ദിതസ്ത്വമ് പ്രവിശ്യ രാത്രിഞ്ചരരാജ ലങ്കാമ് । ആശ്വസ്യ നിർയ്യാഹി രഥീ സധന്വീ തദാ ബലം പ്രേക്ഷ്യസി രാമസ്യ ത്വം ॥" (അല്ലയോ രാവണാ, നീ മഹത്തായ യുദ്ധം ചെയ്തു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നീ ക്ഷീണിതനും നിരായുധനുമാണ്. നിരായുധനായ ശത്രുവെ കൊല്ലുന്നത് എന്റെ ധർമ്മമല്ല. അതിനാൽ നിനക്ക് ഞാൻ ജീവൻ ദാനം നൽകുന്നു. നീ ഇപ്പോൾ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുക. നന്നായി വിശ്രമിച്ചതിന് ശേഷം, നാളെ പുതിയ രഥവും ആയുധങ്ങളുമായി വരൂ. അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി നിനക്ക് കാണിച്ചുതരാം.) ശ്രീരാമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ രാവണനെ വല്ലാതെ അപമാനിതനാക്കി. മൂലോകങ്ങളും ജയിച്ച തനിക്ക് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് ജീവഭിക്ഷ ഏറ്റുവാങ്ങേണ്ടി വന്നല്ലോ എന്നോർത്ത് ലജ്ജിച്ച്, തലതാഴ്ത്തി രാവണൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. അപമാനിതനായി ലങ്കയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാവണൻ ആകെ ഭയന്നുപോയി. വലിയ സേനാധിപന്മാർ നശിച്ചതും ശ്രീരാമന്റെ അപാരമായ ശക്തിയും അവനെ ചിന്തിപ്പിച്ചു. ഇനി തന്റെ അവസാനത്തെ ആശ്രയം അതിഭീമാകാരനും അജയ്യനുമായ സഹോദരൻ കുംഭകർണ്ണൻ മാത്രമാണെന്ന് രാവണൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം (ശാപം) കാരണം ആറുമാസം തുടർച്ചയായി ഉറങ്ങുകയും ഒരു ദിവസം മാത്രം ഉണർന്നിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രകൃതക്കാരനാണ് കുംഭകർണ്ണൻ. എന്നാൽ അവൻ ഉറങ്ങാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് കുറച്ചു ദിവസങ്ങളേ ആയിട്ടുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും എങ്ങനെയെങ്കിലും അവനെ ഉണർത്താൻ രാവണൻ രാക്ഷസന്മാർക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി. കുംഭകർണ്ണനെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തുക എന്നത് എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ അവന്റെ ഗുഹയിലെത്തി വലിയ മാംസപർവ്വതങ്ങളും മദ്യക്കുടങ്ങളും ഒരുക്കിവെച്ചു. അവൻ ശ്വാസം വിടുമ്പോൾ ആ കാറ്റിൽ രാക്ഷസന്മാർ പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവർ അവനെ ഉണർത്താനായി പെരുമ്പറകൾ മുഴക്കി, വലിയ ശംഖുകൾ ഊതി, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ ഒരേസമയം സിംഹനാദം മുഴക്കി. പക്ഷെ അവൻ അനങ്ങിയില്ല. മുടിക്ക് പിടിച്ചു വലിച്ചു, ചെവിയിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചു, വലിയ ഗദകൾ കൊണ്ട് ദേഹത്ത് അടിച്ചു, ഒടുവിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളെയും കുതിരകളെയും അവന്റെ ദേഹത്തുകൂടി നടത്തിച്ചു. അപ്പോഴൊന്നും ഉണരാതിരുന്ന കുംഭകർണ്ണൻ, ഒടുവിൽ മാംസത്തിന്റെയും രക്തത്തിന്റെയും കൊതിയൂറുന്ന ഗന്ധം അടിച്ചപ്പോഴാണ് കണ്ണുതുറന്നത്. ഉണർന്നയുടനെ കുംഭകർണ്ണൻ വലിയ അളവിൽ മാംസവും മദ്യവും കഴിച്ചു. എന്തിനാണ് തന്നെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തിയത് എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു. രാവണൻ ശ്രീരാമനെക്കുറിച്ചും ലങ്ക നേരിടുന്ന വലിയ അപകടത്തെക്കുറിച്ചും അവനോട് പറഞ്ഞു. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ കുംഭകർണ്ണൻ ആദ്യം രാവണനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി: "ജ്യേഷ്ഠാ, സീതയെ അപഹരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അങ്ങ് ഞങ്ങളോടാരോടും ആലോചിച്ചില്ല. ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചതിന്റെ ഫലമാണ് അങ്ങ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്നത്. രാമൻ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല." എങ്കിലും, തന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ജീവൻ അപകടത്തിലായതിനാൽ, എന്തൊക്കെ സംഭവിച്ചാലും താൻ രാമനെ വധിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകി കുംഭകർണ്ണൻ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വലിയ പർവ്വതം നടന്നു വരുന്നതുപോലെ ലങ്കാകവാടം കടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ വരുന്നത് കണ്ട് വാനരസേന ഭയന്നോടി. കുംഭകർണ്ണൻ വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ ചവിട്ടി അരയ്ക്കുകയും വാരി വിഴുങ്ങുകയും ചെയ്തു. അംഗദൻ, നീലൻ, ഋഷഭൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർ അവനെ ആക്രമിച്ചെങ്കിലും അവൻ എല്ലാവരെയും തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. സാക്ഷാൽ ഹനുമാൻ ഒരു വലിയ മലയുമായി വന്ന് ആക്രമിച്ചപ്പോൾ കുംഭകർണ്ണൻ തന്റെ ശൂലം കൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു പർവ്വതശിഖരവുമായി കുംഭകർണ്ണനെ നേരിട്ടു. എന്നാൽ കുംഭകർണ്ണൻ അത് തകർക്കുകയും സുഗ്രീവനെ ആക്രമിച്ച് ബോധംകെടുത്തി തന്റെ തോളിലിട്ട് ലങ്കയിലേക്ക് നടക്കുകയും ചെയ്തു. വാനരരാജാവിനെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നത് കണ്ട് രാക്ഷസന്മാർ ആഹ്ലാദിച്ചു. എന്നാൽ ലങ്കാകോട്ട എത്തുന്നതിന് മുൻപ് ബോധംവന്ന സുഗ്രീവൻ, തന്റെ കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും ഉപയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ രണ്ടു കാതുകളും മൂക്കും കടിച്ചുമുറിച്ചെടുത്തു. വേദനകൊണ്ട് പുളഞ്ഞ കുംഭകർണ്ണൻ സുഗ്രീവനെ താഴെയിട്ടു. ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് സുഗ്രീവൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. മൂക്കും കാതും നഷ്ടപ്പെട്ട് ചോരയൊലിപ്പിച്ച്, ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ച് കുംഭകർണ്ണൻ വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. അന്ധമായ ദേഷ്യത്താൽ അവൻ രാക്ഷസന്മാരെയും വാനരന്മാരെയും ഒരുപോലെ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ അവനെ നേരിട്ടുവെങ്കിലും അവനെ മറികടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി. ശ്രീരാമനും കുംഭകർണ്ണനും തമ്മിൽ ഘോരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെ അവൻ വകവെച്ചില്ല. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ 'വായവ്യാസ്ത്രം'പ്രയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ ഗദ പിടിച്ചിരുന്ന വലതുകൈ അറുത്തുവീഴ്ത്തി. അപ്പോൾ ഒരു വലിയ മരം പറിച്ചെടുത്ത് ഇടതുകൈകൊണ്ട് വീശിയപ്പോൾ, ശ്രീരാമൻ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ' ആ കയ്യും മുറിച്ചു. പിന്നീട് രണ്ട് അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അവന്റെ രണ്ട് കാലുകളും ശ്രീരാമൻ വെട്ടിമാറ്റി. കൈകാലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ഭയാനകമായി വാ പിളർന്ന് അവൻ രാമന് നേരെ നിരങ്ങിപ്പാഞ്ഞടുത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ അതിശക്തമായതും സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതുമായ 'ഐന്ദ്രാസ്ത്രം' വില്ലിൽ തൊടുത്തുവിട്ടു. ആ അസ്ത്രം കുംഭകർണ്ണന്റെ കഴുത്തറുത്തു. ആ വലിയ തല ലങ്കാകോട്ടയുടെ മതിലുകൾ തകർത്ത് നഗരത്തിൽ വീണു. അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ വലിയ തിരമാലകളെ ഇളക്കിമറിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയായിരുന്ന കുംഭകർണ്ണന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ട് രാവണൻ ബോധരഹിതനായി വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയെപ്പോലെ അവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. കുംഭകർണ്ണൻ വീണതോടെ തന്റെ വലംകൈ ആണ് നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്നും, ഇനി തനിക്ക് രാമനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് രാവണൻ വിലപിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===അതികായവധം=== {{Unreferenced section}} കുംഭകർണൻ്റെ മരണശേഷം ദുഃഖിതനായ രാവണന്റെ മുൻപിലേക്ക് അവന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ നരാന്തകൻ, ദേവാന്തകൻ, ത്രിശിരസ്സ്, അതികായൻ എന്നിവരും സഹോദരന്മാരായ മഹോദരനും മഹാപാർശ്വനും ഒന്നിച്ച് യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ നരാന്തകൻ അതിവേഗത്തിൽ പായുന്ന കുതിരപ്പുറത്തേറി, മൂർച്ചയേറിയ കുന്തവുമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് കാറ്റുപോലെ പാഞ്ഞുനടന്നു. ഇത് കണ്ട ക്രുദ്ധനായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദൻ നരാന്തകന്റെ കുതിരയെ ഒരൊറ്റ അടിക്ക് വധിക്കുകയും, തുടർന്ന് തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി നരാന്തകന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും ചെയ്തു. നെഞ്ചുതകർന്ന് നരാന്തകൻ അവിടെത്തന്നെ ചോരതുപ്പി മരിച്ചുവീണു. സഹോദരന്റെ മരണം കണ്ട് പ്രകോപിതനായ ദേവാന്തകൻ ഇരുമ്പ് ഗദയുമായി അംഗദന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തപ്പോൾ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് അവനെ തടഞ്ഞു. ദേവാന്തകന്റെ തലയ്ക്ക് ഹനുമാൻ നൽകിയ കനത്ത മുഷ്ടിപ്രഹരത്തിൽ അവന്റെ തലയോട്ടി തകർന്ന് ദേവാന്തകനും തൽക്ഷണം കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ മൂന്ന് തലകളുള്ള ത്രിശിരസ്സ് രഥത്തിലിരുന്ന് ഹനുമാന് നേരെ ശരവർഷം നടത്തുകയും വേലുകൊണ്ട് പ്രഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ആ വേദനയെല്ലാം വകവെക്കാതെ ഹനുമാൻ ത്രിശിരസ്സിന്റെ രഥം തകർത്ത് അവന്റെ സ്വന്തം വാൾ പിടിച്ചുവാങ്ങുകയും, ആ വാളുകൊണ്ട് ത്രിശിരസ്സിന്റെ മൂന്ന് തലകളും ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി അറുത്തുമാറ്റി അവനെയും വധിച്ചു. തുടർന്ന് വലിയൊരു ആനപ്പുറത്തേറി വാനരന്മാരെ ചവിട്ടിമെതിച്ചു വന്ന മഹോദരനെ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ നേരിട്ടു. നീലൻ ഒരു ഭീമൻ പാറക്കല്ലുകൊണ്ട് ആനയുടെ തല തകർക്കുകയും, താഴെവീണ മഹോദരന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് പർവ്വതശിഖരം വലിച്ചെറിഞ്ഞ് അവനെ ഞെരിച്ചുകൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ഇതേസമയം ഘോരമായി പൊരുതിയ മറ്റൊരു രാക്ഷസനായ മഹാപാർശ്വന്റെ ഗദ പിടിച്ചുവാങ്ങി ഋഷഭൻ എന്ന വാനരവീരൻ അവന്റെ തലയ്ക്കടിച്ച് അവനെയും യമപുരിക്കയച്ചു. ഇവർ അഞ്ചുപേരും വീണതോടെ കുംഭകർണ്ണനെപ്പോലെ ഭീമാകാരനായ ശരീരവും ബ്രഹ്മാവ് നൽകിയ ദിവ്യമായ ബ്രഹ്മകവചവുമുള്ള അതികായൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ വിനാശകരമായ താണ്ഡവമാടി. അതികായനെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണൻ മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ ലോകം നടുങ്ങുന്ന ഘോരമായ അമ്പെയ്യൽ യുദ്ധം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണൻ പ്രയോഗിച്ച അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ അതികായന്റെ അഭേദ്യമായ കവചത്തിൽ തട്ടി നിഷ്ഫലമായപ്പോൾ, വായുദേവൻ നേരിട്ടെത്തി ഇവനെ വധിക്കാൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തന്നെ പ്രയോഗിക്കണമെന്ന് ലക്ഷ്മണനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് അതിശക്തമായ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുപാഞ്ഞ ആ ദിവ്യാസ്ത്രം അതികായന്റെ ബ്രഹ്മകവചം പിളർന്ന് അവന്റെ വലിയ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, ഒരു പർവ്വതശിഖരം കണക്കെ അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===ഔഷധഗിരിഹരണം=== {{Unreferenced section}} തൻ്റെ മറ്റ് പുത്രന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ അതീവ ദുഃഖിതനായി. തുടർന്ന് ലങ്കയെ രക്ഷിക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. ഇത്തവണ കൂടുതൽ അപകടകാരിയായിരുന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാശക്തിയാൽ പൂർണ്ണമായും അദൃശ്യനായി നിന്ന് വാനരസേനയ്ക്ക് നേരെ ശരവർഷം നടത്തി. ആർക്കും അവനെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ബ്രഹ്മാവിനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ അസ്ത്രങ്ങളിലൊന്നായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിഭീകരമായ പ്രഹരമേറ്റ് കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാരും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരും ജീവച്ഛവങ്ങളായി നിലംപതിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അസ്ത്രമായതിനാൽ അതിനെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ ആ പ്രഹരം ഏറ്റുവാങ്ങുകയായിരുന്നു. അഹങ്കാരത്തോടെ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. യുദ്ധക്കളം മുഴുവൻ നിശ്ചലമായി, എങ്ങും മൃതദേഹങ്ങൾ മാത്രം. ആ വലിയ സേനയിൽ അപ്പോൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെടാതിരുന്നത് വിഭീഷണനും ഹനുമാനും മാത്രമായിരുന്നു (ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം ഹനുമാനെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു). അവർ രണ്ടുപേരും പന്തവും കൊളുത്തി യുദ്ധക്കളത്തിലൂടെ നടന്ന് പരിക്കേറ്റവരെ പരിശോധിച്ചു. അപ്പോഴാണ് അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു കിടക്കുന്ന വയോധികനായ ജാംബവാനെ അവർ കണ്ടത്. വിഭീഷണന്റെ ശബ്ദം കേട്ട ജാംബവാൻ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് ചോദിച്ചത് ഒറ്റക്കാര്യമാണ്: "നമ്മുടെ വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ജീവനോടെയുണ്ടോ?". ലക്ഷ്മണനെയോ സുഗ്രീവനെയോ അന്വേഷിക്കാതെ ഹനുമാനെ അന്വേഷിച്ചതിന്റെ കാരണം വിഭീഷണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ ജീവനോടുണ്ടെങ്കിൽ ഈ സേന മുഴുവൻ മരിച്ചാലും അവർ ഉണർന്നെഴുന്നേൽക്കും. എന്നാൽ ഹനുമാൻ ഇല്ലെങ്കിൽ നമ്മളെല്ലാവരും ജീവനോടെയുണ്ടെങ്കിലും മരിച്ചതിന് തുല്യമാണ്." അപ്പോഴേക്കും ഹനുമാൻ ഓടിയെത്തി ജാംബവാന്റെ കാൽക്കൽ വണങ്ങി. ഹനുമാനെ കണ്ട് സന്തോഷിച്ച ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ, വാനരസേനയെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെയും രക്ഷിക്കാൻ ഇനി നിനക്ക് മാത്രമേ കഴിയൂ. നീ വേഗം ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോവുക. അവിടെ കൈലാസത്തിനും ഋഷഭപർവ്വതത്തിനും ഇടയിൽ സർവ്വ ഔഷധങ്ങളുമുള്ള ഒരു ദിവ്യപർവ്വതമുണ്ട് (ദ്രോണഗിരി/ഔഷധഗിരി). അതിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന നാല് ദിവ്യഔഷധങ്ങളുണ്ട്: •മരിച്ചവരെ ജീവിപ്പിക്കുന്ന 'മൃതസഞ്ജീവനി' •മുറിവുകൾ കരിച്ച് ഭേദമാക്കുന്ന 'വിശല്യകരണി' •ശരീരത്തിന്റെ നിറം തിരികെ നൽകുന്ന 'സുവർണ്ണകരണി' •അറ്റുപോയ അവയവങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന 'സന്ധാനകരണി' നീ എത്രയും വേഗം അവ കൊണ്ടുവരിക." ജാംബവാന്റെ നിർദ്ദേശം കേട്ടയുടനെ ഹനുമാൻ തന്റെ ഭീമാകാരമായ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട് ഹിമാലയത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു. ആകാശത്തുകൂടി ഒരു വാൽനക്ഷത്രം പോലെ പാഞ്ഞുപോയ ഹനുമാൻ അതിവേഗം ഹിമാലയത്തിലെത്തി ഔഷധപർവ്വതം കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ ഹനുമാൻ വരുന്നത് കണ്ട ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങൾ സ്വയം മറഞ്ഞുപോയി (അദൃശ്യമായി). ഔഷധങ്ങളെ തിരഞ്ഞുപിടിക്കാൻ സമയമില്ലാത്തതിനാലും, അവ സ്വയം ഒളിച്ചതിൽ കോപം വന്നതിനാലും ഹനുമാൻ ആ പർവ്വതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം (ദ്രോണഗിരി) സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു. ആ പർവ്വതവും ഒരു കൈയ്യിലേന്തി ഒട്ടും സമയം കളയാതെ അദ്ദേഹം ആകാശത്തുകൂടി ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നു. ഔഷധപ്പർവ്വതവും വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലെത്തിയതും വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു. ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങളുടെ ഗന്ധം കാറ്റിലൂടെ ലങ്കാപോർക്കളത്തിൽ പരന്നു. ആ സുഗന്ധം ഏറ്റമാത്രയിൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും അത്ഭുതകരമായി കണ്ണ് തുറന്നു. അവരുടെ ക്ഷീണവും മുറിവുകളും പൂർണ്ണമായും മാറി. മരിച്ചുകിടന്ന കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, യാതൊരു പരിക്കുകളുമില്ലാതെ എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. വാനരസേന ഇരട്ടി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. എന്നാല് യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ച രാക്ഷസന്മാർ ഉണർന്നില്ല. കാരണം, എത്ര രാക്ഷസന്മാർ മരിച്ചു എന്ന കണക്ക് വാനരന്മാർക്ക് മനസ്സിലാകാതിരിക്കാൻ, മരിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ അപ്പപ്പോൾ കടലിൽ എറിയാൻ രാവണൻ ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ ഔഷധത്തിന്റെ ഗന്ധം അവർക്ക് ലഭിച്ചില്ല . എല്ലാവരും ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റു എന്ന് ഉറപ്പായ ശേഷം ഹനുമാൻ ആ ഔഷധപർവ്വതം തിരികെ ഹിമാലയത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി വെച്ചു മടങ്ങിയെത്തി. ഈ മഹാസംഭവം അറിഞ്ഞ ഇന്ദ്രജിത്തും രാവണനും ഭയന്നുവിറച്ചു. താൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് കൊന്നവരെല്ലാം വീണ്ടും ഉണർന്നുവന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന് തന്റെ അന്ത്യം അടുത്തുവെന്ന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന് യുദ്ധം അതിഭീകരമായി പുനരാരംഭിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===മേഘനാദവധം=== {{Unreferenced section}} മൃതസഞ്ജീവനിയുടെ ദിവ്യഗന്ധമേറ്റ് ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ വാനരസേന കൂടുതൽ ഉന്മേഷത്തോടെയും വീര്യത്തോടെയും പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വാനരന്മാർ കൈകളിൽ തീപ്പന്തങ്ങളേന്തി രാത്രിയിൽ ലങ്കാകോട്ടയുടെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറുകയും കവാടങ്ങൾക്കും മാളികകൾക്കും കൊട്ടാരങ്ങൾക്കും തീയിടുകയും ചെയ്തു. ഹനുമാൻ മുൻപ് നടത്തിയ ലങ്കാദഹനത്തിന് ശേഷം നഗരത്തിൽ ഉണ്ടായ ഈ രണ്ടാമത്തെ തീപിടുത്തം രാക്ഷസന്മാർക്കിടയിൽ കടുത്ത ഭീതി പരത്തുകയും ലങ്കയെ മുഴുവൻ കത്തിയെരിയുന്ന അഗ്നിജ്വാലകളിൽ മുക്കുകയും ചെയ്തു. തീപിടുത്തവും നാശനഷ്ടങ്ങളും കണ്ട് കോപാകുലനായ രാവണൻ, കുംഭകർണ്ണന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ കുംഭനെയും നികുംഭനെയും യുദ്ധത്തിനയച്ചു. മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളുമായി പോരാട്ടത്തിനിറങ്ങിയ കുംഭൻ അംഗദൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാനരവീരന്മാരെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ മുറിവേൽപ്പിച്ച് വീഴ്ത്തി. ഇതുകണ്ട് വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ മുന്നോട്ടുവരികയും കുംഭന്റെ വില്ലും രഥവും തകർക്കുകയും അവനെ എടുത്തു കടലിലേക്ക് എറിയുകയും ചെയ്തു. ആ ഏറിൻ്റെ ശക്തിയിൽ അവൻ കടലിൻ്റെ അടിത്തട്ട് വരെ എത്തി. എന്നാൽ കടൽജലം കലക്കിമറിച്ച് കൊണ്ട് കുംഭൻ കരയിലേക്ക് കയറിവന്നു. തുടർന്ന് ഇരുവരും തമ്മിൽ പൊരിഞ്ഞ മുഷ്ടിയുദ്ധം നടന്നു. ഒടുവിൽ സുഗ്രീവൻ തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് കുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, ആ പ്രഹരത്തിൽ നെഞ്ചുതകർന്ന് കുംഭൻ ചോരതുപ്പി യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിലംപതിച്ച് മരിക്കുകയും ചെയ്തു. സഹോദരന്റെ ദാരുണമായ മരണം കണ്ട് രോഷാകുലനായ നികുംഭൻ ഇരുമ്പ് മുള്ളുകളുള്ള ഭീമാകാരമായ പരിഘവുമായി (ഇരുമ്പ് ഗദ) വാനരന്മാരെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. അവനെ തടയാൻ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു. നികുംഭൻ തന്റെ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, വജ്രശരീരനായ ഹനുമാന്റെ മാറിൽത്തട്ടി ആ ആയുധം കഷണങ്ങളായി തകർന്നുപോയി. ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ നികുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ ശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, തുടർന്ന് അവനെ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് കഴുത്തു ഞെരിച്ച് തലയറുത്തുമാറ്റി വധിക്കുകയും ചെയ്തു. കുംഭകർണ്ണന്റെ മക്കളും മരിച്ചതോടെ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വെച്ച് ശ്രീരാമനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട ഖരന്റെ പുത്രനായ മകരാക്ഷനെ രാവണൻ യുദ്ധത്തിനയച്ചു. പിതാവിന്റെ ഘാതകനായ ശ്രീരാമനോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാനായി വന്ന മകരാക്ഷൻ രാമന് നേരെ അതിഭീകരമായ ശരവർഷം നടത്തി. ശ്രീരാമൻ അവന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം തടുത്ത് രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തു. തുടർന്ന് മകരാക്ഷൻ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന വലിയൊരു ശൂലം ശ്രീരാമന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും, ശ്രീരാമൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ ബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ ശൂലത്തെ ആകാശത്തുവെച്ചുതന്നെ തകർത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ പ്രയോഗിച്ച അതിശക്തമായ പാവകാസ്ത്രമേറ്റ് (ആഗ്നേയാസ്ത്രം) നെഞ്ചുപിളർന്ന് മകരാക്ഷനും ജീവനറ്റ് നിലത്തുവീണു. ഈ വീരന്മാരുടെയെല്ലാം അന്ത്യത്തോടെ രാവണന്റെ പ്രതിരോധം പൂർണ്ണമായി തകരുകയും തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ അവസാനത്തെ മായായുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങാൻ നിർബന്ധിതനാവുകയും ചെയ്തു. വാനരന്മാരുടെ മനോവീര്യം തകർക്കാനും അവരുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കാനുമായി അവൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ മായാശക്തി ഉപയോഗിച്ച് അവൻ തികച്ചും യഥാർത്ഥമെന്ന് തോന്നുന്ന ഒരു 'മായാസീതയെ' സൃഷ്ടിച്ചു. കരഞ്ഞുകൊണ്ട് നിൽക്കുന്ന ആ മായാസീതയെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. ഹനുമാന്റെയും വാനരന്മാരുടെയും മുന്നിലെത്തിയ ഇന്ദ്രജിത്ത്, സീതയുടെ മുടിക്ക് കുത്തിപ്പിടിക്കുകയും വലിയൊരു വാളെടുത്ത് അവളെ വെട്ടികൊല്ലുകയും ചെയ്തു. "രാമൻ ആർക്കുവേണ്ടിയാണോ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്, അവളെ ഞാൻ ഇതാ വധിച്ചിരിക്കുന്നു" എന്ന് അവൻ അട്ടഹസിച്ചു. ഇതുകണ്ട് ഹനുമാനും വാനരന്മാരും തളർന്നുപോയി. അവർ ആയുധം താഴെവെച്ച് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ വാർത്ത കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ ബോധംകെട്ടു വീണതറിഞ്ഞ് വിഭീഷണൻ അവിടേക്ക് ഓടിയെത്തി. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ വിഭീഷണൻ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, അങ്ങ് ദുഃഖിക്കാതിരിക്കൂ. ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നത് യഥാർത്ഥ സീതയെ അല്ല. അതെല്ലാം അവന്റെ മായാജാലമാണ്. സ്വന്തം ജീവൻ പോയാലും രാവണൻ സീതയെ വധിക്കാൻ ആരെയും അനുവദിക്കില്ല. ഇത് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വലിയൊരു തന്ത്രമാണ്." തുടർന്ന് വിഭീഷണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വെളിപ്പെടുത്തി: "വാനരന്മാരെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ച ശേഷം, ലങ്കയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള 'നികുംഭില' എന്ന ഗുഹയിൽ പോയി ഒരു ആഭിചാരകർമം നടത്താനാണ് അവൻ പോയിരിക്കുന്നത്. ആ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ദിവ്യമായ രഥവും അശ്വങ്ങളും ആയുധങ്ങളും അവന് ലഭിച്ചാൽ, മൂലോകങ്ങളിൽ ആർക്കും അവനെ തോൽപ്പിക്കാനാകില്ല. അവൻ യാഗം പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപ് അവനെ തടയണം." വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശ്രീരാമൻ, ഇന്ദ്രജിത്തിനെ വധിക്കാനുള്ള ചുമതല ലക്ഷ്മണനെ ഏൽപ്പിച്ചു. വിഭീഷണനെയും ഹനുമാനെയും ജാംബവാനെയും വലിയൊരു വാനരപ്പടയെയും കൂട്ടി ലക്ഷ്മണൻ നികുംഭിലയിലേക്ക് കുതിച്ചു. നികുംഭിലയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് യാഗത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയായിരുന്നു. അവന് കാവലായി നിന്ന ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാരെ വാനരസേന ആക്രമിച്ചു. അവിടെ വലിയൊരു യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. രക്തവും മാംസവും തെറിച്ച് യാഗശാല അശുദ്ധമായി. കാവൽക്കാർ കൂട്ടത്തോടെ കൊല്ലപ്പെടുന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന്, യാഗം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയാതെ പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് ആയുധമെടുത്ത് എഴുന്നേൽക്കേണ്ടി വന്നു. അങ്ങനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് അജയ്യനാകാനുള്ള അവസാന ശ്രമവും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ചേർന്ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. യാഗം മുടങ്ങിയ ദേഷ്യത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലക്ഷ്മണന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. തന്റെ ശത്രുക്കൾക്ക് രഹസ്യങ്ങളെല്ലാം ചോർത്തിക്കൊടുത്ത സ്വന്തം ഇളയച്ഛനായ വിഭീഷണനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ച് 'കുലദ്രോഹി' എന്ന് വിളിച്ച് അധിക്ഷേപിച്ചു. എന്നാൽ ധർമ്മം മാത്രമാണ് തനിക്ക് വലുതെന്ന് വിഭീഷണൻ മറുപടി നൽകി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഭയാനകമായ പോരാട്ടം നടന്നു. രാമ-രാവണ യുദ്ധത്തിന് തുല്യമായ പോരാട്ടമായിരുന്നു അത്. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മായാശക്തികളെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണന് കഴിഞ്ഞു. ഇരുവരും ദിവസങ്ങളോളം വിശ്രമമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്തു. ഒടുവിൽ ഇരുവരും ഏറ്റവും വലിയ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലക്ഷ്മണൻ വരുണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഭാർഗ്ഗവാസ്ത്രം കൊണ്ട് അതിനെ തടുത്തു. അവ പരസ്പരം ഇടിച്ച് ആകാശത്ത് വലിയ തീപ്പൊരികൾ ചിതറി. യുദ്ധം അതിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ ഏറ്റവും ദിവ്യവും അപ്രതിരോധ്യവുമായ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രം' (ദേവേന്ദ്രന്റെ അസ്ത്രം) വില്ലിൽ തൊടുത്തു. എന്നിട്ട് ലോകപ്രശസ്തമായ ഈ സത്യവാചകം (സത്യസങ്കല്പം) ഉരുവിട്ടു: "ധർമ്മാത്മാ സത്യസന്ധശ്ച രാമോ ദാശരഥിര്യദി । പൗരുഷേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വഃ ശരൈനം ജഹി രാവണിമ് ॥" (ദശരഥപുത്രനായ ശ്രീരാമൻ തികഞ്ഞ ധർമ്മിഷ്ഠനും സത്യവാനും ആണെങ്കിൽ, പൗരുഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് തുല്യമായി മറ്റാരുമില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ... അല്ലയോ അസ്ത്രമേ, നീ പോയി ഈ രാവണപുത്രനെ വധിക്കുക!) ശ്രീരാമന്റെ നാമവും സത്യവും ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ആ ഇന്ദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. അത് ഒരു കൊള്ളിമീൻ പോലെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞ് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ കഴുത്തറുത്തു. കിരീടം വെച്ച ആ വലിയ തല നിലംപതിച്ചു. മൂലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന, ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലും പരാജയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാമായാവിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് അങ്ങനെ അതേ ഇന്ദ്രൻ്റെ തന്നെ അസ്ത്രമായ ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ മരണത്തിന് കീഴടങ്ങി. ഇന്ദ്രജിത്ത് മരിച്ചതുകണ്ട് വാനരസേനയും ദേവന്മാരും ആകാശത്തുനിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. വാനരന്മാർ സന്തോഷം കൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്തു. മുറിവുകളോടെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് മടങ്ങിയെത്തിയ ലക്ഷ്മണനെ ശ്രീരാമൻ ഓടിച്ചെന്ന് കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും, തന്റെ മടിയിലിരുത്തി വാത്സല്യത്തോടെ തലോടി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണം രാവണന് യുദ്ധത്തിൽ ഏൽക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രഹരമായിരുന്നു.{{തെളിവ്}} ===രാവണവധം=== {{Unreferenced section}} തന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന വാർത്ത രാവണനെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ തകർത്തു. അവന്റെ പുത്രശോകം വൈകാതെ കൊടുംകോപമായി മാറി. 'മായാസീതയെ' ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥ സീതയെ താൻ കൊല്ലുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ വലിയൊരു വാളുമെടുത്ത് അശോകവനത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞു. രാവണൻ വാളുമായി വരുന്നത് കണ്ട് സീതാദേവി ഭയന്നുവിറച്ചു. എന്നാൽ 'സുപാർശ്വൻ' എന്ന ബുദ്ധിമാനും ധർമ്മിഷ്ഠനുമായ ഒരു മന്ത്രി രാവണനെ തടഞ്ഞുനിർത്തി. "അല്ലയോ മഹാരാജാവേ, ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അങ്ങയെപ്പോലൊരു വീരന് ചേർന്നതല്ല. അത് ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്. ഈ കോപം മുഴുവൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ രാമനോട് കാണിക്കുക" എന്ന് അവൻ ഉപദേശിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അല്പം ശാന്തനായ രാവണൻ സീതയെ വധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണശേഷം അത്യധികം ക്രുദ്ധനായി മാറിയ രാവണൻ വിരൂപാക്ഷൻ്റെ കീഴിലുള്ള തൻ്റെ ശേഷിച്ച സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. ലങ്കയെങ്ങും വിധവകളുടെയും ഉറ്റവരെ നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെയും വിലാപങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കാമിച്ചത് കൊണ്ടും രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചതും മൂലമാണ് തങ്ങൾക്ക് ഈ ദുർഗതി വന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞു അവർ ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണനും വിരൂ പാക്ഷനും അതിക്രൂരമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. വിരൂപാക്ഷനെ സുഗ്രീവൻ വധിച്ചു. ഇത് കണ്ട സംഹാരരുദ്രനായി മാറിയ രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച മാരകാസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഒറ്റയടിക്ക് ലക്ഷക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീണു. തൻ്റെ പ്രിയ വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീഴുന്നതു കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ രാവണനെ തടയാനായി മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണന്റെ കൃത്യതയാർന്ന അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ പതറിയ രാവണൻ, ഒടുവിൽ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതും അമോഘവുമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യവേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പ്രയോഗിച്ചു. ഇടിമിന്നൽ പോലെ പാഞ്ഞെത്തിയ ആ വേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ മാറിടം പിളർന്ന് തുളഞ്ഞുകയറുകയും, ലക്ഷ്മണൻ ചോരവാർന്ന് ബോധരഹിതനായി നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു. രാവണന്റെ ആക്രമണങ്ങളെ തടുത്ത് നിർത്തി ,ശ്രീരാമൻ രാവണനെ ലങ്കയിലേക്ക്. പാലായനം ചെയ്യിപ്പിച്ചു,തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണൻ്റെ ശരീരത്തിൽ തറച്ച വേൽ പിഴുതുമാറ്റിയെങ്കിലും ലക്ഷ്മണൻ അബോധാവസ്ഥയിൽത്തന്നെ തുടർന്നു . തന്റെ ജീവനായ അനുജൻ ചേതനയറ്റ് കിടക്കുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം തകർന്ന് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ലക്ഷ്മണനില്ലാത്ത ഒരു വിജയവും സീതയും തനിക്ക് ആവശ്യമില്ലെന്നും, താനും ഇവിടെവെച്ച് ജീവനൊടുക്കുമെന്നും പറഞ്ഞ് വിലപിച്ച രാമനെ വാനര വൈദ്യനായ സുഷേണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ നാഡിമിടിപ്പ് നിലച്ചിട്ടില്ലെന്നും അവൻ മരിച്ചിട്ടില്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കിയ സുഷേണൻ, ഹിമാലയത്തിലെ ദ്രോണഗിരി പർവ്വതത്തിൽ പോയി വിശല്യകരണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവരക്ഷാ ഔഷധങ്ങൾ വീണ്ടും കൊണ്ടുവരാൻ ഹനുമാനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒട്ടും സമയം കളയാതെ ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന ഹനുമാൻ, ഔഷധങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ആ പർവ്വതശിഖരം മുഴുവനായി വീണ്ടും വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ഒറ്റപ്പറക്കലിന് ലങ്കയിലെത്തിച്ചു. സുഷേണൻ ആ ദിവ്യൗഷധം ചതച്ച് ലക്ഷ്മണന്റെ മൂക്കിലേക്ക് മണപ്പിച്ചതും, ശരീരത്തിലെ കൊടിയ വിഷം ഇല്ലാതായി, മുറിവുകളെല്ലാം ഉണങ്ങി ലക്ഷ്മണൻ സുഖനിദ്രയിൽ നിന്നെഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനോട് തനിക്കുവേണ്ടി സമയം പാഴാക്കാതെ അധർമ്മിയായ രാവണനെ വധിക്കാനുള്ള പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അനുജൻ പൂർണ്ണ സൗഖ്യത്തോടെ തിരിച്ചുവന്നതിൽ അതിയായ ആശ്വാസവും, ലക്ഷ്മണനെ ഈ അവസ്ഥയിലാക്കിയ രാവണനോട് അടക്കാനാവാത്ത ക്രോധവും പൂണ്ട ശ്രീരാമൻ ആ നിമിഷം പോർക്കളത്തിൽ വെച്ച് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഇന്ന് ഒന്നുകിൽ രാവണൻ, അല്ലെങ്കിൽ രാമൻ! ഇന്ന് ഈ പോർക്കളത്തിൽ നിന്ന് രാവണൻ ജീവനോടെ തിരികെ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, എന്റെ സർവ്വകോപവും അവന്റെ മേൽ പതിക്കും, ലോകം മുഴുവൻ ഇന്ന് രാവണന്റെ അന്ത്യത്തിന് സാക്ഷിയാകും." വീണ്ടും സകല സന്നാഹങ്ങളോടെയും അന്തിമയുദ്ധത്തിനായി രാവണൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ എത്തി. രാമനും രാവണനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം തുടങ്ങി. രാവണൻ വലിയൊരു രഥത്തിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുനിന്നുമാണ് യുദ്ധം ചെയ്തിരുന്നത്. ഈ അസമമായ പോരാട്ടം ആകാശത്തുനിന്ന് വീക്ഷിച്ചിരുന്ന ദേവേന്ദ്രൻ, ഉടൻതന്നെ തന്റെ ദിവ്യമായ രഥവും സാരഥിയായ 'മാതലി'യെയും ശ്രീരാമന് സഹായമായി അയച്ചുകൊടുത്തു. ഇന്ദ്രന്റെ അതിശക്തമായ വില്ലും കവചവും അമ്പുകളും മാതലി രാമന് നൽകി. ശ്രീരാമൻ ആ ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി രാവണനുമായി തുല്യശക്തിയിലുള്ള പോരാട്ടം തുടർന്നു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള അവസാന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അത് കാണാനായി ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, മഹർഷിമാർ തുടങ്ങിയ സകല ദിവ്യപുരുഷന്മാരും തങ്ങളുടെ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ആകാശത്ത് തിങ്ങിനിറഞ്ഞു. ആകാശവും ഭൂമിയും സമുദ്രങ്ങളും ഒരുപോലെ വിറകൊള്ളുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം. രാമന്റെ കോദണ്ഡത്തിൽ നിന്നും രാവണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നും പുറപ്പെട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ പരസ്പരം തട്ടിത്തെറിച്ച് ആകാശത്ത് വൻ അഗ്നിഗോളങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. രാവണനയച്ച അതി മാരകമായ ത്രിശൂലം രാമബാണങ്ങളെ തകർത്തു കൊണ്ട് മുന്നേറിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ കൊടുത്തയച്ച വേൽ കൊണ്ട് രാമൻ അതിനെ തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ അസാധാരണമായ തീവ്രതയും ഭംഗിയും കണ്ട് ആകാശത്തുനിന്ന ദേവന്മാരും ഋഷികളും വിസ്മയിച്ചുപോയി. പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റേതെങ്കിലും ഒരു വസ്തുവിനോടോ യുദ്ധത്തോടോ ഇതിനെ ഉപമിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതിന് തുല്യമായി മറ്റൊന്നും കണ്ടെത്താൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഒന്നടങ്കം ഈ യുദ്ധത്തെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ട് വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ എക്കാലത്തെയും പ്രസിദ്ധമായ ഈ ശ്ലോകം ഉരുവിട്ടു: ഗഗനം ഗഗനാകാരം സാഗരഃ സാഗരോപമഃ രാമരാവണയോര്യുദ്ധം രാമരാവണയോരിവ (ആകാശത്തിന് തുല്യമായി ആകാശം മാത്രമേയുള്ളൂ, സമുദ്രത്തിന് ഉപമിക്കാൻ സാക്ഷാൽ സമുദ്രം മാത്രമേയുള്ളൂ; അതുപോലെ ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടക്കുന്ന ഈ മഹാപോരാട്ടത്തിന് ഉപമയായി രാമ-രാവണ യുദ്ധം അല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല!) വിശ്രമമില്ലാതെ ചെയ്ത യുദ്ധം അനേക സമയം നീണ്ടുനിന്നു. രാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണൻ തളർന്നു, എന്നാൽ ശ്രീരാമനും കടുത്ത യുദ്ധം കാരണം ക്ഷീണിതനായിരുന്നു. രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തികൾ ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്ന സമയം. അപ്പോൾ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് മഹർഷിയായ 'അഗസ്ത്യമുനി' കടന്നുവന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ക്ഷീണം മാറ്റാനും ശത്രുവിനെ വധിക്കാനുള്ള ഊർജ്ജം നൽകാനുമായി അഗസ്ത്യൻ ശ്രീരാമന് സൂര്യദേവനെ സ്തുതിക്കുന്ന അതിശക്തമായ 'ആദിത്യഹൃദയം' എന്ന മഹാമന്ത്രം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ചുതന്നെ ശ്രീരാമൻ മൂന്നുതവണ വെള്ളമെടുത്ത് ആചമിച്ച് ആദിത്യഹൃദയം ഭക്തിയോടെ ജപിച്ചു. അതോടെ രാമന്റെ എല്ലാ ക്ഷീണവും മാറി, മുഖത്ത് പൂർണ്ണമായ ഊർജ്ജവും ദിവ്യമായ തേജസ്സും തിരികെവന്നു. പുതിയ ഊർജ്ജത്തോടെ ശ്രീരാമൻ യുദ്ധം തുടർന്നു. എന്നാല് യുദ്ധരംഗത്ത് രാവണൻ അനേകം ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടു. രാവണരഥത്തിന്മുകളിൽ പെൺതത്തകൾ വന്നിരുന്നു ചിലച്ചു,രഥം പോകുന്ന ദിക്കിലെല്ലാം കഴുകന്മാർ വട്ടമിട്ടു പറന്നു,ആകാശത്ത് കൊള്ളിമീനുകൾ മിന്നി,കുറുക്കന്മാർ ഓരിയിട്ടു. വിജയിക്കുമെന്നുറപ്പിച്ചു രാമനും മരിക്കും എന്നുറപ്പിച്ചു രാവണനും വാശിയോടെ പൊരുതി. കോപം കൊണ്ട് അടിമുടി വിറച്ച രാഘവൻ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് രാവണന്റെ പത്തു തലകളും ഒന്നൊന്നായി അറുത്തുവീഴ്ത്തി. എന്നാൽ അത്ഭുതമെന്നു പറയട്ടെ, തലകൾ അറുത്തുവീഴ്ത്തിയ സ്ഥാനത്ത് വീണ്ടും പുതിയ തലകൾ മുളച്ചുവന്നു! നൂറുകണക്കിന് തവണ രാമൻ അവന്റെ തലകളും കൈകളും അറുത്തിട്ടും രാവണൻ മരിച്ചില്ല. തന്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ നിഷ്ഫലമാകുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ അല്പം ചിന്തയിലാണ്ടു. ഈ സമയം സാരഥിയായ മാതലി ശ്രീരാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: "ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ചിന്തിച്ചു അങ്ങ് സമയം കളയരുത് പ്രഭോ, രാവണന്റെ മരണസമയം അടുത്തെത്തിക്കഴിഞ്ഞു,സാധാരണ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇവനെ കൊല്ലാനാകില്ല. ഇനി അങ്ങ് ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചാലും." ഇതുകേട്ട് ശ്രീരാമൻ, മുൻപ് അഗസ്ത്യമുനി നൽകിയതും സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ അമോഘമായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' പുറത്തെടുത്തു. വായുദേവന്റെ വേഗവും അഗ്നിയുടെ തേജസ്സും വജ്രായുധത്തിന്റെ മൂർച്ചയും മേരുപർവ്വതിൻറെ ഭാരമുള്ള ആ അസ്ത്രത്തെ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ശ്രീരാമൻ കോദണ്ഡത്തിൽ (വില്ലിൽ) ബന്ധിച്ചു. സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ശ്രീരാമൻ ആ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ആകർണ്ണാന്തം വലിച്ചു രാവണന്റെ വക്ഷസിലേക്ക് (ഹൃദയത്തിലേക്ക്) ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിച്ചു. വലിയ ശബ്ദത്തോടെ,ഭൂമി കുലുക്കിക്കൊണ്ട് ഇടിത്തീപോലെ പാഞ്ഞുചെന്ന ആ അസ്ത്രം രാവണന്റെ വിശാലമായ മാറിടം പിളർന്നു. അവന്റെ ഹൃദയം തകർത്ത്, അവന്റെ പ്രാണനും അപഹരിച്ച ശേഷം, ആ അസ്ത്രം ഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച് രക്തം കഴുകിക്കളഞ്ഞ് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ ആവനാഴിയിൽ തന്നെ വന്നുചേർന്നു. കയ്യിൽ നിന്ന് വില്ലും അമ്പും താഴെവീണ്, മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാബലവാനായ രാക്ഷസരാജാവ് രാവണൻ ജീവനറ്റ് തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്നും താഴേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ മരിച്ചതുകണ്ട് അവശേഷിച്ച രാക്ഷസന്മാർ നാലുപാടും ചിതറിയോടി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഗന്ധർവ്വന്മാർ പാട്ടുപാടി, അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ലക്ഷ്മണനുമടക്കം വാനരസേനയാകെ അതിയായ ആഹ്ലാദത്തോടെ രാമന് ജയാകാരം മുഴക്കി.{{തെളിവ്}} നീതിയും ധർമ്മവും വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു, തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെ പൂർണ്ണമായ വിജയം അങ്ങനെ ശ്രീരാമനിലൂടെ പൂർത്തിയായി. ===സീതാസ്വീകാര്യം=== {{Unreferenced section}} രാവണൻ മരിച്ചതറിഞ്ഞു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പത്നിമാർ അലമുറയിട്ടുകൊണ്ട് യുദ്ധക്കളത്തി ലേക്ക് ഓടിവന്നു. രാവണന്റെ ചേതനയറ്റ ശരീരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകിടക്കുന്ന രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ വീണ് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മണ്ഡോദരി പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ ലങ്കാധിപതീ, ദേവേന്ദ്രനെയും യമനെയും കുബേരനെയും വരുണനെയും വരെ വിറപ്പിച്ച, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും കാൽക്കൽ കൊണ്ടുവന്ന അങ്ങയെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന് ഒരിക്കലും വധിക്കാൻ കഴിയില്ല! അങ്ങ് പരാജയപ്പെട്ടത് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ മുന്നിലല്ല. ആദിയും മദ്ധ്യവും അന്തവുമില്ലാത്ത സാക്ഷാൽ സനാതനനായ പരമാത്മാവ് (മഹാവിഷ്ണു) ആണ് രാമനായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നത്. സമസ്ത ലോകങ്ങളുടെയും നന്മയ്ക്കായി, അങ്ങയെപ്പോലുള്ള അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുഭഗവാൻ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചതാണ്. രാമനെ സേവിക്കാനായി വന്ന വാനരന്മാർ മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ ദേവന്മാരാണ്. പണ്ട് ജനസ്ഥാനത്തിൽ വെച്ച് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ രാമൻ ഒറ്റയ്ക്ക് വധിച്ചപ്പോൾത്തന്നെ രാമന്റെ ഈശ്വരീയത ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞതാണ്. എന്നാൽ അങ്ങയുടെ കാമവും അഹങ്കാരവും ആ സത്യം കാണാൻ അങ്ങയെ അനുവദിച്ചില്ല." തുടർന്ന് സീതാദേവിയെ അപഹരിച്ച രാവണന്റെ കൊടുംപാപത്തെയും അതിന്റെ കർമ്മഫലത്തെയും ഓർത്ത് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു: "സൗന്ദര്യത്തിലോ, കുലീനതയിലോ, സ്നേഹത്തിലോ, ഭക്തിയിലോ ഞാൻ സീതയേക്കാൾ ഒട്ടും പിന്നിലായിരുന്നില്ല. എന്നിട്ടും മോഹം കാരണം അങ്ങ് എന്നെ അവഗണിച്ച് സീതയെ ആഗ്രഹിച്ചു. ഒരു പതിവ്രതയുടെ കണ്ണീർ വെറുതെ നിലത്തു വീഴില്ല; സീതാദേവിയുടെ ആ കണ്ണീർത്തുള്ളികളാണ് ഇന്ന് ലങ്കയെയും അങ്ങയുടെ വംശത്തെയും അങ്ങയെത്തന്നെയും അഗ്നിയായി എരിച്ചു കളഞ്ഞത്. നന്മ ചെയ്തവൻ നന്മയും തിന്മ ചെയ്തവൻ തിന്മയും അനുഭവിക്കും എന്ന കർമ്മനിയമം അങ്ങയുടെ കാര്യത്തിൽ സത്യമായി. അങ്ങ് ചെയ്ത മഹാപാപങ്ങളുടെ ഭാരമാണ് ഇന്ന് അങ്ങയെ ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചത്." ലങ്കയുടെ പ്രതാപവും മക്കളും ഭർത്താവും എല്ലാം ഒരൊറ്റ തെറ്റുകൊണ്ട് നഷ്ടപ്പെട്ടല്ലോ എന്ന് ഓർത്ത് മനംനൊന്ത് മണ്ഡോദരി രാവണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് വീണ് ബോധരഹിതയായി. രാവണൻ മരിച്ചുവീണതുകണ്ട് വിഭീഷണൻ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു.രാവണൻ്റെ ജഡം വിധിപ്രകാരം ദഹിപ്പിക്കാനും അന്തപ്പുര സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനും രാമൻ വിഭീഷണോട് കൽപ്പിച്ചു. എന്നാൽ അങ്ങേയറ്റം അധർമ്മിയായിരുന്ന, മറ്റുള്ളവരെ ദ്രോഹിച്ച ഒരു വ്യക്തിക്ക് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ വിഭീഷണൻ ആദ്യം മടികാണിച്ചു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഒരു ഉപദേശം നൽകി: "മരണാന്താനി വൈരാണി നിർവൃത്തം നഃ പ്രയോജനം" (മരണത്തോടെ എല്ലാ ശത്രുതയും അവസാനിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായി. ഇവൻ എനിക്ക് സഹോദരനെപ്പോലെയാണ്, അതിനാൽ നീ ഇവന് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക.) ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിഭീഷണൻ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ, ഒരു മഹാരാജാവിന് നൽകേണ്ട എല്ലാ ബഹുമാനങ്ങളോടും കൂടി രാവണന്റെ ശവസംസ്കാരം നടത്തി. തുടർന്ന് ശ്രീരാമന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലക്ഷ്മണൻ വിഭീഷണനെ ലങ്കയുടെ പുതിയ രാജാവായി കിരീടമണിയിച്ചു . വിജയശ്രീലാളിതനായ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാനെ അയച്ച് ഈ സന്തോഷവാർത്ത സീതാദേവിയെ അറിയിച്ചു. വിഭീഷണൻ സീതയെ രാജകീയമായി അണിയിച്ചൊരുക്കി ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തിച്ചു. എന്നാൽ അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ മുഖത്ത് വലിയ ഗൗരവമായിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ അപവാദങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ പരുഷമായി സംസാരിച്ചു: "ഞാൻ ഈ യുദ്ധം ചെയ്തത് എന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ മാനം കാക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. അന്യനായ ഒരു പുരുഷന്റെ (രാവണന്റെ) വീട്ടിൽ ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ നിന്നെ തിരികെ സ്വീകരിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല. നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹൃദയം തകർന്ന സീതാദേവി കണ്ണീരോടെ തന്റെ പാതിവ്രത്യം ലോകത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. ദേവി ലക്ഷ്മണനോട് അഗ്നികുണ്ഡം ഒരുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖത്തോടെ അഗ്നി ഒരുക്കി. സീതാദേവി കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് അഗ്നിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചു: "എന്റെ മനസ്സ് രാമനിൽ നിന്നും ഒരു നിമിഷം പോലും വ്യതിചലിച്ചിട്ടില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ, അല്ലയോ അഗ്നിദേവാ, അങ്ങ് എന്നെ സംരക്ഷിച്ചാലും." ഇത്രയും പറഞ്ഞ് സീത ജ്വലിക്കുന്ന തീയിലേക്ക് എടുത്തുചാടി. അത് കണ്ട വാനരന്മാരും രാക്ഷസസ്ത്രീകളും അലമുറയിട്ടു കരഞ്ഞു . അത്രക്ക് ഉച്ചത്തിലുള്ള ഒരു വിലാപം ലോകത്ത് മുൻപ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല. സീതാദേവി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തപ്പോൾ, ദേവേന്ദ്രൻ, യമധർമ്മൻ, വരുണൻ, കുബേരൻ, പരമശിവൻ എന്നിവർക്കൊപ്പം സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മദേവനും ആകാശത്തുനിന്ന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ലങ്കയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നു. ലോകസൃഷ്ടാവായ സാക്ഷാൽ പരമാത്മാവായിരുന്നിട്ടും, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ സീതയെ അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് വിധേയയാക്കുന്ന ശ്രീരാമന്റെ പെരുമാറ്റം കണ്ട് ദേവന്മാർ ചോദിച്ചു: "അല്ലയോ സർവ്വലോകനാഥാ, സമസ്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും സ്രഷ്ടാവും രക്ഷകനുമായ അങ്ങ് എന്തിനാണ് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നത്? സീത അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് അങ്ങ് എങ്ങനെയാണ് ഒരു ഭാവഭേദവുമില്ലാതെ നോക്കിനിൽക്കുന്നത്?" അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് ദേവന്മാരോട് പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ആത്മാനം മാനുഷം മന്യേ രാമം ദശരഥാത്മജം | സോഹം യശ്ച യതശ്ചാഹം ഭഗവാംസ്തദ് ബ്രവീതു മേ ||" (ഞാൻ എന്നെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനായും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനായ രാമനായും മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. സത്യത്തിൽ ഞാൻ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് ഞാൻ വന്നത്? ഭഗവാനേ, അങ്ങ് തന്നെ അത് എനിക്ക് വ്യക്തമാക്കി തന്നാലും). ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിനയം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മദേവൻ അത്യധികം ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ യഥാർത്ഥ ദിവ്യത്വം വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, നീ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല. സാക്ഷാൽ പരബ്രഹ്മവും, ശംഖ്-ചക്ര-ഗദാധാരിയുമായ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവാണ് നീ. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത, സനാതനനായ സാക്ഷാൽ നാരായണനാണ് അങ്ങ്. അങ്ങയുടെ പ്രിയപത്നിയായ സീതാദേവി മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരമാണ്. ലോകങ്ങളെ മുഴുവൻ ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന അധർമ്മിയായ രാവണനെ നിഗ്രഹിക്കാനും ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും വേണ്ടിയാണ് അങ്ങ് മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ദശരഥന്റെ മകനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചത്. ഇപ്പോൾ രാവണനെ വധിച്ച് അങ്ങയുടെ അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ അങ്ങയുടെ ലീലകൾ പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ അങ്ങേക്ക് സ്വധാമമായ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം. അങ്ങയുടെ നാമവും ചരിതവും ഭക്തിയോടെ സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനവും ശാശ്വതമായ മുക്തിയും ലഭിക്കും." ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ മഹാസ്തുതിയിലൂടെ ശ്രീരാമൻ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും വ്യക്തമായി. അഗ്നികുണ്ട്ഡത്തിൽ നിന്നും അഗ്നിദേവൻ സീതയെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ രാഘവാ,ഇതാ അങ്ങയുടെ ധർമ്മപത്നി സീത,ഇവൾ യാതൊരു കളങ്കവുമേൽക്കാത്തവളാണ്, ഇവൾ മനസ്സ് കൊണ്ടോ വാക്ക് കൊണ്ടോ പ്രവൃത്തി കൊണ്ടോ ഹൃദയം കൊണ്ടോ അങ്ങയെ വിട്ടു നടന്നിട്ടില്ല,സീതയെ അങ്ങ് സ്വീകരിക്കുക,എന്നോട് മറുത്തു ഒന്നും പറയേണ്ട,ഇതെൻ്റെ ഉത്തരവ് തന്നെ ആണ്." അഗ്നിദേവൻ,യാതൊരു പോറലുമേൽക്കാതെ സീതയെ രാമന് സമർപ്പിച്ചു. സീതയെ സസന്തോഷം സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് രാമൻ പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ വഹ്നിദേവ,സീതയുടെ പരിശുദ്ധിയിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവുമില്ല,മൂന്നുലോകത്തിനും സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ വിശ്വാസമുണ്ടാകുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ്,ഈ അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യാൻ സീതയെ ഞാൻ അനുവദിച്ചത്. സൂര്യനിൽ നിന്നും പ്രകാശത്തിന് വേർപെട്ടു നിൽക്കാൻ സാധിക്കാത്തത് പോലെ എന്നിൽ നിന്നും സീതയെ വേർപെടുത്താൻ യാതൊരു ശക്തിക്കും സാധ്യമല്ല." അനന്തരം അയോധ്യയിൽ ചെന്ന് രാജാവായി വാണു മാതാക്കളെയും സോദരന്മാരെയും പ്രജകളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുക എന്ന്, മഹാദേവൻ രാമനെ ആശീർവദിച്ചു.തുടർന്ന് സ്വർഗത്തിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്ന ദശരഥ മഹാരാജാവും രാമനെയും സീതയെയും ലക്ഷ്മണനേയും അനുഗ്രഹിച്ചു.രാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ദശരഥൻ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ,അദ്ദേഹം പണ്ട് മരണത്തിന് തൊട്ടു മുൻപ് കൈകേയിക്കു നൽകിയ: "നിന്റെ പുത്രനോട് കൂടി നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു" എന്ന ശാപം പിൻവലിക്കണമേയെന്നു രാമൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു.തൻ്റെ പ്രിയപുത്രൻറെ മഹത്വത്തിൽ സംപ്രീതനായ ദശരഥൻ അപ്രകാരം ചെയ്തു സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ദേവേന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ ശ്രീരാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ ദേവേന്ദ്രനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത് ഇതായിരുന്നു: "എനിക്കുവേണ്ടി യുദ്ധം ചെയ്ത് ജീവൻ വെടിഞ്ഞ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട വാനരന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും ജീവിച്ചുവരണം." തൻ്റെ ആശ്രിതരോടുള്ള ശ്രീരാമന്റെ അളവറ്റ സ്നേഹം കണ്ട് അതികഠിനമായ ആ വരം ദേവേന്ദ്രൻ നൽകി. ആകാശത്തുനിന്ന് അമൃത് പെയ്തിറങ്ങി. അതോടെ യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചുവീണ വാനരന്മാരെല്ലാം നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു വന്നു. വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കാൻ പോവുകയായിരുന്നു. സമയത്തിന് അയോദ്ധ്യയിൽ എത്തിയില്ലെങ്കിൽ അനുജൻ ഭരതൻ അഗ്നിയിൽ ചാടി ജീവനൊടുക്കുമെന്ന് ശ്രീരാമന് അറിയാമായിരുന്നു. അതിനാൽ അതിവേഗം അയോദ്ധ്യയിൽ എത്താനായി വിഭീഷണൻ കുബേരന്റെ ദിവ്യവാഹനമായ 'പുഷ്പകവിമാനം' കൊണ്ടുവന്നു. മനസ്സുകൊണ്ട് വിചാരിക്കുന്നിടത്ത് അതിവേഗം പറന്നെത്താനും, എത്ര പേർ കയറിയാലും വീണ്ടും ഒരാൾക്ക് കൂടി ഇരിക്കാൻ സ്ഥലം സ്വയം വലുതാകാനും കഴിവുള്ള അത്ഭുത വാഹനമായിരുന്നു അത്. ശ്രീരാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും വിമാനത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേകം കാണാൻ തങ്ങൾക്കും ആഗ്രഹമുണ്ടെന്ന് സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനും മറ്റ് വാനരവീരന്മാരും പറഞ്ഞു. ശ്രീരാമൻ സന്തോഷത്തോടെ അവരെയെല്ലാം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി. വിമാനം ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ കടന്നുവന്ന വഴികളിലെ സേതുബന്ധനവും, ദണ്ഡകാരണ്യവുമെല്ലാം രാമൻ സീതയ്ക്ക് കാണിച്ച് കൊടുത്തു. കിഷ്കിന്ധയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ പോകുമ്പോൾ സീതാദേവി ഒരു ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു: "സുഗ്രീവ പത്നിയായ താര, രുമ തുടങ്ങിയ കിഷ്കിന്ധയിലെ വാനരസ്ത്രീകളെക്കൂടി നമുക്ക് അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം." സീതയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം പുഷ്പകവിമാനം കിഷ്കിന്ധയിൽ ഇറങ്ങുകയും അവിടെയുള്ള സകല വാനരസ്ത്രീകളെയും പട്ടാഭിഷേകം കാണാനായി വിമാനത്തിൽ കയറ്റുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===പട്ടാഭിഷേകം=== {{Unreferenced section}} പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ അയോദ്ധ്യ ലക്ഷ്യമാക്കി പറന്ന ശ്രീരാമനും സംഘവും പ്രയാഗയിലെ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ഇറങ്ങി. അന്ന് വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്ന ദിവസമായിരുന്നു. മഹർഷി അവരെ അതിഥികളായി സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. താൻ വന്ന വിവരവും വനത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങളും ഭരതനെ അറിയിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ അവിടെവെച്ച് ഹനുമാനെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് അയച്ചു. ഭരതന്റെ മുഖഭാവം ശ്രദ്ധിക്കണമെന്നും, അവന് രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ താൻ കാട്ടിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങാമെന്നും രാമൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു. ഒരു മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഹനുമാൻ ആദ്യം ശൃംഗിവേരപുരത്തിൽ ചെന്ന് രാമന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ഗുഹനെ കണ്ട് രാമൻ വരുന്ന വിവരം അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഭരതന്റെ അരികിലെത്തി. അവിടെക്കണ്ട കാഴ്ച ഹനുമാനെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ഒരു രാജാവാകേണ്ട ഭരതൻ, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മെലിഞ്ഞുണങ്ങി, ജടാവൽക്കലങ്ങൾ ധരിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾക്ക് കാവലിരുന്ന് ഒരു സന്യാസിയെപ്പോലെ ജീവിക്കുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമൻ സീതാദേവിക്കും ലക്ഷ്മണനുമൊപ്പം വരുന്നുണ്ടെന്ന വാർത്ത ഹനുമാൻ അറിയിച്ചപ്പോൾ, സന്തോഷം കൊണ്ട് ഭരതൻ ഹനുമാനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും വിലമതിക്കാനാവാത്ത സമ്മാനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ വരുന്ന വിവരമറിഞ്ഞ് ഭരതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശത്രുഘ്നൻ അയോദ്ധ്യാ നഗരത്തെ ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി. വർഷങ്ങളായി ഉത്സവങ്ങളില്ലാതിരുന്ന അയോദ്ധ്യ വീണ്ടും ഉണർന്നു. നിരത്തുകൾ വൃത്തിയാക്കി പനിനീർ തളിച്ചു, വീടുകളിലും കൊട്ടാരത്തിലും കൊടിതോരണങ്ങൾ കെട്ടി, വഴികളിൽ പൂക്കൾ വിതറി. അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങളും മന്ത്രിമാരും രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൈകേയിയും എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട രാമനെ വരവേൽക്കാനായി വലിയ ആവേശത്തോടെ നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. പെട്ടെന്ന് ആകാശത്ത് സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന പുഷ്പകവിമാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ജനങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ രാമനാമം ജപിച്ചു. വിമാനം നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഇറങ്ങിയതും, ഭരതൻ ഓടിച്ചെന്ന് രാമനെ വണങ്ങി. രാമൻ ഭരതനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വാത്സല്യത്തോടെ നെറുകയിൽ ചുംബിച്ചു. തുടർന്ന് ഭരതൻ താൻ പതിനാലു വർഷമായി പൂജിച്ചിരുന്ന രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വെച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "ഭണ്ഡാരങ്ങളും ധാന്യപ്പുരകളും കൊണ്ട് സമൃദ്ധമായ അങ്ങയുടെ രാജ്യം ഇതാ ഞാൻ തിരികെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു.അങ്ങ് തന്ന ഈ വലിയ ചുമതല ഞാൻ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റി. അങ്ങയെ രാജാവായി കാണുന്നതോടെ എന്റെ ജനനം സഫലമായി." ഭരതന്റെ ഈ സ്നേഹവും ഭക്തിയും കണ്ട് സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും കണ്ണീരണിഞ്ഞു. പുഷ്പകവിമാനത്തെ രാമൻ അതിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയായ കുബേരൻ്റെ പക്കലേക്ക് പറഞ്ഞയച്ചു. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സ്മരിച്ചാൽ രാമൻ്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കൊള്ളാമെന്ന് പുഷ്പകം രാമനോട് ഉണർത്തിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സഹോദരന്മാരും വനവാസരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, മുടിവെട്ടി കുളിച്ച്, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളും വിലപിടിപ്പുള്ള ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു. സുമന്ത്രർ അതിമനോഹരമായ ഒരു രാജകീയ രഥം കൊണ്ടുവന്നു. ശ്രീരാമനും സീതാദേവിയും ആ രഥത്തിൽ കയറി. ആ രഥത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാൺ സാക്ഷാൽ ഭരതൻ പിടിച്ചു. ശത്രുഘ്നൻ രാമന് മീതെ വെൺകൊറ്റക്കുട ചൂടി. ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ഇരുവശവും നിന്ന് വെഞ്ചാമരം വീശി. സുഗ്രീവൻ 'ശത്രുഞ്ജയൻ' എന്ന ആനയുടെ പുറത്തേറി. ഹനുമാനും മറ്റ് വാനരന്മാരും മനുഷ്യരൂപമെടുത്ത് അവർക്കൊപ്പം നടന്നു. വലിയ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ജനങ്ങളുടെ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങളുടെയും അകമ്പടിയോടെ ആ മഹാഘോഷയാത്ര അയോദ്ധ്യയുടെ രാജവീഥികളിലൂടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ കൊട്ടാരത്തിൽ ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ ശ്രീരാമനെയും സീതാദേവിയെയും രത്നഖചിതമായ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. വാനരന്മാർ നാല് സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ഞൂറ് നദികളിൽ നിന്നും സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളിൽ പുണ്യതീർത്ഥം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി തുടങ്ങിയ മഹർഷിമാർ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ആ തീർത്ഥം ഉപയോഗിച്ച് ശ്രീരാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. തുടർന്നു വൈവസ്വതമനു, ഇക്ഷ്വാകു തുടങ്ങിയ സൂര്യവംശ രാജാക്കന്മാർ ചൂടിയതും ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ രത്നകിരീടം വസിഷ്ഠമഹർഷി ശ്രീരാമന്റെ ശിരസ്സിൽ അണിയിച്ചു. അതോടെ ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ മഹാരാജാവായി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ വായുദേവൻ വഴി ഒരു ദിവ്യമായ സ്വർണ്ണമാലയും മുത്തുമാലയും രാമന് സമ്മാനിച്ചു. ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, ജാംബവാൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാവർക്കും വിലയേറിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി. അവസാനം ശ്രീരാമൻ അത്യന്തം മനോഹരവും വിലപിടിപ്പുള്ളതുമായ ഒരു മുത്തുമാല സീതാദേവിക്ക് നൽകി. സീതാദേവി അത് കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞ ശേഷം ഊരി കയ്യിൽപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട് സഭയിലുള്ള എല്ലാവരെയും നോക്കി. ദേവിയുടെ മനസ്സറിഞ്ഞ രാമൻ പറഞ്ഞു: "സീതേ, നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനും, ശക്തിയും ബുദ്ധിയും ഭക്തിയുമുള്ള ആൾക്ക് നീ അത് നൽകുക." ഒട്ടും വൈകാതെ സീതാദേവി ആ ദിവ്യമായ മുത്തുമാല പ്രിയഭക്തനായ ഹനുമാന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിച്ചു. ആ മാലയണിഞ്ഞ് ഹനുമാൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ തിളങ്ങി വിഭീഷണനും സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും രാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ സ്വന്തം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ രാജാവായി ചുമതലയേറ്റതോടെ, ധർമ്മവും നീതിയും സമാധാനവും കളിയാടുന്ന, ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഭരണകാലമായ 'രാമരാജ്യം' ആരംഭിച്ചു. രാമരാജ്യത്തിൽ ആരും രോഗം വന്നോ പട്ടിണി കിടന്നോ ആയുസ്സ് തികയാതെ അകാലത്തിൽ മരിച്ചില്ല , മോഷണമോ അക്രമങ്ങളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, അനാഥരോ വിധവകളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, പ്രകൃതിപോലും സമൃദ്ധിയായി നിലനിന്നു .{{തെളിവ്}} ലക്ഷ്മണൻ്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത ശ്രീരാമൻ ബ്രഹ്മയജ്ഞം , അശ്വമേധം,വാജപേയം തുടങ്ങിയ സകല സൽകർമ്മങ്ങളും ചെയ്തു. നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി. അനേകവർഷങ്ങൾ എല്ലാ മഹിമമകളോടും കൂടി രാമൻ ഭൂമി പാലിച്ചു. ==സീത പരിത്യാഗം - യാഥാർത്ഥ്യം== പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കും ധർമ്മ സംസ്ഥാപനത്തിനും അവതാരവേളയിൽ വിഷ്ണു ഭഗവാനും ലക്ഷ്മി ദേവിയും വിരഹം സഹിക്കുന്നു. അതുപോലെയാണ് ശ്രീരാമനും സീത ദേവിയും. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് അവിടെ വസിക്കുന്ന പ്രജകൾ. പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും സ്ഥാനമാണ് മഹാരാജാവിനും മഹാറാണിയ്ക്കുമുള്ളത്. അവരാണ് പ്രജകളുടെ മാതൃക . അവരുടെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ജനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും. സീതദേവിയ്ക്ക് നേരെ ആരോപണമുയർന്നപ്പോൾ , സീത ദേവി സ്വയം തന്നെ രാജ്യത്തിനും പ്രജകൾക്കും ഭർത്താവായ ശ്രീരാമനും വേണ്ടി രാജ്യമുപേക്ഷിക്കാൻ തയാറായി . ഇതിലൂടെ മഹാറാണിയുടെ കർത്തവ്യവും വിവാഹവേളയിൽ ഏത് ദുഃഖത്തിലും ഭർത്താവിനൊപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭർത്താവിന്റെ നല്ലതിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന വാക്കും സീത ദേവി പാലിക്കുന്നു.താൻ കാരണം മറ്റുള്ളവർ തന്റെ ഭർത്താവിനെ അപമാനിക്കുന്നത് ദേവിയ്ക്ക് സഹിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഗർഭിണിയായ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ ഒട്ടും തയാറായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സീത ദൃഢനിശ്ചയമെടുത്തിരുന്നു. രാജ്യമുപേക്ഷിച്ച് സീതയോടൊപ്പം പോവാൻ തയാറായാൽ അയോധ്യയിലെ തങ്ങളുടെ പ്രജകളാകുന്ന സന്താനത്തിന് തെറ്റായ മാതൃകയാണ് കാട്ടികൊടുക്കുന്നതെന്നും സീത രാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തന്റെ അനുജന്മാർ രാജസിംഹാസനം ഏറ്റെടുക്കില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ സീതയുടെ നിർണയം അംഗീകരിച്ചു എന്നാൽ സീതയുടെ പക്കൽ നിന്നും ഒരു വാക്ക് അദ്ദേഹം വാങ്ങി. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചതല്ലെന്നും താൻ കാരണമാണ് പോവുന്നതെന്നും കരുതണമെന്നാണ് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടത്. സീത നീറുന്ന മനസ്സോടെ പതിയുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ നോക്കുന്നത് സീതയുടെ പാതിവ്രത്യമാണ്. സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു എന്ന് വന്നാൽ തെറ്റ് ചെയ്യാത്ത സീത കുറ്റക്കാരിയാകും. ഭർത്താവിന്റെ സാമീപ്യം ഏറ്റവും അവശ്യമായ തന്റെ ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയെ, ഉപേക്ഷിക്കാൻ സാഹചര്യ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിനെ വിവശനാക്കിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആ കുറ്റം സ്വയം ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു , വിവാഹ വേളയിൽ എത് സാഹചര്യത്തിലും കൂടെയുണ്ടാകും എന്ന വാക്ക് പാലിക്കാൻ കഴിയാത്ത പശ്ചാതാപത്തിൽ. ദാമ്പത്യ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പരസ്പരമുള്ള സ്നേഹവും വിശ്വാസവുമാണ്. രാമൻ ഒരിക്കൽപോലും സീതയെ അവിശ്വസിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് മുഴുവൻ സീത മാത്രമായിരുന്നു. അശ്വമേധ യജ്ഞത്തിൽ ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യം ആവശ്യമായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാൽ കൂടി അദ്ദേഹം വേറെ വിവാഹം ചെയ്തില്ല, സീതയുടെ സ്വർണ പ്രതിമ തന്റെയൊപ്പം വയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അതേപോലെ സീത പോയതിന് ശേഷം രാമൻ രാജകീയ ആർഭാടങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചില്ല. വനത്തിൽ സീത കഴിയുന്ന പോലെ തന്നെ അദ്ദേഹവും സാധാരണ ജീവിതം നയിച്ചു. അതേപോലെ സുരക്ഷിതമായ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമ പരിസരത്താണ് സീതയെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അജ്ഞയാൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്. ഇതിലൂടെയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് സീതയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത സ്നേഹമാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് . ഇതാണ് ശ്രീരാമനെ മര്യാദ പുരുഷോത്തമനാക്കി മാറ്റുന്നത്. അതേപേലെ സീതയെ പതിവ്രതാ രത്‌നമാക്കുന്നതും. അതേ പോലെ രണ്ടാമതൊരു അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് രാമൻ സീതയെ കൊണ്ട് ചെയ്യിപ്പിക്കാൻ തയാറായില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭാവിയിലും സ്ത്രീകൾ ചെറിയ തെറ്റിന് പോലും അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടതായി വരും. ഇങ്ങനെ തെറ്റായ ഒരു സന്ദേശം ഭാവി തലമുറയ്ക്ക് കൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ശ്രീരാമനും സീതയും അവരുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള ജീവിതം പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ത്യാഗം ചെയ്തു. സ്വാർത്ഥതയേതുമില്ലാത്ത ശ്രീരാമൻ എന്നും മാതൃക ഭരണാധികാരിയാണ് . സീത പരിത്യാഗത്തിലൂടെ തന്റെ പുത്രന്മാർ സഹിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്ന പഴിയിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു. അതേപോലെ വാത്മീകി ആശ്രമം പോലെയൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലമാണ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തത്.ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ എന്ന സ്നേഹനിധിയായ പിതാവിനെയാണ് കാണുന്നത്. സീതയും രാമനും രണ്ടല്ല മറിച്ച് ഒന്നാണ്. ഇരുവരും രണ്ട് ശരീരമെങ്കിലും ഒരു മനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സീതയുടെ നാമം രാമനു മുന്നിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത്. സീതയെയും രാമനെയും യഥാർത്തതിൽ മനസ്സിലാക്കത്തവരാണ് രാമന്റെ പ്രവൃത്തിയെ പഴിക്കുന്നത്. സീതയും രാമനും ഒരിക്കലും വേർപിരിയുന്നില്ല. ഭൂമിപ്രവേശം നടത്തിയ സീതയും സരയൂ നദിയിൽ ഭൗതികദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശ്രീരാമനും വൈകുണ്ഡത്തിൽ വെച്ച് സംഗമം ഉണ്ടാവുന്നു. ധർമപാലനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലീലകളാണ് എല്ലാം. ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== ‘രാമായ രാമഭദ്രായ രാമചന്ദ്രായ വേധസേ<br /> രഘുനാഥായ നാഥായ സീതായപതയേ നമഃ‘ ’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘ ’ആപദാമപഹർത്താരം<br /> ദാതാരം സർവസമ്പദാം<br /> ലോകാഭിരാമം ശ്രീരാമം<br /> ഭൂയോ ഭൂയോ നമാമ്യഹം<ref>'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം</ref> == കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == *[[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] *[[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശൂർ വടക്കുംന്നാഥ ക്ഷേത്രം]] (ശ്രീരാമൻ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്നാണ്) *[[തിരുവില്വാമല ശ്രീവില്വാദ്രിനാഥക്ഷേത്രം|തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കുന്നംകുളം]], തൃശ്ശൂർ *[[ചടയമംഗലം ജടായു-രാമക്ഷേത്രം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം ജില്ല|പാലാ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം]] *[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ആലത്തിയൂർ ശ്രീരാമ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] *[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]] *[[മാമ്മലശ്ശേരി ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം *[[വെളിനെല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[ഓയൂർ]], കൊല്ലം *[[തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി|തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[എലപ്പുള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലപ്പുള്ളി]], [[പാലക്കാട്‌ ജില്ല|പാലക്കാട്‌]] *[[പൂങ്കുന്നം സീതാരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തലശ്ശേരി]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] *[[ചെറുതാഴം രാഘവപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|രാഘവപുരം (ഹനുമാരമ്പലം) ക്ഷേത്രം]], [[ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുതാഴം]], കണ്ണൂർ *[[തിരുവാറ്റ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] *[[വെന്നിമല ശ്രീരാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം|വെന്നിമല ശ്രീരാമ-ലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം *[[തിരുമണിവെങ്കിടപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], കോട്ടയം *ഭജനമഠം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പണിമൂല, തിരുവനന്തപുരം *രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോഴിമണ്ണ, കോഴിക്കോട് *തിരുവനന്തപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം (പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം) *വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീരാമൻ ഉപദേവൻ) *വെട്ടയ്ക്കൽ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ (ഹനുമാൻ ഉപദേവൻ) *രാമക്കൽ മേട് ശ്രീരാമ-ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി == ഇവയും കാണുക == * [[രാമായണം]] * [[സീത]] == അവലംബം == {{reflist|2}} {{VishnuAvatars}} {{രാമായണം}} {{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}} {{Commonscat|Rama}} {{Authority control}} {{Hinduism-stub}} [[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]] [[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] [[വർഗ്ഗം:വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ]] kb6bjr91q0w0dplxpko7o2os3fb6k5z 4673524 4673523 2026-10-05T07:05:44Z ~2026-52158-79 223481 /* സീതാന്വേഷണം */ 4673524 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rama}} {{നാനാർത്ഥം|ശ്രീരാമൻ}} {{Hdeity infobox| <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> Image = File:The Great Human ShriRam.jpg |Caption = ശ്രീ രാമൻ | Name = ശ്രീ രാമൻ | Sanskrit_Transliteration = | Devanagari = राम | Affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]] | Kannada = | Pali_Transliteration = | Tamil_script = இராமர் | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | God of = | Mantra = രാമ രാമ | Moola Mantra = ഓം രാം രാമായ നമഃ | Weapon = വില്ലും അസ്ത്രവും | Consort = [[സീത]] | Abode = അയോദ്ധ്യ | Mount = രഥം }} ശ്രീരാമൻ ജനിച്ചത് ബി.സി.ഐ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (5114 BCE ജനുവരി 10). ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ നവമിയിൽ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോധ്യയിൽ വെച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ചില പഠനങ്ങൾ ഇത് ബി.സി.ഐ. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം (പ്രത്യേകിച്ച് വൈഷ്ണവ വിശ്വാസപ്രകാരം), ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളും, പ്രപഞ്ച പരിപാലകനുമായ ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ദശാവതാരങ്ങളിൽ ഏഴാമത്തേ അവതാരമാണ്‌ '''ശ്രീരാമൻ''' ([[English]]: Rama, [[IAST]]: rāma, [[Devanāgarī]]: राम, [[Thai]]: พระราม, [[Lao]]: ພຣະຣາມ, [[Burmese]]: Yama, [[Tagalog]]: Rajah Bantugan)‍. [[അയോദ്ധ്യ|അയോദ്ധ്യയിലെ]] രാജാവായിരുന്നു രാമൻ. ഇദ്ദേഹത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് [[രാമായണം]] പുരോഗമിക്കുന്നത്. തെക്കേ ഏഷ്യയിലും, കിഴക്കേ ഏഷ്യയിലും <ref name=Dimock1963> {{cite journal | author = Dimock Jr, E.C. | year = 1963 | title = Doctrine and Practice among the Vaisnavas of Bengal | journal = History of Religions | volume = 3 | issue = 1 | pages = 106–127 | url = http://www.jstor.org/pss/1062079 | doi = 10.1086/462474 }}</ref> ഉള്ള പുരാണകാവ്യങ്ങളിൽ രാമൻ പ്രസിദ്ധമാണ്. അയോദ്ധ്യയിലെ രാജാവായിരുന്ന [[ദശരഥൻ|ദശരഥന്]] പട്ടമഹിഷിയായ [[കൗസല്യ|കൗസല്യയിൽ]] ജനിച്ച ആദ്യപുത്രനാണ്‌ രാമൻ. ഹിന്ദുമതത്തിൽ രാമനെ '''മര്യാദാ പുരുഷോത്തമനായി''' കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001">{{cite journal | author = Hess, L. | year = 2001 | title = Rejecting Sita: Indian Responses to the Ideal Man's Cruel Treatment of His Ideal Wife* | journal = Journal of the American Academy of Religion | volume = 67 | issue = 1 | pages = 1–32 | url = http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/content/citation/67/1/1 | accessdate = 2008-04-12 | doi = 10.1093/jaarel/67.1.1 }}</ref>. നന്മയുടെ ദൈവമായും ശ്രീരാമനെ കരുതുന്നു. [[ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മിയുടെ]] അവതാരമായ [[സീത|സീതാദേവിയാണ്]] പത്നി. ഉത്തമസ്ത്രീയായി സീതയെ കരുതുന്നു<ref name = "Hess2001"/><ref name=Kanungo>{{cite journal | author = Kanungo, H. | year = | title = The Distinct Speciality of Lord Jagannath | journal = Orissa Review | url = http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | accessdate = 2008-04-12 | archive-date = 2008-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080529053220/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Orissareview/jul2005/engpdf/the_distinct_speciality_of_lord_jagannath.pdf | url-status = dead }}</ref>. [[ഭരതൻ]], [[ലക്ഷ്മണൻ]], [[ശത്രുഘ്നൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു രാമന്റെ സഹോദരൻമാർ. ശിവന്റെ അവതാരവും മഹാബലവാനുമായ [[ഹനുമാൻ]] ശ്രീരാമന്റെ ഭക്തനും ദാസനുമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസപ്രകാരം രാമചരിതവും ജീവനവും ധർമ്മത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഉത്തമപുരുഷനും പൂർണ്ണ മനുഷ്യനുമായിരുന്നു രാമൻ. [[ദശരഥൻ]] കൊടുത്ത ശപഥം മുൻ‌നിർത്തി, തന്റെ മകനായ [[ഭരതൻ (രാമായണം)|ഭരതൻ]] രാജാവാകണം എന്നുള്ളതും പതിന്നാലു വർഷത്തെ രാമൻ വനവാസത്തിന് പോകണം എന്നുള്ളതും [[കൈകേയി|കൈകേയിയുടെ]] ആവശ്യപ്രകാരമായിരുന്നു.<ref name = "Griffith1963">{{cite book | author = Griffith, R.T.H. | authorlink = Ralph T. H. Griffith | year = 1870–1874 | title = The Rámáyan of Válmíki | url = http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm | publisher = London: Trübner & Co.; Benares: E. J. Lazarus and Co. }}</ref> പത്നി [[സീത|സീതക്കും]] അനുജൻ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണനും]] രാമനെ പിരിഞ്ഞിരിക്കുവാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട് പതിന്നാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് രാമനൊപ്പം പോകുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനിടക്ക് അസുര രാജാവായ ലങ്കേശ്വരൻ [[രാവണൻ]] [[സീത|സീതയെ]] അപഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലേശകരവും ശ്രമകരവുമായ നീണ്ട തിരച്ചിലിനു ശേഷം, സീത ലങ്കയിൽ ഉണ്ടെന്ന് [[ഹനുമാൻ]] കണ്ടെത്തുകയും. ഘോരയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ രാവണനെ നിഗ്രഹിച്ച് സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. വനവാസത്തിനുശേഷം അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാമന്റെ കിരീടധാരണം നടക്കുകയും, അയോധ്യയുടെ രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ അന്തിമഫലമായ ദേശത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി, <ref name = "Griffith1963"/> പിന്നീടുള്ള പതിനോരായിരം [[വർഷം]] സന്തോഷത്തിന്റെയും, സമാധാനത്തിന്റെയും, ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും, ന്യായത്തിന്റെയും യുഗമായ ''രാമരാജ്യ'' മായി അറിയപ്പെട്ടു. മാതൃകാപരമായ രാമരാജ്യം ലോകത്തിന് നൽകിയ രാമൻ, ഒടുവിൽ പുത്രന്മാരായ [[ലവൻ|ലവ]]-[[കുശൻ|കുശന്മാർക്ക്]] രാജ്യം നൽകി സരയൂനദിയിലിറങ്ങി സ്വർഗ്ഗാരോഹണം ചെയ്തു. രാമൻ ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം ബി.സി 1300-1200 കാലഘട്ടത്തിൽ [[Bronze Age|വെങ്കല യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദ]] കുലമണ്ഡലങ്ങൾ (മണ്ഡലം 2 മുതൽ 7 വരെ) രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആയിരുന്നു. രാമന്റെ സഹോദരൻ ആയ [[ലക്ഷ്മണൻ|ലക്ഷ്മണന്റെ]] ഒരു മകൻ ആയ ധ്വന്യൻ എന്നയാളെ കുറിച്ച് ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 5.33.10), രാമനെ കുറിച്ചും പരാമർശം ഉണ്ട് (ഋഗ്വേദം 10.93.14). ദശരഥ രാജാവിന്റെ ഭാര്യാസഹോദരൻ ആയ രാജാവ് ദിവോദാസനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൗത്രൻ സുദാസും ഋഗ്വേദത്തിൽ ധാരാളം പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന വീരൻമാർ ആണ്. [[തുളസീദാസ്]], [[തുഞ്ചത്തെഴുത്തച്ഛൻ]], [[ഭദ്രാചലം രാമദാസ്]], [[ത്യാഗരാജൻ|ത്യാഗരാജസ്വാമികൾ]] തുടങ്ങി നിരവധി പ്രസിദ്ധ കവികൾ രാമഭക്തരായിരുന്നു. ഇവരുടെ കൃതികളിൽ രാമന്റെ മഹിമകൾ ധാരാളമായി കാണാം. ==രാമകഥ== ===രാമന്റെ ജനനവും വിവാഹവും=== ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ കണക്കുകൂട്ടലുകളുടെയും ആധുനിക ഗവേഷണങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ, ബി.സി.ഇ. 5114 ജനുവരി 10-നാണ് (ചില പണ്ഡിതമതപ്രകാരം ബി.സി.ഇ. 7119) ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ തിരുജനനം സംഭവിച്ചതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. വസന്തത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞ ചൈത്രമാസത്തിലെ പുണ്യമായ ശുക്ലപക്ഷ നവമി തിഥിയിൽ, ദേവഗുരുവായ വ്യാഴവും ചന്ദ്രനും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന കർക്കടക ലഗ്നത്തിൽ, പുണർതം നക്ഷത്രത്തിന്റെ അമൃതകിരണങ്ങളിലാണ് പരബ്രഹ്മം അയോദ്ധ്യയിൽ മാനവരൂപം പൂണ്ടത്. പുണ്യസരിത്തായ സരയൂ നദിയുടെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അയോദ്ധ്യാനഗരം, സകല ഐശ്വര്യങ്ങളുടെയും വിളനിലമായി അന്നാളിൽ ശോഭിച്ചു. സൂര്യവംശ തിലകനും, രഘുമഹാരാജാവിന്റെ പൗത്രനും, അജമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനുമായ ദശരഥൻ നീതിമാനും പരാക്രമിയുമായിരുന്നെങ്കിലും, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ഒരു അനന്തരാവകാശിയുമില്ലാത്ത ദുഃഖം അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നു. കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, തപോനിധിയായ ഋശ്യശൃംഗ മുനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ദശരഥൻ അശ്വമേധത്തോടൊപ്പം അതിപവിത്രമായ പുത്രകാമേഷ്ടി യാഗം നടത്തി. യാഗാഗ്നി ആളിക്കത്തിയ ആ പുണ്യവേളയിൽ, പ്രജാപതിയുടെ പ്രതിപുരുഷനായ യജ്ഞപുരുഷൻ അഗ്നികുണ്ഡത്തിൽ നിന്നും സാക്ഷാൽ സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുയർന്നു. ദേവനിർമ്മിതമായ, ദിവ്യമായ പായസം അടങ്ങിയ സ്വർണ്ണപാത്രം രാജാവിന് സമ്മാനിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അരുളിച്ചെയ്തു: "ഹേ രാജാവേ, ഈ പായസം അങ്ങയുടെ പത്നിമാർക്കായി പകുത്തു നൽകുക; സകല ഗുണങ്ങളും തികഞ്ഞ നാല് ഉത്തമപുത്രന്മാർ അങ്ങേയ്ക്ക് ജനിക്കും." ദശരഥൻ ഭക്തിപൂർവ്വം ആ പായസത്തിന്റെ പകുതിഭാഗം പട്ടമഹിഷിയായ കൗസല്യാദേവിക്ക് നൽകി. അവശേഷിച്ച പകുതിയിൽ പകുതിഭാഗം പ്രിയപത്നിയായ കൈകേയിക്കും നൽകി. ബാക്കിവന്ന പായസത്തിന്റെ പകുതി സുമിത്രയ്ക്കും, തുടർന്ന് ഒന്നു ചിന്തിച്ച ശേഷം തന്നിൽ ശേഷിച്ച അവസാനഭാഗം കൂടി അതീവ വിനീതയായ സുമിത്രയ്ക്കുതന്നെയും രാജാവ് നൽകി. അതേസമയം, സ്വർഗ്ഗലോകത്ത് മറ്റൊരു ദൈവികനാടകം അരങ്ങേറുകയായിരുന്നു. ത്രിലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ അക്രമങ്ങൾ സഹിക്കവയ്യാതെ, പശുവിന്റെ രൂപം പൂണ്ട ഭൂമീദേവിയും ഇന്ദ്രാദിദേവന്മാരും പരമശിവനും ബ്രഹ്മാവിനുമൊപ്പം ക്ഷീരസാഗരത്തിലെത്തി സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിനെ അഭയം പ്രാപിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥന കേട്ട് പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ, താൻ ഭൂമിയിൽ ദശരഥപുത്രനായി അവതരിച്ച് രാവണനെയും അവന്റെ രാക്ഷസവംശത്തെയും നിഗ്രഹിക്കാമെന്നും, ഭൂമിയുടെ ഭാരം ശമിപ്പിക്കാമെന്നും അഭയം നൽകി. ഭഗവാന്റെ ആ ദിവ്യസങ്കല്പത്താൽ, പരമാത്മാവിന്റെ സ്വചൈതന്യം നാലായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു: * ശ്രീരാമനായി കൗസല്യയുടെ ഉദരത്തിലും, * ഭരതനായി കൈകേയിയുടെ ഉദരത്തിലും, * ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനുമായി സുമിത്രയുടെ ഉദരത്തിലും ജനിച്ചു. പുത്രന്മാരുടെ ജനനത്തോടെ അയോദ്ധ്യ ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. നാലു രാജകുമാരന്മാരും പരസ്പര സ്നേഹത്തോടും ഐക്യത്തോടും കൂടി വളർന്നു. ഒരു ശരീരത്തിലെ നാല് പ്രാണനുകൾ കണക്കെ ജീവിച്ച അവർ ഒന്നിച്ചു കളിച്ചും, ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ചും, ആയുധവിദ്യകൾ വശത്താക്കിയും കഴിഞ്ഞു. ഇതിൽ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെയും, ശത്രുഘ്നൻ ഭരതന്റെയും നിഴൽപോലെയുള്ള ആത്മമിത്രങ്ങളായി മാറി. രാജകുമാരന്മാർ യൗവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്ന വേളയിൽ, ഒരിക്കൽ ക്രോധരൂപനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി അയോദ്ധ്യാ രാജസഭയിലെത്തി. താൻ ചെയ്യുന്ന യാഗത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന മാരീചൻ, സുബാഹു എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്നോടൊപ്പം അയക്കണമെന്ന് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പുത്രവാത്സല്യത്താൽ ദശരഥൻ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, വസിഷ്ഠന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം യാത്രയാക്കി. യാത്രാവേളയിൽ, വിശപ്പും ദാഹവും ക്ഷീണവും അലട്ടാതിരിക്കാനും, ശരീരബലം വർദ്ധിപ്പിക്കാനുമായി വിശ്വാമിത്രൻ അവർക്ക് സരയൂതീരത്തുവെച്ച് 'ബല', 'അതിബല' എന്നീ ദിവ്യമന്ത്രങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. തുടർന്ന് അവർ പണ്ട് മലദം, കരുഷം എന്നീ സമൃദ്ധമായ ജനപദങ്ങളായിരുന്ന, എന്നാൽ രാക്ഷസി കാരണം ശൂന്യമായി മാറിയ ഭയാനകമായ 'താടകാ വനത്തിൽ' പ്രവേശിച്ചു. കാറ്റിന്റെ വേഗതയിലും മലപോലെയുള്ള ശരീരത്തോടും കൂടിയ ക്രൂരയായ താടക അവരെ ആക്രമിക്കാൻ പാഞ്ഞടുത്തു. സ്ത്രീയാണെന്ന കാരണത്താൽ ആദ്യം മടിച്ചെങ്കിലും, ഗുരുവായ വിശ്വാമിത്രന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലോകാപദ്രവകാരിയായ ആ യക്ഷിണിയെ രാമൻ തന്റെ ഒരൊറ്റ അസ്ത്രത്താൽ വധിച്ചു. സന്തുഷ്ടനായ വിശ്വാമിത്ര മഹർഷി, ദേവന്മാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശ്രീരാമന് അതീവ രഹസ്യങ്ങളും അജയ്യവുമായ ബ്രഹ്മശിരസ്സ്, വിഷ്ണുചക്രം, ഐന്ദ്രാസ്ത്രം, വായവ്യാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ ഈ വിദ്യകളെല്ലാം തന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണനും പകർന്നുനൽകി. വിശ്വാമിത്രന്റെ ആശ്രമമായ സിദ്ധാശ്രമത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ അഞ്ചു രാത്രികളും പകലുകളും ഉറക്കമിളച്ച് യാഗത്തിന് കാവൽ നിന്നു. ആറാം ദിവസം, യാഗത്തിന്റെ പൂർണ്ണാഹൂതി വേളയിൽ, ആകാശത്ത് കറുത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ രാക്ഷസസേനയോടെ മാരീചനും സുബാഹുവും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. യാഗകുണ്ഡത്തിലേക്ക് രക്തവും അശുദ്ധികളും വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷം, ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ ആഗ്നേയാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുബാഹുവിനെ വധിച്ചു. തുടർന്ന് ശത്രുവിനെ കൊല്ലുകയല്ല, ദൂരേക്ക് മാറ്റുകയാണ് വേണ്ടതെന്ന കണക്കുകൂട്ടലിൽ മാനവാസ്ത്രം എയ്ത് മാരീചനെ നൂറ് യോജന ദൂരത്തേക്ക് ആകാശത്തിലൂടെ പറത്തി മഹാസമുദ്രത്തിൽ പതിപ്പിച്ചു. യാഗം നിർവിഘ്നം പൂർത്തിയായതിൽ മുനിമാർ ആനന്ദനൃത്തം ചവിട്ടി. യാഗാനന്തരം ജനകമഹാരാജാവിന്റെ യാഗം കാണാനായി വിശ്വാമിത്രനൊപ്പം രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വിദേഹരാജ്യമായ മിഥിലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. വഴിമധ്യേ നിർജ്ജനമായ ഗൗതമാശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ദേവേന്ദ്രന്റെ വഞ്ചനയാൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മപുത്രിയായ അഹല്യ, ഭർത്താവായ ഗൗതമമുനിയുടെ ശാപത്താൽ ആയിരം വർഷങ്ങളായി വായു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചും, ശരീരമാസകലം ഭസ്മത്തിൽ മൂടിയും, മൂടൽമഞ്ഞിൽ മറഞ്ഞ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ അദൃശ്യയായി അവിടെ തപസ്സുചെയ്യുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ അഹല്യയുടെ ശാപം അവസാനിച്ചു. പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച ആ തപോധനയെ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ഗൗതമമുനിയും അവിടെയെത്തി അഹല്യയെ സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. മിഥിലയിലെത്തിയ രാമൻ, ജനകമഹാരാജാവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന രുദ്രഭഗവാന്റെ (പരമശിവന്റെ) പവിത്രമായ വില്ല് കാണാൻ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു. അയ്യായിരം വീരന്മാർ ചേർന്ന് വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്ന, എട്ട് ചക്രങ്ങളുള്ള കൂറ്റൻ ഇരുമ്പുപേടകത്തിലാണ് ആ ഭീമാകാരമായ 'ത്രയംബകം' എന്ന ശിവധനുസ്സ് സ്ഥാപിച്ചിരുന്നത്. മൂലോകങ്ങളിലെ വീരന്മാർക്കൊന്നും ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന ആ വില്ലിനെ, ശ്രീരാമൻ അനായാസം ഒരു ലീലപോലെ കൈയിലെടുത്തു. ജനസഞ്ചയത്തിന്റെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് രാമൻ ആ വില്ലിന് ഞാണൊലിയിട്ടപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ അപ്രതിരോധ്യമായ കരബലം താങ്ങാനാവാതെ ആ പടുകൂറ്റൻ വില്ല് ഇടിവെട്ടുന്ന ശബ്ദത്തോടെ രണ്ടായി ഒടിഞ്ഞു നിലംപതിച്ചു. ആ ശബ്ദത്തിൽ ഭൂമി നടുങ്ങി. ആർക്കും സാധിക്കാത്ത ഈ ധീരകൃത്യം പൂർത്തിയാക്കിയതോടെ, യജ്ഞവേദിയിലെ ഉഴവുചാലിൽ നിന്നും ജനകന് ലഭിച്ച അയോനിജയും സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരവുമായ സീതാദേവി ശ്രീരാമന്റെ ധർമ്മപത്നിയായി മാറി. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയിൽ നിന്നും ദശരഥനും സൈന്യവും മിഥിലയിലെത്തി. അതിമംഗളകരമായ മുഹൂർത്തത്തിൽ: * ശ്രീരാമൻ സീതയെയും, * ലക്ഷ്മണൻ സീതയുടെ സഹോദരിയായ ഊർമ്മിളയെയും, * ഭരതൻ ജനകന്റെ സഹോദരനായ കുശധ്വജന്റെ പുത്രി മാണ്ഡവിയെയും, * ശത്രുഘ്നൻ കുശധ്വജന്റെ ഇളയ പുത്രി ശ്രുതകീർത്തിയെയും വിവാഹം ചെയ്തു. വിവാഹാനന്തരം സകല ആനന്ദങ്ങളോടെയും അവർ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ, ആകാശത്ത് കൊടുങ്കാറ്റും ഭൂകമ്പവും ഉണ്ടായി. ക്ഷത്രിയകുലാന്തകനായ സാക്ഷാൽ പരശുരാമൻ കയ്യിൽ കോടാലിയും വില്ലുമായി അവരുടെ വഴിമുടക്കി നിന്നു. തന്റെ പരമഗുരുവായ പരമശിവന്റെ ധനുസ്സ് ഒടിച്ചതിൽ കുപിതനായ പരശുരാമൻ, രാമന്റെ ശക്തിയെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ കൈവശമുള്ള വിഷ്ണുഭഗവാന്റെ 'വൈഷ്ണവധനുസ്സ്' കുലയേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ആ വൈഷ്ണവധനുസ്സ് വാങ്ങി നിഷ്പ്രയാസം ഞാണൊലിയിട്ട് ഒരു ദിവ്യാസ്ത്രം അതിൽ സന്ധിച്ചു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത് കേവലം ഒരു രാജകുമാരനല്ല, മറിച്ച് സാക്ഷാൽ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് ആ നിമിഷം പരശുരാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഭാർഗ്ഗവൻ തന്റെ അഹങ്കാരമെല്ലാം വെടിഞ്ഞ് ശ്രീരാമനെ തൊഴുതു വണങ്ങുകയും, തന്നിലുണ്ടായിരുന്ന ദിവ്യമായ തപോബലവും വൈഷ്ണവാംശവും ആ അസ്ത്രത്തിലൂടെ ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ച് മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിലേക്ക് തപസ്സിനായി മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. സകല തടസ്സങ്ങളെയും പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിച്ച്, പുത്രന്മാരും നവവധുക്കളുമായി ദശരഥമഹാരാജാവ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തി. രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും കൈകേയിയും സുമിത്രയും അവരെ മംഗളാരതിയുഴിഞ്ഞ് സ്വീകരിച്ചു. ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ സാന്നിധ്യത്താൽ അയോദ്ധ്യ ധർമ്മത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും ആനന്ദത്തിന്റെയും നിത്യവസന്തമായി ചിരകാലം ശോഭിച്ചു. ===അഭിഷേകവിഘ്നം=== കൈകേയീ രാജാവായ അശ്വപതിയുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനും ഭരതന്റെ അമ്മാവനുമായ യുധാജിത്ത് അയോദ്ധ്യയിലെത്തി. ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും അവരുടെ പത്നിമാരെയും കൂട്ടി യുധാജിത്ത് കേകേയ രാജ്യത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. പുത്രന്മാർ ദീർഘകാലം മാതുലഗൃഹത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും, പ്രാണതുല്യനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ മനോഹരമായ സാന്നിദ്ധ്യം അയോദ്ധ്യയിലുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ ദശരഥന് അവരുടെ വിരഹം ഒട്ടും ഭാരമായി തോന്നിയില്ല. കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ, ദശരഥമഹാരാജാവിനെ നിരന്തരമായ ദുഃസ്വപ്നങ്ങളും ജ്യോതിഷപരമായ ദുർനിമിത്തങ്ങളും വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങി. തന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിക്കുകയാണെന്ന തോന്നലും, വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ അവശതകളും അദ്ദേഹത്തെ അസ്വസ്ഥനാക്കി. ഒട്ടും വൈകാതെ, പ്രജാക്ഷേമതത്പരനും സർവ്വഗുണസമ്പന്നനുമായ ശ്രീരാമനെ അടുത്ത ദിവസത്തെ പുണ്യമായ പുണർതം നക്ഷത്രത്തിൽ അയോദ്ധ്യയുടെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യാൻ രാജാവ് തിരുമാനിച്ചു. രാജസഭയിൽ മന്ത്രിമാരുടെയും സാമന്തരാജാക്കന്മാരുടെയും പ്രമുഖ പൗരന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ച് അദ്ദേഹം ഈ പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയപ്പോൾ, സദസ്സ് മുഴുവൻ ഹർഷാരവത്തോടെയും ജയഘോഷങ്ങളോടെയും ആ തീരുമാനത്തെ ഒന്നടങ്കം സ്വാഗതം ചെയ്തു. ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്തയറിഞ്ഞ് കോസലരാജ്യം ആനന്ദസാഗരത്തിൽ ആറാടി. കൊട്ടാരങ്ങളിലും രാജവീഥികളിലും വർണ്ണത്തോരണങ്ങൾ ഉയർന്നു; സുഗന്ധജലം തളിച്ച് നഗരം അണിഞ്ഞൊരുങ്ങി. എന്നാൽ, ഈ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങൾ കണ്ട കൈകേയിയുടെ കൂനിയായ ദാസി മന്ഥരയുടെ മനസ്സിൽ കടുത്ത അസൂയയും വിദ്വേഷവും പുകഞ്ഞു. അവൾ അന്തപുരത്തിൽ വിശ്രമിക്കുകയായിരുന്ന കൈകേയിയുടെ അടുക്കലേക്ക് ഓടിയെത്തി. ആദ്യം രാമന്റെ പട്ടാഭിഷേക വാർത്ത കേട്ട് ആനന്ദിച്ച് മന്ഥരയ്ക്ക് രത്നഹാരം സമ്മാനിച്ച കൈകേയിയെ, മന്ഥര തന്റെ വിഷം പുരണ്ട വാക്കുകളാൽ ഭയപ്പെടുത്തി. രാമൻ രാജാവായാൽ കൗസല്യ രാജമാതാവാകുമെന്നും, കൈകേയിയും ഭരതനും അവരുടെ ദാസന്മാരായി അധഃപതിക്കുമെന്നും, ഭരതന്റെ ജീവൻ പോലും അപകടത്തിലാകുമെന്നും മന്ഥര കള്ളക്കഥകൾ മെനഞ്ഞു. ഒടുവിൽ, പണ്ട് തിമിധ്വജനുമായുള്ള ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ രഥചക്രം തകർന്നപ്പോൾ ദശരഥന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചതിനായി രാജാവ് നൽകിയിരുന്ന, ഇതുവരെ ഉപയോഗിക്കാത്ത രണ്ടു വരങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ആവശ്യപ്പെടാൻ മന്ഥര കൈകേയിയെ ഉപദേശിച്ചു: ഒന്നാമത്തെ വരം: രാമന് പകരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി വാഴിക്കുക. രണ്ടാമത്തെ വരം: ശ്രീരാമൻ മരവുരി ധരിച്ച് താപസവേഷത്തിൽ പതിനാലു വർഷം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുക. ദുർബുദ്ധി തലയ്ക്കുപിടിച്ച കൈകേയി തന്റെ സർവ്വാഭരണങ്ങളും വലിച്ചെറിഞ്ഞ്, മുടി അഴിച്ചിട്ട്, ഇരുണ്ട ക്രോധാഗാരത്തിൽ(കോപഗൃഹത്തിൽ) ചെന്ന് നിലത്തു കിടന്നു. സന്തോഷവാർത്ത അറിയിക്കാനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ദശരഥൻ കണ്ടത് നിലത്തു കിടന്നു കരയുന്ന തന്റെ പ്രിയപത്നിയെയാണ്. സ്നേഹത്തോടെ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് കാരണം തിരക്കിയ രാജാവിനെക്കൊണ്ട്, താൻ ചോദിക്കുന്നത് നൽകുമെന്ന് കൈകേയി സത്യം ചെയ്യിച്ചു. തുടർന്ന്, ഇടിത്തീപോലെ ആ രണ്ടു വരങ്ങളും അവൾ രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മാത്രയിൽ ഇടിവെട്ടേറ്റ വൃക്ഷംപോലെ ദശരഥൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് കൈകൂപ്പി കൈകേയിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് കേണു: "കൈകേയീ, രാമൻ നിനക്ക് എന്ത് അപരാധമാണ് ചെയ്തത്? അവൻ നിന്നെ സ്വന്തം അമ്മയായ കൗസല്യയേക്കാൾ സ്നേഹിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ! വേണമെങ്കിൽ രാജ്യം മുഴുവൻ ഭരതന് നൽകാം, എന്നാൽ എന്റെ പ്രാണനായ രാമനെ കാട്ടിലേക്ക് അയക്കരുതേ. രാമനെ പിരിഞ്ഞ് എനിക്ക് ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാനാകില്ല." എന്നാൽ കരിങ്കല്ലിനേക്കാൾ കഠിനമായ മനസ്സോടെ കൈകേയി തന്റെ ആവശ്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. നേരം പുലരുവോളം ദശരഥൻ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് തളർന്നുകിടന്നു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ പട്ടാഭിഷേക ചടങ്ങുകൾക്കായി ശ്രീരാമനെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ സുമന്ത്രർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. സന്തോഷത്തോടെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തിയ ശ്രീരാമൻ കണ്ടത് കണ്ണീരിൽ കുളിച്ചു കിടക്കുന്ന പിതാവിനെയും നിർവികാരയായി നിൽക്കുന്ന കൈകേയിയെയുമാണ്. കാര്യമന്വേഷിച്ച രാമനോട് കൈകേയി ആ രണ്ടു വരങ്ങളെക്കുറിച്ചും നിഷ്കരുണം തുറന്നുപറഞ്ഞു. ഒരു ഭാവഭേദവും കൂടാതെ, പുഞ്ചിരിയോടെ ശ്രീരാമൻ ആ കൽപന ശിരസ്സാവഹിച്ചു: "അമ്മേ, പിതാവിന്റെ വാക്ക് പാലിക്കുക എന്നതാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം. ഭരതൻ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് പരമാനന്ദമേയുള്ളൂ. ഒരു മടിയും കൂടാതെ ഞാൻ ഇന്ന് തന്നെ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലേക്ക് യാത്ര തിരിക്കാം." തുടർന്ന് മാതാവായ കൗസല്യയെ കണ്ട് അനുഗ്രഹം വാങ്ങിയ ശേഷം രാമൻ സീതയുടെ അരികിലെത്തി വിടപറയാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ശ്രീരാമന്റെ വനവാസവാർത്ത കേട്ട സീതാദേവി ഒട്ടും പതറാതെ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: "പ്രഭോ, ദേഹത്തെ പിന്തുടരുന്ന നിഴൽപോലെ അങ്ങയെ അനുഗമിക്കുകയാണ് എന്റെ ധർമ്മം. അങ്ങയോടൊപ്പമുള്ള വനവാസം എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗതുല്യമാണ്, അങ്ങയെ പിരിഞ്ഞുള്ള കൊട്ടാരസുഖം എനിക്ക് നരകത്തേക്കാൾ ഭയാനകമാണ്. ഞാൻ അങ്ങയോടൊപ്പം കാട്ടിലേക്ക് വരികതന്നെ ചെയ്യും."സീതയുടെ അചഞ്ചലമായ പ്രേമത്തിനും പാതിവ്രത്യത്തിനും മുന്നിൽ ശ്രീരാമന് സമ്മതിക്കേണ്ടി വന്നു. ഇതറിഞ്ഞ് ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ലക്ഷ്മണൻ തന്റെ വില്ലുമെടുത്ത് മുന്നോട്ടുവന്നു: "അധർമ്മിയായ ഈ വൃദ്ധരാജാവിനെ തടവറയിലാക്കി, ജ്യേഷ്ഠനായ അങ്ങയെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തും. അതിനെതിരുനിൽക്കുന്ന സകലരെയും ഞാൻ വധിക്കും." എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ശാന്തനാക്കി. വിധിവിഹിതത്തെയും (ദൈവത്തെയും) പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തെയും കുറിച്ച് ലക്ഷ്മണനെ ബോധ്യപ്പെടുത്തി. അതോടെ ക്രോധം ശമിച്ച ലക്ഷ്മണൻ, ജ്യേഷ്ഠനില്ലാത്ത ഒരു ജീവിതം തനിക്കില്ലെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച് അവരുടെ ദാസനായി വനത്തിലേക്ക് കൂടെപ്പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. യാത്രതിരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് ലക്ഷ്മണൻ മാതാവായ സുമിത്രയുടെ അനുഗ്രഹം തേടിയെത്തി. ആ പുണ്യമാതാവ് ലക്ഷ്മണന് നൽകിയ ഉപദേശം ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ഉദാത്തമായ ഒന്നായിരുന്നു: **"രാമം ദശരഥം വിദ്ധി മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാം |** **അയോദ്ധ്യാമടവീം വിദ്ധി ഗച്ഛ താത യഥാസുഖം ||"** *(മകനേ, ശ്രീരാമനെ നിന്റെ പിതാവായ ദശരഥനായും, സീതാദേവിയെ നിന്റെ സ്വന്തം അമ്മയായ എന്നെപ്പോലെയും, ഈ കൊടുംകാടിനെ നമ്മുടെ അയോദ്ധ്യയായും കണ്ടുകൊണ്ട് നീ സുഖമായി പോയി വരിക).* കൊട്ടാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയ മൂവർക്കും ധരിക്കാനായി ക്രൂരയായ കൈകേയി സ്വന്തം കൈകളാൽ മരവുരികൾ (താപസവസ്ത്രങ്ങൾ) എടുത്തുനൽകി. രാമനും ലക്ഷ്മണനും സന്തോഷത്തോടെ രാജകീയവസ്ത്രങ്ങൾ മാറ്റി മരവുരി ധരിച്ചു. എന്നാൽ പട്ടുതുണികളിൽ മാത്രം വളർന്ന രാജകുമാരിയായ സീതാദേവിക്ക് ആ പരുക്കൻ മരവുരി എങ്ങനെ ഉടുക്കണമെന്ന് അറിയാതെ, ലജ്ജയോടെ കണ്ണീരൊഴുക്കി അത് കയ്യിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കേണ്ടി വന്നു. ശ്രീരാമൻ സ്വയം മുന്നോട്ടുവന്ന് സീതയുടെ പട്ടുചേലയ്ക്ക് മീതെ ആ മരവുരി കെട്ടിക്കൊടുത്തു. ഈ ദാരുണമായ കാഴ്ച കണ്ട കുലഗുരുവായ വസിഷ്ഠമഹർഷി അതിയായ കോപത്തോടെ കൈകേയിയെ ശാസിച്ചു: "ദുഷ്ടയായ കൈകേയീ, നീ അതിരു കടക്കരുത്! രാമന് മാത്രമേ നീ വനവാസം വിധിച്ചിട്ടുള്ളൂ. പതിവ്രതയായ സീതയ്ക്ക് വനവാസമില്ല. അവൾ അതിസുന്ദരമായ പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചുതന്നെ രാമനൊപ്പം പോകട്ടെ; അതല്ലെങ്കിൽ രാമൻ മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ സീത അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിലിരുന്ന് രാജ്യം ഭരിക്കട്ടെ!" വസിഷ്ഠന്റെ കൽപനപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ നിന്ന് സീതയ്ക്കായി വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും സുമന്ത്രർ രഥത്തിൽ എടുത്തുവെച്ചു. ഗുരുജനങ്ങളോടും മാതാപിതാക്കളോടും യാത്രപറഞ്ഞ്, ആയുധങ്ങളുമേന്തി മൂവരും സുമന്ത്രർ തെളിക്കുന്ന രഥത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ തളർന്നുകിടന്ന ദശരഥൻ അതിയായ ക്രോധത്തോടെ കൈകേയിയോട് അലറി: "പാപിയായ കൈകേയീ, നിന്നെയും നിന്റെ പുത്രനായ ഭരതനെയും ഞാൻ എന്നെന്നേക്കുമായി ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു! എന്റെ മരണാനന്തരം നിങ്ങൾ എനിക്ക് തർപ്പണം പോലും ചെയ്യരുത്!" തുടർന്ന് തന്നെ കൗസല്യയുടെ അന്തപുരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാജാവ് സേവകരോട് കൽപ്പിച്ചു. ഇടയ്ക്കിടെ ബോധം തെളിയുകയും മറയുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ദശരഥൻ, "ഹാ രാമാ... ഹാ പുത്രാ..." എന്ന് വിളിച്ചു വിലപിച്ചുകൊണ്ട് കൗസല്യയുടെ കൊട്ടാരത്തിൽ കിടന്നു. പുറത്ത്, രഥം മുന്നോട്ട് നീങ്ങിയപ്പോൾ അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങൾ കണ്ണീരോടെ ആ രഥത്തിന് പിന്നാലെ ഓടി. വൃദ്ധരും സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും പോലും രാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ട് വിലപിച്ചു. സന്ധ്യയായപ്പോൾ അവർ തമസാ നദിക്കരയിൽ എത്തി തമ്പടിച്ചു. ജനങ്ങൾ ഉറങ്ങാതെ കാവലിരുന്നെങ്കിലും, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ക്ഷീണം കാരണം അവരെല്ലാം ഗാഢനിദ്രയിലായി. ജനങ്ങളുടെ ഈ കഷ്ടപ്പാട് കണ്ട് മനസ്സലിഞ്ഞ ശ്രീരാമൻ, അവരറിയാതെ രക്ഷപ്പെടാൻ ഒരു തന്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. സുമന്ത്രരോട് രഥം അയോദ്ധ്യയുടെ ദിശയിലേക്ക് അല്പം ഓടിച്ച ശേഷം, അടയാളങ്ങൾ മായ്ച്ച് വടക്കോട്ട് തിരിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. അങ്ങനെ ജനങ്ങളെ പിന്നിലാക്കി അവർ രാത്രിയിൽത്തന്നെ തമസാ നദി കടന്ന് ശൃംഗവേരപുരത്തിലേക്ക് യാത്ര തുടർന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്ന പൗരജനങ്ങൾ രാമൻ പോയതറിഞ്ഞ് തലതല്ലിക്കരഞ്ഞു. നിരാശരും ദുഃഖിതരുമായി അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അവർ, ഉത്സവപ്രതീതി നഷ്ടപ്പെട്ട് ശ്മശാനതുല്യമായി മാറിയ നഗരത്തിൽ ശ്രീരാമന്റെ തിരിച്ചുവരവിനായി കണ്ണീരോടെ കാത്തിരുന്നു. === പാദുകാഭിഷേകം=== തമസാനദി പിന്നിട്ട് വടക്കോട്ടു സഞ്ചരിച്ച ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതാദേവിയും ശൃംഗവേരപുരത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ആഗമനമറിഞ്ഞ് നിഷാദരാജാവായ ഗുഹൻ അതിയായ ആനന്ദത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ഓടിയെത്തി. രാജകുമാരന്മാർക്കായി വിശിഷ്ടമായ ഭോജനങ്ങളും പഴവർഗ്ഗങ്ങളും ശയനസൗകര്യങ്ങളും ഗുഹൻ ഒരുക്കിയെങ്കിലും, താപസവ്രതമനുഷ്ഠിക്കുന്ന തങ്ങൾക്ക് രാജകീയ സൽക്കാരങ്ങൾ വർജ്ജ്യമാണെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ അവ സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു. അന്നുരാത്രി അവർ ഒരു വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ തൃപ്തിയോടെ വിശ്രമിച്ചു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ, വനവാസികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ രൂപം സ്വീകരിക്കാനായി ഗുഹൻ കൊണ്ടുവന്ന വടവൃക്ഷത്തിന്റെ (പേരാലിന്റെ) പാൽ തലയിൽ പുരട്ടി രാമലക്ഷ്മണന്മാർ ജടാമകുടം തീർത്തു. സുമന്ത്രരെ കണ്ണീരോടെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടക്കി അയച്ച ശേഷം, ഗുഹൻ സ്വയം ഒരുക്കിയ മനോഹരമായ തോണിയിൽ അവർ ഗംഗാനദി കടന്നു. പതിനാലു വർഷത്തെ വനവാസത്തിന് ശേഷം അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ വീണ്ടും ശൃംഗവേരപുരത്ത് എത്താമെന്നും ഗുഹനെ കാണാമെന്നും ശ്രീരാമൻ വാക്കു നൽകി. ഗംഗ കടന്ന പുണ്യസംഘം പ്രയാഗയിലെത്തി തപോനിധിയായ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയെ വണങ്ങി. മഹർഷിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം പ്രകൃതിഭംഗി തുളുമ്പുന്നതും പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവുമായ ചിത്രകൂട പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കാൻ അവർ തീരുമാനിച്ചു. കാളിന്ദീനദി (യമുന) കടന്ന്, വഴിമധ്യേ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഗ്രഹാശിസ്സുകൾ വാങ്ങി അവർ ചിത്രകൂടത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ലക്ഷ്മണൻ മനോഹരമായ മുളകളും മരച്ചില്ലകളും കൊണ്ട് പുണ്യനദിയായ മന്ദാകിനിയുടെ തീരത്ത് ഒരു പർണ്ണശാല നിർമ്മിച്ചു. പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ കളകൂജനങ്ങളും കാട്ടരുവികളുടെ സംഗീതവും നിറഞ്ഞ ആ കാനനഭൂമിയിൽ അവർ അയോദ്ധ്യയെപ്പോലും വിസ്മരിച്ച് ശാന്തിയോടെ വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശൂന്യമായ രഥവുമായി സുമന്ത്രർ അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ നഗരം ഒന്നാകെ വിലാപത്തിലാണ്ടു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതയും കൊടുംകാട്ടിലേക്ക് കാൽനടയായി പോയ വിവരം അറിഞ്ഞതോടെ ദശരഥ മഹാരാജാവിന്റെ നില അത്യന്തം വഷളായി. പ്രാണതുല്യനായ രാമന്റെ വിരഹവേദനയിൽ ഉരുകിയ രാജാവ്, തന്റെ യൗവനകാലത്തുണ്ടായ ഒരു ദുരന്തം ഓർത്തെടുത്തു. പണ്ട് സരയൂതീരത്ത് നായാട്ടിനിടയിൽ ഇരുട്ടത്ത് ആന വെള്ളം കുടിക്കുന്ന ശബ്ദമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച്, ശബ്ദവേധിയായ അസ്ത്രമയച്ച് താൻ കൊലപ്പെടുത്തിയ ശ്രവണകുമാരൻ എന്ന തപോധനന്റെ കഥ രാജാവ് ഓർത്തു. മകന്റെ വേർപാടിൽ മനംനൊന്ത് മരിച്ച ആ അന്ധരായ മാതാപിതാക്കൾ, "ഞങ്ങളെപ്പോലെ നീയും പുത്രവിയോഗത്താൽ മരണപ്പെടും" എന്ന് അന്ന് ശപിച്ചിരുന്നു. ആ ശാപം ഓർത്തുവിങ്ങി, "ഹാ രാമാ... ഹാ ലക്ഷ്മണാ... ഹാ ജാനകീ..." എന്ന് പുലമ്പിക്കൊണ്ട്, അർദ്ധരാത്രിയിൽ ദശരഥമഹാരാജാവ് കാലയവനികയ്ക്കുള്ളിൽ മറഞ്ഞു. രാജാവില്ലാത്ത രാജ്യം അരാജകത്വത്തിലാകുമെന്നതിനാൽ, കുലഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ദശരഥന്റെ ഭൗതികശരീരം തൈലദ്രോണിയിൽ (എണ്ണത്തോണിയിൽ) കേടുകൂടാതെ സൂക്ഷിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ ഒന്നും വെളിപ്പെടുത്താതെ ഭരതശത്രുഘ്നന്മാരെ അടിയന്തരമായി കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാൻ കേകേയത്തിലേക്ക് ദൂതന്മാരെ അയച്ചു. മടങ്ങിവരുന്ന വഴിയിൽ ഭയാനകമായ ദുർനിമിത്തങ്ങൾ കണ്ട് അസ്വസ്ഥനായ ഭരതൻ, അയോദ്ധ്യയിലെത്തിയപ്പോൾ കണ്ടത് ശ്മശാനമൂകമായ നഗരത്തെയാണ്. പിതാവിനെ കാണാതെ വ്യാകുലനായി കൈകേയിയുടെ അന്തപുരത്തിലെത്തിയ ഭരതനോട്, ദശരഥന്റെ മരണവിവരവും രാമന്റെ വനവാസവും താൻ ചെയ്ത കുടിലതന്ത്രങ്ങളും കൈകേയി അഹങ്കാരത്തോടെ തുറന്നുപറഞ്ഞു. വാർത്ത കേട്ട ഭരതൻ ഇടിവെട്ടേറ്റതുപോലെ തരിച്ചുപോയി. ക്രോധത്താൽ വിറച്ച ഭരതൻ മാതാവായ കൈകേയിയെ അതിനിശിതമായി തള്ളിപ്പറഞ്ഞു: "അധർമ്മിണിയായ രാക്ഷസീ! എന്റെ പിതാവിനെ കൊന്നവളും സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനെ കാട്ടിലയച്ചവളുമായ നിന്നെ ഞാൻ മാതാവായി കാണുന്നില്ല. ഈ ലോകാവസാനം വരെ ഒരു പെൺകുട്ടിക്കും 'കൈകേയി' എന്ന പേര് ആരും നൽകാൻ ഇടവരരുതെന്ന് ഞാൻ ശപിക്കുന്നു!" തുടർന്ന് കൗസല്യാദേവിയുടെ കാൽക്കൽ വീണ് ഭരതൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ കൊടുംപാപത്തിൽ തനിക്ക് ഒരു പങ്കുമില്ലെന്ന് സത്യം ചെയ്ത ഭരതന്റെ നിഷ്കളങ്കത മനസ്സിലാക്കി കൗസല്യ അവനെ ചേർത്തുപിടിച്ച് ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ സർവ്വാഭരണവിഭൂഷിതയായി നിന്ന മന്ഥരയെക്കണ്ട് കോപിഷ്ഠനായ ശത്രുഘ്നൻ അവളെ ക്രൂരമായി പ്രഹരിച്ചു. എന്നാൽ "ഹീനയാണെങ്കിലും ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അധർമ്മമാണ്" എന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ച് ഭരതൻ ശത്രുഘ്നനെ ശാന്തനാക്കി; മന്ഥര പ്രാണഭയത്തോടെ ഓടിയൊളിച്ചു. ഗുരു വസിഷ്ഠന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ ഭൗതികശരീരം സരയൂതീരത്ത് യഥാവിധി സംസ്കരിക്കുകയും ശേഷക്രിയകൾ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. രാജസിംഹാസനം സ്വീകരിക്കാൻ മന്ത്രിമാരും ഗുരുനാഥന്മാരും ഭരതനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, "ജ്യേഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ മാത്രമാണ് ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഏക അവകാശി" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് ഭരതൻ അത് നിരസിച്ചു. തുടർന്ന്, ശ്രീരാമനെ തിരികെ വിളിച്ചുകൊണ്ടുവരാനായി രാജമാതാക്കളോടും വസിഷ്ഠാദി മുനിമാരോടും ചതുരംഗസേനയോടും സകല അയോദ്ധ്യാവാസികളോടും ഒപ്പം ഭരതൻ ചിത്രകൂടത്തിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. വഴിയിൽ ഭരതന്റെ ഉദ്ദേശ്യശുദ്ധി തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഗുഹനും ഭരദ്വാജ മഹർഷിയും അവരെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ അനുഗ്രഹിച്ചു യാത്രയാക്കി. വിശാലമായ സൈന്യത്തിന്റെ വരവ് കണ്ട്, അയോദ്ധ്യാ സിംഹാസനം ശാശ്വതമാക്കാൻ ഭരതൻ തങ്ങളെ വധിക്കാൻ വരികയാണെന്ന് ലക്ഷ്മണൻ തെറ്റിദ്ധരിച്ചു. വില്ലും ശരങ്ങളുമെടുത്ത് ലക്ഷ്മണൻ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങിയപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ അവനെ ശാന്തനാക്കി: "ലക്ഷ്മണാ, ഭരതന്റെ ആത്മസ്നേഹത്തെ നീ സംശയിക്കരുത്. അവൻ നമ്മെ കാണാനും തിരികെ കൊണ്ടുപോകാനും മാത്രമാണ് വരുന്നത്." തന്റെ രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് ഓടിയെത്തിയ ഭരതൻ ശ്രീരാമന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. പിതാവിന്റെ വിയോഗവാർത്ത ഭരതനിൽ നിന്ന് കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ മൂർച്ഛിച്ചു വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു സാധാരണ പുത്രനെപ്പോലെ ഭഗവാൻ വിലപിച്ചു. തുടർന്ന് സഹോദരന്മാർ മന്ദാകിനി നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഇംഗുദീഫലത്തിന്റെ (കാട്ടുപഴത്തിന്റെ) കാമ്പുകൊണ്ട് പിതാവിനായി കണ്ണീരോടെ ശ്രാദ്ധപിണ്ഡം സമർപ്പിച്ചു. പിറ്റേന്ന് നടന്ന മഹാസഭയിൽ, അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യഭാരം ഏറ്റെടുക്കാൻ ഭരതൻ കൈകൂപ്പി അപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ പിതൃവാക്യപരിപാലനമെന്ന പരമധർമ്മത്തിൽ നിന്നും അണുവിട വ്യതിചലിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ തയ്യാറായില്ല. വിധിവിഹിതവും കാലത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി രാമൻ ഭരതനെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ തീരുമാനം മാറ്റാനായി ദർഭപ്പുല്ല് വിരിച്ച് നിരാഹാരസത്യാഗ്രഹത്തിനൊരുങ്ങിയ ഭരതനെ, ആകാശത്തുനിന്നും അദൃശ്യരായി ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ചേർന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു (രാവണവധം എന്ന അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാകാൻ രാമന്റെ വനവാസം അനിവാര്യമായിരുന്നു). പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്ന ദിവസം താൻ അയോദ്ധ്യയിൽ മടങ്ങിയെത്തി രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കാമെന്ന് ശ്രീരാമൻ ഭരതന് വാക്കു നൽകി. നിവൃത്തിയില്ലാതെ, ഭരതൻ ഭക്തിപൂർവ്വം രത്നഖചിതമായ ശ്രീരാമപാദുകങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമൻ ആ പാദുകങ്ങളിൽ തന്റെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച് അവ ഭരതന് നൽകി. പാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേറ്റി ഭരതൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു: "ജ്യേഷ്ഠാ, അങ്ങ് മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ ഈ ദിവ്യപാദുകങ്ങളെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയുടെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജിക്കും. അങ്ങയെപ്പോലെ മരവുരി ധരിച്ച്, അയോദ്ധ്യക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഒരു താപസനായി വസിച്ച് അങ്ങയുടെ ദാസനായി ഞാൻ ഭരണം നടത്തും. എന്നാൽ പതിനാലു വർഷം പൂർത്തിയാകുന്നതിന്റെ അടുത്ത പ്രഭാതത്തിൽ അങ്ങ് അയോദ്ധ്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്ത് ജീവനൊടുക്കും!" ശ്രീരാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ, ആ പുണ്യപാദുകങ്ങൾ ശിരസ്സിലേന്തി കണ്ണീരോടെ ഭരതനും പരിവാരങ്ങളും അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങി. തുടർന്ന് നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ആ പാദുകങ്ങളെ സിംഹാസനത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ഭരതൻ ശ്രീരാമൻ്റെ പ്രതിനിധിയായ് ഭരണം ആരംഭിച്ചു. === രാമന്റെ വനവാസം=== ഭരതനും രാജമാതാക്കളും അയോദ്ധ്യാവാസികളും വിടപറഞ്ഞുപോയ ചിത്രകൂടത്തിൽ തുടർന്നു വസിക്കുന്നത് പഴയ ഓർമ്മകളെ ഉണർത്തുമെന്നും, ദുഃഖഭാരം വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്നും ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അതിനാൽ, പുണ്യഭൂമിയായ ചിത്രകൂടത്തോട് വിടപറഞ്ഞ് ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരും സീതാദേവിയും ഘോരവിപിനമായ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിന്റെ ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ തപോനിധിയായ അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. മഹർഷിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമ്മപത്നിയായ അനസൂയാദേവിയും അതിയായ വാത്സല്യത്തോടെ മൂവരെയും സ്വീകരിച്ചു. പതിവ്രതാരത്നമായ അനസൂയ, സീതാദേവിയെ സ്വന്തം മകളെപ്പോലെ ചേർത്തുപിടിച്ച് ഉദാത്തമായ പാതിവ്രത്യധർമ്മങ്ങൾ ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. സ്നേഹോപഹാരമായി, ഒരിക്കലും മാഞ്ഞുപോകാത്ത ദിവ്യമായ അംഗരാഗവും (സുഗന്ധലേപനം), അഴുക്കുപുരളാത്ത വസ്ത്രങ്ങളും, ദിവ്യമായ ആഭരണങ്ങളും, ഒരു വാടാത്ത പുഷ്പമാലയും അനസൂയ സീതയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചു. ആ ദിവ്യാഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞുനിന്ന സീതാദേവി സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ സർവ്വൈശ്വര്യങ്ങളോടെ ശോഭിച്ചു. അത്രി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ നിന്നും അനുഗ്രഹം വാങ്ങി അവർ നിബിഡവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ പോലും ഭയന്നോടുന്ന ആ ഘോരവനത്തിൽ വെച്ച്, പർവ്വതസമാനമായ ശരീരവും രക്തം ഇറ്റുവീഴുന്ന കുന്തവുമേന്തിയ വിരാധൻ എന്ന ഭയാനകനായ രാക്ഷസൻ അവരുടെ വഴിമുടക്കി. അവൻ കണ്ണടച്ചുതുറക്കുന്ന വേഗത്തിൽ സീതാദേവിയെ കൈക്കലാക്കി അട്ടഹസിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരബലത്താൽ ആയുധങ്ങളേറ്റു മരിക്കാത്ത ശരീരമായിരുന്നു വിരാധന്റേത്. ശ്രീരാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളൊന്നും അവനെ ഏശിയില്ല. എന്നാൽ, ഒരു തരിമ്പും പതറാതെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അവന്റെ ഇരു കൈകളും വെട്ടിമാറ്റി താഴെയിട്ടു. തുടർന്ന്, അവനെ വധിക്കാനുള്ള ഏകവഴി ജീവനോടെ മണ്ണിൽ കുഴിച്ചുമൂടുകയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ലക്ഷ്മണൻ ഒരു വലിയ കുഴിയുണ്ടാക്കി അവനെ അതിലിട്ട് മൂടി. മണ്ണടിയുന്നതോടെ വിരാധന്റെ രാക്ഷസശാപം നീങ്ങി. കുബേരന്റെ ശാപത്താൽ രാക്ഷസനായി മാറിയ സാക്ഷാൽ തുമ്പുരു എന്ന ഗന്ധർവ്വരാജനായിരുന്നു അവൻ. ശ്രീരാമന്റെ പാദസ്പർശത്താൽ പൂർവ്വരൂപം പ്രാപിച്ച തുമ്പുരു, ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച് അനുഗ്രഹം വാങ്ങുകയും, വനത്തിനുള്ളിലുള്ള ശരഭംഗ മുനിയെയും സുതീക്ഷ്ണ മുനിയെയും പോയി കാണാൻ ഉപദേശിച്ചുകൊണ്ട് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അവർ തപോവൃദ്ധനായ ശരഭംഗ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിലെത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ എത്തിയിട്ടും, ശ്രീരാമന്റെ ദിവ്യദർശനം ലഭിക്കുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു ശരഭംഗൻ. ഭഗവാനെ കൺകുളിർക്കെ കണ്ടു വണങ്ങിയ മഹർഷി, മൂവരുടെയും സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ യോഗാഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് അതിൽ പ്രവേശിച്ച് ദിവ്യശരീരത്തോടെ ബ്രഹ്മലോകം പൂകി. ആ വനപ്രദേശത്തുണ്ടായിരുന്ന അനേകം മുനിമാർ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി, രാക്ഷസന്മാർ കൊന്നുതിന്ന താപസന്മാരുടെ ഭീമാകാരമായ അസ്ഥികൂടങ്ങൾ ഭഗവാന് കാട്ടിക്കൊടുത്തു. മുനിമാരുടെ ദാരുണമായ അവസ്ഥ കണ്ട് കണ്ണ് നിറഞ്ഞ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ, വില്ലിൽ തൊട്ട് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഈ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ സർവ്വ രാക്ഷസന്മാരെയും നിഗ്രഹിച്ച്, തപോധനന്മാർക്ക് ഭയരഹിതമായി ജീവിക്കാനുള്ള ശാന്തി ഞാൻ നൽകിക്കൊള്ളാം!" തുടർന്ന് അവർ ശരഭംഗന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സുതീക്ഷ്ണ മുനിയെ സന്ദർശിച്ചു. രാമദർശനത്താൽ ധന്യനായ സുതീക്ഷ്ണൻ ഭഗവാനെ വേണ്ടവിധം സൽക്കരിച്ചു. മുനികളോട് യാത്രാനുമതി വാങ്ങി അവർ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ വിവിധ പുണ്യാശ്രമങ്ങൾ സന്ദർശിക്കാനായി പുറപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സീതാദേവിയും ചേർന്ന് ദണ്ഡകാരണ്യത്തിലെ അനേകം മുനിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ മാറിമാറി വസിച്ചു. മണ്ഡകർണ്ണി മഹർഷിയുടെയും മറ്റ് സിദ്ധന്മാരുടെയും പവിത്രമായ സങ്കേതങ്ങളിൽ അവർ കഴിഞ്ഞുകൂടി. വ്രതനിഷ്ഠയോടും പ്രകൃതിഭംഗി ആസ്വദിച്ചും, മഹർഷിമാരുടെ സത്സംഗങ്ങളിൽ പങ്കുചേർന്നും ഏതാണ്ട് പത്തു വർഷക്കാലം ഒരു നിമിഷംപോലെ ആ കാനനഭൂമിയിൽ കടന്നുപോയി. വനവാസത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലേക്ക് അടുത്തപ്പോൾ, അവർ വീണ്ടും സുതീക്ഷ്ണ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ തിരിച്ചെത്തുകയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പരമജ്ഞാനിയായ അഗസ്ത്യമഹർഷിയെ ദർശിക്കാനായി യാത്രയാവുകയും ചെയ്തു. ആകാശമുട്ടെ വളർന്ന് സൂര്യന്റെ വഴി തടസ്സപ്പെടുത്തിയ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിച്ചവനും, ദേവന്മാർക്ക് ഭയമുണ്ടാക്കിയ കാളകേയന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനായി മഹാസമുദ്രം മുഴുവൻ കൈക്കുമ്പിളിലാക്കി കുടിച്ചു വറ്റിച്ചവനും, വനവാസികളെ കൊന്നുതിന്നിരുന്ന വാതാപി-ഇല്വലന്മാർ എന്ന അസുരന്മാരെ ഉദരത്തിലിട്ട് ദഹിപ്പിച്ചവനും, കാവേരീനദിയെ ദക്ഷിണഭാരതത്തിലേക്ക് ഒഴുക്കിയവനുമായ സാക്ഷാൽ അഗസ്ത്യമഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ആഗമനം മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞ അഗസ്ത്യൻ, അതിയായ ആനന്ദത്തോടെ മൂവരെയും ആശ്രമത്തിലേക്ക് സ്വീകരിച്ച് പൂജിച്ചു. തുടർന്ന്, രാവണവധം എന്ന അവതാരലക്ഷ്യത്തിനായി ദേവന്മാർ തന്നേൽപ്പിച്ചിരുന്ന അമൂല്യമായ ദിവ്യായുധങ്ങൾ മഹർഷി ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ചു: വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ച് മഹാവിഷ്ണു പണ്ട് അസുരനാശത്തിനായി ഉപയോഗിച്ച വൈഷ്ണവധനുസ്സ്, ഒരിക്കലും അമ്പുകൾ ഒടുങ്ങാത്ത, സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന രണ്ട് അക്ഷയതൂണീരങ്ങൾ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ സ്വർണ്ണപ്പിടിയുള്ള അതിമനോഹരമായ ദിവ്യവാൾ. ഈ ആയുധങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച രാമനോട്, ശേഷിക്കുന്ന വനവാസക്കാലം സമാധാനപരമായി ചെലവഴിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സ്ഥലം ഗോദാവരീ തീരത്തുള്ള 'പഞ്ചവടി' ആണെന്ന് അഗസ്ത്യമുനി ഉപദേശിച്ചു. അഗസ്ത്യമുനിയോട് യാത്രപറഞ്ഞ് പഞ്ചവടി ലക്ഷ്യമാക്കി പോകുന്ന വഴിയിൽ, ഒരു വലിയ പേരാലിന്റെ കൊമ്പിൽ പർവ്വതസമാനമായ ശരീരമുള്ള ഒരു ഭീമാകാരനായ കഴുകനെ അവർ കണ്ടുമുട്ടി. രാക്ഷസനാണെന്ന് കരുതി രാമലക്ഷ്മണന്മാർ വില്ലെടുത്തു. എന്നാൽ, ആ പക്ഷിരാജൻ മധുരമായ സ്വരത്തിൽ സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. സൂര്യസാരഥിയായ അരുണന്റെ പുത്രനും, അറുപതിനായിരം വർഷം പ്രായമുള്ളവനും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പ്രാണസുഹൃത്തുമായ സാക്ഷാൽ ജടായു ആയിരുന്നു അത്. ദശരഥന്റെ പുത്രന്മാരാണ് തങ്ങളെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ ജടായു ആനന്ദബാഷ്പം പൊഴിച്ചു. ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും കാനനത്തിൽ നായാട്ടിനോ മറ്റ് ആവശ്യങ്ങൾക്കോ പോകുമ്പോൾ, പുത്രിയെപ്പോലെ സീതാദേവിയെ താൻ സംരക്ഷിച്ചുകൊള്ളാമെന്ന് ജടായു വാക്കുനൽകി. തുടർന്ന് പഞ്ചവടിയിലെത്തിയ ലക്ഷ്മണൻ, ഫലവൃക്ഷങ്ങളും പൂന്തോട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഗോദാവരീ നദിയുടെ മനോഹരമായ തീരത്ത്, മുളകളും ഇലകളും മണ്ണും ചേർത്ത് അതിമനോഹരമായ ഒരു പർണ്ണശാല തീർത്തു. സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ശ്രീരാമൻ ആ പർണ്ണശാലയിൽ ഒരു ദേവനെപ്പോലെ ശാന്തിയോടെ വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. ===സീതാപഹരണം=== പഞ്ചവടിയിലെ പവിത്രമായ പർണ്ണശാലയിൽ സീതാദേവിയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ വസിക്കുന്ന കാലം. ഒരു പ്രഭാതത്തിൽ, ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ സഹോദരിയും കാമരൂപിണിയുമായ ശൂർപ്പണഖ ആ വനപ്രദേശത്ത് എത്തിച്ചേർന്നു. കാമദേവനെപ്പോലെ അതിസുന്ദരനായ ശ്രീരാമനെ കണ്ട മാത്രയിൽ അവളിൽ അന്ധമായ അനുരാഗം ജനിച്ചു. സുന്ദരിയായ ഒരു യുവതിയുടെ വേഷം കെട്ടി അവൾ ശ്രീരാമനെ സമീപിച്ച് തന്നെ പത്നിയായി സ്വീകരിക്കണമെന്ന് യാചിച്ചു. എന്നാൽ താൻ 'ഏകപത്നീവ്രതസ്ഥനാണെന്നും' പത്നിയായ സീത തന്നോടൊപ്പമുണ്ടെന്നും പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞ ശ്രീരാമൻ, അവിവാഹിതനും വീരനുമായ അനുജൻ ലക്ഷ്മണനെ സമീപിക്കാൻ കളിവാക്കായി നിർദ്ദേശിച്ചു. ശൂർപ്പണഖ ലക്ഷ്മണന്റെ അരികിലെത്തി മോഹാഭ്യർത്ഥന നടത്തിയപ്പോൾ, താൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വെറുമൊരു ദാസൻ മാത്രമാണെന്നും തന്നെ വേട്ടാൽ അവളും ദാസിയാകുമെന്നും പറഞ്ഞ് ലക്ഷ്മണൻ അവളെ വീണ്ടും രാമന്റെ അരികിലേക്ക് തിരിച്ചയച്ചു. ഇരു രാജകുമാരന്മാരും തന്നെ പരിഹസിക്കുകയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ശൂർപ്പണഖ ക്രോധം പൂണ്ട് തന്റെ ഭീകരമായ രാക്ഷസരൂപം പുറത്തെടുത്തു. രാമൻ തന്നെ സ്വീകരിക്കാത്തതിന് കാരണം സീതയാണെന്ന് ഉറപ്പിച്ച അവൾ, സീതാദേവിയെ വിഴുങ്ങാനായി അട്ടഹസിച്ചുകൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. ഭയന്നുവിറച്ച സീതയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമന്റെ ആജ്ഞയോടെ ലക്ഷ്മണൻ വാളൂരി മുന്നോട്ടുവരികയും, നിമിഷനേരം കൊണ്ട് ആ രാക്ഷസിയുടെ കാതുകളും മൂക്കും ഛേദിച്ചു താഴെയിടുകയും ചെയ്തു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ ഘോരമായി നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് വനത്തിലേക്ക് ഓടിപ്പോയി. അംഗഭംഗം വന്ന ശൂർപ്പണഖ ജനസ്ഥാനത്തിന്റെ അധിപന്മാരായ തന്റെ അർദ്ധസഹോദരന്മാരായ ഖരന്റെയും ദൂഷണന്റെയും ത്രിശിരസ്സിന്റെയും സന്നിധിയിലെത്തി കണ്ണീരോടെ ആവലാതി പറഞ്ഞു. സഹോദരിയുടെ അപമാനത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ ഖരൻ ആദ്യം പതിനാല് ഉഗ്രരാക്ഷസന്മാരെ രാമനെ വധിക്കാനായി അയച്ചു. എന്നാൽ ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ അവരെ വധിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞ് ഖരനും ദൂഷണനും ത്രിശിരസ്സും പതിനാലായിരം വരുന്ന മഹാരാക്ഷസസേനയോടെ ആയുധങ്ങളുമേന്തി പഞ്ചവടിയെ വളഞ്ഞു. സീതയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ലക്ഷ്മണനെ ഒരു രഹസ്യഗുഹയിൽ കാവൽ നിർത്തിയ ശേഷം, ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ഒറ്റയ്ക്ക് കോദണ്ഡവുമേന്തി ആ മഹാസൈന്യത്തിന് മുന്നിൽ നിലയുറപ്പിച്ചു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുനിന്ന ശ്രീരാമൻ, ഗന്ധർവ്വാസ്ത്രവും വൈഷ്ണവാസ്ത്രവും പ്രയോഗിച്ച് വെറും മൂന്നേമുക്കാൽ നാഴിക (ഏകദേശം ഒന്നര മണിക്കൂർ) കൊണ്ട് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെയും ഖര-ദൂഷണ-ത്രിശിരസ്സുമാരെയും നിഗ്രഹിച്ചു കാലപുരിക്കയച്ചു. ജനസ്ഥാനം മുഴുവൻ രാക്ഷസരക്തത്താൽ ചുവപ്പണിഞ്ഞു. ജനസ്ഥാനത്തെ സർവ്വനാശത്തിൽ നിന്നും ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെട്ട അകംപനൻ എന്ന രാക്ഷസനോടൊപ്പം ശൂർപ്പണഖ നേരെ ലങ്കയിലെത്തി രാവണന്റെ സിംഹാസനത്തിന് മുന്നിൽ വീണു നിലവിളിച്ചു. രാമന്റെ അമാനുഷിക ശക്തിയെക്കുറിച്ച് നല്ല ബോധ്യമുണ്ടായിരുന്ന അവൾ, രാവണനെക്കൊണ്ട് രാമനെ നേരിടാൻ ഒരു കുടിലതന്ത്രം മെനഞ്ഞു. സീതാദേവിയുടെ ദിവ്യസൗന്ദര്യത്തെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ അവൾ അതിവർണ്ണന ചെയ്തു: "ദേവലോകത്തോ ഗന്ധർവ്വലോകത്തോ നാഗലോകത്തോ ഇതുപോലൊരു സൗന്ദര്യവതി ഇന്നുവരെ ജനിച്ചിട്ടില്ല. സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്ന ആ സുന്ദരീരത്നം ലങ്കാധിപനായ അങ്ങയുടെ അന്തപുരത്തിനാണ് യോജിക്കുന്നത്. അങ്ങേയ്ക്കുവേണ്ടി അവളെ കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോഴാണ് ലക്ഷ്മണൻ എന്നെ ഇങ്ങനെ വികൃതയാക്കിയത്. രാമനെ വധിച്ച് സീതയെ അങ്ങ് സ്വന്തമാക്കിയാൽ അങ്ങയോളം ഭാഗ്യവാനായി മൂന്നുലോകങ്ങളിലും ആരും ഉണ്ടാകില്ല!" ശൂർപ്പണഖയുടെ വർണ്ണന കേട്ട മാത്രയിൽ കാമാന്ധനായി മാറിയ രാവണൻ, ഏതുവിധേനയും സീതയെ അപഹരിക്കുമെന്ന് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തു. രാവണൻ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി സമുദ്രതീരത്ത് തപസ്സുചെയ്തു കഴിഞ്ഞിരുന്ന അമ്മാവനായ മാരീചന്റെ അരികിലെത്തി. സീതയെ അപഹരിക്കാനുള്ള പദ്ധതിക്ക് സഹായിക്കണമെന്ന് രാവണൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശ്രീരാമന്റെ ദിവ്യശക്തിയെക്കുറിച്ച് നേരിട്ടറിയാവുന്ന മാരീചൻ, രാമനോട് ശത്രുത അരുതെന്നും അത് ലങ്കയുടെയും രാക്ഷസകുലത്തിന്റെയും നാശത്തിന് കാരണമാകുമെന്നും ഉപദേശിച്ചു. എന്നാൽ ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ, സഹായിച്ചില്ലെങ്കിൽ ഇപ്പോൾത്തന്നെ മാരീചനെ വധിക്കുമെന്ന് വാളൂരി ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. ദുഷ്ടനായ രാവണന്റെ കയ്യാൽ മരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ പുണ്യവാന്മാരുടെ പരമഗുരുവായ ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രമേറ്റ് മരിക്കുന്നതാണ് ഉത്തമമെന്ന് കരുതി മാരീചൻ ആ വിധി സ്വയം തിരഞ്ഞെടുത്തു. പഞ്ചവടിയിലെത്തിയ മാരീചൻ, സ്വർണ്ണനിറത്തിലുള്ള രോമങ്ങളും ഇന്ദ്രനീലമണികൾ പതിച്ചതുപോലുള്ള കുളമ്പുകളുമുള്ള അതിമനോഹരമായ ഒരു മായാമാനായി മാറി ആശ്രമപരിസരത്ത് തുള്ളിക്കളിച്ചു. പൂക്കൾ പറിക്കുകയായിരുന്ന സീതാദേവി ആ മാനിനെക്കണ്ട് കൗതുകംപൂണ്ട് അതിനെ ജീവനോടെയോ അല്ലാതെയോ പിടിച്ചുതരണമെന്ന് രാമനോട് ഹഠാത് ആഗ്രഹിച്ചു. ഇതൊരു രാക്ഷസമായയാണെന്ന് ലക്ഷ്മണൻ കൃത്യമായി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയെങ്കിലും, പ്രിയതമയുടെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റാനായി രാമൻ വില്ലുമെടുത്ത് മാനിന് പിന്നാലെ പോയി. ലക്ഷ്മണനോട് സീതയ്ക്ക് കാവൽ നിൽക്കാൻ കർശനമായി ആജ്ഞാപിച്ചാണ് രാമൻ പോയത്. കാട്ടിലൂടെ രാമനെ ഏറെ ദൂരം വഴിതെറ്റിച്ചോടിച്ച മാൻ ഒരു രാക്ഷസനാണെന്ന് ഒടുവിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭഗവാൻ, അതിനുനേരെ ഒരസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. രാമബാണം മാറിടത്തിൽ തറച്ച നിമിഷം മാരീചൻ സ്വന്തം രൂപം പ്രാപിക്കുകയും, രാമന്റെ ശബ്ദം അനുകരിച്ച് "ഹാ സീതേ! ഹാ ലക്ഷ്മണാ!" എന്ന് അലറിവിളിച്ചുകൊണ്ട് പ്രാണൻ വെടിയുകയും ചെയ്തു. ആ വിലാപം ആശ്രമത്തിലിരുന്ന സീതയുടെ കാതുകളിൽ പതിച്ചു. ഭയന്നുവിറച്ച സീതാദേവി രാമന് എന്തോ ആപത്ത് സംഭവിച്ചുവെന്ന് കരുതി ഉടൻതന്നെ രാമന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി പോകാൻ ലക്ഷ്മണനോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. എന്നാൽ ലക്ഷ്മണൻ ശാന്തനായി പറഞ്ഞു: "അമ്മേ, ത്രിലോകങ്ങളിലും ആർക്കും അജയ്യനായ സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമന് ഒരു ആപത്തും വരില്ല. ഇത് രാക്ഷസന്മാരുടെ ചതിപ്രയോഗമാണ്. ജ്യേഷ്ഠന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിച്ച് അമ്മയെ തനിച്ചാക്കി പോകാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല." ഭയത്താൽ ബുദ്ധിഭ്രമം സംഭവിച്ച സീതാദേവി, ലക്ഷ്മണന്റെ പരിശുദ്ധമായ മനസ്സിനെ മുറിവേൽപ്പിക്കുന്ന പരുഷവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "രാമൻ മരിച്ചാൽ എന്നെ സ്വന്തമാക്കാമെന്നോ ഭരതന് രാജ്യം നേടിക്കൊടുക്കാമെന്നോ ഉള്ള ദുഷ്ടചിന്തയോടെയാണോ നീ ഇവിടെ നിൽക്കുന്നത്? നിന്റെ കപടസ്നേഹം ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു!" തന്റെ അമ്മയ്ക്ക് തുല്യമായി കണ്ടിരുന്ന സീതയിൽ നിന്നുള്ള ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലക്ഷ്മണന്റെ ഹൃദയം നുറുങ്ങി. താൻ പോയില്ലെങ്കിൽ സീത ആത്മഹത്യ ചെയ്യുമെന്ന് ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, ഗത്യന്തരമില്ലാതെ കണ്ണീരോടെ വനദേവതമാരോട് സീതയെ കാത്തുരക്ഷിക്കാൻ പ്രാർത്ഥിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനെ തേടി കാനനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ആശ്രമം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ട നിമിഷം, കാഷായവസ്ത്രവും ദണ്ഡും കമണ്ഡലുവുമേന്തിയ ഒരു വൃദ്ധ സന്യാസിയുടെ വേഷത്തിൽ രാവണൻ പർണ്ണശാലയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തി ഭിക്ഷ യാചിച്ചു. അതിഥിസൽക്കാരം കുലധർമ്മമായി കണ്ടിരുന്ന സീതാദേവി പഴങ്ങളുമായി പുറത്തിറങ്ങി വന്നു. തന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന സൗന്ദര്യധാമമായ സീതയെക്കണ്ട് രാവണൻ തന്റെ കപടവേഷം അഴിച്ചുവെച്ച് താൻ ലങ്കാധിപനായ രാവണനാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തി. തന്നെ വരിച്ച് ലങ്കയിലെ പട്ടമഹിഷിയാകാൻ അവൻ സീതയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. കോപാകുലയായ സീത പുൽക്കൊടിയെ സാക്ഷിയാക്കി രാവണനെ അതിനിശിതമായി ശാസിച്ചു: "സിംഹത്തിന്റെ ഭാര്യയായ എന്നെ മോഹിക്കുന്ന നീ കുറുക്കനാണ്. രാമബാണം കൊണ്ട് നിന്റെ വംശം മുടിയും!" രോഷാകുലനായ രാവണൻ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ സീതയുടെ മുടിയിലും കൈകളിലും കയറിപ്പിടിച്ച്, അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിർത്തിയിരുന്ന തന്റെ രഥത്തിൽ (ചില പാഠഭേദങ്ങളിൽ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ) സീതയെ ബലമായി പിടിച്ചിരുത്തി ആകാശമാർഗ്ഗേണ ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നുയർന്നു. "ഹാ രാമാ... ഹാ ലക്ഷ്മണാ..." എന്ന് വിളിച്ച് സീത ആകാശത്തുനിന്ന് നിലവിളിച്ചു. സീതാദേവിയുടെ ആർത്തനാദം കേട്ട് മരക്കൊമ്പിലിരുന്ന വൃദ്ധനായ ജടായു ചിറകടിച്ചുയർന്നു. പരസ്ത്രീയെ അപഹരിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്ന രാവണന്റെ അധർമ്മത്തെ ജടായു ആകാശത്തുവെച്ച് തടഞ്ഞുനിർത്തി. തുടർന്ന് ആകാശത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. തന്റെ കൂർത്ത കൊക്കുകളും നഖങ്ങളും ചിറകുകളും ഉപയോഗിച്ച് ജടായു രാവണന്റെ ശരീരം മാന്തിക്കീറി. രാവണന്റെ വില്ലും രഥവും തകർത്തു, കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും കൊന്നു. എന്നാൽ വയോവൃദ്ധനായ ജടായു ക്ഷീണിച്ച തക്കം നോക്കി, രാവണൻ തന്റെ ദിവ്യവാളായ 'ചന്ദ്രഹാസം' ഊരി ജടായുവിന്റെ ഇരു ചിറകുകളും വെട്ടിമാറ്റി. ചിറകറ്റ പക്ഷിരാജൻ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് പ്രാണൻ മാത്രം ബാക്കിയായി നിലത്തേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ സീതയുമായി ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് അതിവേഗം പറന്നു. താഴെ ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ അഞ്ചു വാനരന്മാർ (സുഗ്രീവനും മന്ത്രിമാരും) കൂട്ടംകൂടി ഇരിക്കുന്നത് സീത കണ്ടു. തന്നെ അന്വേഷിച്ചുവരുന്ന രാമന് താൻ പോയ ദിശ മനസ്സിലാകാനായി, സീതാദേവി തന്റെ മേൽവസ്ത്രമായ മഞ്ഞപ്പട്ടുചേലയിൽ ചില ആഭരണങ്ങൾ അഴിച്ചുകെട്ടി ആ വാനരന്മാരുടെ നടുവിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. ലങ്കയിലെത്താൻ വെമ്പൽക്കൊണ്ടിരുന്ന രാവണൻ ഇതൊന്നും കണ്ടില്ല. ലങ്കയിലെത്തിയ രാവണൻ സീതയെ തന്റെ അതിമനോഹരമായ കൊട്ടാരങ്ങൾ കാണിച്ച് പ്രലോഭിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, സീത അവനെ തൃണസമാനമായി അവഗണിച്ചു. കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ സീതയ്ക്ക് ഒരു വർഷത്തെ സമയം അനുവദിച്ചു: "ഒരു വർഷത്തിനകം നീ എന്നെ വരിച്ചില്ലെങ്കിൽ നിന്നെ കഷണങ്ങളാക്കി വെട്ടിനുറുക്കി എന്റെ പ്രഭാതഭക്ഷണമാക്കും!" തുടർന്ന് രാവണൻ സീതയെ കൊട്ടാരത്തിന് പുറത്തുള്ള അശോകവനികയിലെ ശിംശപാ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ തടവിലാക്കി. ക്രൂരകളും വികൃതരൂപിണികളുമായ രാക്ഷസിമാരെ കാവൽ നിർത്തി, ഏതുവിധേനയും ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയോ പ്രലോഭിപ്പിച്ചോ സീതയുടെ മനസ്സ് മാറ്റാൻ അവൻ ഉത്തരവിട്ടു. ദുഃഖസാഗരത്തിൽ ആണ്ടുപോയ സീതാദേവി, മലിനവസ്ത്രധാരിയായി രാമനാമം മാത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട് ആ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ കണ്ണീരോടെ രാമന്റെ വരവിനായി കാത്തിരുന്നു. ===സുഗ്രീവസഖ്യം=== മായാമാനിനെ വധിച്ച ശേഷം ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയായിരുന്ന ശ്രീരാമൻ, വഴിമധ്യേ തന്നെത്തേടി വരുന്ന ലക്ഷ്മണനെയാണ് കണ്ടത്. ലക്ഷ്മണനിൽ നിന്ന് കാര്യങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ച മാത്രയിൽത്തന്നെ വരാനിരിക്കുന്ന മഹാവിപത്തിനെക്കുറിച്ച് ഭഗവാന് ബോധ്യമായി. അവർ അതിവേഗം പഞ്ചവടിയിലെ പർണ്ണശാലയിലേക്ക് ഓടിയെത്തി. എന്നാൽ, ജീവശ്വാസം നിലച്ചതുപോലെ പർണ്ണശാല ശൂന്യമായിക്കിടക്കുന്ന കാഴ്ചയാണ് അവരെ വരവേറ്റത്. എങ്ങും സീതയെ കാണാതെ പരിഭ്രാന്തനായ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ഉന്മത്തനെപ്പോലെ (മനോനില തെറ്റിയവനെപ്പോലെ) പെരുമാറാൻ തുടങ്ങി. വിരഹദുഃഖത്താൽ കണ്ണീരൊഴുക്കിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം കാനനത്തിലെ ഓരോ വൃക്ഷങ്ങളോടും, വിടർന്നുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളോടും, മാനുകളോടും, ഒഴുകുന്ന ഗോദാവരീ നദിയോടും തന്റെ പ്രിയതമയായ ജാനകിയെ കണ്ടോ എന്ന് വാവിട്ടു ചോദിച്ചു. ത്രൈലോക്യനാഥനായ രാമന്റെ ഈ ദാരുണമായ വിലാപം കണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ഹൃദയം നൊന്ത് ഭഗവാനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "ജ്യേഷ്ഠാ, അങ്ങ് ധൈര്യം കൈവിടരുത്. ഈ വനവും പർവ്വതങ്ങളും അരിച്ചുപെറുക്കി നമുക്ക് ദേവിയെ കണ്ടെത്താം." ലക്ഷ്മണന്റെ വാക്കുകളിൽ സമചിത്തത വീണ്ടെടുത്ത രാമൻ, അനുജനോടൊപ്പം സീതയെ അന്വേഷിച്ച് തെക്കുദിക്കിലേക്ക് യാത്രതിരിച്ചു. കാനനത്തിലൂടെ മുന്നോട്ടുപോയ അവർ, വഴിയിൽ രക്തത്തിൽ കുളിച്ചു കിടക്കുന്ന ഭീമാകാരമായ ഒരു രൂപം കണ്ടു. സീതയെ ഭക്ഷിച്ച രാക്ഷസനാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ച് ശ്രീരാമൻ വില്ലെടുത്തെങ്കിലും, അടുത്തേക്ക് ചെന്നപ്പോഴാണ് അത് ചിറകറ്റുവീണ വൃദ്ധനായ ജടായുവാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞത്. പ്രാണവായു കഷ്ടിച്ചു മാത്രം അവശേഷിച്ചിരുന്ന ജടായു കണ്ണുതുറന്ന് വിതുമ്പലോടെ പറഞ്ഞു: "മക്കളേ, ലങ്കാധിപനായ രാവണനാണ് സീതാദേവിയെ ബലമായി അപഹരിച്ച് ആകാശമാർഗ്ഗേണ തെക്കുദിക്കിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയത്. അവനെ തടയാൻ ഞാൻ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പോരാടിയെങ്കിലും, അവൻ എന്റെ ചിറകുകൾ അരിഞ്ഞു വീഴ്ത്തി. നിങ്ങളുടെ ആഗമനം വരെ പ്രാണൻ പിടിച്ചുനിർത്താനാണ് ഞാൻ കാത്തിരുന്നത്." അത്രയും പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ പുണ്യപക്ഷി ശ്രീരാമന്റെ മടിയിൽക്കിടന്ന് അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. തങ്ങളുടെ പിതാവായ ദശരഥന്റെ ജീവത്യാഗത്തിന് തുല്യമായ ആത്മസമർപ്പണമാണ് ജടായുവിന്റേതെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ കണ്ണീരൊഴുക്കി. സ്വന്തം പിതാവിനെപ്പോലെ കരുതി, അഗ്നി ഒരുക്കി ജടായുവിന്റെ ഭൗതികശരീരം യഥാവിധി സംസ്കരിക്കുകയും, കാട്ടുപഴങ്ങളും പുണ്യതീർത്ഥവും കൊണ്ട് ശേഷക്രിയകൾ പൂർത്തിയാക്കി അദ്ദേഹത്തിന് ഉത്തമഗതി നൽകുകയും ചെയ്തു. ജടായു പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് തെക്കോട്ടു നീങ്ങിയ അവർ ഘോരമായ ക്രൗഞ്ചാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെവെച്ച് ഒരു ഗുഹയിൽ നിന്നും 'അയോമുഖി' എന്ന വികൃതരൂപിണിയായ രാക്ഷസി പുറത്തുവരികയും, കാമവിവശയായി ലക്ഷ്മണനെ കടന്നുപിടിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്രുദ്ധനായ ലക്ഷ്മണൻ വാളൂരി അവളുടെ മൂക്കും കാതും സ്തനങ്ങളും ഛേദിച്ചു. ചോരയൊലിപ്പിച്ച് ഘോരമായി അട്ടഹസിച്ചുകൊണ്ട് അവൾ വനത്തിലേക്ക് ഓടിയൊളിച്ചു. യാത്ര തുടർന്ന അവർ തലയോ കഴുത്തോ ഇല്ലാതെ, മാറിടത്തിൽ കണ്ണുകളും വയറ്റിൽ ഭയാനകമായ വായുമുള്ള, യോജനകൾ നീളമുള്ള കൈകളുള്ള 'കബന്ധൻ' എന്ന വിചിത്ര രാക്ഷസന്റെ കൈക്കുള്ളിൽ അകപ്പെട്ടു. അവൻ അവരെ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങിയ നിമിഷം, ഒട്ടും പതറാതെ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ അവന്റെ ഇരു കൈകളും വെട്ടിമാറ്റി താഴെയിട്ടു. തന്റെ അന്ത്യം കുറിച്ചത് സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ കബന്ധൻ, ശാപമോക്ഷത്തിനായി തന്റെ ശരീരം ചിതയിലിട്ട് ദഹിപ്പിക്കാൻ അപേക്ഷിച്ചു. ലക്ഷ്മണൻ തീർത്ത ചിതയിൽ കബന്ധന്റെ ശരീരം ദഹിച്ചപ്പോൾ, ആ അഗ്നിയിൽ നിന്നും അതീവ തേജസ്വിയായ 'ദനു' എന്ന ഗന്ധർവ്വരാജൻ ദിവ്യരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു (സ്ഥൂലശിരസ്സ് എന്ന മുനിയുടെ ശാപത്താലാണ് അവൻ കബന്ധനായത്). ശാപമുക്തനായ ദനു ശ്രീരാമന് നിർണ്ണായകമായ ഒരു ഉപദേശം നൽകി: "പ്രഭോ, അങ്ങ് ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കുന്ന വാനരരാജനായ സുഗ്രീവനുമായി അഗ്നിസാക്ഷിയായി സഖ്യം ചെയ്യുക. ഭൂമിയിൽ സുഗ്രീവനറിയാത്ത ഒരു ഇടവുമില്ല. സീതാദേവിയെ കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാനരസേനയ്ക്ക് മാത്രമേ സാധിക്കൂ. കൂടാതെ, പമ്പാതീരത്തുള്ള മാതംഗാശ്രമത്തിൽ അങ്ങയെ കാത്തിരിക്കുന്ന പരമഭക്തയായ ശബരി എന്ന താപസിയെയും സന്ദർശിക്കുക." ദനുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവർ മാതംഗമുനിയുടെ പുണ്യാശ്രമത്തിലെത്തി. തന്റെ ഗുരുനാഥന്മാരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ശ്രീരാമന്റെ പാദസ്പർശത്തിനായി ദീർഘകാലമായി കാത്തിരുന്ന വൃദ്ധയായ ശബരി, ഭഗവാനെക്കണ്ട് ആനന്ദബാഷ്പം പൊഴിച്ചു. അതിയായ സ്നേഹത്തോടും വാത്സല്യത്തോടും കൂടി അവൾ കാട്ടിൽ നിന്ന് ശേഖരിച്ച മധുരമുള്ള കായ്കനികൾ ശ്രീരാമന് സമർപ്പിച്ചു. ഭക്തിയുടെ പരമകോടി കണ്ട് സന്തുഷ്ടനായ ശ്രീരാമൻ അവയെല്ലാം പ്രസാദമായി സ്വീകരിച്ച് ശബരിയെ അനുഗ്രഹിച്ചു. ഭഗവാന്റെ ദിവ്യദർശനത്താൽ ജന്മസാഫല്യമടഞ്ഞ ശബരി, രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ മുന്നിൽവെച്ച് യോഗാഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച് അതിൽ പ്രവേശിച്ച് മോക്ഷം നേടി പുണ്യലോകങ്ങളിലേക്ക് യാത്രയായി. ശബരീമോക്ഷത്തിന് ശേഷം അവർ പവിത്രമായ പമ്പാസരസ്സ് ലക്ഷ്യമാക്കി നടന്നു. വസന്തത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം നിറഞ്ഞുതുളുമ്പുന്ന പമ്പാതീരത്ത് വിരിഞ്ഞുനിന്ന താമരപ്പൂക്കളും, കുളിർകാറ്റും, ഇണചേർന്നു പാടുന്ന കിളികളും ശ്രീരാമനിൽ സീതയുടെ വിരഹവേദനയെ വീണ്ടും ആളിക്കത്തിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ ധീരമായ വാക്കുകളിലാണ് ശ്രീരാമൻ വീണ്ടും ആത്മധൈര്യം വീണ്ടെടുത്തത്. അതേസമയം, ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ വസിച്ചിരുന്ന വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ, ആയുധധാരികളായ ഈ രണ്ടു ദിവ്യപുരുഷന്മാർ പമ്പാതീരത്തുകൂടി വരുന്നത് കണ്ടു. തന്നെ വധിക്കാൻ ജ്യേഷ്ഠനായ ബാലി അയച്ച ചാരന്മാരായിരിക്കുമോ ഇവർ എന്ന് ഭയന്ന സുഗ്രീവൻ പരിഭ്രാന്തനായി. സത്യാവസ്ഥ കണ്ടറിയാനായി സുഗ്രീവൻ തന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനും ബുദ്ധിമാനുമായ മന്ത്രി ഹനുമാനെ അവരുടെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചു. തന്റെ യഥാർത്ഥ വാനരരൂപം മറച്ചുവെച്ച്, ഒരു യുവ സന്യാസിയുടെ (ബ്രഹ്മചാരിയുടെ) വേഷത്തിൽ ഹനുമാൻ രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ മുന്നിലെത്തി. അതിവിശിഷ്ടവും വ്യാകരണശുദ്ധവുമായ സംസ്കൃതഭാഷയിൽ, അതീവ വിനയത്തോടെ ഹനുമാൻ അവരുടെ വരവിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ആരാഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ വാക്സാമർത്ഥ്യത്തിലും പാണ്ഡിത്യത്തിലും തേജസ്സിലും സന്തുഷ്ടനായ ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണാ, ഋഗ്വേദവും യജുർവേദവും സാമവേദവും പൂർണ്ണമായി ഹൃദിസ്ഥമാക്കാത്ത ഒരാൾക്ക് ഇത്രയും ശുദ്ധമായി സംസാരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഇവന്റെ വാക്കുകളിൽ ഒരു തെറ്റോ അപാകതയോ ഇല്ല." തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ തങ്ങൾ ആരാണെന്നും സീതാന്വേഷണാർത്ഥം വന്നതാണെന്നും വ്യക്തമാക്കി. താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയായ ഹനുമാനാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞയുടൻ ഹനുമാൻ തന്റെ കപടവേഷം വെടിഞ്ഞ് വിശ്വരൂപം പൂണ്ടു. സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ച ഹനുമാൻ, അതിയായ ആനന്ദത്തോടെ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ തന്റെ ഇരു തോളുകളിലുമേറ്റി ആകാശമാർഗ്ഗേണ ഋശ്യമൂക പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിലെത്തിച്ചു. സുഗ്രീവനും കൂട്ടരും മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഭഗവാന്റെ മുന്നിലെത്തി. ഹനുമാൻ ഉണങ്ങിയ ചുള്ളിക്കമ്പുകൾ ഉരസി പവിത്രമായ അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ചു. ആ അഗ്നിയെ സാക്ഷിയാക്കി ശ്രീരാമനും സുഗ്രീവനും പരസ്പരം കൈകോർത്ത് ശാശ്വതമായ സഖ്യം ചെയ്തു: 1. സുഗ്രീവനെ നിഷ്കരുണം അടിച്ചോടിക്കുകയും അവന്റെ ധർമ്മപത്നിയായ രുമയെ ബലമായി പിടിച്ചുവെക്കുകയും ചെയ്ത അധർമ്മിയായ **ബാലിയെ വധിച്ച് സുഗ്രീവനെ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി വാഴിക്കാം** എന്ന് ശ്രീരാമൻ വാക്കു നൽകി. 2. പകരം, ഭൂമിയിലെ സകല വാനരസേനയെയും അണിനിരത്തി സീതാദേവി എവിടെയാണെന്ന് കണ്ടെത്തി വീണ്ടെടുക്കാൻ സഹായിക്കാം എന്ന് സുഗ്രീവനും പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു. ഈ സഖ്യം പൂർത്തിയായ ആ ദിവ്യമുഹൂർത്തത്തിൽ, ആകാശത്ത് അത്ഭുതകരമായ നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടു: അധർമ്മികളായ രാവണന്റെയും ബാലിയുടെയും ഇടതുവശങ്ങൾ വിറകൊണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മിഷ്ഠയായ സീതാദേവിയുടെ ഇടതുകണ്ണും ഇടതുകൈയും ശുഭസൂചകമായി തുടിക്കാൻ തുടങ്ങി! സംഭാഷണത്തിനിടയിൽ സുഗ്രീവൻ ഒരു സുപ്രധാന സംഭവം ഓർത്തെടുത്തു: "പ്രഭോ, ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഒരു രാക്ഷസൻ ഒരു സ്ത്രീയെ ആകാശത്തുകൂടി ബലമായി കൊണ്ടുപോകുന്നത് ഞങ്ങൾ ഈ പർവ്വതത്തിലിരുന്ന് കണ്ടിരുന്നു. ആ സ്ത്രീ 'ഹാ രാമാ! ഹാ ലക്ഷ്മണാ!' എന്ന് നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ മഞ്ഞപ്പട്ടുചേലയിൽ ചില ആഭരണങ്ങൾ കെട്ടി ഞങ്ങളുടെ നടുവിലേക്ക് എറിഞ്ഞുതന്നിരുന്നു. അത് ഞങ്ങൾ ഒരു ഗുഹയിൽ ഭദ്രമായി സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്." സുഗ്രീവൻ ആ ആഭരണക്കെട്ട് കൊണ്ടുവന്ന് ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിൽ തുറന്നുവെച്ചു. അത് കണ്ട മാത്രയിൽത്തന്നെ തന്റെ പ്രിയതമയുടെ ആഭരണങ്ങളാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ഹൃദയം പൊട്ടി നിലത്തു വീണു കരഞ്ഞു. ആഭരണങ്ങൾ നെഞ്ചോടുചേർത്ത് വിലപിച്ച രാമൻ, അവ ലക്ഷ്മണനെ കാണിച്ച് ചോദിച്ചു: "ലക്ഷ്മണാ, നോക്കൂ, ഇത് നിന്റെ ജ്യേഷ്ഠത്തിയുടെ ആഭരണങ്ങളല്ലേ?" അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് കണ്ണീരോടെ വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും അമരമായ ഈ ശ്ലോകം ഉരുവിട്ടു: "നാഹം ജാനാമി കേയൂരേ നാഹം ജാനാമി കുണ്ഡലേ **നൂപുരേ ത്വാഭിജാനാമി നിത്യം പാദാഭിവന്ദനാത് " (ജ്യേഷ്ഠാ, ദേവിയുടെ കൈകളിൽ അണിഞ്ഞിരുന്ന കേയൂരങ്ങളോ (വളകൾ/തോൾവളകൾ), കാതുകളിൽ അണിഞ്ഞിരുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളോ (കമ്മലുകൾ) എനിക്ക് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല; കാരണം ഞാൻ ഒരിക്കലും എന്റെ ജ്യേഷ്ഠത്തിയുടെ മുഖത്തേക്കോ ശരീരത്തിലേക്കോ നോക്കിയിട്ടില്ല! എന്നാൽ ദേവിയുടെ കാൽത്തളകൾ (നൂപുരങ്ങൾ) എനിക്ക് നന്നായി തിരിച്ചറിയാം; കാരണം ദിവസവും പ്രഭാതത്തിൽ ആ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ നിത്യവും കണ്ടിരുന്ന പാദസരങ്ങളാണിവ!) ലക്ഷ്മണന്റെ സമാനതകളില്ലാത്ത പരിശുദ്ധിയും ഭക്തിയും കണ്ട് രാമന്റെയും സുഗ്രീവന്റെയും കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. ദുഃഖത്തിൽ ആണ്ടുപോയ ശ്രീരാമനെ സുഗ്രീവൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "പ്രഭോ, ദുഃഖിക്കാതിരിക്കൂ! ആ രാക്ഷസൻ പാതാളത്തിലാണ് ഒളിച്ചിരിക്കുന്നതെങ്കിലും അവനെ കണ്ടെത്തി വധിച്ച് ഞാൻ ദേവിയെ അങ്ങയുടെ സന്നിധിയിലെത്തിക്കും!" ശ്രീരാമൻ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സുഗ്രീവനെ ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്തു. ശ്രീരാമന്റെ ആലിംഗനവും ഉറപ്പും ലഭിച്ചതോടെ, ബാലിയുടെ ഭയത്തിൽ നിന്നും താൻ പൂർണ്ണമായി മുക്തനായെന്നും തന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളെല്ലാം സഫലമായെന്നും സുഗ്രീവന് പൂർണ്ണ ബോധ്യമായി. ===ബാലിവധം=== സുഗ്രീവൻ രാമനോടു ബാലിയും താനുമായുള്ള ശത്രുതയുടെ കഥ പറഞ്ഞു കേൾപ്പിച്ചു. പിതാവായ ഋഷരജസ്സിന്റെ കാല ശേഷം മൂത്ത പുത്രനായ ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ വാനരരാജാവായും അനുജൻ സുഗ്രീവൻ അദ്ദേഹത്തെ ഭരണത്തിൽ സഹായിച്ചുകൊണ്ടും വാണു. ഒരിക്കൽ മായാവി എന്ന രാക്ഷസൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ പോരിന് വെല്ലുവിളിച്ചു. രാത്രി സമയം രക്ഷസന്മാരുടെ മായക്കു ശക്തി കൂടും എന്നു സുഗ്രീവന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് അവഗണിച്ചിട്ടു ബാലി മായാവിയോട് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. ബാലിയുടെ അടി കൊണ്ടവശനായ മായാവി പിന്തിരിഞോടി. പുറകേ ബാലിയും ഒപ്പം സുഗ്രീവനും.ഓടിയോടി മായാവി ഒരു ഗുഹയിൽ കേറി, സുഗ്രീവനെ പുറത്തു കാവലിരുത്തിയിട്ടു ബാലിയും അകത്തു കയറി.കുറേനാൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ബാലി മടങ്ങി വന്നില്ല. ഒരു വർഷത്തിന് ശേഷം ഗുഹയിൽ നിന്നും ബാലിയുടെ നിലവിളിയും മായാവിയുടെ അട്ടഹാസവും സുഗ്രീവൻ കേട്ടു.ഗുഹാമുഖത്തു രക്തം പതഞ്ഞു ഒഴുകുന്നത് കണ്ടു ബാലി മരിച്ചു എന്നു നിജപ്പെടുത്തിയ സുഗ്രീവൻ, മായാവി ഗുഹയിൽ നിന്നു രക്ഷപ്പെടാതെ ഇരിക്കാനായി വലിയൊരു പാറകല്ലു കൊണ്ടു ഗുഹാമുഖം അടച്ചു വെച്ചു. കിഷ്കിന്ധയിലെത്തിയ സുഗ്രീവൻ ദുഃഖിതനായി കഴിഞ്ഞുകൂടി. രാജ്യം അനാഥമാകാതിരിക്കാനായി മന്ത്രിമാരുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം സുഗ്രീവൻ രാജാവായി. വാസ്തവത്തിൽ ബാലി മരിച്ചു എന്നു സുഗ്രീവന് തോന്നിയത് മായാവിയുടെ മായ കൊണ്ടായിരുന്നു. മായാവിയെ കൊന്നു ഗുഹയുടെ വാതിലിലെത്തിയ ബാലി ഒറ്റ ചവിട്ടിനു പാറ കല്ല് ദൂരെ തെറിപ്പിച്ചു. തന്നെ കൊല്ലാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ മനപ്പൂർവ്വം ഗുഹ പാറകൊണ്ടടച്ചു എന്നു വിശ്വസിച്ച ബാലി, കിഷ്കിന്ധയിൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റു പോലെ പാഞ്ഞെത്തി. ബാലിയെ കണ്ടു സുഗ്രീവൻ സർവസ്വവും അദ്ദേഹത്തിന് അടിയറ വച്ചിട്ടും ബാലി ശാന്തനായില്ല. സുഗ്രീവനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വസ്ത സേവകന്മാരെയും ബാലി കിഷ്കിന്ധയിൽ നിന്നും ആട്ടിപ്പായിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ പത്നിയായ രുമയെ ബാലി ബലമായി അപഹരിച്ചു. ബാലിയുടെ ശക്‌തി ശ്രീരാമൻ മനസ്സിലാക്കാൻ വേണ്ടി സുഗ്രീവൻ തുടർന്നു ; ബാലി മഹാഗിരികൾ എടുത്തു അമ്മാനമാടും, വൻവൃക്ഷങ്ങൾ പറിച്ചൊടിക്കും.അച്ഛനായ ദേവേന്ദ്രൻ കൊടുത്ത നൂറു പൊൻതാമരപ്പൂക്കൾ കൊരുത്ത മാല എപ്പോഴും ബാലിയുടെ കഴുത്തിലുണ്ടാകും. ഇന്ദ്രന്റെ വരപ്രസാദത്താൽ എതിരാളിയുടെ പകുതി ശക്തി ബാലിയിൽ വന്നു ചേരും. ബ്രഹ്മമുഹൂർത്തത്തിനും മുന്നേ ഉണരുന്ന ബാലി സൂര്യോദയത്തിനു മുന്നേ നാലു മഹാസാഗരങ്ങളിലും തർപ്പണം ചെയ്‌തു മടങ്ങി എത്തും. ഒരിക്കൽ ഒരു കൂറ്റൻ പോത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നോട് പോരിന് വന്ന ദുന്ദുഭി എന്ന അസുരനെ വധിച്ചു, അവന്റെ ജഡം ബാലി ഒരു യോജന ദൂരം വലിച്ചെറിഞ്ഞു. ജഡം വന്നു വീണതു മാതംഗ മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിലായിരുന്നു. തന്റെ അശ്രമം ജഡം വീഴ്ത്തി ആശുദ്ധമാക്കിയവൻ ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു യോജന ചുറ്റളവിൽ കാലു കുത്തിയാൽ തല പൊട്ടി തെറിച്ചു മരിക്കട്ടെ എന്നു മുനി ശപിച്ചു. അതിൻപ്രകാരമാണ് ബാലി കാൽ കുത്താത്ത ഏക സ്ഥലം എന്നുള്ള രീതിയിൽ ആ പ്രദേശത്തിന് അകത്തുള്ള ഋശ്യമൂക പർവതത്തിൽ ബാലിയെ പേടിച്ചു സുഗ്രീവൻ അഭയം തേടിയത്. തന്റെ ശക്തിയിൽ സുഗ്രീവനു വിശ്വാസമുണ്ടാകാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ ദുന്ദുഭിയുടെ അസ്ഥികൂടം കാൽ കൊണ്ട് തോണ്ടി പത്തു ജോജന ദൂരെ വീഴ്ത്തി മാത്രമല്ല ബാലിയുടെ കരബലം നിരന്തരം ഏറ്റിട്ടും വീഴാതെ നിന്ന ഏഴു സാലവൃക്ഷങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ബാണം കൊണ്ടു രാമൻ തുളച്ചു. സുഗ്രീവൻ രാമന്റെ പിൻബലത്തിൽ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി ബാലിയെ വെല്ലുവിളിച്ചു. ബാലിയും സുഗ്രീവനും തമ്മിൽ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഇടക്ക് ബാലിയെ മറഞ്ഞിരുന്നു ബാണം എയ്‌തു വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ച രാമനു സഹോദരന്മാർ രണ്ടുപേരും തമ്മിലുള്ള രൂപസാദൃശ്യം മൂലം ബാലിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു അസ്ത്രമയക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. ബാലിയുടെ മർദനത്താൽ അവശനായ സുഗ്രീവൻ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. സുഗ്രീവനെ യുദ്ധത്തിനിടയിൽ തിരിച്ചറിയാൻ വേണ്ടി രാമൻ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു പൂമാല അണിയിപ്പിച്ചു. ബാലിയെ വീണ്ടും വെല്ലുവിളിച്ച സുഗ്രീവനോട്, ബാലിയുടെ പത്നിയായ താര തടഞ്ഞിട്ടു കൂടി ബാലി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. പോരിനിടയിൽ ബാലിയെ രാമൻ ഒളിയമ്പെയ്തു. മരണക്കിടക്കയിൽ കിടന്നു കൊണ്ടു, മര്യാദപുരുഷോത്തമനായ രാമൻ തന്നെ ഒളിയമ്പെയ്‌തതു മൂലം അധർമം പ്രവർത്തിച്ചു എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു രാമനെ ബാലി ഉഗ്രമായി വിമർശിക്കുന്നു. ഇക്കാണുന്ന ഭൂമി മുഴുവൻ പരിപാലിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശ രാജാവായ ഭരതന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ, സ്വപുത്രിയെ പോലെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട അനുജന്റെ പത്നിയെ കാമാന്ധനായി ബലപൂർവം അപഹരിച്ചു അധർമ്മം പ്രവർത്തിച്ച ബാലിയെ ശിഷിക്കേണ്ടതു തന്റെ കടമയാണെന്നു രാമൻ ഉണർത്തിച്ചു. രാമന്റെ യുക്തിപൂർവ്വമായ മറുപടി കേട്ടു തന്റെ തെറ്റു മനസ്സിലാക്കിയ ബാലി പശ്ചാത്താപവിവശനായി. ബാലിയുടെ അവസാന നിമിഷങ്ങൾ കണ്ട സുഗ്രീവനും അത്യധികം ദുഃഖിക്കുകയും വിലപിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാലി തന്റെ കഴുത്തിൽ കിടന്ന സ്വർണ്ണ താമരമാല സുഗ്രീവനെ അണിയിച്ചിട്ടു കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാധികാരവും തന്റെ പത്നി താരയുടെയും പുത്രൻ അംഗദന്റെയും സംരക്ഷണം സുഗ്രീവനെ ഏൽപിച്ചിട്ടു അന്ത്യശ്വാസം വലിച്ചു. ബാലിയുടെ ജഡം വിധിപൂർവം സംസ്‌കരിച്ചു. സുഗ്രീവൻ കിഷ്കിന്ധയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടു, അംഗദനെ യുവരാജാവായും വാഴിച്ചു.കിഷ്കിന്ധയിലേക്കുള്ള സുഗ്രീവന്റെ ക്ഷണം രാമൻ സ്നേഹപൂർവം നിരസിച്ചു.ഇനിയുള്ള മഴക്കാലം സീതാന്വേഷണത്തിന് പറ്റിയതല്ലെന്നു പറഞ്ഞ രാമൻ, അനവധി കാലം വനത്തിൽ വസിച്ചു ക്ലേശിച്ച സുഗ്രീവനോട് നാലു മാസങ്ങൾ രാജഭോഗങ്ങൾ ആവോളം അനുഭിച്ചു സുഖമായി കഴിയാൻ പറഞ്ഞു. ശേഷം രാമലക്ഷമണന്മാർ പ്രസവണം എന്ന പർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ താമസം മാറ്റി. ===സീതാന്വേഷണം=== വർഷങ്ങളോളം ഭയത്തിലും പട്ടിണിയിലും ഒളിവുജീവിതം നയിച്ച ശേഷം പെട്ടെന്ന് കിഷ്കിന്ധാ സാമ്രാജ്യവും രാജപദവിയും കൈവന്ന സുഗ്രീവൻ, അധികാരത്തിന്റെ ലഹരിയിലും അന്തഃപുര സുഖഭോഗങ്ങളിലും പൂർണ്ണമായി മുഴുകി. സുന്ദരികളായ സ്ത്രീകളുടെയും മദ്യപാനത്തിന്റെയും മായാവലയത്തിൽ വീണുപോയ സുഗ്രീവൻ, തന്റെ രാജ്യവും പത്നിയെയും വീണ്ടെടുത്തു തന്ന ശ്രീരാമന് നൽകിയ പവിത്രമായ വാഗ്ദാനം പൂർണ്ണമായും വിസ്മരിച്ചു. വിവേകിയായ മന്ത്രി ഹനുമാൻ പലതവണ കടമകളെക്കുറിച്ച് ഓർമ്മിപ്പിച്ചെങ്കിലും, ഭോഗങ്ങളിൽ മയങ്ങിക്കിടന്ന വാനരരാജാവ് അതൊന്നും ഗൗനിച്ചില്ല. മഴക്കാലത്തിന്റെ നാലു മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ശരത്കാലത്തിന്റെ തെളിഞ്ഞ ആകാശം വന്നിട്ടും സുഗ്രീവന്റെ ഭാഗത്തുനിന്നും യാതൊരു നീക്കവും കാണാഞ്ഞപ്പോൾ പ്രസ്രവണ പർവ്വതത്തിലിരുന്ന ശ്രീരാമൻ അതിയായ വിരഹദുഃഖത്താൽ തളർന്നു. ജ്യേഷ്ഠന്റെ കണ്ണീര് കണ്ടു സഹിക്കാനാവാതെ ക്രോധം പൂണ്ട ലക്ഷ്മണൻ, പ്രളയകാലത്തെ കാലാഗ്നിപോലെ കിഷ്കിന്ധ ലക്ഷ്യമാക്കി പാഞ്ഞു. വില്ലിന്റെ ഞാണൊലി മുഴക്കിക്കൊണ്ട് കിഷ്കിന്ധാ കവാടത്തിലെത്തിയ ലക്ഷ്മണന്റെ രൗദ്രഭാവം കണ്ട് വാനരന്മാർ ഭയന്നോടി. യുവരാജാവായ അംഗദന് പോലും ആ ക്രോധത്തിന് മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ ധൈര്യമുണ്ടായില്ല. ഭയന്നുവിറച്ച സുഗ്രീവന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം, ബുദ്ധിമതിയായ താരാദേവി മുന്നോട്ടുവന്ന് വിനയത്തോടെ സംസാരിച്ച് ലക്ഷ്മണന്റെ കോപം ശമിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് സഭയിലെത്തിയ ലക്ഷ്മണൻ സുഗ്രീവന് കടുത്ത താക്കീത് നൽകി: "സുഗ്രീവാ, അന്ന് നിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ ബാലി പോയ മരണത്തിന്റെ വഴി ഇനിയും അടഞ്ഞിട്ടില്ലെന്ന് നീ ഓർക്കുക! തന്റെ തെറ്റുമനസ്സിലാക്കി വിറച്ചുപോയ സുഗ്രീവൻ ഉടൻതന്നെ ശ്രീരാമന്റെ സന്നിധിയിലെത്തി സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിച്ച് മാപ്പപേക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് തന്റെ സേനാപതിമാർക്ക് കർശനമായ ഉത്തരവ് നൽകി ഭൂമിയുടെ നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള കോടിക്കണക്കിന് വാനരസേനയെ കിഷ്കിന്ധയിൽ വിളിച്ചുകൂട്ടി. സുഗ്രീവൻ സൈന്യത്തെ നാലായി വിഭജിച്ച് നാല് ദിശകളിലേക്കും സീതാന്വേഷണത്തിനായി നിയോഗിച്ചു: വടക്ക്, കിഴക്ക്, പടിഞ്ഞാറ് എന്നീ ദിശകളിലേക്ക് പ്രമുഖ സേനാപതിമാരെയും, രാവണൻ പോയെന്ന് സംശയിക്കുന്ന തെക്കുദിക്കിലേക്ക് ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാന്മാരും വീരന്മാരുമായ അംഗദൻ, ജാംബവാൻ, ഹനുമാൻ, നീലൻ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മുഖ്യസംഘത്തെയും അയച്ചു. എല്ലാവർക്കും ഒരു മാസത്തെ സമയപരിധിയാണ് സുഗ്രീവൻ അനുവദിച്ചത്. യാത്രതിരിക്കുന്നതിന് മുൻപ്, ഈ സംഘത്തിൽ സീതയെ കണ്ടെത്താൻ ഏറ്റവും പ്രാപ്തൻ ഹനുമാനാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ, താൻ അയച്ച യഥാർത്ഥ ദൂതനാണെന്ന് സീതാദേവിക്ക് മനസ്സിലാക്കാനായി സ്വന്തം വിരലിൽ കിടന്ന തിരുമുദ്രാമോതിരം (രാമമുദ്ര) ഹനുമാനെ ഏൽപ്പിച്ചു. ഒരു മാസത്തെ അന്വേഷണത്തിന് ശേഷം മറ്റ് മൂന്ന് ദിശകളിലേക്ക് പോയ സംഘങ്ങളും നിരാശയോടെ കിഷ്കിന്ധയിൽ തിരിച്ചെത്തി. എന്നാൽ തെക്കോട്ടുപോയ ഹനുമാനും കൂട്ടരും വിന്ധ്യപർവ്വതനിരകളിലൂടെ ദാഹിച്ചു വലഞ്ഞ് വിശപ്പോടെ അലഞ്ഞുനടന്നു. ഒടുവിൽ വെള്ളം തേടിയുള്ള യാത്രയിൽ, കാട്ടിൽ ഒരു വലിയ ഭൂഗർഭഗുഹയുടെ (ഋക്ഷബിലം) കവാടത്തിൽ നിന്നും പക്ഷികൾ നനഞ്ഞ ചിറകുകളോടെ പുറത്തുവരുന്നത് അവർ കണ്ടു. ഗുഹയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് കടന്ന വാനരന്മാർ, അവിടെ വിശ്വകർമ്മാവ് നിർമ്മിച്ചതുപോലുള്ള അതിമനോഹരമായ ഒരു ദിവ്യനഗരം കണ്ടു. അവിടെ തപസ്സുചെയ്തിരുന്ന 'സ്വയംപ്രഭ' എന്ന തപോധനയായ ദിവ്യസ്ത്രീയെ അവർ കണ്ടുമുട്ടി. വാനരന്മാരുടെ ധർമ്മസങ്കടം മനസ്സിലാക്കിയ സ്വയംപ്രഭ, അവർക്ക് വിശിഷ്ടമായ ദിവ്യഭോജനങ്ങളും അമൃതുതുല്യമായ ജലവും നൽകി സൽക്കരിച്ചു. തുടർന്ന്, തങ്ങളുടെ ഒരു മാസത്തെ സമയപരിധി കഴിഞ്ഞുവെന്നറിഞ്ഞ് ഭയന്ന വാനരന്മാരെ സ്വയംപ്രഭ തന്റെ ദിവ്യമായ തപോശക്തിയാൽ കണ്ണടച്ചുതുറക്കുന്ന മാത്രയിൽ ഗുഹയിൽ നിന്നും പുറത്തെത്തിച്ച് വിശാലമായ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ തീരത്ത് എത്തിച്ചുകൊടുത്തു. മുന്നിൽ ആർത്തലയ്ക്കുന്ന മഹാസമുദ്രം കണ്ട്, സമയപരിധി തെറ്റിയതിനാൽ സുഗ്രീവന്റെ ശിക്ഷ ഭയന്ന് അംഗദനും വാനരന്മാരും കടൽത്തീരത്ത് പ്രായോപവേശനം ചെയ്യാൻ (മരണംവരെ നിരാഹാരം കിടക്കാൻ) തീരുമാനിച്ചു. സംസാരിക്കുന്നതിനിടയിൽ അവർ ജടായുവിന്റെ ധീരമായ ബലിദാനത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചു. ഇതുകേട്ട് സമീപത്തെ ഗുഹയിൽ നിന്നും ചിറകുകൾ കരിഞ്ഞുപോയ ഒരു വൃദ്ധനായ പക്ഷിരാജൻ പുറത്തുവന്നു. അത് ജടായുവിന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ 'സമ്പാതി' ആയിരുന്നു (പണ്ട് സൂര്യതാപത്തിൽ നിന്ന് അനുജനായ ജടായുവിനെ രക്ഷിക്കാൻ ചിറകുകൾ വിരിച്ചപ്പോൾ സമ്പാതിയുടെ ചിറകുകൾ കരിഞ്ഞുപോയതായിരുന്നു). അനുജന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ട് വിലപിച്ച സമ്പാതിക്ക്, വാനരന്മാരെ കണ്ടുമുട്ടുമ്പോൾ പൂർവ്വരൂപം തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്ന മഹർഷിശാപത്തിന്റെ മോക്ഷകാലം എത്തിയിരുന്നു. ആ നിമിഷം സമ്പാതിക്ക് അതിമനോഹരമായ പുതിയ ചിറകുകൾ മുളച്ചുവന്നു! സമ്പാതി ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നുപറന്ന് തന്റെ ജന്മസിദ്ധമായ ദീർഘദൃഷ്ടി ഉപയോഗിച്ച് കടലിനക്കരെ നോക്കി. തുടർന്ന് വാനരന്മാരോട് വിളിച്ചുപറഞ്ഞു:"വാനരന്മാരേ, ഇവിടെനിന്നും നൂറ് യോജന അകലെ സമുദ്രത്തിന് നടുവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലങ്കാ ദ്വീപിൽ, രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിന് സമീപമുള്ള അശോകവനികയിലെ ശിംശപാ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ ദുഃഖിതയായി സീതാദേവി ഇരിക്കുന്നത് ഞാൻ വ്യക്തമായി കാണുന്നു!" നൂറ് യോജന നീളമുള്ള സമുദ്രം ആരു ചാടിക്കടക്കും എന്നോർത്ത് വാനരന്മാർ വിഷാദത്തിലായി. അപ്പോൾ വൃദ്ധനായ ജാംബവാൻ, ഒരു മൂലയിൽ മൗനമായിരുന്ന ഹനുമാന്റെ അരികിലെത്തി. പണ്ട് മുനിശാപത്താൽ മറന്നുപോയ ഹനുമാന്റെ അപാരമായ ശക്തിയെയും വായുപുത്രന്റെ ജനനരഹസ്യങ്ങളെയും കുറിച്ച് ജാംബവാൻ ഓർമ്മിപ്പിച്ചുണർത്തി. സ്വന്തം ശക്തി തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഹനുമാൻ പർവ്വതസമാനമായ വിരാട് രൂപം കൈക്കൊണ്ടു. മഹേന്ദ്ര പർവ്വതത്തിൽ നിന്നും തന്റെ കാൽപാദങ്ങൾ ആഴ്ത്തി, ലോകം നടുങ്ങുന്ന സിംഹനാദത്തോടെ ഹനുമാൻ ലങ്ക ലക്ഷ്യമാക്കി ആകാശത്തിലൂടെ കുതിച്ചുചാടി. യാത്രാവേളയിൽ ഹനുമാൻ മൂന്ന് പ്രധാന പരീക്ഷണങ്ങളെ അതിജീവിച്ചു: 1. മൈനാക പർവ്വതം:സമുദ്രദേവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഹനുമാന് വിശ്രമിക്കാൻ കടലിൽ നിന്നും ഉയർന്നുവന്ന സ്വർണ്ണമയമായ മൈനാക പർവ്വതത്തിന്റെ ആതിഥ്യത്തെ, രാമകാര്യം പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ തനിക്ക് വിശ്രമമില്ലെന്നു പറഞ്ഞ് ഹനുമാൻ സ്നേഹപൂർവ്വം തൊട്ടുതലോടി നിരസിച്ചു. 2. സുരസ (നാഗമാതാവ്): ഹനുമാന്റെ ബുദ്ധിശക്തി പരീക്ഷിക്കാൻ ദേവന്മാർ അയച്ച സുരസ വായ പിളർന്നു വന്നപ്പോൾ, ഹനുമാൻ ആദ്യം ശരീരം വലുതാക്കുകയും, അവൾ വായ അതിലും വലുതാക്കിയപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് സൂക്ഷ്മരൂപമെടുത്ത് അവളുടെ വായയ്ക്കുള്ളിൽ കയറി അതിവേഗം പുറത്തിറങ്ങി പരീക്ഷ ജയിച്ചു. 3. സിംഹിക (അംഗാരകസിംഹിക): ആകാശത്ത് പറക്കുന്ന ജീവികളുടെ നിഴൽ സമുദ്രത്തിൽ തടഞ്ഞുനിർത്തി അവരെ വിഴുങ്ങുന്ന സിംഹിക എന്ന രാക്ഷസിയുടെ വായിലേക്ക് കടന്നുചെന്ന്, അവളുടെ ഹൃദയം നഖങ്ങളാൽ കീറിമുറിച്ച് ഹനുമാൻ അവളെ നിഗ്രഹിച്ചു. സന്ധ്യാസമയത്ത് ലങ്കയുടെ തീരത്തെത്തിയ ഹനുമാൻ, രാക്ഷസന്മാരുടെ കണ്ണിൽപ്പെടാതിരിക്കാൻ ഒരു പൂച്ചയുടെ വലിപ്പത്തിലുള്ള സൂക്ഷ്മരൂപം സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ ലങ്കയുടെ കവാടത്തിൽ കാവൽനിന്നിരുന്ന നഗരത്തിന്റെ കാവൽദേവതയായ 'ലങ്കിണി' (ലങ്കാശ്രീ) ഹനുമാനെ തടഞ്ഞു. ഹനുമാൻ തന്റെ ഇടതുകൈ ചുരുട്ടി ലങ്കിണിയുടെ മുഖത്ത് അതിശക്തമായി ഒരൊറ്റ ഇടി കൊടുത്തു. രക്തം ഛർദ്ദിച്ച് നിലത്തുവീണ ലങ്കിണി, പണ്ട് ബ്രഹ്മാവ് തന്നോട് പറഞ്ഞ പ്രവചനം ഓർത്തു: "എപ്പോഴാണോ ഒരു വാനരന്റെ പ്രഹരമേറ്റ് നീ പരാജയപ്പെടുന്നത്, അന്ന് ലങ്കയുടെ സർവ്വനാശം ആരംഭിക്കും." ലങ്കിണി ലങ്കാഭൂമി ഉപേക്ഷിച്ച് യാത്രയായി. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ ലങ്കാനഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് സർവ്വപ്രതാപങ്ങളും സ്വർണ്ണമാളികകളും രത്നഖചിതമായ പുഷ്പകവിമാനവും നിരീക്ഷിച്ചു. രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിലും അന്തപുരത്തിലും മണ്ഡോദരിയെയും മറ്റ് സുന്ദരികളെയും കണ്ടെങ്കിലും, ഭക്തിയുടെ പ്രതീകമായ സീതാദേവിയെ അവിടെയൊന്നും കണ്ടില്ല. ഒടുവിൽ, ഹനുമാൻ രാക്ഷസന്മാർ കാവൽനിന്നിരുന്ന മനോഹരമായ അശോകവനികയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. അവിടെ ഒരു ശിംശപാ വൃക്ഷത്തിന്റെ (ഈട്ടിമരത്തിന്റെ) ചുവട്ടിൽ, മലിനമായ ഒറ്റച്ചേലയുടുത്ത്, കണ്ണീരൊഴുക്കി, രാമനാമം മാത്രം ജപിച്ചിരിക്കുന്ന അതിതേജസ്വിനിയായ സീതാദേവിയെ ഹനുമാൻ ഒടുവിൽ കണ്ടെത്തി! ഹനുമാൻ ആ മരത്തിന്റെ ചില്ലകൾക്കിടയിൽ ഒളിച്ചിരുന്നു. പ്രഭാതമായപ്പോൾ രാവണൻ വലിയൊരു സ്ത്രീവൃന്ദത്തോടൊപ്പം സീതയുടെ മുന്നിലെത്തി. തന്നെ വരിച്ച് ലങ്കയിലെ രാജ്ഞിയാകാൻ അവൻ വീണ്ടും യാചിച്ചു. എന്നാൽ സീത രാവണന്റെ മുഖത്ത് പോലും നോക്കാതെ, തനിക്കുമുന്നിൽ ഒരു പുൽക്കൊടി ഇട്ടുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അധർമ്മിയായ രാവണാ, സൂര്യനിൽ നിന്ന് പ്രകാശത്തെ മാറ്റാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ രാമനിൽ നിന്നും എന്നെ മാറ്റാൻ നിനക്കാവില്ല. രാമന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റ് നിന്റെ വംശം ഒന്നാകെ ഒടുങ്ങാൻ പോകുന്നു!" കോപാന്ധനായ രാവണൻ വാളൂരി സീതയെ വെട്ടാൻ ഒരുങ്ങിയെങ്കിലും, പത്നിയായ ധാന്യമാലിനി (ചിലയിടത്ത് മണ്ഡോദരി) അവനെ തടഞ്ഞു. രണ്ടു മാസത്തിനകം വഴങ്ങിയില്ലെങ്കിൽ സീതയെ കൊന്നുതിന്നുമെന്ന് ഭീഷണിപ്പെടുത്തി രാവണൻ മടങ്ങി. കാവൽനിന്ന വികൃതരാക്ഷസിമാർ സീതയെ ഉപദ്രവിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ, വൃദ്ധയായ ത്രിജട അവരെ ശാസിച്ചു തടഞ്ഞു: "നിങ്ങൾ ഈ പുണ്യവതിയെ ഉപദ്രവിക്കരുത്. ഞാൻ കണ്ട സ്വപ്നത്തിൽ ശ്രീരാമൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ വിജയശ്രീലാളിതനായി വരുന്നതും, രാവണനും പുത്രന്മാരും കഴുതപ്പുറത്തേറി നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നതുമാണ് ഞാൻ കണ്ടത്!" ത്രിജടയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാക്ഷസിമാർ ഭയന്ന് ഉറങ്ങാൻ പോയി. രാക്ഷസിമാർ ഉറങ്ങിയ ആ നിശബ്ദവേളയിൽ, തനിക്കിനി ആരും തുണയില്ലെന്ന് വിചാരിച്ച് ദുഃഖിതയായ സീതാദേവി തന്റെ നീണ്ട മുടിപ്പിന്നൽ കഴുത്തിൽ മുറുക്കി ആത്മഹത്യ ചെയ്യാൻ ഒരുങ്ങി. ആ സമയം, മരച്ചില്ലകൾക്കിടയിലിരുന്ന് ഹനുമാൻ അതിമധുരമായ സ്വരത്തിൽ ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ ജനനം മുതൽ സുഗ്രീവസഖ്യം വരെയുള്ള കഥ ഒരു പാട്ടായി പാടാൻ തുടങ്ങി. ആ അമൃതവാണി കേട്ട് അത്ഭുതസ്തബ്ധയായ സീത മുകളിലേക്ക് നോക്കി. അവിടെ ഒരു ശാഖയിലിരിക്കുന്ന ചെറിയൊരു വാനരനെയാണ് ദേവി കണ്ടത്. ഹനുമാൻ പതുക്കെ താഴെയിറങ്ങി കൈകൂപ്പി നിന്നു. രാവണൻ വേഷംമാറി വന്നതാണോ എന്ന് സീത ആദ്യം സംശയിച്ചെങ്കിലും, ഹനുമാൻ ശ്രീരാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ അതീവ ദിവ്യമായ ശരീരലക്ഷണങ്ങളും ഗുണങ്ങളും വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞു. തുടർന്ന്, താൻ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനാണെന്ന പരമമായ തെളിവായി ഭഗവാൻ കൊടുത്തയച്ച 'തിരുമുദ്രാമോതിരം' സീതയുടെ കൈകളിൽ സമർപ്പിച്ചു. ആ ദിവ്യമോതിരം കണ്ട മാത്രയിൽ സീതാദേവി ആനന്ദബാഷ്പം പൊഴിച്ചു. മോതിരം നെഞ്ചോടുചേർത്ത് ഭഗവാന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം തൊട്ടറിഞ്ഞ ദേവി ഹനുമാനെ പൂർണ്ണമായി വിശ്വസിക്കുകയും മനമുരുകി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. അശോകവനികയിൽ വെച്ച് സീതയുടെ ദുരിതം കണ്ട ഹനുമാൻ, തന്റെ തോളിലിരുത്തി സമുദ്രം ചാടിക്കടന്ന് ഇപ്പോൾത്തന്നെ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തിക്കാമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും, തന്റെ വിരാട് രൂപം കാട്ടിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ സീതാദേവി താഴെ പറയുന്ന കാരണങ്ങളാൽ ആ വാഗ്ദാനം സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു: 1.ശ്രീരാമന്റെ പൗരുഷവും കീർത്തിയും ഒരു ദൂതൻ തന്നെ രഹസ്യമായി കൊണ്ടുപോയാൽ അത് രാമന്റെ വീര്യത്തിന് കളങ്കമാകും. രാമൻ നേരിട്ടുവന്ന് രാവണനെ വധിച്ച് തന്നെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതാണ് ക്ഷത്രിയധർമ്മത്തിന് യോജിച്ചത്. 2.പാതിവ്രത്യം: രാവണൻ ബലമായി പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോയപ്പോൾ താൻ നിസ്സഹായയായിരുന്നു; എന്നാൽ സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം മറ്റൊരു പുരുഷന്റെ ശരീരം സ്പർശിക്കാൻ പതിവ്രതയായ തനിക്കാവില്ല. 3.ആകാശമാർഗ്ഗത്തിലെ അപകടം: ആകാശത്തുവെച്ച് രാക്ഷസന്മാർ ആക്രമിച്ചാൽ, ആ പോരാട്ടത്തിനിടയിൽ താൻ താഴെ സമുദ്രത്തിൽ വീഴാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. സീതാദേവിയുടെ ഈ ധർമ്മനിഷ്ഠയെ ഹനുമാൻ പൂർണ്ണമായി അംഗീകരിക്കുകയും, ശ്രീരാമൻ വാനരസേനയോടൊപ്പം അതിവേഗം എത്തി രാവണനെ വധിച്ച് ദേവിയെ വീണ്ടെടുക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകുകയും ചെയ്തു. ശ്രീരാമന് തിരികെ നൽകാനായി സീതാദേവി തന്റെ തലമുടിയിൽ ചൂടിയിരുന്ന അമൂല്യമായ 'ചൂഡാരത്നം' (ചൂഡാമണി) അഴിച്ചു ഹനുമാന്റെ കൈകളിൽ ഏൽപ്പിച്ചു. ഒപ്പം, തങ്ങൾക്കിടയിൽ മാത്രം നടന്ന ഒരു രഹസ്യസംഭവവും അടയാളമായി സീത ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: (പണ്ട് ചിത്രകൂടത്തിൽ വെച്ച് ഇന്ദ്രപുത്രനായ ജയന്തൻ ഒരു കാക്കയുടെ രൂപത്തിൽ വന്ന് സീതയുടെ മാറിടത്തിൽ കൊത്തി മുറിവേൽപ്പിച്ചപ്പോൾ, കോപിഷ്ഠനായ ശ്രീരാമൻ ഒരു പുൽക്കൊടിയിൽ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം സന്ധിച്ച് അവനുനേരെ തൊടുത്തുവിട്ടു. ത്രിലോകങ്ങളിലും അഭയമില്ലാതെ ഒടുവിൽ രാമന്റെ കാൽക്കൽ വീണ കാക്കയുടെ ഒരു കണ്ണ് നഷ്ടപ്പെടുത്തി രാമൻ ജീവൻ രക്ഷിച്ചു നൽകിയ ആ 'കാകാസുര വൃത്താന്തം). "ഒരു കാക്കയോട് പോലും അന്ന് അത്രയും രോഷം പ്രകടിപ്പിച്ച എന്റെ പ്രാണനാഥൻ, എന്നെ അപഹരിച്ച രാവണനോട് ഇത്രയും കാലം ക്ഷമിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?" എന്ന് കണ്ണീരോടെ ചോദിച്ച സീതാദേവിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വീണ് നമസ്കരിച്ച്, ദേവിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ യാത്രതിരിച്ചു. ===ലങ്കാദഹനം=== സീതയെ കണ്ടതിനു ശേഷം രാവണനെ നേരിട്ടു കണ്ടു സംസാരിക്കാൻ ഹനുമാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അതിനു വേണ്ടി അദ്ധേഹം അശോകവനിക നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഭയന്നുപോയ രാക്ഷസിമാർ ഉടനെ കാവൽ സൈനികരെ വിവരമറിയിച്ചു. തന്നെ പിടികൂടാനെത്തിയ സൈനികരെ ഒരു കൊടിമരം പിഴുതെടുത്തുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ അടിച്ചു കൊന്നു.വിവരമറിഞ്ഞ രാവണൻ കൂടുതൽ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. രാവണന്റെ അനവധി സേനാപതിമാരെയും മന്ത്രിപുത്രന്മാരെയും സൈനികരെയും മാരുതി കാലപുരിക്കയച്ചു. തന്റെ പുത്രൻ അക്ഷകുമാരനും ഹനുമാന്റെ കൈകൊണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ രാവണന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ മേഘനാഥൻ എന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിനെ രാവണൻ രംഗത്തിറക്കി. യാതൊരു വിധത്തിലും ഹനുമാനെ കീഴടക്കാൻ സാധിക്കില്ലയെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ബ്രാഹ്‌മാസ്ത്രം തന്നെ മാരുതിക്കു നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റു ബോധം മറഞ്ഞു ഹനുമാൻ വീണു.എങ്കിലും പെട്ടെന്ന് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ബോധം തെളിഞ്ഞു കാരണം ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രമേറ്റലും അതിന്റെ പ്രഭാവം കുറച്ചു നേരം മാത്രമേ ഹനുമാനിൽ നിലനിൽക്കുവെന്നു ബ്രഹ്‌മാവ് ഹനുമാനു പണ്ട് വരം നൽകിയിരുന്നു.രക്ഷസന്മാർ ഹനുമാനെ കയർ കൊണ്ടു കെട്ടിവരിഞ്ഞപ്പോൾ ശേഷിച്ച ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രപ്രഭാവവും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും വിട്ടകന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നിർദേശപ്രകാരം മാരുതിയെ രാവണന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ഹനുമാനെ കണ്ടിട്ടു പണ്ട് തന്നെ ശപിച്ച നന്ദികേശനാണോയെന്നു രാവണൻ സംശയിച്ചു. മാരുതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രഹസ്തനെ രാവണൻ ചുമതലപ്പെടുത്തി. പ്രഹസ്താന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് താൻ സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയാണെന്നും ഇപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് താൻ വന്നിരിക്കുന്നതെന്നും, ശ്രീരാമന്റെ പത്നി സീതയെ ആദരപൂർവം അദ്ദേഹത്തിന് തിരിച്ചു നൽകാത്ത പക്ഷം രാമലക്ഷമണന്മാരുടെ നിശിത ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും മുഴുവനും നശിക്കുമെന്നും ഹനുമാൻ രാവണനെ അറിയിച്ചു. ഹനുമാന്റെ മറുപടി കേട്ടു അത്തതെവ കോപിഷ്ഠനായ രാവണൻ ഹനുമാനെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടെങ്കിലും, ദൂതവധം പാപമാണെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണൻ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. അതുകേട്ട് ഒന്നു ആലോചിച്ച ശേഷം, ഹനുമാൻ ഒരു വാനരനായതിനാൽ വാനരന്റെ പ്രധാന ശരീരഭാഗമായ വാലിൽ തീവെക്കാൻ രാവണൻ കൽപ്പിച്ചു. രാക്ഷസൻമാർ ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തുണിയും ചുറ്റി എണ്ണയും നെയ്യും ഒഴിച്ചു തീകത്തിച്ചു നഗരപ്രദക്ഷിണം ചെയ്യിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വാലിൽ തീ കൊളുത്തപ്പെട്ടു എന്നറിഞ്ഞ സീത, തന്റെ പാതിവ്രത്യത്തിനു ശക്തിയുണ്ടെങ്കിൽ അഗ്നിദേവൻ ഹനുമാന് കുളിർമ്മയേകട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിച്ചു. ലങ്ക ആകമാനം വീക്ഷിച്ച ഹനുമാൻ ഒരാട്ടഹാസത്തോടെ തന്നെ ബന്ധിച്ച കയർ പൊട്ടിച്ചു, മാളികകളിൽ നിന്നും മാളികകളിലേക്കു ചാടി ലങ്കാനഗരത്തിന് തീവെച്ചു. ലങ്കാനഗരത്തിൽ മുഴുവൻ ഹനുമാൻ തീ പടർത്തിയെങ്കിലും വീഭിഷണന്റെ ഗൃഹത്തിന് ഹനുമാൻ തീ വെച്ചില്ല. ലങ്കയിൽ ആളിപടർന്ന തീ, സീത വസിക്കുന്ന അശോകവനത്തിലും എത്തിയില്ല. സമുദ്രത്തിൽ വാൽ മുക്കി തീ അണച്ചതിനു ശേഷം സീതയെ ഒന്നു കൂടെ കണ്ടു നമസ്കരിച്ചു, ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. ആഹ്ലാദാരവങ്ങളോടെ വാനരവൃന്ദം ഹനുമാനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. "കണ്ടു സീതയെ" എന്ന രണ്ടു വാക്കിൽ ഹനുമാൻ കൂട്ടുകാരെ കാര്യം ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. കോലാഹലത്തോടെ കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് മടങ്ങിയ വാനരന്മാർ സുഗ്രീവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട തോട്ടമായ മധുവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു ആവോളം മധു പാനം ചെയ്തു ബോധം നഷ്ടപെട്ടു തോട്ടത്തിൽ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും കാവൽക്കാരനായ ദധിമുഖനെ അടിച്ചിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ദധിമുഖൻ സുഗ്രീവനോട് ചെന്നു പരാതി പറഞ്ഞെങ്കിലും സുഗ്രീവൻ സന്തോഷിക്കയാണ് ചെയ്‌തതു, കാരണം സീതയെ വാനരവീരന്മാർ കണ്ടെത്തിയെന്നും അതിന്റെ ആഹ്ലാദപ്രകടനമാണ് അവർ കാട്ടുന്നതെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് പിടികിട്ടി. ഹനുമാൻ രാമന്റെ മുന്നിലെത്തി അദ്ദേഹത്തെ പ്രണമിച്ചിട്ടു സീതയെ താൻ കണ്ടു എന്നറിയിച്ചു. സീതയുടെ ചൂഡാരത്‌നം മാരുതി രാമനു സമർപ്പിച്ചിട്ടു സർവകാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ഗ്രഹിപ്പിച്ചു. രാമലക്ഷ്മണന്മാരും വാനരപ്പടയും ഒട്ടും വൈകാതെ ലങ്കയിൽ എത്തിച്ചേരുമെന്നു ദേവിക്കു താൻ ഉറപ്പ് നൽകി എന്നും ഹനുമാൻ രാമനെ അറിയിച്ചു. ===സേതു ബന്ധനം=== {{Unreferenced section}} സീത ലങ്കയിലുണ്ടെന് മാരുതി രാമനെ അറിയിച്ചു.അത്യധികം സന്തുഷ്ടനായ രാമൻ തന്റെ സിദ്ധികൾ ഹനുമാനു പകർന്നു കൊടുക്കുന്ന രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഗാഢമായി ആശ്ലേഷിച്ചു. ഹനുമാന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്നും കോട്ടകളും കിടങ്ങുകളാലും ലക്ഷക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാരാലും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട, ശിലായന്ത്രങ്ങളും ബാണയന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ടു സുസജ്ജമായ ത്രികൂട പർവത്തിന്‌ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സുവർണലങ്കയെ കുറിച്ചു രാമനു വ്യക്തമായ ചിത്രം ലഭിച്ചു. എത്രയും പെട്ടന്ന് രാവണനെ വധിച്ചു സീതയെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി രാമനും സംഘവും ഉത്രം നക്ഷത്രത്തിലെ 'വിജയം' എന്ന ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ വൻപടയോട് കൂടെ ലങ്കയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അംഗദൻ, ഹനുമാൻ, ജാമ്പവാൻ, നളൻ, നീലൻ, ദ്വിവിതൻ, മൈന്ദൻ, പനസൻ, ശരഭൻ, ഗജൻ, ഗവാഷൻ, സുഹേഷ്‌ണൻ, ശതബലി, വേഗദർശി, ഗന്ധമാദനൻ എന്നീ ശക്തരായ വാനരന്മാർ നേതൃത്ത്വം നൽകുന്ന സുഗ്രീവന്റെ വാനരസൈന്യം കടലിളകി വരുന്നതുപോലെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി. സമുദ്രതീരതെത്തിയ രാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗീവനും വാനരപ്പടയും അവിടെ തമ്പടിച്ചു, സമുദ്രം കടക്കുന്ന മാർഗങ്ങളെക്കുറിച്ചു ആലോചിച്ചു. ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ വരുത്തിയ നാശങ്ങൾക്കു ശേഷം രാവണൻ മന്ത്രിസഭ വിളിച്ചുകൂട്ടി ഭാവി പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. രാമനുമായുള്ള യുദ്ധം അനിവാര്യമാണെന്നു മിക്കവരും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സീതയെ രാമനു തിരിച്ചു നൽകി യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി രാക്ഷസകുലത്തെ രക്ഷിക്കണം എന്നഭിപ്രായപ്പെട്ട രാവണന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണനെ രാവണനും ഇന്ദ്രജിത്തും നിന്ദിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്‌തു. കോപിഷ്ടനും നിരാശനുമായ വിഭീഷണൻ, തൻ്റെ നാലു വിശ്വസ്തരായ സേവകരോടൊപ്പം ലങ്കയുപേക്ഷിച്ചു രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തി അഭയം അഭ്യർഥിച്ചു. രാമൻ വിഭീഷണനു അഭയം നൽകുക മാത്രമല്ല അദ്ദേഹത്തെ സമുദ്രജലം കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തു ലങ്കയുടെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു സുഗ്രീവനെ പാട്ടിലാക്കി കിഷ്കിന്ധയിലേക്ക് തിരിച്ചയക്കാൻ വേണ്ടി രാവണൻ തന്റെ വിശ്വസ്ത മന്ത്രിയായ ശുകനെ അയച്ചു. പക്ഷി വേഷത്തിലെത്തിയ ശുകൻ ആകാശത്തു നിന്നുകൊണ്ട് സുഗ്രീവനെ വശത്താക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ശുകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് കുപിതനായ സുഗ്രീവൻ വാനാരന്മാരോട് അവനെ പിടികൂടാൻ പറഞ്ഞു. ശുകനെ ചാടി പിടികൂടിയ വാനരൻമ്മാർ അവനെ ഇടിക്കാനും തൊഴിക്കാനും തൂവലുകൾ പറിച്ചെടുക്കാനും തുടങ്ങി.വാനര പീഡനത്താൽ അവശനായ ശുകനെ രാമന്റെ മുന്നിൽ ഹാജരാക്കി. ശുകൻ ദൂതനായത് കൊണ്ട് അവനെ വെറുതെ വിടാൻ രാമൻ കല്പിച്ചു. വിഭീഷണന്റെ അഭിപ്രായ പ്രകാരം സാഗരദേവവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു സമുദ്രത്തെ തരണം ചെയ്യാൻ മാർഗം കാട്ടിത്തരാൻ വേണ്ടി രാമൻ മൂന്നു ദിവസം സമുദ്രതീരത്തു ദർഭ വിരിച്ചു കിഴക്കോട്ടു തലവെച്ചുകിടന്നു ധ്യാനമിരുന്നെങ്കിലും സാഗരദേവൻ പ്രത്യക്ഷപെട്ടില്ല. കുപിതനായ രാമൻ ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു സമുദ്രത്തെ വറ്റിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയപ്പോൾ സാഗരദേവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തന്റെ മീതെ വാനരന്മാരെ കൊണ്ടു ചിറ കെട്ടിച്ചു ലങ്കയിലേക്കു കടക്കാനും, താൻ അതു തിരമാലകൾ മൂലം ചിതറിപ്പോവാതെ പൃഷ്‌ടോപരി താങ്ങി നിർത്തികൊള്ളാമെന്നും സാഗരം രാമനെ അറിയിച്ചു. രാമൻ തൊടുത്ത ബ്രഹ്‌മാസ്ത്രത്തെ തന്റെ വടക്കു ഭാഗത്തായി, ക്രൂരരാക്ഷസന്മാർ നിവസിക്കുന്ന ദ്രുമകല്യ എന്ന സ്ഥലം ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിക്കാൻ സാഗരം അഭ്യർഥിച്ചു. സമുദ്രദേവൻ്റെ നിർദ്ദേശമനുസരിച്ചും രാമന്റെ കല്പനയിലും വിശ്വകർമ്മാവിന്റെ പുത്രനായ നളന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലും കോടിക്കണക്കിന് വരുന്ന വാനരപ്പട വൻപാറകളും മുള, കടമ്പു, കരിമ്പന, കരിമരുത്, നീർമരുത്, കുടകപ്പാല തുടങ്ങിയ മരങ്ങളും കടലിലേക്ക് പറിച്ചിട്ടു. നളന്റെയും നീലന്റെയും നേത്രത്വത്തിൽ വെറും അഞ്ചു ദിവസം കൊണ്ടു നൂറു യോജന നീളം സമുദ്രത്തിനു മീതെക്കൂടെ ലങ്കയിലേക്കുള്ള സേതുവിന്റെ നിർമ്മാണം വാനരപ്പട പൂർത്തീകരിച്ചു. രാമനും വാനര സൈന്യവും സേതുമാർഗ്ഗം ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ===യുദ്ധസന്നാഹം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കയിലെത്തിയ രാമനും സൈന്യവും സുവേല പർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ തമ്പടിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിന്റെ ശക്തിയും ബലവും എണ്ണവും ഉള്ളുകളികളും അറിഞ്ഞു വരാൻ രാവണനിർദ്ദേശത്താൽ വീണ്ടും ശുകനും ഒപ്പം സാരണനും വാനരവേഷത്തിൽ രാമന്റെ സൈന്യത്തിൽ കടന്നു കൂടി വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കവേ വിഭീഷണൻ അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടി രാമന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചു. വന്നകാര്യം പൂർത്തികരിച്ചു മടങ്ങാനും കൂടുതൽ എന്തെങ്കിലും അറിയണമെങ്കിൽ വിഭീഷണൻ പറഞ്ഞു തരുമെന്നും, തന്റെ ബാണങ്ങളേറ്റു രാവണനും രാക്ഷസകുലവും ഒടുങ്ങാൻ തയ്യാറാക്കുക എന്നു രാവണനെ അറിയിക്കുക എന്നും രാമൻ അവരോട് പറഞ്ഞ ശേഷം വിട്ടയച്ചു. രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തിയ ശുകസാരണന്മാർ നടന്നതെല്ലാം രാക്ഷസരാജനെ അറിയിച്ചു. രാമനും ലക്ഷ്മണും സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും നാലു പേർ മതി ലങ്കയെ നശിപ്പിക്കാണെന്നും വാനരസേന വെറും കാഴ്ച്ചക്കാരായി നോക്കി നിന്നാൽ മാത്രം മതിയെന്നും അവർ രാവണനെ അറിയിച്ചു. വാനരന്മാരുടെ ഉപദ്രമമേറ്റത് കൊണ്ടാണ് ശുകസാരണന്മാർ ഇപ്രകാരം വിഢിത്തം പറയുന്നതെന്ന് രാവണൻ പരിഹസിച്ചു. ഒരുന്നത ഗോപുരത്തിന് മുകളിൽനിന്നു കൊണ്ടു രാവണൻ വിശാലമായ വാനാരസേനയെ വീക്ഷിച്ചു. ശുകസാരണന്മാർ ഓരോ വാനരവീരൻമ്മാരെക്കുറിച്ചും രാവണനോടു വിശദീകരിച്ചു. വാനരസൈന്യത്തിൻ്റെ ശക്തി കണ്ട് അമ്പരന്ന രാവണൻ,യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് സീതയുടെ മനസ്സുമാറ്റാൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. മായാജാലങ്ങളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ 'വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ' എന്ന രാക്ഷസനെയും കൂട്ടി രാവണൻ അശോകവനത്തിലെത്തി. തന്റെ സൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തൻ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുകയായിരുന്ന രാമനെ ചതിയിൽ വെട്ടിക്കൊന്നു എന്ന് രാവണൻ സീതയോട് കള്ളം പറഞ്ഞു. തെളിവിനായി വിദ്യുജ്ജിഹ്വൻ സൃഷ്ടിച്ച, ചോരയൊലിക്കുന്ന രാമന്റെ 'മായാശിരസ്സും' (കൃത്രിമ തല) രാമന്റെ വലിയ വില്ലും സീതയുടെ മുന്നിലേക്ക് ഇട്ടുകൊടുത്തു. തന്റെ ജീവനാഥന്റെ തലയും വില്ലും കണ്ട് സീതാദേവി ബോധംകെട്ടു വീണു. ഉണർന്നപ്പോൾ ആ തലയെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ദേവി വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് ലങ്കയിൽ വലിയൊരു യുദ്ധഭേരി മുഴങ്ങുകയും, മന്ത്രിമാർ അടിയന്തരമായി രാവണനെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് വിളിച്ചുകൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. രാവണൻ പോയ ഉടനെ ആ മായാശിരസ്സും വില്ലും അപ്രത്യക്ഷമായി. അപ്പോൾ വിഭീഷണന്റെ പത്നിയായ 'സരമ' അവിടെയെത്തുകയും, അതൊരു മായാപ്രയോഗമാണെന്നും ശ്രീരാമൻ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി സുവേല പർവ്വതത്തിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ടെന്നും പറഞ്ഞ് സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ശ്രീരാമൻ ലങ്കയെ വളഞ്ഞുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരുമായി അടിയന്തരയോഗം ചേർന്നു. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് കവാടങ്ങളും സംരക്ഷിക്കാനായി തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച സേനാധിപന്മാരെ രാവണൻ നിയോഗിച്ചു: •കിഴക്കേ കവാടം: അതിശക്തനായ 'പ്രഹസ്തനെ' ആണ് കിഴക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാൻ ഏൽപ്പിച്ചത്. •തെക്കേ കവാടം :ഭയാനകന്മാരായ 'മഹാപാർശ്വൻ', 'മഹോദരൻ'എന്നീ രാക്ഷസന്മാരെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം തെക്കേ കവാടത്തിൽ നിർത്തി. •പടിഞ്ഞാറേ കവാടം : ഏറ്റവും വലിയ മാന്ത്രികനും അജയ്യനുമായ തന്റെ പ്രിയപുത്രൻ 'ഇന്ദ്രജിത്തിനെ'പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിന്റെ ചുമതല ഏൽപ്പിച്ചു. •വടക്കേ കവാടം: ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും നിൽക്കുന്ന വടക്കേ കവാടം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ചുമതല രാവണൻ നേരിട്ട് ഏറ്റെടുത്തു. ശുകൻ, സാരണൻ എന്നിവരും രാവണനൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു. •മദ്ധ്യഭാഗം:ലങ്കയുടെ ഹൃദയഭാഗം സംരക്ഷിക്കാൻ 'വിരൂപാക്ഷൻ' എന്ന സേനാധിപനെയും നിയോഗിച്ചു. യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ആവിഷ്കരിക്കാനായി ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവനും വാനരവീരന്മാരും 'സുവേല പർവ്വതത്തിന്റെ' മുകളിൽ കയറി ലങ്കാനഗരം നിരീക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ വളരെ ദൂരെ ലങ്കാകൊട്ടാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും മുകളിലത്തെ മട്ടുപ്പാവിൽ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച് നിൽക്കുന്ന രാവണനെ അവർ കണ്ടു. തന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ശ്രീരാമന്റെ ബദ്ധശത്രുവിനെ കണ്ട മാത്രയിൽ വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവന്റെ രക്തം തിളച്ചു. മറ്റൊന്നും ചിന്തിക്കാതെ ഒറ്റയടിക്ക് സുഗ്രീവൻ സുവേല പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് രാവണന്റെ മട്ടുപ്പാവിലേക്ക് ഒരു വൻ കുതിപ്പ് നടത്തി. രാവണന്റെ മുന്നിൽ ചെന്നുവീണ സുഗ്രീവൻ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു: "ഞാൻ ലോകനാഥനായ ശ്രീരാമന്റെ ദാസനാണ്, ഇന്ന് നീ എന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടില്ല". പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണത്തിൽ അമ്പരന്ന രാവണനുമായി സുഗ്രീവൻ ഘോരമായ മൽപ്പിടുത്തം നടത്തി. സുഗ്രീവൻ രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ വലിയൊരു മൽപ്പിടുത്തം തന്നെ നടന്നു. എന്നാൽ തനിക്ക് തുല്യനായ ഈ വാനരനെ വെറും കായികബലം കൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തി പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് മുൻകൂട്ടി കണ്ട സുഗ്രീവൻ രാവണനെ തള്ളിയിട്ട ശേഷം, ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന് ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. സുഗ്രീവന്റെ സ്നേഹവും സാഹസികതയും കണ്ട് സന്തോഷിച്ചെങ്കിലും, തന്നോട് ചോദിക്കാതെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവ് സ്വന്തം ജീവൻ പണയംവെച്ച് എടുത്തുചാടിയതിന് ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവനെ സ്നേഹപൂർവ്വം ശാസിച്ചു. സുഗ്രീവൻ മടങ്ങിയെത്തിയ ശേഷം, യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുൻപ് രാജധർമ്മം അനുസരിച്ച് അവസാനത്തെ സമാധാനശ്രമം നടത്താൻ ശ്രീരാമൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദനെ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ദൂതനായി അയച്ചു. രാവണസഭയിൽ പറന്നിറങ്ങിയ അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ സന്ദേശം ഗാംഭീര്യത്തോടെ അറിയിച്ചു: "അല്ലയോ രാവണാ, ഒന്നുകിൽ സീതാദേവിയെ തിരികെ നൽകി ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വീണ് മാപ്പപേക്ഷിക്കുക. അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവുക. ലങ്കയെ മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ച് നിന്നെയും കൊന്നേ ശ്രീരാമൻ മടങ്ങുകയുള്ളൂ." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അഹങ്കാരിയായ രാവണൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. ഈ വാനരനെ പിടിച്ച് വധിക്കാൻ അവൻ തന്റെ കാവൽക്കാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. നാല് ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാർ വന്ന് അംഗദന്റെ കൈകാലുകളിൽ കയറിപ്പിടിച്ചു. അംഗദൻ അവരെ തടഞ്ഞില്ല. അവർ തന്നെ മുറുകെ പിടിച്ചു എന്ന് ഉറപ്പായ നിമിഷം, അംഗദൻ ആ നാലു രാക്ഷസന്മാരുമായി ആകാശത്തേക്ക് അതിവേഗം കുതിച്ചുയർന്നു. അംഗദന്റെ വേഗതയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാനാകാതെ ആ രാക്ഷസന്മാർ താഴെവീണ് ചിന്നിച്ചിതറി മരിച്ചു. തുടർന്ന് അംഗദൻ രാവണന്റെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ മേൽക്കൂര ഒറ്റച്ചവിട്ടിന് തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. തന്റെ വരവറിയിച്ചുകൊണ്ട് വലിയൊരു സിംഹനാദം മുഴക്കി അംഗദൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി. സമാധാനശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ, ഇനിയൊരു യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനാവില്ലെന്ന് ഉറപ്പായി.{{തെളിവ്}} ===യുദ്ധാരംഭം=== {{Unreferenced section}} രാക്ഷസന്മാരുടെ സൈനികവിന്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിഭീഷണന്റെ കൃത്യമായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സുഗ്രീവനും ചേർന്ന് വളരെ തന്ത്രപരമായ രീതിയിലാണ് വാനരസൈന്യത്തെ വിന്യസിച്ചത്. ലങ്കാകോട്ടയുടെ നാല് പ്രധാന കവാടങ്ങളെയും ഒരേസമയം വളഞ്ഞ് ആക്രമിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ പദ്ധതി. ഇതിനായി പ്രഹസ്തൻ കാവൽനിന്ന കിഴക്കേ കവാടം തകർക്കാൻ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വലിയൊരു പടയെ മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ എന്നിവരുടെ സഹായത്തോടെ നിയോഗിച്ചു. മഹാപാർശ്വനും മഹോദരനും സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന തെക്കേ കവാടം ഉപരോധിക്കാനുള്ള ചുമതല യുവരാജാവായ അംഗദനും ഋഷഭനും മറ്റ് പ്രമുഖ വാനരന്മാർക്കുമായിരുന്നു. ഏറ്റവും അപകടകാരിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് കാവൽനിന്ന പടിഞ്ഞാറേ കവാടം നേരിടാൻ അപാരമായ കരുത്തുള്ള ഹനുമാനെയും കൂട്ടരെയുമാണ് ശ്രീരാമൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. എന്നാൽ ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ നേരിട്ട് നിലയുറപ്പിച്ച പ്രധാന കവാടമായ വടക്കേ നടയിലേക്ക് സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും തന്നെ നേരിട്ടെത്തി. സൈന്യത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലയുറപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുഴുവൻ സൈനിക നീക്കങ്ങളെയും നിരീക്ഷിക്കാനും ആവശ്യമുള്ള കവാടങ്ങളിലേക്ക് അടിയന്തര സഹായമെത്തിക്കാനുമുള്ള ചുമതല വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനുമാണ് വഹിച്ചത്. ഒപ്പം സുഷേണൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള മുതിർന്ന വാനരന്മാർ സൈന്യത്തിന് ശക്തമായ പ്രതിരോധ പിന്തുണ നൽകി. രാക്ഷസന്മാർ വില്ലും വാളും ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, വാനരസൈന്യം വന്മരങ്ങളും ഭീമാകാരമായ പാറക്കല്ലുകളും പർവ്വതശിഖരങ്ങളും പിഴുതെടുത്താണ് അവരെ എതിരിട്ടത്. വാനരസൈന്യം ലങ്കയുടെ കോട്ടമതിലുകൾ തകർത്തു നിരപ്പാക്കി . തങ്ങളുടെ അതിവേഗത്തിലുള്ള ചാട്ടവും, കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും, അപാരമായ കായികബലവും സമന്വയിപ്പിച്ച് ലങ്കയെ നാലുപാടുനിന്നും ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ശ്രീരാമന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വാനരസേനയുടെ ഈ മഹാസൈനിക വിന്യാസം.താനും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും മന്ത്രിമാരും മാത്രേ മനുഷ്യരൂപം യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൈകൊള്ളാവു എന്നും,ബാക്കിയുള്ളവർ വാനരരൂപം വെടിയരുത് എന്നും രാമൻ നിഷ്കർഷിച്ചു. മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, വാനരവീരനായ അംഗദനും രാവണപുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടന്നു. അംഗദന്റെ അപാരമായ ശക്തിക്ക് മുന്നിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. അംഗദൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിരായുധനായി അപമാനിതനായ ഇന്ദ്രജിത്തിന് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടിരക്ഷപ്പെടേണ്ടി വന്നു. ഇത് അവന്റെ അഹങ്കാരത്തിനേറ്റ വലിയൊരു തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. നേർക്കുനേർ യുദ്ധത്തിൽ വാനരന്മാരെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാജാലങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച വരത്തിന്റെ ബലത്തിൽ അവൻ ആർക്കും കാണാൻ കഴിയാത്ത വിധം അദൃശ്യനായി ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. മേഘങ്ങൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന് ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ അവൻ അസ്ത്രമഴ വർഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശത്രു എവിടെയാണെന്ന് കാണാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർക്ക് തിരിച്ചടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് മന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ഭയാനകമായ 'നാഗാസ്ത്രം' (നാഗപാശം) പ്രയോഗിച്ചു. അവൻ എയ്തുവിട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ സാധാരണമായിരുന്നില്ല; അവ വായുവിൽ വെച്ച് ഉഗ്രവിഷമുള്ള സർപ്പങ്ങളായി മാറി. ആയിരക്കണക്കിന് സർപ്പങ്ങൾ മഴപോലെ പെയ്തിറങ്ങി രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ദേഹത്ത് തുളഞ്ഞുകയറി. ആ സർപ്പങ്ങൾ അവരെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കുകയും ശരീരത്തിൽ മാരകമായ വിഷം ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അനങ്ങാനോ വില്ലെടുക്കാനോ കഴിയാതെ, രക്തം വാർന്ന് ഇരുവരും ബോധരഹിതരായി യുദ്ധക്കളത്തിൽ വീണു. അജയ്യരായ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ വീണതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും അംഗദനും ജാംബവാനും വിതുമ്പിക്കരഞ്ഞു. എന്നാൽ അദൃശ്യനായി നിന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് അവരെ പരിഹസിച്ചു ചിരിക്കുകയും, തന്റെ വിജയം രാവണനെ അറിയിക്കാൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ ശ്രീരാമന് അല്പം ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടി. എന്നാൽ തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണൻ നാഗപാശങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് ജീവൻ വെടിഞ്ഞതുപോലെ കിടക്കുന്നത് കണ്ട് രാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി കരഞ്ഞു: "ലക്ഷ്മണനെ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ പിന്നെ ഞാൻ സീതയെ വീണ്ടെടുത്തിട്ട് എന്ത് കാര്യം? എന്റെ ജീവനിൽത്തന്നെ എന്ത് അർത്ഥമാണുള്ളത്? ഏത് നാട്ടിൽ ചെന്നാലും ഒരു ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും ലഭിച്ചേക്കാം, എന്നാൽ ലക്ഷ്മണനെപ്പോലെ സ്വന്തം ജീവനേക്കാൾ എന്നെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു സഹോദരനെ എനിക്കെവിടെ കിട്ടും? അവനില്ലാതെ ഞാൻ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, ഞാൻ ഇവിടെവെച്ച് ജീവനുപേക്ഷിക്കും." ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിലാപം കേട്ട് വാനരസേന മുഴുവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ താൻ ജയിച്ചു എന്ന് വിശ്വസിച്ച രാവണൻ, രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ മരിച്ചുകിടക്കുന്നത് സീതയെ കാണിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അതിനായി രാക്ഷസിമാരോട് സീതയെ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് അനക്കമില്ലാതെ കിടക്കുന്ന ഇരുവരെയും കണ്ട് താനാണ് ഇതിനെല്ലാം കാരണമെന്ന് വിചാരിച്ച് സീത വാവിട്ടു കരഞ്ഞു. എന്നാൽ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന 'ത്രിജട' എന്ന ദയയുള്ള രാക്ഷസി സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: "സീതേ കരയാതിരിക്കൂ, ഇവർ മരിച്ചിട്ടില്ല. മരിച്ചവരുടെ മുഖത്തെ ദൈവികമായ തേജസ്സ് നഷ്ടപ്പെടും, എന്നാൽ ഇവരുടെ മുഖത്ത് ആ തേജസ്സ് ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. മാത്രമല്ല വാനരസേന ഭയന്നോടാതെ കാവൽ നിൽക്കുകയാണ്. ഈ പുഷ്പകവിമാനം ഒരിക്കലും ഒരു വിധവയെ വഹിക്കുകയുമില്ല."ഇതുകേട്ട് സീതയ്ക്ക് അല്പം ആശ്വാസമായി. യുദ്ധക്കളത്തിൽ ദുഃഖിതരായി നിൽക്കുന്ന വാനരന്മാർ പെട്ടെന്ന് പ്രകൃതിയിൽ ഒരു വലിയ മാറ്റം കണ്ടു. വലിയ കൊടുങ്കാറ്റു വീശി, സമുദ്രം ഇരമ്പിമറിഞ്ഞു, വലിയ മരങ്ങൾ കടപുഴകിവീണു. ആകാശത്തുനിന്ന് പ്രകാശമാനനായ ഒരാൾ പറന്നിറങ്ങുന്നത് അവർ കണ്ടു. സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനവും പക്ഷികളുടെ രാജാവുമായ 'ഗരുഡൻ' ആയിരുന്നു അത്. സർപ്പങ്ങളുടെ ജന്മശത്രുവാണ് ഗരുഡൻ. ഗരുഡൻ താഴെയിറങ്ങിയ നിമിഷം തന്നെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന മായാസർപ്പങ്ങൾ ഭയന്നുവിറച്ചു. അവ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിക്കടിയിലേക്ക് പാഞ്ഞൊളിച്ചു. ഗരുഡൻ സ്നേഹത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരുടെ അരികിലെത്തി അവരുടെ മുഖത്തും ശരീരത്തും പതുക്കെ തലോടി. ഗരുഡന്റെ സ്പർശമേറ്റതോടെ വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു: •അവരുടെ ശരീരത്തിലെ മുറിവുകൾ പാടുകൾ പോലുമില്ലാതെ അപ്രത്യക്ഷമായി. •കൊടിയ വിഷം പൂർണ്ണമായും നിർവീര്യമായി. •അവരുടെ ശരീരത്തിന് പഴയതിലും വലിയ ദൈവികമായ തിളക്കം ലഭിച്ചു. •മുൻപുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ഇരട്ടി ശക്തിയും ഊർജ്ജവും അവർക്ക് കൈവന്നു. തങ്ങളെ മരണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച ഈ ദിവ്യരൂപൻ ആരാണെന്ന് ശ്രീരാമൻ ചോദിച്ചു. ഗരുഡൻ ഭക്തിയോടെ മറുപടി നൽകി: "ഞാൻ അങ്ങയുടെ പ്രാണസഖാവായ ഗരുഡനാണ്. ഞാൻ അല്ലാതെ മറ്റാർക്കും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഈ മായാബന്ധനം അഴിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ ചതിയിലൂടെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അങ്ങ് ധർമ്മത്തിലൂടെയാണ് പോരാടുന്നത്, അതിനാൽ ഇനിയും ശ്രദ്ധ വേണം. കൂടുതലൊന്നും അങ്ങ് എന്നോട് ഇപ്പോൾ ചോദിക്കരുത്,സമയമാകുമ്പോൾ അങ്ങ് എല്ലാം അറിയും." ശ്രീരാമനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് വിജയം ആശംസിച്ച് ഗരുഡൻ ആകാശത്തേക്ക് മടങ്ങി. രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ പൂർവ്വാധികം ശക്തിയോടെ എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുന്നത് കണ്ട വാനരസേന ഇരുകൈകളും ഉയർത്തി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. യുദ്ധം വീണ്ടും ഭയങ്കരമായ ശക്തിയോടെ ആരംഭിക്കാൻ അവർ തയ്യാറായി.{{തെളിവ്}} ===പ്രഹസ്തവധം=== {{Unreferenced section}} ഗരുഡന്റെ വരവോടെ രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ നാഗപാശത്തിൽ നിന്ന് മുക്തരായ ശേഷം ലങ്കാധിപനായ രാവണൻ കടുത്ത അമർഷത്തോടെ തന്റെ മൂന്ന് കരുത്തരായ സേനാധിപന്മാരെ ഓരോരുത്തരായി യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. ആദ്യം പടിഞ്ഞാറേ കവാടത്തിലൂടെ വലിയൊരു രാക്ഷസപ്പടയുമായി യുദ്ധത്തിനെത്തിയ ധൂമ്രാക്ഷൻ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാലും ശൂലങ്ങളാലും വാനരസേനയെ ചിതറിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇത് കണ്ട ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് വലിയൊരു പാറക്കല്ലെറിഞ്ഞ് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ രഥം തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ധൂമ്രാക്ഷൻ മുള്ളുകളുള്ള ഭാരമേറിയ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ തലയ്ക്ക് ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, ആ പ്രഹരം നിഷ്പ്രയാസം താങ്ങിയ ഹനുമാൻ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഭീമാകാരമായ ഒരു പർവ്വതശിഖരം പിഴുതെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ധൂമ്രാക്ഷന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിയുകയും, തലയോട്ടി തകർന്ന് ധൂമ്രാക്ഷൻ തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ് ക്രുദ്ധനായ രാവണൻ അടുത്തതായി മായാശക്തികളിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വജ്രദംഷ്ട്രനെയാണ് തെക്കേ കവാടത്തിലൂടെ യുദ്ധത്തിനയച്ചത്. വാനരന്മാർക്ക് നേരെ കനത്ത നാശനഷ്ടം വരുത്തിയ വജ്രദംഷ്ട്രനെ ബാലീപുത്രനായ അംഗദൻ നേരിട്ടു. മരങ്ങളും പാറകളും കൊണ്ട് അംഗദൻ അവന്റെ രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തതിനെത്തുടർന്ന് ഇരുവരും വാളും പരിചയുമെടുത്ത് അതിഘോരമായ പോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. പോരാട്ടത്തിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ അംഗദൻ തന്റെ വാളുകൊണ്ട് അതിശക്തമായ ഒറ്റ വെട്ടിന് വജ്രദംഷ്ട്രന്റെ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, അവന്റെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച ശിരസ്സ് നിലംപതിച്ചതോടെ രാക്ഷസസൈന്യം ഭയന്നോടുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് ആർക്കും കുലുക്കാൻ കഴിയാത്തവനെന്ന് പേരുള്ള അതിവിദഗ്ദ്ധനായ വില്ലാളി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങി. ആകാശത്തെ മുഴുവൻ മറയ്ക്കുന്ന രീതിയിൽ അകംപനൻ നടത്തിയ ശരവർഷത്തിൽ കുമുദൻ, നളൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഇതുകണ്ട് വാനരന്മാരെ രക്ഷിക്കാനായി ഹനുമാൻ അകംപനന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി വലിയൊരു ശാലവൃക്ഷം പിഴുതെറിഞ്ഞെങ്കിലും അകംപനൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ ആ മരത്തെ പതിനാല് കഷണങ്ങളാക്കി മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ അതിഭീമാകാരമായ മറ്റൊരു വന്മരം വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ആകാശത്തുയർന്ന് അതിവേഗത്തിൽ ചുഴറ്റി അകംപനന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞടിക്കുകയും, തല തരിപ്പണമായി അകംപനൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ജീവനറ്റ് വീഴുകയും ചെയ്തു. ധൂമ്രാക്ഷൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ, അകംപനൻ എന്നീ പ്രമുഖ രാക്ഷസവീരന്മാർ വാനരന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന്, ആശങ്കാകുലനായ രാവണൻ തന്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനും സർവ്വസൈന്യാധിപനുമായ പ്രഹസ്തനെ വലിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് അയച്ചു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ പ്രഹസ്തൻ തന്റെ വില്ലും അമ്പും ഭാരമേറിയ ഗദയുമുപയോഗിച്ച് വാനരസേനയെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കി ഭീതി പരത്തി. വാനരന്മാർ ചിതറിയോടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, വാനരസേനയുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ പ്രഹസ്തനെ നേരിടാൻ നേരിട്ട് മുന്നോട്ടുവന്നു. തുടർന്ന് നീലനും പ്രഹസ്തനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം നടന്നു. നീലൻ പിഴുതെറിഞ്ഞ വന്മരങ്ങളെയും പാറക്കല്ലുകളെയും പ്രഹസ്തൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തെറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഒട്ടും പതറാതെ അതിവേഗത്തിൽ കുതിച്ചുചാടിയ നീലൻ, പ്രഹസ്തന്റെ രഥം തല്ലിത്തകർക്കുകയും കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രഹസ്തൻ നിലത്തിറങ്ങി തന്റെ ഭീമാകാരമായ ഇരുമ്പ് ഗദയെടുത്ത് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് നീലന്റെ തലയ്ക്കടിച്ചു. ശക്തമായ ആ പ്രഹരത്തിൽ നീലന്റെ നെറ്റിത്തടം പിളർന്ന് രക്തം വാർന്നു. എന്നാൽ ആ കൊടിയ വേദനയിലും തളരാതെ നിന്ന നീലൻ, സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന പർവ്വതസമാനമായ ഒരു വലിയ പാറക്കല്ല് കൈകളിലേക്ക് എടുത്തുയർത്തി. തുടർന്ന് നീലൻ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഭീമൻ പാറക്കല്ല് പ്രഹസ്തന്റെ തലയിലേക്ക് ആഞ്ഞെറിഞ്ഞു. തലയോട്ടി തകർന്ന്, കണ്ണുകളും തലച്ചോറും പുറത്തുവന്ന് പ്രഹസ്തൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ചോരയിൽ കുളിച്ച് തൽക്ഷണം മരിച്ചുവീണു.{{തെളിവ്}} തങ്ങളുടെ സർവ്വസൈന്യാധിപൻ മരിച്ചതുകണ്ട് ഭയന്നുവിറച്ച രാക്ഷസസൈന്യം ആയുധങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ലങ്കാകോട്ടയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് ജീവനുംകൊണ്ട് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു. ===കുംഭകർണവധം=== {{Unreferenced section}} ലങ്കാസൈന്യത്തിലെ അതികായന്മാരായ ധൂമ്രാക്ഷൻ, അകംപനൻ, വജ്രദംഷ്ട്രൻ എന്നിവർക്ക് പിന്നാലെ സർവ്വസൈന്യാധിപനായ പ്രഹസ്തനും യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ചു. ഇനിയാരെയും അയച്ചിട്ട് കാര്യമില്ലെന്നും താൻ തന്നെ നേരിട്ടിറങ്ങുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ സർവ്വസന്നാഹങ്ങളോടെയും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന രഥത്തിൽ, അനേകം ആയുധങ്ങളുമായി രാവണൻ വരുന്നതുകണ്ട് വാനരസേന ഭയചകിതരായി. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണൻ ആദ്യം സുഗ്രീവനുമായാണ് ഏറ്റുമുട്ടിയത്. സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു മല പിഴുതെടുത്ത് രാവണന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും രാവണൻ അത് തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ തകർത്തു, തുടർന്ന് ഒരു തീക്ഷ്ണമായ അസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് സുഗ്രീവനെ ബോധംകെടുത്തി വീഴ്ത്തി. പിന്നീട് ഗവാക്ഷൻ, ഋഷഭൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാരെയും രാവണൻ പരാജയപ്പെടുത്തി. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ രാവണന് നേരെ കുതിച്ചെത്തി. ഹനുമാൻ തന്റെ വലതുകൈ ചുരുട്ടി രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഒരിടികൊടുത്തു. ആ ഇടിയുടെ ആഘാതത്തിൽ രാവണൻ രഥത്തിൽ തളർന്നിരുന്നുപോയി. ഹനുമാന്റെ ശക്തിയെ പ്രശംസിച്ചെങ്കിലും, രാവണൻ തിരിച്ചും ഹനുമാനെ പ്രഹരിച്ചു. ഹനുമാനും നീലനും പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ അതിവേഗം രാവണന്റെ മുന്നിലെത്തി യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾ രാവണനെ ശരിക്കും വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണനെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാവണൻ ബ്രഹ്മാവ് തനിക്ക് നൽകിയ അതിശക്തമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യായുധം (വേൽ) ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് പ്രയോഗിച്ചു. ആ ആയുധമേറ്റ് ലക്ഷ്മണൻ ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണനെ ജീവനോടെ പിടിച്ച് ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ രാവണൻ ശ്രമിച്ചു. തന്റെ ഇരുപത് കൈകളും ഉപയോഗിച്ച് അവൻ ലക്ഷ്മണനെ ഉയർത്താൻ നോക്കി. എന്നാൽ മൂലോകങ്ങളും ഉയർത്താൻ കഴിവുള്ള രാവണന് ലക്ഷ്മണനെ ഒരു തരിമ്പ് പോലും അനക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല (കാരണം ലക്ഷ്മണൻ ആദിശേഷന്റെ അവതാരമായിരുന്നു). അപ്പോഴേക്കും അവിടെ കുതിച്ചെത്തിയ ഹനുമാൻ രാവണന്റെ നെഞ്ചിൽ വീണ്ടും അതിശക്തമായി പ്രഹരിക്കുകയും, രാവണൻ ബോധംകെട്ട് വീണ തക്കത്തിന് ലക്ഷ്മണനെ വളരെ അനായാസമായി എടുത്ത് ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ പ്രിയസഹോദരനായ ലക്ഷ്മണന് പരിക്കേറ്റതുകണ്ട് ശ്രീരാമൻ കോപംകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചു. രാമൻ തന്റെ വില്ലായ കോദണ്ഡവുമെടുത്ത് രാവണന് നേരെ നടന്നു. എന്നാൽ രാവണൻ രഥത്തിലും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുമാണ് നിൽക്കുന്നതെന്നത് യുദ്ധനിയമങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായതിനാൽ, ഹനുമാൻ ശ്രീരാമനോട് തന്റെ തോളിൽ കയറിരുന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അങ്ങനെ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാന്റെ തോളിലേറി ആദ്യമായി രാവണനുമായി നേർക്കുനേർ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധം അതിഭയാനകമായിരുന്നു. രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ശ്രീരാമൻ നിഷ്പ്രയാസം തകർത്തെറിഞ്ഞു. ശ്രീരാമന്റെ മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് രക്തം വാർന്നു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമൻ ഒരോ അസ്ത്രങ്ങളായി പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ രഥം തകർത്തു, കുതിരകളെ വധിച്ചു, സാരഥിയെ കൊന്നു. ഒടുവിൽ അതിശക്തമായ ഒരു അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രം (അർദ്ധചന്ദ്രന്റെ ആകൃതിയുള്ള അസ്ത്രം) പ്രയോഗിച്ച് രാവണന്റെ കയ്യിലിരുന്ന വില്ല് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. എന്നിട്ടും കോപമടങ്ങാതെ ശ്രീരാമൻ അടുത്ത അസ്ത്രം തൊടുത്ത് മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന രാവണന്റെ തലയിലെ കിരീടം വെട്ടി താഴെയിട്ടു. രഥവും ആയുധങ്ങളും കിരീടവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ശരീരമാസകലം മുറിവേറ്റ്, വസ്ത്രങ്ങൾ കീറിപ്പറിഞ്ഞ് നിരായുധനായി രാവണൻ തലകുനിച്ചു നിന്നു. രാവണന്റെ എല്ലാ അഹങ്കാരവും ആ നിമിഷം തകർന്നടിഞ്ഞിരുന്നു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ഗച്ഛ അനുജാനാമി രണാർദ്ദിതസ്ത്വമ് പ്രവിശ്യ രാത്രിഞ്ചരരാജ ലങ്കാമ് । ആശ്വസ്യ നിർയ്യാഹി രഥീ സധന്വീ തദാ ബലം പ്രേക്ഷ്യസി രാമസ്യ ത്വം ॥" (അല്ലയോ രാവണാ, നീ മഹത്തായ യുദ്ധം ചെയ്തു, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നീ ക്ഷീണിതനും നിരായുധനുമാണ്. നിരായുധനായ ശത്രുവെ കൊല്ലുന്നത് എന്റെ ധർമ്മമല്ല. അതിനാൽ നിനക്ക് ഞാൻ ജീവൻ ദാനം നൽകുന്നു. നീ ഇപ്പോൾ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങുക. നന്നായി വിശ്രമിച്ചതിന് ശേഷം, നാളെ പുതിയ രഥവും ആയുധങ്ങളുമായി വരൂ. അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി നിനക്ക് കാണിച്ചുതരാം.) ശ്രീരാമന്റെ ഈ വാക്കുകൾ രാവണനെ വല്ലാതെ അപമാനിതനാക്കി. മൂലോകങ്ങളും ജയിച്ച തനിക്ക് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് ജീവഭിക്ഷ ഏറ്റുവാങ്ങേണ്ടി വന്നല്ലോ എന്നോർത്ത് ലജ്ജിച്ച്, തലതാഴ്ത്തി രാവണൻ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. അപമാനിതനായി ലങ്കയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ രാവണൻ ആകെ ഭയന്നുപോയി. വലിയ സേനാധിപന്മാർ നശിച്ചതും ശ്രീരാമന്റെ അപാരമായ ശക്തിയും അവനെ ചിന്തിപ്പിച്ചു. ഇനി തന്റെ അവസാനത്തെ ആശ്രയം അതിഭീമാകാരനും അജയ്യനുമായ സഹോദരൻ കുംഭകർണ്ണൻ മാത്രമാണെന്ന് രാവണൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം (ശാപം) കാരണം ആറുമാസം തുടർച്ചയായി ഉറങ്ങുകയും ഒരു ദിവസം മാത്രം ഉണർന്നിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രകൃതക്കാരനാണ് കുംഭകർണ്ണൻ. എന്നാൽ അവൻ ഉറങ്ങാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് കുറച്ചു ദിവസങ്ങളേ ആയിട്ടുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും എങ്ങനെയെങ്കിലും അവനെ ഉണർത്താൻ രാവണൻ രാക്ഷസന്മാർക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകി. കുംഭകർണ്ണനെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തുക എന്നത് എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. രാക്ഷസന്മാർ അവന്റെ ഗുഹയിലെത്തി വലിയ മാംസപർവ്വതങ്ങളും മദ്യക്കുടങ്ങളും ഒരുക്കിവെച്ചു. അവൻ ശ്വാസം വിടുമ്പോൾ ആ കാറ്റിൽ രാക്ഷസന്മാർ പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചുപോകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവർ അവനെ ഉണർത്താനായി പെരുമ്പറകൾ മുഴക്കി, വലിയ ശംഖുകൾ ഊതി, ആയിരക്കണക്കിന് രാക്ഷസന്മാർ ഒരേസമയം സിംഹനാദം മുഴക്കി. പക്ഷെ അവൻ അനങ്ങിയില്ല. മുടിക്ക് പിടിച്ചു വലിച്ചു, ചെവിയിൽ വെള്ളം ഒഴിച്ചു, വലിയ ഗദകൾ കൊണ്ട് ദേഹത്ത് അടിച്ചു, ഒടുവിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളെയും കുതിരകളെയും അവന്റെ ദേഹത്തുകൂടി നടത്തിച്ചു. അപ്പോഴൊന്നും ഉണരാതിരുന്ന കുംഭകർണ്ണൻ, ഒടുവിൽ മാംസത്തിന്റെയും രക്തത്തിന്റെയും കൊതിയൂറുന്ന ഗന്ധം അടിച്ചപ്പോഴാണ് കണ്ണുതുറന്നത്. ഉണർന്നയുടനെ കുംഭകർണ്ണൻ വലിയ അളവിൽ മാംസവും മദ്യവും കഴിച്ചു. എന്തിനാണ് തന്നെ അകാലത്തിൽ ഉണർത്തിയത് എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു. രാവണൻ ശ്രീരാമനെക്കുറിച്ചും ലങ്ക നേരിടുന്ന വലിയ അപകടത്തെക്കുറിച്ചും അവനോട് പറഞ്ഞു. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ കുംഭകർണ്ണൻ ആദ്യം രാവണനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി: "ജ്യേഷ്ഠാ, സീതയെ അപഹരിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അങ്ങ് ഞങ്ങളോടാരോടും ആലോചിച്ചില്ല. ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിച്ചതിന്റെ ഫലമാണ് അങ്ങ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്നത്. രാമൻ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല." എങ്കിലും, തന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ജീവൻ അപകടത്തിലായതിനാൽ, എന്തൊക്കെ സംഭവിച്ചാലും താൻ രാമനെ വധിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുനൽകി കുംഭകർണ്ണൻ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഒരു വലിയ പർവ്വതം നടന്നു വരുന്നതുപോലെ ലങ്കാകവാടം കടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ വരുന്നത് കണ്ട് വാനരസേന ഭയന്നോടി. കുംഭകർണ്ണൻ വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ ചവിട്ടി അരയ്ക്കുകയും വാരി വിഴുങ്ങുകയും ചെയ്തു. അംഗദൻ, നീലൻ, ഋഷഭൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർ അവനെ ആക്രമിച്ചെങ്കിലും അവൻ എല്ലാവരെയും തട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. സാക്ഷാൽ ഹനുമാൻ ഒരു വലിയ മലയുമായി വന്ന് ആക്രമിച്ചപ്പോൾ കുംഭകർണ്ണൻ തന്റെ ശൂലം കൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു. വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ വലിയൊരു പർവ്വതശിഖരവുമായി കുംഭകർണ്ണനെ നേരിട്ടു. എന്നാൽ കുംഭകർണ്ണൻ അത് തകർക്കുകയും സുഗ്രീവനെ ആക്രമിച്ച് ബോധംകെടുത്തി തന്റെ തോളിലിട്ട് ലങ്കയിലേക്ക് നടക്കുകയും ചെയ്തു. വാനരരാജാവിനെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നത് കണ്ട് രാക്ഷസന്മാർ ആഹ്ലാദിച്ചു. എന്നാൽ ലങ്കാകോട്ട എത്തുന്നതിന് മുൻപ് ബോധംവന്ന സുഗ്രീവൻ, തന്റെ കൂർത്ത നഖങ്ങളും പല്ലുകളും ഉപയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ രണ്ടു കാതുകളും മൂക്കും കടിച്ചുമുറിച്ചെടുത്തു. വേദനകൊണ്ട് പുളഞ്ഞ കുംഭകർണ്ണൻ സുഗ്രീവനെ താഴെയിട്ടു. ഒറ്റച്ചാട്ടത്തിന് സുഗ്രീവൻ ശ്രീരാമന്റെ അടുത്തെത്തി. മൂക്കും കാതും നഷ്ടപ്പെട്ട് ചോരയൊലിപ്പിച്ച്, ക്രോധത്താൽ ജ്വലിച്ച് കുംഭകർണ്ണൻ വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. അന്ധമായ ദേഷ്യത്താൽ അവൻ രാക്ഷസന്മാരെയും വാനരന്മാരെയും ഒരുപോലെ വിഴുങ്ങാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ അവനെ നേരിട്ടുവെങ്കിലും അവനെ മറികടന്ന് കുംഭകർണ്ണൻ ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തി. ശ്രീരാമനും കുംഭകർണ്ണനും തമ്മിൽ ഘോരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ശ്രീരാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെ അവൻ വകവെച്ചില്ല. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ അതിശക്തമായ 'വായവ്യാസ്ത്രം'പ്രയോഗിച്ച് കുംഭകർണ്ണന്റെ ഗദ പിടിച്ചിരുന്ന വലതുകൈ അറുത്തുവീഴ്ത്തി. അപ്പോൾ ഒരു വലിയ മരം പറിച്ചെടുത്ത് ഇടതുകൈകൊണ്ട് വീശിയപ്പോൾ, ശ്രീരാമൻ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ' ആ കയ്യും മുറിച്ചു. പിന്നീട് രണ്ട് അർദ്ധചന്ദ്രാസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അവന്റെ രണ്ട് കാലുകളും ശ്രീരാമൻ വെട്ടിമാറ്റി. കൈകാലുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും ഭയാനകമായി വാ പിളർന്ന് അവൻ രാമന് നേരെ നിരങ്ങിപ്പാഞ്ഞടുത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ, ദേവേന്ദ്രൻ നൽകിയ അതിശക്തമായതും സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതുമായ 'ഐന്ദ്രാസ്ത്രം' വില്ലിൽ തൊടുത്തുവിട്ടു. ആ അസ്ത്രം കുംഭകർണ്ണന്റെ കഴുത്തറുത്തു. ആ വലിയ തല ലങ്കാകോട്ടയുടെ മതിലുകൾ തകർത്ത് നഗരത്തിൽ വീണു. അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ വലിയ തിരമാലകളെ ഇളക്കിമറിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തിയായിരുന്ന കുംഭകർണ്ണന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ട് രാവണൻ ബോധരഹിതനായി വീണു. ബോധം തെളിഞ്ഞപ്പോൾ ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയെപ്പോലെ അവൻ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. കുംഭകർണ്ണൻ വീണതോടെ തന്റെ വലംകൈ ആണ് നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്നും, ഇനി തനിക്ക് രാമനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് രാവണൻ വിലപിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===അതികായവധം=== {{Unreferenced section}} കുംഭകർണൻ്റെ മരണശേഷം ദുഃഖിതനായ രാവണന്റെ മുൻപിലേക്ക് അവന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ നരാന്തകൻ, ദേവാന്തകൻ, ത്രിശിരസ്സ്, അതികായൻ എന്നിവരും സഹോദരന്മാരായ മഹോദരനും മഹാപാർശ്വനും ഒന്നിച്ച് യുദ്ധത്തിന് പുറപ്പെട്ടു. യുദ്ധക്കളത്തിലിറങ്ങിയ നരാന്തകൻ അതിവേഗത്തിൽ പായുന്ന കുതിരപ്പുറത്തേറി, മൂർച്ചയേറിയ കുന്തവുമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് കാറ്റുപോലെ പാഞ്ഞുനടന്നു. ഇത് കണ്ട ക്രുദ്ധനായ ബാലീപുത്രൻ അംഗദൻ നരാന്തകന്റെ കുതിരയെ ഒരൊറ്റ അടിക്ക് വധിക്കുകയും, തുടർന്ന് തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി നരാന്തകന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും ചെയ്തു. നെഞ്ചുതകർന്ന് നരാന്തകൻ അവിടെത്തന്നെ ചോരതുപ്പി മരിച്ചുവീണു. സഹോദരന്റെ മരണം കണ്ട് പ്രകോപിതനായ ദേവാന്തകൻ ഇരുമ്പ് ഗദയുമായി അംഗദന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തപ്പോൾ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്ന് അവനെ തടഞ്ഞു. ദേവാന്തകന്റെ തലയ്ക്ക് ഹനുമാൻ നൽകിയ കനത്ത മുഷ്ടിപ്രഹരത്തിൽ അവന്റെ തലയോട്ടി തകർന്ന് ദേവാന്തകനും തൽക്ഷണം കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ മൂന്ന് തലകളുള്ള ത്രിശിരസ്സ് രഥത്തിലിരുന്ന് ഹനുമാന് നേരെ ശരവർഷം നടത്തുകയും വേലുകൊണ്ട് പ്രഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ആ വേദനയെല്ലാം വകവെക്കാതെ ഹനുമാൻ ത്രിശിരസ്സിന്റെ രഥം തകർത്ത് അവന്റെ സ്വന്തം വാൾ പിടിച്ചുവാങ്ങുകയും, ആ വാളുകൊണ്ട് ത്രിശിരസ്സിന്റെ മൂന്ന് തലകളും ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി അറുത്തുമാറ്റി അവനെയും വധിച്ചു. തുടർന്ന് വലിയൊരു ആനപ്പുറത്തേറി വാനരന്മാരെ ചവിട്ടിമെതിച്ചു വന്ന മഹോദരനെ വാനര സർവ്വസൈന്യാധിപനായ നീലൻ നേരിട്ടു. നീലൻ ഒരു ഭീമൻ പാറക്കല്ലുകൊണ്ട് ആനയുടെ തല തകർക്കുകയും, താഴെവീണ മഹോദരന്റെ ശരീരത്തിലേക്ക് പർവ്വതശിഖരം വലിച്ചെറിഞ്ഞ് അവനെ ഞെരിച്ചുകൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ഇതേസമയം ഘോരമായി പൊരുതിയ മറ്റൊരു രാക്ഷസനായ മഹാപാർശ്വന്റെ ഗദ പിടിച്ചുവാങ്ങി ഋഷഭൻ എന്ന വാനരവീരൻ അവന്റെ തലയ്ക്കടിച്ച് അവനെയും യമപുരിക്കയച്ചു. ഇവർ അഞ്ചുപേരും വീണതോടെ കുംഭകർണ്ണനെപ്പോലെ ഭീമാകാരനായ ശരീരവും ബ്രഹ്മാവ് നൽകിയ ദിവ്യമായ ബ്രഹ്മകവചവുമുള്ള അതികായൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ വിനാശകരമായ താണ്ഡവമാടി. അതികായനെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണൻ മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ ലോകം നടുങ്ങുന്ന ഘോരമായ അമ്പെയ്യൽ യുദ്ധം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണൻ പ്രയോഗിച്ച അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ അതികായന്റെ അഭേദ്യമായ കവചത്തിൽ തട്ടി നിഷ്ഫലമായപ്പോൾ, വായുദേവൻ നേരിട്ടെത്തി ഇവനെ വധിക്കാൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തന്നെ പ്രയോഗിക്കണമെന്ന് ലക്ഷ്മണനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണൻ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് അതിശക്തമായ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം തൊടുത്തുവിട്ടു. സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചുപാഞ്ഞ ആ ദിവ്യാസ്ത്രം അതികായന്റെ ബ്രഹ്മകവചം പിളർന്ന് അവന്റെ വലിയ തലയറുത്തുമാറ്റുകയും, ഒരു പർവ്വതശിഖരം കണക്കെ അവന്റെ ഭീമാകാരമായ ഉടൽ നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===ഔഷധഗിരിഹരണം=== {{Unreferenced section}} തൻ്റെ മറ്റ് പുത്രന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ് രാവണൻ അതീവ ദുഃഖിതനായി. തുടർന്ന് ലങ്കയെ രക്ഷിക്കാൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് വീണ്ടും യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി. ഇത്തവണ കൂടുതൽ അപകടകാരിയായിരുന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ മായാശക്തിയാൽ പൂർണ്ണമായും അദൃശ്യനായി നിന്ന് വാനരസേനയ്ക്ക് നേരെ ശരവർഷം നടത്തി. ആർക്കും അവനെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, നീലൻ തുടങ്ങിയ വാനരവീരന്മാർക്ക് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു. ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ബ്രഹ്മാവിനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ അസ്ത്രങ്ങളിലൊന്നായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും വാനരസേനയ്ക്കും നേരെ പ്രയോഗിച്ചു. ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന്റെ അതിഭീകരമായ പ്രഹരമേറ്റ് കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാരും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരും ജീവച്ഛവങ്ങളായി നിലംപതിച്ചു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ അസ്ത്രമായതിനാൽ അതിനെ മാനിച്ചുകൊണ്ട് രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാർ ആ പ്രഹരം ഏറ്റുവാങ്ങുകയായിരുന്നു. അഹങ്കാരത്തോടെ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങി. യുദ്ധക്കളം മുഴുവൻ നിശ്ചലമായി, എങ്ങും മൃതദേഹങ്ങൾ മാത്രം. ആ വലിയ സേനയിൽ അപ്പോൾ ബോധം നഷ്ടപ്പെടാതിരുന്നത് വിഭീഷണനും ഹനുമാനും മാത്രമായിരുന്നു (ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരം ഹനുമാനെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു). അവർ രണ്ടുപേരും പന്തവും കൊളുത്തി യുദ്ധക്കളത്തിലൂടെ നടന്ന് പരിക്കേറ്റവരെ പരിശോധിച്ചു. അപ്പോഴാണ് അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു കിടക്കുന്ന വയോധികനായ ജാംബവാനെ അവർ കണ്ടത്. വിഭീഷണന്റെ ശബ്ദം കേട്ട ജാംബവാൻ വളരെ കഷ്ടപ്പെട്ട് ചോദിച്ചത് ഒറ്റക്കാര്യമാണ്: "നമ്മുടെ വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ജീവനോടെയുണ്ടോ?". ലക്ഷ്മണനെയോ സുഗ്രീവനെയോ അന്വേഷിക്കാതെ ഹനുമാനെ അന്വേഷിച്ചതിന്റെ കാരണം വിഭീഷണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ ജീവനോടുണ്ടെങ്കിൽ ഈ സേന മുഴുവൻ മരിച്ചാലും അവർ ഉണർന്നെഴുന്നേൽക്കും. എന്നാൽ ഹനുമാൻ ഇല്ലെങ്കിൽ നമ്മളെല്ലാവരും ജീവനോടെയുണ്ടെങ്കിലും മരിച്ചതിന് തുല്യമാണ്." അപ്പോഴേക്കും ഹനുമാൻ ഓടിയെത്തി ജാംബവാന്റെ കാൽക്കൽ വണങ്ങി. ഹനുമാനെ കണ്ട് സന്തോഷിച്ച ജാംബവാൻ പറഞ്ഞു: "ഹനുമാൻ, വാനരസേനയെയും രാമ-ലക്ഷ്മണന്മാരെയും രക്ഷിക്കാൻ ഇനി നിനക്ക് മാത്രമേ കഴിയൂ. നീ വേഗം ഹിമാലയത്തിലേക്ക് പോവുക. അവിടെ കൈലാസത്തിനും ഋഷഭപർവ്വതത്തിനും ഇടയിൽ സർവ്വ ഔഷധങ്ങളുമുള്ള ഒരു ദിവ്യപർവ്വതമുണ്ട് (ദ്രോണഗിരി/ഔഷധഗിരി). അതിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന നാല് ദിവ്യഔഷധങ്ങളുണ്ട്: •മരിച്ചവരെ ജീവിപ്പിക്കുന്ന 'മൃതസഞ്ജീവനി' •മുറിവുകൾ കരിച്ച് ഭേദമാക്കുന്ന 'വിശല്യകരണി' •ശരീരത്തിന്റെ നിറം തിരികെ നൽകുന്ന 'സുവർണ്ണകരണി' •അറ്റുപോയ അവയവങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന 'സന്ധാനകരണി' നീ എത്രയും വേഗം അവ കൊണ്ടുവരിക." ജാംബവാന്റെ നിർദ്ദേശം കേട്ടയുടനെ ഹനുമാൻ തന്റെ ഭീമാകാരമായ വിശ്വരൂപം പൂണ്ട് ഹിമാലയത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു. ആകാശത്തുകൂടി ഒരു വാൽനക്ഷത്രം പോലെ പാഞ്ഞുപോയ ഹനുമാൻ അതിവേഗം ഹിമാലയത്തിലെത്തി ഔഷധപർവ്വതം കണ്ടെത്തി. എന്നാൽ ഹനുമാൻ വരുന്നത് കണ്ട ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങൾ സ്വയം മറഞ്ഞുപോയി (അദൃശ്യമായി). ഔഷധങ്ങളെ തിരഞ്ഞുപിടിക്കാൻ സമയമില്ലാത്തതിനാലും, അവ സ്വയം ഒളിച്ചതിൽ കോപം വന്നതിനാലും ഹനുമാൻ ആ പർവ്വതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം (ദ്രോണഗിരി) സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് വേരോടെ പിഴുതെടുത്തു. ആ പർവ്വതവും ഒരു കൈയ്യിലേന്തി ഒട്ടും സമയം കളയാതെ അദ്ദേഹം ആകാശത്തുകൂടി ലങ്കയിലേക്ക് പറന്നു. ഔഷധപ്പർവ്വതവും വഹിച്ചുകൊണ്ട് ഹനുമാൻ യുദ്ധക്കളത്തിന് മുകളിലെത്തിയതും വലിയൊരു അത്ഭുതം സംഭവിച്ചു. ആ ദിവ്യഔഷധങ്ങളുടെ ഗന്ധം കാറ്റിലൂടെ ലങ്കാപോർക്കളത്തിൽ പരന്നു. ആ സുഗന്ധം ഏറ്റമാത്രയിൽ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും അത്ഭുതകരമായി കണ്ണ് തുറന്നു. അവരുടെ ക്ഷീണവും മുറിവുകളും പൂർണ്ണമായും മാറി. മരിച്ചുകിടന്ന കോടിക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, യാതൊരു പരിക്കുകളുമില്ലാതെ എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. വാനരസേന ഇരട്ടി ആവേശത്തോടെ സിംഹനാദം മുഴക്കി. എന്നാല് യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ച രാക്ഷസന്മാർ ഉണർന്നില്ല. കാരണം, എത്ര രാക്ഷസന്മാർ മരിച്ചു എന്ന കണക്ക് വാനരന്മാർക്ക് മനസ്സിലാകാതിരിക്കാൻ, മരിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ അപ്പപ്പോൾ കടലിൽ എറിയാൻ രാവണൻ ഉത്തരവിട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ ഔഷധത്തിന്റെ ഗന്ധം അവർക്ക് ലഭിച്ചില്ല . എല്ലാവരും ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റു എന്ന് ഉറപ്പായ ശേഷം ഹനുമാൻ ആ ഔഷധപർവ്വതം തിരികെ ഹിമാലയത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി വെച്ചു മടങ്ങിയെത്തി. ഈ മഹാസംഭവം അറിഞ്ഞ ഇന്ദ്രജിത്തും രാവണനും ഭയന്നുവിറച്ചു. താൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ച് കൊന്നവരെല്ലാം വീണ്ടും ഉണർന്നുവന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന് തന്റെ അന്ത്യം അടുത്തുവെന്ന് മനസ്സിലായി. തുടർന്ന് യുദ്ധം അതിഭീകരമായി പുനരാരംഭിച്ചു.{{തെളിവ്}} ===മേഘനാദവധം=== {{Unreferenced section}} മൃതസഞ്ജീവനിയുടെ ദിവ്യഗന്ധമേറ്റ് ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ വാനരസേന കൂടുതൽ ഉന്മേഷത്തോടെയും വീര്യത്തോടെയും പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. സുഗ്രീവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വാനരന്മാർ കൈകളിൽ തീപ്പന്തങ്ങളേന്തി രാത്രിയിൽ ലങ്കാകോട്ടയുടെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറുകയും കവാടങ്ങൾക്കും മാളികകൾക്കും കൊട്ടാരങ്ങൾക്കും തീയിടുകയും ചെയ്തു. ഹനുമാൻ മുൻപ് നടത്തിയ ലങ്കാദഹനത്തിന് ശേഷം നഗരത്തിൽ ഉണ്ടായ ഈ രണ്ടാമത്തെ തീപിടുത്തം രാക്ഷസന്മാർക്കിടയിൽ കടുത്ത ഭീതി പരത്തുകയും ലങ്കയെ മുഴുവൻ കത്തിയെരിയുന്ന അഗ്നിജ്വാലകളിൽ മുക്കുകയും ചെയ്തു. തീപിടുത്തവും നാശനഷ്ടങ്ങളും കണ്ട് കോപാകുലനായ രാവണൻ, കുംഭകർണ്ണന്റെ അതിശക്തരായ പുത്രന്മാരായ കുംഭനെയും നികുംഭനെയും യുദ്ധത്തിനയച്ചു. മൂർച്ചയേറിയ അസ്ത്രങ്ങളുമായി പോരാട്ടത്തിനിറങ്ങിയ കുംഭൻ അംഗദൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ വാനരവീരന്മാരെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ മുറിവേൽപ്പിച്ച് വീഴ്ത്തി. ഇതുകണ്ട് വാനരരാജാവായ സുഗ്രീവൻ മുന്നോട്ടുവരികയും കുംഭന്റെ വില്ലും രഥവും തകർക്കുകയും അവനെ എടുത്തു കടലിലേക്ക് എറിയുകയും ചെയ്തു. ആ ഏറിൻ്റെ ശക്തിയിൽ അവൻ കടലിൻ്റെ അടിത്തട്ട് വരെ എത്തി. എന്നാൽ കടൽജലം കലക്കിമറിച്ച് കൊണ്ട് കുംഭൻ കരയിലേക്ക് കയറിവന്നു. തുടർന്ന് ഇരുവരും തമ്മിൽ പൊരിഞ്ഞ മുഷ്ടിയുദ്ധം നടന്നു. ഒടുവിൽ സുഗ്രീവൻ തന്റെ വജ്രസമാനമായ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് കുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ അതിശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, ആ പ്രഹരത്തിൽ നെഞ്ചുതകർന്ന് കുംഭൻ ചോരതുപ്പി യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിലംപതിച്ച് മരിക്കുകയും ചെയ്തു. സഹോദരന്റെ ദാരുണമായ മരണം കണ്ട് രോഷാകുലനായ നികുംഭൻ ഇരുമ്പ് മുള്ളുകളുള്ള ഭീമാകാരമായ പരിഘവുമായി (ഇരുമ്പ് ഗദ) വാനരന്മാരെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ട് പാഞ്ഞടുത്തു. അവനെ തടയാൻ ഹനുമാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു. നികുംഭൻ തന്റെ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ആ ഇരുമ്പ് ഗദകൊണ്ട് ഹനുമാന്റെ നെഞ്ചിൽ ആഞ്ഞടിച്ചെങ്കിലും, വജ്രശരീരനായ ഹനുമാന്റെ മാറിൽത്തട്ടി ആ ആയുധം കഷണങ്ങളായി തകർന്നുപോയി. ഒട്ടും പതറാതെ ഹനുമാൻ നികുംഭന്റെ നെഞ്ചിൽ ശക്തമായി ഇടിക്കുകയും, തുടർന്ന് അവനെ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് കഴുത്തു ഞെരിച്ച് തലയറുത്തുമാറ്റി വധിക്കുകയും ചെയ്തു. കുംഭകർണ്ണന്റെ മക്കളും മരിച്ചതോടെ, ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വെച്ച് ശ്രീരാമനാൽ വധിക്കപ്പെട്ട ഖരന്റെ പുത്രനായ മകരാക്ഷനെ രാവണൻ യുദ്ധത്തിനയച്ചു. പിതാവിന്റെ ഘാതകനായ ശ്രീരാമനോട് പ്രതികാരം ചെയ്യാനായി വന്ന മകരാക്ഷൻ രാമന് നേരെ അതിഭീകരമായ ശരവർഷം നടത്തി. ശ്രീരാമൻ അവന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം തടുത്ത് രഥവും ആയുധങ്ങളും തകർത്തു. തുടർന്ന് മകരാക്ഷൻ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന വലിയൊരു ശൂലം ശ്രീരാമന് നേരെ എറിഞ്ഞെങ്കിലും, ശ്രീരാമൻ തന്റെ മൂർച്ചയേറിയ ബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ ശൂലത്തെ ആകാശത്തുവെച്ചുതന്നെ തകർത്തു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ പ്രയോഗിച്ച അതിശക്തമായ പാവകാസ്ത്രമേറ്റ് (ആഗ്നേയാസ്ത്രം) നെഞ്ചുപിളർന്ന് മകരാക്ഷനും ജീവനറ്റ് നിലത്തുവീണു. ഈ വീരന്മാരുടെയെല്ലാം അന്ത്യത്തോടെ രാവണന്റെ പ്രതിരോധം പൂർണ്ണമായി തകരുകയും തുടർന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് തന്റെ അവസാനത്തെ മായായുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങാൻ നിർബന്ധിതനാവുകയും ചെയ്തു. വാനരന്മാരുടെ മനോവീര്യം തകർക്കാനും അവരുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കാനുമായി അവൻ ഒരു കൊടിയ ചതി പ്രയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ മായാശക്തി ഉപയോഗിച്ച് അവൻ തികച്ചും യഥാർത്ഥമെന്ന് തോന്നുന്ന ഒരു 'മായാസീതയെ' സൃഷ്ടിച്ചു. കരഞ്ഞുകൊണ്ട് നിൽക്കുന്ന ആ മായാസീതയെ രഥത്തിൽ കയറ്റി ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തി. ഹനുമാന്റെയും വാനരന്മാരുടെയും മുന്നിലെത്തിയ ഇന്ദ്രജിത്ത്, സീതയുടെ മുടിക്ക് കുത്തിപ്പിടിക്കുകയും വലിയൊരു വാളെടുത്ത് അവളെ വെട്ടികൊല്ലുകയും ചെയ്തു. "രാമൻ ആർക്കുവേണ്ടിയാണോ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്, അവളെ ഞാൻ ഇതാ വധിച്ചിരിക്കുന്നു" എന്ന് അവൻ അട്ടഹസിച്ചു. ഇതുകണ്ട് ഹനുമാനും വാനരന്മാരും തളർന്നുപോയി. അവർ ആയുധം താഴെവെച്ച് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ഈ വാർത്ത കേട്ടയുടനെ ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം പൊട്ടി ബോധരഹിതനായി നിലത്തുവീണു. ലക്ഷ്മണൻ രാമനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വിലപിക്കാൻ തുടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ ബോധംകെട്ടു വീണതറിഞ്ഞ് വിഭീഷണൻ അവിടേക്ക് ഓടിയെത്തി. കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കിയ വിഭീഷണൻ രാമനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, അങ്ങ് ദുഃഖിക്കാതിരിക്കൂ. ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നത് യഥാർത്ഥ സീതയെ അല്ല. അതെല്ലാം അവന്റെ മായാജാലമാണ്. സ്വന്തം ജീവൻ പോയാലും രാവണൻ സീതയെ വധിക്കാൻ ആരെയും അനുവദിക്കില്ല. ഇത് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വലിയൊരു തന്ത്രമാണ്." തുടർന്ന് വിഭീഷണൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വെളിപ്പെടുത്തി: "വാനരന്മാരെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ച ശേഷം, ലങ്കയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള 'നികുംഭില' എന്ന ഗുഹയിൽ പോയി ഒരു ആഭിചാരകർമം നടത്താനാണ് അവൻ പോയിരിക്കുന്നത്. ആ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ദിവ്യമായ രഥവും അശ്വങ്ങളും ആയുധങ്ങളും അവന് ലഭിച്ചാൽ, മൂലോകങ്ങളിൽ ആർക്കും അവനെ തോൽപ്പിക്കാനാകില്ല. അവൻ യാഗം പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപ് അവനെ തടയണം." വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശ്രീരാമൻ, ഇന്ദ്രജിത്തിനെ വധിക്കാനുള്ള ചുമതല ലക്ഷ്മണനെ ഏൽപ്പിച്ചു. വിഭീഷണനെയും ഹനുമാനെയും ജാംബവാനെയും വലിയൊരു വാനരപ്പടയെയും കൂട്ടി ലക്ഷ്മണൻ നികുംഭിലയിലേക്ക് കുതിച്ചു. നികുംഭിലയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് യാഗത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുകയായിരുന്നു. അവന് കാവലായി നിന്ന ഭീമാകാരന്മാരായ രാക്ഷസന്മാരെ വാനരസേന ആക്രമിച്ചു. അവിടെ വലിയൊരു യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. രക്തവും മാംസവും തെറിച്ച് യാഗശാല അശുദ്ധമായി. കാവൽക്കാർ കൂട്ടത്തോടെ കൊല്ലപ്പെടുന്നത് കണ്ട ഇന്ദ്രജിത്തിന്, യാഗം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയാതെ പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് ആയുധമെടുത്ത് എഴുന്നേൽക്കേണ്ടി വന്നു. അങ്ങനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് അജയ്യനാകാനുള്ള അവസാന ശ്രമവും ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ചേർന്ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. യാഗം മുടങ്ങിയ ദേഷ്യത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ലക്ഷ്മണന് നേരെ പാഞ്ഞടുത്തു. തന്റെ ശത്രുക്കൾക്ക് രഹസ്യങ്ങളെല്ലാം ചോർത്തിക്കൊടുത്ത സ്വന്തം ഇളയച്ഛനായ വിഭീഷണനെ ഇന്ദ്രജിത്ത് യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ച് 'കുലദ്രോഹി' എന്ന് വിളിച്ച് അധിക്ഷേപിച്ചു. എന്നാൽ ധർമ്മം മാത്രമാണ് തനിക്ക് വലുതെന്ന് വിഭീഷണൻ മറുപടി നൽകി. തുടർന്ന് ലക്ഷ്മണനും ഇന്ദ്രജിത്തും തമ്മിൽ അതിഭയാനകമായ പോരാട്ടം നടന്നു. രാമ-രാവണ യുദ്ധത്തിന് തുല്യമായ പോരാട്ടമായിരുന്നു അത്. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മായാശക്തികളെ നേരിടാൻ ലക്ഷ്മണന് കഴിഞ്ഞു. ഇരുവരും ദിവസങ്ങളോളം വിശ്രമമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്തു. ഒടുവിൽ ഇരുവരും ഏറ്റവും വലിയ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ലക്ഷ്മണൻ വരുണാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഭാർഗ്ഗവാസ്ത്രം കൊണ്ട് അതിനെ തടുത്തു. അവ പരസ്പരം ഇടിച്ച് ആകാശത്ത് വലിയ തീപ്പൊരികൾ ചിതറി. യുദ്ധം അതിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ ഏറ്റവും ദിവ്യവും അപ്രതിരോധ്യവുമായ 'ഇന്ദ്രാസ്ത്രം' (ദേവേന്ദ്രന്റെ അസ്ത്രം) വില്ലിൽ തൊടുത്തു. എന്നിട്ട് ലോകപ്രശസ്തമായ ഈ സത്യവാചകം (സത്യസങ്കല്പം) ഉരുവിട്ടു: "ധർമ്മാത്മാ സത്യസന്ധശ്ച രാമോ ദാശരഥിര്യദി । പൗരുഷേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വഃ ശരൈനം ജഹി രാവണിമ് ॥" (ദശരഥപുത്രനായ ശ്രീരാമൻ തികഞ്ഞ ധർമ്മിഷ്ഠനും സത്യവാനും ആണെങ്കിൽ, പൗരുഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് തുല്യമായി മറ്റാരുമില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ... അല്ലയോ അസ്ത്രമേ, നീ പോയി ഈ രാവണപുത്രനെ വധിക്കുക!) ശ്രീരാമന്റെ നാമവും സത്യവും ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണൻ ആ ഇന്ദ്രാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു. അത് ഒരു കൊള്ളിമീൻ പോലെ കുതിച്ചുപാഞ്ഞ് ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ കഴുത്തറുത്തു. കിരീടം വെച്ച ആ വലിയ തല നിലംപതിച്ചു. മൂലോകങ്ങളെയും വിറപ്പിച്ചിരുന്ന, ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലും പരാജയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാമായാവിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് അങ്ങനെ അതേ ഇന്ദ്രൻ്റെ തന്നെ അസ്ത്രമായ ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്താൽ മരണത്തിന് കീഴടങ്ങി. ഇന്ദ്രജിത്ത് മരിച്ചതുകണ്ട് വാനരസേനയും ദേവന്മാരും ആകാശത്തുനിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. വാനരന്മാർ സന്തോഷം കൊണ്ട് നൃത്തം ചെയ്തു. മുറിവുകളോടെ രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് മടങ്ങിയെത്തിയ ലക്ഷ്മണനെ ശ്രീരാമൻ ഓടിച്ചെന്ന് കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും, തന്റെ മടിയിലിരുത്തി വാത്സല്യത്തോടെ തലോടി അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണം രാവണന് യുദ്ധത്തിൽ ഏൽക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രഹരമായിരുന്നു.{{തെളിവ്}} ===രാവണവധം=== {{Unreferenced section}} തന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തും കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന വാർത്ത രാവണനെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ തകർത്തു. അവന്റെ പുത്രശോകം വൈകാതെ കൊടുംകോപമായി മാറി. 'മായാസീതയെ' ഇന്ദ്രജിത്ത് വെട്ടിക്കൊന്നതുപോലെ, യഥാർത്ഥ സീതയെ താൻ കൊല്ലുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് രാവണൻ വലിയൊരു വാളുമെടുത്ത് അശോകവനത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞു. രാവണൻ വാളുമായി വരുന്നത് കണ്ട് സീതാദേവി ഭയന്നുവിറച്ചു. എന്നാൽ 'സുപാർശ്വൻ' എന്ന ബുദ്ധിമാനും ധർമ്മിഷ്ഠനുമായ ഒരു മന്ത്രി രാവണനെ തടഞ്ഞുനിർത്തി. "അല്ലയോ മഹാരാജാവേ, ഒരു സ്ത്രീയെ വധിക്കുന്നത് അങ്ങയെപ്പോലൊരു വീരന് ചേർന്നതല്ല. അത് ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്. ഈ കോപം മുഴുവൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ രാമനോട് കാണിക്കുക" എന്ന് അവൻ ഉപദേശിച്ചു. ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അല്പം ശാന്തനായ രാവണൻ സീതയെ വധിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിപ്പിച്ചു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണശേഷം അത്യധികം ക്രുദ്ധനായി മാറിയ രാവണൻ വിരൂപാക്ഷൻ്റെ കീഴിലുള്ള തൻ്റെ ശേഷിച്ച സൈന്യവുമായി യുദ്ധത്തിന് ഇറങ്ങി. ലങ്കയെങ്ങും വിധവകളുടെയും ഉറ്റവരെ നഷ്ടപ്പെട്ടവരുടെയും വിലാപങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.ശൂർപ്പണഖ രാമനെ കാമിച്ചത് കൊണ്ടും രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചതും മൂലമാണ് തങ്ങൾക്ക് ഈ ദുർഗതി വന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞു അവർ ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. യുദ്ധക്കളത്തിലെത്തിയ രാവണനും വിരൂ പാക്ഷനും അതിക്രൂരമായി വാനരന്മാരെ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. വിരൂപാക്ഷനെ സുഗ്രീവൻ വധിച്ചു. ഇത് കണ്ട സംഹാരരുദ്രനായി മാറിയ രാവണൻ പ്രയോഗിച്ച മാരകാസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് ഒറ്റയടിക്ക് ലക്ഷക്കണക്കിന് വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീണു. തൻ്റെ പ്രിയ വാനരന്മാർ മരിച്ചു വീഴുന്നതു കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ രാവണനെ തടയാനായി മുന്നോട്ടുവരികയും ഇരുവരും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം നടക്കുകയും ചെയ്തു. ലക്ഷ്മണന്റെ കൃത്യതയാർന്ന അസ്ത്രപ്രയോഗങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ പതറിയ രാവണൻ, ഒടുവിൽ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതും അമോഘവുമായ 'ശക്തി' എന്ന ദിവ്യവേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പ്രയോഗിച്ചു. ഇടിമിന്നൽ പോലെ പാഞ്ഞെത്തിയ ആ വേൽ ലക്ഷ്മണന്റെ മാറിടം പിളർന്ന് തുളഞ്ഞുകയറുകയും, ലക്ഷ്മണൻ ചോരവാർന്ന് ബോധരഹിതനായി നിലംപതിക്കുകയും ചെയ്തു. രാവണന്റെ ആക്രമണങ്ങളെ തടുത്ത് നിർത്തി ,ശ്രീരാമൻ രാവണനെ ലങ്കയിലേക്ക്. പാലായനം ചെയ്യിപ്പിച്ചു,തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ലക്ഷ്മണൻ്റെ ശരീരത്തിൽ തറച്ച വേൽ പിഴുതുമാറ്റിയെങ്കിലും ലക്ഷ്മണൻ അബോധാവസ്ഥയിൽത്തന്നെ തുടർന്നു . തന്റെ ജീവനായ അനുജൻ ചേതനയറ്റ് കിടക്കുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ ഹൃദയം തകർന്ന് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ലക്ഷ്മണനില്ലാത്ത ഒരു വിജയവും സീതയും തനിക്ക് ആവശ്യമില്ലെന്നും, താനും ഇവിടെവെച്ച് ജീവനൊടുക്കുമെന്നും പറഞ്ഞ് വിലപിച്ച രാമനെ വാനര വൈദ്യനായ സുഷേണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ലക്ഷ്മണന്റെ നാഡിമിടിപ്പ് നിലച്ചിട്ടില്ലെന്നും അവൻ മരിച്ചിട്ടില്ലെന്നും മനസ്സിലാക്കിയ സുഷേണൻ, ഹിമാലയത്തിലെ ദ്രോണഗിരി പർവ്വതത്തിൽ പോയി വിശല്യകരണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജീവരക്ഷാ ഔഷധങ്ങൾ വീണ്ടും കൊണ്ടുവരാൻ ഹനുമാനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഒട്ടും സമയം കളയാതെ ആകാശത്തേക്ക് കുതിച്ചുയർന്ന ഹനുമാൻ, ഔഷധങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കാതെ വന്നപ്പോൾ ആ പർവ്വതശിഖരം മുഴുവനായി വീണ്ടും വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് ഒറ്റപ്പറക്കലിന് ലങ്കയിലെത്തിച്ചു. സുഷേണൻ ആ ദിവ്യൗഷധം ചതച്ച് ലക്ഷ്മണന്റെ മൂക്കിലേക്ക് മണപ്പിച്ചതും, ശരീരത്തിലെ കൊടിയ വിഷം ഇല്ലാതായി, മുറിവുകളെല്ലാം ഉണങ്ങി ലക്ഷ്മണൻ സുഖനിദ്രയിൽ നിന്നെഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യവാനായി എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. ഉണർന്നെഴുന്നേറ്റ ലക്ഷ്മണൻ ശ്രീരാമനോട് തനിക്കുവേണ്ടി സമയം പാഴാക്കാതെ അധർമ്മിയായ രാവണനെ വധിക്കാനുള്ള പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അനുജൻ പൂർണ്ണ സൗഖ്യത്തോടെ തിരിച്ചുവന്നതിൽ അതിയായ ആശ്വാസവും, ലക്ഷ്മണനെ ഈ അവസ്ഥയിലാക്കിയ രാവണനോട് അടക്കാനാവാത്ത ക്രോധവും പൂണ്ട ശ്രീരാമൻ ആ നിമിഷം പോർക്കളത്തിൽ വെച്ച് അതിശക്തമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു: "ഇന്ന് ഒന്നുകിൽ രാവണൻ, അല്ലെങ്കിൽ രാമൻ! ഇന്ന് ഈ പോർക്കളത്തിൽ നിന്ന് രാവണൻ ജീവനോടെ തിരികെ ലങ്കയിലേക്ക് മടങ്ങില്ല, എന്റെ സർവ്വകോപവും അവന്റെ മേൽ പതിക്കും, ലോകം മുഴുവൻ ഇന്ന് രാവണന്റെ അന്ത്യത്തിന് സാക്ഷിയാകും." വീണ്ടും സകല സന്നാഹങ്ങളോടെയും അന്തിമയുദ്ധത്തിനായി രാവണൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ എത്തി. രാമനും രാവണനും തമ്മിൽ അതിഘോരമായ പോരാട്ടം തുടങ്ങി. രാവണൻ വലിയൊരു രഥത്തിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ താഴെ നിലത്തുനിന്നുമാണ് യുദ്ധം ചെയ്തിരുന്നത്. ഈ അസമമായ പോരാട്ടം ആകാശത്തുനിന്ന് വീക്ഷിച്ചിരുന്ന ദേവേന്ദ്രൻ, ഉടൻതന്നെ തന്റെ ദിവ്യമായ രഥവും സാരഥിയായ 'മാതലി'യെയും ശ്രീരാമന് സഹായമായി അയച്ചുകൊടുത്തു. ഇന്ദ്രന്റെ അതിശക്തമായ വില്ലും കവചവും അമ്പുകളും മാതലി രാമന് നൽകി. ശ്രീരാമൻ ആ ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി രാവണനുമായി തുല്യശക്തിയിലുള്ള പോരാട്ടം തുടർന്നു. ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള അവസാന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അത് കാണാനായി ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ചാരണന്മാർ, മഹർഷിമാർ തുടങ്ങിയ സകല ദിവ്യപുരുഷന്മാരും തങ്ങളുടെ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ആകാശത്ത് തിങ്ങിനിറഞ്ഞു. ആകാശവും ഭൂമിയും സമുദ്രങ്ങളും ഒരുപോലെ വിറകൊള്ളുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം. രാമന്റെ കോദണ്ഡത്തിൽ നിന്നും രാവണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നും പുറപ്പെട്ട അസ്ത്രങ്ങൾ പരസ്പരം തട്ടിത്തെറിച്ച് ആകാശത്ത് വൻ അഗ്നിഗോളങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. രാവണനയച്ച അതി മാരകമായ ത്രിശൂലം രാമബാണങ്ങളെ തകർത്തു കൊണ്ട് മുന്നേറിയപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ കൊടുത്തയച്ച വേൽ കൊണ്ട് രാമൻ അതിനെ തകർത്തു തരിപ്പണമാക്കി. ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ അസാധാരണമായ തീവ്രതയും ഭംഗിയും കണ്ട് ആകാശത്തുനിന്ന ദേവന്മാരും ഋഷികളും വിസ്മയിച്ചുപോയി. പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റേതെങ്കിലും ഒരു വസ്തുവിനോടോ യുദ്ധത്തോടോ ഇതിനെ ഉപമിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അതിന് തുല്യമായി മറ്റൊന്നും കണ്ടെത്താൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരും ഒന്നടങ്കം ഈ യുദ്ധത്തെ പ്രകീർത്തിച്ചുകൊണ്ട് വാത്മീകി രാമായണത്തിലെ എക്കാലത്തെയും പ്രസിദ്ധമായ ഈ ശ്ലോകം ഉരുവിട്ടു: ഗഗനം ഗഗനാകാരം സാഗരഃ സാഗരോപമഃ രാമരാവണയോര്യുദ്ധം രാമരാവണയോരിവ (ആകാശത്തിന് തുല്യമായി ആകാശം മാത്രമേയുള്ളൂ, സമുദ്രത്തിന് ഉപമിക്കാൻ സാക്ഷാൽ സമുദ്രം മാത്രമേയുള്ളൂ; അതുപോലെ ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിൽ നടക്കുന്ന ഈ മഹാപോരാട്ടത്തിന് ഉപമയായി രാമ-രാവണ യുദ്ധം അല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല!) വിശ്രമമില്ലാതെ ചെയ്ത യുദ്ധം അനേക സമയം നീണ്ടുനിന്നു. രാമന്റെ അസ്ത്രങ്ങളേറ്റ് രാവണൻ തളർന്നു, എന്നാൽ ശ്രീരാമനും കടുത്ത യുദ്ധം കാരണം ക്ഷീണിതനായിരുന്നു. രാവണൻ തന്റെ മായാശക്തികൾ ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്ന സമയം. അപ്പോൾ യുദ്ധക്കളത്തിലേക്ക് മഹർഷിയായ 'അഗസ്ത്യമുനി' കടന്നുവന്നു. ശ്രീരാമന്റെ ക്ഷീണം മാറ്റാനും ശത്രുവിനെ വധിക്കാനുള്ള ഊർജ്ജം നൽകാനുമായി അഗസ്ത്യൻ ശ്രീരാമന് സൂര്യദേവനെ സ്തുതിക്കുന്ന അതിശക്തമായ 'ആദിത്യഹൃദയം' എന്ന മഹാമന്ത്രം ഉപദേശിച്ചുകൊടുത്തു. യുദ്ധക്കളത്തിൽ വെച്ചുതന്നെ ശ്രീരാമൻ മൂന്നുതവണ വെള്ളമെടുത്ത് ആചമിച്ച് ആദിത്യഹൃദയം ഭക്തിയോടെ ജപിച്ചു. അതോടെ രാമന്റെ എല്ലാ ക്ഷീണവും മാറി, മുഖത്ത് പൂർണ്ണമായ ഊർജ്ജവും ദിവ്യമായ തേജസ്സും തിരികെവന്നു. പുതിയ ഊർജ്ജത്തോടെ ശ്രീരാമൻ യുദ്ധം തുടർന്നു. എന്നാല് യുദ്ധരംഗത്ത് രാവണൻ അനേകം ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടു. രാവണരഥത്തിന്മുകളിൽ പെൺതത്തകൾ വന്നിരുന്നു ചിലച്ചു,രഥം പോകുന്ന ദിക്കിലെല്ലാം കഴുകന്മാർ വട്ടമിട്ടു പറന്നു,ആകാശത്ത് കൊള്ളിമീനുകൾ മിന്നി,കുറുക്കന്മാർ ഓരിയിട്ടു. വിജയിക്കുമെന്നുറപ്പിച്ചു രാമനും മരിക്കും എന്നുറപ്പിച്ചു രാവണനും വാശിയോടെ പൊരുതി. കോപം കൊണ്ട് അടിമുടി വിറച്ച രാഘവൻ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് രാവണന്റെ പത്തു തലകളും ഒന്നൊന്നായി അറുത്തുവീഴ്ത്തി. എന്നാൽ അത്ഭുതമെന്നു പറയട്ടെ, തലകൾ അറുത്തുവീഴ്ത്തിയ സ്ഥാനത്ത് വീണ്ടും പുതിയ തലകൾ മുളച്ചുവന്നു! നൂറുകണക്കിന് തവണ രാമൻ അവന്റെ തലകളും കൈകളും അറുത്തിട്ടും രാവണൻ മരിച്ചില്ല. തന്റെ അസ്ത്രങ്ങൾ നിഷ്ഫലമാകുന്നത് കണ്ട് ശ്രീരാമൻ അല്പം ചിന്തയിലാണ്ടു. ഈ സമയം സാരഥിയായ മാതലി ശ്രീരാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു: "ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ ചിന്തിച്ചു അങ്ങ് സമയം കളയരുത് പ്രഭോ, രാവണന്റെ മരണസമയം അടുത്തെത്തിക്കഴിഞ്ഞു,സാധാരണ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇവനെ കൊല്ലാനാകില്ല. ഇനി അങ്ങ് ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചാലും." ഇതുകേട്ട് ശ്രീരാമൻ, മുൻപ് അഗസ്ത്യമുനി നൽകിയതും സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ അമോഘമായ 'ബ്രഹ്മാസ്ത്രം' പുറത്തെടുത്തു. വായുദേവന്റെ വേഗവും അഗ്നിയുടെ തേജസ്സും വജ്രായുധത്തിന്റെ മൂർച്ചയും മേരുപർവ്വതിൻറെ ഭാരമുള്ള ആ അസ്ത്രത്തെ വേദമന്ത്രങ്ങൾ ജപിച്ച് ശ്രീരാമൻ കോദണ്ഡത്തിൽ (വില്ലിൽ) ബന്ധിച്ചു. സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് ശ്രീരാമൻ ആ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ആകർണ്ണാന്തം വലിച്ചു രാവണന്റെ വക്ഷസിലേക്ക് (ഹൃദയത്തിലേക്ക്) ലക്ഷ്യമാക്കി പ്രയോഗിച്ചു. വലിയ ശബ്ദത്തോടെ,ഭൂമി കുലുക്കിക്കൊണ്ട് ഇടിത്തീപോലെ പാഞ്ഞുചെന്ന ആ അസ്ത്രം രാവണന്റെ വിശാലമായ മാറിടം പിളർന്നു. അവന്റെ ഹൃദയം തകർത്ത്, അവന്റെ പ്രാണനും അപഹരിച്ച ശേഷം, ആ അസ്ത്രം ഭൂമിയിൽ സ്പർശിച്ച് രക്തം കഴുകിക്കളഞ്ഞ് തിരികെ ശ്രീരാമന്റെ ആവനാഴിയിൽ തന്നെ വന്നുചേർന്നു. കയ്യിൽ നിന്ന് വില്ലും അമ്പും താഴെവീണ്, മൂലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മഹാബലവാനായ രാക്ഷസരാജാവ് രാവണൻ ജീവനറ്റ് തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്നും താഴേക്ക് പതിച്ചു. രാവണൻ മരിച്ചതുകണ്ട് അവശേഷിച്ച രാക്ഷസന്മാർ നാലുപാടും ചിതറിയോടി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഗന്ധർവ്വന്മാർ പാട്ടുപാടി, അപ്സരസ്സുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു. സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ലക്ഷ്മണനുമടക്കം വാനരസേനയാകെ അതിയായ ആഹ്ലാദത്തോടെ രാമന് ജയാകാരം മുഴക്കി.{{തെളിവ്}} നീതിയും ധർമ്മവും വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു, തിന്മയുടെ മേൽ നന്മയുടെ പൂർണ്ണമായ വിജയം അങ്ങനെ ശ്രീരാമനിലൂടെ പൂർത്തിയായി. ===സീതാസ്വീകാര്യം=== {{Unreferenced section}} രാവണൻ മരിച്ചതറിഞ്ഞു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പത്നിമാർ അലമുറയിട്ടുകൊണ്ട് യുദ്ധക്കളത്തി ലേക്ക് ഓടിവന്നു. രാവണന്റെ ചേതനയറ്റ ശരീരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു. രക്തത്തിൽ കുളിച്ചുകിടക്കുന്ന രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ വീണ് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മണ്ഡോദരി പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ ലങ്കാധിപതീ, ദേവേന്ദ്രനെയും യമനെയും കുബേരനെയും വരുണനെയും വരെ വിറപ്പിച്ച, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും കാൽക്കൽ കൊണ്ടുവന്ന അങ്ങയെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന് ഒരിക്കലും വധിക്കാൻ കഴിയില്ല! അങ്ങ് പരാജയപ്പെട്ടത് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ മുന്നിലല്ല. ആദിയും മദ്ധ്യവും അന്തവുമില്ലാത്ത സാക്ഷാൽ സനാതനനായ പരമാത്മാവ് (മഹാവിഷ്ണു) ആണ് രാമനായി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നത്. സമസ്ത ലോകങ്ങളുടെയും നന്മയ്ക്കായി, അങ്ങയെപ്പോലുള്ള അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കാനായി സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുഭഗവാൻ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചതാണ്. രാമനെ സേവിക്കാനായി വന്ന വാനരന്മാർ മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ ദേവന്മാരാണ്. പണ്ട് ജനസ്ഥാനത്തിൽ വെച്ച് പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെ രാമൻ ഒറ്റയ്ക്ക് വധിച്ചപ്പോൾത്തന്നെ രാമന്റെ ഈശ്വരീയത ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞതാണ്. എന്നാൽ അങ്ങയുടെ കാമവും അഹങ്കാരവും ആ സത്യം കാണാൻ അങ്ങയെ അനുവദിച്ചില്ല." തുടർന്ന് സീതാദേവിയെ അപഹരിച്ച രാവണന്റെ കൊടുംപാപത്തെയും അതിന്റെ കർമ്മഫലത്തെയും ഓർത്ത് മണ്ഡോദരി വിലപിച്ചു: "സൗന്ദര്യത്തിലോ, കുലീനതയിലോ, സ്നേഹത്തിലോ, ഭക്തിയിലോ ഞാൻ സീതയേക്കാൾ ഒട്ടും പിന്നിലായിരുന്നില്ല. എന്നിട്ടും മോഹം കാരണം അങ്ങ് എന്നെ അവഗണിച്ച് സീതയെ ആഗ്രഹിച്ചു. ഒരു പതിവ്രതയുടെ കണ്ണീർ വെറുതെ നിലത്തു വീഴില്ല; സീതാദേവിയുടെ ആ കണ്ണീർത്തുള്ളികളാണ് ഇന്ന് ലങ്കയെയും അങ്ങയുടെ വംശത്തെയും അങ്ങയെത്തന്നെയും അഗ്നിയായി എരിച്ചു കളഞ്ഞത്. നന്മ ചെയ്തവൻ നന്മയും തിന്മ ചെയ്തവൻ തിന്മയും അനുഭവിക്കും എന്ന കർമ്മനിയമം അങ്ങയുടെ കാര്യത്തിൽ സത്യമായി. അങ്ങ് ചെയ്ത മഹാപാപങ്ങളുടെ ഭാരമാണ് ഇന്ന് അങ്ങയെ ഈ അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചത്." ലങ്കയുടെ പ്രതാപവും മക്കളും ഭർത്താവും എല്ലാം ഒരൊറ്റ തെറ്റുകൊണ്ട് നഷ്ടപ്പെട്ടല്ലോ എന്ന് ഓർത്ത് മനംനൊന്ത് മണ്ഡോദരി രാവണന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് വീണ് ബോധരഹിതയായി. രാവണൻ മരിച്ചുവീണതുകണ്ട് വിഭീഷണൻ ദുഃഖം സഹിക്കാനാവാതെ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു.രാവണൻ്റെ ജഡം വിധിപ്രകാരം ദഹിപ്പിക്കാനും അന്തപ്പുര സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനും രാമൻ വിഭീഷണോട് കൽപ്പിച്ചു. എന്നാൽ അങ്ങേയറ്റം അധർമ്മിയായിരുന്ന, മറ്റുള്ളവരെ ദ്രോഹിച്ച ഒരു വ്യക്തിക്ക് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാൻ വിഭീഷണൻ ആദ്യം മടികാണിച്ചു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ പ്രശസ്തമായ ഒരു ഉപദേശം നൽകി: "മരണാന്താനി വൈരാണി നിർവൃത്തം നഃ പ്രയോജനം" (മരണത്തോടെ എല്ലാ ശത്രുതയും അവസാനിക്കുന്നു. നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായി. ഇവൻ എനിക്ക് സഹോദരനെപ്പോലെയാണ്, അതിനാൽ നീ ഇവന് അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക.) ശ്രീരാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിഭീഷണൻ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ, ഒരു മഹാരാജാവിന് നൽകേണ്ട എല്ലാ ബഹുമാനങ്ങളോടും കൂടി രാവണന്റെ ശവസംസ്കാരം നടത്തി. തുടർന്ന് ശ്രീരാമന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ലക്ഷ്മണൻ വിഭീഷണനെ ലങ്കയുടെ പുതിയ രാജാവായി കിരീടമണിയിച്ചു . വിജയശ്രീലാളിതനായ ശ്രീരാമൻ ഹനുമാനെ അയച്ച് ഈ സന്തോഷവാർത്ത സീതാദേവിയെ അറിയിച്ചു. വിഭീഷണൻ സീതയെ രാജകീയമായി അണിയിച്ചൊരുക്കി ശ്രീരാമന്റെ മുന്നിലെത്തിച്ചു. എന്നാൽ അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ മുഖത്ത് വലിയ ഗൗരവമായിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ അപവാദങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കാൻ വേണ്ടി ശ്രീരാമൻ പരുഷമായി സംസാരിച്ചു: "ഞാൻ ഈ യുദ്ധം ചെയ്തത് എന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ മാനം കാക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. അന്യനായ ഒരു പുരുഷന്റെ (രാവണന്റെ) വീട്ടിൽ ഇത്രയും കാലം കഴിഞ്ഞ നിന്നെ തിരികെ സ്വീകരിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല. നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം." ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹൃദയം തകർന്ന സീതാദേവി കണ്ണീരോടെ തന്റെ പാതിവ്രത്യം ലോകത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. ദേവി ലക്ഷ്മണനോട് അഗ്നികുണ്ഡം ഒരുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖത്തോടെ അഗ്നി ഒരുക്കി. സീതാദേവി കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് അഗ്നിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചു: "എന്റെ മനസ്സ് രാമനിൽ നിന്നും ഒരു നിമിഷം പോലും വ്യതിചലിച്ചിട്ടില്ല എന്നത് സത്യമാണെങ്കിൽ, അല്ലയോ അഗ്നിദേവാ, അങ്ങ് എന്നെ സംരക്ഷിച്ചാലും." ഇത്രയും പറഞ്ഞ് സീത ജ്വലിക്കുന്ന തീയിലേക്ക് എടുത്തുചാടി. അത് കണ്ട വാനരന്മാരും രാക്ഷസസ്ത്രീകളും അലമുറയിട്ടു കരഞ്ഞു . അത്രക്ക് ഉച്ചത്തിലുള്ള ഒരു വിലാപം ലോകത്ത് മുൻപ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല. സീതാദേവി അഗ്നിപ്രവേശം ചെയ്തപ്പോൾ, ദേവേന്ദ്രൻ, യമധർമ്മൻ, വരുണൻ, കുബേരൻ, പരമശിവൻ എന്നിവർക്കൊപ്പം സാക്ഷാൽ ബ്രഹ്മദേവനും ആകാശത്തുനിന്ന് ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ലങ്കയിലേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നു. ലോകസൃഷ്ടാവായ സാക്ഷാൽ പരമാത്മാവായിരുന്നിട്ടും, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ സീതയെ അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് വിധേയയാക്കുന്ന ശ്രീരാമന്റെ പെരുമാറ്റം കണ്ട് ദേവന്മാർ ചോദിച്ചു: "അല്ലയോ സർവ്വലോകനാഥാ, സമസ്ത പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയും സ്രഷ്ടാവും രക്ഷകനുമായ അങ്ങ് എന്തിനാണ് ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ പെരുമാറുന്നത്? സീത അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് അങ്ങ് എങ്ങനെയാണ് ഒരു ഭാവഭേദവുമില്ലാതെ നോക്കിനിൽക്കുന്നത്?" അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ വളരെ വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പിക്കൊണ്ട് ദേവന്മാരോട് പ്രശസ്തമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "ആത്മാനം മാനുഷം മന്യേ രാമം ദശരഥാത്മജം | സോഹം യശ്ച യതശ്ചാഹം ഭഗവാംസ്തദ് ബ്രവീതു മേ ||" (ഞാൻ എന്നെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനായും, ദശരഥമഹാരാജാവിന്റെ പുത്രനായ രാമനായും മാത്രമാണ് കാണുന്നത്. സത്യത്തിൽ ഞാൻ ആരാണ്? എവിടെ നിന്നാണ് ഞാൻ വന്നത്? ഭഗവാനേ, അങ്ങ് തന്നെ അത് എനിക്ക് വ്യക്തമാക്കി തന്നാലും). ശ്രീരാമന്റെ ഈ വിനയം നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മദേവൻ അത്യധികം ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ യഥാർത്ഥ ദിവ്യത്വം വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "അല്ലയോ രാമാ, നീ വെറുമൊരു മനുഷ്യനല്ല. സാക്ഷാൽ പരബ്രഹ്മവും, ശംഖ്-ചക്ര-ഗദാധാരിയുമായ ശ്രീമഹാവിഷ്ണുവാണ് നീ. ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത, സനാതനനായ സാക്ഷാൽ നാരായണനാണ് അങ്ങ്. അങ്ങയുടെ പ്രിയപത്നിയായ സീതാദേവി മറ്റാരുമല്ല, സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ അവതാരമാണ്. ലോകങ്ങളെ മുഴുവൻ ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്ന അധർമ്മിയായ രാവണനെ നിഗ്രഹിക്കാനും ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും വേണ്ടിയാണ് അങ്ങ് മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ദശരഥന്റെ മകനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചത്. ഇപ്പോൾ രാവണനെ വധിച്ച് അങ്ങയുടെ അവതാരലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ അങ്ങയുടെ ലീലകൾ പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ അങ്ങേക്ക് സ്വധാമമായ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം. അങ്ങയുടെ നാമവും ചരിതവും ഭക്തിയോടെ സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനവും ശാശ്വതമായ മുക്തിയും ലഭിക്കും." ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ മഹാസ്തുതിയിലൂടെ ശ്രീരാമൻ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണെന്ന് സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും വ്യക്തമായി. അഗ്നികുണ്ട്ഡത്തിൽ നിന്നും അഗ്നിദേവൻ സീതയെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ രാഘവാ,ഇതാ അങ്ങയുടെ ധർമ്മപത്നി സീത,ഇവൾ യാതൊരു കളങ്കവുമേൽക്കാത്തവളാണ്, ഇവൾ മനസ്സ് കൊണ്ടോ വാക്ക് കൊണ്ടോ പ്രവൃത്തി കൊണ്ടോ ഹൃദയം കൊണ്ടോ അങ്ങയെ വിട്ടു നടന്നിട്ടില്ല,സീതയെ അങ്ങ് സ്വീകരിക്കുക,എന്നോട് മറുത്തു ഒന്നും പറയേണ്ട,ഇതെൻ്റെ ഉത്തരവ് തന്നെ ആണ്." അഗ്നിദേവൻ,യാതൊരു പോറലുമേൽക്കാതെ സീതയെ രാമന് സമർപ്പിച്ചു. സീതയെ സസന്തോഷം സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് രാമൻ പറഞ്ഞു:"അല്ലയോ വഹ്നിദേവ,സീതയുടെ പരിശുദ്ധിയിൽ എനിക്ക് യാതൊരു സംശയവുമില്ല,മൂന്നുലോകത്തിനും സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിൽ വിശ്വാസമുണ്ടാകുന്നതിന് വേണ്ടിയാണ്,ഈ അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യാൻ സീതയെ ഞാൻ അനുവദിച്ചത്. സൂര്യനിൽ നിന്നും പ്രകാശത്തിന് വേർപെട്ടു നിൽക്കാൻ സാധിക്കാത്തത് പോലെ എന്നിൽ നിന്നും സീതയെ വേർപെടുത്താൻ യാതൊരു ശക്തിക്കും സാധ്യമല്ല." അനന്തരം അയോധ്യയിൽ ചെന്ന് രാജാവായി വാണു മാതാക്കളെയും സോദരന്മാരെയും പ്രജകളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുക എന്ന്, മഹാദേവൻ രാമനെ ആശീർവദിച്ചു.തുടർന്ന് സ്വർഗത്തിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി വന്ന ദശരഥ മഹാരാജാവും രാമനെയും സീതയെയും ലക്ഷ്മണനേയും അനുഗ്രഹിച്ചു.രാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ദശരഥൻ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ,അദ്ദേഹം പണ്ട് മരണത്തിന് തൊട്ടു മുൻപ് കൈകേയിക്കു നൽകിയ: "നിന്റെ പുത്രനോട് കൂടി നിന്നെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു" എന്ന ശാപം പിൻവലിക്കണമേയെന്നു രാമൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു.തൻ്റെ പ്രിയപുത്രൻറെ മഹത്വത്തിൽ സംപ്രീതനായ ദശരഥൻ അപ്രകാരം ചെയ്തു സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ദേവേന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ ശ്രീരാമനോട് വരം ചോദിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ ദേവേന്ദ്രനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത് ഇതായിരുന്നു: "എനിക്കുവേണ്ടി യുദ്ധം ചെയ്ത് ജീവൻ വെടിഞ്ഞ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട വാനരന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും ജീവിച്ചുവരണം." തൻ്റെ ആശ്രിതരോടുള്ള ശ്രീരാമന്റെ അളവറ്റ സ്നേഹം കണ്ട് അതികഠിനമായ ആ വരം ദേവേന്ദ്രൻ നൽകി. ആകാശത്തുനിന്ന് അമൃത് പെയ്തിറങ്ങി. അതോടെ യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ചുവീണ വാനരന്മാരെല്ലാം നല്ല ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണരുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണ ആരോഗ്യത്തോടെ, വലിയ സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു വന്നു. വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കാൻ പോവുകയായിരുന്നു. സമയത്തിന് അയോദ്ധ്യയിൽ എത്തിയില്ലെങ്കിൽ അനുജൻ ഭരതൻ അഗ്നിയിൽ ചാടി ജീവനൊടുക്കുമെന്ന് ശ്രീരാമന് അറിയാമായിരുന്നു. അതിനാൽ അതിവേഗം അയോദ്ധ്യയിൽ എത്താനായി വിഭീഷണൻ കുബേരന്റെ ദിവ്യവാഹനമായ 'പുഷ്പകവിമാനം' കൊണ്ടുവന്നു. മനസ്സുകൊണ്ട് വിചാരിക്കുന്നിടത്ത് അതിവേഗം പറന്നെത്താനും, എത്ര പേർ കയറിയാലും വീണ്ടും ഒരാൾക്ക് കൂടി ഇരിക്കാൻ സ്ഥലം സ്വയം വലുതാകാനും കഴിവുള്ള അത്ഭുത വാഹനമായിരുന്നു അത്. ശ്രീരാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും വിമാനത്തിൽ കയറി. അപ്പോൾ ശ്രീരാമന്റെ പട്ടാഭിഷേകം കാണാൻ തങ്ങൾക്കും ആഗ്രഹമുണ്ടെന്ന് സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും വിഭീഷണനും ജാംബവാനും മറ്റ് വാനരവീരന്മാരും പറഞ്ഞു. ശ്രീരാമൻ സന്തോഷത്തോടെ അവരെയെല്ലാം പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറ്റി. വിമാനം ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അവർ കടന്നുവന്ന വഴികളിലെ സേതുബന്ധനവും, ദണ്ഡകാരണ്യവുമെല്ലാം രാമൻ സീതയ്ക്ക് കാണിച്ച് കൊടുത്തു. കിഷ്കിന്ധയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ പോകുമ്പോൾ സീതാദേവി ഒരു ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു: "സുഗ്രീവ പത്നിയായ താര, രുമ തുടങ്ങിയ കിഷ്കിന്ധയിലെ വാനരസ്ത്രീകളെക്കൂടി നമുക്ക് അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകണം." സീതയുടെ ആഗ്രഹപ്രകാരം പുഷ്പകവിമാനം കിഷ്കിന്ധയിൽ ഇറങ്ങുകയും അവിടെയുള്ള സകല വാനരസ്ത്രീകളെയും പട്ടാഭിഷേകം കാണാനായി വിമാനത്തിൽ കയറ്റുകയും ചെയ്തു.{{തെളിവ്}} ===പട്ടാഭിഷേകം=== {{Unreferenced section}} പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ അയോദ്ധ്യ ലക്ഷ്യമാക്കി പറന്ന ശ്രീരാമനും സംഘവും പ്രയാഗയിലെ ഭരദ്വാജ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ ഇറങ്ങി. അന്ന് വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്ന ദിവസമായിരുന്നു. മഹർഷി അവരെ അതിഥികളായി സ്വീകരിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു. താൻ വന്ന വിവരവും വനത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങളും ഭരതനെ അറിയിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ അവിടെവെച്ച് ഹനുമാനെ അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് അയച്ചു. ഭരതന്റെ മുഖഭാവം ശ്രദ്ധിക്കണമെന്നും, അവന് രാജ്യം ഭരിക്കാൻ ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ താൻ കാട്ടിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങാമെന്നും രാമൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു. ഒരു മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് ഹനുമാൻ ആദ്യം ശൃംഗിവേരപുരത്തിൽ ചെന്ന് രാമന്റെ പ്രിയമിത്രമായ ഗുഹനെ കണ്ട് രാമൻ വരുന്ന വിവരം അറിയിച്ചു. തുടർന്ന് അയോദ്ധ്യയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഭരതന്റെ അരികിലെത്തി. അവിടെക്കണ്ട കാഴ്ച ഹനുമാനെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ഒരു രാജാവാകേണ്ട ഭരതൻ, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, മെലിഞ്ഞുണങ്ങി, ജടാവൽക്കലങ്ങൾ ധരിച്ച്, മരവുരിയുടുത്ത് രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾക്ക് കാവലിരുന്ന് ഒരു സന്യാസിയെപ്പോലെ ജീവിക്കുകയായിരുന്നു. ശ്രീരാമൻ സീതാദേവിക്കും ലക്ഷ്മണനുമൊപ്പം വരുന്നുണ്ടെന്ന വാർത്ത ഹനുമാൻ അറിയിച്ചപ്പോൾ, സന്തോഷം കൊണ്ട് ഭരതൻ ഹനുമാനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും വിലമതിക്കാനാവാത്ത സമ്മാനങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ശ്രീരാമൻ വരുന്ന വിവരമറിഞ്ഞ് ഭരതന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശത്രുഘ്നൻ അയോദ്ധ്യാ നഗരത്തെ ഒരുക്കാൻ തുടങ്ങി. വർഷങ്ങളായി ഉത്സവങ്ങളില്ലാതിരുന്ന അയോദ്ധ്യ വീണ്ടും ഉണർന്നു. നിരത്തുകൾ വൃത്തിയാക്കി പനിനീർ തളിച്ചു, വീടുകളിലും കൊട്ടാരത്തിലും കൊടിതോരണങ്ങൾ കെട്ടി, വഴികളിൽ പൂക്കൾ വിതറി. അയോദ്ധ്യയിലെ ജനങ്ങളും മന്ത്രിമാരും രാജമാതാക്കളായ കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൈകേയിയും എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട രാമനെ വരവേൽക്കാനായി വലിയ ആവേശത്തോടെ നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. പെട്ടെന്ന് ആകാശത്ത് സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന പുഷ്പകവിമാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ജനങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ രാമനാമം ജപിച്ചു. വിമാനം നന്ദിഗ്രാമത്തിൽ ഇറങ്ങിയതും, ഭരതൻ ഓടിച്ചെന്ന് രാമനെ വണങ്ങി. രാമൻ ഭരതനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് കെട്ടിപ്പിടിച്ച് വാത്സല്യത്തോടെ നെറുകയിൽ ചുംബിച്ചു. തുടർന്ന് ഭരതൻ താൻ പതിനാലു വർഷമായി പൂജിച്ചിരുന്ന രാമന്റെ പാദുകങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ശ്രീരാമന്റെ കാൽക്കൽ വെച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "ഭണ്ഡാരങ്ങളും ധാന്യപ്പുരകളും കൊണ്ട് സമൃദ്ധമായ അങ്ങയുടെ രാജ്യം ഇതാ ഞാൻ തിരികെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു.അങ്ങ് തന്ന ഈ വലിയ ചുമതല ഞാൻ ഭംഗിയായി നിറവേറ്റി. അങ്ങയെ രാജാവായി കാണുന്നതോടെ എന്റെ ജനനം സഫലമായി." ഭരതന്റെ ഈ സ്നേഹവും ഭക്തിയും കണ്ട് സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും കണ്ണീരണിഞ്ഞു. പുഷ്പകവിമാനത്തെ രാമൻ അതിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയായ കുബേരൻ്റെ പക്കലേക്ക് പറഞ്ഞയച്ചു. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സ്മരിച്ചാൽ രാമൻ്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കൊള്ളാമെന്ന് പുഷ്പകം രാമനോട് ഉണർത്തിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമനും സഹോദരന്മാരും വനവാസരൂപം ഉപേക്ഷിച്ച്, മുടിവെട്ടി കുളിച്ച്, രാജകീയ വസ്ത്രങ്ങളും വിലപിടിപ്പുള്ള ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു. സുമന്ത്രർ അതിമനോഹരമായ ഒരു രാജകീയ രഥം കൊണ്ടുവന്നു. ശ്രീരാമനും സീതാദേവിയും ആ രഥത്തിൽ കയറി. ആ രഥത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാൺ സാക്ഷാൽ ഭരതൻ പിടിച്ചു. ശത്രുഘ്നൻ രാമന് മീതെ വെൺകൊറ്റക്കുട ചൂടി. ലക്ഷ്മണനും വിഭീഷണനും ഇരുവശവും നിന്ന് വെഞ്ചാമരം വീശി. സുഗ്രീവൻ 'ശത്രുഞ്ജയൻ' എന്ന ആനയുടെ പുറത്തേറി. ഹനുമാനും മറ്റ് വാനരന്മാരും മനുഷ്യരൂപമെടുത്ത് അവർക്കൊപ്പം നടന്നു. വലിയ വാദ്യമേളങ്ങളുടെയും ജനങ്ങളുടെ ആഹ്ലാദപ്രകടനങ്ങളുടെയും അകമ്പടിയോടെ ആ മഹാഘോഷയാത്ര അയോദ്ധ്യയുടെ രാജവീഥികളിലൂടെ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അയോദ്ധ്യയിലെ കൊട്ടാരത്തിൽ ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ ശ്രീരാമനെയും സീതാദേവിയെയും രത്നഖചിതമായ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. വാനരന്മാർ നാല് സമുദ്രങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ഞൂറ് നദികളിൽ നിന്നും സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങളിൽ പുണ്യതീർത്ഥം കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. വസിഷ്ഠൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി തുടങ്ങിയ മഹർഷിമാർ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ അകമ്പടിയോടെ ആ തീർത്ഥം ഉപയോഗിച്ച് ശ്രീരാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു. തുടർന്നു വൈവസ്വതമനു, ഇക്ഷ്വാകു തുടങ്ങിയ സൂര്യവംശ രാജാക്കന്മാർ ചൂടിയതും ബ്രഹ്മാവിനാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതുമായ രത്നകിരീടം വസിഷ്ഠമഹർഷി ശ്രീരാമന്റെ ശിരസ്സിൽ അണിയിച്ചു. അതോടെ ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ മഹാരാജാവായി. ആകാശത്തുനിന്ന് ദേവന്മാർ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി. ദേവേന്ദ്രൻ വായുദേവൻ വഴി ഒരു ദിവ്യമായ സ്വർണ്ണമാലയും മുത്തുമാലയും രാമന് സമ്മാനിച്ചു. ശ്രീരാമൻ സുഗ്രീവൻ, അംഗദൻ, ജാംബവാൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാവർക്കും വിലയേറിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി. അവസാനം ശ്രീരാമൻ അത്യന്തം മനോഹരവും വിലപിടിപ്പുള്ളതുമായ ഒരു മുത്തുമാല സീതാദേവിക്ക് നൽകി. സീതാദേവി അത് കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞ ശേഷം ഊരി കയ്യിൽപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട് സഭയിലുള്ള എല്ലാവരെയും നോക്കി. ദേവിയുടെ മനസ്സറിഞ്ഞ രാമൻ പറഞ്ഞു: "സീതേ, നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനും, ശക്തിയും ബുദ്ധിയും ഭക്തിയുമുള്ള ആൾക്ക് നീ അത് നൽകുക." ഒട്ടും വൈകാതെ സീതാദേവി ആ ദിവ്യമായ മുത്തുമാല പ്രിയഭക്തനായ ഹനുമാന്റെ കഴുത്തിൽ അണിയിച്ചു. ആ മാലയണിഞ്ഞ് ഹനുമാൻ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ തിളങ്ങി വിഭീഷണനും സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും രാമന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ സ്വന്തം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. ശ്രീരാമൻ അയോദ്ധ്യയുടെ രാജാവായി ചുമതലയേറ്റതോടെ, ധർമ്മവും നീതിയും സമാധാനവും കളിയാടുന്ന, ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച ഭരണകാലമായ 'രാമരാജ്യം' ആരംഭിച്ചു. രാമരാജ്യത്തിൽ ആരും രോഗം വന്നോ പട്ടിണി കിടന്നോ ആയുസ്സ് തികയാതെ അകാലത്തിൽ മരിച്ചില്ല , മോഷണമോ അക്രമങ്ങളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, അനാഥരോ വിധവകളോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, പ്രകൃതിപോലും സമൃദ്ധിയായി നിലനിന്നു .{{തെളിവ്}} ലക്ഷ്മണൻ്റെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ഭരതനെ യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത ശ്രീരാമൻ ബ്രഹ്മയജ്ഞം , അശ്വമേധം,വാജപേയം തുടങ്ങിയ സകല സൽകർമ്മങ്ങളും ചെയ്തു. നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി. അനേകവർഷങ്ങൾ എല്ലാ മഹിമമകളോടും കൂടി രാമൻ ഭൂമി പാലിച്ചു. ==സീത പരിത്യാഗം - യാഥാർത്ഥ്യം== പ്രപഞ്ച നന്മയ്ക്കും ധർമ്മ സംസ്ഥാപനത്തിനും അവതാരവേളയിൽ വിഷ്ണു ഭഗവാനും ലക്ഷ്മി ദേവിയും വിരഹം സഹിക്കുന്നു. അതുപോലെയാണ് ശ്രീരാമനും സീത ദേവിയും. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സന്താനങ്ങളാണ് അവിടെ വസിക്കുന്ന പ്രജകൾ. പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും സ്ഥാനമാണ് മഹാരാജാവിനും മഹാറാണിയ്ക്കുമുള്ളത്. അവരാണ് പ്രജകളുടെ മാതൃക . അവരുടെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ജനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തും. സീതദേവിയ്ക്ക് നേരെ ആരോപണമുയർന്നപ്പോൾ , സീത ദേവി സ്വയം തന്നെ രാജ്യത്തിനും പ്രജകൾക്കും ഭർത്താവായ ശ്രീരാമനും വേണ്ടി രാജ്യമുപേക്ഷിക്കാൻ തയാറായി . ഇതിലൂടെ മഹാറാണിയുടെ കർത്തവ്യവും വിവാഹവേളയിൽ ഏത് ദുഃഖത്തിലും ഭർത്താവിനൊപ്പം ഉണ്ടാകുമെന്നും ഭർത്താവിന്റെ നല്ലതിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമെന്ന വാക്കും സീത ദേവി പാലിക്കുന്നു.താൻ കാരണം മറ്റുള്ളവർ തന്റെ ഭർത്താവിനെ അപമാനിക്കുന്നത് ദേവിയ്ക്ക് സഹിക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഗർഭിണിയായ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രീരാമൻ ഒട്ടും തയാറായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സീത ദൃഢനിശ്ചയമെടുത്തിരുന്നു. രാജ്യമുപേക്ഷിച്ച് സീതയോടൊപ്പം പോവാൻ തയാറായാൽ അയോധ്യയിലെ തങ്ങളുടെ പ്രജകളാകുന്ന സന്താനത്തിന് തെറ്റായ മാതൃകയാണ് കാട്ടികൊടുക്കുന്നതെന്നും സീത രാമനെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. തന്റെ അനുജന്മാർ രാജസിംഹാസനം ഏറ്റെടുക്കില്ലെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു. ഒടുവിൽ ശ്രീരാമൻ സീതയുടെ നിർണയം അംഗീകരിച്ചു എന്നാൽ സീതയുടെ പക്കൽ നിന്നും ഒരു വാക്ക് അദ്ദേഹം വാങ്ങി. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചതല്ലെന്നും താൻ കാരണമാണ് പോവുന്നതെന്നും കരുതണമെന്നാണ് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടത്. സീത നീറുന്ന മനസ്സോടെ പതിയുടെ ആവശ്യം അംഗീകരിച്ചു. ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ നോക്കുന്നത് സീതയുടെ പാതിവ്രത്യമാണ്. സീത സ്വയം രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ചു എന്ന് വന്നാൽ തെറ്റ് ചെയ്യാത്ത സീത കുറ്റക്കാരിയാകും. ഭർത്താവിന്റെ സാമീപ്യം ഏറ്റവും അവശ്യമായ തന്റെ ഗർഭിണിയായ ഭാര്യയെ, ഉപേക്ഷിക്കാൻ സാഹചര്യ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിനെ വിവശനാക്കിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആ കുറ്റം സ്വയം ഏറ്റെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു , വിവാഹ വേളയിൽ എത് സാഹചര്യത്തിലും കൂടെയുണ്ടാകും എന്ന വാക്ക് പാലിക്കാൻ കഴിയാത്ത പശ്ചാതാപത്തിൽ. ദാമ്പത്യ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പരസ്പരമുള്ള സ്നേഹവും വിശ്വാസവുമാണ്. രാമൻ ഒരിക്കൽപോലും സീതയെ അവിശ്വസിച്ചില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് മുഴുവൻ സീത മാത്രമായിരുന്നു. അശ്വമേധ യജ്ഞത്തിൽ ഭാര്യയുടെ സാന്നിധ്യം ആവശ്യമായിരുന്നു, എന്നിരുന്നാൽ കൂടി അദ്ദേഹം വേറെ വിവാഹം ചെയ്തില്ല, സീതയുടെ സ്വർണ പ്രതിമ തന്റെയൊപ്പം വയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. അതേപോലെ സീത പോയതിന് ശേഷം രാമൻ രാജകീയ ആർഭാടങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചില്ല. വനത്തിൽ സീത കഴിയുന്ന പോലെ തന്നെ അദ്ദേഹവും സാധാരണ ജീവിതം നയിച്ചു. അതേപോലെ സുരക്ഷിതമായ വാത്മീകി മഹർഷിയുടെ ആശ്രമ പരിസരത്താണ് സീതയെ ലക്ഷ്മണൻ രാമന്റെ അജ്ഞയാൽ ഉപേക്ഷിച്ചത്. ഇതിലൂടെയെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന് സീതയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത സ്നേഹമാണ് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത് . ഇതാണ് ശ്രീരാമനെ മര്യാദ പുരുഷോത്തമനാക്കി മാറ്റുന്നത്. അതേപേലെ സീതയെ പതിവ്രതാ രത്‌നമാക്കുന്നതും. അതേ പോലെ രണ്ടാമതൊരു അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് രാമൻ സീതയെ കൊണ്ട് ചെയ്യിപ്പിക്കാൻ തയാറായില്ല. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ഭാവിയിലും സ്ത്രീകൾ ചെറിയ തെറ്റിന് പോലും അഗ്നിപരീക്ഷ ചെയ്യേണ്ടതായി വരും. ഇങ്ങനെ തെറ്റായ ഒരു സന്ദേശം ഭാവി തലമുറയ്ക്ക് കൊടുക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചില്ല. ശ്രീരാമനും സീതയും അവരുടെ ഒരുമിച്ചുള്ള ജീവിതം പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ത്യാഗം ചെയ്തു. സ്വാർത്ഥതയേതുമില്ലാത്ത ശ്രീരാമൻ എന്നും മാതൃക ഭരണാധികാരിയാണ് . സീത പരിത്യാഗത്തിലൂടെ തന്റെ പുത്രന്മാർ സഹിക്കേണ്ടി വരുമായിരുന്ന പഴിയിൽ നിന്നും ശ്രീരാമൻ അവരെ സംരക്ഷിച്ചു. അതേപോലെ വാത്മീകി ആശ്രമം പോലെയൊരു ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലമാണ് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുത്തത്.ഇതിലൂടെ ശ്രീരാമൻ എന്ന സ്നേഹനിധിയായ പിതാവിനെയാണ് കാണുന്നത്. സീതയും രാമനും രണ്ടല്ല മറിച്ച് ഒന്നാണ്. ഇരുവരും രണ്ട് ശരീരമെങ്കിലും ഒരു മനമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സീതയുടെ നാമം രാമനു മുന്നിൽ ഉച്ചരിക്കുന്നത്. സീതയെയും രാമനെയും യഥാർത്തതിൽ മനസ്സിലാക്കത്തവരാണ് രാമന്റെ പ്രവൃത്തിയെ പഴിക്കുന്നത്. സീതയും രാമനും ഒരിക്കലും വേർപിരിയുന്നില്ല. ഭൂമിപ്രവേശം നടത്തിയ സീതയും സരയൂ നദിയിൽ ഭൗതികദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച ശ്രീരാമനും വൈകുണ്ഡത്തിൽ വെച്ച് സംഗമം ഉണ്ടാവുന്നു. ധർമപാലനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലീലകളാണ് എല്ലാം. ==പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ== ‘രാമായ രാമഭദ്രായ രാമചന്ദ്രായ വേധസേ<br /> രഘുനാഥായ നാഥായ സീതായപതയേ നമഃ‘ ’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘ ’ആപദാമപഹർത്താരം<br /> ദാതാരം സർവസമ്പദാം<br /> ലോകാഭിരാമം ശ്രീരാമം<br /> ഭൂയോ ഭൂയോ നമാമ്യഹം<ref>'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം</ref> == കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ == *[[തൃപ്രയാർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] *[[തൃശ്ശൂർ വടക്കുന്നാഥ ക്ഷേത്രം|തൃശൂർ വടക്കുംന്നാഥ ക്ഷേത്രം]] (ശ്രീരാമൻ ഇവിടുത്തെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്നാണ്) *[[തിരുവില്വാമല ശ്രീവില്വാദ്രിനാഥക്ഷേത്രം|തിരുവില്വാമല ശ്രീ വില്വാദ്രിനാഥ ക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|കടവല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[കുന്നംകുളം]], തൃശ്ശൂർ *[[ചടയമംഗലം ജടായു-രാമക്ഷേത്രം]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം ജില്ല|പാലാ രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, കോട്ടയം]] *[[രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം ജില്ല|രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം]] *[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം|ആലത്തിയൂർ ശ്രീരാമ ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] *[[തൃപ്പൂണിത്തുറ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]] *[[മാമ്മലശ്ശേരി ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം *[[വെളിനെല്ലൂർ ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[ഓയൂർ]], കൊല്ലം *[[തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി|തേനാരി ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[എലപ്പുള്ളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എലപ്പുള്ളി]], [[പാലക്കാട്‌ ജില്ല|പാലക്കാട്‌]] *[[പൂങ്കുന്നം സീതാരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശ്ശൂർ *[[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[തലശ്ശേരി]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] *[[ചെറുതാഴം രാഘവപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം|രാഘവപുരം (ഹനുമാരമ്പലം) ക്ഷേത്രം]], [[ചെറുതാഴം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചെറുതാഴം]], കണ്ണൂർ *[[തിരുവാറ്റ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം]] *[[വെന്നിമല ശ്രീരാമലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം|വെന്നിമല ശ്രീരാമ-ലക്ഷ്മണ ക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം *[[തിരുമണിവെങ്കിടപുരം ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], കോട്ടയം *ഭജനമഠം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, പണിമൂല, തിരുവനന്തപുരം *രാമപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോഴിമണ്ണ, കോഴിക്കോട് *തിരുവനന്തപുരം ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം (പദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം) *വർക്കല ജനാർദ്ദനസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീരാമൻ ഉപദേവൻ) *വെട്ടയ്ക്കൽ ശ്രീരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ചേർത്തല, ആലപ്പുഴ (ഹനുമാൻ ഉപദേവൻ) *രാമക്കൽ മേട് ശ്രീരാമ-ദുർഗ്ഗാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി == ഇവയും കാണുക == * [[രാമായണം]] * [[സീത]] == അവലംബം == {{reflist|2}} {{VishnuAvatars}} {{രാമായണം}} {{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}} {{Commonscat|Rama}} {{Authority control}} {{Hinduism-stub}} [[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]] [[വർഗ്ഗം:രാമായണത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വൈഷ്ണവ മതം]] [[വർഗ്ഗം:വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരങ്ങൾ]] sfz9s30r529oq33bfluvef9yilnc2wv 0 11657 4673425 4671440 2026-10-04T16:18:16Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673425 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Divyadesams}} [[ചിത്രം:Lakshmi Vishnu.jpg|thumb|250px|വൈകുണ്ഠപെരുമാളും ദേവിയും ഗരുഡാസന്നരായി]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയൊട്ടാകെ]] [[മഹാവിഷ്ണു]] പ്രതിഷ്ഠയായുള്ള 108 [[ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രങ്ങളാണ്‌]] ദിവ്യദേശങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. [[ആൾവാർ|ആൾവാർമാരുടെ]] സംഭാവനയാണ്‌‍ പ്രസ്തുത ക്ഷേത്രങ്ങളെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. [[സമുദ്രം|മഹാസമുദ്രങ്ങളാലും]], [[നദി|പുഴകളാലും]] [[തടാകം|തടകങ്ങളാലും]] ചുറ്റപ്പെട്ട [[ഭാരതം|ഭാരത ഭൂമി]] മാനവ സംസ്കാരത്തിൻറെ ഈറ്റില്ലം കൂടിയാണ്. നമ്മുടെ സംസ്കാരത്തിൻറെ ഉറവിടം ശ്രദ്ധേയമായ ഭൂതകാലത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതാണ്. അതിൽ ഏറ്റവും വലുതാണ് ഭാരതീയൻറെ ആരാധനാ മനോഭാവം. നമ്മുടെ മഹത്തായ ദർശനങ്ങളെ കണ്ടെത്തുന്നതിലും പരിപാലിയ്ക്കുന്നതിലും ഭാരതത്തിലെ ഋഷിവര്യന്മാർ വളരെയധികം ശ്രദ്ധ പതിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിലോരു പ്രത്യേക സ്ഥാനം തന്നെ [[ആൾവാർ|ആൾവാർമാർക്കുണ്ട്]]. ഭക്തിയുടെ അങ്ങേക്കര കണ്ടറിഞ്ഞ മഹാ ത്യാഗികളാണവർ. അവരുടെ സംഭവനയാണ് ഭാരത്തിലോട്ടാകെ ഇന്നുനാം കാണുന്ന '''108 വിഷ്ണു സ്ഥാനങ്ങളായ, ദിവ്യദേശങ്ങൾ'''. ഇത് ഭാരതത്തിലങ്ങോളമിങ്ങോളം വിതറി കിടക്കുന്നു. എല്ലാ ഹൃദയങ്ങളിലും മനസ്സുകളിലും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന പരമാത്മാവായ ഭഗവാൻ സാക്ഷാൽ [[മഹാവിഷ്ണു|ആദിനാരായണൻ]] തെക്ക് [[കന്യാകുമാരി]] മുതൽ വടക്ക് [[ഹിമാലയം|ഹിമാലയസാനുക്കൾ]] വരെ വ്യത്യസ്തങ്ങളായ സ്ഥലങ്ങളിൽ വിവിധങ്ങളായ തിരുരൂപങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഈ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ നാരായണന്റെ ഹംസങ്ങളായ ആൾവാർമാർ മംഗളശാസനം പാടി ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ച 108 ദിവ്യധാമങ്ങളാണുള്ളത്. ഈ 108 വിഷ്ണുധാമങ്ങളാണ് ദിവ്യദേശങ്ങളെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. പ്രസ്തുത സ്ഥലങ്ങളിലെല്ലാം ഭഗവാൻ ഓരോ തിരുരൂപങ്ങളിലാണ് അവതരിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. അവ ഇപ്രകാരമാണ്: * ഈ 108 ദിവ്യദേശങ്ങളെ പലരീതിയിൽ തരം തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. == പ്രദേശങ്ങൾ == വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിലുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങളെ ഏഴായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവ ഇപ്രകാരമാണ്. * തൊണ്ടൈനാട് ക്ഷേത്രങ്ങൾ -- (22) * ചോഴനാട് ക്ഷേത്രങ്ങൾ -- (40) * നടൂനാട് ക്ഷേത്രങ്ങൾ-- (2) * [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യനാട്]] ക്ഷേത്രങ്ങൾ -- (18) * [[മലനാട് വൈഷ്ണവതിരുപ്പതികൾ]] -- (13) * വടുനാട് ക്ഷേത്രങ്ങൾ -- (11) * വിണ്ണുലഗനാട് ക്ഷേത്രങ്ങൾ -- (2) == പ്രതിഷ്ഠാരീതി == ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ വിഷ്ണുപ്രതിഷ്ഠ [[കന്യാകുമാരി]] മുതൽ [[ഹിമാലയം|ഹിമാലയം]] വരെ വ്യത്യസ്തങ്ങളായ സ്ഥലങ്ങളിൽ വിവിധങ്ങളായ രൂപങ്ങളിലാണു കാണപ്പെടുന്നത്. അവ മൂന്നു രീതിയിലായി കണക്കാക്കുമ്പോൾ ഇപ്രകാരമാണ്‌ * കിടക്കുന്ന രുപത്തിൽ -- 27 ദിവ്യദേശങ്ങളിൽ * ഇരിയ്ക്കുന്ന രൂപത്തിൽ -- 21 ദിവ്യദേശങ്ങളിൽ * നിൽക്കുന്ന രുപത്തിൽ -- 60 ദിവ്യദേശങ്ങളിൽ. == ദർശനദിശ == ദർശനദിശയുടെ അടിസ്ഥനത്തിൽ 108 തിരുപ്പതികളെ തരംതിരിക്കുമ്പോൾ അവ ഇപ്രകാരമാണ്. * കിഴക്ക് ദിശയിലേയ്ക്ക് -- 79 ദിവ്യദേശങ്ങളിൽ * പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിലേയ്ക്ക് -- 19 ദിവ്യദേശങ്ങളിൽ * വടക്ക് ദിശയിലേയ്ക്ക് -- 3 ദിവ്യദേശങ്ങളിൽ * തെക്ക് ദിശയിലേയ്ക്ക് -- 5 ദിവ്യദേശങ്ങളിൽ == ദിവ്യദേശങ്ങളുടെ പട്ടികയും, പ്രതിഷ്ഠയും == 108 ദിവ്യദേശങ്ങളിൽ സിംഹഭാഗവും [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാട്ടിലാണ്]]. 86 എണ്ണമാണ് തമിഴ്നാട്ടിലുള്ളത്. ബാക്കിയുള്ളവ 22 എണ്ണത്തിൽ ഇരുപതെണ്ണം [[കേരളം]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]], [[ഗുജറാത്ത്]], [[ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലായും [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലായും]] ചിതറിക്കിടക്കുന്നു. കേരളത്തിൽ 11 ദിവ്യദേശങ്ങളുണ്ട് (മലനാട്ട് തിരുപ്പതികൾ വാസ്തവത്തിൽ 13 ആണെങ്കിലും [[കന്യാകുമാരി ജില്ല]]യുടെ ഭാഗങ്ങളായ [[തിരുപ്പതിസാരം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം|തിരുപ്പതിസാരവും]], [[തിരുവട്ടാർ ആദികേശവക്ഷേത്രം|തിരുവട്ടാറും]] ഇപ്പോൾ തമിഴ്നാട്ടിലാണ്). ആന്ധ്രാപ്രദേശിൽ രണ്ടും, ഗുജറാത്തിൽ ഒന്നും, ഉത്തർപ്രദേശിൽ നാലും, ഉത്തരാഖണ്ഡിൽ മൂന്നും ദിവ്യദേശങ്ങളുണ്ട്. ഒരു ക്ഷേത്രം നേപ്പാളിലാണ്. ബാക്കിയുള്ളവ ഭഗവാന്റെ വാസസ്ഥാനങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്ന [[പാൽക്കടൽ|പാൽക്കടലും]], [[വൈകുണ്ഠം|വൈകുണ്ഠവുമാണ്]]. എടുത്തുപറയേണ്ട ഒരു വസ്തുതയെന്തെന്നാൽ, ഇന്ന് രാജ്യത്ത് അറിയപ്പെടുന്ന ഒരുപാട് പ്രസിദ്ധ വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങൾ (ഉദാ: [[ഗുരുവായൂർ]], [[ഉഡുപ്പി]], [[പുരി]], [[പണ്ഡർപൂർ]]) ഈ പട്ടികയിലില്ല എന്നതാണ്. ഈ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ആഴ്വാർമാരുടെ കാലത്ത് നിലവിലുണ്ടായിരുന്നിരിയ്ക്കാനോ, നിലനിന്നിരുന്നെങ്കിൽ തന്നെയും പ്രസിദ്ധമാകാനോ സാദ്ധ്യതയില്ല എന്നതാണ് കാരണം. ഈയൊരർത്ഥത്തിൽ, ദിവ്യദേശങ്ങൾ അക്കാലത്ത് പുരാണങ്ങൾ വഴിയും മറ്റും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങളാകാനാണ് സാദ്ധ്യത. ദിവ്യദേശങ്ങളിൽ പെടാത്ത പ്രസിദ്ധ വൈഷ്ണവക്ഷേത്രങ്ങൾ 'അഭിമാനസ്ഥലങ്ങൾ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. {| class=wikitable sortable |- style=background:#FFC569 ! scope=col | ക്രമ സംഖ്യ ! scope=col | '''ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാമം''' ! scope=col | '''സ്ഥലം''' ! scope=col class=unsortable | '''ചിത്രം''' ! scope=col | '''പ്രധാന ദേവതകൾ''' ! scope=col | '''കുറിപ്പുകൾ/വിശ്വാസങ്ങൾ''' ! scope=col| '''ആഴ്വാർമാർ''' |- align =center |- style=background:#ffe; |- |1 | [[ശ്രീരംഗം രംഗനാഥസ്വാമിക്ഷേത്രം]] | [[ശ്രീരംഗം]], [[തിരുച്ചിറപ്പള്ളി ജില്ല]]<br>[[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌ നാട്]]<br>{{coord|10.8625| 78.689722}} |[[File:Srirangam14.jpg|130px|center]] | രംഗനാഥൻ<br>രംഗനായകി |Srirangam temple is often listed as the largest functioning [[Hindu temple]] in the world, the still larger [[Angkor Wat]] being the largest existing temple. The temple occupies an area of 156 acres (631,000 m²) with a perimeter of 4,116m (10,710 feet) making it the largest temple in India and one of the largest religious complexes in the world.<ref>{{cite book |last1=Mittal |first1=Sushil |first2=G. R.|last2= Thursby|page=456|url=https://books.google.com/books?id=fz6KBkgEacAC&pg=PA456&dq=The+Hindu+World+%2B+srirangam&hl=en&sa=X&ei=xol2UvyYIajKsQSelICABA&ved=0CDoQ6AEwAA#v=onepage&q=The%20Hindu%20World%20%2B%20srirangam&f=false |title=The Hindu World|year=2005 |publisher=Routelge |location=New York |isbn=0-203-67414-6}}</ref><ref>{{cite book |last=Vater |first=Tom |title=Moon Spotlight Angkor Wat|url=https://archive.org/details/moonspotlightang0000unse |year=2010 |publisher=Perseus Books Group |location=USA |isbn=9781598805611|page=[https://archive.org/details/moonspotlightang0000unse/page/40 40]}}</ref> The annual 21 day festival conducted during the Tamil month of ''Margazhi'' (December–January) attracts 1 million visitors.<ref>{{cite book |last=Jones |first=Victoria|page=4 |title=Wonders of the World Dot-to-Dot|year=2004 |publisher=Sterling Publishing Co., Inc. |location=New York |isbn=1-4027-1028-3}}</ref> |[[Periyalvar]]<br/>[[Aandaal]]<br/>[[Kulasekara Alvar]]<br/>[[Thirumalisai Alvar]]<br/>[[Thondaradippodi Alvar]]<br/>[[Thiruppaan Alvar]]<br/>[[Thirumangai Alvar]]<br/>[[Poigai Alvar]]<br/>[[Bhoothathalvar]]<br/>[[Peyalvar]]<br/>[[Nammalvar]] |- |2 | [[Sri Azhagiya Manavala Perumal Temple]] | [[Uraiyur]], [[Trichy district]]<br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.82| 78.67}} | [[File:Nachiyar4.jpg|130px|center]] | Kamalavalli Vasalakshmi<br>Azhagiya Manavala Perumal | The temple locally called Nachiyar Koil and is one of the few ''Divyadesams'' where the goddess has prominence over Vishnu.<ref>{{cite news|title=Unique drama unfolds during procession|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/unique-drama-unfolds-during-procession/article4244915.ece|last=S.|first=Prabhu|work=[[The Hindu]]|date=27 December 2012|accessdate=2013-09-09}}</ref><ref>{{cite news|title=Unique drama unfolds during procession|url=http://www.hindu.com/fr/2005/04/08/stories/2005040800110300.htm|work=[[The Hindu]]|date=8 April 2005|accessdate=2013-09-09|archive-date=2013-01-25|archive-url=https://archive.today/20130125070614/http://www.hindu.com/fr/2005/04/08/stories/2005040800110300.htm|url-status=dead}}</ref>The temple is believed to be the birthplace of [[Thiruppaan Alvar]], one of the twelve [[Azhwar]] saints belonging to the 6th-8th centuries. In Srirangam, the yearly birth festival of Tirupannazhwar is celebrated wit [[Vishvarupa|Viswaroopa]] [[Darsana|darshan]] of Ranganatha at the sanctum on the occasion of his birthday. The festive idol of Tiupannazhwar is taken from the temple to Srirangam.<ref>{{cite news|title=Ranganatha suffered his pain|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ranganatha-suffered-his-pain/article2778704.ece|work=[[The Hindu]]|date=6 January 2012|accessdate=2013-07-21|last=S.|first=Prabhu}}</ref> |[[Kulasekara Alvar]] - 11<br/>[[Thirumangai Alvar]] - 13 |- |3 | [[Uthamar Kovil]] | [[Bhikshandar Kovil]], [[Trichy district]]<br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.49| 78.81}} | [[File:uthamarkoil1.jpg|130px|center]] | Poornaavalli <br/>Purushothama Perumal | The temple is only a few of the temples that are dedicated to the Hindu god [[Trimurti]] (trinity) namely [[Vishnu]], [[Shiva]] and [[Brahma]]. As per Hindu legend, the temple is believed to have been constructed by [[Janaka]]r, the king of Janakapuri and the father of [[Sita]] from the epic [[Ramayana]]. [[Thirumangai Azhwar]] is believed to have resided in the temple to build the surrounding walls of the [[Srirangam Ranganathaswamy temple]].<ref name=hindu1>{{cite news|title=Temple for the Great Trinity|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/03/21/stories/2003032101220600.htm|work=[[The Hindu]]|date=21 March 2003|last=T.A.|first=Srinivasan|accessdate=2013-09-09|archive-date=2003-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20031013112053/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/03/21/stories/2003032101220600.htm|url-status=dead}}</ref> |Thirumangai Alvar - 10 |- |4 | [[Pundarikakshan Perumal Temple]] | [[Thiruvellarai]], [[Trichy district]]<br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.96| 78.67}} | [[File:Tiruvellarai1.jpg|130px|center]] | Rakthapankajavalli <br/>Pundarikaksha Perumal | Pundarikakshan Perumal temple is believed to have been built by the [[Pallava]] king Dantivarman (796–847 AD).<ref>{{cite book|title=Fluid Signs: Being a Person the Tamil Way|last=Daniel|first=Val |publisher=University of California Press|url=https://books.google.com/books?id=KwZatzse3CsC&pg=PA139&dq=tiruvellarai&hl=en&sa=X&ei=DH5YUczHEoXm8gSW3YCIAg&ved=0CEIQ6AEwAg#v=onepage&q=tiruvellarai&f=false|year=1984|isbn=9780520061675|pages=139–140}}</ref><ref>{{cite book|title=South-Indian inscriptions, Volumes 9–10|last=Hultzsch|first=Eugen|page=298|url=https://books.google.com/books?id=MlpBAQAAIAAJ&pg=PA298&dq=tiruvellarai&hl=en&sa=X&ei=DH5YUczHEoXm8gSW3YCIAg&ved=0CFMQ6AEwBQ#v=onepage&q=tiruvellarai&f=false|publisher=Superintendent, Gov't press|year=1890}}</ref>A [[swastika]]-shaped temple tank built during 800 AD is present in the south-western corner of the street around the temple. It has four stepped gateways, each having 51 steps. The tank is believed to have been built by Kamban Araiyan during the reign of Dantivarman. In modern times, it is maintained by the Department of Archaeology of the Government of Tamil Nadu. The temple complex covers an area of {{convert|2.62|ha|acre|abbr=on}}, while the tank covers an area of {{convert|0.1256|ha|acre|abbr=on}}.<ref name=Arch>{{cite web|title=Swastik Well, Tiruvellarai|url=http://www.tnarch.gov.in/cons/tank/tank2.htm|publisher=Department of Archaeology, Government of Tamil Nadu|accessdate=2013-07-07}}</ref><ref name=hindu2>{{cite news|title=Pallava-built tank plagued by vandalism at Tiruvellarai|work=The Hindu|date=2008-05-17|last=M.|first=Balaganessin|accessdate=2013-03-04|location=Tiruchi|url=http://www.hindu.com/2008/05/17/stories/2008051754240600.htm|archive-date=2008-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080520052836/http://www.hindu.com/2008/05/17/stories/2008051754240600.htm|url-status=dead}}</ref>The chariot festival is unique in the state as a community feast is offered by several individuals and committees, a custom many centuries old.<ref>{{cite news|title=Hundreds pull temple car|work=The Hindu|date=2010-04-09|accessdate=2013-03-04|location=Tiruchi|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/article392486.ece?textsize=small&test=2|archive-date=2014-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102200226/http://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/article392486.ece?textsize=small&test=2|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Devotees pull temple car|work=The Hindu|date=2012-03-19|accessdate=2013-03-04|location=Tiruchi|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article3011461.ece?textsize=small&test=2|archive-date=2014-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102194100/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article3011461.ece?textsize=small&test=2|url-status=dead}}</ref> | Thirumangai Alvar - 10 <br> Periazhwar - 10 |- |5 | [[Vadivazhagiya Nambi Perumal Temple]] | [[Anbil]], [[Trichy district]]<br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.867735|78.882171}} | [[File:Tiruanbil4.jpg|130px|center]] | Soundaryavalli <br/>Sundaramoorthaye Poornaya Perumal | King [[Sundara Chola]] who ruled the area was a devotee of the temple and during each of his innumerable victories in wars, he showered a lot of wealth on this temple. His prime minister Anirudha Brahmarayar is believed to be from Anbil, the village where the temple is located. The copper plates having the records from the Chola period from Anbil indicate generous contribution from the [[Medieval Cholas]] indicate various gifts to the temple.<ref>{{cite web|title=Sri Sundararaja Perumal temple|publisher=Dinamalar|url=http://temple.dinamalar.com/en/new_en.php?id=167|accessdate=2013-09-09}}</ref><ref>{{cite book|title=South Indian Shrines: Illustrated|publisher=Asian Educational Services|page=533|url=https://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA242&dq=govindaraja+perumal+temple&hl=en&sa=X&ei=221IUo_pJ4OG9QS9noGoAg&ved=0CDQQ6AEwAQ#v=onepage&q=govindaraja%20perumal%20temple&f=false|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|isbn=9788120601512|location=New Delhi|year=1982}}</ref> |Thirumazhisai Azhwar - 2 |- |6 | [[Appakkudathaan Perumal Temple]] | [[Koviladi]], [[Trichy district]]<br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.839307|78.889073}} | [[File:Koviladi1.jpg|130px|center]] | Indravalli <br/> Appala Ranganatha Perumal | The temple has inscriptions from the 18th year of the reign of [[Aditya I|Aditya Chola]].<ref>{{cite book|title=The Pallavas|first=Tony|last=Jouveau-Dubreuil|year=1994|isbn= 81-206-0574-8|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|url=https://books.google.com/books?id=6o9XCT3XiaMC&pg=PA77&dq=koviladi&hl=en&sa=X&ei=RwaFUYG8EIi28wTfo4CQDw&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=koviladi&f=false|page=77}}</ref> The recorded inscriptions in this temple are numbered 283, 300, 301 and 303 of 1901.<ref>{{cite book|first=G.|last= Jouveau-Dubreuil|title=Pallava Antiquities – 2 Vols.|url=https://books.google.com/books?id=itsryymCeLgC&pg=PA13&dq=koviladi&hl=en&sa=X&ei=RwaFUYG8EIi28wTfo4CQDw&ved=0CFEQ6AEwBw#v=onepage&q=koviladi&f=false|year=1994|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-0571-8|page=13}}</ref> The temple is one of the five [[Pancharanga Kshetrams]] (also called ''Pancharangams'', meaning the five Rangams or Ranganathas), a group of five Hindu temples on the banks of the [[Kaveri|Kaveri River]] dedicated to Ranganatha, a form of Vishnu.<ref name=hindu>{{cite news|title=Restoring the glory of a temple|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/restoring-the-glory-of-a-temple/article672107.ece|work=[[The Hindu]]|last=S.|first=Prabhu|date=16 September 2010|accessdate=2013-09-09}}</ref><ref>{{Cite book |last=Soundara Rajan |first=Kodayanallur Vanamamalai |authorlink= |coauthors= |title=Concise classified dictionary of Hinduism|year=2001|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi |isbn=81-7022-857-3|page=65|url=https://books.google.com/books?id=lAWS49f8HKoC&pg=PA65&dq=koviladi&hl=en&sa=X&ei=myCFUdLlCoGo9gSP1oAw&ved=0CEkQ6AEwBTgK#v=onepage&q=koviladi&f=false}}</ref> |[[Periyalvar]]- 33 <br/> [[Tirumangai Alvar|Thirumangai Azhwar]]<br/> [[Thirumalisai Alvar]] <br/> [[Nammazhwar]] |- |7 | [[Hara Saabha Vimocchana Perumal Temple]] | [[Kandiyur]], [[Thanjavur district]]<br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.860255|79.108891}} | [[File:Tirukandiyur.jpg|130px|center]] | Indravalli <br/> Appala Ranganatha Perumal | Since Vishnu relieved (''vimochana'') the sin (''saabha'') of Shiva (also called Hara), the temple is called Hara Saabha Vimochana Temple.<ref>{{cite news|title=Temple for the Great Trinity|url=http://www.thehindu.com/2005/06/11/stories/2005061111020300.htm|work=[[The Hindu]]|date=11 June 2005|accessdate=21 February 2016}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | |- |8 |[[Thirukkoodaloor|Thirukoodalur]] |Aduthurai<br>, [[Thanjavur district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.925152| 79.203532}} |[[File:Aduthurai perumal1.jpg|130px|center]] |Padmasani<br>Jagathrakshaga Perumal | | |- |9 |[[Gajendra Varadha Temple|Thirukavithalam]] |[[Kapisthalam]]<br>, [[Thanjavur district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.946890| 79.256512}} |[[File:009 - Thiru Kavithalam.jpg|130px|center]] |Ramamanivalli<br>Gajendravaradha Perumal | | |- |10 |[[Thirupullabhoothangudi Temple|Thiruppullamboothangudi]] |[[Pullabhoothangudi]]<br>, [[Thanjavur district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.971596| 79.303415}} | |Hemabja<br>Thrudathanvee Ramabadhra Perumal | | |- |11 |[[Thiru Aadanoor Temple|Thiruaadhanur]] |[[Adanur]],<br> [[Thanjavur district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.976470| 79.313454}} |[[File:Adhanur perumal.jpg|130px|center]] |Ranganayagi<br>Varshakalathinayaka Perumal | | |- |12 |[[Sarangapani Temple|Thirukudanthai]] |[[Kumbakonam]], [[Thanjavur district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.959649| 79.374999}} |[[File:Gopuras in Kumbakonam - India.JPG|130px|center]] |Komalavalli<br>Aparyapthamrutha Perumal | | |- |13 |[[Uppiliappan Temple|Thiruvinnagar]] |[[Tirunageswaram]], [[Thanjavur district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.961570| 79.432080}} |[[File:Uppiliappan koil3.JPG|130px|center]] |Boodevi<br>Lavanavarjitha Srinivasa Perumal | | |- |14 |[[Nachiyar Koil|Thirunaraiyur]] |[[Nachiyar Kovil]], [[Thiruvarur district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.915844| 79.445554}} |[[File:Nachiyar Kovil (13).jpg|130px|center]] |Vanjulavalli<br>Srinivasa Perumal | | |- |15 |[[Tirucherai Saranathan Temple|Thirucherai]] |[[Tirucherai]], [[Thiruvarur district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.879135| 79.454402}} |[[File:Thirucherai (9).jpg|130px|center]] |Saranayagi<br>Saranatha Perumal | | |- |16 |[[Thirunandipura Vinnagaram|Thirunandhipura Vinnagaram]] |Nathan Kovil,<br> [[Thiruvarur district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.922075| 79.372192}} |[[File:Natankovil1.jpg|130px|center]] |Shenbagavalli<br>Jagannatha Perumal | | |- |17 |[[Kola Valvill Ramar Temple, Tiruvelliyangudi|Thiruvelliyangudi]] |Thiruvelliyangudi,<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.056687| 79.443095}} |[[File:Velliyangudi temple.jpg|130px|center]] |Maragadhavalli<br>Srungarasundara Danushbani Ramaya Perumal | | |- |18 |[[Bhaktavatsala Perumal temple, Tirukannamangai|Thirukannamangai]] |Thirukannamangai,<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.799552| 79.586645}} |[[File:Thirukannamangai2.JPG|130px|center]] |Abishegavalli<br>Bhaktavatsala Perumal | | |- |19 |[[Neelamegha Perumal Temple|Thirukannapuram]] |Tirukannapuram,<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.868499| 79.704266}} |[[File:Tirukannapuram9.JPG|130px|center]] |Kannapura<br>Sowriraja Perumal | | |- |20 |[[Loganatha Perumal Temple|Thirukannangudi]] |Tirukannankudi,<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.757222| 79.763290}} | |Loganayagi<br>Lokanatha Perumal | | |- |21 |[[Soundararajaperumal Temple, Nagapattinam|Thirunagai]] |[[Nagapattinam]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.759830| 79.843706}} |[[File:Thirunagai8.JPG|130px|center]] |Soundaryavalli<br>Soundararaja Perumal | | |- |22 |[[Thanjai Mamanikoil|Thiruthanjai Mamanikoil]] |[[Thanjavur]],<br> [[Thanjavur district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.815669| 79.138677}} | |Rakthapankajavalli<br>Neelamega Perumal | | |- | |[[Thanjai Mamanikoil|Manikundram]] |Thanjavur,<br> Thanjavur district, <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.816923| 79.137229}} | |Ambujavalli<br>Maniparvatha Perumal | | |- | |[[Thanjai Mamanikoil|Thanjaiyali Nagar]] |Thanjavur,<br> Thanjavur district, <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.816022| 79.139155}} | |Thanjanayagi<br>Narasimha Perumal | | |- |23 |[[Sri Devaadi Raja Perumal Temple (Thiruvazhunthoor)|Thiruvazhundur]] |[[Theranzhdur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.046532| 79.579468}} |[[File:Therazhunthur 3.jpg|130px|center]] |Rakthapankajavalli<br>Devadhiraja Perumal | | |- |24 |[[Sthalasayana Perumal Temple, Tirusirupuliyur|Thiruchirupuliyur]] |[[Thirusirupuliyur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|10.991202| 79.669440}} |[[File:Tiruchirupuliur4.jpg|130px|center]] |Dhayanayagi<br>Krupasamudra Perumal | | |- |25 |[[Thalai Sanga Nanmathiyam|Thiruthalaichanga Nanmadiyam]] |Thalachangadu,<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.129789| 79.785252}} | |Siras sanga<br>Chandrasabahara Perumal | | |- |26 |[[Parimala Ranganatha Perumal Temple|Thiruindalur]] |Indalur,<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.07479| 79.73170}} | |Pundareegavalli<br>Parimalaranganatha Perumal | | |- |27 |[[Kazheesirama Vinnagaram|Thirukazhicheerama Vinnagaram]] |[[Sirkazhi]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.07479| 79.731704}} |[[File:Thadalankoil (10).jpg|130px|center]] |Loganayagi<br>Lokanatha Thrivikrama Perumal | | |- |28 |[[Thirukkavalampadi|Thirukkavalambadi]] |[[Thirunangur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.1769| 79.7824}} |[[File:Thirukavalambadi2.jpg|130px|center]] |Pankajavalli<br>Gopala Krishna Perumal | | |- |29 |[[Thiruarimeya Vinnagaram]] |[[Thirunangur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.17768| 79.78152}} |[[File:Arimeya Vinnagaram - Kuamadukoothan5.jpg|130px|center]] |Amrudhagadavalli<br>Gadakeli Narthanaya Perumal | | |- |30 |[[Thiru Vanpurushothamam|Thiruvanpurushothamam]] |[[Thirunangur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.178783| 79.776690}} |[[File:Thrivuanpurushotam2.jpg|130px|center]] |Purushothama<br>Purushothama Perumal | | |- |31 |[[Thiruchsemponsey|Thirusemponsaikoil]] |[[Thirunangur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.178446| 79.779651}} |[[File:Thiruchsemponsey2.jpg|130px|center]] |Sweda Pushpavalli<br>Hemaranganatha Perumal | | |- |32 |[[Thirumanimadam|Thirumanimadakoil]] |[[Thirunangur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.173971| 79.776872}} |[[File:Narayana Perumal5.jpg|130px|center]] |Pundareegavalli<br>Sashvatha Deepaya Narayana Perumal | | |- |33 |[[Thiruvaikunda vinnagaram|Thiruvaigunda Vinnagaram]] |[[Thirunangur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.179804| 79.778267}} |[[File:Vaikunda vinnagaram 2.jpg|130px|center]] |Vaigundavalli<br>Vaikuntanatha Perumal | | |- |34 |[[Thiruthetriyambalam|Thiruthetriambalam]] |[[Thirunangur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.17302| 79.7951}} |[[File:Pallikonda Perumal - Thiruthetriambalam3.jpg|130px|center]] |Rakthapankajavalli<br>Lakshmiranga Perumal | | |- |35 |[[Thirumanikkoodam|Thirumanikoodam]] |[[Thirunangur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.177415| 79.777838}} |[[File:Thirumanikoodam4.jpg|130px|center]] |Boonayagi<br>Varadharaja Perumal | | |- |36 |[[Thiruppaarththanpalli|Thiruparthanpalli]] |Parthanpalli,<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.169952| 79.797515}} |[[File:Thiruparthanpalli1.jpg|130px|center]] |Kamala<br>Parthasarathy roopa, Kamalapathaye Perumal | | |- |37 |[[Azhagiyasingar Temple, Thiruvali |Thiruvali]] |Thiruvali,<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.202979| 79.774538}} |[[File:Thiruvali4.jpg|130px|center]] |Amrudhagadavalli<br>Kedarapathivaraya Perumal | | |- | |[[Vedarajan temple, Thirunagari|Thirunagari]] |Thirunagari,<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.226354| 79.800335}} |[[File:Thirunagari1.jpg|130px|center]] |<br> | | |- |38 |[[Thiruthevanartthogai|Thiruthevanarthogai]] |[[Thirunangur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.196842| 79.775504}} |[[File:Thiruthevanarthogai3.jpg|130px|center]] |Samudradanaya<br>Devanayaka Perumal | | |- |39 |[[Thiruvellakkulam|Thiruvellakulam]] |[[Thirunangur]],<br> [[Nagapattinam district]], <br>[[Tamil Nadu]]<br>{{coord|11.190106| 79.764929}} |[[File:Annan koil.jpeg|130px|center]] |Padmavathi<br>Srinivasa Perumal | | |- |40 |[[Govindaraja Perumal Temple|Thiruchitrakoodam]] |[[Chidambaram]],<br> [[Cuddalore district]], <br>[[Tamil Nadu]]{{coord|11.399207| 79.693364}} |[[File:Temple Tank (Sivaganga), Nataraja Temple - panoramio.jpg|130px|center]] |Pundareegavalli<br>Govindaraja Perumal | | |- |41 |[[Devanathaswamy temple|Thiruvaheendrapuram]] |[[Thiruvanthipuram]],<br> [[Cuddalore district]], <br>[[Tamil Nadu]]{{coord|11.745099| 79.709351}} | |Hemabujavalli<br>Devanatha Perumal | | |- |42 |[[Ulagalantha Perumal Temple, Tirukoyilur|Thirukkovalur]] |[[Thirukoyilur]],<br> [[Tiruvannamalai district]], <br>[[Tamil Nadu]]{{coord|11.967006| 79.202479}} |[[File:Ulagalantha Perumal9.JPG|130px|center]] |Pushpavalli<br>Thrivikrama Perumal | | |- |43 |[[Varadharaja Perumal Temple, Kanchipuram|Thirukkachi - Atthigiri]] |[[കാഞ്ചീപുരം]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.819137| 79.724646}} |[[File:Varadaraja Perumal Temple Kanchipuram (31).jpg|130px|center]] |Perundevi<br>Devathiraja Perumal | | |- |44 |[[Ashtabujakaram|Ashtabuyagaram]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.822736| 79.710806}} |[[File:Ashtabhujakaram (9).jpg|130px|center]] |Padmasani<br>Gajendravarada Perumal | | |- |45 |[[Tiruththanka|Thiruthanka]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.824382| 79.705543}} |[[File:Vilakkoli-perumal108dd.jpg|130px|center]] |Maragadhavalli<br>Deepaprakasa Perumal | | |- |46 |[[Tiruvelukkai|Thiruvelukkai]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.822197| 79.706450}} |[[File:Tiruvelukkai (3).jpg|130px|center]] |Amruthavalli<br>Sundharayoghanarasimha Perumal | | |- |47 |[[Ulagalantha Perumal Temple, Kanchipuram|Thiruneeragam]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.839122| 79.705185}} |[[File:Ulagalantha perumal Kanchipuram3.jpg|130px|center]] |Boovalli<br>Jagadeeswara Perumal | | |- |48 |[[Tiru paadagam|Thiruppadagam]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.842726| 79.696941}} |[[File:Pandavathoothar (7).jpg|130px|center]] |Rukmani Sathyabama<br>Pandavadootha Perumal | | |- |49 |[[Nilathingal Thundam Perumal temple|Nilathingal Thundam]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.847463| 79.699313}} |[[File:Ekambareswarar3.jpg|130px|center]] |Chandrasoodavalli<br>Chandrasooda Perumal | | |- |50 |[[Ulagalantha Perumal Temple, Kanchipuram|Thiruooragam]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.839122| 79.705185}} |[[File:Ulagalantha perumal Kanchipuram3.jpg|130px|center]] |Amudavalli<br>Thrivikrama Perumal | | |- |51 |[[Tiruvekkaa|Thiruvehka]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.824070| 79.712462}} |[[File:Yathothkari (2).jpg|130px|center]] |Komalavalli<br>Yathokthakari Perumal | | |- |52 |[[Ulagalantha Perumal Temple, Kanchipuram|Thirukkaragam]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.839122| 79.705185}} |[[File:Ulagalantha perumal Kanchipuram3.jpg|130px|center]] |Padmamani<br>Karunagara Perumal | | |- |53 |[[Ulagalantha Perumal Temple, Kanchipuram|Thirukkarvaanam]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.839122| 79.705185}} |[[File:Ulagalantha perumal Kanchipuram3.jpg|130px|center]] |Kamalavalli<br>Neelamega Perumal | | |- |54 |[[Kamakshi Amman Temple|Thirukkalvanur]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.840653| 79.703250}} |[[File:Kanchipuram.in Kamakshi-Amman Temple - panoramio.jpg|130px|center]] |Sundarabimbavalli<br>Choranatha Perumal | | |- |55 |[[Tiru pavla vannam|Thiruppavalavannam]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.843658| 79.707604}} |[[File:Manavalamamunigal 05.jpg|130px|center]] |Pravalavalli<br>Pravalavarna Perumal | | |- |56 |[[Tiru parameswara vinnagaram|Thiru Parameswara Vinnagaram]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.837151| 79.709482}} |[[File:Parameswara Vinnagaram.JPG|130px|center]] |Vaigundavalli<br>Vaikundanatha Perumal | | |- |57 |[[Thiruputkuzhi|Vijayaraghava Perumal Temple]] |[[Thiruputkuzhi]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.872642| 79.618683}} |[[File:Tirupukuzhi1.jpg|130px|center]] |Maragadavalli<br>Vijayaraghava Perumal | | |- |58 |[[Bhaktavatsala Perumal Temple, Thirunindravur|Thirunindravur]] |[[Thiruninravur|Thirunindravur]],<br> [[Tiruvallur District]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|13.112501| 80.026096}} |[[File:Bakthavtsala perumal gopuram.jpg|130px|center]] |Sudhavalli<br>Bhaktavatsala Perumal | | |- |59 |[[Veeraraghava Swami Temple (Thiruevvul)|Thiruvallur]] |[[Thiruvallur]],<br> [[Tiruvallur district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|13.143204| 79.907439}} |[[File:Tiruvallur9.jpg|130px|center]] |Kanagavalli<br>Vaidhya Veeraraghava Perumal | | |- |60 |[[Parthasarathy Kovil|Thiruvallikeni]] |[[Chennai]],<br> [[Chennai district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|13.053920| 80.276942}} |[[File:Tiruvallikeni1.jpg|130px|center]] |Rukmani<br>Venkatakrishna Perumal | | |- |61 |[[Ranganatha Temple, Thiruneermalai|Thiruneermalai]] |[[Kanchipuram]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.963808| 80.114953}} |[[File:Thiruneermalai temple.jpg|130px|center]] |Sundaravalli<br>Jalathivarnaya Perumal | | |- |62 |[[Nithyakalyana Perumal temple|Thiruvidanthai]] |[[Thiruvidanthai]],<br> [[Kanchipuram district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.763217| 80.242538}} |[[File:Thiruvidanthai8.JPG|130px|center]] |Komalavalli<br>Lakshmivaraha Perumal നിത്യകല്യാണപെരുമാൾ അഥവാ ലക്ഷ്മീവരാഹപെരുമാൾ | | |- |6356 |[[തിരുക്കടൽ മല്ലൈ]] |[[മഹാബലിപുരം]],<br> [[കാഞ്ചീപുരം ജില്ല]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|12.617464| 80.193303}} |[[File:Thirukadalmallai Temple.jpg|130px|center]] |നിലമങ്കൈ തായർ (ഭൂമിദേവി)<br>സ്ഥലശയനപെരുമാൾ | | |- |64 |[[Thirukkadigai]] |[[Sholinghur]],<br>[[Vellore district]], <br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|13.093698| 79.424626}} |[[File:Sholingar (15).JPG|130px|center]] |അമൃതബാലാവല്ലി <br>യോഗനരസിംഹപെരുമാൾ | | |- |65 |[[Ram Janmabhoomi|Thiruvayothi]] |[[Ayodhya]],<br> [[Faizabad district]], <br>[[Uttar Pradesh]]{{coord|26.71481| 82.82272}} | |Seethadevi<br>Ramachandra Perumal | | |- |66 |[[Naimisaranyam|Thirunaimisaranyam]] |Naimisaranya,<br>[[Uttar Pradesh]]{{coord|27.43625| 80.57052}} |[[File:Cakratirtham.jpg|130px|center]] |Sriharilakshmi<br>Devaraja Perumal | | |- |67 |[[Jyotirmath|Thirupruthi]] |[[Jyothirmath]],<br> [[Chamoli district]], <br>[[Uttarakhand]]<br>{{coord|29.92981| 79.42245}} |[[File:JyothirMutt.JPG|130px|center]] |Parimalavalli<br>Paramapurushaya Perumal | | |- |68 |[[Raghunathji Temple, Devprayag|Thirukkandamenum Kadinagar]] |[[Devaprayag]], <br>[[Tehri Garhwal district]], <br>[[Uttarakhand]]<br>{{coord|26.95009| 80.43869}} |[[File:Devprayag2008.JPG|130px|center]] |Pundareegavalli<br>Neelamega Perumal | | |- |69 |[[Badrinath temple|Thiruvadariyachramam]] |[[Badrinath]],<br>[[Chamoli district]], <br>[[Uttarakhand]]<br>{{coord|26.95009| 80.43869}} |[[File:Badrinath temple.jpg|130px|center]] |Aravindavalli<br>Badrinarayana Perumal | | |- |70 |[[Muktinath|Thirusalakraamam]] |[[Muktinath Valley]]<br>{{coord|28.816711| 83.871280}} |[[File:Muktinath Temple view.JPG|130px|center]] |Sridevi<br>Srimoorthi Perumal | | |- |71 |[[Kesava Deo Temple|Thiruvadamadurai]] |[[Mathura]], <br>[[Mathura district]], <br>[[Uttar Pradesh]]<br>{{coord|27.504756| 77.669646}} |[[File:Mathura Temple-Mathura-India0002.JPG|130px|center]] |Sathyabama<br>Govardhanagiridhari Perumal | | |- |72 | [[Gokul|Thiruvaipadi]] |[[Gokul]], <br>[[Mathura district]],<br>[[Uttar Pradesh]]<br>{{coord|26.95009| 80.43869}} |[[File:Gokul temple.JPG|130px|center]] |Rukmani Sathyabama<br>Navamohanakrishna Perumal | | |- |73 |[[Dwarkadheesh temple, Gujrat|Thirudwaragai]] |[[Dwarka]], <br>[[Devbhoomi Dwarka district]],<br>[[Gujarat]]<br>{{coord|24.00995| 73.33053}} |[[File:Dwarakadheesh Temple.jpg|130px|center]] |Lakshmi<br>Rukmanyadhi Ashtamahishi,<br>Dwarakadeesa Perumal | | |- |74 |[[Ahobilam|Thirusingavelkundram (Ahobilam)]] |[[Ahobilam]], <br>[[Kurnool district]], <br>[[Andhra Pradesh]]<br>{{coord|15.34099| 79.15329}} |[[File:Upper Ahobilam temple Gopuram.jpg|130px|center]] |Amruthavalli Senchulakshmi<br>Lakshminarasimha Perumal | | |- |75 |[[Tirumala Venkateswara Temple|Thiruvengadam(Tirupati)]] |[[Tirupati]], <br>[[Chittoor district]], <br>[[Andhra Pradesh]]<br>{{coord|13.83393| 79.40872}} |[[File:Tirumala Venkateswara temple entrance 09062015.JPG|130px|center]] |Padmavathi<br>Srinivasa Perumal | | |- |76 |[[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ്]] |[[തിരുനാവായ]], <br>[[മലപ്പുറം ജില്ല]], <br>[[കേരളം]]<br>{{coord|10.360704| 76.83654}} |[[File:Thirunavaya Navamukunda Temple.JPG|130px|center]] |Vithuvakoduvalli<br>Abhayapradhaya Perumal | | |- |77 |[[തിരുമിറ്റക്കോട് അഞ്ചുമൂർത്തി ക്ഷേത്രം|തിരുവിതുവക്കോട് പറമ്പിയപ്പൻ കോവിൽ]] |Thiruvithuvakoodu,<br>[[Palakkad district]],<br>[[കേരളം]]<br>{{coord|10.36070| 76.83654}} | |Vathsalyavalli<br>Katkaraswami Perumal | | |- |78 |[[തൃക്കാക്കര വാമനമൂർത്തിക്ഷേത്രം|തിരുക്കാക്കരൈ കാത്കാരൈയപ്പൻ ക്ഷേത്രം]] |[[തൃക്കാക്കര]],<br>[[എറണാകുളം ജില്ല]],<br>[[കേരളം]]<br>{{coord|10.36070| 76.83654}} |[[File:Thirukatkarai3.jpg|130px|center]] |Madhuraveni<br>Sookthinatha Perumal | | |- |79 |[[തിരുമൂഴിക്കുളം ശ്രീ ലക്ഷ്മണപ്പെരുമാൾ ക്ഷേത്രം|തിരുമൂഴിക്കുളം മൂഴിക്കാലട്ടപ്പൻ കോവിൽ]] |[[Thirumoozhikulam]],<br>[[Ernakulam district]],<br>[[കേരളം]]<br>{{coord|10.36070| 76.8365}} |[[File:Thirumoozhikalam2.jpg|130px|center]] |Vathsalyavalli<br>Sundaraya Perumal | | |- |80 |[[തിരുവല്ല ശ്രീവല്ലഭമഹാക്ഷേത്രം|തിരുവല്ലവാഴ് ശ്രീവല്ലഭസ്വാമി കോവിൽ]] |[[തിരുവല്ല]],<br>[[പത്തനംതിട്ട ജില്ല]],<br>[[കേരളം]]<br>{{coord|9.42723| 76.81732}} |[[File:Sree Vallaba Temple 5.JPG|130px|center]] |Karpagavalli<br>Amruthanarayana Perumal | | |- |81 |[[തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം|തിരുക്കൊടിത്താനം]] |[[തൃക്കൊടിത്താനം]],<br>[[കോട്ടയം ജില്ല]],<br>[[കേരളം]]<br>{{coord|9.42723| 76.81732}} |[[File:Thrickodithanam 8.JPG|130px|center]] |Rakthapankajavalli<br>Devathideva Perumal | | |- |82 |[[തൃച്ചിറ്റാറ്റ് മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം|തിരുചെങ്കുന്ദ്രൂർ ഇമയവരപ്പ പെരുമാൽ കൊവിൽ]] |[[ചെങ്ങന്നൂർ]],<br>[[ആലപ്പുഴ ജില്ല]],<br>[[കേരളം]]<br>{{coord|9.42723| 76.81732}} | |Hemalatha<br>Mayashaktiyuthaswamy Perumal | | |- |83 |[[തൃപ്പുലിയൂർ മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം|തിരുപ്പുലിയൂർ മായപിരാൻ കോവിൽ ]] |[[പുലിയൂർ]],ചെങ്ങന്നൂർ<br>[[ആലപ്പുഴ ജില്ല]],<br>[[കേരളം]]<br>{{coord|9.42723| 76.81732}} |[[File:Puliyoor.JPG|130px|center]] |Padmasani<br>Vamana Perumal | | |- |84 |[[ആറന്മുള ശ്രീ പാർത്ഥസാരഥിക്ഷേത്രം|തിരുവാറൻ വിലൈ പാർത്തസാരഥി കോവിൽ]] |[[ആറന്മുള]],<br>[[Pathanamthitta District]],<br>[[കേരളം]]<br>{{coord|9.35542| 76.76033}} |[[File:Aranmula Temple.JPG|130px|center]] |Kamalavalli<br>Kamalanatha Perumal | | |- |85 |[[Pambanaiappan Temple|Thiruvanvandoor]] |[[Thiruvanvandoor]],<br>[[Alappuzha District]],<br>[[കേരളം]]<br>{{coord|9.35542| 76.76031}} |[[File:Thiruvanvandoor Pambanaiappan Temple 1.JPG|130px|center]] |Harilakshmi<br>Ananthapadmanabha Perumal | | |- |86 |[[തിരുവനന്തപുരം പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം]] |[[Thiruvananthapuram]],<br>[[Thiruvananthapuram District]],<br>[[കേരളം]]<br>{{coord|8.53402| 76.92787}} |[[File:Padmanabhaswamy Temple Thiruvananthapuram.jpg|130px|center]] |Maragadhavalli<br>Adhikesava Perumal | | |- |87 |[[Sri Adikesavaperumal Temple|Thiruvattaru]] |[[Thiruvattar]],<br>[[Kanyakumari district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]<br>{{coord|8.36897| 77.241670}} |[[File:Thiruvattar Adhi Kesava Temple.JPG|130px|center]] |Kamalavalli<br>Thiruvazhmarbhan Perumal | | |- |88 |[[Thiruppathisaram|Thiruvanparisaram]] |[[Thiruppathisaram]],<br>[[Kanyakumari district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.254153| 77.47032}} |[[File:Thriuppathisaram.jpg|130px|center]] |vamanashetravalli<br>Vamanakshetrapoornaya Perumal | | |- |89 |[[Vaishnava Nambi and Thirukurungudivalli Nachiar Temple|Thirukkurungudi]] |[[Thirukkurungudi]],<br>[[Tirunelveli district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.436906| 77.5259}} |[[File:Thirukarungudi temple.jpg|130px|center]] |Chireevaramangaivalli<br>Thothadhrinatha Perumal | | |- |90 |[[Sri Vanamamalai Perumal Temple|Thirucheeravaramangai]] |[[Nanguneri]],<br>[[Tirunelveli district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.436905| 77.5259}} |[[File:Naguneri18.jpg|130px|center]] |Boonayagi, Vaigundavalli<br>Vaikuntanatha Perumal | | |- |91 |[[Srivaikuntanathan Permual Temple|Thiruvaigundam]] |[[Srivaikuntam]],<br>[[Thoothukudi district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.609726| 77.9760}} |[[File:Srivaikuntam6.jpg|130px|center]] |Varagunavalli<br>Vijayasana Perumal | | |- |92 |[[ThiruVaragunamangai Perumal Temple|Thiruvaragunamangai]] |[[Natham]],<br>[[Thoothukudi district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.60972| 77.976037}} |[[File:Varagunamangai1.jpg|130px|center]] |Boonayagi<br>Boomipalaya Vairinedharchidha Gopaya Perumal | | |- |93 |[[ThiruPulingudi Perumal Temple|Thiruppuliangudi]] |Thirupulingudi,<br>[[Thoothukudi district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.60972| 77.976037}} |[[File:Thirupuliyangudi3.jpg|130px|center]] |Visalakrishnakshidevi<br>Aravindhalochana Perumal | | |- |94 |[[Irattai Thiruppathy|Thirutholaivillimangalam (Navathirupathi)]] |Tholavillimangalam,<br>[[Thoothukudi district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.60972| 77.97603}} |[[File:Aravinda Lochanar temple2.jpg|130px|center]] |Baligavalli Padmavathi<br>Srinivasa Perumal | | |- |95 |[[Sri Srinivasa Perumal Temple, Tirukulandhai|Thirukkulandai (Navathirupathi)]] |[[Perungulam]],<br>[[Thoothukudi district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.606968| 77.950545}} |[[File:Thirukulandhai1.jpg|130px|center]] |Kolurvalli<br>Nikshepavithaya Perumal | | |- |96 |[[Vaithamanidhi Perumal Temple|Thirukkolur (Navathirupathi)]] |Thirukolur,<br>[[Thoothukudi district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.6065018| 77.97389}} |[[File:Thirukkolur3.jpg|130px|center]] |Kundalakarnadevi<br>Dheerga Magarakundaladharaya Perumal | | |- |97 |[[Makara Nedunkuzhai Kannan Temple|Thirupperai]] |[[Thenthiruperai]],<br>[[Thoothukudi district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.60650| 77.97389}} |[[File:Then Thirupperai3.jpg|130px|center]] |Aadhinathavalli<br>Aadhinatha Perumal | | |- |98 |[[AlwarThirunagari Temple|Thirukkurugur]] |[[Alwarthirunagari]],<br>[[Thoothukudi district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.60696| 77.95054}} |[[File:Azhwar Thirunagari9.jpg|130px|center]] |Kodhadevi<br>Vadapathrasayee Perumal | | |- |99 |[[Srivilliputhur Andal Temple|Thiruvillipputhur]] |[[Srivilliputhur]],<br>[[Virudhunagar district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|8.60696| 77.95054}} |[[File:Andal Temple.jpg|130px|center]] |Rakthapankajavalli<br>Narayana Perumal | | |- |100 |[[Ninra Narayana Perumal temple|Thiruthangal]] |[[Thiruthankal]]<br>[[Virudhunagar district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|9.010702| 77.8853}} |[[File:Thiruthankal1.jpg|130px|center]] |Madhuravalli<br>Sangamasundharaya Perumal | | |- |101 |[[Koodal Azhagar Temple|Thirukkoodal]] |[[Madurai]],<br>[[Madurai district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|9.98860| 78.26434 }} |[[File:Koodalazhagar (15).jpg|130px|center]] |Sundaravalli<br>Chorasundara Perumal | | |- |102 |[[Kallazhagar Temple|Thirumaliruncholai]] |[[Alagar Koyil]],<br>[[Madurai district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|9.988609 | 78.2643428 }} |[[File:AzhagarKovil Madurai.JPG|130px|center]] |Mohavalli<br>Kalamega Perumal | | |- |103 |[[Kalamegha Perumal temple|Thirumogur]] |[[Thirumohur]],<br>[[Madurai district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|9.98860 | 78.26434 }} |[[File:Tirumohur (9).jpg|130px|center]] |Mahalakshmi<br>Uraga Mrudusayanaya Perumal | | |- |104 |[[Sowmya Narayana Perumal temple|Thirukkoshtiyur]] |[[Thirukoshtiyur]],<br>[[Sivaganga district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|9.98860| 78.2643 }} |[[File:Thirukkottiyur1.jpg|130px|center]] |Kalyanavalli, Padmasani<br>Kalyana Jagannatha Perumal | | |- |105 |[[Adi Jagannatha Perumal Temple|Thiruppullani]] |Thirupullani,<br>[[Ramanathapuram district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|9.98860 | 8.26434 }} |[[File:Tirupullani1.jpg|130px|center]] |Ujjeevana<br>Sathyagirinatha Perumal | | |- |106 |[[Thirumeyyam]] |[[Thirumayam]],<br>[[Pudukottai district]],<br>[[തമിഴ്‌നാട്]]{{coord|9.98860| 78.2643}} |[[File:Thirumayam temple.jpg|130px|center]] |Sridevi<br>Venkatesa Perumal | | |- |107 |[[ThirupPaarkadal Sri Ksheerapthi Nathan|Thirupalkadal]] |[[Heaven]]ly <br> [[Vinnulaga Thirupathi]] | | Kadal Magal <br> Sri Devi <br>Thiruppaarkadal Nathan | | |- |108 |[[Vaikunta|Thirupparamapadham]] | Heavenly<br> Vinnulaga Thirupathi |[[File:The Churning of the Ocean of Milk (6124603065).jpg|130px|center]] |<br> Periya Pirattiyaar Paramapadha Nathan | | |} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ദിവ്യദേശങ്ങൾ| ]] ayjonaujoron259skf7q2xhsuokvkr0 0 15288 4673468 4620005 2026-10-04T20:43:40Z Fab Feb 186981 /* */ 4673468 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Perinthalmanna}} {{ToDisambig|വാക്ക്=പെരിന്തൽമണ്ണ}} {{Infobox settlement | name = പെരിന്തൽമണ്ണ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = നഗരസഭ | image_skyline = Comrade Govindhan Nambiar Junction, Perinthalmanna, Malappuram Dt, India.jpg | image_alt = പെരിന്തൽമണ്ണ ട്രാഫിക് ജംഗ്ഷൻ | image_caption = മുനിസിപ്പൽ കോംപ്ലക്സ് സമുച്ചയം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = കേരളത്തിലെ സ്ഥാനം | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [[Malappuram district|മലപ്പുറം]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[നഗരസഭ|ഗ്രേഡ് 2 നഗരസഭ]] | governing_body = [[പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭ]] | leader1_type = | leader1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 34.41 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 49,723 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <br/>{{Small|നഗരസഭാ പരിധിയിലെ കണക്കാണിത്}} | demographics_type1 = <center>ഭാഷകൾ</center> | demographics1_title1 = ഔദ്യോഗികം | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|പിൻ കോഡ്]] | postal_code = 679322 | area_code_type = ടെലിഫോൺ കോഡ് | area_code = 04933 | registration_plate = KL-53 | website = {{URL|http://www.perinthalmannamunicipality.lsgkerala.gov.in/|}} | footnotes = | leader_party = [[United Democratic Front|യൂ.ഡി.എഫ്]] | leader_title = ചെയർപേഴ്സൺ | leader_name = പച്ചീരി സുരയ്യ ഫാറൂഖ് | leader_title1 = വൈസ് ചെയർപേഴ്സൺ | leader_name1 = എം.ബി. മുഹമ്മദ് ഫസൽ</br> ([[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]) | Electoral Wards = | blank_name_sec1 = ലോക്സഭാ മണ്ഡലം | blank_info_sec1 = [[മലപ്പുറം ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം]] | blank1_name_sec1 = നിയമസഭാ മണ്ഡലം | blank1_info_sec1 = [[പെരിന്തൽമണ്ണ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | subdivision_type3 = [[താലൂക്ക്]] | subdivision_name3 = [[പെരിന്തൽമണ്ണ താലൂക്ക്|പെരിന്തൽമണ്ണ]] }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലുള്ള]] ഒരു പട്ടണമാണ് '''പെരിന്തൽമണ്ണ'''. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് [[മലബാർ ജില്ല|മലബാർ ജില്ലയിലെ]] വള്ളുവനാട് താലൂക്കിന്റെ ആസ്ഥാനം പെരിന്തൽമണ്ണയായിരുന്നു. നൂറ്റാണ്ടുകളായി പെരിന്തൽമണ്ണക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ഗ്രാമങ്ങൾ വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. [[പെരിന്തൽമണ്ണ റവന്യൂ ഡിവിഷൻ|പെരിന്തൽമണ്ണ റവന്യൂ ഡിവിഷൻ്റെയും]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ താലൂക്ക്|താലൂക്കിന്റെയും]] അതേ പേരിൽ ഒരു ബ്ലോക്ക്ൻ്റേയും ആസ്ഥാനം കൂടിയാണ് പെരിന്തൽമണ്ണ പട്ടണം. ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[മലപ്പുറം]] പട്ടണത്തിൽ നിന്നും 20 കിലോമീറ്റർ (12 മൈൽ) തെക്ക് പടിഞ്ഞാറായി കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട് [[ദേശീയപാത 966 (ഇന്ത്യ)|ദേശീയപാത 966]] ന്റെ മധ്യത്തിലാണ് ഈ പട്ടണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1980-2000 കാലത്ത് ഗൾഫ് പണത്താൽ വലിയ വികസന കുതിപ്പ് നഗരത്തിലുണ്ടായി. ==ചരിത്രം == [[File:Perinthalmanna bus stand.jpg|thumb|250px|മൂസക്കുട്ടി സ്മാരക മോഡേൺ ബസ് സ്റ്റാൻഡ് കം ഷോപ്പിംഗ് കോംപ്ലക്സ്, പെരിന്തൽമണ്ണ]] പുരാതന വള്ളുവനാട് ദേശത്തിന്റെ ഹൃദയമായിരുന്നു പെരിന്തൽമണ്ണ. പിന്നീട് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|മദ്രാസ് പ്രവിശ്യയിലെ]] [[മലബാർ ജില്ല|മലബാർ ജില്ലയിലെ]] വള്ളുവനാട് താലൂക്കിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു പെരിന്തൽമണ്ണ. വള്ളുവനാട് നാട്ടുരാജ്യത്തിൻ്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു വള്ളുവനാട് താലൂക്ക്. ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ കർത്താവായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ഇല്ലവും ഇ.എം.എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ ജന്മസ്ഥലമായ ഏലംകുളവും പെരിന്തൽമണ്ണക്കടുത്താണ്. 1933-ൽ മലബാർ ജില്ലാ ബോർഡിന്റെ കീഴിൽ പെരിന്തൽമണ്ണ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തായി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് 1990 ഫെബ്രുവരി 10-ന് പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭയായി ഉയർത്തപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/991057/12|title=Kudumbashree {{!}} About City in NULM - Perinthalmanna|access-date=2026-05-18}}</ref> ==പദോൽപത്തി== [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവകോനാതിരിയുടെ]] സേനാനായകനായിരുന്ന കക്കൂത്ത് നായരുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ പണ്ടുകാലത്ത് വർഷം തോറും ഇവിടെ കായികാഭ്യാസപ്രകടനങ്ങൾ അരങ്ങേറിയിരുന്നു. ഇന്നത്തെ അങ്ങാടിപ്പുറത്തിന് കിഴക്കുഭാഗത്തായി സ്ഥിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു ഈ കായികാഭ്യാസം നടന്നിരുന്നത്. “പെരും തല്ല്” നടന്നിരുന്ന സ്ഥലമാണ് പിന്നീട് പെരിന്തൽമണ്ണയായത്. == ഭരണ സംവിധാനം == {{പ്രധാനലേഖനം|പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭ}} [[പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭ]]<nowiki/>യാണ് നഗരത്തിൻ്റെയും പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങലുടെയും ഭരണം നടത്തുന്നത്. ഭരണസൗകര്യത്തിനായി 37 വാർഡുകൾ ആയി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും ആ വാർഡിലെ സമ്മദിതായകർ അവരുടെ കൗൺസിലറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഭൂരിപക്ഷം നഗരസഭാംഗങ്ങൾ ഉള്ള മുന്നണി അല്ലെങ്കിൽ കക്ഷി ആണ് ഭരണം നടത്തുന്നത്. ചെയർപേഴ്സൺ, വൈസ് ചെയർപേഴ്സൺ എന്നിവരാണ് ഭരണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. കൗൺസിലർമാർ ആണ് ഇവരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. നിലവിൽ [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണിയാണ്]] ഭരണം നടത്തുന്നത്. ശ്രീമതി. സുരയ്യ ഫാറൂഖ് ആണ് നഗരസഭാധ്യക്ഷ. ശ്രീ. എം.ബി. മുഹമ്മദ് ഫസൽ ആണ് നഗരസഭ ഉപാധ്യക്ഷൻ (വൈസ് ചെയർപേഴ്സൺ). === മുനിസിപ്പാലിറ്റിയിലെ വാർഡുകൾ === [[പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭ|പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭയിൽ]] 37 വാർഡുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. വാർഡുകൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു :<ref>{{cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=Wards of Perinthalmanna|website=sec.kerala.gov.in}}</ref> {| class="sortable" border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! width="20px" |വാർഡ് നമ്പർ ! width="75px" |പേര് ! width="20px" |വാർഡ് നമ്പർ ! width="75px" |പേര് |- | 1 || ചീരട്ടമണ്ണ || 20 || ഒലിങ്കര |- | 2 || മാനത്തുമംഗലം || 21 || അനാഥനം |- | 3 || കക്കൂത്ത് || 22 || കിഴക്കേക്കര |- | 4 || മുണ്ടത്തപ്പടി || 23 || തെക്കേക്കര |- | 5 || വലിയങ്ങാടി || 24 || പടിഞ്ഞാറേക്കര |- | 6 || കുളിർമല || 25 || വളയം മൂച്ചി |- | 7 || ചെമ്പങ്കുന്ന് || 26 || ആശാരിക്കര |- | 8 || കുന്നുംപുറം || 27 || മറുകരപ്പറമ്പ് |- | 9 || ആലക്കുന്ന് || 28 || കുന്നപ്പള്ളി സൗത്ത് |- | 10 || പൊന്നിയക്കുറിശ്ശി || 29 || കൊല്ലക്കോട് |- | 11 || ഇടുക്കുമുഖം || 30 || വട്ടപ്പാറ |- | 12 || മനഴി സ്റ്റാൻഡ് || 31 || തേക്കിൻകോട് |- | 13 || പഞ്ചമ || 32 || കാവുങ്കൽ പറമ്പ് |- | 14 || കുട്ടിപ്പാറ || 33 || ജെ.എൻ. റോഡ് സെൻട്രൽ |- | 15 || കോവിലകമ്പടി || 34 || തോട്ടക്കര |- | 16 || പാതാക്കര. യു.പി. സ്കൂൾ || 35 || പുത്തൂർ |- | 17 || മനപ്പടി || 36 || മുട്ടുങ്ങൽ |- | 18 || പി.ടി.എം. കോളേജ് || 37 || ലെമൺ വാലി |- | 19 || തണ്ണീർപ്പന്തൽ || || |} === ക്രമസമാധാനം === പെരിന്തൽമണ്ണയിലെ കോടതി സമുച്ചയത്തിൽ മുൻസിഫ് കോടതി, മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതി, പ്രതേക പോക്സോ കോടതി എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പെരിന്തൽമണ്ണ പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ നഗരത്തിൻ്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് ആണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 14.09.1988 ആണ് പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ സ്ഥാപിതമായത്.<ref>{{Cite web|url=https://ps.keralapolice.gov.in/perinthalmanna-ps/about|title=പെരിന്തൽമണ്ണ പോലീസിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്}}</ref> പെരിന്തൽമണ്ണ, പാതായ്ക്കര, അങ്ങാടിപ്പുറം, ഏലംകുളം, ആലിപ്പറമ്പ്, ആനമങ്ങാട്, അരക്കുപറമ്പ, താഴേക്കോട് എന്നീ റവന്യു വില്ലേജുകളും, പുലാമന്തോൾ, വലംമ്പൂർ വില്ലേജുകളിലെ ചില ഭാഗങ്ങളും പെരിന്തൽമണ്ണ പോലീസ് സ്റ്റേഷന്റെ പരിധിയിൽപ്പെടുന്നു. പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരവും സമീപ പഞ്ചായത്തുകളായ താഴേക്കോട്, ആലിപ്പറമ്പ്, ഏലംകുളം, അങ്ങാടിപ്പുറം, പുലാമന്തോൾ എന്നിവയും ഈ സ്റ്റേഷൻ പരിധിയിൽ വരുന്നു. മലപ്പുറം ജില്ലാ പോലീസിൻ്റെ പെരിന്തൽമണ്ണ സബ് ഡിവിഷൻ കാര്യാലയവും ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. നഗരത്തിലെ ഗതാഗത നിയന്ത്രണത്തിനും ഗതാഗത നിർവഹണത്തിന് മായി പ്രത്യേക ട്രാഫിക് പോലിസ് യൂണിറ്റുമുണ്ട്. === പൊതുസേവന സൗകര്യങ്ങൾ === കേരള സർക്കാരിന്റെ കീഴിലുള്ള പെരിന്തൽമണ്ണ ഫയർ സ്റ്റേഷൻ പെരിന്തൽമണ്ണയിലും സമീപ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി അഗ്നിശമന, രക്ഷാപ്രവർത്തന സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നു. കേരള വാട്ടർ അതോറിറ്റിയുടെയും പെരിന്തൽമണ്ണ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയുടെയും പെരിന്തൽമണ്ണ സെക്ഷൻ പ്രദേശത്തെ കുടിവെള്ള വിതരണം നിർവഹിക്കുന്നു. [[കേരള സ്റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ്|കെ.എസ്.ഇ.ബി]] പെരിന്തൽമണ്ണ സെക്ഷൻ വൈദ്യുതി വിതരണം നടത്തുന്നു. മറ്റ് പൗരസൗകര്യങ്ങൾ പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭയാണ് ഒരുക്കുന്നത്. [[മലപ്പുറം ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്|മലപ്പുറം ജില്ലാ പഞ്ചായത്തിന്റെ]] കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പെരിന്തൽമണ്ണ ജില്ലാ ആശുപത്രി പെരിന്തൽമണ്ണയിലെ പൊതുജനാരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു. കൂടാതെ, പെരിന്തൽമണ്ണ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയുടെ കീഴിൽ സർക്കാർ ഹോമിയോ ഡിസ്പെൻസറിയും സർക്കാർ ആയുർവേദ ആശുപത്രിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നഗരത്തിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലായി നഗര പൊതുജനാരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളും ഉപകേന്ദ്രങ്ങളും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ==രാഷ്ട്രീയം== [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്‌ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]] തട്ടകമായ ജില്ലയിൽ ഇടത്പക്ഷത്തിന് കൂടുതൽ സ്വാധീനമുള്ളത് ഇവിടെ യാണ് . കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ആചാര്യൻ ഇ എം സ് മന ഏലംകുളത്ത് ആണ് . നഗര ഭരണം തുടർച്ചയായി ഇടതു പക്ഷത്തിൻ്റെ നേതൃത്തിൽ ആണ്. പെരിന്തൽമണ്ണ നിയമസഭ മണ്ഡലം മുസ്‌ലിം ലീഗിൻ്റെ നജീബ് കാന്തപുരം ആണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. പെരിന്തൽമണ്ണ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ ഇനി പറയുന്ന തദ്ദേശസ്വയംഭരണസ്ഥാപനങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു: പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭ, താഴെക്കോട്, ആലിപ്പറമ്പ്, ഏലംകുളം, മേലാറ്റൂർ, പുലാമന്തോൾ, വെട്ടത്തൂർ എന്നീ ഗ്രാമഞ്ചായത്തുകൾ. നിലവിലെ എം.എൽ. എ. മുസ്ലിം ലീഗിൻ്റെ ശ്രീ. [[നജീബ് കാന്തപുരം]] ആണ്. നിലവിലെ എം.പി. ശ്രീ. [[ഇ.ടി. മുഹമ്മദ് ബഷീർ]] ആണ്. പെരിന്തൽമണ്ണയുടെ സമീപ ഗ്രാമങ്ങളുടെ ഭരണത്തിനും വികസനത്തിനുമായി പെരിന്തൽമണ്ണ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തും, അതാത് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുമുണ്ട്. ===പെരിന്തൽമണ്ണ ബ്ലോക്ക്=== {{ഇതും കാണുക|പെരിന്തൽമണ്ണ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്}} താഴെപ്പറയുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ ബ്ലോക്ക് തല ഭരണത്തിന്റെ ചുമതലയുള്ള തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനമാണ് പെരിന്തൽമണ്ണ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്: * [[ആലിപ്പറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[ഏലംകുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[പുലാമന്തോൾ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[അങ്ങാടിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[കീഴാറ്റൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[മേലാറ്റൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[വെട്ടത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[താഴേക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] == സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ == മലബാർ മേഖലയിലെ പ്രധാന വ്യാപാര-സേവന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് പെരിന്തൽമണ്ണ. ആരോഗ്യരംഗം, വിദ്യാഭ്യാസം, വ്യാപാരം, ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ എന്നിവയാണ് നഗരത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രധാന അധാരങ്ങൾ. നിരവധി മൾട്ടി സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രികളും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളും പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ സമീപ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകൾ പെരിന്തൽമണ്ണയെ ആശ്രയിക്കുന്നു. നിരവധി മൾട്ടി സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രികൾ ഉൾപ്പെടെ സർക്കാർ-സ്വകാര്യ ആരോഗ്യസ്ഥാപനങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ പെരിന്തൽമണ്ണയെ “ഹോസ്പിറ്റൽ സിറ്റി” എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നഗരത്തിൽ ഒരു സർക്കാർ ജില്ലാ ആശുപത്രിയും നിരവധി സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==ഗതാഗതം== === റോഡ് === മധ്യകേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റോഡുകൾ സംഗമിക്കുന്ന ഒരു നഗരമാണ് പെരിന്തൽമണ്ണ. കോഴിക്കോട് പാലക്കാട് ചെറുപ്പുളശ്ശേരി ,കുന്നംകുളം നിലമ്പൂർ മേലാറ്റൂർ വളാഞ്ചേരി ,തിരൂര്, മഞ്ചേരി എന്നീ ഭാഗത്ത് നിന്നുള്ള റോഡുകൾ ഇവിടെ സംഗമിക്കുന്നു.ആശുപത്രി നഗരമായി വളർന്ന വരാനുള്ള ഒരു പ്രധാന കാരണവും ഈ പ്രത്യേകതയാണ് * ഷൊർണൂർ-പെരിന്തൽമണ്ണ [[സംസ്ഥാനപാത 23 (കേരളം)|സംസ്ഥാനപാത 23]] പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ [[ദേശീയപാത 966 (ഇന്ത്യ)|ദേശീയപാത 966]]-ൽ ചേർന്ന് അവസാനിക്കുന്നു. * പെരുമ്പിലാവ്-നിലമ്പൂർ [[സംസ്ഥാനപാത 39 (കേരളം)|സംസ്ഥാനപാത 39]] പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. * [[സംസ്ഥാനപാത 53 (കേരളം)|സംസ്ഥാനപാത 53]] - പാലക്കാട് നിന്നും ചെർപ്പുളശ്ശേരി വഴി പെരിന്തൽമണ്ണയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. * വളാഞ്ചേരി-നിലമ്പൂർ [[സംസ്ഥാനപാത 73 (കേരളം)|സംസ്ഥാന പാത 73.]] ഒരു കെഎസ്ആർടിസി സബ് ഡിപ്പോയും മൂന്ന് സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡുകളുമാണ് നഗരത്തിന് സൗകര്യമൊരുക്കുന്നത്. === റെയിൽ === നിലമ്പൂർ-ഷൊറണൂർ തീവണ്ടി പാതയിൽ പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക് സമീപം ടൗണിൽ നിന്ന് 2.5 കി.മീ (1.6 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ് അങ്ങാടിപ്പുറമാണ് ഏറ്റവും അടുത്ത സ്റ്റേഷൻ, പട്ടിക്കാട്, ചെറുകര എന്നീ സ്റ്റേഷനുകളും അധികം അകലെയല്ല. പക്ഷെ ഇവിടെ നിന്നും ട്രെയിൻ സൗകര്യം വളരെ പരിമിതമാണ്. രാജ്യത്തിൻ്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്കുള്ള ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാകണമെങ്കിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്റ്റേഷനായ [[ഷൊർണൂർ ജംഗ്ഷൻ|ഷൊർണൂർ ജംഗ്ഷനെയാണ്]] ഇവിടെയുള്ളവർ ആശ്രയിക്കുന്നത്. ===വ്യോമ ഗതാഗതം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]]. പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് 43 കി.മീ അകലെ കൊണ്ടോട്ടിയിൽ [[കരിപ്പൂർ|കരിപ്പൂരിലാണ്]] ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ== * റവന്യൂ ഡിവിഷണൽ ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * താലൂക്ക് ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * മിനി സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ, പെരിന്തൽമണ്ണ * താലൂക്ക് സപ്ലൈ ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * നഗരസഭ കാര്യാലയം, പെരിന്തൽമണ്ണ * പെരിന്തൽമണ്ണ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത് കാര്യാലയം * സബ് രജിസ്ട്രാർ ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * കെ.എസ്.ഇ.ബി, ഡിവിഷൻ ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * സബ് ഡിവിഷണൽ പോലീസ് ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * ഫയർ ആൻ്റ് റെസ്ക്യൂ സ്റ്റേഷൻ, പെരിന്തൽമണ്ണ * സബ് റീജിയണൽ ട്രാസ്പോർട്ട് ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * സബ് ട്രഷറി, പെരിന്തൽമണ്ണ * സബ് ജയിൽ, പെരിന്തൽമണ്ണ * പെരിന്തൽമണ്ണ പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ * പെരിന്തൽമണ്ണ എക്സൈസ് സർക്കിൾ ഓഫീസ് * ട്രാഫിക് എൻഫോഴ്സ്മെൻ്റ് യൂണിറ്റ്, പെരിന്തൽമണ്ണ == വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == ===സ്കൂളുകൾ=== * [[പെരിന്തൽമണ്ണ ഗവ. മോഡൽ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ|ഗവ: മോഡൽ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, പെരിന്തൽമണ്ണ]] * ഗവ: ഗേൾസ് വൊക്കേഷണൽ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ, പെരിന്തൽമണ്ണ * ടെക്നിക്കൽ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, പെരിന്തൽമണ്ണ * പ്രസെൻ്റേഷൻ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ, പെരിന്തൽമണ്ണ * ഗവ: മോഡൽ ലോവർ പ്രൈമറി സ്ക്കൂൾ, പെരിന്തൽമണ്ണ *അസ്സീസി ഹയർ സെക്കണ്ടറി ബധിര വിദ്യാലയം, പലച്ചോട് പോസ്റ്റ്, മാ ലാ പറമ്പ് ===കോളേജുകൾ=== * പൂക്കോയ തങ്ങൾ സ്മാരക ഗവൺമെൻ്റ് കോളജ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * ഗവ: പോളിടെക്നിക് കോളജ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * എം. ഇ.എസ്. മെഡിക്കൽ കോളജ്, പെരിന്തൽമണ്ണ ==ആരാധനാലയങ്ങൾ== * ടൗൺ ജുമാ മസ്ജിദ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * ഹനഫി മസ്ജിദ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * കക്കൂത്ത്- വലിയങ്ങാടി ജുമാ മസ്ജിദ് * കക്കൂത്ത്- കുമരകുളം ജുമാ മസ്ജിദ് * മാനത്തുമംഗലം ജുമാമസ്ജിദ് * [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, അങ്ങാടിപ്പുറം]] വള്ളുവനാട് രാജ്യത്തിൻ്റെ മൂലസ്ഥാനം ഇവിടെയായിരുന്നു. * പുത്തൂർ ക്ഷേത്രം ==ആശുപത്രികൾ == * മൗലാന ഹോസ്പിറ്റൽ * അൽശിഫ ഹോസ്പിറ്റൽ * എം.ഇ.എസ്. മെഡിക്കൽ കോളജ് ഹോസ്പിറ്റൽ * ഇ.എം.എസ്. സഹകരണ ആശുപത്രി * പെരിന്തൽമണ്ണ ജില്ലാ ആശുപത്രി == ശ്രദ്ധേയരായ ആളുകൾ == * [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] - കേരളത്തിൻ്റെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി[[ഏലംകുളം]] ആണ് ജന്മദേശം. * [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] ജ്‌ഞാനപ്പാന എന്ന കവിതയുടെ രചയിതാവ് പൂതാനം ഇല്ലം കീഴാറ്റൂർ ആക്കപ്പറമ്പ് സമീപം * [[നാലകത്ത് സൂപ്പി]] - മുൻ വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി * [[പി. ശ്രീരാമകൃഷ്ണൻ]] - മുൻ കേരള നിയമസഭ സ്പീക്കർ പട്ടിക്കാട് സ്വദേശി * [[പാലോളി മുഹമ്മദ് കുട്ടി]] - രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ * [[മഞ്ഞളാംകുഴി അലി]] - രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ, നിർമാതാവ്, മുൻ എംഎൽഎ * [[സൂരജ് തേലക്കാട്]], അഭിനേതാവ് * ബൈജു. സി പി - കവി, കഥാകൃത്ത് == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} {{commonscat|Perinthalmanna}} {{kerala-geo-stub}} {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വിഭാഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] kdwfbax7v73ab80wbgkda8553j5sd3h 4673476 4673468 2026-10-04T22:25:54Z Martinkottayam 84843 4673476 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Perinthalmanna}} {{ToDisambig|വാക്ക്=പെരിന്തൽമണ്ണ}} {{Infobox settlement | name = പെരിന്തൽമണ്ണ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = നഗരസഭ | image_skyline = Comrade Govindhan Nambiar Junction, Perinthalmanna, Malappuram Dt, India.jpg | image_alt = പെരിന്തൽമണ്ണ ട്രാഫിക് ജംഗ്ഷൻ | image_caption = മുനിസിപ്പൽ കോംപ്ലക്സ് സമുച്ചയം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = കേരളത്തിലെ സ്ഥാനം | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [[Malappuram district|മലപ്പുറം]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[നഗരസഭ|ഗ്രേഡ് 2 നഗരസഭ]] | governing_body = [[പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭ]] | leader1_type = | leader1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 34.41 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 49,723 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <br/>{{Small|നഗരസഭാ പരിധിയിലെ കണക്കാണിത്}} | demographics_type1 = <center>ഭാഷകൾ</center> | demographics1_title1 = ഔദ്യോഗികം | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|പിൻ കോഡ്]] | postal_code = 679322 | area_code_type = ടെലിഫോൺ കോഡ് | area_code = 04933 | registration_plate = KL-53 | website = {{URL|http://www.perinthalmannamunicipality.lsgkerala.gov.in/|}} | footnotes = | leader_party = [[United Democratic Front|യൂ.ഡി.എഫ്]] | leader_title = ചെയർപേഴ്സൺ | leader_name = പച്ചീരി സുരയ്യ ഫാറൂഖ് | leader_title1 = വൈസ് ചെയർപേഴ്സൺ | leader_name1 = എം.ബി. മുഹമ്മദ് ഫസൽ</br> ([[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]]) | Electoral Wards = | blank_name_sec1 = ലോക്സഭാ മണ്ഡലം | blank_info_sec1 = [[മലപ്പുറം ലോക്‌സഭാ നിയോജകമണ്ഡലം]] | blank1_name_sec1 = നിയമസഭാ മണ്ഡലം | blank1_info_sec1 = [[പെരിന്തൽമണ്ണ നിയമസഭാമണ്ഡലം]] | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | subdivision_type3 = [[താലൂക്ക്]] | subdivision_name3 = [[പെരിന്തൽമണ്ണ താലൂക്ക്|പെരിന്തൽമണ്ണ]] }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലുള്ള]] ഒരു പട്ടണമാണ് '''പെരിന്തൽമണ്ണ'''. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് [[മലബാർ ജില്ല|മലബാർ ജില്ലയിലെ]] വള്ളുവനാട് താലൂക്കിന്റെ ആസ്ഥാനം പെരിന്തൽമണ്ണയായിരുന്നു. നൂറ്റാണ്ടുകളായി പെരിന്തൽമണ്ണക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ഗ്രാമങ്ങൾ വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. [[പെരിന്തൽമണ്ണ റവന്യൂ ഡിവിഷൻ|പെരിന്തൽമണ്ണ റവന്യൂ ഡിവിഷൻ്റെയും]] [[പെരിന്തൽമണ്ണ താലൂക്ക്|താലൂക്കിന്റെയും]] അതേ പേരിൽ ഒരു ബ്ലോക്ക്ൻ്റേയും ആസ്ഥാനം കൂടിയാണ് പെരിന്തൽമണ്ണ പട്ടണം. ജില്ലാ ആസ്ഥാനമായ [[മലപ്പുറം]] പട്ടണത്തിൽ നിന്നും 20 കിലോമീറ്റർ (12 മൈൽ) തെക്ക് പടിഞ്ഞാറായി, കോഴിക്കോട്-പാലക്കാട് [[ദേശീയപാത 966 (ഇന്ത്യ)|ദേശീയപാത 966]] ന്റെ മധ്യത്തിലാണ് ഈ പട്ടണം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 1980-2000 കാലത്ത് ഗൾഫ് പണത്താൽ വലിയ വികസന കുതിപ്പ് നഗരത്തിലുണ്ടായി. ==ചരിത്രം == [[File:Perinthalmanna bus stand.jpg|thumb|250px|മൂസക്കുട്ടി സ്മാരക മോഡേൺ ബസ് സ്റ്റാൻഡ് കം ഷോപ്പിംഗ് കോംപ്ലക്സ്, പെരിന്തൽമണ്ണ]] പുരാതന വള്ളുവനാട് ദേശത്തിന്റെ ഹൃദയമായിരുന്നു പെരിന്തൽമണ്ണ. പിന്നീട് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|മദ്രാസ് പ്രവിശ്യയിലെ]] [[മലബാർ ജില്ല|മലബാർ ജില്ലയിലെ]] വള്ളുവനാട് താലൂക്കിന്റെ ആസ്ഥാനമായിരുന്നു പെരിന്തൽമണ്ണ. വള്ളുവനാട് നാട്ടുരാജ്യത്തിൻ്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു വള്ളുവനാട് താലൂക്ക്. ജ്ഞാനപ്പാനയുടെ കർത്താവായ പൂന്താനം നമ്പൂതിരിയുടെ ഇല്ലവും ഇ.എം.എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ ജന്മസ്ഥലമായ ഏലംകുളവും പെരിന്തൽമണ്ണക്കടുത്താണ്. 1933-ൽ മലബാർ ജില്ലാ ബോർഡിന്റെ കീഴിൽ പെരിന്തൽമണ്ണ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തായി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് 1990 ഫെബ്രുവരി 10-ന് പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭയായി ഉയർത്തപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/991057/12|title=Kudumbashree {{!}} About City in NULM - Perinthalmanna|access-date=2026-05-18}}</ref> ==പദോൽപത്തി== [[വള്ളുവക്കോനാതിരി|വള്ളുവകോനാതിരിയുടെ]] സേനാനായകനായിരുന്ന കക്കൂത്ത് നായരുടെ അധ്യക്ഷതയിൽ പണ്ടുകാലത്ത് വർഷം തോറും ഇവിടെ കായികാഭ്യാസപ്രകടനങ്ങൾ അരങ്ങേറിയിരുന്നു. ഇന്നത്തെ അങ്ങാടിപ്പുറത്തിന് കിഴക്കുഭാഗത്തായി സ്ഥിചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു ഈ കായികാഭ്യാസം നടന്നിരുന്നത്. “പെരും തല്ല്” നടന്നിരുന്ന സ്ഥലമാണ് പിന്നീട് പെരിന്തൽമണ്ണയായത്. == ഭരണ സംവിധാനം == {{പ്രധാനലേഖനം|പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭ}} [[പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭ]]<nowiki/>യാണ് നഗരത്തിൻ്റെയും പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങലുടെയും ഭരണം നടത്തുന്നത്. ഭരണസൗകര്യത്തിനായി 37 വാർഡുകൾ ആയി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഓരോ വാർഡിൽ നിന്നും ആ വാർഡിലെ സമ്മദിതായകർ അവരുടെ കൗൺസിലറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഭൂരിപക്ഷം നഗരസഭാംഗങ്ങൾ ഉള്ള മുന്നണി അല്ലെങ്കിൽ കക്ഷി ആണ് ഭരണം നടത്തുന്നത്. ചെയർപേഴ്സൺ, വൈസ് ചെയർപേഴ്സൺ എന്നിവരാണ് ഭരണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്. കൗൺസിലർമാർ ആണ് ഇവരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. നിലവിൽ [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണിയാണ്]] ഭരണം നടത്തുന്നത്. ശ്രീമതി. സുരയ്യ ഫാറൂഖ് ആണ് നഗരസഭാധ്യക്ഷ. ശ്രീ. എം.ബി. മുഹമ്മദ് ഫസൽ ആണ് നഗരസഭ ഉപാധ്യക്ഷൻ (വൈസ് ചെയർപേഴ്സൺ). === മുനിസിപ്പാലിറ്റിയിലെ വാർഡുകൾ === [[പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭ|പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭയിൽ]] 37 വാർഡുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. വാർഡുകൾ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു :<ref>{{cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=Wards of Perinthalmanna|website=sec.kerala.gov.in}}</ref> {| class="sortable" border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" ! width="20px" |വാർഡ് നമ്പർ ! width="75px" |പേര് ! width="20px" |വാർഡ് നമ്പർ ! width="75px" |പേര് |- | 1 || ചീരട്ടമണ്ണ || 20 || ഒലിങ്കര |- | 2 || മാനത്തുമംഗലം || 21 || അനാഥനം |- | 3 || കക്കൂത്ത് || 22 || കിഴക്കേക്കര |- | 4 || മുണ്ടത്തപ്പടി || 23 || തെക്കേക്കര |- | 5 || വലിയങ്ങാടി || 24 || പടിഞ്ഞാറേക്കര |- | 6 || കുളിർമല || 25 || വളയം മൂച്ചി |- | 7 || ചെമ്പങ്കുന്ന് || 26 || ആശാരിക്കര |- | 8 || കുന്നുംപുറം || 27 || മറുകരപ്പറമ്പ് |- | 9 || ആലക്കുന്ന് || 28 || കുന്നപ്പള്ളി സൗത്ത് |- | 10 || പൊന്നിയക്കുറിശ്ശി || 29 || കൊല്ലക്കോട് |- | 11 || ഇടുക്കുമുഖം || 30 || വട്ടപ്പാറ |- | 12 || മനഴി സ്റ്റാൻഡ് || 31 || തേക്കിൻകോട് |- | 13 || പഞ്ചമ || 32 || കാവുങ്കൽ പറമ്പ് |- | 14 || കുട്ടിപ്പാറ || 33 || ജെ.എൻ. റോഡ് സെൻട്രൽ |- | 15 || കോവിലകമ്പടി || 34 || തോട്ടക്കര |- | 16 || പാതാക്കര. യു.പി. സ്കൂൾ || 35 || പുത്തൂർ |- | 17 || മനപ്പടി || 36 || മുട്ടുങ്ങൽ |- | 18 || പി.ടി.എം. കോളേജ് || 37 || ലെമൺ വാലി |- | 19 || തണ്ണീർപ്പന്തൽ || || |} === ക്രമസമാധാനം === പെരിന്തൽമണ്ണയിലെ കോടതി സമുച്ചയത്തിൽ മുൻസിഫ് കോടതി, മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതി, പ്രതേക പോക്സോ കോടതി എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പെരിന്തൽമണ്ണ പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ നഗരത്തിൻ്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് ആണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 14.09.1988 ആണ് പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ സ്ഥാപിതമായത്.<ref>{{Cite web|url=https://ps.keralapolice.gov.in/perinthalmanna-ps/about|title=പെരിന്തൽമണ്ണ പോലീസിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്}}</ref> പെരിന്തൽമണ്ണ, പാതായ്ക്കര, അങ്ങാടിപ്പുറം, ഏലംകുളം, ആലിപ്പറമ്പ്, ആനമങ്ങാട്, അരക്കുപറമ്പ, താഴേക്കോട് എന്നീ റവന്യു വില്ലേജുകളും, പുലാമന്തോൾ, വലംമ്പൂർ വില്ലേജുകളിലെ ചില ഭാഗങ്ങളും പെരിന്തൽമണ്ണ പോലീസ് സ്റ്റേഷന്റെ പരിധിയിൽപ്പെടുന്നു. പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരവും സമീപ പഞ്ചായത്തുകളായ താഴേക്കോട്, ആലിപ്പറമ്പ്, ഏലംകുളം, അങ്ങാടിപ്പുറം, പുലാമന്തോൾ എന്നിവയും ഈ സ്റ്റേഷൻ പരിധിയിൽ വരുന്നു. മലപ്പുറം ജില്ലാ പോലീസിൻ്റെ പെരിന്തൽമണ്ണ സബ് ഡിവിഷൻ കാര്യാലയവും ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. നഗരത്തിലെ ഗതാഗത നിയന്ത്രണത്തിനും ഗതാഗത നിർവഹണത്തിന് മായി പ്രത്യേക ട്രാഫിക് പോലിസ് യൂണിറ്റുമുണ്ട്. === പൊതുസേവന സൗകര്യങ്ങൾ === കേരള സർക്കാരിന്റെ കീഴിലുള്ള പെരിന്തൽമണ്ണ ഫയർ സ്റ്റേഷൻ പെരിന്തൽമണ്ണയിലും സമീപ പ്രദേശങ്ങളിലുമായി അഗ്നിശമന, രക്ഷാപ്രവർത്തന സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നു. കേരള വാട്ടർ അതോറിറ്റിയുടെയും പെരിന്തൽമണ്ണ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയുടെയും പെരിന്തൽമണ്ണ സെക്ഷൻ പ്രദേശത്തെ കുടിവെള്ള വിതരണം നിർവഹിക്കുന്നു. [[കേരള സ്റ്റേറ്റ് ഇലക്ട്രിസിറ്റി ബോർഡ്|കെ.എസ്.ഇ.ബി]] പെരിന്തൽമണ്ണ സെക്ഷൻ വൈദ്യുതി വിതരണം നടത്തുന്നു. മറ്റ് പൗരസൗകര്യങ്ങൾ പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭയാണ് ഒരുക്കുന്നത്. [[മലപ്പുറം ജില്ലാ പഞ്ചായത്ത്|മലപ്പുറം ജില്ലാ പഞ്ചായത്തിന്റെ]] കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പെരിന്തൽമണ്ണ ജില്ലാ ആശുപത്രി പെരിന്തൽമണ്ണയിലെ പൊതുജനാരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു. കൂടാതെ, പെരിന്തൽമണ്ണ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയുടെ കീഴിൽ സർക്കാർ ഹോമിയോ ഡിസ്പെൻസറിയും സർക്കാർ ആയുർവേദ ആശുപത്രിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നഗരത്തിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലായി നഗര പൊതുജനാരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളും ഉപകേന്ദ്രങ്ങളും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ==രാഷ്ട്രീയം== [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ മുസ്‌ലിം ലീഗ്|ലീഗ്]] തട്ടകമായ ജില്ലയിൽ ഇടത്പക്ഷത്തിന് കൂടുതൽ സ്വാധീനമുള്ളത് ഇവിടെ യാണ് . കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ആചാര്യൻ ഇ എം സ് മന ഏലംകുളത്ത് ആണ് . നഗര ഭരണം തുടർച്ചയായി ഇടതു പക്ഷത്തിൻ്റെ നേതൃത്തിൽ ആണ്. പെരിന്തൽമണ്ണ നിയമസഭ മണ്ഡലം മുസ്‌ലിം ലീഗിൻ്റെ നജീബ് കാന്തപുരം ആണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. പെരിന്തൽമണ്ണ നിയമസഭാ മണ്ഡലത്തിൽ ഇനി പറയുന്ന തദ്ദേശസ്വയംഭരണസ്ഥാപനങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു: പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരസഭ, താഴെക്കോട്, ആലിപ്പറമ്പ്, ഏലംകുളം, മേലാറ്റൂർ, പുലാമന്തോൾ, വെട്ടത്തൂർ എന്നീ ഗ്രാമഞ്ചായത്തുകൾ. നിലവിലെ എം.എൽ. എ. മുസ്ലിം ലീഗിൻ്റെ ശ്രീ. [[നജീബ് കാന്തപുരം]] ആണ്. നിലവിലെ എം.പി. ശ്രീ. [[ഇ.ടി. മുഹമ്മദ് ബഷീർ]] ആണ്. പെരിന്തൽമണ്ണയുടെ സമീപ ഗ്രാമങ്ങളുടെ ഭരണത്തിനും വികസനത്തിനുമായി പെരിന്തൽമണ്ണ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്തും, അതാത് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുമുണ്ട്. ===പെരിന്തൽമണ്ണ ബ്ലോക്ക്=== {{ഇതും കാണുക|പെരിന്തൽമണ്ണ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്}} താഴെപ്പറയുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ ബ്ലോക്ക് തല ഭരണത്തിന്റെ ചുമതലയുള്ള തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനമാണ് പെരിന്തൽമണ്ണ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്: * [[ആലിപ്പറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[ഏലംകുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[പുലാമന്തോൾ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[അങ്ങാടിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[കീഴാറ്റൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[മേലാറ്റൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[വെട്ടത്തൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] * [[താഴേക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] == സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ == മലബാർ മേഖലയിലെ പ്രധാന വ്യാപാര-സേവന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് പെരിന്തൽമണ്ണ. ആരോഗ്യരംഗം, വിദ്യാഭ്യാസം, വ്യാപാരം, ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ എന്നിവയാണ് നഗരത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രധാന അധാരങ്ങൾ. നിരവധി മൾട്ടി സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രികളും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളും പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ സമീപ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആളുകൾ പെരിന്തൽമണ്ണയെ ആശ്രയിക്കുന്നു. നിരവധി മൾട്ടി സ്പെഷ്യാലിറ്റി ആശുപത്രികൾ ഉൾപ്പെടെ സർക്കാർ-സ്വകാര്യ ആരോഗ്യസ്ഥാപനങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ പെരിന്തൽമണ്ണയെ “ഹോസ്പിറ്റൽ സിറ്റി” എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നഗരത്തിൽ ഒരു സർക്കാർ ജില്ലാ ആശുപത്രിയും നിരവധി സ്വകാര്യ ആശുപത്രികളും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==ഗതാഗതം== === റോഡ് === മധ്യകേരളത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റോഡുകൾ സംഗമിക്കുന്ന ഒരു നഗരമാണ് പെരിന്തൽമണ്ണ. കോഴിക്കോട് പാലക്കാട് ചെറുപ്പുളശ്ശേരി ,കുന്നംകുളം നിലമ്പൂർ മേലാറ്റൂർ വളാഞ്ചേരി ,തിരൂര്, മഞ്ചേരി എന്നീ ഭാഗത്ത് നിന്നുള്ള റോഡുകൾ ഇവിടെ സംഗമിക്കുന്നു.ആശുപത്രി നഗരമായി വളർന്ന വരാനുള്ള ഒരു പ്രധാന കാരണവും ഈ പ്രത്യേകതയാണ് * ഷൊർണൂർ-പെരിന്തൽമണ്ണ [[സംസ്ഥാനപാത 23 (കേരളം)|സംസ്ഥാനപാത 23]] പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ [[ദേശീയപാത 966 (ഇന്ത്യ)|ദേശീയപാത 966]]-ൽ ചേർന്ന് അവസാനിക്കുന്നു. * പെരുമ്പിലാവ്-നിലമ്പൂർ [[സംസ്ഥാനപാത 39 (കേരളം)|സംസ്ഥാനപാത 39]] പെരിന്തൽമണ്ണ നഗരത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. * [[സംസ്ഥാനപാത 53 (കേരളം)|സംസ്ഥാനപാത 53]] - പാലക്കാട് നിന്നും ചെർപ്പുളശ്ശേരി വഴി പെരിന്തൽമണ്ണയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. * വളാഞ്ചേരി-നിലമ്പൂർ [[സംസ്ഥാനപാത 73 (കേരളം)|സംസ്ഥാന പാത 73.]] ഒരു കെഎസ്ആർടിസി സബ് ഡിപ്പോയും മൂന്ന് സ്വകാര്യ ബസ് സ്റ്റാൻഡുകളുമാണ് നഗരത്തിന് സൗകര്യമൊരുക്കുന്നത്. === റെയിൽ === നിലമ്പൂർ-ഷൊറണൂർ തീവണ്ടി പാതയിൽ പെരിന്തൽമണ്ണയ്ക്ക് സമീപം ടൗണിൽ നിന്ന് 2.5 കി.മീ (1.6 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ് അങ്ങാടിപ്പുറമാണ് ഏറ്റവും അടുത്ത സ്റ്റേഷൻ, പട്ടിക്കാട്, ചെറുകര എന്നീ സ്റ്റേഷനുകളും അധികം അകലെയല്ല. പക്ഷെ ഇവിടെ നിന്നും ട്രെയിൻ സൗകര്യം വളരെ പരിമിതമാണ്. രാജ്യത്തിൻ്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്കുള്ള ട്രെയിനുകൾ ലഭ്യമാകണമെങ്കിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്റ്റേഷനായ [[ഷൊർണൂർ ജംഗ്ഷൻ|ഷൊർണൂർ ജംഗ്ഷനെയാണ്]] ഇവിടെയുള്ളവർ ആശ്രയിക്കുന്നത്. ===വ്യോമ ഗതാഗതം=== ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം [[കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|കോഴിക്കോട് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളമാണ്]]. പെരിന്തൽമണ്ണയിൽ നിന്ന് 43 കി.മീ അകലെ കൊണ്ടോട്ടിയിൽ [[കരിപ്പൂർ|കരിപ്പൂരിലാണ്]] ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ== * റവന്യൂ ഡിവിഷണൽ ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * താലൂക്ക് ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * മിനി സിവിൽ സ്റ്റേഷൻ, പെരിന്തൽമണ്ണ * താലൂക്ക് സപ്ലൈ ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * നഗരസഭ കാര്യാലയം, പെരിന്തൽമണ്ണ * പെരിന്തൽമണ്ണ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത് കാര്യാലയം * സബ് രജിസ്ട്രാർ ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * കെ.എസ്.ഇ.ബി, ഡിവിഷൻ ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * സബ് ഡിവിഷണൽ പോലീസ് ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * ഫയർ ആൻ്റ് റെസ്ക്യൂ സ്റ്റേഷൻ, പെരിന്തൽമണ്ണ * സബ് റീജിയണൽ ട്രാസ്പോർട്ട് ഓഫീസ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * സബ് ട്രഷറി, പെരിന്തൽമണ്ണ * സബ് ജയിൽ, പെരിന്തൽമണ്ണ * പെരിന്തൽമണ്ണ പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ * പെരിന്തൽമണ്ണ എക്സൈസ് സർക്കിൾ ഓഫീസ് * ട്രാഫിക് എൻഫോഴ്സ്മെൻ്റ് യൂണിറ്റ്, പെരിന്തൽമണ്ണ == വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ == ===സ്കൂളുകൾ=== * [[പെരിന്തൽമണ്ണ ഗവ. മോഡൽ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ|ഗവ: മോഡൽ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, പെരിന്തൽമണ്ണ]] * ഗവ: ഗേൾസ് വൊക്കേഷണൽ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ, പെരിന്തൽമണ്ണ * ടെക്നിക്കൽ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ, പെരിന്തൽമണ്ണ * പ്രസെൻ്റേഷൻ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്കൂൾ, പെരിന്തൽമണ്ണ * ഗവ: മോഡൽ ലോവർ പ്രൈമറി സ്ക്കൂൾ, പെരിന്തൽമണ്ണ *അസ്സീസി ഹയർ സെക്കണ്ടറി ബധിര വിദ്യാലയം, പലച്ചോട് പോസ്റ്റ്, മാ ലാ പറമ്പ് ===കോളേജുകൾ=== * പൂക്കോയ തങ്ങൾ സ്മാരക ഗവൺമെൻ്റ് കോളജ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * ഗവ: പോളിടെക്നിക് കോളജ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * എം. ഇ.എസ്. മെഡിക്കൽ കോളജ്, പെരിന്തൽമണ്ണ ==ആരാധനാലയങ്ങൾ== * ടൗൺ ജുമാ മസ്ജിദ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * ഹനഫി മസ്ജിദ്, പെരിന്തൽമണ്ണ * കക്കൂത്ത്- വലിയങ്ങാടി ജുമാ മസ്ജിദ് * കക്കൂത്ത്- കുമരകുളം ജുമാ മസ്ജിദ് * മാനത്തുമംഗലം ജുമാമസ്ജിദ് * [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം|തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, അങ്ങാടിപ്പുറം]] വള്ളുവനാട് രാജ്യത്തിൻ്റെ മൂലസ്ഥാനം ഇവിടെയായിരുന്നു. * പുത്തൂർ ക്ഷേത്രം ==ആശുപത്രികൾ == * മൗലാന ഹോസ്പിറ്റൽ * അൽശിഫ ഹോസ്പിറ്റൽ * എം.ഇ.എസ്. മെഡിക്കൽ കോളജ് ഹോസ്പിറ്റൽ * ഇ.എം.എസ്. സഹകരണ ആശുപത്രി * പെരിന്തൽമണ്ണ ജില്ലാ ആശുപത്രി == ശ്രദ്ധേയരായ ആളുകൾ == * [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്]] - കേരളത്തിൻ്റെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി[[ഏലംകുളം]] ആണ് ജന്മദേശം. * [[പൂന്താനം നമ്പൂതിരി]] ജ്‌ഞാനപ്പാന എന്ന കവിതയുടെ രചയിതാവ് പൂതാനം ഇല്ലം കീഴാറ്റൂർ ആക്കപ്പറമ്പ് സമീപം * [[നാലകത്ത് സൂപ്പി]] - മുൻ വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി * [[പി. ശ്രീരാമകൃഷ്ണൻ]] - മുൻ കേരള നിയമസഭ സ്പീക്കർ പട്ടിക്കാട് സ്വദേശി * [[പാലോളി മുഹമ്മദ് കുട്ടി]] - രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ * [[മഞ്ഞളാംകുഴി അലി]] - രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ, നിർമാതാവ്, മുൻ എംഎൽഎ * [[സൂരജ് തേലക്കാട്]], അഭിനേതാവ് * ബൈജു. സി പി - കവി, കഥാകൃത്ത് == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} {{commonscat|Perinthalmanna}} {{kerala-geo-stub}} {{മലപ്പുറം ജില്ല}} [[വിഭാഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] 2aohc6842tfydf922wj64bxkl89hmge 4 20086 4673542 4629330 2026-10-05T08:23:42Z SABIRBMA 220434 മുഹമ്മദ് സാബിർ ബി. എം.: സ്രോതസ്സുകളോടെ ലേഖനത്തിനുള്ള അപേക്ഷ; താത്പര്യവ്യത്യാസവും ChatGPT സഹായവും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു 4673542 wikitext text/x-wiki കേരളത്തിലെ ഭിന്നശേഷിക്കാരായ സർക്കാർ ജീവനക്കാരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന മുൻനിര സംഘടനയാണ് ഭിന്നശേഷി എംപ്ലോയീസ് കോർഡിനേഷൻ കമ്മിറ്റി (BECC). ഈ സംഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന വിവരങ്ങൾ താഴെ നൽകുന്നു: ​സംഘടനയുടെ ലക്ഷ്യങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും ​ഭിന്നശേഷിക്കാരായ ജീവനക്കാരുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും അവരുടെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിലെ പ്രതിസന്ധികൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനുമായി BECC സജീവമായി ഇടപെടുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ: ​അവകാശ സംരക്ഷണം: ഭിന്നശേഷി സംവരണ ആനുകൂല്യങ്ങൾ, പ്രൊമോഷൻ ആനുകൂല്യങ്ങൾ എന്നിവ കൃത്യമായി ലഭിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുക. ​ക്ഷേമ പ്രവർത്തനങ്ങൾ: അംഗങ്ങളുടെ തൊഴിൽപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിയമപരമായും ഭരണപരമായും പിന്തുണ നൽകുക. ​ബോധവൽക്കരണം: ഭിന്നശേഷി അവകാശ നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ച് (RPWD Act 2016) ജീവനക്കാർക്കിടയിൽ അറിവ് പകരുക. ​പ്രധാന വിവരങ്ങൾ ​കേരളത്തിലെ ഭിന്നശേഷി സംഘടനകളിൽ ഏറ്റവും മുൻപന്തിയിൽ നിൽക്കുന്ന ഒന്നാണിത്. ​ബന്ധപ്പെടാനുള്ള വിലാസം: സംഘടനയുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ താഴെ പറയുന്ന ഇമെയിൽ വിലാസങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം: ​becc.keralam@gmail.com ​muhammednajeebpalat@gmail.com == [[Basshunter]] == {{en|Basshunter}} Whole history of Vaikom Mahadeva Temple == [[സൗജന്യ വിദ്യാഭ്യാസം]] == {{en|free education}} സൗജന്യ വിദ്യാഭ്യാസത്തെക്കുറിച്ച് ലേഖനം തുടങ്ങാമൊ... :[[ഉപയോക്താവ്:അമൽ ബെന്നി|al amal]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:അമൽ ബെന്നി|സംവാദം]]) 10:07, 2 ഓഗസ്റ്റ് 2021 (UTC) == [[സൂപ്പി നരിക്കാട്ടേരി]] == {{en|Sooppy Narikkatteri}} മുസ്ലിം ലീഗ് നേതാവ് സൂപ്പി നരിക്കാട്ടേരി.കേരള സംസ്ഥാന മുൻ cruise chairman. ==[[കാവിമണ്ണ്]]== സന്യാസിമാർ തങ്ങളുടെ കാഷായവസ്ത്രം തയ്യാറാക്കുന്നത് ഈ മണ്ണ് വെള്ളത്തിൽ ലയിപ്പിച്ച് അതിൽ വസ്ത്രങ്ങൾ മുക്കിയെടുത്താണെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.വീടിന്റെ തറ മെഴുകാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ==[[ടിബറ്റിക് ഭാഷകൾ]]== [[:en:Tibetic languages]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:12, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ഷുവാങ് ഭാഷകൾ]]== [[:en:Zhuang languages]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:21, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ടോങ്കൻ ഭാഷ]]== [[:en:Tongan language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:24, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ടൈനോ ഭാഷ]]== [[:en:Taíno language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:26, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[തായ് ഭാഷകൾ]]== [[:en:Tai languages]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:28, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[തുവാലുവൻ ഭാഷ]]== [[:en:Tuvaluan language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:30, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ടർക്ക്മെൻ ഭാഷ]]== [[:en:Turkmen language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:33, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[പാപിയമെന്റു ഭാഷ]]== [[:en:Papiamento]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:42, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ഫ്രിസിയൻ ഭാഷ]]== [[:en:West Frisian language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:44, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ഇഗ്ബോ ഭാഷ]]== [[:en:Igbo language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:45, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[യോരൂബ ഭാഷ]]== [[:en:Yoruba language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:46, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ബൂക്‌മാൽ ഭാഷ]]== [[:en:Bokmål]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:48, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[നീനോർസ്ക് ഭാഷ]]== [[:en:Nynorsk]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:50, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[നാവുറുവൻ ഭാഷ]]== [[:en:Nauruan language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:55, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ഗ്വരാനി ഭാഷ]]== [[:en:Guarani language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:57, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[പലാവുവൻ ഭാഷ]]== [[:en:Palauan language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:58, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ടോക് പിസ്സിൻ ഭാഷ]]== [[:en:Tok Pisin]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:59, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ഹിരി മോടു ഭാഷ]]== [[:en:Hiri Motu language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 09:01, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[അയ്‌മാര ഭാഷ]]== [[:en:Aymara language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 09:03, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ക്വീചുവൻ ഭാഷകൾ]]== [[:en:Quechuan languages]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 09:07, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[മിറാൻഡീസ് ഭാഷ]]== [[:en:Mirandese language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 09:09, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ഫിജിയൻ ഭാഷ]]== [[:en:Fijian language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 09:09, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[കിറൂണ്ടി ഭാഷ]]== [[:en:Kirundi]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 09:17, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ബെലാറൂസിയൻ ഭാഷ]]== [[:en:Belarusian language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 09:18, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ബോസ്നിയൻ ഭാഷ]]== [[:en:Bosnian language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 09:21, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[സെർബിയൻ ഭാഷ]]== [[:en:Serbian language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 09:22, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[സെറ്റ്സ്വാന ഭാഷ]]== [[:en:Tswana language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 09:24, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) : Setswana - tsetse - എന്നൊക്കെ പറയുന്ന പോലെയായിരിക്കണം ഇതിന്റെ ഉച്ചാരണം.--<small>:- എന്ന് - </small> [[ഉപയോക്താവ്:Manuspanicker|അരയശ്ശേരിൽ സുബ്രഹ്മണ്യപ്പണിക്കർ മനു]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manuspanicker|<span style="font-size:30px">✆</span>]] 15:37, 24 ജൂലൈ 2014 (UTC) ഞാൻ [http://www.howjsay.com/index.php?word=tswana ഇവിടെ] കേട്ടുനോക്കിയശേഷമാണ് മലയാളത്തിലെഴുതിയത്. '''ട്''' എന്ന ശബ്ദം തുടക്കത്തിലുണ്ട് എന്ന് തോന്നുന്നു. ഉച്ചാരണം ഉറപ്പില്ല. --[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 16:00, 24 ജൂലൈ 2014 (UTC) [http://www.forvo.com/languages/tn/ ഇവിടെ] [[ഉപയോക്താവ്:Manuspanicker|മനുജി]] പറഞ്ഞപോലെ സെറ്റ്സ്വാന എന്നാണെഴുതിയിട്ടുള്ളത്. അങ്ങനെ മാറ്റി. --[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 16:03, 24 ജൂലൈ 2014 (UTC) : ആംഗലേയം താളിന്റെ ഇൻഫോ ബോക്സിലും Setswana എന്നാണെഴുതിയിട്ടുള്ളത്. ഇതേപോലെയല്ലേ സെസെ(tsetse) എന്നും മറ്റും എഴുതുന്നത്. --<small>:- എന്ന് - </small> [[ഉപയോക്താവ്:Manuspanicker|അരയശ്ശേരിൽ സുബ്രഹ്മണ്യപ്പണിക്കർ മനു]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Manuspanicker|<span style="font-size:30px">✆</span>]] 16:06, 24 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[മലേയ് ഭാഷ]]== [[:en:Malay language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 09:25, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) == [[മെലോഡ്രാമ]] == {{en|Melodrama}} --[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 04:02, 24 ജൂലൈ 2014 (UTC) == [[പേര്]],[[നാമം]] == {{en|Name}} --[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:30, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) == [[Nomenclature|നാമകരണം]] == {{en|Nomenclature}} --[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:31, 23 ജൂലൈ 2014 (UTC) നോമൻക്ലേച്ചർ എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് താളിന് യോജിച്ച മലയാളം താളല്ല ഇപ്പോഴുള്ള നാമകരണം എന്ന താൾ. --[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 05:32, 20 ഒക്ടോബർ 2014 (UTC) == [[വിധാൻ പരിഷത്ത്]] == {{en|Vidhan Parishad}} --[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 04:15, 24 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[അബ്ഘാസ് ഭാഷ]]== [[:en:Abkhaz language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 15:22, 24 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[കുക്ക് ദ്വീപുകളിലെ മവോറി ഭാഷ]]== [[:en:Cook Islands Māori]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 15:37, 24 ജൂലൈ 2014 (UTC) == [[മഹാ വൈവിധ്യ രാജ്യങ്ങൾ]] == {{en|Megadiverse countries}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:04, 24 ജൂലൈ 2014 (UTC) == മലനിര/[[പർവ്വതനിര]] == {{en|Mountain range}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:28, 25 ജൂലൈ 2014 (UTC) == [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] (1947–1950) == {{en|Dominion of India}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:28, 25 ജൂലൈ 2014 (UTC) == [[കർണ്ണാടിക് മേഖല]] == {{en|Carnatic region}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:08, 25 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[വടക്കൻ സോതോ ഭാഷ]]== [[:en:Northern Sotho language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 04:05, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[സോതോ ഭാഷ]]== [[:en:Sotho language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 04:06, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[തെക്കൻ എൻഡെബെലേ ഭാഷ]]== [[:en:Southern Ndebele language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 04:07, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[സ്വാസി ഭാഷ]]== [[:en:Swazi language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 04:07, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[സിറ്റ്‌സോങ്ക ഭാഷ]]== [[:en:Tsonga language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 04:09, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[വെൻഡ ഭാഷ]]== [[:en:Venda language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 04:11, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ഹോസ ഭാഷ]]== [[:en:Xhosa language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 04:12, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ലാത്വിയൻ ഭാഷ]]== [[:en:Latvian language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 04:15, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[സോത്തോ ഭാഷ]]== [[:en:Sotho language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 04:17, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[സാങ്കോ ഭാഷ]]== [[:en:Sango language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 04:21, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ചേവ ഭാഷ]]== [[:en:Chewa language]]--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 04:23, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[Commerce]]== ഹയർസെക്കന്ററിയിലെ പ്രമുഖ പംനശാഖ {{en|Commerce}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 12:45, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[Humanities]]== ഹയർസെക്കന്ററിയിലെ പ്രമുഖ പംനശാഖ {{en|Humanities}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 12:47, 26 ജൂലൈ 2014 (UTC) '''മനുഷ്യതം അഥവാ മാനവികതയാണ്''' HUMANITIES എന്ന് പറയുന്നതിന്റെ ആകെ ത്തുക. ഒരു വ്യക്ത്തിയുടെ മനസ്സിൽ സഹജീവികളോടുള്ള, സമുഹത്തോടുള്ള സ്നേഹസന്തോഷ കരുണാപരമായ സമീപനത്തെ നമുക്ക് മനുഷ്യത്ത്വം എന്ന് കരുതാം വിളിക്കാം. ==[[ലങ്ക]]== {{en|Lanka}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:35, 27 ജൂലൈ 2014 (UTC) == [[മനുഷ്യ ശരീരം]] == {{en|Human body}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 17:36, 28 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[മറ്റ്സു ദ്വീപുകൾ]]== {{en|Matsu Islands}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:13, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[പ്രറ്റാസ് ദ്വീപുകൾ]]== {{en|Pratas Islands}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:14, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ഇറ്റു ആബ ദ്വീപ്]]== {{en|Itu Aba Island}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:15, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[സ്പാർട്ട്‌ലി ദ്വീപുകൾ]]== {{en|Spratly Islands}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:16, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ക്യൂറിൽ ദ്വീപുകൾ]]== {{en|Kuril Islands}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:17, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ജർമനിയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങൾ]]== {{en|States of Germany}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:18, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[സാൻസിബാർ (സ്വയംഭരണപ്രദേശം)]]== {{en|Zanzibar}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:20, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ടൊബാഗോ]]== {{en|Tobago}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:22, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ഗോർണോ-ബഡാഖ്സ്ഥാൻ സ്വയംഭരണപ്രവിശ്യ]]== {{en|Gorno-Badakhshan Autonomous Province}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 08:25, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==constituent countries== {{en|constituent countries}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 15:15, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==British Isles== {{en|British Isles}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) ==[[പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പ്]]== {{en|Western Europe}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 15:24, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[അറ്റ്ലാന്റിക്കോ സുർ സ്വയംഭരണപ്രദേശം]]== {{en|Región Autónoma del Atlántico Sur}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 17:35, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[അറ്റ്ലാന്റിക്കോ നോർട്ടെ സ്വയംഭരണപ്രദേശം]]== {{en|Región Autónoma del Atlántico Norte}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 17:36, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[നെതർലാന്റ്സ് ആന്റിലീസ്]]== {{en|Netherlands Antilles}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 17:37, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[ബോണൈർ]]== {{en|Bonaire}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 17:38, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[സാബ]]== {{en|Saba}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 17:39, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[സിന്റ് യൂസ്റ്റാഷ്യസ്]]== {{en|Sint Eustatius}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 17:40, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[കരീബിയൻ നെതർലാന്റ്സ്]]== {{en|Caribbean Netherlands}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 17:41, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[റോസ്സ് ഡിപ്പൻഡൻസി]]== {{en|Ross Dependency}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 17:42, 30 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==[[മലായ് ഉപദ്വീപ്]]== {{en|Malay Peninsula}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 14:31, 31 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==Vulgar Latin== {{en|Vulgar Latin}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 15:19, 31 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==Maghreb== {{en|Maghreb}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 15:46, 31 ജൂലൈ 2014 (UTC) ==Ageing== {{en|Ageing}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 11:45, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==Election== {{en|Election}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 15:38, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==Detritivore== {{en|Detritivore}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:54, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ജന്തുജാലം]]== {{en|Fauna}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:21, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[സസ്യജാലം]]== {{en|flora}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:21, 1 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ഗാനരചയിതാവ്]]== {{en|Songwriter}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:57, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==Scientific misconduct== {{en|Scientific misconduct}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:13, 3 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Cyprus dispute|സൈപ്രസ് തർക്കം]]== {{en|Cyprus dispute}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 07:52, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ദേശീയ ഭാഷ]]== {{en|National language}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 07:53, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ന്യൂനപക്ഷ ഭാഷ]]== {{en|Minority language}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 07:53, 4 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Youth]]== {{en|Youth}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 10:23, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Dharmayuddha|ധർമ്മയുദ്ധ]]== {{en|Dharmayuddha}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 10:28, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Nationality]]== {{en|Nationality}}{{ഒപ്പുവെക്കാത്തവ|Arjunkmohan}} ഇതുമായി ബന്ധമുള്ള [[ദേശീയത]] എന്ന താൾ കണ്ടു കിട്ടിയുണ്ട്. ആംഗലം [[:en:Nationalism]] ആയാണ് കാണുന്നത്.--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:34, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ഫെഡറേഷൻ]]== {{en|Federation}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 18:10, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[അതിർത്തിത്തർക്കങ്ങളുടെ പട്ടിക]]== {{en|List of territorial disputes}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 18:11, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[സൂക്ഷ്മരാജ്യം]]== {{en|Micronation}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 18:12, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ദേശം]]/നേഷൻ== {{en|Nation}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:43, 5 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ആശ്രിതപ്രദേശം]]== {{en|Dependent territory}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 05:58, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[വിശ്വാസം]]== {{en|Faith}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 17:26, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Boatmail Express]]== {{en|Boatmail Express}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] [http://www.evartha.in/2014/06/24/boatmail.html അവ] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:09, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[വാണിജ്യം]]== {{en|trade}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:34, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) നിലവിലുള്ള ലേഖനം ബിസിനസ് എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് താളുമായി ലിങ്ക് ചെതിട്ടുള്ളതാണ്. ട്രേഡ് എന്ന ലേഖനവുമായി ലിങ്ക് ചെയ്യാവുന്ന ഒരു ലേഖനം മലയാളത്തിൽ ആവശ്യമുണ്ടെന്ന് കരുതുന്നു. --[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 05:45, 20 ഒക്ടോബർ 2014 (UTC) ==[[കച്ചവടം]]== {{en|Marketing}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:41, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) നിലവിലുള്ള ലേഖനം ബിസിനസ് എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ലേഖനവുമായി ലിങ്ക് ചെയ്തിട്ടുള്ളതാണ്. മാർക്കറ്റിംഗ് എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ലേഖനവുമായി ലിങ്ക് ചെയ്യാവുന്ന ലേഖനം മലയാളത്തിൽ ആകാവുന്നതാണ്. --[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 05:46, 20 ഒക്ടോബർ 2014 (UTC) [[വിപണനം]] എന്ന ഒരു ലേഖനം ഉണ്ടല്ലോ. അതിനെ വികസിപ്പിച്ചാൽ പോരെ--[[User:dvellakat|ദിനേശ് വെള്ളക്കാട്ട്]]''':'''[[User talk:dvellakat|<font color="green" style="font-size: 70%">സംവാദം</font>]] 18:47, 25 ജൂൺ 2018 (UTC) ==[[Economy]]== {{en|Economy}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:58, 6 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) :'''സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ''' അല്ലേ <font style="font-family: Zapfino, Segoe Script">[[User:irvin_calicut|<font color="blue">- Irvin Calicut..</font>]]</font><font style="font-family: Papyrus">[[User talk:irvin_calicut|<font color="brown">..ഇർവിനോട് സംവദിക്കാൻ</font>]]</font> 09:02, 22 ഒക്ടോബർ 2014 (UTC) ==[[Parenting]]== {{en|Parenting}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:18, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[കീടം]]== {{en|Pest}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:48, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) pest എന്നതിന്റെ മലയാളം [[ക്ഷുദ്രജീവി]] എന്നാണോ? #ref-[[ക്ഷുദ്രജീവനാശിനി]]--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:05, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) നിലവിലുള്ള മലയാളം തിരിച്ചുവിടൽ പ്രാണി എന്ന ലേഖനത്തിലേയ്ക്കാണ്. ഇത് ഇംഗ്ലീഷിലെ ഇൻസെക്റ്റ് എന്ന താളുമായാണ് ലിങ്ക് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. {{en|Pest (organism)}} എന്ന ലേഖനവുമായി കീടം എന്ന താൾ ഉണ്ടാക്കി ലിങ്ക് ചെയ്യാവുന്നതാണ്. --[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 05:49, 20 ഒക്ടോബർ 2014 (UTC) ==[[Supercontinent]]== {{en|Supercontinent}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:17, 7 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[സോവറൈൻ മിലിറ്ററി ഓർഡർ ഓഫ് മാൾട്ട]]== {{en|Sovereign Military Order of Malta}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 18:47, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ഡാനിഷ് സാമ്രാജ്യം]]== {{en|Rigsfællesskabet}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 18:49, 8 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Marathi people]]== {{En|Marathi people}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 06:20, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Winter War]]== {{en|Winter War}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 08:46, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ഫ്രാൻസ്-പാകിസ്താൻ ആണവോർജ പദ്ധതി]]== {{en|France–Pakistan Atomic Energy Framework}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 09:00, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Eighty Years' War]]== {{en|Eighty Years' War}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 14:52, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[French Revolutionary Wars]]== {{en|French Revolutionary Wars}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 14:53, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Napoleonic Wars]]== {{en|Napoleonic Wars}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 14:54, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Nine Years' War]]== {{en|Nine Years' War}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 15:00, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[World war]]== {{en|World war}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 15:02, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[World War III]]== {{en|World War III}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 15:04, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ശാസ്ത്രജ്ഞൻ]]== {{en|Scientist}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 15:38, 9 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ഒളിവിൽ കഴിയുന്ന ഭരണകൂടങ്ങൾ]]== {{en|Government in exile}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 14:48, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) തലക്കെട്ട് പ്രവാസഭരണകൂടങ്ങൾ എന്നുവേണോ? --[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 05:06, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Presidencies and provinces of British India]]== {{en|Presidencies and provinces of British India}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:19, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Colony of Aden]]== {{en|Colony of Aden}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:40, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ബർമ്മയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണം]]== {{en|British rule in Burma}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:43, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[പരിമിതമായ അംഗീകാരം മാത്രമുള്ള രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടിക]]== {{en|List of states with limited recognition}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 12:22, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ള പ്രദേശങ്ങളുടെ രാജ്യം തിരിച്ചുള്ള പട്ടിക]]== {{en|List of autonomous areas by country}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 12:26, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ഇന്ത്യയുടെ പേരുകൾ]]== {{en|Names of India}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 13:30, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Indies]]== {{en|Indies}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 13:31, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Fast food]]== {{en|Fast food}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 15:51, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[പപ്സ്]]== {{en|Curry puff}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:07, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ഇന്ത്യൻ ഓംലെറ്റ്]]== {{en|Indian omelette}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:45, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ടിൻഡൗഫ്]]== {{en|Tindouf}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 16:30, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[List of Indian snack foods]]== {{en|List of Indian snack foods}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:48, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ഇന്റർനാഷണൽ ഒളിംപിക് കമ്മിറ്റി]]== {{en|International Olympic Committee}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 05:28, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ചൈനീസ് തായ്പേയ്]]== {{en|Chinese Taipei}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 05:29, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Hill station]]== {{en|Hill station}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 08:42, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[പ്രവാസം‍]]== {{en|Immigration}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 09:27, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Standard language]]== {{en|Standard language}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 13:37, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Malayic languages]]== {{en|Malayic languages}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 13:40, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Austronesia]]== {{en|Austronesia}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 13:46, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[മാർഷലീസ് ഭാഷ]]== {{en|Marshallese language}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 13:54, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Purnima (day)]]== {{en|Purnima (day)}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:51, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Hindu calendar]]== {{en|Hindu calendar}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:58, 13 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[മൗറീഷ്യൻ ക്രിയോൾ]]== {{en|Mauritian Creole}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 10:13, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[മൊനേഗാസ്ക് ഡയലക്റ്റ്]]== {{en|Monegasque dialect}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 10:16, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[യാൻബിൻ കൊറിയൻ സ്വയംഭരണ പ്രിഫക്ചർ]]== {{en|Yanbian Korean Autonomous Prefecture}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 17:07, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Javanese script]]== {{en|Javanese script}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 17:32, 14 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Slavic languages]]== {{en|Slavic languages}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 17:22, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[East Slavic languages]]== {{en|East Slavic languages}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 17:22, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Bantu peoples]]== {{en|Bantu peoples}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:02, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Ethnic group]]== {{en|Ethnic group}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:03, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Politician]]== {{en|Politician}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:17, 17 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Predation]]== {{en|Predation}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:31, 19 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Ether]]== {{en|Ether}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 08:54, 20 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ‌ ==[[Southern Africa]]== {{en|Southern Africa}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 07:17, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Principality of Catalonia]]== {{en|Principality of Catalonia}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 08:36, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Mediterranean Basin]]== {{en|Mediterranean Basin}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 09:24, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[British Indian Ocean Territory]]== {{en|British Indian Ocean Territory}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:13, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ജീവജാലം]]== {{en|Biota (ecology)}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:32, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[പ്രതിഭാസം]]== {{en|Phenomenon}}----[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:38, 23 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[സ്റ്റാലക്റ്റൈറ്റ്]]== [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:AbhishekDas.G.H.|അഭിഷേക് ദാസ്.ജി.എച്ച്. ( സംവാദം )]] 09:51, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) {{en|Stalactite}} അല്ലേ--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 10:47, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ഇന്ത്യയിലെ ജൂതന്മാരുടെ ചരിത്രം]]== {{en|History of the Jews in India}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 12:02, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[ധാന്യപ്പൊടി]]== {{en|Flour}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:22, 24 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Hindi languages]]== {{en|Hindi languages}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 14:53, 27 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Community]]== {{en|Community}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:01, 28 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[Supervolcano]]== {{en|Supervolcano}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:36, 29 ഓഗസ്റ്റ് 2014 (UTC) ==[[സിന്ധി ജനത]]== {{en|Sindhi people}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 15:59, 1 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണം]]== {{en|Economic planning}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 14:53, 2 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[മോണ്ടനെഗ്രിൻ ഭാഷ]]== {{en|Montenegrin language}}--[[ഉ:Drajay1976|അജയ്]] ([[ഉസം:Drajay1976|സംവാദം]]) 16:09, 2 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==ഹ്രസ്വചലച്ചിത്രം== {{en|Short film}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:29, 2 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[ഡോക്യുമെന്ററി ചലച്ചിത്രം]]== {{en|Documentary film}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:33, 2 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[Bengali people]]== {{en|Bengali people}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 10:42, 3 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[അഭിമുഖം ]]== {{en|Interview}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 11:38, 3 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[Population]]== {{en|Population}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 14:41, 3 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[Dermatophytosis]]== {{en|Dermatophytosis}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 18:05, 10 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[Islam and animals]]== {{en|Islam and animals}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 19:34, 10 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTCUTC) ==[[Flightless bird]]== {{en|Flightless bird}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:53, 14 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[തെരുവ് ]]== {{en|Street}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 20:49, 14 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[ചുവന്ന പന]]== (''സിർട്ടോസ്റ്റാക്കിസ് റെൻഡ'')--Apnarahman 03:16, 25 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[Ketone]]== {{en|Ketone}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 03:48, 25 സെപ്റ്റംബർ 2014 (UTC) ==[[വിസർജ്ജനം]]== {{en|Excretion}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 01:34, 16 ഒക്ടോബർ 2014 (UTC) ==[[Organic compound]]== {{en|Organic compound}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 01:42, 16 ഒക്ടോബർ 2014 (UTC) ==[[Neighbourhood]]== {{en|Neighbourhood}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 03:58, 22 നവംബർ 2014 (UTC) ==[[Suburb]]== {{en|Suburb}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 03:58, 22 നവംബർ 2014 (UTC) ==[[Edible mushroom]]== --[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/117.216.84.14|117.216.84.14]] 15:28, 7 ഡിസംബർ 2014 (UTC) ==[[Bodoland]]== {{en|Bodoland}}--[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 16:23, 16 ഡിസംബർ 2014 (UTC) ==[[Chromecast]]== --[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 02:09, 23 ഡിസംബർ 2014 (UTC) ==[[ആസ്തി - ബാദ്ധ്യതാ പട്ടിക]]== സഹായ മേശയിൽ വന്നത് : meaning of profit and loss account and balancesheet {{ഒപ്പുവെക്കാത്തവ|Binuprakash}} --[[ഉപയോക്താവ്:Adv.tksujith|Adv.tksujith]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adv.tksujith|സംവാദം]]) 02:10, 31 മേയ് 2015 (UTC) This means Assets and Liabilities [Not P & L account] Shaheer Mannil [shaheerkerrala@gmail.com] ==[[Neomura]]== [[:en:Neomura]]-- [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/117.203.91.244|117.203.91.244]] 17:07, 21 ജൂലൈ 2015 (UTC) ==ആയുർവേദത്തിലെ വാക്കുകൾ== അറിവുള്ളവർ ആരെങ്കിലും കൈവയ്ക്കുമോ, മിക്ക ഔഷധസസ്യലേഖനങ്ങളിലും ആവർത്തിക്കുന്ന വാക്കുകൾ.--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 02:10, 22 ജനുവരി 2016 (UTC) [[രസം (ആയുർവേദം)|രസം]]<br> [[ഗുണം (ആയുർവേദം)|ഗുണം]]<br> [[വീര്യം (ആയുർവേദം)|വീര്യം]]<br> [[വിപാകം (ആയുർവേദം)|വിപാകം]]<br> [[കടു (ആയുർവേദം)|കടു]] <br> [[തിക്തം (ആയുർവേദം)|തിക്തം]]<br> [[രൂക്ഷം (ആയുർവേദം)|രൂക്ഷം]]<br> [[കഘു (ആയുർവേദം)|കഘു]]<br> [[തീക്ഷ്ണം (ആയുർവേദം)|തീക്ഷ്ണം]]<br> [[ഉഷ്ണം (ആയുർവേദം)|ഉഷ്ണം]]<br> [[കഷായം (ആയുർവേദം)|കഷായം]] ==നിക്കാഹ് മിസ്യാർ== ഇംഗ്ലീഷ് ലേഖനം [[w:en:Nikah Misyar]] ==അധ്യാപക പരിശീലന കോഴ്സുകൾ== # [[ഡിപ്ലോമ ഇൻ എജ്യുക്കേഷൻ - ഡിഎഡ്]] == ഉപകരണങ്ങൾ == #[[ഫ്ലിപ്പ് ചാർട്ട്]] #[[മൈൻഡ് മാപ്പ്]] #[[വെള്ള ബോർഡ്]] == ഇംഗ്ലീഷ് വ്യാകരണം == ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയുടെ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ അതിന്റെ വ്യാകരണത്തെപ്പറ്റി ഒരു ലേഖനം ഉണ്ടായിരിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്‌. (തീരെ ചെറിയ ലേഖനം അല്ല. അത്യാവശ്യം വിവരങ്ങൾ ഉള്ളത്.) [[:en:English grammar|English grammar]] (ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ). [[ഉപയോക്താവ്:Arunsunilkollam|അരുൺ സുനിൽ കൊല്ലം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arunsunilkollam|സംവാദം]]) 11:49, 18 ഫെബ്രുവരി 2016 (UTC) == സോണ == ഫിന്നിക് പാരമ്പര്യ ചികിത്സാരീതി [[:en:Sauna|Sauna]] --[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/59.97.201.214|59.97.201.214]] 05:28, 27 ജൂലൈ 2016 (UTC) == ബഹുകോശജീവികൾ == {{en|Multicellular organism}}--[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/117.221.146.111|117.221.146.111]] 04:38, 28 ജൂലൈ 2016 (UTC == ഏകകോശജീവികൾ == {{en|Unicellular organism}}--[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/117.221.146.111|117.221.146.111]] 04:40, 28 ജൂലൈ 2016 (UTC) == Non-vascular plant == {{en|Non-vascular plant}}--[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/117.221.146.111|117.221.146.111]] 04:46, 28 ജൂലൈ 2016 (UTC) == ഹരിത ആൽഗ == {{en|Green algae}}--[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/117.221.146.111|117.221.146.111]] 04:51, 28 ജൂലൈ 2016 (UTC) ==ജഡ്ജി== Judge--[[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/59.97.202.68|59.97.202.68]] 12:06, 12 ഓഗസ്റ്റ് 2016 (UTC) ==ക്യൂൻ ഓഫ് ആൻറീസ് (Puya raimondii)== == Request == Greetings. Could you create the articles [ ടി രാമചന്ദ്രൻ(കഥാകൃത്ത്)] in Malayalam? Thank you.{{unsigned|31.200.17.200|15:20, ഒക്ടോബർ 11, 2016}} (പകർത്തിയൊട്ടിച്ചത്) --[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 12:22, 11 ഒക്ടോബർ 2016 (UTC) ==പാർലമെന്റ് ശീതകാല സമ്മേളനം == [[പാർലമെന്റ് ശീതകാലസമ്മേളനം]] നടക്കുന്നുണ്ട് നവംബർ 16 തുടക്കമെന്ന് അറിയുന്നു. ആയതിനെകുറിച്ച് അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ചരിത്രം ഉൾപ്പെടെ--{{ഒപ്പുവെക്കാത്തവ|എലവഞ്ചേരി സഖാവ്}} ==ചെർപ്ലേരി ശിവക്ഷേത്രം പുഞ്ചപ്പ്‍ാടം പാലക്കാട്== ==മാമ്പള്ളി== [[മാമ്പള്ളി പട്ടയം]] എന്ന പേരിൽ ലേഖനം നിലവിലുണ്ട്. എന്നാൽ മാമ്പള്ളി എന്ന പേരിലുള്ള സ്ഥലങ്ങളെപ്പറ്റി ഒന്നും എഴുതപ്പെട്ടിട്ടില്ല എന്ന് തോന്നുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Sahrudayan|Sahrudayan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sahrudayan|സംവാദം]]) 00:52, 13 ഡിസംബർ 2017 (UTC) ==[[Noor Inayat Khan]]== Noor Inayat Khan --[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 15:38, 11 ഫെബ്രുവരി 2018 (UTC) ==വീരാളിപ്പട്ട്== വീരാളിപ്പട്ട് --[[ഉപയോക്താവ്:Deepa Chandran2014|Deepa Chandran2014]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Deepa Chandran2014|സംവാദം]]) 08:22, 17 ഫെബ്രുവരി 2018 (UTC) ഇപ്പോൾ നിലവിലുള്ളത് ഇതേ പേരിലുള്ള മലയാള സിനിമയുടെ പേജാണ്. ==മോസി-ഓയ-തുന്യ ദേശീയോദ്യാനം== [[Mosi-oa-Tunya National Park]] -- [[ഉപയോക്താവ്:Malikaveedu|മാളികവീട്]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Malikaveedu|സംവാദം]]) 09:49, 23 ഫെബ്രുവരി 2018 (UTC) ==[[കുരിശിങ്കൽ ഓമനപ്പിള്ള]]== ==[[Reiwa Era]]&[[Mode Gakuen Cocoon Tower]]== {{en|Reiwa}}&{{en|Mode Gakuen Cocoon Tower}}--[[ഉപയോക്താവ്:オムジー|オムジー]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:オムジー|സംവാദം]]) 28 May 2019 ==രസാദിഗുണങ്ങൾ== മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ പലലേഖനങ്ങളിലും കാണുന്നൊരു വാക്കാണ് '''രസാദിഗുണങ്ങൾ'''. എന്താണ് ഇതുകൊ/ണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത്? ഈ പേരിൽ ഒരു ലേഖനം തുടങ്ങാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 15:07, 11 മേയ് 2020 (UTC) ==പട്ടിക== [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:List_of_Wikipedians_by_number_of_edits Wikipedia:List of Wikipedians by number of edits] ഈ പേജിന്റെ മാതൃകയിൽ നമുക്ക് മലയാളത്തിൽ ഒരു പട്ടികയുണ്ടാക്കാൻ സാധിക്കുമോ? 50 ഭാഷകളിലെ വിക്കിപീഡിയകളിൽ ഇത്തരം പേജുകൾ ഉണ്ട്.{{u|Gnoeee}}, {{u|Ranjithsiji}}, {{u|Praveenp}}, {{u|Manuspanicker}}, {{u|Adithyak1997}}, {{u|Razimantv}}. [[ഉപയോക്താവ്:Akhiljaxxn|Akhiljaxxn]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akhiljaxxn|സംവാദം]]) 10:37, 31 മേയ് 2020 (UTC) :എന്റെ അറിവിൽ ഇങ്ങനെ ഒന്ന് ഉണ്ടാക്കുവാൻ സാധിക്കും. ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിയിലെ [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:List_of_Wikipedians_by_number_of_edits/Configuration#settings.py ഈ] താൾ മലയാളം വിക്കിക്ക് വേണ്ട രീതിയിലേക്ക് മാറ്റിയാൽ മതിയാവും എന്ന് തോനുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 11:14, 31 മേയ് 2020 (UTC) :{{ശരി}} [[വിക്കിപീഡിയ:ഉപയോക്താക്കളുടെ പട്ടിക - തിരുത്തലുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ|താൾ]] സൃഷ്ടിച്ചു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 14:44, 1 ജൂൺ 2020 (UTC) == വെഡ്ജ്-ടെയിൽഡ് കഴുകൻ== ഈ പക്ഷിയെക്കുറിച്ച് ഒരു ലേഖനം തുടങ്ങാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Malikaveedu|Malikaveedu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Malikaveedu|സംവാദം]]) 02:51, 15 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC) =='''ടാസ്മാനിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റി'''== ടാസ്മാനിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയെക്കുറിച്ച് ലേഖനം തുടങ്ങാൻ ശ്രദ്ധ ക്ഷണിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Malikaveedu|Malikaveedu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Malikaveedu|സംവാദം]]) 03:07, 15 സെപ്റ്റംബർ 2020 (UTC) ==അതോറിറ്റി ഫയൽ ഫലകം== [https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Authority_control_files ഇതൊന്ന്] മലയാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാമോ?--[[ഉപയോക്താവ്:Vinayaraj|Vinayaraj]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vinayaraj|സംവാദം]]) 13:13, 1 മേയ് 2021 (UTC) ==ജലപാതം== {{En|Precipitation}} any one expert in metrology, please translate --[[ഉപയോക്താവ്:Arjunkmohan|Arjunkmohan]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Arjunkmohan|സംവാദം]]) 23:11, 21 ജൂൺ 2022 (UTC) ==ക്വാക്കേർസ്== {{En|Quakers}} വൈദഗ്ധ്യമുള്ള ആരെങ്കിലും വിവർത്തനം ചെയ്യുക. [[ഉപയോക്താവ്:Malikaveedu|Malikaveedu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Malikaveedu|സംവാദം]]) 18:31, 15 ജനുവരി 2023 (UTC) == മുഹമ്മദ് സാബിർ ബി. എം. (Mohammad Sabir B M) == കാസർകോട് സ്വദേശിയും ദുബായിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വെബ്സൈറ്റ് ഡെവലപ്പറുമായ മുഹമ്മദ് സാബിർ ബി. എം.-നെക്കുറിച്ച് സ്വതന്ത്രമായ സ്രോതസ്സുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ലേഖനം എഴുതാൻ കഴിയുമോ എന്ന് പരിശോധിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. 2025-ലെ യു.എ.ഇ. ദേശീയദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് 54 വിദ്യാഭ്യാസ വെബ്സൈറ്റുകൾ സൃഷ്ടിച്ച പദ്ധതിയെക്കുറിച്ച് താഴെപ്പറയുന്ന മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഈ റിപ്പോർട്ടുകൾ ശ്രദ്ധേയത തെളിയിക്കാൻ മതിയാകുമോ എന്നത് സ്വതന്ത്ര ലേഖകർ വിലയിരുത്തണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. '''താത്പര്യവ്യത്യാസവും സഹായവും:''' ഈ അപേക്ഷ നൽകുന്ന SABIRBMA എന്ന അക്കൗണ്ട് ലേഖനവിഷയമായ മുഹമ്മദ് സാബിർ ബി. എം.-ന്റേതാണ്. അപേക്ഷയുടെ മലയാളം തയ്യാറാക്കുന്നതിനും സ്രോതസ്സുകൾ പരിശോധിക്കുന്നതിനും ChatGPT സഹായം ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇത് സ്വതന്ത്ര ലേഖകന്റെ ശുപാർശയോ അംഗീകരിച്ച ജീവചരിത്രമോ അല്ല. '''മാധ്യമ സ്രോതസ്സുകൾ''' * [https://www.manoramaonline.com/global-malayali/gulf/2025/12/12/malayali-achieves-remarkable-feat-on-uae-national-day.html മനോരമ ഓൺലൈൻ, 12 ഡിസംബർ 2025] — സാദിഖ് കാവിൽ എഴുതിയ റിപ്പോർട്ട്. * [https://www.madhyamam.com/gulf-news/uae/54-website-on-54th-national-day-1476863 മാധ്യമം, 14 ഡിസംബർ 2025: 54-ാം ദേശീയ ദിനത്തിൽ 54 വെബ്സൈറ്റ്] — പൂർത്തീകരണ സമയം 8 മണിക്കൂർ 27 മിനിറ്റ് 20 സെക്കൻഡ് എന്നാണ് ഈ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത്. '''പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണവിവരങ്ങൾ പരിശോധിക്കാനുള്ള സ്രോതസ്സുകൾ''' (പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിന് തെളിവായി മാത്രം; സ്വതന്ത്ര നിരൂപണങ്ങളായി പരിഗണിക്കേണ്ടതില്ല): * ''Kaalasandhi'', അഞ്ച് വാല്യങ്ങൾ, Notion Press, 2026: ISBN 9798903925742, 9798903925827, 9798903925766, 9798903925780, 9798903925810. ഉദാഹരണങ്ങൾ: [https://www.bol.com/be/fr/p/kaalasandhi-volume-1-bhoothakkannadi-ormakalude-mahaapravaaham/9300000277024372/ വാല്യം 1-ന്റെ പുസ്തകവിവരങ്ങൾ], [https://books.google.com/books/about/Kaalasandhi.html?id=vL4B0gEACAAJ വാല്യം 4-ന്റെ Google Books രേഖ]. * ''Vellachattam'', Notion Press, 2026, ISBN 9798903625031: [https://www.foyles.co.uk/book/vellachattam/mohammad-sabir-b-m/9798903625031 പുസ്തകവിവരങ്ങൾ]. * ''Bow Bow'', 2026, ISBN 9798174809079: [https://www.adlibris.com/sv-FI/bok/bow-bow-9798174809079 പുസ്തകവിവരങ്ങൾ]. '''ചിത്രം:''' [[:commons:File:Mohammad Sabir B M portrait.jpg|വിക്കിമീഡിയ കോമൺസിലെ ഛായാചിത്രം]] CC BY-SA 4.0 അനുമതിയിൽ ലഭ്യമാണ്. ലേഖനം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടാൽ അനുയോജ്യമാണെങ്കിൽ ചിത്രം ഉപയോഗിക്കാം. '''നിലവിലെ ഇംഗ്ലീഷ് കരട്:''' [[:en:Draft:Mohammad Sabir B. M.]] — അവിടെ പുനഃപരിശോധനയ്ക്കായി സമർപ്പിച്ചിരിക്കുകയാണ്; ഇതുവരെ അംഗീകരിച്ച ലേഖനമല്ല. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കണമോ എന്നത് ഇവിടുത്തെ നയങ്ങൾ പ്രകാരം സ്വതന്ത്രമായി തീരുമാനിക്കണം. ജനനത്തീയതി, വിദ്യാഭ്യാസം, മറ്റു പുരസ്കാരങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് മതിയായ സ്രോതസ്സുകൾ ഈ അപേക്ഷയിൽ നൽകിയിട്ടില്ല; അവ സ്ഥിരീകരിക്കാതെ ചേർക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ല. --[[ഉപയോക്താവ്:SABIRBMA|SABIRBMA]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:SABIRBMA|സംവാദം]]) 08:23, 5 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) ==ഇതും കാണുക== * [[Special:Wantedpages|അവശ്യ /നിലവിലില്ലാത്ത താളുകൾ]] - മറ്റു താളുകളിൽ നിന്നും കണ്ണികളുള്ളതും മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ നിലവിലില്ലാത്തതുമായ താളുകൾ. * [[വിക്കിപീഡിയ:എല്ലാ ഭാഷകളിലും വേണ്ടുന്ന 1000 ലേഖനങ്ങളുടെ പട്ടിക|സുപ്രധാനലേഖനങ്ങളുടെ പട്ടിക]] - മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ആവശ്യമുള്ള ലേഖനങ്ങളുടെ പട്ടിക [[Category:വിക്കിപീഡിയ പരിപാലനം]] orq2z5oc69fk388ci43muqggwq0dwfs 0 20529 4673482 4616647 2026-10-04T22:57:21Z Martinkottayam 84843 4673482 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Subhash Chandran}} {{Infobox Person | name = '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ''' |image =Subash chandran at Kollam 2025 1.jpg | image_size = | caption = സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ | birth_date = | birth_place = [[കടുങ്ങല്ലൂർ]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]] | death_date = | death_place = | education = | occupation = കഥാകൃത്ത്, നോവലിസ്റ്റ്, ബാല സാഹിത്യകാരൻ, മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് അസിസ്റ്റന്റ് എഡിറ്റർ | spouse = ജയശ്രീ | parents = ചന്ദ്രശേഖരൻ പിള്ള, പൊന്നമ്മ | children = സേതുപാർവതി,സേതുലക്ഷ്‌മി }} [[മലയാളം|മലയാളത്തിലെ]] [[ഉത്തരാധുനികത|ഉത്തരാധുനിക]] എഴുത്തുകാരിൽ പ്രമുഖനാണ് '''സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ'''. [[മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്|മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പു]] നടത്തിയ ചെറുകഥാമത്സരത്തിലൂടെ ചെറുകഥാരംഗത്തു പ്രവേശം ചെയ്തു. [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ വിശിഷ്ടാംഗത്വം നേടിയവരുടെ പട്ടിക|കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ]] ജനറൽ കൗൺസിൽ അംഗമായി രണ്ടുതവണയും എക്സിക്യൂട്ടീവ്‌ അംഗമായി ഒരു വട്ടവും സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ പ്രവർത്തിച്ചു. ഇപ്പോൾ മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പിന്റെ പത്രാധിപരായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആദ്യ ചെറുകഥാസമാഹാരത്തിനും ([[ഘടികാരങ്ങൾ നിലയ്ക്കുന്ന സമയം|ഘടികാരങ്ങൾ നിലയ്ക്കുന്ന സമയം)]] ആദ്യ നോവലിനും ([[മനുഷ്യന് ഒരു ആമുഖം]]) [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം]] ഇദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ചു<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/malayalam/327363/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-12-27 |archive-date=2012-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121227144828/http://www.mathrubhumi.com/movies/malayalam/327363/ |url-status=dead }}</ref>. ആദ്യനോവലിന് കേന്ദ്രസാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച ഇന്ത്യയിലെ ചുരുക്കം എഴുത്തുകാരിൽ ഒരാളാണ്. ആദ്യകഥാസമാഹാരത്തിനും ആദ്യനോവലിനും കേരളസാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ്‌ നേടിയ മലയാളത്തിലെ ഒരേയൊരു എഴുത്തുകാരൻ. ആദ്യനോവലിന് [[ഓടക്കുഴൽ പുരസ്കാരം|ഓടക്കുഴൽ പുരസ്കാരം, വയലർ പുരസ്കാരം തുടങ്ങി പന്ത്രണ്ടോളം വലിയ പുരസ്കാരങ്ങൾ]] ലഭിച്ചു. മികച്ച നോവലിനുള്ള [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യഅക്കാദമി പുരസ്കാരം|കേന്ദ്രസാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം]] [[മനുഷ്യന് ഒരു ആമുഖം]] എന്ന നോവൽ<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=508887 |title=സുഭാഷ് ചന്ദ്രന് കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം |access-date=2014-12-21 |archive-date=2014-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220182950/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=508887 |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിന്റെ നൂറു വർഷത്തെ കഥാഗതിയും നൂറിലേറെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ജീവിതസന്ദർഭങ്ങളുമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട രചനയാണ്. ഒട്ടേറെ പുരസ്കാരങ്ങൾ നേടിയ സമുദ്രശില ആണ് സുഭാഷ്‌ ചന്ദ്രന്റെ മറ്റൊരു പ്രശസ്ത നോവൽ. അഞ്ചുവർഷത്തിനുള്ളിൽ അര ലക്ഷത്തോളം കോപ്പികൾ വിറ്റ സമുദ്രശില രൂപശിൽപം കൊണ്ടും നവീനമായ ആഖ്യാനം കൊണ്ടും പരീക്ഷണാത്മകതകൊണ്ടും മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്. സുഭാഷ്ചന്ദ്രന്റെ എല്ലാ ചെറു കഥകളും മനുഷ്യന്റെ ക്ഷണികതയിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്. അടിത്തറയില്ലാത്ത മനുഷ്യജീവിതത്തിലേക്കുള്ള എത്തിനോട്ടമാണ് ''ഈഡിപ്പസിന്റെ അമ്മ''യും ''അമേരിക്ക''യും. ഹേയ് മനുഷ്യാ പരമാണുവിനേക്കാൾ ചെറുതാണ് നീ എന്ന അറിവാണ് ഓരോ സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ കൃതികളും നമ്മോട് പറയുന്നത്. == ജീവിതരേഖ == [[1972]]-ൽ [[ആലുവ]]ക്കടുത്ത് [[കടുങ്ങലൂർ|കടുങ്ങലൂരിൽ]] ജനിച്ചു. അച്ഛൻ : ചന്ദ്രശേഖരൻ പിള്ള, അമ്മ: പൊന്നമ്മ. എറ‍ണാകുളം സെന്റ് ആൽബർട്സ്, [[മഹാരാജാസ് കോളേജ്]], ലോ കോളേജ്, ഭാരതീയവിദ്യാഭവൻ എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം.[[1994]]-ൽ മലയാളത്തിൽ ഒന്നം റാങ്കോടെ മാസ്റ്റർ ബിരുദം. നിയമ പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയില്ല. മാതൃഭൂമി വാരാന്തപ്പതിപ്പിൽ ചീഫ്‌സബ് എഡിറ്റർ ആയിരുന്നു. ഇപ്പോൾ മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിക്കുന്നു. കാലിക്കറ്റ്‌ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ ജേണലിസം വിഭാഗത്തിൽ ഫാക്കൽറ്റിയുമാണ് . ഭാര്യ : ജയശ്രീ, മക്കൾ : സേതുപാർവതി, സേതുലക്ഷ്‌മി. ഒരു കഥ [[രൂപേഷ് പോൾ]] ലാപ്‌ടോപ്പ് എന്ന പേരിൽ ചലച്ചിത്രമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സൻമാർഗ്ഗം എന്ന ചെറുകഥ രവിശങ്കർ എ നൈഫ്‌ ഇൻ ദ ബാർ എന്ന പേരിൽ ഷോട്ട്‌ ഫിലിമാക്കി. ഗുപ്തം ഒരു തിരക്കഥ എന്ന രചന ജോർജ്ജ്‌ കിത്തു ആകസ്മികം എന്ന പേരിൽ സിനിമയാക്കി. വധക്രമം എന്ന കഥ കെ എം കമൽ പൂനാ ഫിലിം ഇൻസ്റ്റിട്ട്യൂട്ടിൽ തന്റെ ഡിപ്ലോമ ഫിലിമാക്കിയപ്പോൾ റിയോഡി‌ ജനീറോ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ ജൂറിയുടെ സ്പെഷ്യൽ മെൻഷൻ ലഭിച്ചു. വ്യത്യസ്തമായ രചനാതന്ത്രങ്ങളുടെ പരീക്ഷണശാലയാണ് സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ കൃതികൾ. ലോക സാഹിത്യത്തോടൊപ്പം മലയാളത്തെ എത്തിക്കാൻ കെൽപ്പുള്ളവ. [[പ്രമാണം:Subash chandran at Kollam 2025.ogg|ലഘുചിത്രം|കൊല്ലത്തു നടന്ന ഒരു നോവൽ പ്രകാശന വേളയിൽ സംസാരിക്കുന്നു]] == പുരസ്കാരങ്ങൾ == *[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം]] 2011 - നോവൽ - [[മനുഷ്യന് ഒരു ആമുഖം]]<ref name="mat1"/> * [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യഅക്കാദമി പുരസ്കാരം|കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം]] 2014 - നോവൽ - [[മനുഷ്യന് ഒരു ആമുഖം]] <ref name="mat3"/> * [[മനുഷ്യന് ഒരു ആമുഖം]] എന്ന നോവലിനു [[വയലാർ പുരസ്കാരം]] - 2015<ref>{{cite news|title=വയലാർ അവാർഡ് സുഭാഷ് ചന്ദ്രന്; പുരസ്‌ക്കാരം ലഭിച്ചത് 'മനുഷ്യന് ഒരാമുഖം' എന്ന നോവലിന്|url=http://www.marunadanmalayali.com/literature/awards/vayalar-award-for-subhash-chandran-29217|accessdate=2015 ഒക്ടോബർ 10|newspaper=മറുനാടൻ മലയാളി|date=2015 ഒക്ടോബർ 10|archive-date=2015-10-10|archive-url=https://archive.today/20151010101131/http://www.marunadanmalayali.com/literature/awards/vayalar-award-for-subhash-chandran-29217|url-status=bot: unknown}}</ref> <h4>മറ്റു പുരസ്കാരങ്ങൾ</h4> *[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] അവാർഡ് - ചെറുകഥ - [[ഘടികാരങ്ങൾ നിലയ്ക്കുന്ന സമയം]] *അങ്കണം-ഇ.പി. സുഷമ അവാർഡ്(1995)-'മരിച്ചവരുടെ ചെറിയ ഒപ്പീസ്' എന്ന കഥക്ക്. *എസ്.ബി.ടി അവാർഡ് *വി.പി. ശിവകുമാർ കേളി അവാർഡ് *[[ഓടക്കുഴൽ പുരസ്കാരം]] - 2011 - [[മനുഷ്യന് ഒരു ആമുഖം]](നോവൽ) <ref name="mat1"/> [[ദ വീക്ക്]] വാരിക വിവിധ രംഗങ്ങളിൽ കഴിവുതെളിയിച്ച ഇന്ത്യയിലെ അൻപത് യുവാക്കളിൽ ഒരാളായും [[ഇന്ത്യാ ടുഡേ]] കേരളത്തിലെ ഇരുപത് യുവപ്രതിഭകളിൽ ഒരാളായും തിരഞ്ഞെടുത്തു. [[ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] ദിനപത്രം ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ ഭാഷകളിൽനിന്നുള്ള യുവകഥാകൃത്തുക്കളെ തിരഞ്ഞെടുത്തപ്പോൾ മലയാളത്തിൽനിന്ന് സ്ഥാനം ലഭിച്ച ഏക കഥാകൃത്തായി. വധക്രമം എന്ന കഥയെ ആധാരമാക്കി പൂന ഫിലിം ഇൻസ്റ്റിറ്റിയൂട്ട് നിർമിച്ച് കെ.എം. കമൽ സംവിധാനം ചെയ്ത ഹ്രസ്വചിത്രത്തിന് 2005-ൽ ബ്രസീലിലെ റിയോ ഡി ജനിറോ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ ജൂറിയുടെ പ്രത്യേക പരാമർശം ലഭിച്ചു.[[ഘടികാരങ്ങൾ നിലയ്ക്കുന്ന സമയം]]' എന്ന ചെറുകഥയ്ക്ക് [[1994]]-ൽ ‍[[മാതൃഭൂമി]] വിഷുപ്പതിപ്പു നടത്തിയ മൽസരത്തിൽ ഒന്നാം സമ്മാനം ലഭിച്ചു.<br /> ഫൊക്കാന പുരസ്ക്കാരം. സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ കഥകൾക്ക് കോവിലൻ പുരസ്ക്കാരം 2016 == പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പുസ്തകങ്ങൾ == *[[ഘടികാരങ്ങൾ നിലയ്ക്കുന്ന സമയം]](ചെറുകഥസമാഹാരം) *[[പറുദീസാ നഷ്ടം|പറുദീസാനഷ്ടം]](ചെറുകഥസമാഹാരം) *തല്പം(ചെറുകഥസമാഹാരം) *[[മനുഷ്യന് ഒരു ആമുഖം]] - നോവൽ *ബ്ലഡി മേരി(നിണ്ട കഥകൾ) *വിഹിതം(ചെറുകഥസമാഹാരം) *മധ്യേയിങ്ങനെ കാണുന്ന നേരത്ത്(അനുഭവക്കുറിപ്പുകൾ) *ദാസ് ക്യാപിറ്റൽ(അനുഭവക്കുറിപ്പുകൾ) *[[സമുദ്രശില]] (നോവൽ) ==അവലംബം== {{Reflist|refs= <ref name="mat1">[http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1382904/2012-01-10/kerala ഓടക്കുഴൽ അവാർഡ് സുഭാഷ്ചന്ദ്രന് ]</ref> <ref name="mat3">[https://archive.today/20141219112435/http://www.mathrubhumi.com/books/article/news/3120/ സുഭാഷ് ചന്ദ്രന് കേന്ദ്രസാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്‌കാരം ]</ref> }} {{India-writer-stub}} [[വർഗ്ഗം:ചെറുകഥക്കുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1972-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള കഥാകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:നോവലിനുള്ള കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓടക്കുഴൽ പുരസ്കാരജേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം ലഭിച്ച മലയാളികൾ]] 19hkjy8c0ykjzn129z88gklx1p9hm7e 0 20530 4673463 4616109 2026-10-04T19:38:37Z Ashik Jose 63611 അക്ഷരത്തെറ്റ് തിരുത്തി. 4673463 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Indu Menon}} {{Infobox person | name = Indu Menon | image = Indu Menon.JPG | image_size = 220px | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth-date and age|13 June 1980}} | birth_place = [[Calicut]] | death_date = | death_place = | spouse = [[Rupesh Paul]] | children = Gouri, Maria,Aditya, | parents = Vikraman Nair,Sathyavathi | website = }} [[മലയാളം|മലയാളത്തിലെ]] പ്രമുഖയായ എഴുത്തുകാരിയാണു '''ഇന്ദു മേനോൻ'''. ചെറുകഥകളും നോവലുകളും എഴുതുന്നു. 2014 ൽ യുവ എഴുത്തുകാർക്കുള്ള കേന്ദ്ര സാഹിത്യ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref name="www.madhyamam.com">{{cite web|title=കെ.വി. രാമനാഥനും ഇന്ദു മേനോനും കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം|url=http://www.madhyamam.com/news/304825/140822|publisher=www.madhyamam.com|accessdate=2014 ഓഗസ്റ്റ് 23|archive-date=2014-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826045047/http://www.madhyamam.com/news/304825/140822|url-status=dead}}</ref> ഇന്ദു വള്ളിക്കാട്ട് മേനോൻ എന്നതാണു യഥാർത്ഥ നാമം<ref name="award">[http://thatsmalayalam.oneindia.in/culture/news/121903award.html http://thatsmalayalam.oneindia.in/culture/news/121903award.html]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[രൂപേഷ് പോൾ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''മൈ മദേഴ്‌സ് ലാപ്‌ടോപ്പ്’'' എന്ന മലയാളചലച്ചിത്രത്തിനു തിരക്കഥയും സംഭാഷണവും രചിച്ച് കൊണ്ട് മലയാള സിനിമയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു .<ref name="laptop">{{cite web | url = http://sify.com/malayalam/fullstory.php?id=14620011 | title = ലാപ്‌ടോപ്പ്‌ വിശേഷങ്ങൾ | accessdate = നവംബർ 15 2008}} </ref> == ജീവിതരേഖ == [[File:Indumenon 2017.jpg|thumb|ഇന്ദുമേനോൻ കേരള ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ(2017)]] [[സംഗീതജ്ഞൻ|സംഗീതജ്ഞനായ]] [[ഉമയനല്ലൂർ]] എസ്.വിക്രമൻ നായരുടേയും അധ്യാപികയായ വി.സത്യവതിയുടേയും മകളായി 1980 ൽ [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോടു]] ജനിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസം:ചാലപ്പുറം എൻ.എസ്.എസ്. സ്ക്കൂൾ..ബാഫഖിതങ്ങൾ മെമ്മോറിയൽ യുപി സ്ക്കൂൾ പേങ്ങാട്, സേവാമന്ദിർ പോസ്റ്റ് ബേസിക് [[സേവാമന്ദീർ പോസ്റ്റ്‌ ബേസിക് സ്ക്കൂൾ(SPBS)രാമനാട്ടുകര |സ്ക്കൂൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്തു. [[ഫാറൂഖ് കോളേജ്|ഫാറൂഖ് കോളേജിൽ]] നിന്നും സയൻസിൽ പ്രീഡിഗ്രി ചെയ്തു. [[സാമൂതിരി ഗുരുവായൂരപ്പൻ കോളേജ്|സാമൂതിരി ഗുരുവായൂരപ്പൻ കോളേജിൽ]] നിന്നും മലയാളത്തിലും [[സോഷ്യോളജി|സോഷ്യോളജിയിലും]] രണ്ടാം റാങ്കോടെ ബിരുദം നേടിയശേഷം സോഷ്യോളജിയിൽ ഒന്നാം റാങ്കോടെ ബിരുദാനന്തരബിരുദം നേടി .കണ്ണൂർ യൂനിവേർസിറ്റിയിൽ നിന്നും നരവംശശാസ്ത്രത്തിൽ പിഎച്ച്.ഡി നേടി. ഇപ്പോൾ കോഴിക്കോട് കിർറ്റാഡ്സിൽ ലെക്ചറർ ആയി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കവിയും സിനിമ സംവിധായകനുമായ [[രൂപേഷ് പോൾ]] ഭർത്താവാണ്‌.ഗൗരി മരിയ, ആദിത്യ എന്നിവർ മക്കളാണു് . [[ലെസ്ബിയൻ പശു]] എന്ന ഒറ്റ സമാഹാരത്തിലൂടെ മലയാളസാഹിത്യ ചരിത്രത്തിൽ ഇടം നേടി.<ref>{{Cite web|url=http://14.139.116.20:8080/jspui/bitstream/10603/243239/1/10_chapter3.pdf|title=ഇന്ദു മേനോൻ കഥകൾ|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref>ഉത്തരാധുനികതയുടെ രണ്ടാം ഘട്ടം മലയാളസാഹിത്യത്തിലേക്ക് കടന്നു വന്നത് ലെസ്ബിയൻപശു എന്ന കഥയിലൂടെയാണ്‌. ''The first milestone of post post modernism'' എന്നറിയപ്പെടുന്നതും ഈ കഥയാണ്‌{{അവലംബം}}. ''പുതിയ കഥയുടെ സങ്കീർണവും ചലനാത്മകവുമായ പ്രതലമാണ് ഇന്ദു മേനോൻറെ കഥകളിൽ കാണുന്നത്. ബഹുമുഖമായ ദിശാബോധം, പുനർ വായനക്ക് വിധേയമായ സൌന്ദര്യ ശാസ്ത്രം, അപ്രതീക്ഷിതത്വ സ്വഭാവമുള്ള ചിന്താവിന്യാസം, നർമ്മത്തിൻറെ നിർമമത, ബലപ്പെടുത്തിയ ജീവിത നിരീക്ഷണം, പാരമ്പര്യവിമുക്തമായ മനുഷ്യബന്ധസമീപനം എന്നിവ ഇന്ദുമേനോൻറെ കഥകളുടെ പ്രത്യേകതയാണ്'' സക്കറിയ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. ''വലുതും ചെറുതുമായ നല്ല കലയുടെ അട്ടിമറികളിലൂടെ എഴുത്തിൻറെ സർവ്വേ കല്ലുകൾ ഇന്ദു മേനോൻ മാറ്റിക്കുത്തുന്നു'' എന്നു എൻ എസ്‌ .മാധവനും, ''പൊട്ടിത്തെറിച്ചു നിറങ്ങളും തീയും പുകയും വാരി വിതറുന്നതാണ് ഇന്ദുവിൻറെ ഭാഷ'' എന്നു എം.മുകുന്ദനും രേഖപ്പെടുത്തുന്നു <ref>{{Cite web|url=http://keralaliterature.com/malayalam-writers-%E0%B4%AE%E0%B4%B2%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B4%82-%E0%B4%8E%E0%B4%B4%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D/%E0%B4%87%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B5%81-%E0%B4%AE%E0%B5%87%E0%B4%A8%E0%B5%8B%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E2%80%8D-2-indhu-meno/|title=ഇന്ദു മേനോൻ|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> == പുരസ്കാരങ്ങൾ == *2001- [[മാതൃഭൂമി]] ചെറുകഥാ അവാർഡ് (അന്ന(അ) പൂർണയുടെ പട്ടികൾ ) *2001-മലയാള ശബ്ദം അവാർഡ് (പളുങ്ക് പാവയുടെ ഏഴാം നിഴൽ മത്സ്യം) *2002 - [[പൂർണ്ണ]] [[ഉറൂബ്]] കഥാപുരസ്കാരം (ദ അദർ വോമൺ അഥവാ ഇങ്ക് ചോദിക്കുന്ന ഊഞ്ഞാൽക്കുട്ടി ) *2003 - ജനപ്രിയ പുരസ്കാരം<ref name="award"/>(ലെസ്ബിയൻ പശു) *2004 - [[ഇ.പി സുഷമ]] എൻഡോവ്മെന്റ് ('[[യോഷിതയുറക്കങ്ങൾ]] എന്ന കഥയ്ക്ക്) *2005 - [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] ഗീതാഹിരണ്യൻ പുരസ്കാരം ([[ഒരു ലെസ്ബിയൻ പശു]] എന്ന കഥയ്ക്ക്)<ref>{{cite web | url = http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw21.htm | title = [[ഗീതാഹിരണ്യൻ]] പുരസ്കാരം }}</ref> *2007 - അങ്കണം അവാർഡ് ([[സംഘപരിവാർ]] ) *2011-[[എസ്‌.ബി.ടി]] അവാർഡ്([[ഇന്ദു മേനോൻറെ തിരഞ്ഞെടുത്ത കഥകൾ]]) * കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ യുവ പുരസ്കാരം - 2014<ref>{{cite news|title=ഇന്ദുമേനോന് കേന്ദ്രസാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം|url=http://www.manoramanews.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?contentId=17422675&programId=9958837&tabId=14&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@|accessdate=2014 ഓഗസ്റ്റ് 22|newspaper=മനോരമ ന്യൂസ്|date=2014 ഓഗസ്റ്റ് 22|archive-date=2014-08-22|archive-url=https://archive.today/20140822171319/http://www.manoramanews.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?contentId=17422675&programId=9958837&tabId=14&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@|url-status=bot: unknown}}</ref> 2015 ഇൽ ഇംഗ്ലെസ്ഷ് ഇന്ത്യാ റ്റൊഡേ ഇന്ത്യയിലെ പുതു എഴുത്തുകാരിൽ ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. 2005-ഇൽ ഇന്ത്യാ ടുഡേ കേരളത്തിലെ ഇരുപത് യുവപ്രതിഭകളിൽ ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. ഇന്ദു മേനോന്റെ ചില കഥകൾ ചലച്ചിത്രങ്ങളായിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ 2009-ൽ ''[[പിതാവും കന്യകയും]]'' ഫ്രാൻസ്സിലെ കാൻസ് ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റിവലിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. 2010-ൽ ഇറ്റലിയിലെ റിവർ ടോ റിവേർ ഫെസ്ടിവലിൽ ''യു കാന്റ് സ്റ്റെപ് റ്റ്വിസ് ഇൻ റ്റൊ ദ് സൈം രിവർ'' എന്ന ഷോർട്ട് ഫിലിം പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും അവാർഡ്‌ ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. 2011-ൽ മൃഗം എന്ന ചലച്ചിത്രം കാൻസ് ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഫിലിം മാർക്കറ്റ് ( Marché du Film) ചലച്ചിത്രവിപണിയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article266513.ece?service=print |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-08-23 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305070544/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article266513.ece?service=print |url-status=dead }}</ref> *2014 - യുവ എഴുത്തുകാർക്കുള്ള കേന്ദ്ര സാഹിത്യ പുരസ്കാരം (ചുംബന ശബ്ദതാരാവലി )<ref name="www.madhyamam.com"/> *ഗലേറിയ ഗാലെന്റ് അവാർഡ്-2015<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.oneindia.com/nri/galleria-gallant-award-ceeremony-169930.html|title=ദുബായ്; ഗലേറിയ ഗാലന്റ് സാഹിത്യ പുരസ്‌ക്കാര സമർപ്പണം 28 ന് Read more at: https://malayalam.oneindia.com/nri/galleria-gallant-award-ceeremony-169930.html|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> *എ.നാസർ അക്ഷരം പുരസ്കാരം == കൃതികൾ == ;ചെറു കഥകൾ *2002-ഒരു ലെസ്ബിയൻ പശു([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *2005-സംഘപരിവാർ [[(ഡി.സി ബുക്സ് )|(]][[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *2009-ഹിന്ദു ചായയുള്ള മുസ്ലിം പുരുഷൻ ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *2011-ഇന്ദു മേനോൻറെ കഥകൾ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *2011-ചുംബന ശബ്ദതാരാവലി ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *2016 - പഴരസത്തോട്ടം ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] )<ref>{{Cite web|url=https://www.dcbooks.com/pazharesathottam-relaesed.html|title=പഴരസത്തോട്ടം|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413073621/https://www.dcbooks.com/pazharesathottam-relaesed.html|url-status=dead}}</ref> <br /> *2020- ഇന്ദു മേനോന്റെ കഥകൾ ([[മനോരമ ബുക്സ്]] ) ;വിവർത്തനം *2003-അവർ ചായം തേക്കാത്ത ചവിട്ടു പടികളിലിരുന്നു ചോളം തിന്നുമ്പോൾ (ഒലിവ് പബ്ലിക്കേഷൻ)<ref>{{Cite web|url=http://14.139.116.20:8080/jspui/bitstream/10603/243239/1/10_chapter3.pdf|title=ഇന്ദുമേനോൻ കഥകളിലെ സ്ത്രീ കർത്തൃത്വം|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> *2006-അനുരാഗത്തിൻറെ പുസ്തകം..(ഒലിവ് ) *2007ഭൂമിയിലെ പെൺകുട്ടികൾക്ക്..(ഫാബിയൻ ബുക്സ് ) * The lesbian cow and other stories ([[westeland Amazon]] ) '''നോവൽ''' * 2015 കപ്പലിനെക്കുറിച്ചൊരു കുറിച്ചൊരു വിചിത്ര പുസ്തകം([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) <ref>{{Cite web|url=https://www.kairalinewsonline.com/2015/10/08/19034.html|title=സ്ത്രീയനുഭവങ്ങൾ യഥാതഥമായി ആവിഷ്‌കരിക്കാൻ സ്ത്രീക്കു മാത്രമേ കഴിയുവെന്ന് ഷാജി എൻ കരുൺ|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2015-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010142428/https://www.kairalinewsonline.com/2015/10/08/19034.html|url-status=dead}}</ref><ref><nowiki>{{Cite web|url=</nowiki>http://rajeshpathil.blogspot.com/2015/11/blog-post.html%7Ctitle=കപ്പലിനെ കുറിച്ചൊരു വിചിത്ര പുസ്തകം - ഒരു ഇന്ദു *ജനാഫ്രസ് ഒരു കൊടിയ കാമുകൻ ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) '''ആത്മകഥ / ഓർമ്മ''' *എൻറെ കഥ എന്റെ പെണ്ണുങ്ങളുടെയും ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *ഞാനൊരു പാവം ഗിഥാറല്ലേ എന്തിനാണ് നീ എന്നെ കഠാര കൊണ്ട് മീട്ടുന്നത് ? ([[ മാതൃഭൂമി ബുക്സ്]] ) *എൻറെ കഥ എന്റെ ആണുങ്ങളുടെയും ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) ''' കവിത ''' *എൻറെ കവിത ;ശാന്ത +കുഞ്ഞക്കൻ =♥️ ([[ ഒലീവ് ബുക്സ്]] ) *എൻറെ തേനേ എന്റെ ആനന്ദമേ ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) '''തിരക്കഥ''' *ലാപ്ടോപ് '''<big>വിവാദങ്ങൾ</big>''' പല പി.എച്ച്.ഡി.കളും മറ്റുള്ളവരുടെ പേരിൽ എഴുതി നൽകി എന്നും ഓരോന്നിനും 3 ലക്ഷം രൂപവരെ കിട്ടിയിരുന്നെന്നും 2024 ൽ അവകാശപ്പെട്ടു; പിന്നീട് അവൾ ആ അവകാശവാദം പിൻവലിച്ചു.[https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/06/30/indu-menon-claim-ghostwrote-phd-protest-brew.html]<nowiki><ref></nowiki>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/06/30/indu-menon-claim-ghostwrote-phd-protest-brew.html|title=Protest brews against Indu Menon over her alleged claim that she ghostwrote PhDs|access-date=2025-06-24}}</ref> == അവലംബം == <references/> ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category|Indu Menon}} * http://www.blogger.com/profile/00196501151445756542 * http://www.thehindu.com/arts/books/article2004560.ece{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://boolokam.com/archives/47988 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704133136/http://boolokam.com/archives/47988 |date=2012-07-04 }} * http://boolokam.com/archives/43195 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627061833/http://boolokam.com/archives/43195 |date=2012-06-27 }} * http://www.dcbooks.com/blog/indumenon-interview-dc-books-blog/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121128060430/http://www.dcbooks.com/blog/indumenon-interview-dc-books-blog/ |date=2012-11-28 }} * http://samyukta.info/site/indexing {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730235832/http://samyukta.info/site/indexing |date=2012-07-30 }} *https://malayalam.oneindia.com/nri/galleria-gallant-award-ceeremony-169930.html [[വർഗ്ഗം:മലയാള കഥാകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രതിരക്കഥാകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി എൻഡോവ്മെന്റ് പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ യുവസാഹിത്യ പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1980-ൽ ജനിച്ചവർ]] dry0b1abfqq7l0r7zv0ekyf3ohmj9b1 4673480 4673463 2026-10-04T22:53:34Z Martinkottayam 84843 4673480 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Indu Menon}} {{Infobox person | name = Indu Menon | image = Indu Menon.JPG | image_size = 220px | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth-date and age|13 June 1980}} | birth_place = [[Calicut]] | death_date = | death_place = | spouse = [[Rupesh Paul]] | children = Gouri, Maria,Aditya, | parents = Vikraman Nair,Sathyavathi | website = }} [[മലയാളം|മലയാളത്തിലെ]] പ്രമുഖയായ എഴുത്തുകാരിയാണു '''ഇന്ദു മേനോൻ'''. പ്രധാനമായി ചെറുകഥകളും നോവലുകളും എഴുതുന്നു. 2014 ൽ യുവ എഴുത്തുകാർക്കുള്ള കേന്ദ്ര സാഹിത്യ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref name="www.madhyamam.com">{{cite web|title=കെ.വി. രാമനാഥനും ഇന്ദു മേനോനും കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം|url=http://www.madhyamam.com/news/304825/140822|publisher=www.madhyamam.com|accessdate=2014 ഓഗസ്റ്റ് 23|archive-date=2014-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826045047/http://www.madhyamam.com/news/304825/140822|url-status=dead}}</ref> ഇന്ദു വള്ളിക്കാട്ട് മേനോൻ എന്നതാണു യഥാർത്ഥ നാമം<ref name="award">[http://thatsmalayalam.oneindia.in/culture/news/121903award.html http://thatsmalayalam.oneindia.in/culture/news/121903award.html]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[രൂപേഷ് പോൾ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''മൈ മദേഴ്‌സ് ലാപ്‌ടോപ്പ്’'' എന്ന മലയാളചലച്ചിത്രത്തിനു തിരക്കഥയും സംഭാഷണവും രചിച്ച് കൊണ്ട് മലയാള സിനിമയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു .<ref name="laptop">{{cite web | url = http://sify.com/malayalam/fullstory.php?id=14620011 | title = ലാപ്‌ടോപ്പ്‌ വിശേഷങ്ങൾ | accessdate = നവംബർ 15 2008}} </ref> == ജീവിതരേഖ == [[File:Indumenon 2017.jpg|thumb|ഇന്ദുമേനോൻ കേരള ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ(2017)]] [[സംഗീതജ്ഞൻ|സംഗീതജ്ഞനായ]] [[ഉമയനല്ലൂർ]] എസ്.വിക്രമൻ നായരുടേയും അധ്യാപികയായ വി.സത്യവതിയുടേയും മകളായി 1980 ൽ [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോടു]] ജനിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസം:ചാലപ്പുറം എൻ.എസ്.എസ്. സ്ക്കൂൾ..ബാഫഖിതങ്ങൾ മെമ്മോറിയൽ യുപി സ്ക്കൂൾ പേങ്ങാട്, സേവാമന്ദിർ പോസ്റ്റ് ബേസിക് [[സേവാമന്ദീർ പോസ്റ്റ്‌ ബേസിക് സ്ക്കൂൾ(SPBS)രാമനാട്ടുകര |സ്ക്കൂൾ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നും പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്തു. [[ഫാറൂഖ് കോളേജ്|ഫാറൂഖ് കോളേജിൽ]] നിന്നും സയൻസിൽ പ്രീഡിഗ്രി ചെയ്തു. [[സാമൂതിരി ഗുരുവായൂരപ്പൻ കോളേജ്|സാമൂതിരി ഗുരുവായൂരപ്പൻ കോളേജിൽ]] നിന്നും മലയാളത്തിലും [[സോഷ്യോളജി|സോഷ്യോളജിയിലും]] രണ്ടാം റാങ്കോടെ ബിരുദം നേടിയശേഷം സോഷ്യോളജിയിൽ ഒന്നാം റാങ്കോടെ ബിരുദാനന്തരബിരുദം നേടി .കണ്ണൂർ യൂനിവേർസിറ്റിയിൽ നിന്നും നരവംശശാസ്ത്രത്തിൽ പിഎച്ച്.ഡി നേടി. ഇപ്പോൾ കോഴിക്കോട് കിർറ്റാഡ്സിൽ ലെക്ചറർ ആയി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കവിയും സിനിമ സംവിധായകനുമായ [[രൂപേഷ് പോൾ]] ഭർത്താവാണ്‌.ഗൗരി മരിയ, ആദിത്യ എന്നിവർ മക്കളാണു് . [[ലെസ്ബിയൻ പശു]] എന്ന ഒറ്റ സമാഹാരത്തിലൂടെ മലയാളസാഹിത്യ ചരിത്രത്തിൽ ഇടം നേടി.<ref>{{Cite web|url=http://14.139.116.20:8080/jspui/bitstream/10603/243239/1/10_chapter3.pdf|title=ഇന്ദു മേനോൻ കഥകൾ|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref>ഉത്തരാധുനികതയുടെ രണ്ടാം ഘട്ടം മലയാളസാഹിത്യത്തിലേക്ക് കടന്നു വന്നത് ലെസ്ബിയൻപശു എന്ന കഥയിലൂടെയാണ്‌. ''The first milestone of post post modernism'' എന്നറിയപ്പെടുന്നതും ഈ കഥയാണ്‌{{അവലംബം}}. ''പുതിയ കഥയുടെ സങ്കീർണവും ചലനാത്മകവുമായ പ്രതലമാണ് ഇന്ദു മേനോൻറെ കഥകളിൽ കാണുന്നത്. ബഹുമുഖമായ ദിശാബോധം, പുനർ വായനക്ക് വിധേയമായ സൌന്ദര്യ ശാസ്ത്രം, അപ്രതീക്ഷിതത്വ സ്വഭാവമുള്ള ചിന്താവിന്യാസം, നർമ്മത്തിൻറെ നിർമമത, ബലപ്പെടുത്തിയ ജീവിത നിരീക്ഷണം, പാരമ്പര്യവിമുക്തമായ മനുഷ്യബന്ധസമീപനം എന്നിവ ഇന്ദുമേനോൻറെ കഥകളുടെ പ്രത്യേകതയാണ്'' സക്കറിയ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. ''വലുതും ചെറുതുമായ നല്ല കലയുടെ അട്ടിമറികളിലൂടെ എഴുത്തിൻറെ സർവ്വേ കല്ലുകൾ ഇന്ദു മേനോൻ മാറ്റിക്കുത്തുന്നു'' എന്നു എൻ എസ്‌ .മാധവനും, ''പൊട്ടിത്തെറിച്ചു നിറങ്ങളും തീയും പുകയും വാരി വിതറുന്നതാണ് ഇന്ദുവിൻറെ ഭാഷ'' എന്നു എം.മുകുന്ദനും രേഖപ്പെടുത്തുന്നു <ref>{{Cite web|url=http://keralaliterature.com/malayalam-writers-%E0%B4%AE%E0%B4%B2%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B4%82-%E0%B4%8E%E0%B4%B4%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D/%E0%B4%87%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B5%81-%E0%B4%AE%E0%B5%87%E0%B4%A8%E0%B5%8B%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E2%80%8D-2-indhu-meno/|title=ഇന്ദു മേനോൻ|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> == പുരസ്കാരങ്ങൾ == *2001- [[മാതൃഭൂമി]] ചെറുകഥാ അവാർഡ് (അന്ന(അ) പൂർണയുടെ പട്ടികൾ ) *2001-മലയാള ശബ്ദം അവാർഡ് (പളുങ്ക് പാവയുടെ ഏഴാം നിഴൽ മത്സ്യം) *2002 - [[പൂർണ്ണ]] [[ഉറൂബ്]] കഥാപുരസ്കാരം (ദ അദർ വോമൺ അഥവാ ഇങ്ക് ചോദിക്കുന്ന ഊഞ്ഞാൽക്കുട്ടി ) *2003 - ജനപ്രിയ പുരസ്കാരം<ref name="award"/>(ലെസ്ബിയൻ പശു) *2004 - [[ഇ.പി സുഷമ]] എൻഡോവ്മെന്റ് ('[[യോഷിതയുറക്കങ്ങൾ]] എന്ന കഥയ്ക്ക്) *2005 - [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]] ഗീതാഹിരണ്യൻ പുരസ്കാരം ([[ഒരു ലെസ്ബിയൻ പശു]] എന്ന കഥയ്ക്ക്)<ref>{{cite web | url = http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw21.htm | title = [[ഗീതാഹിരണ്യൻ]] പുരസ്കാരം }}</ref> *2007 - അങ്കണം അവാർഡ് ([[സംഘപരിവാർ]] ) *2011-[[എസ്‌.ബി.ടി]] അവാർഡ്([[ഇന്ദു മേനോൻറെ തിരഞ്ഞെടുത്ത കഥകൾ]]) * കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ യുവ പുരസ്കാരം - 2014<ref>{{cite news|title=ഇന്ദുമേനോന് കേന്ദ്രസാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം|url=http://www.manoramanews.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?contentId=17422675&programId=9958837&tabId=14&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@|accessdate=2014 ഓഗസ്റ്റ് 22|newspaper=മനോരമ ന്യൂസ്|date=2014 ഓഗസ്റ്റ് 22|archive-date=2014-08-22|archive-url=https://archive.today/20140822171319/http://www.manoramanews.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/mmtvContentView.do?contentId=17422675&programId=9958837&tabId=14&contentType=EDITORIAL&BV_ID=@@@|url-status=bot: unknown}}</ref> 2015 ഇൽ ഇംഗ്ലെസ്ഷ് ഇന്ത്യാ റ്റൊഡേ ഇന്ത്യയിലെ പുതു എഴുത്തുകാരിൽ ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. 2005-ഇൽ ഇന്ത്യാ ടുഡേ കേരളത്തിലെ ഇരുപത് യുവപ്രതിഭകളിൽ ഒരാളായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. ഇന്ദു മേനോന്റെ ചില കഥകൾ ചലച്ചിത്രങ്ങളായിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ 2009-ൽ ''[[പിതാവും കന്യകയും]]'' ഫ്രാൻസ്സിലെ കാൻസ് ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റിവലിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. 2010-ൽ ഇറ്റലിയിലെ റിവർ ടോ റിവേർ ഫെസ്ടിവലിൽ ''യു കാന്റ് സ്റ്റെപ് റ്റ്വിസ് ഇൻ റ്റൊ ദ് സൈം രിവർ'' എന്ന ഷോർട്ട് ഫിലിം പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും അവാർഡ്‌ ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. 2011-ൽ മൃഗം എന്ന ചലച്ചിത്രം കാൻസ് ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഫിലിം മാർക്കറ്റ് ( Marché du Film) ചലച്ചിത്രവിപണിയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article266513.ece?service=print |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-08-23 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305070544/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article266513.ece?service=print |url-status=dead }}</ref> *2014 - യുവ എഴുത്തുകാർക്കുള്ള കേന്ദ്ര സാഹിത്യ പുരസ്കാരം (ചുംബന ശബ്ദതാരാവലി )<ref name="www.madhyamam.com"/> *ഗലേറിയ ഗാലെന്റ് അവാർഡ്-2015<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.oneindia.com/nri/galleria-gallant-award-ceeremony-169930.html|title=ദുബായ്; ഗലേറിയ ഗാലന്റ് സാഹിത്യ പുരസ്‌ക്കാര സമർപ്പണം 28 ന് Read more at: https://malayalam.oneindia.com/nri/galleria-gallant-award-ceeremony-169930.html|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> *എ.നാസർ അക്ഷരം പുരസ്കാരം == കൃതികൾ == ;ചെറു കഥകൾ *2002-ഒരു ലെസ്ബിയൻ പശു([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *2005-സംഘപരിവാർ [[(ഡി.സി ബുക്സ് )|(]][[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *2009-ഹിന്ദു ചായയുള്ള മുസ്ലിം പുരുഷൻ ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *2011-ഇന്ദു മേനോൻറെ കഥകൾ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *2011-ചുംബന ശബ്ദതാരാവലി ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *2016 - പഴരസത്തോട്ടം ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] )<ref>{{Cite web|url=https://www.dcbooks.com/pazharesathottam-relaesed.html|title=പഴരസത്തോട്ടം|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2020-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413073621/https://www.dcbooks.com/pazharesathottam-relaesed.html|url-status=dead}}</ref> <br /> *2020- ഇന്ദു മേനോന്റെ കഥകൾ ([[മനോരമ ബുക്സ്]] ) ;വിവർത്തനം *2003-അവർ ചായം തേക്കാത്ത ചവിട്ടു പടികളിലിരുന്നു ചോളം തിന്നുമ്പോൾ (ഒലിവ് പബ്ലിക്കേഷൻ)<ref>{{Cite web|url=http://14.139.116.20:8080/jspui/bitstream/10603/243239/1/10_chapter3.pdf|title=ഇന്ദുമേനോൻ കഥകളിലെ സ്ത്രീ കർത്തൃത്വം|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> *2006-അനുരാഗത്തിൻറെ പുസ്തകം..(ഒലിവ് ) *2007ഭൂമിയിലെ പെൺകുട്ടികൾക്ക്..(ഫാബിയൻ ബുക്സ് ) * The lesbian cow and other stories ([[westeland Amazon]] ) '''നോവൽ''' * 2015 കപ്പലിനെക്കുറിച്ചൊരു കുറിച്ചൊരു വിചിത്ര പുസ്തകം([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) <ref>{{Cite web|url=https://www.kairalinewsonline.com/2015/10/08/19034.html|title=സ്ത്രീയനുഭവങ്ങൾ യഥാതഥമായി ആവിഷ്‌കരിക്കാൻ സ്ത്രീക്കു മാത്രമേ കഴിയുവെന്ന് ഷാജി എൻ കരുൺ|access-date=|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2015-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010142428/https://www.kairalinewsonline.com/2015/10/08/19034.html|url-status=dead}}</ref><ref><nowiki>{{Cite web|url=</nowiki>http://rajeshpathil.blogspot.com/2015/11/blog-post.html%7Ctitle=കപ്പലിനെ കുറിച്ചൊരു വിചിത്ര പുസ്തകം - ഒരു ഇന്ദു *ജനാഫ്രസ് ഒരു കൊടിയ കാമുകൻ ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) '''ആത്മകഥ / ഓർമ്മ''' *എൻറെ കഥ എന്റെ പെണ്ണുങ്ങളുടെയും ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) *ഞാനൊരു പാവം ഗിഥാറല്ലേ എന്തിനാണ് നീ എന്നെ കഠാര കൊണ്ട് മീട്ടുന്നത് ? ([[ മാതൃഭൂമി ബുക്സ്]] ) *എൻറെ കഥ എന്റെ ആണുങ്ങളുടെയും ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) ''' കവിത ''' *എൻറെ കവിത ;ശാന്ത +കുഞ്ഞക്കൻ =♥️ ([[ ഒലീവ് ബുക്സ്]] ) *എൻറെ തേനേ എന്റെ ആനന്ദമേ ([[ഡി.സി. ബുക്സ്]] ) '''തിരക്കഥ''' *ലാപ്ടോപ് '''<big>വിവാദങ്ങൾ</big>''' പല പി.എച്ച്.ഡി.കളും മറ്റുള്ളവരുടെ പേരിൽ എഴുതി നൽകി എന്നും ഓരോന്നിനും 3 ലക്ഷം രൂപവരെ കിട്ടിയിരുന്നെന്നും 2024 ൽ അവകാശപ്പെട്ടു; പിന്നീട് അവൾ ആ അവകാശവാദം പിൻവലിച്ചു.[https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/06/30/indu-menon-claim-ghostwrote-phd-protest-brew.html]<nowiki><ref></nowiki>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/06/30/indu-menon-claim-ghostwrote-phd-protest-brew.html|title=Protest brews against Indu Menon over her alleged claim that she ghostwrote PhDs|access-date=2025-06-24}}</ref> == അവലംബം == <references/> ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category|Indu Menon}} * http://www.blogger.com/profile/00196501151445756542 * http://www.thehindu.com/arts/books/article2004560.ece{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://boolokam.com/archives/47988 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704133136/http://boolokam.com/archives/47988 |date=2012-07-04 }} * http://boolokam.com/archives/43195 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627061833/http://boolokam.com/archives/43195 |date=2012-06-27 }} * http://www.dcbooks.com/blog/indumenon-interview-dc-books-blog/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121128060430/http://www.dcbooks.com/blog/indumenon-interview-dc-books-blog/ |date=2012-11-28 }} * http://samyukta.info/site/indexing {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730235832/http://samyukta.info/site/indexing |date=2012-07-30 }} *https://malayalam.oneindia.com/nri/galleria-gallant-award-ceeremony-169930.html [[വർഗ്ഗം:മലയാള കഥാകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രതിരക്കഥാകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി എൻഡോവ്മെന്റ് പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ യുവസാഹിത്യ പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1980-ൽ ജനിച്ചവർ]] 177b3ejfvnunf0tnjjxo4lp9ceg78vz 0 22549 4673554 4627282 2026-10-05T09:56:26Z Arshad.ka5 59730 /* ചിത്രങ്ങൾ */ 4673554 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|White-cheeked Barbet}} {{Taxobox | name = ചിന്നക്കുട്ടുറുവൻ <br> White-cheeked Barbet | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2008|id=141821|title=Megalaima viridis|downloaded=11 August 2009}}</ref> | image = Megalaima_viridis.JPG | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Piciformes]] | familia = [[Megalaimidae]] | genus = ''[[Psilopogon]]'' | species = '''''P. viridis''''' | binomial = ''Psilopogon viridis'' | binomial_authority = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) <small>Type locality: [[Mahé, India|Mahé]]</small> | synonyms = ''Bucco viridis''<br>''Thereiceryx viridis''<br>''Megalaima viridis'' | range_map = MegalaimaViridisMap.svg }} തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലും ഉപദ്വീപിന്റെ അനുബന്ധ ഭാഗങ്ങളിലും, കാടുകളിലും തോട്ടങ്ങളിലുമായി കാണപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും സ്വഭാവ സവിശേഷതയും സാധാരണവുമായ പക്ഷികളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. [[പ്രമാണം:Coppersmith barbet - Gujarat Refinery Township, Vadodara 2020-06-18.jpg|ലഘുചിത്രം|Coppersmith Barbet]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] നാട്ടിൻ‍പുറങ്ങളിലും കാടുകളിലും കാണപ്പെടുന്ന ഒരു [[പക്ഷി|പക്ഷിയാണ്‌]] '''ചിന്നക്കുട്ടുറുവൻ'''<ref name=BoK>{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}</ref> <ref name=eBird>{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoK_Book>{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|page=500|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoSI>{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref> അഥവാ '''പച്ചിലക്കുടുക്ക'''. വെള്ളക്കവിൾ പണിക്കാരൻ / ചോളപ്പണിക്കാരൻ എന്നും പേരുണ്ട്. (ഇംഗ്ലീഷ്: White-cheeked Barbet അഥവാ Small Green Barbet) {{ശാനാ|Psilopogon viridis}}. ദേഹം പൊതുവെ പച്ച നിറത്തിലും തലയും കഴുത്തും മിക്കവാറും തവിട്ടു നിറത്തിലുമായാണ് കാണപ്പെടുന്നു. കണ്ണിൽ നിന്നും പുറകോട്ട് വീതിയുള്ള ഒരു പട്ടയും അതിനു മുകളിലും താഴെയും ഓരോ വെളുത്ത പട്ടകളും കാണാറുണ്ട്. == പേരിനു പിന്നിൽ == കുട്രൂ-കുട്രൂ എന്ന് കൂടെക്കൂടെ പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദത്തിൽ നിന്നാണ് പക്ഷിക്ക് ഈ പേരു വന്നത്. വിശാലമായ വെളുത്ത കവിൾ പാടാണ് ഈ ഇനത്തിന് അതിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് പേര് നൽകുന്നത്(White-cheeked Barbet). മിക്കവാറും സമയം പച്ചിലക്കൂട്ടങ്ങൾക്കിടയിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പക്ഷിയെ പച്ചിലകൾക്കിടയിൽ തിരിച്ചറിയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. ഒരു പക്ഷി തന്നെ ഉണ്ടാക്കുന്ന ശബ്ദം മാറ്റൊലി കൊള്ളുന്നതാണോ മറ്റ് പക്ഷികൾ ഉണ്ടൊ എന്ന് കണ്ടുപിടിക്കുവാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്‌. ചോളം തിന്നുന്നതിനാലാണ് ഈ പക്ഷിക്ക് 'ചോളപ്പണിക്കാരൻ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഇതിന്റെ ശബ്ദവും ചോളം തിന്നുന്ന ശബ്ദത്തോട് സാമ്യമുള്ളതിനാൽ ഈ പേര് ഉണ്ടായി. ==== വിവരണവും തിരിച്ചറിയലും ==== * വലിപ്പം: ഏകദേശം 16.5 മുതൽ 18.5 സെന്റിമീറ്റർ വരെ നീളമുള്ള ഇത് ഒരു ചെറിയ മുതൽ ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള പക്ഷിയാണ്. * ശരീരഘടന: ഇതിന് ഒരു തടിച്ച ശരീരവും വലിയ തലയും ചുവട്ടിൽ നിന്ന് മുനയിലേക്ക് കൂർത്തുകാണുന്ന ഒരു കൊക്കും ഉണ്ട്. * നിറം: പ്രധാനമായും പച്ചനിറമാണ്. ഇതിന് തവിട്ടുനിറം കലർന്ന പച്ച രോമങ്ങളുള്ള ചിറകുകളും വാലും ഉണ്ട്. ഇതിന്റെ പേരിന് കാരണമായ വെളുത്ത കവിൾ പാടുകളും (വെള്ള ചെകിളുകൾ) കവിൾപ്രദേശത്ത് കാണാം. നെറ്റിയും തലയുടെ മുകളിലെ ഭാഗവും (കിരീടവും) കടും തവിട്ടുനിറമാണ്. കണ്ണിന് ചുറ്റും ഒരു ഇളം മഞ്ഞ വളയം കാണപ്പെടുന്നു. ==== സ്വഭാവവും പെരുമാറ്റരീതികളും ==== * ആഹാരം: ഇവ സർവ്വഭക്ഷികളാണ് (Omnivorous). പഴങ്ങൾ (പ്രത്യേകിച്ച് അത്തി, ചോളം എന്നിവ), പൂമ്പൊടി, പ്രാണികൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന ആഹാരം. * കൂട്ടം: ഇവയുടെ കൂട്ടം വളരെ ശബ്ദമുയർത്തുന്നതും ഏകതാനമുള്ളതുമാണ്. 'കു-ട്രോക്... കു-ട്രോക്...' (ചോളം തിന്നുന്ന ശബ്ദം പോലെ) അല്ലെങ്കിൽ 'പുക്കുറോ... പുക്കുറോ...' എന്ന് തുടർച്ചയായി ആവർത്തിക്കുന്ന ശബ്ദമാണ് ഇവ പുറപ്പെടുവിക്കുന്നത്. ഈ ശബ്ദം പലപ്പോഴും മരത്തിന്റെ ഉള്ളിലെ പൊട്ടിയുണ്ടാകുന്ന ശബ്ദത്തോട് തുല്യമാണ്. * വാസസ്ഥലം: തുറസ്സായ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ, തോട്ടങ്ങൾ, കാച്ചിക്കുഴൽ, നഗരങ്ങളിലെ പൂന്തോട്ടങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇവയെ സാധാരണയായി കാണാം. ==== കൂട് കെട്ടൽ ==== [[പ്രമാണം:Small_Green_Barbet_in_its_nest.jpg|ലഘുചിത്രം|Small Green Barbet]] * മറ്റ് പണിക്കാരൻ പക്ഷികളെപ്പോലെ, വെള്ളക്കവിൾ പണിക്കാരനും മരത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ തുളയുണ്ടാക്കി അവിടെ കൂട് നിർമ്മിക്കുന്നു. * ഇവയുടെ കൂട് സ്വഭാവം പഴങ്ങൾ പഴുക്കുന്ന കാലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. * ആൺ, പെൺ പക്ഷികൾ ഒരുമിച്ചാണ് മരത്തിൽ തുളയുണ്ടാക്കുകയും കൂട് നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. ==== പ്രജനനം ==== * പ്രജനന കാലം ഫെബ്രുവരി മുതൽ ജൂലയ് വരെയാണ്. * സാധാരണയായി 2 മുതൽ 4 വരെ വെള്ള നിറമുള്ള മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. * രണ്ട് പക്ഷികളും കൂടു കാക്കുകയും കുഞ്ഞുങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ==== പാരിസ്ഥിതിക പ്രാധാന്യം ==== * വിതരണ പ്രാധാന്യം: പഴങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കുന്ന ഈ പക്ഷികൾ വിത്തുകളെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ, പാരിസ്ഥിതിക സമതുലനതയെ നിലനിർത്താൻ ഇവ സഹായിക്കുന്നു. == മറ്റു കുട്ടുറുവന്മാർ == *[[സിലോൺ കുട്ടുറുവൻ]]- Brown-headed Barbet ( ''Psilopogon zeylanicus'') *[[ആൽക്കിളി]]- Malabar Barbet( ''Psilopogon malabaricus'') *[[ചെമ്പുകൊട്ടി]]- Coppersmith Barbet( ''Psilopogon haemacephalus'') == ആഹാരം == ചിന്നക്കുട്ടുറുവന്റെ പ്രധാന ആഹാരം ചെറിയ പഴങ്ങളും പലതരം കായ്കളുമാണ്‌. [[അരയാൽ]], [[വേപ്പ്]], [[പേരാൽ]], [[കഴനി]], [[മഞ്ഞപ്പാവിട്ട]], പേരയ്ക്ക, മാമ്പഴം, ചക്ക, വാഴപ്പഴം, പപ്പായ, അത്തി എന്നിവയുടെ പഴങ്ങൾ ഇവക്ക് ഇഷ്ടമാണ്‌. നിലത്തിറങ്ങാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല എങ്കിലും [[അരിപ്പൂച്ചെടി|അരിപ്പൂച്ചെടിയുടെ]] കായ്ക്കൾ ഭക്ഷിക്കാനായി ചിലപ്പോൾ തീരെ താഴ്ന്ന കൊമ്പുകളിൽ വന്നിരിക്കാറുണ്ട്. <ref name="indu"> {{cite book |last=കെ.കെ. |first=ഇന്ദുചൂഡൻ |authorlink=കെ.കെ. നീലകണ്ഠൻ |coauthors= |title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ |year= |publisher= കേരളസാഹിത്യ അക്കാദമി|locat=തൃശൂർ |isbn= 81-7690-067-2}} </ref> == പ്രജനനകാലം == [[ചിത്രം:White cheeked barbet nest.jpg|thumb|250px|[[പനിനീർ ചാമ്പ]] മരം തുളച്ച് കൂടുണ്ടാക്കുന്ന ചിന്നക്കുട്ടുറവൻ]] പ്രജനനകാലം [[ഡിസംബർ]] മുതൽ [[ജൂൺ]] വരെ നീണ്ടു പോവാറുണ്ട്. ബലം കുറഞ്ഞ മരങ്ങളുടെ തായ്ത്തടി തുളച്ചാണ് കൂടുണ്ടാക്കുന്നത്. ഇത്തരം മാളങ്ങൾ രാത്രികാലങ്ങളിൽ ചേക്കേറാനും കുട്ടുറുവൻ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> പ്രമാണം:White-cheeked barbet 1.jpg പ്രമാണം:White cheeked barbet.jpg പ്രമാണം:Barbet1.jpg പ്രമാണം:ചിന്നക്കുട്ടുറുവൻ.jpg പ്രമാണം:Green-barbet.jpg പ്രമാണം:White-cheeked Barbet.JPG പ്രമാണം:Wiki Loves Birds events bird photographs 05.jpg പ്രമാണം:Wiki Loves Birds events bird photographs 04.jpg പ്രമാണം:Wiki Loves Birds events bird photographs 02.jpg </gallery> == അവലംബം == <references /> {{Bird-stub}} [[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കുട്ടുറുവനുകൾ]] da75yp7y9q9f42sz8utta3rgaqbnoaj 0 23336 4673557 3798738 2026-10-05T10:20:14Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673557 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Balasaraswati}} {{Infobox musical artist |name = Tanjore Balasaraswati | image =Balasaraswati 2010 stamp of India.jpg | caption = Balasaraswati on a 2010 stamp |background = non_performing_personnel |birth_date = 13 May 1918 |birth_place = Madras Presidency, [[British India]] |death_date = 9 February 1984 (aged 65) | death_place = Madras, India |origin = [[Tanjore]] |genre = [[Carnatic classical music]] |occupation = [[Bharatanatyam|Bharatanatyam dancer]] }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പ്രമുഖ [[ഭരതനാട്യം]] നർത്തകിയായിരുന്നു '''ബാലസരസ്വതി'''. [[ഭരതനാട്യം]] പാശ്ചാത്യനാടുകളിൽ എത്തിച്ച്‌ വിദേശീയരുടെ പ്രശംസയ്‌ക്കു പാത്രമാക്കിയ നർത്തകരിൽ പ്രമുഖയായിരുന്നു ബാലസരസ്വതി‌. കലാപാരമ്പര്യമുള്ള ഒരു [[ദേവദാസി]] കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച ബാലസരസ്വതി ചെറുപ്പത്തിൽതന്നെ സംഗീതവും നൃത്തവും അഭ്യസിച്ചു. വീണാധനമ്മാൾ എന്ന്‌ അറിയപ്പെടുന്ന പ്രശസ്ത സംഗീതജ്ഞ ബാലസരസ്വതിയുടെ മുത്തശ്ശിയാണ്. അമ്മയായ ജയമ്മാള് പേരെടുത്ത ഗായികയായിരുന്നു. ഈ പാരമ്പര്യത്തിലും ചുറ്റുപാടിലുമാണ് ബാലസരസ്വതി വളർന്നുവന്നത്‌. ചെറുപ്പത്തിൽ സംഗീതമഭ്യസിച്ച ബാല പിന്നീട്‌ നൃത്തത്തിലേക്ക്‌ മാറി. <!--സംഗീതത്തിൽ ആഴമുള്ള അറിവുള്ളതുകൊണ്ടാണ് നൃത്തത്തിലെ അഭിനയം അതിവിശിഷ്ടമായിതീർന്നത്‌ എന്നു പറയാം.--> == പ്രത്യേകതകൾ == പാരമ്പര്യരീതിയിൽ നിന്ന്‌ വ്യതിചലിക്കാതെ തന്നെ [[മുദ്ര (നൃത്തം)|മുദ്രകൾ]] പ്രയോഗിക്കുന്നതിലെ മിതത്വവും, മുഖത്തുനിന്ന്‌ ഒഴുകിവരുന്ന ഭാവവും ബാലയുടെ അഭിനയത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകളായിരുന്നു. “കൃഷ്ണാ നീ ബേഗേനെ ബാരോ” എന്ന കൃതിയുടെ അവതരണം ബാലയുടെ “മാസ്റ്റർ പീസ്” ആയി കണക്കാക്കിവരുന്നു. ബാലസരസ്വതിയുടെ നൃത്തഭംഗിക്ക്‌ മാറ്റുകൂട്ടിയിരുന്നത്‌ അവരുടെ പിന്നണിസംഗീതം നയിച്ചവരായിരുന്നു. [[വായ്‌പ്പാട്ട്]] അമ്മ ജയമ്മാളുടേതാണ്. ബാലയുടെ സഹോദരനായ വിശ്വനാഥന്റെ [[പുല്ലാങ്കുഴൽ|പുല്ലാങ്കുഴലും]] ആ ഭാവത്തെ ഉദ്ദീപിക്കുന്ന വിധമാണ് പ്രയോഗിച്ചിരുന്നത്‌. ബാലയുടെ നൃത്തപരിപാടി എന്നാൽ ഭരതനാട്യക്കച്ചേരിയും അതേ സമയം സംഗീതക്കച്ചേരിയുമായിരുന്നു എന്ന്‌ പറയാം. == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/09/27/stories/2002092701200400.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030630032056/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/09/27/stories/2002092701200400.htm |date=2003-06-30 }} *http://www.balasaraswati.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104124053/http://www.balasaraswati.com/ |date=2016-11-04 }} * http://www.balasaraswati.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104124053/http://www.balasaraswati.com/ |date=2016-11-04 }} * http://www.kpoursine.com/balasara.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313220626/http://www.kpoursine.com/balasara.htm |date=2012-03-13 }} * [https://web.archive.org/web/20140725192816/http://centerforworldmusic.org/schools/three.html Video of Balasaraswati] at Center for World Music {{Authority control}} {{സംഗീതകലാനിധി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ നർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:1918-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സംഗീതകലാനിധി പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] 7x59y2357psfxym2w79b5dhho2vy1jt 0 26926 4673494 4664324 2026-10-05T00:37:23Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673494 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Plantain Fritters}} {{Infobox food | name = Banana Fritter | image = Banana Fritters and tea.jpg | caption = ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിൽ ചായയ്‌ക്കൊപ്പം വിളമ്പുന്ന പഴം പൊരി | alternate_name = | country = | region = [[Southeast Asia]], [[Madagascar]], the [[Caribbean]] and the [[Indian subcontinent]] | creator = | type = [[Fritter]] | served = | main_ingredient = [[Banana]] or [[cooking banana|plantain]], [[Batter (cooking)|batter]] | variations = | calories = | other = }} [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] നാടൻ വിഭവങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്‌ '''പഴംപൊരി'''. ഇംഗ്ലീഷിൽ Plantain Fritters. പഴംപൊരി എന്നത് മാവ് പുരട്ടിയ വാഴപ്പഴമോ [[നേന്ത്രൻ|നേന്ത്രപ്പഴമോ]] ചൂടായ എണ്ണയിൽ ആഴത്തിൽ വറുത്ത് തയ്യാറാക്കുന്ന ഒരു പലഹാരമാണ്. കേരളം കൂടാതെ ലോകത്തിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിലും പഴംപൊരി ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ദേശകാലവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ, [[മഡഗാസ്കർ]], [[ദക്ഷിണേന്ത്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇത് വ്യാപകമായി കാണപ്പെടുന്ന ഒരു വിഭവമാണ്. കേരളത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിൽ ഈ പലഹാരത്തിന്‌ '''ഏത്തയ്ക്കാപ്പം''', '''വാഴയ്ക്കാപ്പം''', '''പഴം ബോളി''', '''വാഴപ്പഴ ബജ്ജി''' എന്നൊക്കെ വിവിധ പേരുകളുണ്ട്. ==ഇനങ്ങൾ== === ബ്രൂണൈ === [[ബ്രൂണൈ|ബ്രൂണൈയിൽ]] പഴംപൊരി ഒരു പരമ്പരാഗത പലഹാരമാണ്. അവിടെ ഇത് കുചുർ പിസാങ് (cucur pisang) എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name="Ng 5.8.2019">{{cite news |author=Grace Ng |title=6 must-try dishes in Brunei for the adventurous |date=5 August 2019 |work=[[Free Malaysia Today]] |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2019/08/05/6-must-try-dishes-in-brunei-for-the-adventurous/ |access-date=20 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120060258/https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2019/08/05/6-must-try-dishes-in-brunei-for-the-adventurous/ |archive-date=20 November 2021 }}</ref><ref name="escape Brunei">{{cite magazine |author=<!-- not stated --> |date=<!-- not stated --> |title=BRUNEI Kekayaan Alam, sejarah dan budaya |magazine=escape! |page=11 |language=id |via=PDFSLIDE.NET |url=https://pdfslide.net/documents/ecape-indonesia-magazine-brunei-supplement.html |access-date=20 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120061312/https://pdfslide.net/documents/ecape-indonesia-magazine-brunei-supplement.html |archive-date=20 November 2021}}</ref> ഇത് [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിലെയും]] [[മലേഷ്യ|മലേഷ്യയിലെയും]] പിസാങ് ഗോറെങ് (pisang goreng) എന്ന വിഭവത്തോട് സാമ്യമുള്ളതാണ്. തേനുപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കുന്ന കുചുർ പിസാങ് മദു (cucur pisang madu) എന്ന വകഭേദവും ബ്രൂണൈയിൽ ജനപ്രിയമാണ്. ഇത് സാധാരണയായി ഉച്ചയ്ക്കുശേഷമുള്ള ലഘുഭക്ഷണമായി (minum petang) കഴിക്കാറുണ്ട്.<ref name="Brudirect 8.8.2020">{{cite news |author=<!-- not stated --> |title=Cucur Pisang Madu C-Pyan : Sambutan Amat Menggalakkan |date=8 August 2020 |work=Brudirect.com |language=ms |url=https://brudirect.com/news.php?id=99346 |access-date=20 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120054852/https://brudirect.com/news.php?id=99346 |archive-date=20 November 2021 }}</ref> ===കംബോഡിയ=== [[File:Noum Chek Chien.jpg|thumb|'''സീം റീപ്പ്''' (Siem Reap) നഗരത്തിലെ ഒരു ചന്തയിൽ വിൽപ്പനയ്ക്കായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന '''കംബോഡിയൻ വാഴപ്പഴ ബജ്ജികൾ''']] ഖ്മേർ ഭാഷയിൽ പഴംപൊരിയെ നം ചെക് ചിയൻ({{lang|km|នំចេកចៀន}}; {{literal translation|വറുത്ത വാഴപ്പഴ കേക്ക്}}) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. പരന്ന രൂപത്തിലാക്കിയ വാഴപ്പഴം അരിപൊടി, [[എള്ള്]], [[മുട്ട|മുട്ടയുടെ]] വെള്ള, തേങ്ങാപ്പാൽ എന്നിവ ഉപ്പും പഞ്ചസാരയും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ കട്ടിയുള്ള മാവിൽ മുക്കി, ചൂടായ എണ്ണയിൽ സ്വർണനിറവും നല്ല ക്രിസ്പിയായ ഘടനയും ലഭിക്കുന്നതുവരെ ആഴത്തിൽ വറുത്താണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. കംബോഡിയൻ വാഴപ്പഴ ബജ്ജി മധുരത്തേക്കാൾ നേരിയ ഉപ്പുരുചിയുള്ളതാണ്. ഇത് സാധാരണയായി ഒരു ലഘുഭക്ഷണമായി കഴിക്കാറുണ്ട്. ഇതോടൊപ്പം തേങ്ങാ ഐസ്‌ക്രീം ചേർത്ത് കഴിക്കുന്നത് വളരെ ജനപ്രിയമാണ്.<ref>{{cite book |last1=Rivière |first1=Joannès |authorlink1=Joannès Rivière |date=2008 |title=Cambodian Cooking: A humanitarian project in collaboration with Act for Cambodia |url=https://archive.org/details/cambodiancooking0000rivi |publisher=[[Periplus Editions]] |page=[https://archive.org/details/cambodiancooking0000rivi/page/89 89] |isbn=978-0-794-65039-1}}</ref> [[കംബോഡിയ|കംബോഡിയയിലെ]] പ്രശസ്തമായ വാഴപ്പഴ ബജ്ജി കടകളിലൊന്നാണ് ചെക് ചിയൻ പിസെസ് (Chek Chean Pises). 2000 മുതൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ സ്ഥാപനത്തിന് ഫ്നോം പെൻ നഗരത്തിലെ മാവോ സേ തോങ് ബൂൾവാർഡ് (Mao Tse Tong Boulevard), കാംപുചിയ ക്രോം ബൂൾവാർഡ് (Kampuchea Krom Boulevard) എന്നിവിടങ്ങളിൽ രണ്ട് ശാഖകളുണ്ട്.<ref>{{Cite news |last=Taing |first=Rinith |url=https://www.khmertimeskh.com/50618983/deep-fried-with-hope-and-hard-wok/ |title=Deep-Fried with Hope and Hard Wok |date=28 June 2019 |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=17 October 2021}}</ref> ===ഇന്ത്യ=== ===ദക്ഷിണേന്ത്യ=== [[File:Pazhampori.jpg|thumb|right|ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ പരമ്പരാഗത വാഴക്കപ്പം (പഴം പൊരി)]] വാഴക്കപ്പം അഥവാ പഴം പൊരി, ഏത്തക്ക അപ്പം എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. പഴുത്ത നേന്ത്രപ്പഴമോ<ref name="Fodors 2015"/> വാഴപ്പഴമോ മൈദമാവ് ഉപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കി എണ്ണയിൽ വറുത്തെടുക്കുന്ന ഒരു പരമ്പരാഗത പലഹാരമാണിത്. [[കേരളം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭക്ഷണരീതികളിൽ വളരെ ജനപ്രിയമായ ഈ വിഭവം സാധാരണയായി പ്രഭാതഭക്ഷണമായോ ലഘുഭക്ഷണമായോ കഴിക്കാറുണ്ട്.<ref name="Fodors 2015"/><ref>{{cite news|last1=Sathyendran|first1=Nithya|title=Kerala on the menu|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/food/Kerala-on-the-menu/article16700614.ece|accessdate=2 December 2017|work=[[The Hindu]]|date=25 November 2016}}</ref> ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ വിവിധ ഭാഷകളിൽ ഇത് വ്യത്യസ്ത പേരുകളിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്: [[കന്നഡ|കന്നഡയിൽ]] ഈ വിഭവം ബാളെകായി ബജ്ജി ({{lang|kn|ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಬಜ್ಜಿ}}), തമിഴിൽ വാഴക്കായ് ബജ്ജി, തെലുങ്കിൽ അരടികായ ബജ്ജി ({{lang|te|అరటికాయ బజ్జి}}) എന്നീ പേരുകളിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പഴം പൊരി പ്രധാനമായും പഴുത്ത വാഴപ്പഴമോ നേന്ത്രപ്പഴമോ ഉപയോഗിച്ചാണ് തയ്യാറാക്കുന്നത്. പഴത്തിന്റെ തൊലി നീക്കിയ ശേഷം അത് നീളത്തിൽ മുറിച്ച്, മൈദമാവ്, ഉപ്പ്, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, പഞ്ചസാര എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ മാവിൽ മുക്കി സ്വർണനിറമാകുന്നതുവരെ ചൂടായ എണ്ണയിൽ ആഴത്തിൽ വറുത്തെടുക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.tastycircle.com/recipe/pazham-pori/|title=Pazham Pori / Ethakka appam - Kerala Recipes|date=2013-11-02|website=Tasty Circle|language=en-US|access-date=2019-02-22}}</ref> എന്നാൽ കർണാടകയിലെയും തമിഴ്നാട്ടിലെയും ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇത് മൈദയ്ക്ക് പകരം കടലമാവ് (ബേസൻ) ഉപയോഗിച്ചും തയ്യാറാക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിൽ പഴം പൊരിക്ക് പ്രത്യേകമായ സാംസ്കാരികവും പാചകപരവുമായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഇവിടെ ഇത് സാധാരണയായി പഴം പൊരി അല്ലെങ്കിൽ ഏത്തക്ക അപ്പം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പഴുത്ത നേന്ത്രപ്പഴം ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് കൂടുതലായും തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഇത് പഴം പൊരിക്ക് സവിശേഷമായ രുചിയും മൃദുവായ ഘടനയും നൽകുന്നു. മറ്റു പല ബജ്ജികളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, പഴം പൊരി സാധാരണയായി ഒറ്റയ്ക്കാണ് വിളമ്പുന്നത്.<ref name="Ng 5.8.2019" /> വൈകുന്നേരങ്ങളിൽ [[ചായ|ചായയുടെയോ]] കൂടെ ലഘുഭക്ഷണമായി ഇത് കഴിക്കുന്നത് കേരളത്തിലെ ഒരു പതിവാണ്. കൂടാതെ, കേരളത്തിലെ ചില ഭക്ഷണശാലകളിൽ [[മാട്ടിറച്ചി|ബീഫ്]] വിഭവത്തോടൊപ്പം പഴം പൊരി വിളമ്പുന്ന രീതിയും കാണപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/Kerala-on-the-menu/article16700614.ece|title=Kerala on the menu|last=Sathyendran|first=Nita|date=2016-11-25|work=The Hindu|access-date=2019-02-22|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ==ഇന്തോനേഷ്യ== [[File:Pisang goreng in a basket.jpg|thumb|ഇന്തോനേഷ്യയിൽ വിവിധ ‘ഗൊറെങൻ’ (വറുത്ത പലഹാരങ്ങൾ) ഉൾപ്പെടെ പിസാങ് ഗോറെങ് വിൽക്കുന്ന തെരുവോര കച്ചവടക്കാരൻ]] [[File:Menggoreng bakwan dan pisang goreng.JPG|thumb|ഇന്തോനേഷ്യയിലെ കരിമുൻ ജാവയിൽ പിസാങ് ഗോറെങ് എണ്ണയിൽ വറുക്കുന്ന ദൃശ്യം]] [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിൽ]] വാഴപ്പഴ ബജ്ജി സാധാരണയായി പിസാങ് ഗോറെങ് (pisang goreng) എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Cite book |last=Backshall |first=Stephen |url=https://books.google.com/books?id=WKoIooGXjPYC&q=pisang+goreng+indonesian+fried+banana&pg=PA1093 |title=Indonesia |date=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=9781858289915 |pages=1093}}</ref> ഇത് രാജ്യത്തുടനീളം തെരുവ് കച്ചവടക്കാർ വ്യാപകമായി വിൽക്കുന്ന ഒരു ജനപ്രിയ ലഘുഭക്ഷണമാണ്.<ref name="Street Food">{{cite book |last1=Kraig |first1=Bruce |last2=Sen |first2=Colleen Taylor |authorlink2=Colleen Taylor Sen |title=Street Food around the World: An Encyclopedia of Food and Culture |url=https://books.google.com/books?id=9XCjAQAAQBAJ&pg=PA183 |publisher=[[ABC-CLIO]] |year=2013 |page=183 |isbn=978-1-59884-955-4}}</ref> വാഴപ്പഴം ധാരാളം പാചകഎണ്ണയിൽ ആഴത്തിൽ വറുത്താണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ചിലപ്പോൾ മാവ് പുരട്ടിയും ചിലപ്പോൾ മാവ് പുരട്ടാതെയും വറുക്കാറുണ്ട്. പിസാങ് ഗോറെങ് തയ്യാറാക്കാൻ സാധാരണ [[വാഴ|വാഴപ്പഴത്തേക്കാൾ]] പ്ലാന്റെയ്ൻ (നേന്ത്രവർഗ്ഗം) ഇനങ്ങളാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് പിസാങ് രാജ, പിസാങ് തണ്ടുക്ക്, പിസാങ് കെപോക് എന്നീ ഇനങ്ങൾ ഏറെ ജനപ്രിയമാണ്. ഇവയ്ക്ക് നേരിയ മധുരവും പുളിപ്പും കലർന്ന രുചിയും ഉറച്ച ഘടനയും ഉള്ളതിനാൽ വറുക്കുമ്പോൾ എളുപ്പത്തിൽ പൊടിഞ്ഞുപോകില്ല. അതേസമയം, പിസാങ് രാജ ഇനത്തിന് കൂടുതൽ മൃദുവായ ഘടനയും സുഗന്ധവുമുണ്ട്.<ref name="All about Pisang Goreng">{{Cite news |url=https://www.indoindians.com/all-about-pisang-goreng/|title=All about Pisang Goreng |last=Fauziah |date=2017-07-07 |work=Indoindians |access-date=2018-06-25|language=en-US}}</ref> വാഴപ്പഴം സാധാരണയായി ഗോതമ്പുമാവ്, അരിപൊടി, മരച്ചീനിപ്പൊടി (ടാപ്പിയോക), അല്ലെങ്കിൽ ബ്രെഡ് ക്രംബ്സ് എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ മാവിൽ മുക്കി പാം ഓയിലിൽ ആഴത്തിൽ വറുക്കുന്നു. ചില പാചകവിധികളിൽ മാവിന് കൂടുതൽ സുഗന്ധം നൽകുന്നതിനായി തേങ്ങാപ്പാൽ, പാൽ, അല്ലെങ്കിൽ വാനില സത്ത് എന്നിവയും ചേർക്കാറുണ്ട്.<ref name="allrecipes.asia">{{Cite web|url=http://allrecipes.asia/recipe/668/pisang-goreng--indonesian-banana-fritters-.aspx|title=Pisang Goreng (Indonesian Banana Fritters)|website=allrecipes.asia|language=en|access-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922132524/http://allrecipes.asia/recipe/668/pisang-goreng--indonesian-banana-fritters-.aspx|archive-date=22 September 2018|url-status=dead}}</ref> പരമ്പരാഗത തെരുവ് കച്ചവടക്കാർ പിസാങ് ഗോറെങ് സാധാരണയായി യാതൊരു അലങ്കാരവുമില്ലാതെ വിളമ്പുന്നു. എന്നാൽ ആധുനിക കഫേകളിലും റെസ്റ്റോറന്റുകളിലും ഇത് പൊടിച്ച [[പഞ്ചസാര]], കറുവപ്പട്ടപ്പൊടി, ചീസ്, ജാം, കണ്ടൻസ്ഡ് മിൽക്ക്, [[ചോക്കലേറ്റ്|ചോക്ലേറ്റ്]], അല്ലെങ്കിൽ [[വാനില]] ഐസ്‌ക്രീം എന്നിവ ചേർത്ത് കൂടുതൽ ആകർഷകമായി വിളമ്പാറുണ്ട്. ഇന്തോനേഷ്യയിൽ പിസാങ് ഗോറെങ് സാധാരണയായി രാവിലെ അല്ലെങ്കിൽ വൈകുന്നേരത്തെ ഇടവേളകളിൽ ചായയുടെയോ കാപ്പിയുടെയോ കൂടെ ലഘുഭക്ഷണമായി കഴിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത വാരുങ് കോപി (പ്രാദേശിക കാപ്പിക്കടകൾ) യിൽ കാപ്പിയുടെയും ചായയുടെയും കൂടെ പിസാങ് ഗോറെങും മറ്റ് പലഹാരങ്ങളും പതിവായി ലഭ്യമാണ്. ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ഓരോ പ്രദേശവും പിസാങ് ഗോറെങിന് തനതായ പേരുകളും ചേരുവകളും പാചകരീതികളും വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്.<ref name="All about Pisang Goreng"/> ഉദാഹരണത്തിന്, ബാലിയിൽ ഇത് ഗൊദോഹ് ബിയു (godoh biu), പശ്ചിമ ജാവയിൽ ചൗ ഗോറെങ് (cau goreng), ജാവയിൽ ഗെദാങ് ഗോറെങ് (gedhang goreng), സിബോൽഗയിൽ പിസാങ് റാകിറ്റ് (pisang rakit), പോന്തിയാനക് പ്രദേശത്ത് പിസാങ് കിപാസ് (pisang kipas) എന്നീ പേരുകളിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://inforesep.com/resep-pisang-goreng.html|title=Resep Pisang Goreng - InfoReseps.com|work=inforesep.com|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130530074250/http://inforesep.com/resep-pisang-goreng.html|archivedate=2013-05-30}}</ref> സാധാരണയായി പിസാങ് ഗോറെങ്, വറുത്ത ടോഫു, ടെംപെ തുടങ്ങിയ മറ്റ് ഗൊറെങൻ (വറുത്ത പലഹാരങ്ങൾ) വിഭവങ്ങളോടൊപ്പമാണ് വിൽക്കപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ പിസാങ് ഗോറെങ് പോന്തിയാനക് ഇന്തോനേഷ്യയിലുടനീളം വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. ഈ പ്രത്യേക ഇനം മാത്രം വിൽക്കുന്ന പ്രത്യേക കടകളും രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://traveling.bisnis.com/read/20180221/223/741463/pisang-goreng-khas-pontianak-makin-banyak-peminat|title=Pisang Goreng Khas Pontianak Makin Banyak Peminat|language = id|website=Bisnis.com|date=21 February 2018 |access-date=2020-02-05}}</ref> ===പിസാങ് ഗോറെങിന്റെ വകഭേദങ്ങൾ=== [[File:Pisang Molen.jpg|thumb|upright|പിസാങ് മൊലെൻ (Pisang molen)]] [[File:Pisang Goreng Sambal Roa Manado.jpg|thumb|upright|മനാഡോ പിസാങ് ഗോറെങ്, എരിവേറിയ ‘സംബൽ റോവ’ (sambal roa) ചമ്മന്തിയോടൊപ്പം വിളമ്പുന്നത്]] ഇന്തോനേഷ്യയിൽ പിസാങ് ഗോറെങിന് നിരവധി പ്രാദേശിക വകഭേദങ്ങളുണ്ട്. അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ ഇവയാണ്: ;''പിസാങ് ഗോറെങ് കിപാസ് (Pisang goreng kipas) / പിസാങ് ഗോറെങ് പോന്തിയാനക് (Pisang goreng Pontianak):'' ഈ വകഭേദത്തിൽ വാഴപ്പഴം വീശിപ്പങ്കയുടെ (ഫാൻ) ആകൃതിയിൽ മുറിച്ച് മാവിൽ മുക്കി ആഴത്തിൽ വറുത്തെടുക്കുന്നു. പിസാങ് ഗോറെങ് പോന്തിയാനക് എന്ന പേരും പിസാങ് ഗോറെങ് കിപാസ് എന്ന പേരും പലപ്പോഴും പരസ്പരം മാറിമാറി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്, കാരണം രണ്ടിനും ഫാൻ പോലെയുള്ള ആകൃതിയാണ്. എന്നാൽ പോന്തിയാനക് ശൈലിയിലുള്ള പിസാങ് ഗോറെങിൽ പലപ്പോഴും കായ ജാം (തേങ്ങാപ്പാലും മുട്ടയും പഞ്ചസാരയും ഉപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കുന്ന ഒരു മധുര ലേപനം) നിറയ്ക്കുകയോ അതിനോടൊപ്പം വിളമ്പുകയോ ചെയ്യുന്നു.<ref name="All about Pisang Goreng"/> ;''പിസാങ് ഗോറെങ് പസിർ (Pisang goreng pasir):'' "മണൽ വറുത്ത വാഴപ്പഴം" എന്നാണ് ഈ പേരിന്റെ അർഥം. ഇതിൽ മാവിൽ ബ്രെഡ് ക്രംബ്സ് ചേർക്കുന്നതിനാൽ വറുത്ത ശേഷം പുറംഭാഗത്ത് മണൽത്തരിപോലെയുള്ള പരുപരുത്ത ക്രിസ്പിയായ പൊതിയുണ്ടാകും. അതിനാൽ ഇതിന്റെ ഘടന ക്രൊക്കറ്റ് എന്ന പലഹാരത്തോട് സാമ്യമുള്ളതാണ്.<ref name="All about Pisang Goreng"/> ;''പിസാങ് ഗോറെങ് ക്രെമെസ് (Pisang goreng kremes):'' ജാവനീസ് പിസാങ് ഗോറെങ് ക്രെമെസ് പിസാങ് ഗോറെങ് പസിർ-നോട് സാമ്യമുള്ളതാണെങ്കിലും, മാവിന്റെ ചേരുവകളിലും വറുക്കുന്ന രീതിയിലും വ്യത്യാസമുണ്ട്. ഇതിന്റെ മാവ് അരിപൊടി, വാനില സത്ത്, തേങ്ങാപ്പാൽ എന്നിവ ചേർത്താണ് തയ്യാറാക്കുന്നത്. തുടർന്ന് ധാരാളം ചൂടായ എണ്ണയിൽ വറുക്കുമ്പോൾ പുറംഭാഗത്ത് ക്രെമെസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ചെറിയ പരുപരുത്ത തരികൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ വിഭവത്തിന് നല്ല ക്രിസ്പിയായ ഘടനയും മധുരമുള്ള സുഗന്ധവും ലഭിക്കുന്നു.<ref name="All about Pisang Goreng"/> ;''പിസാങ് ഗോറെങ് മദു (Pisang goreng madu):'' "തേൻ ചേർത്ത വറുത്ത വാഴപ്പഴം" എന്നാണ് ഈ പേരിന്റെ അർഥം. ഈ വകഭേദത്തിൽ മാവിൽ തേൻ ചേർക്കുകയും വറുത്തതിന് ശേഷം മുകളിൽ വീണ്ടും തേൻ ഒഴിച്ച് വിളമ്പുകയും ചെയ്യുന്നു. തേൻ കരമലൈസ് ചെയ്യുന്നതിനാൽ ഇതിന് സാധാരണ പിസാങ് ഗോറെങിനേക്കാൾ ഇരുണ്ട തവിട്ടുനിറം ലഭിക്കുന്നു.<ref name="All about Pisang Goreng"/> ;''പിസാങ് മൊലെൻ (Pisang molen):'' ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ഡച്ച് സ്വാധീനത്തിൽ രൂപംകൊണ്ട വിഭവമാണ് പിസാങ് മൊലെൻ. മറ്റ് പിസാങ് ഗോറെങ് വിഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, വാഴപ്പഴം മാവിൽ മുക്കുന്നതിനുപകരം നേർത്ത പേസ്ട്രി മാവ് (പാസ്റ്റ്രി ഡോ) നീളത്തിൽ ചുറ്റിപ്പൊതിഞ്ഞശേഷമാണ് എണ്ണയിൽ വറുക്കുന്നത്. ഇതുമൂലം പുറംഭാഗം പേസ്ട്രിപോലെ ക്രിസ്പിയാകുകയും ഉള്ളിലെ വാഴപ്പഴം മൃദുവും ഈർപ്പമുള്ളതുമായി നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="All about Pisang Goreng"/> ;''പിസാങ് ചോക്ലേറ്റ് (Pisang cokelat / Piscok):'' സാധാരണയായി പിസ്‌കോക് (Piscok) എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിലാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്. മാവിൽ വാഴപ്പഴവും ചോക്ലേറ്റ് സ്പ്രിങ്കിളുകളോ ചോക്ലേറ്റ് കണ്ടൻസ്ഡ് മിൽക്കോ നിറച്ച് സ്പ്രിംഗ് റോളിന്റെ മാതൃകയിൽ മടക്കി എണ്ണയിൽ വറുത്താണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഫിലിപ്പീൻസിലെ ടുറോൺ (Turon) എന്ന വിഭവത്തോട് ഇതിന് വളരെ സാമ്യമുണ്ട്. ;''പിസാങ് എംബാൽ (Pisang embal):'' ഇന്തോനേഷ്യയിലെ കെയ് ദ്വീപുകളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ഈ വകഭേദം സാധാരണ പിസാങ് ഗോറെങിന് സമാനമാണെങ്കിലും, മാവിൽ എംബാൽ (ടാപ്പിയോക അല്ലെങ്കിൽ മരച്ചീനി അന്നജം) ചേർക്കുന്നതാണ് ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത. ഇത് സാധാരണയായി സംബൽ എന്ന മസാല ചമ്മന്തിയോടൊപ്പമാണ് വിളമ്പുന്നത്.<ref>{{cite web |last1=Stefany |first1=Aprilia |title=Pisang Embal, Sajian Pisang Goreng Khas Kei |date=17 May 2019 |url=https://travelingyuk.com/pisang-embal-kepulauan-kei/201201 |access-date=21 April 2022 |language=Indonesian |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614062331/https://travelingyuk.com/pisang-embal-kepulauan-kei/201201 |archive-date=2021-06-14 |url-status=dead}}</ref> ;''പിസാങ് നഗറ്റ് (Pisang nugget):'' ചെറിയ നഗറ്റ് ആകൃതിയിലുള്ള വറുത്ത വാഴപ്പഴ പലഹാരമാണിത്. ബ്രെഡ് ക്രംബ്സ് പൊതിഞ്ഞതിനാൽ ഇതിന്റെ പുറംഭാഗം പിസാങ് ഗോറെങ് പസിർ പോലെ ക്രിസ്പിയായിരിക്കും. എന്നാൽ വലിപ്പത്തിൽ വളരെ ചെറുതും രൂപത്തിൽ ചിക്കൻ നഗറ്റിനോട് സാമ്യമുള്ളതുമാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.kompas.com/tren/read/2019/12/15/095200765/pisang-nugget-paling-tren-di-pencarian-resep-bagaimana-membuatnya|title=Pisang Nugget Paling Tren di Pencarian Resep, Bagaimana Membuatnya? Halaman all|last=Media|first=Kompas Cyber|website=KOMPAS.com|date=15 December 2019 |language=id|access-date=2020-02-05}}</ref> ;''പിസാങ് ഗോറെങ് തെലൻജാങ് (Pisang goreng telanjang):'' "നഗ്ന വറുത്ത വാഴപ്പഴം" എന്നാണ് ഈ പേരിന്റെ അർഥം. ഈ വകഭേദത്തിൽ വാഴപ്പഴം യാതൊരു മാവും പുരട്ടാതെ നേരിട്ട് എണ്ണയിൽ വറുത്തെടുക്കുന്നു. വറുത്ത ശേഷം ഉപ്പുചേർത്ത വെണ്ണയോ മാർഗറിനോ പുരട്ടുകയും ചിലപ്പോൾ മുകളിൽ ചിരകിയ ചെഡ്ഡാർ ചീസ് വിതറുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="All about Pisang Goreng"/> മാവ് പുരട്ടാതെ വറുക്കാൻ പിസാങ് രാജ, പിസാങ് തണ്ടുക്ക് എന്നീ വാഴപ്പഴ ഇനങ്ങളാണ് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ;''പിസാങ് ഗോറെങ് മനാഡോ (Pisang goreng Manado):'' മനാഡോ പിസാങ് ഗോറെങ് സാധാരണ പിസാങ് ഗോറെങിന് സമാനമായ രീതിയിൽ മാവ് പുരട്ടി വറുത്തെടുക്കുന്നതാണ്. എന്നാൽ ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത, സംബൽ റോവ (sambal roa) എന്ന മസാല ചമ്മന്തിയോടൊപ്പമാണ് ഇത് വിളമ്പുന്നത്. പുകയിൽ ഉണക്കിയ റോവ മത്സ്യവും മുളകും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കുന്ന ഈ കാരം നിറഞ്ഞ ചമ്മന്തിയാണ് ഈ വിഭവത്തിന് സവിശേഷമായ രുചി നൽകുന്നത്.<ref name="All about Pisang Goreng"/> <gallery class="center" caption="പിസാങ് ഗോറെങ്" widths="190px" heights="170px"> File:Pisang goreng fried banana.JPG|ഇളം നിറത്തിലുള്ള മാവ് പൊതിഞ്ഞ പിസാങ് ഗോറെങ് File:YosriPisangTandukGoreng.jpg|മാവ് പുരട്ടാതെ വറുത്ത പിസാങ് തണ്ടുക്ക് (Pisang tanduk goreng) File:Pisang goreng snack.jpg|പരന്ന വൃത്താകൃതിയിലുള്ള പിസാങ് ഗോറെങ് File:Pisangcokelat.jpg|പിസ്‌കോക് (Piscok) – ചോക്ലേറ്റ് നിറച്ച് തയ്യാറാക്കിയ പിസാങ് ഗോറെങ് </gallery> ==മഡഗാസ്കർ== [[മഡഗാസ്കർ|മഡഗാസ്കറിൽ]] വാഴപ്പഴ ബജ്ജി മോഫോ അക്കോൻഡ്രോ (mofo akondro) എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. മുഴുവൻ വാഴപ്പഴമോ നീളത്തിൽ മുറിച്ച വാഴപ്പഴമോ (സാധാരണയായി പാചകത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്ലാന്റെയ്ൻ ഇനങ്ങൾ)തൊലി നീക്കിയ ശേഷം ദ്രവരൂപത്തിലുള്ള ഒട്ടിപ്പിടിക്കുന്ന മാവിൽ മുക്കിയാണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഗോതമ്പുമാവോ അരിപൊടിയോ, മുട്ട, വെള്ളമോ പാലോ എന്നിവ ചേർത്താണ് ഈ മാവ് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ആവശ്യാനുസരണം പഞ്ചസാരയും ചെറിയ അളവിൽ വാനിലയും ചേർക്കാറുണ്ട്. തുടർന്ന് മാവിൽ പൊതിഞ്ഞ വാഴപ്പഴം ചൂടായ എണ്ണയിൽ സ്വർണനിറവും പുറംഭാഗത്ത് നല്ല ക്രിസ്പിയായ ഘടനയും ലഭിക്കുന്നതുവരെ ആഴത്തിൽ വറുക്കുന്നു. ഇതോടെ പുറംഭാഗം പരുപരുത്തതും ഉള്ളിലെ വാഴപ്പഴം മൃദുവും നന്നായി വേവിച്ചതുമായിരിക്കും.<ref>{{Cite web |last=RASOLONOMENDRAIBE |first=Fabruce |date=2024-10-07 |title=Mofo Akondro, literally banana fritters! |url=https://www.vivytravel.com/mofo-akondro-literally-banana-fritters/ |access-date=2025-08-21 |website=Vivy Travel Madagascar |language=en-US}}</ref> വറുത്ത ശേഷം മോഫോ അക്കോൻഡ്രോ പ്രധാനമായും തെരുവ് ഭക്ഷണമായാണ് വിൽക്കപ്പെടുന്നത്. സ്വതന്ത്ര കച്ചവടക്കാർ മാർക്കറ്റുകളിലും തിരക്കേറിയ വഴികളരികിലുമുള്ള കടകളിൽ ഇത് ചൂടോടെ കുറഞ്ഞ വിലയ്ക്ക് വിൽക്കുന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ തന്നെ കഴിക്കാവുന്ന ഊർജം പകരുന്ന ലഘുഭക്ഷണമായാണ് ഇത് ഏറെ ജനപ്രിയമായിരിക്കുന്നത്. ==മലേഷ്യയും സിംഗപ്പൂറും== [[File:Goreng pisang.jpg|thumb|സാധാരണ രീതിയിൽ തയ്യാറാക്കിയ പിസാങ് ഗോറെങ്]] [[മലേഷ്യ|മലേഷ്യയിലും]] സിംഗപ്പൂരിലും വാഴപ്പഴ ബജ്ജി മലായ് ഭാഷയിൽ സാധാരണയായി പിസാങ് ഗോറെങ് (pisang goreng) എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ചെകൊഡോക് പിസാങ് (cekodok pisang), ജെമ്പുട്ട്-ജെമ്പുട്ട് പിസാങ് (jemput-jemput pisang) എന്നീ പേരുകളിലും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ രാജ്യങ്ങളിൽ സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്ന പിസാങ് ഗോറെങ്, പ്ലാന്റെയ്ൻ (നേന്ത്രവർഗ്ഗത്തിലുള്ള വാഴപ്പഴം) മാവിൽ മുക്കി ചൂടായ എണ്ണയിൽ ആഴത്തിൽ വറുത്താണ് തയ്യാറാക്കുന്നത്.<ref>{{cite book |editor-last=Goldstein |editor-first=Darra |editor-link=Darra Goldstein |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |year=2015 |publisher=[[Oxford University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=XPNgBwAAQBAJ&pg=PT511 |isbn=978-0-199-31339-6}}</ref> ഇത് പ്രധാനമായും രാവിലെയും വൈകുന്നേരങ്ങളിലെയും ലഘുഭക്ഷണമായി കഴിക്കാറുണ്ട്. പിസാങ് ഗോറെങ് തെരുവ് കച്ചവടക്കാരുടെ കടകളിൽ വ്യാപകമായി ലഭ്യമാണെങ്കിലും, ഭക്ഷണശാലകൾ, കടകൾ, സിംഗപ്പൂരിലെ പ്രശസ്തമായ ഹോക്കർ സെന്ററുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിലും ഇത് വിൽക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.travelblissful.com/goreng-pisang-a-street-hawker-delight-in-penang-malaysia/ |title=GORENG PISANG: A STREET HAWKER DELIGHT IN PENANG, MALAYSIA Travel Blissful |work=travelblissful.com|date=15 November 2014 }}</ref><ref>{{cite web |title=Where to find the best goreng pisang in Singapore for the perfect midday snack |url=https://www.lifestyleasia.com/sg/dining/food/best-goreng-pisang-and-fried-bananas-in-singapore/ |website=Lifestyle Asia Singapore |access-date=13 July 2023 |date=8 September 2022}}</ref> മലേഷ്യയിലെ ജൊഹോർ സംസ്ഥാനത്ത് പിസാങ് ഗോറെങ്, സംബൽ കിചാപ്പ് (sambal kicap) എന്ന മസാല ചേർത്ത സോയാസോസ് ഡിപ്പിനൊപ്പമാണ് സാധാരണയായി വിളമ്പുന്നത്. ഈ കാരം കലർന്ന സോയാസോസ് പരമ്പരാഗത വാഴപ്പഴ ബജ്ജിക്ക് വ്യത്യസ്തമായ ഉപ്പും എരിവും കലർന്ന രുചി നൽകുന്നു.<ref>{{Cite web |last=admin |date=2022-07-27 |title=The Best Pisang Goreng you can taste in Johor Bahru |url=https://tourismjohor.my/the-best-pisang-goreng-you-can-taste-in-johor-bahru/ |access-date=2025-10-28 |website=Tourism Johor |language=en |archive-date=2025-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912002616/https://tourismjohor.my/the-best-pisang-goreng-you-can-taste-in-johor-bahru/ |url-status=dead }}</ref> ==മ്യാൻമാർ== [[മ്യാൻമാർ|മ്യാൻമറിൽ]], കട്ടിയുള്ളതും മസാലകൾ ചേർത്തതുമായ മീൻ സോസിൽ പാകം ചെയ്ത് ചോറിനൊപ്പം വിളമ്പുന്ന ഒരു പ്രത്യേക വാഴപ്പഴ ബജ്ജി വിഭവം. മുൻകാല മ്യാൻമാർ രാജകുടുംബത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ഭക്ഷണങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ഇതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Tate |first=D. J. M. |url=https://books.google.com/books?id=8QtIAAAAYAAJ&q=%22Banana+fritter%22+%22Myanmar%22 |title=Tropical Fruit of the Philippines |date=2000 |publisher=Archipelago Press |isbn=978-981-4068-00-0 |language=en}}</ref> ==ഫിലിപ്പീൻസ്== [[File:Maruya 01 Philippines.jpg|thumb|right|ഫിലിപ്പീൻസിലെ മറുയ (Maruya)]] [[ഫിലിപ്പീൻസ്|ഫിലിപ്പീൻസിൽ]] വാഴപ്പഴം ഉപയോഗിച്ച് തയ്യാറാക്കുന്ന നിരവധി വറുത്ത വിഭവങ്ങളുണ്ട്. ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഫിലിപ്പീൻസിലെ പരമ്പരാഗത പാചകത്തിൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന സാബാ വാഴപ്പഴം (Saba banana) ഉപയോഗിച്ചാണ് തയ്യാറാക്കുന്നത്. പ്രിറ്റോങ് സാഗിംഗ് (Pritong saging) എന്നത് മാവ് പുരട്ടാതെ നേരിട്ട് വറുത്ത സാബാ വാഴപ്പഴമാണ്. ഇത് സാധാരണയായി പഞ്ചസാരയോ പാനകമോ ചേർത്ത് വിളമ്പുന്നു. മാവ് പുരട്ടി തയ്യാറാക്കുന്ന മറ്റൊരു വിഭവമാണ് മറുയ (Maruya). ഇത് വാഴപ്പഴം ഉടച്ചോ വളരെ നേർത്ത കഷണങ്ങളാക്കി വീശിപ്പങ്കയുടെ ആകൃതിയിൽ പരത്തിയോ തയ്യാറാക്കുന്നതാണ്. ഫിലിപ്പീൻസിലെ ഏറ്റവും ജനപ്രിയമായ തെരുവ് ഭക്ഷണങ്ങളിൽ ബനാന ക്യൂ (Banana cue)യും ടുറോൺ (Turon)ഉം ഉൾപ്പെടുന്നു. ബനാന ക്യൂയിൽ വറുത്ത വാഴപ്പഴത്തിന് മുകളിൽ കരമലൈസ് ചെയ്ത [[പഞ്ചസാര]] പൊതിഞ്ഞ് കമ്പിയിൽ കോർത്താണ് വിളമ്പുന്നത്. ടുറോൺ ഫിലിപ്പീൻസിന് മാത്രം സവിശേഷമായ ഒരു മധുര പലഹാരമാണ്. വാഴപ്പഴം നേർത്ത മാവ് (ക്രേപ്പ്/ലംപിയ റാപ്പർ) കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞ് എണ്ണയിൽ വറുത്താണ് ഇത് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ==സുരിനാം== [[സുരിനാം|സുരിനാമിൽ]] ഈ പലഹാരം ബകബാന (bakabana) എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. സുരിനാമീസ് (സ്രാനൻ ടോംഗോ) ഭാഷയിൽ ഈ പേരിന്റെ അർഥം "വറുത്ത വാഴപ്പഴം" എന്നാണ്.<ref>{{Cite web |url=http://southamericanfood.about.com/od/appetizersfirstcourses/r/bakabana.htm |title=South American Food |access-date=2021-11-17 |archive-date=2016-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815211433/http://southamericanfood.about.com/od/appetizersfirstcourses/r/bakabana.htm |url-status=dead }}</ref> ==തായ്‌ലാൻഡ്== [[File:Kluai thot.jpg|thumb|തായ്‌ലൻഡിലെ വാഴപ്പഴ ബജ്ജി]] [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ്‌ലാൻഡിൽ]] വാഴപ്പഴ ബജ്ജി ക്ലുവായ് ഖേക്ക് ({{langx|th|กล้วยแขก}}, {{IPA|th|klûa̯j kʰɛ̀ːk|pron}}) അല്ലെങ്കിൽ ക്ലുവായ് തോട് ({{lang|th|กล้วยทอด}}, {{IPA|th|klûa̯j tʰɔ̂ːt|}}) എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇത് തായ്‌ലാൻഡിലെ ഏറ്റവും ജനപ്രിയമായ തെരുവ് ഭക്ഷണങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. മാവിൽ പൊതിഞ്ഞ വാഴപ്പഴം എണ്ണയിൽ വറുത്ത് മുകളിൽ വെളുത്ത എള്ള് വിതറിയാണ് ഇത് സാധാരണയായി തയ്യാറാക്കുന്നത്. തെരുവോര കച്ചവടക്കാർ ഇത് ഖാനോം ഖായ് നോക്ക് ക്രഥ, ഖാവ് മാവോ തോട്, വറുത്ത ചേമ്പ് (ടാരോ) തുടങ്ങിയ മറ്റ് ലഘുഭക്ഷണങ്ങളോടൊപ്പം വിൽക്കാറുണ്ട്. തായ് ഭാഷയിൽ "ക്ലുവായ്" എന്നത് വാഴപ്പഴം എന്നും "ഖേക്ക്" എന്നത് അതിഥി എന്നും അർഥമാക്കുന്നു. എന്നാൽ പ്രയോഗത്തിൽ ഇത് ഇന്ത്യക്കാരെയോ മുസ്ലിംകളെയോ ഹിന്ദുക്കളെയോ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പദമായും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വിഭവത്തിന്റെ പാചകവിധിക്ക് അത്തരം സമൂഹങ്ങളുടെ സ്വാധീനമുണ്ടാകാമെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. [[ബാങ്കോക്ക്|ബാങ്കോക്കിലെ]] നാങ് ലോഎങ് (Nang Loeng) പ്രദേശം, പ്രത്യേകിച്ച് ലാൻ ലുവാങ് ജംഗ്ഷൻ മുതൽ ചക്രഫത്‌ദി ഫോങ് ജംഗ്ഷൻ വരെയുള്ള ഭാഗം, ക്ലുവായ് ഖേക്ക് വിൽപ്പനയ്ക്ക് പ്രശസ്തമായിരുന്നു. വിവിധ നിറങ്ങളിലുള്ള ഏപ്രൺ ധരിച്ചിരുന്ന കച്ചവടക്കാർ വാഴപ്പഴച്ചാക്കുകൾ ചുമന്ന് തെരുവിലൂടെ നടന്ന് വാഹനയാത്രക്കാർക്ക് ഈ പലഹാരം വിൽക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ 2018 ഫെബ്രുവരിയിൽ, ബാങ്കോക്ക് മെട്രോപൊളിറ്റൻ അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ (BMA) ഈ തരത്തിലുള്ള തെരുവ് കച്ചവടം നിരോധിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.khaosodenglish.com/news/bangkok/2018/02/15/bangkok-declares-war-fried-banana-vendors/|work=[[Khao Sod]]|date=2018-02-15|access-date=2019-05-20|title=Bangkok Declares War on Fried Banana Vendors (Again)|first= Asaree|last= Thaitrakulpanich}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.komchadluek.net/news/regional/264118|work=[[Kom Chad Luek]]|date=2017-03-10|access-date=2019-05-20|title=ใครเคยกิน? "กล้วยทอดนางเลิ้ง"|language=th|trans-title=Who ever ate? "Nang Loeng Fried Banana"|first=Chalinee|last=Therasupa}}</ref> ==വിയറ്റ്നാം== [[Image:Chuối chiên.JPG|right|thumb|വിയറ്റ്നാമിലെ വാഴപ്പഴ ബജ്ജി]] [[വിയറ്റ്നാം|വിയറ്റ്നാമിൽ]] വാഴപ്പഴ ബജ്ജിയെ ചുവോയ് ചിയൻ (Chuối chiên) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ഫ്രഞ്ച് മധുരവിഭവമായ ബനാന ഫ്ലാംബേ (Banana flambée)യിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടാണ് ഈ വിഭവം രൂപംകൊണ്ടത്. വാഴപ്പഴം മാവിൽ മുക്കി എണ്ണയിൽ ആഴത്തിൽ വറുത്തെടുത്ത ശേഷം അതിന് മുകളിൽ റം അല്ലെങ്കിൽ അരി വീഞ്ഞ് (റൈസ് വൈൻ) ഒഴിച്ച് തീ കൊളുത്തുന്ന രീതിയാണ് ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത. ഈ പ്രക്രിയയിലൂടെ പുറംഭാഗം കൂടുതൽ ക്രിസ്പിയാകുകയും വിഭവത്തിന് സവിശേഷമായ രുചിയും സുഗന്ധവും ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite book |last1=Trang |first1=Corinne |authorlink1=Corinne Trang |date=1999 |title=Authentic Vietnamese Cooking: Food from a Family Table |url=https://books.google.com/books?id=1KPlqAmRcbYC&pg=PT231 |publisher=[[Simon & Schuster]] |page=231 |isbn=978-0-684-86444-0}}</ref> == തയ്യാറാക്കുന്ന വിധം == നാലുമണിപ്പലഹാ‍രമായി അറിയപ്പെടുന്ന ഇത് തയ്യാറാക്കാൻ വളരെ എളുപ്പമാണ്. നന്നായി വിളഞ്ഞ് പഴുത്ത [[നേന്ത്രപ്പഴം|നേന്ത്രപ്പഴ]]<nowiki/>മാണ് പൊരിയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടകമായി വേണ്ടത്. നേന്ത്രക്കായ തൊലി കളഞ്ഞ് മുഴുവനായോ രണ്ടായോ മൂന്നായോ നെടുകേ വിഭജിച്ചോ തയ്യാറാക്കി വച്ചിരിക്കുന്ന [[മൈദ]] മാവിന്റെ കൂട്ടിൽ മുക്കി തിളച്ച [[എണ്ണ|എണ്ണയിൽ]] വറുത്തെടുക്കുന്നതാണ് പഴംപൊരി. കടലമാവും ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ പഴുക്കാത്ത കായയും തൊലിചീന്തി നെടുകേ വിഭജിച്ചു കടലമാവിൽ മുക്കി പൊരിക്കാറുണ്ട്. ഇത് [[ബജ്ജി]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. പഴുക്കാത്ത കായ ചെറുതായി നുറുക്കി എണ്ണയിൽ വറുത്തെടുക്കുന്നതിനേയും പഴംപൊരി എന്ന് പറയാറുണ്ട്. വീടുകളിൽ ഉണ്ടാക്കുന്നതിൽ നിന്ന് അല്പം വ്യത്യസ്തമായാണ്‌ വാണിജ്യാടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഇവിടെ പഴം ആവിയിൽ പുഴുങ്ങിയ ശേഷമോ മറ്റോ ആണ്‌ വറുത്തെടുക്കുന്നത്. ചിലർ പഴം പൊരിയുടെ മാവിൽ അല്പം അരിപ്പൊടിയും പഞ്ചസാരയും ജീരകവും ഒരു നുള്ള് മഞ്ഞൾ പൊടിയും ചേർത്ത് കലക്കാറുണ്ട്. ==ചിത്രശാല== <gallery> File:Pazhampori.jpg|വറുത്തുകഴിഞ്ഞ പഴംപൊരി File:പഴം‌പൊരി.JPG [[ചിത്രം:Banana fritters.jpg|thumb|250px| പഴം പൊരി വറക്കുന്നു]] </gallery> ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist|refs= <ref name="Fodors 2015">{{cite book |title=Fodor's Essential India: with Delhi, Rajasthan, Mumbai & Kerala |publisher=Travel Distribution |series=Full-color Travel Guide |year=2015 |isbn=978-1-101-87868-2 |url=https://books.google.com/books?id=Spp5BAAAQBAJ&pg=PT772 |accessdate=January 29, 2017 |page=772}}</ref> }} {{ഫലകം:കേരളീയ ഭക്ഷണങ്ങൾ}} {{Bruneian cuisine}} {{Cambodian cuisine}} {{Indonesian cuisine}} {{Malaysian cuisine}} {{Thai cuisine}} {{Philippine cuisine}} {{Vietnamese cuisine}} {{Banana}} {{Street food}} [[വിഭാഗം:ഭക്ഷണപദാർത്ഥങ്ങൾ]] [[വിഭാഗം:കേരളത്തിലെ ഭക്ഷ്യവിഭവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കായ കൊണ്ടുണ്ടാക്കുന്ന വിഭവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളീയപാചകം]] [[വർഗ്ഗം:ഫിലിപ്പൈൻ പാചകം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ലഘുഭക്ഷണങ്ങൾ]] 6fgvrpt131h11iw7oyevhbrj9kj1op2 0 28266 4673393 4654843 2026-10-04T13:14:37Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673393 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thrikkakara}} {{Infobox settlement | name = Thrikkakkara | native_name = തൃക്കാക്കര | native_name_lang = ml | other_name = Thrikkakara | nickname = | settlement_type = neighbourhood | image_skyline = File:Thrikkakara 6.jpg | image_alt = | image_caption = Thrikkakkara temple | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.035|N|76.329|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Ernakulam district|Ernakulam]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = 682021 | registration_plate = KL-07 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = Ernakulam | website = | footnotes = }} [[File:ThrikkakaraAarattu.jpg|thumb|250px|തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്ര ആറാട്ട്]] കേരളത്തിലെ [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] ഒരു മുനിസിപ്പാലിറ്റിയും കൊച്ചി നഗരത്തിന്റെ ഒരു പ്രദേശവുമാണ് '''തൃക്കാക്കര'''.<ref>[Thrikkakkara List of GPs Merged/Converted as Urban Local Bodies]</ref> പ്രസിദ്ധമായ [[വാമനൻ|വാമനക്ഷേത്രം]] ഇവിടെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. മഹാബലിയുടെ ഐതിഹ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് തിരു-കാൽ-കര എന്നതു ലോപിച്ചാണ് തൃക്കാക്കര എന്ന പേരു വന്നതെന്ന് കരുതുന്നു. [[മോഡൽ എഞ്ചിനീയറിങ്ങ് കോളേജ്|മോഡൽ എഞ്ചിനീയറിങ്ങ് കോളേജും]], [[കൊച്ചിൻ ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക സർവ്വകലാശാല|കൊച്ചിൻ യൂനിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് സയൻസ് ആന്റ് ടെക്നോളജിയുടെ]] പ്രധാന കേന്ദ്രവും ഈ പ്രദേശത്താണ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പ്ലീനി തന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ഇന്ഡിക്കസില് തൃക്കാക്കരയെപ്പറ്റി പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്{{തെളിവ്}} ഒരു പ്രധാന വ്യാവസായിക, സാങ്കേതിക കേന്ദ്രമായ തൃക്കാക്കരയിൽ കൊച്ചി സ്പെഷ്യൽ ഇക്കണോമിക് സോൺ, കൊച്ചി ഇൻഫോപാർക്ക്, കൊച്ചി സ്മാർട്ട് സിറ്റി എന്നിവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഓണം ഉത്സവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യങ്ങൾക്കും ആഘോഷങ്ങൾക്കും തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രം പ്രശസ്തമാണ്.<ref>{{Cite web |title=Thrikkakara Vamanamoorthy Temple {{!}} Temples in Ernakulam {{!}} Kerala Temple Architecture |url=https://www.keralatourism.org/temples/ernakulam/thrikakkara-vamanamoorthy |access-date=2024-08-09 |website=Temples of Kerala |language=en}}</ref> സമീപ വർഷങ്ങളിലെ കാക്കനാടിന്റെ വികസനം ദ്രുതഗതിയിലുള്ള സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്ക്കും വിശാലമായ കൊച്ചി മെട്രോപൊളിറ്റൻ പ്രദേശവുമായി മുനിസിപ്പാലിറ്റിയുടെ കൂടുതൽ സംയോജനത്തിനും കാരണമായി<ref>{{Cite web |title=How Is Metro Escalating The Growth Of Real Estate In Kochi |url=https://www.confident-group.com/city-highlights/how-is-metro-escalating-the-growth-of-real-estate-in-kochi/ |access-date=2024-08-09 |website=Confident Group |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-03-10 |title=Eastern side of Kochi seeingsurge in realty registrations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/eastern-side-of-kochi-seeing-surge-in-realty-registrations/articleshow/108360040.cms |access-date=2024-08-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> [[File:Thrikkakara 6.jpg|thumb|Thrikkakara Vamanamoorthy Temple is one of the few Hindu temples in [[India]] dedicated to [[Vamana|Lord Vamana/Vishnu]].]] == പദോൽപ്പത്തി == തിരു കാൽ കര എന്ന വാക്കിന്റെ പരിണാമം സംഭവിച്ച ഉച്ചാരണമാണ് തൃക്കാക്കര എന്ന പേര്, അതായത് പുണ്യപാദസ്ഥാനം. ഓണം ഉത്സവത്തിന് പിന്നിലെ കഥയുമായി ഇത് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അതായത്, മഹാബലിയെ 'താഴത്തെ ലോക'മായ പാതാളത്തിലേക്ക് (സുതലം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) തള്ളിവിടാൻ ഭഗവാൻ വാമനൻ കാൽ വച്ച സ്ഥലം. അതേ ജില്ലയിൽ തന്നെ ഈ സ്ഥലത്ത് നിന്ന് ഏകദേശം 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ പാതാളം എന്നൊരു സ്ഥലമുണ്ട്. ഓണത്തിന്റെ ഐതിഹ്യത്തെ തുടർന്ന്, വാമനനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്ന അനുബന്ധ ആരാധനാലയമായ തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രം തൃക്കാക്കരയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ വളരെ കുറച്ച് വാമന ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ഓണാഘോഷങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name= Hindu2011b>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2444007.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Thiruvonam celebrated with enthusiasm | date=2011-09-11 | access-date=2026-08-06 | archive-date=2013-09-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130926054512/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2444007.ece | url-status=dead}}</ref><ref name= Hindu2014>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/myth-mystique-and-traditions-of-onam/article2433921.ece | location=Kochi, India | work=The Hindu | title=Myth, mystique and traditions of Onam| date=2014-08-21}}</ref>എല്ലാ മതങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഈ ഉത്സവത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു.<ref name="Hindu2011b"/><ref name= Hindu2011>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2443999.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Grandeur marks Onam celebrations at Thrikkakkara temple | date=2011-09-11 | access-date=2026-08-06 | archive-date=2013-09-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130926054332/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2443999.ece | url-status=dead}}</ref>പത്ത് ദിവസത്തോളം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ഉത്സവമായി ഓണം ഉത്സവം ഇവിടെ വർണ്ണാഭമായ രീതിയിൽ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. പൊതു വിരുന്നുകൾക്കായി ഭക്തർ പണം സംഭാവന ചെയ്യുന്നു. നിരവധി മൊബൈൽ ഷോപ്പുകൾ ഇതിനെ ഒരു വ്യാപാര മേളയാക്കുന്നു. ആഘോഷത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു വെടിക്കെട്ട് പ്രദർശനം ഇവിടെ നടക്കുന്നു. തിരുവിതാംകൂർ സംസ്ഥാനത്തായിരുന്നു തൃക്കാക്കര, തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ 61 നാടുവാഴികൾ സംയുക്തമായി ഓണം ഉത്സവം സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ചെമ്പിൽ അരയൻ അനന്തപത്മനാഭൻ വലിയ അരയൻ എന്ന കിരീടാവകാശിയായ അനന്തപത്മനാഭൻ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവിനൊപ്പം ഉത്സവത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. == പൗരഭരണം == കൊച്ചി നഗരത്തിലെ ഒരു പ്രധാന പ്രാന്തപ്രദേശമാണ് തൃക്കാക്കര. 2010 നവംബർ 30 ന് സ്ഥാപിതമായ തൃക്കാക്കര മുനിസിപ്പാലിറ്റിയാണ് ഇവിടെ ഭരിക്കുന്നത്, 48 വാർഡുകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Kudumbashree {{!}} About City in NULM - Thrikkakara |url=https://www.kudumbashree.org/sub-district/991018/12 |access-date=2025-12-17 |website=www.kudumbashree.org}}</ref>ഓരോ വാർഡും ഒരു കൗൺസിലറെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, അവർ ഒരുമിച്ച് മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിൽ രൂപീകരിക്കുന്നു. കൗൺസിലർമാരിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ചെയർപേഴ്‌സണും ഡെപ്യൂട്ടി ചെയർപേഴ്‌സണുമാണ് മുനിസിപ്പാലിറ്റിയെ നയിക്കുന്നത്. 2025 ലെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ, UDF 26 സീറ്റുകൾ നേടി, LDF 15 സീറ്റുകൾ നേടി, മറ്റ് സ്വതന്ത്രർ 7 സീറ്റുകൾ നേടി. കൗൺസിലിൽ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ, UDF സർക്കാർ രൂപീകരിച്ചു.<ref>{{Cite news |date=2025-12-15 |title=Thrikkakara municipality sees two contenders for chairperson post |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/thikkakara-municipality-sees-two-contenders-for-chairperson-post/article70399542.ece |access-date=2025-12-17 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news |date=2025-12-13 |title=UDF sweeps 10 municipalities in Ernakulam |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/udf-sweeps-10-municipalities-in-ernakulam/article70392486.ece |access-date=2025-12-17 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> <gallery mode=packed heights=165> File:Kakkanad_skyline.jpg|[[Kakkanad]] skyline in 2011 File:Lulu Cybertower 2 Architecture5.jpg|Lulu Cyber Tower 2 File:TechnopolisKakkanad.jpg|Info Park, Kochi </gallery> == ഇതും കാണുക == *[[തൃക്കാക്കര ക്ഷേത്രം]] == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commonscat|Thrikkakkara}} * [http://www.thrikkakara.com/ Thrikkakara Kakkanadu web site not created and uploaded since 2020] {{Suburbs of Kochi}} {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[Category:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] e8wmwgf1vj3tqdxlit22yw1kxh0asw7 0 35328 4673481 3643014 2026-10-04T22:55:26Z Martinkottayam 84843 4673481 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rupesh Paul}} {{ആധികാരികത}} [[ഉത്തരാധുനികത|ഉത്തരാധുനിക]] [[മലയാളസാഹിത്യം|മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ]] ചെറുകഥാകൃത്തും, [[കവി|കവിയും]], ചലച്ചിത്രസം‌വിധായകനുമാണ്‌ '''രൂപേഷ് പോൾ'''. == ജീവിതരേഖ == രൂപേഷ് പോൾ ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ [[ചേർത്തല|ചേർത്തലയിൽ]] ജനിച്ചു. മദ്രാസ് സർ‌വ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും കമ്പ്യൂട്ടർ എഞ്ചിനീയറിങ്ങിൽ ബി.ടെക് ബിരുദം നേടിയിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഇ-ബുക്കായ മഷിത്തണ്ട്.കോം പ്രകാശനം ചെയ്തത് രൂപേഷിന്റെ നേതൃത്വത്തിലാണ് [[മലയാള മനോരമ|മലയാളമനോരമയിൽ]] സബ് എഡിറ്ററായും [[ഇന്ത്യാ ടുഡെ|ഇന്ത്യാ ടുഡെയിൽ]] സീനിയർ കറസ്പോണ്ടന്റായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്<ref name="laptop">{{Cite web |url=http://laptopmovie.info/film_maker.html |title=http://laptopmovie.info/film_maker.html |access-date=2008-05-01 |archive-date=2008-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080404070134/http://www.laptopmovie.info/film_maker.html |url-status=dead }}</ref>. പ്രശസ്ത ചെറുകഥാകാരിയായ [[ഇന്ദു മേനോൻ]] ആണ്‌ ഭാര്യ. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == *മഹാകവി വള്ളത്തോൾ പുരസ്കാരം {{തെളിവ്}} *മഹാകവി കുട്ടമത്ത് പുരസ്കാരം *മാതൃഭൂമി സാഹിത്യ പുരസ്കാരം == പുസ്തകങ്ങൾ == *പെൺകുട്ടി ഒരു രാഷ്ട്രമാണ്‌- കവിതാ സമാഹാരം == ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് == [[2008]]-ൽ [[സുഭാഷ് ചന്ദ്രൻ|സുഭാഷ് ചന്ദ്രന്റെ]] പ്രശസ്ത ചെറുകഥയായ ''പറുദീസാ നഷ്ടം'' എന്ന കഥ ആധാരമാക്കി ,രൂപേഷിന്റെ ഭാര്യ കൂടിയായ ഇന്ദു മേനോൻ തിരക്കഥ രചിച്ച ''മൈ മദേഴ്സ് ലാപ്‌ടോപ്'' എന്ന ചലച്ചിത്രം സം‌വിധാനം ചെയ്തു<ref name="laptop"/>. പിന്നീട് ''ജന്തു'' , ''[[പിതാവും കന്യകയും]]'', ''കന്നി'', ''സെന്റ് ഡ്രാക്കുള'' എന്നീ ചിത്രങ്ങൾ സം‌വിധാനം ചെയ്തു. ==അവലംബം== <references/> ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== [[വർഗ്ഗം:മലയാള കഥാകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളകവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രസംവിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:1979-ൽ ജനിച്ചവർ]] {{india-writer-stub}} rntch79d1oqnrwu4mgf0kvatddjy9c5 0 41983 4673428 4583357 2026-10-04T16:22:09Z Vinayaraj 25055 /* വിശ്വാസം */ 4673428 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Narasimha}}{{Hdeity infobox| <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> Image = Relief depicting Narasimha avatar of the god Vishnu in Hoysaleswara temple at Halebidu.jpg |Caption = നരസിംഹ മൂർത്തി | Name = നരസിംഹം | Sanskrit_Transliteration = | Devanagari = नरसिंह | Affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിവിരാടപുരുഷൻ]] | Kannada = | Pali_Transliteration = | Tamil_script = நரசிம்மர் | Script = <!--Enter the name of the deity in the local script used --> | God of = | Mantra = | Weapon = ശംഖ്,ചക്രം,ഗദ,പത്മം, നഖം | Consort = | Abode = | Mount = }} ഹൈന്ദവ പുരാണ പ്രകാരം ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] ദശാവതാരങ്ങളിലെ നാലാമത്തെ ഉഗ്ര അവതാരമാണ് '''നരസിം‌ഹ മൂർത്തി''' . ഭക്ത സംരക്ഷണത്തിന് വേണ്ടി സഭാസ്തംഭത്തിൽ നിന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട മഹാവിഷ്ണുവാണ് നരസിംഹ മൂർത്തി. വൈശാഖ പുണ്യമാസത്തിലെ ശുക്ല പക്ഷ ചതുർദശി ദിവസമാണ് നരസിംഹ ജയന്തിയായി ആഘോഷിയ്ക്കുന്നത്. നരസിംഹ അവതാര ദിവസമാണ് ഇത്. നരസിംഹ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും മഹാവിഷ്ണു, ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും നരസിംഹജയന്തി ഏറെ വിശേഷപ്പെട്ട ദിവസമാണ്. ഭക്തനായ പ്രഹ്ലാദനെ രക്ഷിയ്ക്കാനും ദുഷ്ടനായ ഹിരണ്യ കശിപ്പുവിനെ കൊല്ലാനുമായി അവതാരമെടുത്തതാണ് നരസിംഹ മൂർത്തി. ഉഗ്രമൂർത്തിയായ നരസിംഹമൂർത്തിയെ കണ്ട് സകല ദേവി ദേവന്മാരും ഭയന്ന് വിറച്ചു. വിഷ്ണുവിൻറെ പരമ ഭക്തനും അഞ്ച് വയസ്സുള്ള ബാലനുമായ പ്രഹ്ലാദൻ സ്തുതിച്ചതോടെ നരസിംഹമൂർത്തിയുടെ കോപത്തിൽ അൽപ്പം കുറവ് വന്നു, ലക്ഷ്മി സമേതനായി പ്രഹ്ലാദനെ അനുഗ്രഹിച്ചു. ഈ സങ്കൽപ്പമാണ് ലക്ഷ്മി നരസിംഹമൂർത്തി. == വിശ്വാസം == മഹാവിഷ്ണു [[കൃതയുഗം|കൃതയുഗത്തിൽ]] നാലവതാരങ്ങൾ എടുത്തു. അതിൽ അവസാനത്തെ അവതാരമാണ് നരസിംഹം. മഹാവിഷ്ണുവിനെ ശാന്ത സ്വരൂപനായിട്ടാണ് കണക്കാക്കുന്നതെങ്കിൽ നരസിംഹം ഉഗ്രമൂർത്തിയാണ്. ഭയം, ശത്രുപീഡ, രോഗം, ദാരിദ്ര്യം, പേടിസ്വപ്നം തുടങ്ങിയ കടുത്ത ദുരിതങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തിക്കായി ഉഗ്ര നരസിംഹത്തെ വിശ്വാസികൾ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. നരസിംഹമൂർത്തിയെ ആരാധിച്ചാൽ ശത്രുക്കളുടെ വീര്യവും, ഉപദ്രവവും ഇല്ലാതാകുമെന്ന വിശ്വാസം വൈഷ്ണവർക്കുണ്ട്. ലക്ഷ്മി ഭഗവതിയോടൊപ്പം ചേർത്ത് ലക്ഷ്മിനരസിംഹമൂർത്തി എന്ന ഭാവത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നത് സമ്പത്തും ഐശ്വര്യവും പ്രദാനം ചെയ്യുകയും, ദാരിദ്ര്യനാശം വരുത്തുകയും ചെയ്യും എന്നാണ് വിശ്വാസം. [[File:Prahlada Charitham Kathakali held at Peringode (714).jpg|thumb|പ്രഹ്ലാദചരിതം കഥകളിയിലെ നരസിംഹം, കോട്ടക്കൽ ദേവദാസ് അവതരിപ്പിച്ചത്]] == ഭാഗവത കഥ == പ്രഹ്ലാദനെ രക്ഷിക്കുവാനും ഹിരണ്യാകശിപുവിനെ നിഗ്രഹിക്കാനുമായി മഹാവിഷ്ണു നരസിംഹാവതാരം എടുത്തുവെന്നു ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്. സഹോദരനായ ഹിരണ്യാക്ഷന്റെ വധത്തെ തുടർന്ന് [[ഹിരണ്യകശിപു|ഹിരണ്യകശിപു]] ക്രോധാവിഷ്ടനായി. [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനെ]] തപസ്സ് ചെയ്ത് താഴെ പറയുന്ന മട്ടിലേ തന്റെ മരണം ആകാവൂ എന്ന വരം വാങ്ങി. # [[മനുഷ്യൻ|മനുഷ്യനോ]] [[മൃഗം|മൃഗമോ]] തന്നെ കൊല്ലരുത് # ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് തന്നെ കൊല്ലരുത് # രാവോ പകലോ തന്നെ കൊല്ലരുത് # ഭൂമിയിലോ ആകാശത്തോ പാതാളത്തോ വെച്ച് തന്നെ കൊല്ലരുത് വരബലത്തിൽ അഹങ്കാരിയായ ഹിരണ്യകശിപു ജനദ്രോഹിയായി. സഹോദരനായ ഹിരണ്യാക്ഷനെ പോലെ അയാളും ദേവലോകം ആക്രമിച്ചുകീഴടക്കി ദേവന്മാരെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടരാക്കി. ഇതിൽ ദുഃഖിതരായ ദേവന്മാർ മഹാവിഷ്ണുവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. താൻ ഉടനെ പ്രശ്നപരിഹാരം നടത്തിക്കൊള്ളാമെന്ന് ഭഗവാൻ അവർക്ക് വാക്കുകൊടുത്തു. ഇതിനിടയിൽ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ ഭാര്യയായ കയാധു ഗർഭിണിയായി. സുന്ദരിയായ കയാധുവിനെ കണ്ടുമയങ്ങിയ ദേവേന്ദ്രൻ അവളെ ബന്ദിയാക്കി ഹിരണ്യകശിപുവിനോട് പക വീട്ടാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും നാരദമഹർഷിയുടെ ആവശ്യപ്രകാരം അവളെ വിട്ടയച്ചു. തുടർന്ന്, കയാധുവിനെ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേയ്ക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയ മഹർഷി, അവൾക്ക് വിഷ്ണുകഥകൾ ധാരാളം പറഞ്ഞുകൊടുത്തു. ആശ്രമത്തിൽ വച്ചുതന്നെ കയാധു പ്രഹ്ലാദന് ജന്മം നൽകി. മാതൃഗർഭത്തിലായിരിയ്ക്കേത്തന്നെ വിഷ്ണുകീർത്തനങ്ങളും മറ്റും കേൾക്കാനിടയായ പ്രഹ്ലാദൻ തന്മൂലം ബാല്യം മുതലേ തികഞ്ഞ വിഷ്ണുഭക്തനായി മാറി. വളർന്നപ്പോൾ ഗുരുകുലത്തിൽ പഠിയ്ക്കാൻ പോയ പ്രഹ്ലാദൻ ഗുരുവടക്കം അവിടെയുള്ളവരെയും തികഞ്ഞ വിഷ്ണുഭക്തരാക്കി മാറ്റി. ഇതിനിടയിൽ ഹിരണ്യകശിപു തന്റെ രാജ്യത്ത് വിഷ്ണുപൂജ നിരോധിച്ചു. ആരും വിഷ്ണുവിനെ പൂജിയ്ക്കരുതെന്നും, തന്നെ മാത്രമേ പൂജിയ്ക്കാൻ പാടൂ എന്നും അയാൾ ആജ്ഞാപിച്ചു. നിയമം ലംഘിച്ച നിരവധി പേർ വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധേയരായി. ഗുരുകുല വിദ്യാഭ്യാസം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചെത്തിയ തന്റെ പുത്രൻ ശത്രുവിനെ ഭജിയ്ക്കുന്നത് അസഹനീയമായിത്തോന്നിയ ഹിരണ്യകശിപു അവനെ വധിയ്ക്കാൻ പല രീതിയിലും ശ്രമിച്ചു. കൊക്കയിലും കടലിലും വലിച്ചെറിഞ്ഞും പാമ്പിന് തിന്നാൻ കൊടുത്തുമൊക്കെ വധശ്രമം നടത്തി. എന്നാൽ, ഭഗവദ്കൃപ മൂലം തദവസരങ്ങളിലെല്ലാം അവൻ രക്ഷപ്പെട്ടു. ഇത് ഹിരണ്യകശിപുവിനെ പൂർവ്വാധികം കോപിഷ്ഠനാക്കി. അയാൾ തന്റെ സഹോദരിയായ ഹോളികയെ അതിനായി വിളിച്ചുകൊണ്ടുവന്നു. ശരീരം ഒരിയ്ക്കലും അഗ്നിയിൽ ദഹിച്ചുപോകില്ല എന്ന വരം ഹോളിക ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് കരസ്ഥമാക്കിയിരുന്നു. ഇതറിയാമായിരുന്ന ഹിരണ്യകശിപു തന്മൂലം പ്രഹ്ലാദനെ തീകൊടുത്തുകൊല്ലാനാണ് തീരുമാനിച്ചത്. വിറക് ശേഖരിച്ച് കൊളുത്താനായി തീയും കൊണ്ടുവന്നശേഷം പ്രഹ്ലാദനെയും ഹോളികയെയും വിറകിനുമുകളിൽ കിടത്തി. തുടർന്ന്, ഹിരണ്യകശിപു തീകൊളുത്തി. എന്നാൽ, പ്രഹ്ലാദൻ വീണ്ടും രക്ഷപ്പെടുകയാണ് ചെയ്തത്. ഹോളികയുടെ വരം നിഷ്ഫലമാകുകയും അവൾ തീയിൽ വെന്തുമരിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് പൂർവ്വാധികം കോപിഷ്ഠനായ ഹിരണ്യകശിപു ഒരു ദിവസം സന്ധ്യയ്ക്ക് 'എവിടെ നിന്റെ ഭഗവാൻ?' എന്ന ചോദ്യം പ്രഹ്ലാദനോട് ചോദിച്ചു. 'ഭഗവാൻ തൂണിലും തുരുമ്പിലും സർവ്വതിലുമുണ്ട്' എന്ന് പ്രഹ്ലാദൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. ഇത് കേട്ടപാടേ കോപാക്രാന്തനായ ഹിരണ്യകശിപു അടുത്തുകണ്ട ഒരു തൂൺ കാണിച്ച് ഇതിലും നിന്റെ ഭഗവാൻ ഉണ്ടോയെന്ന് അഹന്തയോടെ മകനോട് ചോദിച്ചു. ഉടൻ തന്നെ ദേഷ്യത്തിൽ തന്റെ ഗദ കൊണ്ട് തൂണ് അടിച്ചുതകർത്തു. ആ നിമിഷം, ഉഗ്രരൂപനായ നരസിംഹമായി വിഷ്ണുഭഗവാൻ പുറത്തുചാടി. വരത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ പകലും രാത്രിയുമല്ലാത്ത സന്ധ്യാസമയത്തായിരുന്നു നരസിംഹാവതാരം. സിംഹത്തിന്റെ തലയും മനുഷ്യന്റെ ഉടലുമുണ്ടായിരുന്ന നരസിംഹം തന്മൂലം മനുഷ്യനോ ദേവനോ മൃഗമോ ഒന്നുമല്ലായിരുന്നു. ഹിരണ്യകശിപുവിനെ എടുത്തുകൊണ്ടുപോയ ഭഗവാൻ അയാളെ തന്റെ മടിയിൽ കിടത്തി കയ്യിലെ നഖങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് മാറുകീറിപ്പിളർത്തിക്കൊന്നു. കൊട്ടാരത്തിന്റെ ഉമ്മറപ്പടിയിൽ വച്ചാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്. അങ്ങനെ, വരത്തിന്റെ മറ്റ് നിബന്ധനകളും പാലിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഹിരണ്യകശിപുവിനെ വധിച്ചിട്ടും കോപമടങ്ങാതെ നിന്ന ഭഗവാൻ, പ്രഹ്ലാദന്റെ സ്തുതിഗീതങ്ങൾ കേട്ട് ശാന്തരൂപനായി അവനെ അനുഗ്രഹിച്ചശേഷം അപ്രത്യക്ഷനായി [[പ്രമാണം:Narasiham.jpg|170px|ലഘുചിത്രം|ഇടത്ത്‌|[[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം|വാഴപ്പള്ളിയിലെ]] ശ്രീനരസിംഹമൂർത്തി ശില്പം]] നരസിംഹത്തിന്റെ രൂപത്തെ ഭാഗവതത്തിൽ ഇപ്രകാരമാണ് വർണ്ണിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. {{ഉദ്ധരണി| :മീമാംസമാനസ്യ സമുത്ഥിതോഗ്രതോ :നൃസിംഹരൂപസ്തദലം ഭയാനകം :പ്രതപ്തചാമീകര ചണ്ഡലോചനം :സ്ഫുരത്സടാകേസരജൃംഭിതാനനം :കരാളദംഷ്ട്രം കരവാള ചഞ്ചല- :ക്ഷുരാന്തജിഹ്വം ഭ്രുകുടീ മുഖോൽബാണം :സ്തബ്ധോർദ്ധ്വകർണ്ണം ഗിരികന്ദരാത്ഭുത- :വ്യാത്താസ്യന്യാസം ഹനുഭേദ ഭീഷണം :ദിവിസ്പൃശൽ കായമദീർഘപീവര- :ഗ്രീവോരുവക്ഷ:സ്ഥലമല്പമദ്ധ്യമം :ചന്ദ്രാംശു ഗൗരൈശ്ഛുരിതം തനൂരുഹൈ- :ർവ്വിഷ്വഗ്ഭുജാനീക ശതം നഖായുധം}}{{commons category|Narasimha}} ദിക്കുകളെല്ലാം ഞെട്ടിവിറയ്ക്കുന്ന രീതിയിൽ അട്ടഹാസത്തോടു കൂടി നരസിംഹാവതാരം സംഭവിക്കുകയും സന്ധ്യക്ക് തന്റെ മടിയിൽ കിടത്തി നഖങ്ങൾ കൊണ്ട് മനുഷ്യനോ മൃഗമോ അല്ലാത്ത നരസിംഹം ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ വധം നടത്തുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നത്. ഭക്തരെ ദുരിതക്കടലിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ ഏത് ഉപായത്തിലൂടെയും ഭഗവാൻ എത്തിച്ചേരും എന്ന സന്ദേശമാണ് ഇതിലുള്ളത്. ഭഗവാൻ വിഷ്ണു നരസിംഹാവതാരം എടുത്ത ദിവസം ഭാരതത്തിലെ ഹിന്ദുക്കൾ നരസിംഹ ജയന്തിയായി ആചരിച്ചു വരുന്നു. ഇന്നാണ് നരസിംഹ ജയന്തി. == പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം == '''ധ്യാനം''' ‘കോപാദാലോല ജിഹ്വം വിവൃതനിജമുഖം സോമസൂര്യാഗ്നി നേത്രം പാദാദാനാഭിരക്തപ്രഭമുപരി സിതം ഭിന്നദൈത്യേന്ദ്രഗാത്രം ചക്രം ശംഖം സപാശാങ്കുശകുലിശഗദാ- ദാരുണാന്യുദ്വഹന്തം ഭീമം തീക്ഷ്ണാഗ്രദംഷ്ട്രം മണിമയ വിവിധാ- കൽപ്പമീഡേ നൃസിംഹം.‘ ഈ ഭാവത്തിൽ ഭഗവാനെ രാവിലെയും വൈകീട്ടും ഓരോ തവണ വീതം പ്രാർത്ഥിച്ചു ധ്യാനിച്ചാൽ ശത്രുക്കളുടെ വീര്യം നശിച്ചുപോകുന്നതാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. '''പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകം''' ‘ഓം ഉഗ്രം വീരം മഹാവിഷ്ണും ജ്വലന്തം വിശ്വതോ മുഖം നൃസിംഹം ഭീഷണം ഭദ്രം മൃത്യു മൃത്യും നമാമ്യഹം.’ ഇത് ദിവസവും ജപിക്കുന്നത് ഭയത്തിൽ നിന്നും ദുരിതത്തിൽ നിന്നും മോചനം നൽകും എന്നാണ് വിശ്വാസം. == കേരളത്തിലെ പ്രധാന നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രങ്ങൾ == *പ്രസിദ്ധമായ [[തിരുവനന്തപുരം പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം]]- ശ്രീപദ്മനാഭസ്വാമിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തെക്കുഭാഗത്തായി തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ ഉഗ്ര നരസിംഹമൂർത്തിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. തെക്കുഭാഗത്തുള്ളതിനാൽ തെക്കേടത്ത് നരസിംഹമൂർത്തി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.‌ നരസിംഹമൂർത്തിയ്ക്ക് പദ്മനാഭസ്വാമിയുടെ അതേ പ്രാധാന്യമാണ് നൽകുന്നത്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ മൂന്ന് പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്നാണ് തെക്കേടത്ത്‌ നരസിംഹമൂർത്തി. തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിയാണ് മൂന്നാമത്തെയാൾ. *[[വക്കം ശ്രീ കുടിയിരിക്കൽ കാവിൽ ദേവി ഉഗ്രനരസിംഹ മൂർത്തി ക്ഷേത്രം]], [[വക്കം]], [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം]] *[[ആനയടി പഴയിടം നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]], [[ശൂരനാട്]], [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം]]: (കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആനപ്പൂരം നടക്കുന്ന ക്ഷേത്രം) *ഏരൂർ തൃക്കോയിക്കൽ മഹാനരസിംഹ ക്ഷേത്രം, അഞ്ചൽ, കൊല്ലം *മാവേലിക്കര [[മറ്റം നരസിംഹസ്വാമിക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ *[[തുറവൂർ നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]], ആലപ്പുഴ *ചെങ്ങന്നൂർ ശാസ്താംകുളങ്ങര നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ *ആലുവ [[കടുങ്ങല്ലൂർ നരസിംഹ ക്ഷേത്രം]], എറണാകുളം *പിറവം കക്കാട് നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം *ഇരിങ്ങാലക്കുട കാരുകുളങ്ങര നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തൃശ്ശൂർ *മേലൂർ വിഷ്ണുപുരം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ചാലക്കുടി, തൃശ്ശൂർ *കുളശ്ശേരി ലക്ഷ്മീനരസിംഹമൂർത്തിക്ഷേത്രം, വെളിയന്നൂർ, തൃശ്ശൂർ *താമരകുളങ്ങര മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം ( നരസിംഹ മൂർത്തി ) , വൈലത്തൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല *കല്ലൂർക്കാവ് നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, മൂന്നാംകല്ല്,വടക്കേക്കാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല *കുലുക്കല്ലൂർ നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, പിള്ളക്കാട്, കോട്ടപ്പടി, തൃശ്ശൂർ ജില്ല *തിരുനാരായണപുരം ശ്രീ. ലക്ഷ്മി നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, കല്ലൂർ, വടക്കേക്കാട്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല ( കൊളത്താപ്പള്ളി മനയുടെ കുടുംബ ക്ഷേത്രം ) *കപ്പിയൂർ ലക്ഷ്മി നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം,കപ്പിയൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല *ചെറുവത്താനി നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, ചെറുവത്താനി, കുന്നംകുളം, തൃശ്ശൂർ ജില്ല *പെരുംതൃക്കോവിൽ നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം , അഞ്ഞൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല *തൃക്ക നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം , ഏങ്ങണ്ടിയൂർ , തൃശ്ശൂർ ജില്ല *വേളയാട്ട് നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, പള്ളിക്കര, നന്നംമുക്ക്,മലപ്പുറം ജില്ല *കണ്ണംകുളങ്ങര നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, കണ്ടശ്ശാംകടവ്, തൃശ്ശൂർ ജില്ല *[[വാഴേങ്കട നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]], മലപ്പുറം *[[മാലാപ്പറമ്പ് മാട്ടുമ്മൽ നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം]], അങ്ങാടിപ്പുറം, പെരിന്തൽമണ്ണ, മലപ്പുറം *ശ്രീ ലക്ഷ്മീനരസിംഹക്ഷേത്രം, തലശ്ശേരി, കണ്ണൂർ *കോഴിക്കോട് തിരുവങ്ങൂർ നരസിംഹ-പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം *കുറവിലങ്ങാട് കോഴ ലക്ഷ്മീനരസിംഹക്ഷേത്രം, കോട്ടയം *അയ്മനം നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം *മാങ്ങാനം നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം *പാലാ തെക്കേക്കര നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം *ചങ്ങനാശ്ശേരി [[തൃക്കൊടിത്താനം മഹാവിഷ്ണുക്ഷേത്രം]], കോട്ടയം *തൊടുപുഴ മണക്കാട് നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി *തിരുവാഴിയോട് നരസിംഹ ക്ഷേത്രം, അയിലൂർ, പാലക്കാട്‌ *വടക്കഞ്ചേരി കണ്ണമ്പ്ര ശ്രീ നരസിംഹ മൂർത്തി ക്ഷേത്രം, പാലക്കാട്‌ *പുറവൂർ ലക്ഷ്മി നരസിംഹ ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞിരോട്, കണ്ണൂർ *ചെറുവത്തൂർ ചക്രപുരം നരസിംഹ ലക്ഷ്മീനാരായണ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം, കാസർഗോഡ് *കുന്നുമ്മൽ ലക്ഷ്മി നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, കാഞ്ഞങ്ങാട്, കാസർഗോഡ് *വെട്ടിച്ചിറ പുന്നത്തല ശ്രീലക്ഷ്മി നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം, മലപ്പുറം *തെച്ചിക്കോട് നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം,അലനല്ലൂർ പാലക്കാട് *പറവൂർ നടമാടത്ത് ശ്രീ ലക്ഷ്മീ നരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം ,പുളിക്കൽ, മലപ്പുറം *തിരുവല്ലാംചുഴി ശ്രീ നരസിംഹസ്വാമി {{VishnuAvatars}} {{Hinduism-stub}} {{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]] തിരുവനന്തപുരം ആറ്റിങ്ങൾ വക്കം ഉഗ്രനരസിംഹമൂർത്തി ക്ഷേത്രം mn8cflipjqdlvlfimlwp9hyf022cu4x 0 46868 4673397 4672055 2026-10-04T14:06:48Z Sansanker 207767 /* മുതലിയാർ ഓലകൾ */ 4673397 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Vellalar}} {{Infobox Ethnic group | image =File:A Chettiar Vellālar or Vellān Chetty with sacred thread, Madras, 1837.jpg | image_caption = പൂണൂൽ ധരിച്ച വെള്ളാളൻ, 1837 ലെ ചിത്രം |group = വെള്ളാളർ |popplace = |region1 = {{flagicon|India}} [[ഇന്ത്യ]] |pop1 = * [[തമിഴ് നാട്]] * [[കേരളം]] * [[കർണാടക]] * [[പുതുച്ചേരി നഗരം|പുതുച്ചേരി]] |region2 = {{flagicon|Sri Lanka}} [[ശ്രീലങ്ക]] |pop2 = * [[വടക്കൻ പ്രവിശ്യ, ശ്രീലങ്ക|വടക്കൻ പ്രവിശ്യകൾ]] |langs = [[മലയാളം]], [[തമിഴ്]] |rels = <br>[[File:Om.svg|20px]] [[ഹിന്ദുമതം]] |related = [[ദ്രാവിഡർ]], [[തമിഴർ]] }} [[ദ്രാവിഡർ|ദ്രാവിഡജനതതയിലെ]] പ്രധാന വിഭാഗവും ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെയും ശ്രീലങ്കയിലെയും ഒരു [[ജാതി (സമൂഹം)|ജാതി]] സമൂഹവുമാണ് '''''വെള്ളാളർ'''''.<ref name="Orr 2000 p. 209">{{cite book | last=Orr | first=L.C. | title=Donors, Devotees, and Daughters of God: Temple Women in Medieval Tamilnadu | publisher=Oxford University Press | series=South Asia Research | year=2000 | isbn=978-0-19-535672-4 | url=https://books.google.com/books?id=F___xKcP8lMC&pg=PA209 | access-date=2023-03-29 | page=209}}</ref> സംഘകാലത്തെ കൃഷീവലരിൽപ്പെട്ട ഒരു വിഭാഗമാണിവർ. സംഘകാലത്ത് ഏറ്റവും ബഹുമാന്യർ ''അറിവോർ'' എന്ന ജ്ഞാനികളായിരുന്നു. സമൂഹത്തിൽ അടുത്ത സ്ഥാനം ''[[ഉഴവർ]]'' എന്നറിയപ്പെട്ട [[കൃഷിക്കാരൻ|കൃഷീവലർക്കായിരുന്നു]]. കുലീനരായിരുന്ന അവരിൽ രണ്ടു വിഭാഗം ഉണ്ടായിരുന്നു. ജലസ്രോതസ്സുകളിലെ വെള്ളം കൊണ്ടു കൃഷി ചെയ്യുകയും വെള്ളപ്പൊക്കം തടയുകയും ചെയ്തിരുന്നവർ ''വെള്ളാളർ'' എന്നും കാർമേഘം നൽകുന്ന മഴവെള്ളം സംഭരിച്ചു കൃഷി ചെയ്തിരുന്നവർ ''[[കരാളർ]]'' എന്നും അറിയപ്പെട്ടു<ref name=vkp/>. [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര]]-[[ചോള സാമ്രാജ്യം|ചോള]]-[[പാണ്ഡ്യ സാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യ രാജാക്കൻമാരും]] തമിഴകത്തെ സാമാന്യം മിക്ക ഇടപ്രഭുക്കളും വെള്ളാളരായിരുന്നു. ചെറിയ ഭൂവുടമകളെ ''വീഴ്ക്കുടി വെള്ളാളർ'' എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു.<ref>കെ. പി. പത്മനാഭ മേനോൻ, ''കൊച്ചി രാജ്യ ചരിത്രം''. കോഴിക്കോട്: മാതൃഭൂമി ബുക്സ്, 2021. ISBN 9789355491015.</ref> വൻകിട ഭൂവുടമകളെ ''മുതലിയാർ'' (ഒന്നാം നിരക്കാർ) എന്നും വിളിച്ചു. കന്നട നാട്ടിലെ ''ബല്ലാൽ'' വംശവും വെള്ളാളരാണ്‌. [[പ്ലിനി]], [[ടോളമി]] എന്നിവരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ [[ഗംഗാനദി|ഗംഗാനദിത്തീരങ്ങളിൽ]] താമസ്സിച്ചിരുന്ന [[ഗംഗറിഡെ]] വംശത്തിൽനിന്നുത്ഭവിച്ച വെള്ളാളർ ''ഗംഗാവംശർ'' അഥവാ ''ഗംഗാവതി'' എന്നറിയപ്പെട്ടു. {{fact}} 10-11 ശതകത്തിൽ വെള്ളാളർ [[മൈസൂർ|മൈസ്സൂറിൽ]] കുടിയേറിയ പ്രദേശം ''ഗം-ഗാവതി'' എന്നറിയപ്പെട്ടു. [[ഒറീസ്സ|ഒറീസ്സയിൽ]] പന്ത്രണ്ടാം ശതകത്തിൽ ഭരണം വഹിച്ച വെള്ളാളർ ''ഗംഗാവംശർ'' എന്നറിയപ്പെട്ടു.<ref name=vkp>{{cite book|last=V.Kanakasabhapathi Pillai|first= |authorlink= |coauthors= |title=The Tamilians Eighteen Hundred years Ago |year= 1 st Edn (1904) |publisher= |location= |isbn= }}</ref> == വെള്ളാളോല്പത്തി - ഐതിഹ്യം == എഡ്ഗർ തർസ്റ്റണും കെ. രംഗചാരിയും അവരുടെ ''Castes and Tribes of Southern India (ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ജാതികളും വർഗ്ഗങ്ങളും)'' എന്ന കൃതിയിൽ വെള്ളാളരുടെ ഉല്‌പ്പത്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള രണ്ട് ഐതിഹ്യങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു.<ref name="thurston1">{{cite book |last1=Thurston |first1=Edgar |last2=Rangachari |first2=K. |title=Castes and Tribes of Southern India |volume=7 |publisher=Government Press |location=Madras |year=1909 |pages=361–364 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.56743/page/361 }}</ref> # പണ്ട്‌ മനുഷ്യർ പച്ച മാംസവും പച്ചിലകളും തിന്നു ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്ത്‌ ഒരിക്കൽ അതികഠിനമായ വരൾച്ച ബാധിച്ചു. മനുഷ്യർ ഭൂമി ദേവിയോടു കരുണ കാണിക്കണമെന്നപേക്ഷിച്ചു. ഭൂമിദേവി പ്രസാദിച്ചു. തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നും കലപ്പ ഏന്തിയ ഒരു മനുഷ്യനെ സൃഷ്ടിച്ചു. അയാൾ ഭൂമി ഉഴുതുന്ന രീതിയും കൃഷി ചെയ്യേണ്ടുന്ന വിധവും മനുഷ്യവർഗ്ഗത്തെ പഠിപ്പിച്ചു. ഈ അവതാര പുരുഷന്റെ വംശപരമ്പരകളാണ്‌ വെള്ളാളർ. [[ബ്രാഹ്മണൻ|ബ്രാഹ്മണാധിപത്യം]] വന്നപ്പോൾ വെള്ളാളരെ അവർ വൈശ്യരാക്കിയെങ്കിലും ഇത് ഇക്കൂട്ടർ അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല<ref name="Vēṅkaṭācalapati2006">{{cite book|author=Ā. Irā Vēṅkaṭācalapati|title=In those days there was no coffee: writings in cultural history|url=http://books.google.co.in/books?id=tk-KZmcUEvAC&pg=PA114&dq=vellalars+shudras&hl=en&ei=eDtGTt3UJ8K4rAfA0NHkAw&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=3&ved=0CDwQ6wEwAg#v=onepage&q=vellalars%20shudras&f=false|accessdate=13 August 2011|year=2006|publisher=Yoda Press|isbn=978-81-902272-7-8|pages=114–}}</ref><ref name="Krishnan-Kutty1999">{{cite book|author=G. Krishnan-Kutty|title=The political economy of underdevelopment in India|url=http://books.google.co.in/books?id=bTlMi4a6Ct8C&pg=PA172&dq=reddys+claim+kshatriya+status&hl=en&ei=HN40ToWONY7srQfm87naCw&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=10&ved=0CFQQ6wEwCTgU#v=onepage&q&f=false|accessdate=31 July 2011|year=1999|publisher=Northern Book Centre|isbn=9788172111076|pages=172–}}</ref><ref name="Krishnan-Kutty1986">{{cite book|author=G. Krishnan-Kutty|title=Peasantry in India|url=http://books.google.co.in/books?id=wyRZ7nmItsEC&pg=PA10&dq=reddys+a+caste+outside+hinduism&hl=en&ei=UUU0Tpm6HYnLrQe4nvDUCw&sa=X&oi=book_result&ct=book-thumbnail&resnum=4&ved=0CD4Q6wEwAzgU#v=onepage&q&f=false|accessdate=31 July 2011|date=1 January 1986|publisher=Abhinav Publications|isbn=9788170172154|pages=10–}}</ref>. കാലക്രമത്തിൽ ഗോവൈശ്യർ, ഭൂവൈശ്യർ, ധനവൈശ്യർ എന്നീ ഉൾപ്പിരിവുകളുണ്ടായി . # രണ്ടാമത്തെ ഐതിഹ്യ കഥയിൽ [[പാർവതി|പാർവ്വതീ]] [[ശിവൻ|പരമേശ്വരൻമാർ]] സല്ലപിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] മുന്നറിയിപ്പില്ലാതെ അവരുടെ സവിധത്തിലേക്ക് ചെല്ലുന്നു. കുപിതയായ പാർവ്വതി വിശ്വകർമ്മാവിനെ വധിക്കാൻ ഭൂമിയിൽ ഒരു ദിവ്യരൂപം കിരീടധാരിയായി എത്തുമെന്നു ശപിച്ചു. അത്‌ സംഭവിക്കുന്നത്‌ ഗംഗാതീരത്തായിരിക്കുമെന്നും പാർവ്വതി അരുളിച്ചെയ്തു. തന്നെ വധിക്കാൻ അവതരിക്കുന്ന വ്യക്തിയെ താൻ ഒറ്റവെട്ടിനു വധിക്കുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് ഉടവാളുമായി വിശ്വകർമ്മാവ്‌ ഗംഗാതീരത്തു കാത്തിരിപ്പായി. ഒരുനാൾ സുമുഖനായ ഒരു കിരീടധാരി ഗംഗാതീരത്തു നിന്നും ഉയർന്നു വന്നു. കോപാന്ധനായ [[വിശ്വകർമ്മാവ്]] ആഞ്ഞു വെട്ടി, എന്നാൽ ശത്രുവിന്റെ കിരീടം മാത്രം താഴെ വീണു. ഭൂമിജാതൻ സ്വർണ്ണക്കലപ്പയുമായി ഉയർന്നു വന്നു. വിശ്വകർമ്മാവ്‌ വീണ്ടും വെട്ടാൻ തുനിഞ്ഞപ്പോൾ ബ്രഹ്മ-വിഷ്ണു-മഹേശ്വരൻമാർ പ്രത്യക്ഷരായി ഒറ്റവെട്ടിനു വധിക്കാൻ സാധിക്കാത്തതിനാൽ, ഇനി അദ്ദേഹത്തിനു വെട്ടാൻ അവകാശമില്ല എന്നരുളി. വിശ്വകർമ്മാവ്‌ തുടർന്ന്‌ തന്റെ പുത്രരായ [[ആശാരി]], [[കൊല്ലൻ]], [[മൂശാരി]], [[തട്ടാൻ]], [[തച്ചൻ]] എന്നിവരെ ആശ്രിതരായി ഭൂമിപാലകനു നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. ദേവേന്ദ്രനും കുബേരനും പ്രത്യക്ഷരായി അവരുടെ പുത്രിമാരെ ഭൂമിപാലകനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുത്തു. നിലമുഴാനായി [[ശിവൻ|പരമശിവൻ]] തന്റെ വെള്ളക്കാളയേയും യമരാജൻ വെള്ളപ്പോത്തിനേയും നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു. ഭൂമിപാലകൻ, ഗംഗാകുലം, മുർദകപാലകൻ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടും എന്നു ത്രിമൂർത്തികൾ അരുളി എന്നാണ് വിശ്യാസം. == വെള്ളാളർ - പല പേരുകളിൽ == ''വേളാളർ'' എന്ന പദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരാമർശം [[പരിപാടൽ]] എന്ന സംഘകാലസാഹിത്യ കൃതിയിലാണ്. ഭൂവുടമ എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് അവിടെ ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>Dev Nathan (1997). From Tribe to Caste. Indian Institute of Advanced Study. p. 233.</ref> വേളാളർ എന്ന പദം ''വേൾ'' (അധികാര ചിഹ്നം) എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടായതാകാമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. സംഘകാലത്ത് വേളിർ പ്രഭുക്കന്മാർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു പദവിയായിരുന്നു 'വേൾ’.<ref>M. D. Raghavan (1971). Tamil Culture in Ceylon: A General Introduction. Kalai Nilayam. p. 136.</ref> ''വെള്ളാളർ'' എന്ന പദം ''വെള്ളം'' (പ്രളയം) എന്ന മൂലപദത്തിൽ നിന്നാകാമെന്ന് ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ ഭൂമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവിധ അവകാശങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടുവെന്നും, അത്തരം ഭൂമിയവകാശങ്ങൾ നേടിയതിനാലാണ് വെള്ളാളർക്ക് ഈ പേര് ലഭിച്ചതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="tkv">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=SWeBAAAAMAAJ&pg=PA64| title= Societas to Civitas: evolution of political society in South India: pre-Pallavan Tamil̤akam | publisher= Kalinga Publications |year= 1993 |first= T. K. |last=Venkatasubramanian | page=64| isbn= 9788185163420 }}</ref> [[പിള്ള]], മുതലിയാർ, ഗൗണ്ടർ, [[ചെട്ടിയാർ]], മന്നാടിയാർ, ഉടയാർ, നായകർ, നായിനാർ, റെഡ്ഢിയാർ, കുരുക്കൾ, ദേശികർ, പണ്ടാരം, യജമാനർ എന്നിങ്ങനെ ഇവരുടെ പേരിനൊപ്പം ചേർത്തിരുന്നു. സ്ത്രീകളെ ബഹുമാനപൂർവ്വം അമ്മാൾ, അമ്മയാർ, നാച്ചിയാർ, അമ്മ, പിള്ള എന്നിങ്ങനെ വിളിച്ചിരുന്നു. വേളിർ, വേളാർ, വേളാളർ, കരാളർ, പെരുക്കാളർ, നാട്ടാർ, ചിത്രമേഴി പെരിയ നാട്ടാർ, ഭൂപാലർ, ഗംഗാവംശർ എന്നീ പേരുകളിലും വെള്ളാളർ അറിയപ്പെടുന്നു. കവി [[കമ്പർ]], [[ഏർ എഴുപത്‌]] എന്ന കൃതിയിൽ വെള്ളാളരേക്കാൾ ഉയർന്ന വംശം മറ്റൊന്നില്ല എന്നെഴുതിയിട്ടുണ്ട്. [[ചേക്കിഴാതർ പിള്ളത്തമിഴ്‌]] എന്ന കൃതിയിലും അതു തന്നെ പറയുന്നു. വേദാദ്ധ്യയനം, ദാനം, കൃഷി, ഗോപാലനം, വാണിജ്യം, ദൈവപൂജ എന്നീ ആറു കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്‌ഠിക്കുന്നവരാണ് വെള്ളാളർ. "വേളാൺ മാന്തർക്കു ഉഴുതൂൺ അല്ലതു ഇല്ലെന മൊഴിപ പിറവ കൈനികഴ്‌ചി" എന്നു [[തൊൽകാപ്പിയം]] പറയുന്നു. ഉഴുതുണ്ടു ജീവിക്കുക മാത്രമാണ്‌ വെള്ളാളർക്കുള്ളത്‌ എന്നർഥം. എല്ലാ ജീവിതവൃത്തിയിലും അവർ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും മുഖ്യം കാർഷികവൃത്തി തന്നെയായിരുന്നു. ഇംഗ്ലീഷുകാരുടേയും പാശ്ചാത്യരുടേയും വരവോടെ വെള്ളാളരിൽ ഗണ്യമായ സംഖ്യ ക്രിസ്തുമതത്തിൽ ലയിച്ചു. "കോയിയൻമാരെ" ഓടിച്ച, കടത്തനാടൻ മല്ലയോദ്ധാകൾക്കു "കർത്താവു സ്ഥാനം" (ചിങ്ങരു) കൊടുത്തു തെക്കുംകൂർ രാജാവ്‌ ഇടപ്രഭുക്കളാക്കുകയും, കർത്താക്കൻമാർ തങ്ങൾക്കിഷ്ടമില്ലാത്ത കാര്യമേതോ ചെയ്തപ്പോൾ, തെക്കുംകൂർ രാജാവിനോടുള്ള പ്രതിഷേധമായി പഴയ തെക്കുംകൂർ പ്രദേശത്തെ വെള്ളാളരിൽ നല്ലൊരു പങ്ക്‌ കൊല്ലത്തു പോയി ക്രിസ്ത്യാനികളായിമാറി എന്നും പഴമക്കാർ പറയുന്നു. [[മീനച്ചിൽ]] പ്രദേശത്തെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ, വെള്ളാളരുടെ പാരമ്പര്യം കാത്തു സൂക്ഷിച്ച്‌ കാർഷികവൃത്തി തുടരുകയും പ്രമുഖ കൃഷിക്കാരും തോട്ടമുടമകളും ആയി മാറുകയും ചെയ്തു. ==ചരിത്രം== [[File:Vellālas worshipping lingam, snake-stones and Ganēsa..jpg|thumb|[[ശിവലിംഗം]], [[സർപ്പാരാധന|നാഗദൈവങ്ങൾ]], [[ഗണപതി]] എന്നീ മൂർത്തികളെ ആരാധിക്കുന്ന വെള്ളാളർ (1909).]] ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ രണ്ട് സഹസ്രാബ്ദത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ള ഒരു സാംസ്കാരിക ചരിത്രമാണ് വെള്ളാളർക്കുള്ളത്,<ref name="Meluhha and Agastya : Alpha and Omega of the Indus Script By Iravatham Mahadevan">{{cite web |url=http://www.harappa.com/arrow/meluhha_and_agastya_2009.pdf |title=Meluhha and Agastya: Alpha and Omega of the Indus Script |author=Iravatham Mahadevan |page=16 |quote=The Ventar-Velir-Velalar groups constituted the ruling and land-owning classes in the Tamil country since the beginning of recorded history |access-date=2011-06-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607212814/http://www.harappa.com/arrow/meluhha_and_agastya_2009.pdf |archive-date=7 June 2011 }}</ref> ഒരുകാലത്ത് അവർ തമിഴകത്തെ ഭരണവും ഭൂവുടമസ്ഥതയും വഹിച്ചിരുന്നു.<ref name="Al-Hind: Early medieval India and the expansion of Islam, 7th-11th centuries By André Wink">{{cite book |title=Al-Hind: Early medieval India and the expansion of Islam, 7th-11th centuries |author=André Wink |year=2002 |page=321 |quote=Not only were the Vellalas the landowning communities of South India,... |publisher=[[Brill Academic Publishers]] |url=https://books.google.com/books?id=g2m7_R5P2oAC&pg=PA321 |isbn=9004092498}}</ref> [[സംഘകാലം]] മുതൽ [[ചോഴസാമ്രാജ്യം|ചോള കാലഘട്ടം]] വരെ, താഴെതലത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ അധികാരം താരതമ്യേന വെള്ളാള പ്രഭുക്കന്മാരുടെ കൈകളിലായിരുന്നു, അവർ തദ്ദേശീയരും വിദേശീയരുമായ [[ബ്രാഹ്മണർ|ബ്രാഹ്മണർക്ക്]] ഭൂമിയും ദാനധർമ്മങ്ങളും നൽകി.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L4t9BgAAQBAJ&pg=PA37|title=An Untouchable Community in South India: Structure and Consensus|last=Moffatt|first=Michael|publisher=Princeton University Press |year=2015 |isbn=978-1-40087-036-3 |page=37}}</ref> വെള്ളാളർ പൊതുവെ ഭൂവുടമസ്ഥത, കൃഷി എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരാണെങ്കിലും അവർ ഒരു ഏകീകൃത വിഭാഗമല്ല, നേരിട്ട് കൃഷി ചെയ്യുകയോ കൃഷിക്ക് മേൽനോട്ടം വഹിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് പോലും നിഷിദ്ധമായി കണ്ടിരുന്ന ചില ഉപവിഭാഗങ്ങൾ അവർക്കിടയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>P. R. G. Mathur (1994). ''Applied Anthropology and Challenges of Development in India''. Punthi-Pustak. p. 152.</ref><ref>Chanana, Karuna; Krishna Raj, Maithreyi (eds.) (1989). ''Gender and the Household Domain: Social and Cultural Dimensions''. Sage Publications. p. 92.</ref><ref>Ganesh, Kamala (1993). ''Boundary Walls: Caste and Women in a Tamil Community''. Hindustan Publishing Corporation. p. 27.</ref> ===സംഘസാഹിത്യത്തിൽ=== കേരളം ഉൾപ്പെടുന്ന [[സംഘകാലം|സംഘകാല]] തമിഴകം ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി വിവിധ [[തിണ|തിണകളായി]] തിരിച്ചിരുന്നു. ഇതിൽ കൃഷിക്ക് അനുയോജ്യമായ സമതല പ്രദേശമായിരുന്ന മരുതം തിണ നിവാസികളായിരുന്നു വെള്ളാളർ<ref name="parameswaran1987"/>. പല [[സംഘസാഹിത്യം|സംഘകാല കൃതികളിലും]] വെള്ളാളരെ ഒരു ജനസമൂഹമായി പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.[[തൊൽകാപ്പിയം|തൊൽക്കാപ്പിയത്തിൽ]] വെള്ളാളരെ ''വേളാൻ മാന്തർ'' എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. വേളാൻ മാന്തർക്ക് കൃഷി ചെയ്യുന്നതിനു പുറമേ ഭരണ കാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോൾ ആയുധങ്ങൾ വഹിക്കാനുള്ള അവകാശമുണ്ടായിരുന്നു<ref>Ka. Ta Tirunāvukkaracu (1994). Chieftains of the Sangam Age. International Institute of Tamil Studies. p. 33</ref>. സംഘ കവികളായ ആലത്തൂർ കിഴാർ, അരിസിൽ കിഴാർ, കോവൂർ കിഴാർ എന്നിവർ വെള്ളാളാരാണ്.<ref>{{cite book |last=Kowmareeshwari |first=S. |title=Kurunthogai, Paripadal, Kalitthogai |series=Sanga Ilakkiyam |volume=2 |edition=1 |date=August 2012 |publisher=Saradha Pathippagam |location=Chennai |language=Tamil }}</ref><ref>{{cite book |last=Gopalan |first=P. V. |title=புலவர் அகராதி |trans-title=Dictionary of Poets |edition=1 |year=1957 |publisher=M. Duraisami Mudaliyar and Company |location=Chennai |language=Tamil |pages=10–11 }}</ref>. സംഘകാലഘട്ടത്തിന് ശേഷം (CE മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ), ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ഭരണം നടത്തിയിരുന്നത് [[കളഭ്രർ]] എന്ന രാജവംശമായിരുന്നു. ഒരുകാലത്ത് [[ചോഴസാമ്രാജ്യം|ചോളരുടെയും]] [[പല്ലവർ|പല്ലവരുടെയും]] സാമന്തന്മാരായിരുന്ന വെള്ളാള യോദ്ധാക്കളിൽ പെട്ടവരായിരുന്നു കളഭ്രർ എന്ന് വിവിധ ചരിത്രകാരന്മാർ രേഖപെടുത്തുന്നു.<ref>{{cite book |last=Chakrabarty |first=D.K. |year=2010 |title=The Geopolitical Orbits of Ancient India: The Geographical Frames of the Ancient Indian Dynasties |publisher=Oxford University Press India |page=84 |isbn=978-0-19-908832-4 |url=https://books.google.co.in/books?id=EIAyDwAAQBAJ&pg=PT84 |access-date=21 May 2026 }}</ref><ref>{{cite book |last=Subrahmanian |first=N. |year=1993 |title=Social and Cultural History of Tamilnad: To A.D. 1336 |publisher=Ennes Publications |page=67 }}</ref> ===വേളിർ=== [[സംഘകാലം]] മുതൽ സ്വതന്ത്രമായും മൂവേന്തന്മാരുടെ സാമന്തർ ആയും തമിഴകത്ത് ഭരണം നടത്തിയിരുന്ന ഇടപ്രഭുക്കൻന്മാരാണ് വേളിർ. വെള്ളാളരിലെ കുലീനരും ഭരണവർഗ്ഗവുമായ ഇവർ [[കൃഷ്ണൻ|ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ]] വംശമായ യദുവംശ ക്ഷത്രിയ പാരമ്പര്യം അവകാശപ്പെടുന്നു.<ref>Vijaya Laxmi Singh (2005). Mathurā.The Settlement Pattern and Cultural Profile of an Early Historical City. Sundeep Prakashan. p. 121.</ref><ref>Journal of Kerala studies, Volume 14 By University of Kerala page 6: "There are several epigraphs of the Ay Vels which attribute a Yadava origin to them."[http://books.google.com/books?lr=&cd=30&id=EgSSAAAAIAAJ&dq=vellalar+yadava&q=velir#search_anchor]</ref> ചേര ചോള പാണ്ഡ്യന്മാർക്ക് ശേഷം തമിഴകത്ത് ഭരണപരമായും സാംസ്‌കാരികമായും ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ഒരു വിഭാഗമായിരുന്നു വേളിർ പ്രഭുക്കന്മാർ. [[ആയ് രാജവംശം|ആയ്]], ഇരുങ്കോവേൾ, [[മൂഷിക രാജവംശം|നന്നൻ]], മലയമാൻ, [[അതിയമാൻ വംശം|അതിയമാൻ]] എന്നിവ പ്രധാന വേളിർ രാജവംശങ്ങളാണ്. വേൾ അഥവാ വേളിർ എന്ന ഈ വിഭാഗത്തിൽ നിന്നാവാം വെള്ളാളർ ഉത്ഭവിച്ചതെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.<ref name="Ramanathan1969">{{cite journal |last=Ramanathan |first=P. |year=1969 |title=Iruṅkoveḷ and the Koṭṭai Veḷāḷar—the possible origins of a closed community |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |volume=32 |issue=2 |pages=323–343 |publisher=Cambridge University Press }}</ref><ref>{{cite book |title=Annual Bibliography of Indian Archaeology |volume=17–20 |publisher=Instituut Kern (Rijksuniversiteit te Leiden) |page=111 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Singh |first1=K. S. |last2=Thirumalai |first2=R. |last3=Manoharan |first3=S. |year=1997 |title=People of India: Tamil Nadu |publisher=Affiliated East-West Press |url=https://books.google.com/books?id=kXHiAAAAMAAJ |access-date=27 May 2026 }}</ref> ====ആയ്‌ വേൾ വംശം==== {{main|ആയ് രാജവംശം}} ഇന്നത്തെ കന്യാകുമാരി ഉൾപ്പെടെ ദക്ഷിണ [[തിരുവിതാംകൂർ]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഒരു പുരാതന വേളിർ രാജവംശമാണ് കുപക അഥവാ ആയ് രാജവംശം. ഏ.ഡി 864 അഥവാ കൊ.വ നാൽപതിൽ ആണ്‌ ആയ്‌വേൾ വംശം അവിടെ വാണിരുന്നത്‌. പിൽക്കാലത്ത്‌ ആ സ്ഥലം വേണാട്ടിൽ ലയിക്കപ്പെട്ടു<ref> ട്രാവങ്കോർ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സീരീസ്‌ 1-3 കാണുക</ref>. വേൾ വംശത്തിന്റെ നാട്‌ എന്ന് അർത്ഥത്തിലാണ്‌ വേണാട്‌ എന്ന പേരുണ്ടായത്‌ <ref>R. Leela Devi. History of Kerala. Vidyarthi Mithram Press & Book Depot. p. 117.</ref> വെള്ളാളരിൽ ആഭിജാത്യം കൂടിയവരായിരുന്നു ആയ്‌ വംശക്കാർ. ക്രി.പി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ''മാ-വേൽ-ആയ്‌'' എന്ന വെള്ളാളനായിരുന്നു ആയ്‌വംശത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ<ref name=vkp/>. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരഗാമികളിൽ ഔദാരശാലിയായിരുന്ന ആയ്‌ ആണ്ടിയൻ, ചടയൻ, കരുനന്ദനൻ, കരുനന്ദനന്റെ പുത്രൻ കരുനന്ദടക്കൻ, [[വിക്രമാദിത്യ വരഗുണൻ]] എന്നീ രാജാക്കന്മാർ ആയ്ക്കുടി രാജധാനിയാക്കി ഭരിച്ചിരുന്നു<ref> ട്രാവങ്കോർ ആർക്കിയോളജിക്കൽ സീരീസ്‌ 11 187-189 കാണുക</ref>. ആയ് രാജവംശത്തിലെ പ്രഗൽഭനായ രാജാവാണ് കരുനന്തടക്കന്റെ പിൻഗാമിയായ [[വിക്രമാദിത്യ വരഗുണൻ]]. ആയ്കുല മഹാദേവി എന്ന മുരുകൻ ചേന്തിയാണ് വിക്രമാദിത്യ വരഗുണന്റെ റാണി എന്ന് ഹുസൂർ ചേപ്പേടിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. ഏ.ഡി. 866 ലെ ചേപ്പേടിൽ വരുന്ന തെങ്കനാട് നാടുവാഴിയും ആയ് മുഖ്യനും വെള്ളാളനുമായ തെങ്കനാട് കിഴവൻ (''കീഴ്-കോൻ'') ചാത്തൻ മുരുകന്റെ മകളാണ് ആയ്കുല മഹാദേവി.<ref>{{Cite book |last=Rao |first=T. A. Gopinatha |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.367520 |title=The Huzur Office Plate of Vikramaditya Varaguna |publisher=Government of Travancore |isbn= |edition=1910 |series=Travancore Archaeological Series |date=1910 |volume=I |location=Madras |pages=02–03}}</ref><ref>Burton Stein (1994). Peasant State and Society in Medieval South India. Oxford University Press. p. 350.</ref><ref>Raj Kumar (2008). Encyclopaedia of Untouchables Ancient, Medieval and Modern. Kalpaz Publications. p. 181.</ref> === ചോള കാലഘട്ടം === പ്രശസ്ത നരവംശശാസ്ത്രജ്ഞയായ ''Kathleen Gough'', ചോള സാമ്രാജ്യത്തിലെ വെള്ളാളരെ കുറിച്ച് ഇപ്രകാരം എഴുതുന്നു : {{Cquote|[[ചോഴസാമ്രാജ്യം|ചോള]] രാജാക്കന്മാരുടെ കീഴിൽ പ്രബലമായ കുലീന പ്രഭുത്വ ജാതിയായിരുന്നു വെള്ളാളർ. കൊട്ടാരം അംഗങ്ങൾ, ഭൂരിഭാഗം വരുന്ന സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥർ, ചോള ഉദ്യോഗസ്ഥ വൃന്ദത്തിലെ താഴെ തട്ടിലുള്ളവർ, കർഷക സമൂഹത്തിലെ മേലെ തട്ടിലുള്ളവർ എന്നിവരെ വെള്ളാളർ സംഭാവന ചെയ്തു <ref>{{cite book |last=Gough |first=Kathleen |title=Rural Society in Southeast India |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |page=29 |isbn=978-0521040198 |url=https://books.google.com/books?id=GZwD7EqLcAUC|quote=The Vellalars were the dominant secular aristocratic caste under the Chola kings, providing the courtiers, most of the army officers, the lower ranks of the kingdom's bureaucracy, and the upper layer of the peasantry }}</ref>}} [[ചോഴസാമ്രാജ്യം|ചോളന്മാരുടെ]] ഭൂരിഭാഗം സാമന്തരും നാടുവാഴികളും വെള്ളാളരാണ്, ഇവർക്ക് ചോള രാജകുടുംബവുമായി വിവാഹബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite book |last=Gough |first=Kathleen |title=Dravidian Kinship and Modes of Production |series=Publication No. 115 |publisher=Indian Council of Social Science Research |location=New Delhi |year=1978 |page=10 |url=https://books.google.co.in/books?id=qnYsAAAAMAAJ }}</ref> [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര]] രാജാവായിരുന്ന [[ഉതിയൻ ചേരലാതൻ|ഉതിയൻ ചേരലാതന്റെ]] കാലത്ത് ചോള സാമന്തനായി [[അപ്പർകുട്ടനാട‌്|കുട്ടനാട്]] ഭരിച്ചിരുന്നത് ഒരു വെള്ളാള നാടുവാഴിയായിരുന്നു.<ref>{{cite book |last=ഇലവുംമൂട് |first=സോമൻ |title=പ്രാചീന കേരളചരിത്ര സംഗ്രഹം |edition=2nd |publisher=ധന്യാ ബുക്സ് |location=പുതുപ്പള്ളി |year=2000 }}</ref> ചോളസൈന്യത്തിലെ വെള്ളാള സൈനിക റെജിമെന്റാണ് '''''പെരുംപടൈ വലംഗൈ മഹാസേനൈ'''''. രാജാവുമായി വളരെ അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന വലംകൈ ജാതികളിൽ പെട്ട വെള്ളാളരിൽ നിന്ന് രൂപീകരിച്ച പ്രത്യേക സായുധ സേനാ വിഭാഗങ്ങളായിരുന്നു ഇത്. [[രാജേന്ദ്ര ചോളൻ|കുലോത്തുംഗ ചോഴൻ ഒന്നാമന്റെ]] ഭരണകാലത്ത് എഴുതപ്പെട്ട, സമാനമായ രണ്ട് തമിഴ് ശിലാലിഖിതങ്ങൾ കർണാകയിലെ മുൾബാഗൽ താലൂക്കിൽ നിന്നും കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടു. ഈ ലിഖിതത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായ പഠനം നടത്തിയ ചരിത്രകാരനായ ബർട്ടൻ സ്റ്റീൻ, ചോളന്മാരുടെ വലംകൈ സൈന്യത്തെ വെള്ളാളരുമായാണ് സമീകരിക്കുന്നത്. മുകളിൽ പറഞ്ഞ ശിലാ ലിഖിതത്തിലെ വിവരങ്ങൾ ഈ കണ്ടെത്തലിനെ ശരിവയ്ക്കുന്നതായും അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.<ref>Stein, Burton (1994). ''Peasant State and Society in Medieval South India''. Oxford University Press. pp. 190–191.</ref> ചോളമണ്ഡലത്തിലെ 78 നാടുകളിൽ നിന്നും, ജയങ്കൊണ്ട-ചോളമണ്ഡലത്തിലെ (തൊണ്ടൈമണ്ഡലം) 48000 ഭൂമിയിൽ നിന്നും വലിയ യുദ്ധായുധങ്ങളുമായി എത്തിയ വലംകൈ മഹാസേന [[രാജേന്ദ്ര ചോളൻ|കുലോത്തുംഗ ചോഴൻ ഒന്നാമന്റെ]] കൃപയാൽ [[കോലാർ ജില്ല|തെക്കൻ കർണാടകം]] കീഴടക്കുകയും ചോള സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുകയും ചെയ്തതിനെക്കുറിച്ചാണ് ഈ ശിലാലിഖിതം പ്രതിപാദിക്കുന്നത്. തങ്ങളുടെ രാജാവിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുകയോ രാജാവ് മരണപ്പെടുകയോ ചെയ്താൽ ആത്മഹത്യ ചെയ്യാമെന്ന് വലംകൈ സൈന്യം സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തിരുന്നതായി ചോള ശിലാലിഖിതങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്.<ref>Ali, B. Sheikh (1990). In Sreenivasa Murthy, H. V. (ed.). ''Essays on Indian History and Culture: Felicitation Volume in Honour of Professor B. Sheik Ali''. Mittal Publications. pp. 105–107.</ref><ref>École pratique des hautes études (France), University of Oxford Institute of Social Anthropology, and Research Centre on Social and Economic Development in Asia (1995). ''Contributions to Indian Sociology: Occasional Studies'', Vols. 29–30. Mouton. p. 265.</ref> == അവാന്തര വിഭാഗങ്ങൾ == [[ചിങ്കൽ‌പേട്ട]], വടക്കെ ആർക്കാട്‌ ജില്ലകളുൾപ്പെട്ട തോണ്ഡമണ്ഡലത്തിലെ മുതലിയാർ, റെഡ്ഡികൾ, നായനാർമാർ; [[കുംഭകോണം]], [[തഞ്ചാവൂർ]], [[തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ചോളദേശത്തെ പിള്ളമാർ; [[മധുര]], [[രാമനാഥം]], [[തിരുനെൽ‌വേലി]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന പാണ്ഡ്യദേശത്തെ പിള്ളമാർ; കൊങ്ങുനാട്ടിലെ ഗൗണ്ടർമാർ എന്നിവർ വെള്ളാളരിലെ പ്രമുഖ ഉൾപിരിവുകളാണ്. ഇവ വീണ്ടും ഉപവിഭാഗങ്ങൾ, ഗോത്രങ്ങൾ, കുലങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയും വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>Anthony R. Walker (1994). ''New Place, Old Ways, Essays on Indian Society and Culture in Modern Singapore''. Hindustan Publishing Corporation. p. 200. “The names of these four main Vellalar divisions are the Tondaimandalam (residents of the Pallava country), the Sōliyan (of the Cōla country), the Pandya (from the ancient Pandyan kingdom) and the Konku (from Konku country). Each of these four great divisions is further divided on a territorial basis. For example, the Tuluva are that branch of the Tondaimandalam Vellalar with origins in the Tulu country.”</ref> === ശൈവ വെള്ളാളർ === ശൈവ സിദ്ധാന്തത്തിൽ അടിയുറച്ച് വിശ്വസിച്ചിരുന്ന വെള്ളാളരെ [[ശൈവവെള്ളാളർ|ശൈവ വെള്ളാളർ]] എന്നു വിളിക്കുന്നു. പഴയകാലത്ത് മത്സ്യ-മാംസാദികൾ വീർജിക്കുകയും [[പൂണൂൽ]] ധരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇവരിൽ ശൈവ പിള്ള, ശൈവ മുതലിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്. === കൊങ്ങു വെള്ളാളർ === കൊങ്ങുദേശത്തെ [[കോയമ്പത്തൂർ]], സേലം ജില്ലകളിൽ വസിക്കുന്ന വെള്ളാളരെ കൊങ്ങു വെള്ളാള ഗൗണ്ടർ എന്നുവിളിക്കുന്നു. കൊങ്ങുദേശത്തെ പട്ടക്കാരർ രാജകുടുംബങ്ങൾ ഇവരിൽ പെടുന്നു. [[പാലക്കാട്]] ജില്ലയിലെ സ്ഥാനി [[നായർ]] വിഭാഗമായ വെള്ളാംകൂർ ഗോത്രത്തിലെ മന്നാടിയാർമാരുടെ പൂർവികർ കൊങ്ങു വെള്ളാളാരാണ്.<ref>{{cite news |last=Krishnamachari |first=Sugndhi |title=On How Kongunadu was a Jain bastion |newspaper=The Hindu |date=12 October 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Krishnamachari |first=Sugandhi |title=Inscriptions talk of fascinating Kongu connection |newspaper=The Hindu |date=30 April 2020}}</ref> === കാർകത്താർ === കാരക്കാട്ടാർ, കാരയ്ക്കാട്ട് വെള്ളാളർ, കാർകത്താർ, [[കരാളർ]] എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്ന [[മധുര]], [[തഞ്ചാവൂർ]], രാമനാഥപുരം, പുതുക്കോട്ട, ശിവഗംഗ പ്രദേശങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന വെള്ളാളരാണിവർ. ഇവരെ ഗോത്രങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. നിലവിൽ ''ആര്യൻ'', ''അച്യുതരായൻ'', ''കലിംഗരായൻ'', ''പല്ലവരായൻ'' തുടങ്ങി 32 ഗോത്രങ്ങൾ/കുലങ്ങൾ ഉണ്ട്. === തുളുവ വെള്ളാളർ === പൊതുവെ അഗമുടയ മുതലിയാർ അല്ലെങ്കിൽ ആർക്കോട്ട് മുതലിയാർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. പ്രാചീന തമിഴകത്തെ [[തുളുനാട്|തുളുനാട്ടിൽ]] നിന്നും കുടിയേറിയതിനാൽ ഇവരെ തുളുവ വെള്ളാളർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മുൻകാലങ്ങളിൽ വലിയ ഭൂവുടമകളും [[ജന്മി|ജന്മികളും]] രാജസംരക്ഷകരുമായിരുന്നു ഇവർ. === കോട്ട വെള്ളാളർ === [[അംബാസമുദ്രം]], [[ശ്രീവൈകുണ്ഠം]], [[തിരുനെൽവേലി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ ശിവകല പിള്ളമാർ അഥവാ കോട്ട പിള്ളമാർ എന്നറിപ്പെടുന്ന വിഭാഗമാണിവർ. ''കിലൈ'' എന്ന 'തായ് വഴി' [[മരുമക്കത്തായം|മരുമക്കത്തായ]] ദായക്രമമാണ് ഇവർ പിന്തുടരുന്നത്<ref>Goody, Jack; Tambiah, S.J. (1973), Bridewealth and Dowry, CUP Archive, 1973, p. 136</ref>.പാതിവ്രത്യത്തിനു വലിയ പ്രാധാന്യം കല്പ്പിച്ചിരുന്നവരാണ്‌ വെള്ളാളർ. പാർപ്പിടത്തിനു ചുറ്റും മൺകോട്ട കെട്ടി പരപുരുഷന്മാർ തങ്ങളുടെ സ്ത്രീകളെ കാണാതെ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നവരാണ്‌ "കോട്ട വെള്ളാളർ". ഭർത്താവ്‌, മാതുലൻ, പിതാവ് ഇവർക്കു മാത്രമേ ഇവരുടെ സ്ത്രീകളെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നുള്ളു.<ref name=letter>Letter by fr.Da Costa (1648) Quoted by P.Subramanian in Social History of Tamils (1939) D.K.Print World,New Delhi p39</ref><ref name="Ramanathan1969" /> ആദി ശൈവർ, നാട്ടു ഗൗണ്ടർ, വെള്ളാള ചെട്ടിയാർ (വേളാൻ ചെട്ടി), ശ്രീലങ്കൻ വെള്ളാളർ, പൂനമല്ലിക്കാർ, കൊണ്ടകെട്ടികൾ, കൊടിക്കാലർ, കാണക്കിളിനാട്ടാർ, നങ്കടികൾ, പഞ്ചകൾ, ചെറുകുടികൾ, വീരകുടികൾ, അകമുടയാർ, നീർപോഓശികൾ, തങ്കാശി വെള്ളാളർ, ചെന്തകൊണ്ടന്മാർ, പടൈവെള്ളാളരിലെ തല വെള്ളാളർ, വെള്ളിക്കൈയ്യർ, പവിഴംകൊട്ടികൾ, മലയടികൾ, തൊള്ളക്കാർ, ആറ്റികരക്കാർ എന്നിങ്ങനെ നിരവധി ഉപവിഭാഗങ്ങളുണ്ട്‌ വെള്ളാളരുടെയിടയിൽ. ദേശത്തേയോ തൊഴിലിനേയോ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്‌ ഈ ഉൾപ്പിരിവുകൾ. മറ്റുപല ജാതിക്കാരും വെള്ളാളരായി ഭാവിച്ചു ജീവിക്കുന്നുണ്ട്‌. വെള്ളാളർ ശൈവരും വൈഷ്ണവരുമുണ്ട്‌. ഇവരുടെ പുരോഹിതരെ ''കുരുക്കൾ'' അഥവാ ''കുരുക്കളയ്യ'' എന്നു പറയും. == കേരളത്തിൽ == പഴയ [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിൽ]] പ്രബല സമുദായമായിരുന്നു വെളളാളർ. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ നെല്ലറകളിലൊന്നായിരുന്ന നാഞ്ചിനാട് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ]] ചേർക്കപ്പെടുകയും [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയും]] [[മലബാർ|മലബാറും]] ചേർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തപ്പോൾ വെള്ളാളരുടെ കേരളത്തിലെ പ്രാബല്യം കുറഞ്ഞു. എന്നാൽ [[തിരുവനന്തപുരം]], [[പുനലൂർ]], [[പത്തനംതിട്ട]], [[പത്തനാപുരം]], [[റാന്നി]], [[ചിറക്കടവ്‌]], [[തൊടുപുഴ]], [[മൂവാറ്റുപുഴ]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കൊച്ചി]], [[ചിറ്റൂർ]], [[പാലക്കാട്‌]], [[കോഴിക്കോട്]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലായി 15-18 (൧൫-൧൮) ലക്ഷം വെള്ളാളർ കേരളത്തിലുണ്ട്. [[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്]], [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലകളിലെ]] ഗൗണ്ടറന്മാരും വെള്ളാളരാണ്‌. [[തരിസാപ്പള്ളി ശാസനങ്ങൾ]], [[തിരുനെല്ലി ശാസനങ്ങൾ]] എന്നീ പുരാതന ശാസനങ്ങളിലും [[കേരളോല്പത്തി|കേരളോല്പത്തിയിലും]] വെള്ളാളരെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. നാഞ്ചിനാട് വെള്ളാളർ, പരദേശി വെള്ളാളർ, അശിര വെള്ളാളർ, പണ്ടാരങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വിഭാഗങ്ങൾ തിരുവിതാംകൂറിലുണ്ടായിരുന്നു.<ref>A Handbook of Travancore: Containing Information about the Country, Its People, Geography, Government, History, Compiled from the Most Authentic Sources (1881), Vol. 1, p.119</ref> കൂടാതെ തൊടുപുഴ വെള്ളാളർ, അഞ്ചുനാട് വെള്ളാളർ എന്നീ വിഭാഗങ്ങളുമുണ്ട്. ഇവരിൽ [[മരുമക്കത്തായം|മരുമക്കത്തായികളും]] [[മക്കത്തായം|മക്കത്തായികളുമുണ്ട്]]. കേരളത്തിലെ വെള്ളാളരുടെ സംഘടനയാണ് ''കേരള വെള്ളാള മഹാസഭ (കെ.വി.എം.എസ്)'' ===നാഞ്ചിനാട് വെള്ളാളർ=== നാഞ്ചിനാട് വേണാടിന്റെ ഭാഗമാവുന്നതോടെയാണ് നാഞ്ചിനാട്ടു വെള്ളാളരുടെ കേരളത്തിലെ ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. തമിഴ് ബന്ധം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ കേരളസമൂഹവുമായി ഇവർ ഇഴുകിചേർന്നു. തുടർന്ന് [[മരുമക്കത്തായം|മരുമക്കാത്തയവും]] തറവാട് സമ്പ്രദായവും സ്വീകരിച്ചു. നാഞ്ചിനാട്ടിലെ [[അഗസ്തീശ്വരം]], തോവാള താലൂക്കുകൾക്ക് പുറമെ എടനാട്, [[വൈക്കം]], [[മാവേലിക്കര]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലങ്ങാട്]], [[കൊച്ചി]] പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും ഇവർ വ്യാപിച്ചു. വിദ്യാസമ്പന്നരും കണക്കിൽ പ്രവീണ്യമുള്ളവരുമാകയാൽ തിരുവിതാംകൂറിൽ കണക്കെഴുത്ത് പിള്ളമാരായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. പക്ഷെ പ്രധാനതൊഴിൽ കൃഷിയായിരുന്നു. സി. ഹയവദന റാവുവിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നാഞ്ചിനാട്ടു വെള്ളാളർ [[വൈശ്യൻ|ഭൂവൈശ്യ]] വിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നു. നാഞ്ചിനാട് വെള്ളാളരിൽ ശൈവരും അശൈവരുമുണ്ട്. വടക്കൻ തിരുവിതാംകൂറിലെ വെള്ളാളർ [[നായർ|നായന്മാരുടെ]] പല സമ്പ്രദായങ്ങളും സ്വീകരിച്ചു, എന്നാൽ തെക്കൻ തിരുവികൂറിലെ വെള്ളാളർ യാഥാസ്ഥിതികരും പഴയ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു. ചില കുടുംബങ്ങൾ ''നാഞ്ചിനാട്ടു നായർ'' എന്ന ജാതിനാമം സ്വീകരിച്ചു. നാഞ്ചിനാട്ട് വെള്ളാളരുടെ ആദ്യ വിവാഹം തമിഴ് രീതിയിലുള്ള കല്യാണവും രണ്ടാമത്തേത് സംബന്ധവുമായിരുന്നു. മരുമക്കത്തായികളയതിനാൽ മക്കത്തായി വെള്ളാളരിൽ നിന്നും വിവാഹം ചെയ്തിരുന്നില്ല. നാഞ്ചിനാട്ടു വെള്ളാളർ പാദമംഗലം തൊട്ടുള്ള നായർ സ്ത്രീകളെ [[സംബന്ധം]] ചെയ്തിരുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Thurston |first=Edgar |author2=Rangachari, K. |title=Castes and Tribes of Southern India |volume=5 |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi & Madras |year=2001 |pages=241–245 |isbn=8120602897 |url=https://books.google.com/books?id=FnB3k8fx5oEC&pg=PA241 }}</ref><ref name="Rao1909">{{cite journal |last=Rao |first=C. Hayavadana |title=The Vellalas of Nanjanad, Travancore State, India |journal=Anthropos |volume=4 |year=1909 |pages=512–523 |url=https://archive.org/details/the-vellalas-of-nanjanad-travancore-state-india }}</ref> ===തൊടുപുഴ വെള്ളാളർ=== [[ചിത്രം:Moncompu_Devi_Temple_Tower.jpg|thumb|left|300px|[[മങ്കൊമ്പ് ശ്രീ ഭഗവതിക്ഷേത്രം|മങ്കൊമ്പ് ദേവിക്ഷേത്രം]] - പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരം. അഞ്ഞൂറ്റിക്കാർ എന്ന തെങ്കാശി വെള്ളാളരുടെ കുലദേവതയാണ് [[മങ്കൊമ്പിലമ്മ]] <ref>{{cite book | last= രാജേന്ദ്രൻ | first= പി.ജി. | title= ക്ഷേത്രവിജ്ഞാനകോശം | year= 2000 | publisher= [[ഡി.സി. ബുക്സ്]] | location= കോട്ടയം | pages= 963 }}</ref>]] എഡ്ഗർ തർസ്റ്റൺ തന്റെ ''ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ജാതികളും വർഗ്ഗങ്ങളും'' എന്ന കൃതിയിൽ തിരുവിതാംകൂറിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വെള്ളാള വിഭാഗമായ തൊടുപുഴ വെള്ളാളരെ വിശദമായി പരാമർശിക്കുന്നു. ഇവരിൽ രണ്ട് അവാന്തര വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്. ''അഞ്ഞൂറ്റിക്കാർ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന തെങ്കാശി വെള്ളാളരും ''മുന്നൂറ്റിക്കാർ'' എന്ന കുംഭകോണ വെള്ളാളരും പൊതുവായി തൊടുപുഴ വെള്ളാളർ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. മധ്യകേരളത്തിലെ [[കോട്ടയം]], [[പത്തനംതിട്ട]], [[എറണാകുളം]], [[ഇടുക്കി]] ജില്ലകളിലായി വസിച്ചിരുന്ന ഇവർ ശൈവ വിശ്വാസികളും പൂർണ സസ്യഭുക്കുകളുമായിരുന്നു. പ്രധാന ആരാധനമൂർത്തി ഭദ്രകാളിയും ദുർഗയുമാണ്. ഇവരുടെ പുരോഹിതർ [[നമ്പൂതിരി|മലയാള ബ്രാഹ്മണരാണ്]]. രണ്ടു വിഭാഗക്കാരും മുൻ കുടുമിക്കാരാണ്, അഞ്ഞൂറ്റിയിലെ സ്ത്രീകൾ [[നായർ]] വസ്ത്രധാരണരീതിയും ആഭരണങ്ങളുമാണ് ധരിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ മുന്നൂറ്റിയിലെ സ്ത്രീകൾ, പമ്പടവും നാഗപടത്താലിയും ഒഴിച്ചാൽ പൂർണമായും യാഥാസ്ഥിതിക തമിഴ് വസ്ത്രധാരണ രീതിയാണ് പിന്തുടർന്നിരുന്നത്. അരുണാചലം, ചിദംബരം, ആറുമുഖം തുടങ്ങി നായന്മാർക്ക് അന്യമായ പേരുകളാണ് ഇവർക്കുണ്ടായിരുന്നത്. പേരിനൊപ്പം [[പിള്ള]] എന്നും ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ “കണക്ക്” എന്നും ചേർത്തിരുന്നു.[[മക്കത്തായം|മക്കത്തായികളായ]] ഇവർക്ക് നാഞ്ചിനാട് വെള്ളാളരുമായി വിവാഹബന്ധങ്ങളില്ല. <ref>{{cite book |last=Thurston |first=Edgar |title=Castes and Tribes of Southern India |volume=7 |year=1909 |publisher=Government Press |pages=167–169 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.56743/page/167 }}</ref> === കണക്കപ്പിള്ളമാർ === പഴയ [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യരാജ്യത്തില്പെട്ട]] [[മധുര]], [[തിരുനെൽവേലി]] പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും [[ചോളസാമ്രാജ്യം|ചോളനാട്ടിൽപെട്ട]] [[തഞ്ചാവൂർ]], [[കുംഭകോണം]] പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലേക്കു]] കുടിയേറിയവരാണ് വെള്ളാളർ എന്നു കവിമണി ദേശികവിനായകം പിള്ള പറയുന്നു. അവരെല്ലാം തന്നെ [[ഗണിതം|കണക്കിൽ]] സാമർഥ്യം ഉള്ളവരാണ്. തിരുവിതാംകൂറിലെ കണക്കു സംബന്ധമായ വകുപ്പുകളിലെല്ലാം വെള്ളാളരെ മാത്രമേ നിയമിച്ചിരുന്നുള്ളു. അതിന്റെ ഫലമായി കണക്കെഴുതുന്നവരെ ''"കണക്കപ്പിള്ള"'' എന്നു വിളിച്ചു. മുൻപ് വെള്ളാളർ പേരിനൊപ്പം "കണക്ക്" എന്ന സ്ഥാനം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. കണക്കെഴുത്തിൽ വെള്ളാളരുടെ വൈദഗ്ദ്ധ്യം തിരുവിതാംകൂറിലെ ഉയർന്ന സ്ഥാനങ്ങളായ വലിയ മേലെഴുത്തുപിള്ള, മേലെഴുത്തുപിള്ള എന്നിവ നേടിക്കൊടുത്തു.<ref name="Rao1909" /> വെള്ളാളരുടെ വിവാഹവേളയിൽ വധുവിൻറെ വീട്ടുകാർ വരനു സമ്മാനിക്കുന്ന പാരിതോഷികങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത് [[നാരായം|നാരായവും]] പേനാക്കത്തിയും ആയിരുന്നതും അവരുടെ കണക്കിലെ സാമർഥ്യത്തിന്റെ സൂചനയാണ്.<ref name="parameswaran1987">{{cite book |author=വി. ആർ. പരമേശ്വരൻ പിള്ള |title=ദ്രാവിഡ സംസ്കാരം സഹ്യാദ്രിസാനുക്കളിൽ |publisher=അഞ്ജലി പബ്ലിക്കേഷൻസ് |location=പൊൻകുന്നം |year=1987 }}</ref> === പിള്ളയണ്ണൻ === [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] റവന്യു-ദേവസ്വം പാർ‌വ്വത്യകാരന്മാരും അസ്സിസ്റ്റൻറുമാരും ഭൂരിഭാഗം വെള്ളാള പിള്ളമാരായിരുന്നതിനാൽ ആ വക ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ''"പിള്ളയണ്ണൻ"'' എന്ന് വിളിച്ചു പോന്നു. തിരുവിതാംകൂറിലെ എല്ലാ [[മണ്ഡപത്തും വാതിൽ|മണ്ഡപത്തിൻ വാതിൽക്കൽ കച്ചേരി]](താലൂക്ക് ആഫീസ്സ്) കളിലും കണക്കെഴുതുന്നതിനുള്ള ചുമതല വെള്ളാളർക്കു മാത്രമായിരുന്നു. താലൂക്ക് കേന്ദ്രങ്ങളോടെല്ലാം ചേർന്ന് ഒന്നു രണ്ടു വെള്ളാള കുടുംബങ്ങളെങ്കിലും കാണപ്പെടാൻ ഇതാണു കാരണം. കണക്കെഴുത്തിൽ വെള്ളാളരുടെ വൈദഗ്ദ്ധ്യം ഇതിനു കാരണമായി. അക്കങ്ങളിൽ ''കാണി, അരമാ, ഒരുമാ'' തുടങ്ങിയ ചെറിയ അംശംങ്ങൾ വെള്ളാളരുടെ കണക്കെഴുത്തിൽ മാത്രം കാണപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="parameswaran1987"/> === ബന്ധപ്പെട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾ === *[[മങ്കൊമ്പിലമ്മ|മങ്കൊമ്പ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], *ഗണപതിയാർ കോവിൽ, *[[മുതലിയാർഭാഗം രാമേശ്വരം മഹാദേവ ക്ഷേത്രം]], *മുതലിയാർ മഠം ക്ഷേത്രം, *[[അണ്ണാമലനാഥർ ക്ഷേത്രം]], *[[കൊട്ടടി അമ്മൻ കോവിൽ]], *[[എരുമേലി ശ്രീധർമ്മശാസ്താക്ഷേത്രം]], *[[മംഗലക്കൽ മുത്താരമ്മൻ ക്ഷേത്രം]], *ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം കൊഴഞ്ചേരി, *മണക്കാട് ഭദ്ര ക്ഷേത്രം, *അങ്കാളമ്മൻ കോവിൽ, *[[ശുചീന്ദ്രം സ്ഥാണുമാലയപ്പെരുമാൾ ക്ഷേത്രം]] == ആചാരങ്ങൾ == ====അമ്മി ചവിട്ടി അരുന്ധതി കാണൽ==== {{main| അമ്മി ചവിട്ടി അരുന്ധതി കാണൽ}} വെള്ളാളർക്കിടയിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു ആചാരമാണ്‌ ''അമ്മി ചവിട്ടി അരുന്ധതി കാണൽ''. വിവാഹസമയത്ത്‌ വധുവിന്‌ പാതിവ്രത്യം കാത്തു സൂക്ഷിക്കാം എന്നുറപ്പു നൽകുന്ന ഒരു പ്രതിജ്ഞയാണ് ഈ ചടങ്ങ്. താലികെട്ടലിനു ശേഷം കതിർമണ്ഡപത്തിനു മൂന്നു തവണ വലം വച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ, വലതു ഭാഗത്തു വച്ചിരിക്കുന്ന [[അരകല്ല്|അമ്മി/അര]] കല്ലിൽ വധു വലതു കാൽ വച്ചു കയറി നിൽക്കണം. ശേഷം, ആകാശത്തിലെവിടെയോ നിൽക്കുന്ന അരുന്ധതി നക്ഷത്രമെന്ന അക്ഷയ പതിപ്രതാ ചൈതന്യത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി അടിയുറച്ച മൗന ദാർഢ്യത്തോടെ പാതിവ്രത്യം കാത്തു സൂക്ഷിച്ചു കൊള്ളാമെന്നും മരണാന്തരം മറ്റൊരു നക്ഷത്രം ആയി വരുവാൻ തയ്യാറാണെന്നും ഉള്ള നയം വ്യക്ത്യമാക്കുന്നു.<ref>{{cite book |last=ചിദംബരൻ പിള്ള |first=എം. |title=വെള്ളാളരുടെ ആചാരങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും |publisher=ഇന്ദിര ജനാർദ്ദനൻ ചാരിറ്റബിൾ ട്രസ്റ്റ് |location=ചേർത്തല |year=1995 }}</ref> == മുതലിയാർ ഓലകൾ == നാഞ്ചിനാട്ടിലെ ഇടപ്രഭുക്കളായിരുന്നു പെരിയവീട് മുതലിയാർ<ref>V. Nagam Aiya, The Travancore State Manual, Vol-1, Page-263</ref><ref>{{cite book |last=ശിവശങ്കരൻ നായർ |first=കെ. |title=വേണാടിന്റെ പരിണാമം |year=2005 |location=കോട്ടയം |publisher=കറന്റ് ബുക്സ് |page=141 |isbn=8124015139 }}</ref>. ഈ [[ശൈവവെള്ളാളർ|ശൈവവെള്ളാള]] കുടുംബത്തിനു ചോഴഭരണകാലത്തു തന്നെ മുതലിയാർ സ്ഥാനം ഉണ്ടായിരുന്നു. നാഞ്ചിനാട്ടിന്റെ സിവിൽഭരണം ഇവരായിരുന്നു നടത്തിയിരുന്നത്‌. നികുതി പിരിവ്‌, സിവിൽ വഴക്കുകൾ പറഞ്ഞു തീർക്കുക, ജലവിതരണം എന്നിവ ഇവർ നടത്തി. [[വേണാട്]] ഭരണം വന്നപ്പോഴും മുതലിയാർ തന്നെ നാഞ്ചിനാട്ടിലെ കാര്യങ്ങൾ നോക്കി നടത്തി. ഇവർക്ക് ''വണികരാമൻ'', ''ചേരകോൻ'', ''മൈണർ'' എന്നിങ്ങളേയുള്ള സ്ഥാനമാനങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലം വരെ ഇതു തുടർന്നു. നാഞ്ചിനാട്ടിലെ അഴകിയപാണ്ഡ്യപുരത്ത് മുതലിയാരുടെ വീട്ടിൽ നാനൂറു കൊല്ലത്തെ ഭരണരേഖകൾ ഉണ്ട്‌. ''മുതലിയാർ ഓലകൾ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ രേഖകൾ കവിയും ഗവേഷകനുമായിരുന്ന കവിമണി ദേശികവിനായകം പിള്ള പഠിച്ചു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. പിന്നീട്‌ ധാരാളം ഓലകൾ [[കേരള സർക്കാർ|കേരള സർക്കാരിനു]] കൈമാറി . പക്ഷേ അവയൊന്നും പഠനവിധേയമാക്കപ്പെട്ടില്ല. ആർക്കൈവുകളിൽ അവ പൊടിപിടിച്ചു കിടക്കുന്നു. ഇ. കെ പെരുമാൾ 2007 ല്‌ തമിഴിൽ '''മുതലിയാർ ഓലച്ചുരുളുകൾ''' എന്ന പേരിൽ വലിയൊരു കൃതിയായി അവ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. മുതലിയാർ രേഖകളിൽ മഹാരാജാവ്‌ നാഞ്ചിനാട്ടിലെ വെള്ളാള ജന്മികളോടും കൃഷിക്കാരോടും നിരന്തരം സന്ധി സംഭാഷണത്തിലാണ്‌. മഹാരാജാവ്‌ സ്വയം എഴുന്നള്ളി വന്ന്‌ കോട്ടാർ കൊട്ടാരത്തിൽ താമസിച്ച്‌ ആളയച്ച്‌ അവരെ വിളിച്ച്‌ മാപ്പു പറഞ്ഞ്‌ കൃഷിയിറക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. മഹാരാജാവ്‌ എഴുതിയ കത്തിൽ "അവിടുന്ന്‌ കണ്ടറിഞ്ഞ്‌ വല്ലതും തന്നാലെ കൊട്ടാരത്തിൽ വല്ലതും നടക്കുകയുള്ളു" എന്നു പറയുന്നു. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ചരിത്രത്തിൽ ഇടപെടാൻ ഉതകുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട രേഖകളാണിവ.<ref>ജയമോഹൻ, നാഞ്ചിനാട്‌ അടർന്നുപോയ കേരളം, ഭാഷാപോഷിണി വാർഷികപ്പതിപ്പ്‌ 2007, പേജ്‌ 80 - 81</ref> == പ്രശസ്തരായ വെള്ളാളർ == *[[രാമലിംഗസ്വാമികൾ]] *[[ശിവരാജ യോഗി തൈക്കാട്‌ അയ്യാ സ്വാമികൾ]] (സുബ്ബരായ പണിക്കർ) *[[വിറമിണ്ട നായനാർ|വിരൽമിന്ദ നായനാർ]] *[[ചെമ്പകരാമൻ പിള്ള]], സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനി *[[ടി. രാമലിംഗംപിള്ള]] (ലക്സിക്കൺ) *[[അഭയദേവ്]] (അയ്യപ്പൻ പിള്ള) *[[പി.എസ്. നടരാജപിള്ള]], മന്ത്രി, എം. പി, പ്രജാസഭാ മെമ്പർ *[[വി. സുരേന്ദ്രൻ പിള്ള]], മുൻ എം.എൽ.ഏ *[[എ.ശിവതാണുപിള്ള| പത്മഭൂഷൺ ഡോ. എ. ശിവതാണു പിള്ള]], ബ്രഹ്മോസ് എയ്റോസ്പേസിന്റെ പിതാവ്, CEO == അവലംബം == <references/> *K.A.Neelakanda Sasthry,History of South India *M.S.Poornalingam,A History of Tamil Literature *K.P.Padmanbha Menon, The History of Kerala 4 Volumes *S.Desika Vinayakam Pillai, The Nanch inadu Vellalas *K.A.Neelakanda Saasthri, Sangam Literature *ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻ പിള്ള, അന്നത്തെ കേരളം *കെ.മഹേശ്വരൻ നായർ, ഒരു തിരുവിതാംകൂർ ചരിത്രം *ഇളങ്കുളം കുഞ്ഞൻ പിള്ള,കേരളചരിത്രത്തിലെ ചില ഇരുളടഞ്ഞ ഏടുകൾ *കല്ലൂർ നാരായണപിള്ള,തിരുച്ചെങ്ങന്നൂർ ക്ഷേത്ര മാഹത്മ്യം *വി.ആർ പരമേശ്വരൻ പിള്ള,പുറനാനൂറ്‌ *എമർ. ബലകൃഷ്ണ വാര്യർ, പ്രാചീന കേരളം *പി.എസ്സ്‌.പൊന്നപ്പാ പിള്ള,വിറമിണ്ട നായനാർ *മാരമലൈ അടികൾ,വെള്ളാളർ നാകരികം *ശങ്കരപ്പിള്ള കാനം ഡോക്ടർ ,വെള്ളാളർ കിളിപ്പാട്ട് മാസിക തിരുവനന്തപുരം 2016 ആഗസ്റ്റ്‌,പേജ് 33-39 == ബാഹ്യ ലിങ്ക്‌ == *http://www.ayyappan-ldc.com/ayyappan.info_thehistory.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912213708/http://www.ayyappan-ldc.com/ayyappan.info_thehistory.html |date=2008-09-12 }} *http://www.saivaneri.org/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://www.tamilnation.org/forum/sivaram/920701lg.htm {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://www.saivaneri.org/pillai_greats.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151110021641/http://www.saivaneri.org/pillai_greats.htm |date=2015-11-10 }} *http://www.tamilnation.org/hundredtamils/maraimalai.htm {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://www.tamilnation.org/sathyam/east/thiruvasagam/tvasagam0.htm {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://issuu.com/kilippattu/docs/kilippattu_august_2016/1?e=7962629/37808683 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241225174328/https://issuu.com/kilippattu/docs/kilippattu_august_2016/1?e=7962629/37808683 |date=2024-12-25 }} [[വിഭാഗം:ഇന്ത്യയിലെ ജനവിഭാഗങ്ങൾ]] l0isua000x6cofcpefojhxm789zocaw 1 51144 4673485 4026364 2026-10-04T23:08:10Z Martinkottayam 84843 4673485 wikitext text/x-wiki {{WP_Kerala_Places}} "21 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ദ്വീപ് 1341-ലെ മഹാ പ്രളയത്തിനു ശേഷം രൂപീകൃതമായതാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു" പ്രളയമോ, ഭൂകമ്പമോ, അതോ സുനാമിയോ??? ഞാൻ ഭൂകമ്പം എന്നു പഴയ ഒരു വിജ്ഞാനകൈരളിയിൽ രണ്ടിടത്തു കണ്ടു. [[ഭൂകമ്പം#കേരളത്തിൽ|ഇവിടെ]] അങ്ങിനെ ചേർത്തു--[[User:Praveenp|പ്രവീൺ]]''':'''[[User talk:Praveenp|<font color="green" style="font-size: 70%">സംവാദം</font>]] 06:43, 4 ഒക്ടോബർ 2008 (UTC) :1342 എന്നു ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്. പെരിയാറിലുണ്ടായ പ്രളയമാണെന്ന് മിക്കയിടങ്ങളിലും. നേരിട്ട് വിവരണം ആരും നൽകുന്നില്ല. എന്താണ്‌ ഉണ്ടായതെന്ന് അക്കാലത്തുണ്ടായിരുന്നവർക്ക് മനസ്സിലായിട്ടുണ്ടാവില്ലൊരുപക്ഷെ! --[[User:Challiyan|'''<span style="color:red">Challiovsky</span> ''']] [[User talk:Challiyan|^{<b>Talkies ♫♫} </b>]] 13:45, 11 ജൂലൈ 2009 (UTC) കടൽ വച്ചുണ്ടായ സ്ഥലം അഥവ കടലിന്റെ വയ്പ്പ് ആണ്‌ വൈപ്പിൻ എന്നും പുതിയതായി കടൽ വച്ചതാണ്‌ പുതു വൈപ്പ് എന്നും കാർന്നോമ്മരു പറയാറുണ്ട്.--[[ഉപയോക്താവ്:Sahridayan|Sahridayan]] 17:05, 13 ജൂലൈ 2009 (UTC) ലേഖനത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മുകളിലായി1343 ലെ പ്രളയത്തിൽ ദ്വീപുണ്ടായി എന്നു കാണുന്നു. പിന്നീട് ആദ്യത്തെ പാരഗ്രാഫിന്റെ ഏകദേശം മധ്യഭാഗത്തായി (1341ലെ പ്രളയത്തിൽ ഈ തുറമുഖത്തിന് ആഴം കുറഞ്ഞ് പോയി) എന്ന പരാമർശം കാണുന്നു. വ്യക്തമാക്കുമോ? 1vx6qjw16cdh3u4moash50xpwcrhuz0 4673486 4673485 2026-10-04T23:13:10Z Martinkottayam 84843 4673486 wikitext text/x-wiki {{WP_Kerala_Places}} "21 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ദ്വീപ് 1341-ലെ മഹാ പ്രളയത്തിനു ശേഷം രൂപീകൃതമായതാണെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു" പ്രളയമോ, ഭൂകമ്പമോ, അതോ സുനാമിയോ??? ഞാൻ ഭൂകമ്പം എന്നു പഴയ ഒരു വിജ്ഞാനകൈരളിയിൽ രണ്ടിടത്തു കണ്ടു. [[ഭൂകമ്പം#കേരളത്തിൽ|ഇവിടെ]] അങ്ങിനെ ചേർത്തു--[[User:Praveenp|പ്രവീൺ]]''':'''[[User talk:Praveenp|<font color="green" style="font-size: 70%">സംവാദം</font>]] 06:43, 4 ഒക്ടോബർ 2008 (UTC) :1342 എന്നു ചിലയിടങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്. പെരിയാറിലുണ്ടായ പ്രളയമാണെന്ന് മിക്കയിടങ്ങളിലും. നേരിട്ട് വിവരണം ആരും നൽകുന്നില്ല. എന്താണ്‌ ഉണ്ടായതെന്ന് അക്കാലത്തുണ്ടായിരുന്നവർക്ക് മനസ്സിലായിട്ടുണ്ടാവില്ലൊരുപക്ഷെ! --[[User:Challiyan|'''<span style="color:red">Challiovsky</span> ''']] [[User talk:Challiyan|^{<b>Talkies ♫♫} </b>]] 13:45, 11 ജൂലൈ 2009 (UTC) കടൽ വച്ചുണ്ടായ സ്ഥലം അഥവ കടലിന്റെ വയ്പ്പ് ആണ്‌ വൈപ്പിൻ എന്നും പുതിയതായി കടൽ വച്ചതാണ്‌ പുതു വൈപ്പ് എന്നും കാർന്നോമ്മരു പറയാറുണ്ട്.--[[ഉപയോക്താവ്:Sahridayan|Sahridayan]] 17:05, 13 ജൂലൈ 2009 (UTC) ലേഖനത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മുകളിലായി '''''ദ്വീപ് രൂപംകൊണ്ടത് 1343 ലെ പ്രളയത്തിലാണ്'''''. എന്നു കാണുന്നു. പിന്നീട് ആദ്യത്തെ പാരഗ്രാഫിന്റെ ഏകദേശം മധ്യഭാഗത്തായി (1341ലെ പ്രളയത്തിൽ ഈ തുറമുഖത്തിന് ആഴം കുറഞ്ഞ് പോയി) എന്ന പരാമർശവും കാണുന്നു. ഇത്തരം പരസ്പരവിരുദ്ധമായ എഴുത്തുകൾ ഒരു വിജ്ഞാനകോശത്തിൽ തീരുമാനം ആകാതെ കിടക്കാൻ പാടില്ല. ഏതാണ് ശരി? വ്യക്തമാക്കുമോ? [[ഉപയോക്താവ്:Martinkottayam|Martinkottayam]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Martinkottayam|സംവാദം]]) 23:13, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) p6ee81ojern99y52x7t60ahrkfd9z9g 0 56023 4673516 4575689 2026-10-05T06:27:06Z ~2026-53579-09 223801 /* അതിരുകൾ */ 4673516 wikitext text/x-wiki {{Infobox LSG/Wikidata}} {{prettyurl|Peringalam Gramapanchayath}} {{Notice |2015-ലെ തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പുനഃക്രമീകരണത്തോടെ ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് [[പാനൂർ നഗരസഭ|പാനൂർ നഗരസഭയുടെ]] ഭാഗമായി.}} [[കണ്ണൂർ (ജില്ല)|കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ]] [[തലശ്ശേരി (താലൂക്ക്‌)|തലശ്ശേരി താലൂക്കിലെ]] തലശ്ശേരി ബ്ലോക്കിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ് '''പെരിങ്ങളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''<ref name="Peringalam">[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/inner.asp?ID=1152&intId=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് -പെരിങ്ങളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]</ref>. 2006-ൽ [[പെരിങ്ങളം (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|പെരിങ്ങളം നിയോജകമണ്ഡലത്തിൽ]] ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്, അടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പുമുതൽ [[കൂത്തുപറമ്പ് (നിയമസഭാമണ്ഡലം)|കൂത്തുപറമ്പ് നിയോജകമണ്ഡലത്തിലാണ്‌]] ഉൾപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Cite web |url=http://www.kerala.gov.in/whatsnew/delimitation.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-11-01 |archive-date=2010-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125181159/http://kerala.gov.in/whatsnew/delimitation.pdf |url-status=dead }}</ref> == സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ == {| class="wikitable" |- ! വിസ്തീർണ്ണം(ച.കി.മി) ! വാർഡുകൾ ! ആകെ ജനസംഖ്യ ! ആകെ പുരുഷന്മാർ ! ആകെ സ്ത്രീകൾ ! ജനസാന്ദ്രത ! സ്ത്രീ പുരുഷ അനുപാതം ! ആകെ സാക്ഷരത ! സാക്ഷരരായ പുരുഷന്മാർ ! സാക്ഷരരായ സ്ത്രീകൾ ! |- | 10.65 | 13 | 17040 | 7897 | 9143 | 1600 | 1158 | 92.4 | 96.37 | 89.11 |} == ചരിത്രം == ഇവിടുത്തെ ഐതിഹ്യങ്ങൾ മുഖ്യമായും കനകമലയെ ചൂഴ്ന്നു നിൽക്കുന്നതാണ്. രാമായണ കഥ നടക്കുന്ന കാലത്ത് ശ്രീരാമഭക്തനായ കനകമുനി ഈ മലയിൽ വസിച്ചിരുന്നുവത്രെ. ലങ്കയിൽ നിന്നും സീതയെ വീണ്ടെടുത്തു അയോദ്ധ്യയിലേക്ക് പോകും വഴി ഇവിടം സന്ദർശിക്കാമെന്ന് രാമൻ വാക്കു കൊടുത്തതുപ്രകാരം മുനി കാത്തിരിക്കുകയും അത് നടക്കാത്തതിൽ നിരാശനായി സ്വീകരണത്തിനൊരുക്കിയ കനകമടക്കമുള്ള ദ്രവ്യങ്ങളും കമണ്ഡലവും ഇവിടെ തന്നെ കമഴ്ത്തിവെച്ചുവെന്നുമാണ് ഒരൈതീഹ്യം. ഇസ്ളാംമത പ്രബോധനത്തിന് വേണ്ടി അറേബ്യയിലെ കൂഫായിൽ നിന്നും അലിയൂൽകൂഫി എന്നാരു ദിവ്യൻ കടൽ കടന്ന് ഈ പ്രദേശത്ത് എത്തി. കനകമലയിലെ ചികിത്സിച്ചു ഭേദമാക്കുകയും അതിന്റെ ഉപകാര സ്മരണക്കായി രാവാരി മൂപ്പൻ തന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്ഥലം ആരാധനയ്ക്കായി ദാനമായി നൽകിയെന്നുമുള്ള വിശ്വാസം പരക്കെ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. പെരിങ്ങത്തൂർ പള്ളിയിൽ ഹിന്ദുക്കൾ അടക്കമുള്ളവർ ഉദ്ദേശസിദ്ധിക്ക് വേണ്ടി വിവിധതരം നേർച്ചകൾ നടത്തിവരുന്നത് ഈ പ്രദേശത്ത് നിലനിന്നുവരുന്ന മതസൌഹാർദ്ദത്തിന്റെ ഉത്തമ നിദർശനമാണ്. പെരിങ്ങളത്തെ മുക്കിൽ പീടികയിലുള്ള പാറപറമ്പിലും, കണ്ണംവെള്ളിയിലെ എകരത്ത് കണ്ടി, പാറമ്മൽ പറമ്പുകളിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിയ നന്നങ്ങാടികൾ (ഗുഹാശവകുടീരങ്ങൾ), മൺപാത്രങ്ങൾ എന്നിവ ശിലായുഗത്തെ സംബന്ധിച്ച അറിവു നൽകുന്നു. കടത്തനാടിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന ഇരുവഴി നാടിൽ (ഇരുവനാട്) പ്പെട്ടതായിരുന്നു പെരിങ്ങളം. പെരിങ്ങളത്തിന്റെ അധിപർ അക്കാലത്ത് നാരങ്ങോളി കുടുംബക്കാരായിരുന്നു. ഏറ്റവും പ്രബല ഭൂഉടമകളും രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയും അവർ തന്നെയായിരുന്നുവെന്ന് പഴശ്ശി രേഖകൾ സൂചന നൽകുന്നു. ഇംഗ്ളീഷുകാരും ഫ്രഞ്ചുകാരും തമ്മിൽ വാണിജ്യമേധാവിത്വത്തിന് വേണ്ടി നടന്ന മത്സരങ്ങൾ ഉയർന്ന കുന്നുകളും നദീമുഖങ്ങളും കൈവശം വെക്കുവാൻ വേണ്ടിയായിരുന്നു. പെരിങ്ങത്തൂർ കേന്ദ്രീകരിച്ച് കുരുമുളക് ശേഖരിക്കുവാൻ ഇംഗ്ളീഷുകാരും ഫ്രഞ്ചുകാരും പരസ്പരം മത്സരിച്ചു. 1752 കാലത്ത് മയ്യഴി പുഴയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലുള്ള പെരിങ്ങത്തൂരും കനകമലയും ഫ്രഞ്ചുകാർ കൈവശപ്പെടുത്തിയതായി പഴയ രേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പൂക്കോം-മേക്കുന്ന്-മോന്താൽ റോഡ് ടിപ്പുവിന്റെ പടയോട്ടകാലത്തിന് മുമ്പ് തന്നെ നിലവിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. പെരിങ്ങത്തൂർ പാലം വരുന്നതിന് വളരെ മുമ്പു തന്നെ ഇവിടം പ്രമുഖ വാണിജ്യകേന്ദ്രമായിരുന്നു. നിത്യേന ലോഡ് കണക്കിന് നെല്ലും മറ്റും ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്നിരുന്നു. പെരിയ യുദ്ധക്കളം എന്നർത്ഥം വരുന്ന പെരുംകളം ആണ് പെരിങ്ങളം ആയി മാറിയത്. പെരിങ്ങത്തൂരിലെ മൈതാനി മൊട്ട, മേപ്പാടി പറമ്പ്, കണ്ടം പുനം പറമ്പ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് പറമ്പ് കിളക്കുമ്പോഴും മറ്റും പഴയകാലത്തെ ഈയം കൊണ്ടുള്ള വെടിയുണ്ടകളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇപ്പോഴും കിട്ടാറുണ്ട്.ബ്രിട്ടീഷുകാർ പ്രാദേശികാധികാരികളുമായി നടത്തിയ അവസരവാദപരമായ കരാറുകളും അവർ ചുമത്തിയ ഭീമമായ ഭൂനികുതിയും ഈ പ്രദേശത്തെ ഫ്യൂഡൽ വ്യവസ്ഥിതിയുടെ അടിത്തറയ്ക്ക് ഇളക്കം തട്ടിച്ചു. ഇടത്തരം ജന്മിമാരിൽ പലർക്കും ഭൂമി നഷ്ടപ്പെട്ടത് നികുതിബാക്കിക്കും കാണത്തിനു വെച്ചും ചാർത്തികൊടുത്തുമാണ്. ആയിരം തേങ്ങക്ക് ഏഴര ഉറുപ്പിക വിലയും കർഷക തൊഴിലാളികൾക്ക് ദിവസക്കൂലി അരക്കാലുമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഭൂനികുതി ഏക്കറിന് 15-20 രൂപയായിരുന്നു. സാംസ്കാരിക വിദ്യാഭ്യാസ രംഗങ്ങളിൽ പെരിങ്ങളം സമ്പന്നമായ പാരമ്പര്യം നിലനിർത്തിയിരുന്നു. അണിയാരത്തെ കേളോത്ത് സ്ക്കൂൾ, കാടാങ്കുനി യു.പി.സ്ക്കൂൾ, പുല്ലൂക്കര കുന്നും മൊയിലോത്ത് സ്ക്കൂൾ, തയ്യുള്ളതിൽ മുസ്ളീം സ്ക്കൂൾ, കുളങ്ങരകണ്ടി സ്ക്കൂൾ എന്നിവ 20ാംനൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭ ദശയിൽ തന്നെ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയവയാണ്. കോൽക്കളി, രാജസൂയം, കളരിപയറ്റ്, പരിചമുട്ട് എന്നീ കലാരൂപങ്ങൾ പലയിടത്തും പരിശീലിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="lsg.kerala.gov.in">[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/LBWardDet.asp?ID=1152&intId=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് -പെരിങ്ങളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ വാർഡുകൾ]</ref> == ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ത് വാർഡുകൾ == ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡന്റ് എ.ഇ. നാസർ([[മുസ്ലീം ലീഗ്]]) ആണ്‌.<ref name="Peringalam"/>. പെരിങ്ങളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ 13 വാർഡുകളാണുള്ളത്.<ref name="lsg.kerala.gov.in"/> #കാട്ടിമുക്ക് #കണ്ണംവള്ളി #കാരപൊയിൽ #കൊച്ചിയങ്ങാടി #പുല്ലൂക്കര സൗത്ത് #പുല്ലൂക്കര സെന്റർ #പുല്ലൂക്കര നോർത്ത് #പെരിങ്ങത്തൂർ #കനകമല #അണിയാരം #അണിയാരം നോർത്ത് #കാടകുനി #പൂക്കോം === തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ === 2005- സെപ്റ്റംബർ 26-ന്‌ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അംഗങ്ങൾ<ref>http://www.nationmaster.com/encyclopedia/Local-Body-Election-in-Kerala{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.electionker.org/A125.pdf കേരള ഇലക്ഷൻ കമ്മീഷൻ -കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പ്രദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ - പേജ് 170-172]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ !വാർഡ്!!പോളിംഗ് !!വിജയി!!പാർട്ടി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മുഖ്യ എതിരാളി!!പാർട്ടി!!ലഭിച്ച വോട്ടുകൾ!!മറ്റുമത്സരാർഥികൾ!!പാർട്ടി|- |- |കാട്ടിമുക്ക്||703||കറുത്താന്റവിട നിസാർ||[[മുസ്ലീം ലീഗ്]]||412||സി.എച്ച്. സ്വാമിനാഥൻ||[[ജനതാദൾ(എസ്)]]||220||ചന്ദ്രോത്ത് പ്രദീപൻ||[[ബി.ജെ.പി.]] |- |കണ്ണംവള്ളി||715||പി.പി. വിജയൻ||[[സി.പി.ഐ(എം)]]||415||സന്തോഷ് കണ്ണംവള്ളി||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്(ഐ)]]||288||എരഞ്ഞിക്കുളങ്ങര പവിത്രൻ||[[ബി.ജെ.പി.]] |- |കാരപൊയിൽ||750||എ.ഇ. നാസർ||[[മുസ്ലീം ലീഗ്]]||414||വാതുക്കൽ പറമ്പത്ത് സലീം||[[ഡി.ഐ.സി(കെ)]]||256||വലിയപുരയിൽ പവിത്രൻ||[[ബി.ജെ.പി.]] |- |കൊച്ചിയങ്ങാടി||803||കെ.കുഞ്ഞിക്കണ്ണൻ||[[സി.പി.ഐ(എം)]]||378||പള്ളിക്കണ്ടി മുസ്തഫ||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്(ഐ)]]||350||കുന്നുമ്മൽ പൊയിൽ തങ്കരാജ്||[[ബി.ജെ.പി.]] |- |പുല്ലൂക്കര സൗത്ത്||911||അവയാട്ട് ശ്രീജ||[[സി.പി.ഐ(എം)]]||602||തട്ടാങ്കൂലോത്ത് താഴെകുനിയിൽ നസ||[[മുസ്ലീം ലീഗ്]]||263||വണ്ണാന്റവിട താര||[[ബി.ജെ.പി.]] |- |പുല്ലൂക്കര സെന്റർ||662||കോറോത്തുംകണ്ടി ഖദീശ||[[മുസ്ലീം ലീഗ്]]||364||എലിക്കൊത്തീന്റവിട ഉഷ||സ്വതന്ത്ര||239||മൂക്കോത്ത്കണ്ടിയിൽ ഇല്ലത്ത് സുമ||[[ബി.ജെ.പി.]] |- |പുല്ലൂക്കര നോർത്ത്||715||വലിയപുതുശ്ശേരിയിൽ ആരിഫ||[[ഡി.ഐ.സി(കെ)]]||375||പരിപ്പുമ്മൽ ശരീഫ||[[മുസ്ലീം ലീഗ്]]||321|| |- |പെരിങ്ങത്തൂർ||777||കെ.ടി.ഖാദർ||[[മുസ്ലീം ലീഗ്]]||586||എൻ.എം. സജിത്ത്||[[ജനതാദൾ(എസ്)]]||171|| |- |കനകമല||800||എം.പി.മഹേഷ്||[[ജനതാദൾ(എസ്)]]||489||വടക്കേ കാട്ടിൽ രാജൻ||[[ബി.ജെ.പി]]||133||മീത്തലേ വാഴേടത്ത് സിറാജ്||[[മുസ്ലീം ലീഗ്]]||132 |- |അണിയാരം||682||മേട്രൽ വൽസല||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്(ഐ)]]||400||തട്ടാന്റവിട പ്രഭാവതി||[[സി.പി.ഐ(എം)]]||270|| |- |അണിയാരം നോർത്ത്||505||ആർ. എം. അബ്ദുൾ റഹിമാൻ||[[സി.പി.ഐ(എം)]]||321||പി.രാഘവൻ||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്(ഐ)]]||162|| |- |കാടകുനി||657||മീര രാഘവൻ||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്(ഐ)]]||437||എം.കെ.ഷൈജ||[[ബി.ജെ.പി.]]||102||ടി.കെ. മഞ്ജുള||[[ജനതാദൾ(എസ്)]] |- |പൂക്കോം||744||നാമത്താന്റവിട ജയപ്രകാശൻ||[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|കോൺഗ്രസ്(ഐ)]]||369||പി. ഷാജി||[[സി.പി.ഐ(എം)]]||361||-||- |- |} == അതിരുകൾ == <ref>[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/detail.asp?ID=1152&intId=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് -പെരിങ്ങളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് - വിവരണം]</ref> *വടക്ക്: [[പാനൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|പാനൂർ]] *പടിഞ്ഞാറ്: [[പന്ന്യന്നൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|പന്ന്യന്നൂർ]],[[ചൊക്ലി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|ചൊക്ലി]] , *കിഴക്ക്: [[പെരിങ്ങളം പുഴ]], [[എടച്ചേരി (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|എടച്ചേരി]], [[തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|തൃപ്പങ്ങോട്ടൂർ]] *തെക്ക്: [[മയ്യഴിപ്പുഴ]], [[കരിയാട്‌ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)|കരിയാട്‌]] == ഇതും കാണുക == [[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബങ്ങൾ == <references/> {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വിഭാഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} {{Kannur-geo-stub}} gwfjpue1j5s2pzyxogzvzcsck8kiisv 0 59973 4673571 2328263 2026-10-05T11:12:16Z ~2026-53615-59 223809 4673571 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tanushree Dutta}} {{Infobox actor | name = തനുശ്രീ ദത്ത | image =Thanusree.jpg | imagesize = | bgcolour = | caption = തനുശ്രീ ദത്ത | birthdate = {{birth date and age|1984|3|19}} | location = [[ജാംഷെഡ്‌പൂർ]], [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]], [[ഇന്ത്യ]] | yearsactive = 2004-Present | homepage = }} '''തനുശ്രീ ദത്ത''' ({{IPA-hns|t̪ənuʃri}}) ഒരു [[ബോളിവുഡ്]] നടിയും മോഡലുമാണ്. 1984 മാർച്ച് 19-ന് ആണ് തനുശ്രീയുടെ ജനനം. 2004-ൽ, തന്റെ 20-ആം വയസ്സിൽ തനുശ്രീ [[ഫെമിന മിസ്സ് ഇന്ത്യ]] കിരീടമണിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. == ജീവചരിത്രം == [[ഝാർഖണ്ഡ്‌|ഝാർഖണ്ഡിലുള്ള]] (മുൻപത്തെ [[ബീഹാർ]]) [[ജാംഷെഡ്‌പൂർ]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് തനുശ്രീ ദത്ത ജനിച്ചതും വളർന്നതും. [[പൂനെ|പൂനെയിലുള്ള]] ബ്രിഹാൻ മഹാരാഷ്ട്ര കോളേജ് ഓഫ് കൊമ്മേർസിൽ തനുശ്രീ കൊമ്മേർസിൽ ബിരുദമെടുത്തു. തനുശ്രീ ഒരു ബംഗാളിയാണ്. തനുശ്രീ 2004-ലെ [[ഫെമിന മിസ്സ് ഇന്ത്യ]] വിജയിയായിരുന്നു. തുടർന്ന് ഇക്വഡോറിലുള്ള ക്യുയിറ്റോയിൽ നടന്ന മിസ്സ് യൂണിവേർസ് മത്സരത്തിൽ തനുശ്രീ പങ്കെടുക്കുകയും അവസാന പത്തിൽ എത്തുകയും ചെയ്തു. 2005-ൽ തനുശ്രീ [[ബോളിവുഡ്|ബോളിവുഡിൽ]] തുടക്കം കുറിച്ചു. ''ചോക്കളേറ്റ്'', ''ആഷിക് ബനായ ആപ്‌നേ'' എന്നീ രണ്ട് സിനിമകളിൾ തനുശ്രീ ഒന്നിച്ച് അഭിനയിച്ചു. ആദ്യം അഭിനയിച്ചത് ''ചോക്കളേറ്റ്'' എന്ന സിനിമയിലാണെങ്കിലും ആദ്യം പുറത്തിറങ്ങിയത് ''ആഷിക് ബനായ ആപ്‌നേ'' ആണ്. == അവലംബം == {{Reflist}} == പൂറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{imdb name|id=1890268|name=Tanushree Dutta}} [[വർഗ്ഗം:1984-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 19-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെമിന മിസ് ഇന്ത്യ ജേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:തെലുഗു ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] {{bio-stub|Tanushree Dutta}} gc9kme0c74odflcq0hziej1do1bezwn 0 77809 4673496 4629972 2026-10-05T01:07:48Z ~2026-53280-60 223795 /* */ 4673496 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Seleucid Empire}} {{Infobox Former Country |native_name =''Arche Seleukeia'' |conventional_long_name = സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം |common_name = സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം | |continent = ഏഷ്യ |region = [[മദ്ധ്യപൂർവേഷ്യ]], മദ്ധ്യേഷ്യ |era = Hellenistic |government_type = ഏകാധിപത്യം |status = സാമ്രാജ്യം |status_text = [[Diadochi]] Kingdom | |year_start = ബി.സി.ഇ. 312 |date_event1 = ബി.സി.ഇ. 64 |year_end = ബി.സി.ഇ. 63 |event_start = |event1 = [[Antioch]] captured by [[Pompey]] |event_end = Last king overruled;<br />Syria made [[Syria (Roman province)|Roman province]] | |<!--- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 ---> |p1 = Macedon |flag_p1 = Alexander the Great's Empire |image_p1 = |p2 = അക്കാമെനിഡ് സാമ്രാജ്യം |flag_p2 = Map of the Achaemenid Empire.jpg |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = Roman Empire |flag_s1 = REmpire-Syria.png |image_s1 = |s2 = Arsacid Empire |flag_s2 = Imperio_Parto.png |image_s2 = |s3 = Greco-Bactrian Kingdom |flag_s3 = Greco-BactrianKingdomMap.jpg |image_s3 = [[പ്രമാണം:Greco-BactrianKingdomMap.jpg|30px|Parthian Empire]] |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = | |stat_year1 = 301 BC<ref name=size>{{cite journal|journal=Social Science History |title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D. |first=[[Rein Taagepera|Rein]] |last=[[Rein Taagepera|Taagepera]] |volume=3 |issue=3/4 |year=1979 |pages=121 |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0145-5532%281979%293%3A3%2F4%3C115%3ASADOEG%3E2.0.CO%3B2-H |doi=10.2307/1170959}}</ref> |stat_area1 = 3000000 |stat_year2 = 240 BC<ref name=size/> |stat_area2 = 2600000 |stat_year3 = 175 BC<ref name=size/> |stat_area3 = 800000 |stat_year4 = 100 BC <ref name=size/> |stat_area4 = 100000 | |image_map = Diadochen1.png |image_map_caption = Territories of the Seleucid Empire (in yellow). | |capital = [[Seleucia on the Tigris]]<small><br />(305 BC-240 BC)</small><br />[[Antioch]]<small><br />(240 BC-64 BC)</small><br /> |common_languages = [[Greek language|Greek]]<br /> |religion = [[Ancient Greek religion]]<br /> | |leader1 = Seleucus I Nicator |leader2 = Philip II Philoromaeus |year_leader1 = 305 BC-281 BC |year_leader2 = 65 BC-63 BC |title_leader = [[Monarch|King]] }} [[അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടറുടെ]] സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി നിലവിൽ വന്ന ഒരു സാമ്രാജ്യമാണ്‌ '''സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം''' (കാലഘട്ടം: ബി.സി.ഇ. 312 – 63). അലക്സാണ്ടറുടെ ഒരു സൈനികനും അലക്സാണ്ടറുടെ മരണശേഷം [[ബാബിലോൺ|ബാബിലോണിന്റെ]] സത്രപ് ആയി നിയമിക്കപ്പെട്ട [[സെല്യൂക്കസ്]] ആണ്‌ ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതാപകാലത്ത് മദ്ധ്യ അനറ്റോളിയ, ലെവന്റ്, മെസപ്പൊട്ടാമിയ, പേർഷ്യ, ഇന്നത്തെ തുർക്ക്മെനിസ്താൻ, പാമിർ, പാകിസ്താന്റെ ഭാഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ ഇതിന്റെ അധീനതയിലായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ ഇറാഖിലെ [[ബാഗ്ദാദ്|ബാഗ്ദാദിന്]] തെക്ക് [[ടൈഗ്രീസ് നദി|ടൈഗ്രീസ് നദിയുടെ]] പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തുള്ള സെല്യൂക്ക്യയും ഇന്നത്തെ സിറിയയിലെ അന്ത്യോക്ക്യയും ആണ് ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനനഗരങ്ങൾ. == സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയം == === സെല്യൂക്കസ് === {{main|സെല്യൂക്കസ് നിക്കേറ്റർ}} [[പ്രമാണം:Seleuco I Nicatore.JPG|left|thumb|സെല്യൂക്കസ് നിക്കേറ്റർ]] അലക്സാണ്ടറുടെ കീഴിലെ ഒരു സേനാനായകനായിരുന്ന സെല്യൂക്കസ്, അലക്സാണ്ടറുടെ മരണശേഷം, ബി.സി.ഇ. 321-ലെ [[ട്രിപാരഡൈസസ് വിഭജനം|ട്രിപാരഡൈസസ് വിഭജനപ്രകാരം]] [[ബാബിലോൺ|ബാബിലോണിന്റെ]] സത്രപ് ആയി സെല്യൂക്കസ് നിയമിതനായി. തുടർന്ന് ഏഷ്യാമൈനറിലെ സത്രപ് ആയിരുന്ന [[ആന്റിഗണസ്|ആന്റിഗണസിന്റെ]] ഭീഷണി മൂലം സെല്യൂക്കസിന് ഈജിപ്തിലേക്ക് പലായനം ചെയ്യേണ്ടി വന്നെങ്കിലും ബി.സി.ഇ. 312-ൽ ഈജിപ്തിലെ ടോളമിയുടെ സഹായത്തോടെ ബാബിലോണിൽ തിരിച്ചെത്തി അധികാരം സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് പേർഷ്യ, മീഡിയ തുടങ്ങിയ സത്രപികളെല്ലാം പിടിച്ചെടുത്ത് സാമ്രാജ്യത്തിന് അടിത്തറ പാകി. തുടർന്ന് തന്നെ തന്റെ മാസിഡോണിയൻ പ്രതിയോഗികളെ തോല്പ്പിച്ച് സെല്യൂക്കസ്, ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയിലും അധികാരമുറപ്പിച്ചു. പൗരസ്ത്യദേശത്ത് സെല്യൂക്കസ് തന്റെ അധികാരം പിടീമുറൂക്കുന്നതിനിടയിൽ ഈജിപ്തിലെ ടോളമസും, അനറ്റോളീയയിലെ ആന്റിഗണസും പടിഞ്ഞാറു നിന്ന് ഭീഷണീയുയർത്തിയതിനാൽ സെല്യൂക്കസിന്‌ പടീഞ്ഞാറോട്ട് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കേണ്ടതായി വന്നു. അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യയിലെ [[ചന്ദ്രഗുപ്തമൗര്യൻ|ചന്ദ്രഗുപ്തമൗര്യനുമായി]] ഒരു ഉടമ്പടിയിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടി വന്നു. ബി.സി.ഇ. 303-ലെ ഈ സന്ധിയനുസരിച്ച് 500 ആനകൾക്ക് പകരമായി [[ഗാന്ധാരം]], [[പാരോപനിസഡെ]] (ഇന്നത്തെ കാബൂൾ മേഖല), [[അറാകോസിയ]] (ഇന്നത്തെ [[കന്ദഹാർ]] മേഖല), [[ഗെദ്രോസിയ]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ ( [[ഏറിയ|ഏറിയയും]] - ഇന്നത്തെ ഹെറാത്ത് പ്രദേശം - ഈ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നതായും പറയപ്പെടുന്നു.) ചന്ദ്രഗുപ്തന്‌ അടിയറ വെക്കെണ്ടിവന്നു<ref name=afghans8>{{cite book |last=Voglesang|first= Willem|authorlink= |coauthors= |title=The Afghans|year=2002 |publisher=Willey-Blackwell, John Willey & SOns, Ltd, UK.|location=LONDON|isbn=978-1-4051-8243-0|chapter= 8 - The Greeks|pages=[https://archive.org/details/afghans0000will/page/124 124]-129|url=https://archive.org/details/afghans0000will}}</ref>‌. ബി.സി.ഇ. 301-ലെ [[ഇപ്ലസ് യുദ്ധം|ഇപ്സസ് യുദ്ധത്തിൽ]] ആന്റിഗണസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയ സെല്യൂക്കസ്, വീണ്ടും കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തെ ഗ്രീക്ക് മാസിഡോണിയൻ കോളനിവൽക്കരണശ്രമങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തി. കിഴക്ക്, സെല്യൂക്കസിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രം [[ബാക്ട്രിയ|ബാക്ട്രിയയും]], [[മെസപ്പൊട്ടാമിയ|മെസപ്പൊട്ടാമിയയിൽ]] നിന്ന് ബാക്ട്രിയയിലേക്കുള്ള പാതയിലെ നഗരങ്ങളുമായിരുന്നു. സെല്യൂക്കസിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ അവസാനസമയങ്ങളിൽ, അതായത് ബി.സി.ഇ. 281-261 കാലത്ത്, പുത്രനായിരുന്ന [[അന്തിയോക്കസ്]] ആയിരുന്നു കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളിലെ പ്രതിനിധി. [[അക്കാമെനിഡ് സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യൻ അക്കാമെനിഡ്]] സത്രപരപ്പോലെ അന്തിയോക്കസും ബാക്ട്രിയയിലായിരിക്കണം വസിച്സിരുന്നത്<ref name=afghans8/>. === നഗരങ്ങളുടെ സ്ഥാപനം === തങ്ങളുടെ ഭരണകാലത്ത് സെല്യൂക്കസും പിൻ‌ഗാമികളും തങ്ങളുടെ ഭരണമേഖലയിൽ സ്ഥാപിക്കുകയും പുനസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുകയും അവക്കെല്ലാം, അലക്സാണ്ട്രിയ, സെല്യൂക്യ, അപാമിയ, അന്ത്യോക്യ എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾ നൽകുകയും ചെയ്തു. ബാക്ട്രിയയിലേയും മാർഗിയാനയിലേയും നഗരങ്ങൾ, മുൻപ് അക്കാമെനിഡ് കാലത്തെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെ വിസ്തൃതി പ്രാപിച്ചു. മാർഗിയാനയിലെ നഗരത്തിന് അലക്സാണ്ട്രിയ എന്നായിരുന്നു പേര്<ref name=afghans8/> ബാക്ട്രിയയിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമുള്ള ഗ്രീക്കുകാരുടെ കൈയേറ്റവും, നഗരവൽക്കരണവും, സ്ഥിരതാമസവും, ചുറ്റുപാടുമുള്ള മേഖലയിലെ [[സിഥിയർ|സിഥിയൻ]] നാടോടിവർഗ്ഗക്കാർക്കിടയിൽ എതിർപ്പിന് കാരണമായി. ബി.സി.ഇ. 290-ൽ വടക്കു നിന്നുള്ള ചില സിഥിയൻ വർഗ്ഗക്കാർ മാർഗിയാനയിലേയും ഏറിയയിലേയും നഗരങ്ങൾ ആക്രമിച്ചു നശിപ്പിച്ചു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് ഇവരെ തുരത്തിയോടിച്ചെങ്കിലും ഇവരിൽ നിന്നുള്ള ഈ ഭീഷണി നിലനിന്നതിനാൽ പ്രധാനപ്പെട്ട കാർഷികകേന്ദ്രങ്ങൾക്കു ചുറ്റും വൻ മതിലുകൾ പണിയുന്ന രീതി, ഇതോടെ ഗ്രീക്കുകാർ ആരംഭിച്ചു. ഇത്തരത്തിൽ [[മാർവ് മരുപ്പച്ച|മാർവ് മരുപ്പച്ചക്ക്]] ചുറ്റുമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മതിലിന് 250 കിലോമീറ്റർ നീളമുണ്ടായിരുന്നു. ഈ മതിലിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ മരുപ്പച്ചയുടെ വടക്ക് ഭാഗത്തു നിന്നും കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. അതുപോലെ [[ബാൾഖ് മരുപ്പച്ച|ബാൾഖ് മരുപ്പച്ചക്ക്]] ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്ന മതിലിന് 65 കിലോമീറ്ററും നീളമുണ്ടായിരുന്നു. == അവലംബം == {{reflist}} {{hist-stub}} {{Empires}} [[വർഗ്ഗം:സാമ്രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം]] {{Iraq topics |autocollapse}} m7o6lywpncnvq7klycqc3ftuv0ufrtd 4673497 4673496 2026-10-05T01:10:02Z ~2026-53280-60 223795 /* */ 4673497 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Seleucid Empire}} {{Infobox Former Country |native_name =''Arche Seleukeia'' |conventional_long_name = സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം |common_name = സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം | |continent = ഏഷ്യ |region = [[മദ്ധ്യപൂർവേഷ്യ]], മദ്ധ്യേഷ്യ |era = Hellenistic |government_type = ഏകാധിപത്യം |status = സാമ്രാജ്യം |status_text = [[Diadochi]] Kingdom | |year_start = ബി.സി.ഇ. 312 |date_event1 = ബി.സി.ഇ. 64 |year_end = ബി.സി.ഇ. 63 |event_start = |event1 = [[Antioch]] captured by [[Pompey]] |event_end = Last king overruled;<br />Syria made [[Syria (Roman province)|Roman province]] | |<!--- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 ---> |p1 = Macedon |flag_p1 = Alexander the Great's Empire |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = Roman Empire |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Arsacid Empire |flag_s2 = Imperio_Parto.png |image_s2 = |s3 = Greco-Bactrian Kingdom |flag_s3 = Greco-BactrianKingdomMap.jpg |image_s3 = [[പ്രമാണം:Greco-BactrianKingdomMap.jpg|30px|Parthian Empire]] |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = | |stat_year1 = 301 BC<ref name=size>{{cite journal|journal=Social Science History |title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D. |first=[[Rein Taagepera|Rein]] |last=[[Rein Taagepera|Taagepera]] |volume=3 |issue=3/4 |year=1979 |pages=121 |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0145-5532%281979%293%3A3%2F4%3C115%3ASADOEG%3E2.0.CO%3B2-H |doi=10.2307/1170959}}</ref> |stat_area1 = 3000000 |stat_year2 = 240 BC<ref name=size/> |stat_area2 = 2600000 |stat_year3 = 175 BC<ref name=size/> |stat_area3 = 800000 |stat_year4 = 100 BC <ref name=size/> |stat_area4 = 100000 | |image_map = Diadochen1.png |image_map_caption = Territories of the Seleucid Empire (in yellow). | |capital = [[Seleucia on the Tigris]]<small><br />(305 BC-240 BC)</small><br />[[Antioch]]<small><br />(240 BC-64 BC)</small><br /> |common_languages = [[Greek language|Greek]]<br /> |religion = [[Ancient Greek religion]]<br /> | |leader1 = Seleucus I Nicator |leader2 = Philip II Philoromaeus |year_leader1 = 305 BC-281 BC |year_leader2 = 65 BC-63 BC |title_leader = [[Monarch|King]] }} [[അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടറുടെ]] സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി നിലവിൽ വന്ന ഒരു സാമ്രാജ്യമാണ്‌ '''സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം''' (കാലഘട്ടം: ബി.സി.ഇ. 312 – 63). അലക്സാണ്ടറുടെ ഒരു സൈനികനും അലക്സാണ്ടറുടെ മരണശേഷം [[ബാബിലോൺ|ബാബിലോണിന്റെ]] സത്രപ് ആയി നിയമിക്കപ്പെട്ട [[സെല്യൂക്കസ്]] ആണ്‌ ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതാപകാലത്ത് മദ്ധ്യ അനറ്റോളിയ, ലെവന്റ്, മെസപ്പൊട്ടാമിയ, പേർഷ്യ, ഇന്നത്തെ തുർക്ക്മെനിസ്താൻ, പാമിർ, പാകിസ്താന്റെ ഭാഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ ഇതിന്റെ അധീനതയിലായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ ഇറാഖിലെ [[ബാഗ്ദാദ്|ബാഗ്ദാദിന്]] തെക്ക് [[ടൈഗ്രീസ് നദി|ടൈഗ്രീസ് നദിയുടെ]] പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തുള്ള സെല്യൂക്ക്യയും ഇന്നത്തെ സിറിയയിലെ അന്ത്യോക്ക്യയും ആണ് ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനനഗരങ്ങൾ. == സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയം == === സെല്യൂക്കസ് === {{main|സെല്യൂക്കസ് നിക്കേറ്റർ}} [[പ്രമാണം:Seleuco I Nicatore.JPG|left|thumb|സെല്യൂക്കസ് നിക്കേറ്റർ]] അലക്സാണ്ടറുടെ കീഴിലെ ഒരു സേനാനായകനായിരുന്ന സെല്യൂക്കസ്, അലക്സാണ്ടറുടെ മരണശേഷം, ബി.സി.ഇ. 321-ലെ [[ട്രിപാരഡൈസസ് വിഭജനം|ട്രിപാരഡൈസസ് വിഭജനപ്രകാരം]] [[ബാബിലോൺ|ബാബിലോണിന്റെ]] സത്രപ് ആയി സെല്യൂക്കസ് നിയമിതനായി. തുടർന്ന് ഏഷ്യാമൈനറിലെ സത്രപ് ആയിരുന്ന [[ആന്റിഗണസ്|ആന്റിഗണസിന്റെ]] ഭീഷണി മൂലം സെല്യൂക്കസിന് ഈജിപ്തിലേക്ക് പലായനം ചെയ്യേണ്ടി വന്നെങ്കിലും ബി.സി.ഇ. 312-ൽ ഈജിപ്തിലെ ടോളമിയുടെ സഹായത്തോടെ ബാബിലോണിൽ തിരിച്ചെത്തി അധികാരം സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് പേർഷ്യ, മീഡിയ തുടങ്ങിയ സത്രപികളെല്ലാം പിടിച്ചെടുത്ത് സാമ്രാജ്യത്തിന് അടിത്തറ പാകി. തുടർന്ന് തന്നെ തന്റെ മാസിഡോണിയൻ പ്രതിയോഗികളെ തോല്പ്പിച്ച് സെല്യൂക്കസ്, ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയിലും അധികാരമുറപ്പിച്ചു. പൗരസ്ത്യദേശത്ത് സെല്യൂക്കസ് തന്റെ അധികാരം പിടീമുറൂക്കുന്നതിനിടയിൽ ഈജിപ്തിലെ ടോളമസും, അനറ്റോളീയയിലെ ആന്റിഗണസും പടിഞ്ഞാറു നിന്ന് ഭീഷണീയുയർത്തിയതിനാൽ സെല്യൂക്കസിന്‌ പടീഞ്ഞാറോട്ട് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കേണ്ടതായി വന്നു. അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യയിലെ [[ചന്ദ്രഗുപ്തമൗര്യൻ|ചന്ദ്രഗുപ്തമൗര്യനുമായി]] ഒരു ഉടമ്പടിയിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടി വന്നു. ബി.സി.ഇ. 303-ലെ ഈ സന്ധിയനുസരിച്ച് 500 ആനകൾക്ക് പകരമായി [[ഗാന്ധാരം]], [[പാരോപനിസഡെ]] (ഇന്നത്തെ കാബൂൾ മേഖല), [[അറാകോസിയ]] (ഇന്നത്തെ [[കന്ദഹാർ]] മേഖല), [[ഗെദ്രോസിയ]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ ( [[ഏറിയ|ഏറിയയും]] - ഇന്നത്തെ ഹെറാത്ത് പ്രദേശം - ഈ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നതായും പറയപ്പെടുന്നു.) ചന്ദ്രഗുപ്തന്‌ അടിയറ വെക്കെണ്ടിവന്നു<ref name=afghans8>{{cite book |last=Voglesang|first= Willem|authorlink= |coauthors= |title=The Afghans|year=2002 |publisher=Willey-Blackwell, John Willey & SOns, Ltd, UK.|location=LONDON|isbn=978-1-4051-8243-0|chapter= 8 - The Greeks|pages=[https://archive.org/details/afghans0000will/page/124 124]-129|url=https://archive.org/details/afghans0000will}}</ref>‌. ബി.സി.ഇ. 301-ലെ [[ഇപ്ലസ് യുദ്ധം|ഇപ്സസ് യുദ്ധത്തിൽ]] ആന്റിഗണസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയ സെല്യൂക്കസ്, വീണ്ടും കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തെ ഗ്രീക്ക് മാസിഡോണിയൻ കോളനിവൽക്കരണശ്രമങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തി. കിഴക്ക്, സെല്യൂക്കസിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രം [[ബാക്ട്രിയ|ബാക്ട്രിയയും]], [[മെസപ്പൊട്ടാമിയ|മെസപ്പൊട്ടാമിയയിൽ]] നിന്ന് ബാക്ട്രിയയിലേക്കുള്ള പാതയിലെ നഗരങ്ങളുമായിരുന്നു. സെല്യൂക്കസിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ അവസാനസമയങ്ങളിൽ, അതായത് ബി.സി.ഇ. 281-261 കാലത്ത്, പുത്രനായിരുന്ന [[അന്തിയോക്കസ്]] ആയിരുന്നു കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളിലെ പ്രതിനിധി. [[അക്കാമെനിഡ് സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യൻ അക്കാമെനിഡ്]] സത്രപരപ്പോലെ അന്തിയോക്കസും ബാക്ട്രിയയിലായിരിക്കണം വസിച്സിരുന്നത്<ref name=afghans8/>. === നഗരങ്ങളുടെ സ്ഥാപനം === തങ്ങളുടെ ഭരണകാലത്ത് സെല്യൂക്കസും പിൻ‌ഗാമികളും തങ്ങളുടെ ഭരണമേഖലയിൽ സ്ഥാപിക്കുകയും പുനസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുകയും അവക്കെല്ലാം, അലക്സാണ്ട്രിയ, സെല്യൂക്യ, അപാമിയ, അന്ത്യോക്യ എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾ നൽകുകയും ചെയ്തു. ബാക്ട്രിയയിലേയും മാർഗിയാനയിലേയും നഗരങ്ങൾ, മുൻപ് അക്കാമെനിഡ് കാലത്തെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെ വിസ്തൃതി പ്രാപിച്ചു. മാർഗിയാനയിലെ നഗരത്തിന് അലക്സാണ്ട്രിയ എന്നായിരുന്നു പേര്<ref name=afghans8/> ബാക്ട്രിയയിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമുള്ള ഗ്രീക്കുകാരുടെ കൈയേറ്റവും, നഗരവൽക്കരണവും, സ്ഥിരതാമസവും, ചുറ്റുപാടുമുള്ള മേഖലയിലെ [[സിഥിയർ|സിഥിയൻ]] നാടോടിവർഗ്ഗക്കാർക്കിടയിൽ എതിർപ്പിന് കാരണമായി. ബി.സി.ഇ. 290-ൽ വടക്കു നിന്നുള്ള ചില സിഥിയൻ വർഗ്ഗക്കാർ മാർഗിയാനയിലേയും ഏറിയയിലേയും നഗരങ്ങൾ ആക്രമിച്ചു നശിപ്പിച്ചു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് ഇവരെ തുരത്തിയോടിച്ചെങ്കിലും ഇവരിൽ നിന്നുള്ള ഈ ഭീഷണി നിലനിന്നതിനാൽ പ്രധാനപ്പെട്ട കാർഷികകേന്ദ്രങ്ങൾക്കു ചുറ്റും വൻ മതിലുകൾ പണിയുന്ന രീതി, ഇതോടെ ഗ്രീക്കുകാർ ആരംഭിച്ചു. ഇത്തരത്തിൽ [[മാർവ് മരുപ്പച്ച|മാർവ് മരുപ്പച്ചക്ക്]] ചുറ്റുമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മതിലിന് 250 കിലോമീറ്റർ നീളമുണ്ടായിരുന്നു. ഈ മതിലിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ മരുപ്പച്ചയുടെ വടക്ക് ഭാഗത്തു നിന്നും കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. അതുപോലെ [[ബാൾഖ് മരുപ്പച്ച|ബാൾഖ് മരുപ്പച്ചക്ക്]] ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്ന മതിലിന് 65 കിലോമീറ്ററും നീളമുണ്ടായിരുന്നു. == അവലംബം == {{reflist}} {{hist-stub}} {{Empires}} [[വർഗ്ഗം:സാമ്രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം]] {{Iraq topics |autocollapse}} mymd7smqgujlb1akvxuzgrfdfokqoi2 4673498 4673497 2026-10-05T01:16:55Z ~2026-53280-60 223795 /* */ 4673498 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Seleucid Empire}} {{Infobox Former Country |native_name =''Arche Seleukeia'' |conventional_long_name = സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം |common_name = സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം | |continent = ഏഷ്യ |region = [[മദ്ധ്യപൂർവേഷ്യ]], മദ്ധ്യേഷ്യ |era = Hellenistic |government_type = ഏകാധിപത്യം |status = സാമ്രാജ്യം |status_text = [[Diadochi]] Kingdom | |year_start = ബി.സി.ഇ. 312 |date_event1 = ബി.സി.ഇ. 64 |year_end = ബി.സി.ഇ. 63 |event_start = |event1 = [[Antioch]] captured by [[Pompey]] |event_end = Last king overruled;<br />Syria made [[Syria (Roman province)|Roman province]] | |<!--- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 ---> |p1 = Macedon |flag_p1 = Alexander the Great's Empire |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = Romanian Republic |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Arsacid Empire |flag_s2 = Imperio_Parto.png |image_s2 = |s3 = Greco-Bactrian Kingdom |flag_s3 = Greco-BactrianKingdomMap.jpg |image_s3 = [[പ്രമാണം:Greco-BactrianKingdomMap.jpg|30px|Parthian Empire]] |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = | |stat_year1 = 301 BC<ref name=size>{{cite journal|journal=Social Science History |title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D. |first=[[Rein Taagepera|Rein]] |last=[[Rein Taagepera|Taagepera]] |volume=3 |issue=3/4 |year=1979 |pages=121 |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0145-5532%281979%293%3A3%2F4%3C115%3ASADOEG%3E2.0.CO%3B2-H |doi=10.2307/1170959}}</ref> |stat_area1 = 3000000 |stat_year2 = 240 BC<ref name=size/> |stat_area2 = 2600000 |stat_year3 = 175 BC<ref name=size/> |stat_area3 = 800000 |stat_year4 = 100 BC <ref name=size/> |stat_area4 = 100000 | |image_map = Diadochen1.png |image_map_caption = Territories of the Seleucid Empire (in yellow). | |capital = [[Seleucia on the Tigris]]<small><br />(305 BC-240 BC)</small><br />[[Antioch]]<small><br />(240 BC-64 BC)</small><br /> |common_languages = [[Greek language|Greek]]<br /> |religion = [[Ancient Greek religion]]<br /> | |leader1 = Seleucus I Nicator |leader2 = Philip II Philoromaeus |year_leader1 = 305 BC-281 BC |year_leader2 = 65 BC-63 BC |title_leader = [[Monarch|King]] }} [[അലക്സാണ്ടർ|അലക്സാണ്ടറുടെ]] സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി നിലവിൽ വന്ന ഒരു സാമ്രാജ്യമാണ്‌ '''സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം''' (കാലഘട്ടം: ബി.സി.ഇ. 312 – 63). അലക്സാണ്ടറുടെ ഒരു സൈനികനും അലക്സാണ്ടറുടെ മരണശേഷം [[ബാബിലോൺ|ബാബിലോണിന്റെ]] സത്രപ് ആയി നിയമിക്കപ്പെട്ട [[സെല്യൂക്കസ്]] ആണ്‌ ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പ്രതാപകാലത്ത് മദ്ധ്യ അനറ്റോളിയ, ലെവന്റ്, മെസപ്പൊട്ടാമിയ, പേർഷ്യ, ഇന്നത്തെ തുർക്ക്മെനിസ്താൻ, പാമിർ, പാകിസ്താന്റെ ഭാഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ ഇതിന്റെ അധീനതയിലായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ ഇറാഖിലെ [[ബാഗ്ദാദ്|ബാഗ്ദാദിന്]] തെക്ക് [[ടൈഗ്രീസ് നദി|ടൈഗ്രീസ് നദിയുടെ]] പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തുള്ള സെല്യൂക്ക്യയും ഇന്നത്തെ സിറിയയിലെ അന്ത്യോക്ക്യയും ആണ് ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനനഗരങ്ങൾ. == സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയം == === സെല്യൂക്കസ് === {{main|സെല്യൂക്കസ് നിക്കേറ്റർ}} [[പ്രമാണം:Seleuco I Nicatore.JPG|left|thumb|സെല്യൂക്കസ് നിക്കേറ്റർ]] അലക്സാണ്ടറുടെ കീഴിലെ ഒരു സേനാനായകനായിരുന്ന സെല്യൂക്കസ്, അലക്സാണ്ടറുടെ മരണശേഷം, ബി.സി.ഇ. 321-ലെ [[ട്രിപാരഡൈസസ് വിഭജനം|ട്രിപാരഡൈസസ് വിഭജനപ്രകാരം]] [[ബാബിലോൺ|ബാബിലോണിന്റെ]] സത്രപ് ആയി സെല്യൂക്കസ് നിയമിതനായി. തുടർന്ന് ഏഷ്യാമൈനറിലെ സത്രപ് ആയിരുന്ന [[ആന്റിഗണസ്|ആന്റിഗണസിന്റെ]] ഭീഷണി മൂലം സെല്യൂക്കസിന് ഈജിപ്തിലേക്ക് പലായനം ചെയ്യേണ്ടി വന്നെങ്കിലും ബി.സി.ഇ. 312-ൽ ഈജിപ്തിലെ ടോളമിയുടെ സഹായത്തോടെ ബാബിലോണിൽ തിരിച്ചെത്തി അധികാരം സ്ഥാപിച്ചു. തുടർന്ന് പേർഷ്യ, മീഡിയ തുടങ്ങിയ സത്രപികളെല്ലാം പിടിച്ചെടുത്ത് സാമ്രാജ്യത്തിന് അടിത്തറ പാകി. തുടർന്ന് തന്നെ തന്റെ മാസിഡോണിയൻ പ്രതിയോഗികളെ തോല്പ്പിച്ച് സെല്യൂക്കസ്, ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയിലും അധികാരമുറപ്പിച്ചു. പൗരസ്ത്യദേശത്ത് സെല്യൂക്കസ് തന്റെ അധികാരം പിടീമുറൂക്കുന്നതിനിടയിൽ ഈജിപ്തിലെ ടോളമസും, അനറ്റോളീയയിലെ ആന്റിഗണസും പടിഞ്ഞാറു നിന്ന് ഭീഷണീയുയർത്തിയതിനാൽ സെല്യൂക്കസിന്‌ പടീഞ്ഞാറോട്ട് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കേണ്ടതായി വന്നു. അതുകൊണ്ട് ഇന്ത്യയിലെ [[ചന്ദ്രഗുപ്തമൗര്യൻ|ചന്ദ്രഗുപ്തമൗര്യനുമായി]] ഒരു ഉടമ്പടിയിൽ ഏർപ്പെടേണ്ടി വന്നു. ബി.സി.ഇ. 303-ലെ ഈ സന്ധിയനുസരിച്ച് 500 ആനകൾക്ക് പകരമായി [[ഗാന്ധാരം]], [[പാരോപനിസഡെ]] (ഇന്നത്തെ കാബൂൾ മേഖല), [[അറാകോസിയ]] (ഇന്നത്തെ [[കന്ദഹാർ]] മേഖല), [[ഗെദ്രോസിയ]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങൾ ( [[ഏറിയ|ഏറിയയും]] - ഇന്നത്തെ ഹെറാത്ത് പ്രദേശം - ഈ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നതായും പറയപ്പെടുന്നു.) ചന്ദ്രഗുപ്തന്‌ അടിയറ വെക്കെണ്ടിവന്നു<ref name=afghans8>{{cite book |last=Voglesang|first= Willem|authorlink= |coauthors= |title=The Afghans|year=2002 |publisher=Willey-Blackwell, John Willey & SOns, Ltd, UK.|location=LONDON|isbn=978-1-4051-8243-0|chapter= 8 - The Greeks|pages=[https://archive.org/details/afghans0000will/page/124 124]-129|url=https://archive.org/details/afghans0000will}}</ref>‌. ബി.സി.ഇ. 301-ലെ [[ഇപ്ലസ് യുദ്ധം|ഇപ്സസ് യുദ്ധത്തിൽ]] ആന്റിഗണസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയ സെല്യൂക്കസ്, വീണ്ടും കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തെ ഗ്രീക്ക് മാസിഡോണിയൻ കോളനിവൽക്കരണശ്രമങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തി. കിഴക്ക്, സെല്യൂക്കസിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രം [[ബാക്ട്രിയ|ബാക്ട്രിയയും]], [[മെസപ്പൊട്ടാമിയ|മെസപ്പൊട്ടാമിയയിൽ]] നിന്ന് ബാക്ട്രിയയിലേക്കുള്ള പാതയിലെ നഗരങ്ങളുമായിരുന്നു. സെല്യൂക്കസിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ അവസാനസമയങ്ങളിൽ, അതായത് ബി.സി.ഇ. 281-261 കാലത്ത്, പുത്രനായിരുന്ന [[അന്തിയോക്കസ്]] ആയിരുന്നു കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളിലെ പ്രതിനിധി. [[അക്കാമെനിഡ് സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യൻ അക്കാമെനിഡ്]] സത്രപരപ്പോലെ അന്തിയോക്കസും ബാക്ട്രിയയിലായിരിക്കണം വസിച്സിരുന്നത്<ref name=afghans8/>. === നഗരങ്ങളുടെ സ്ഥാപനം === തങ്ങളുടെ ഭരണകാലത്ത് സെല്യൂക്കസും പിൻ‌ഗാമികളും തങ്ങളുടെ ഭരണമേഖലയിൽ സ്ഥാപിക്കുകയും പുനസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുകയും അവക്കെല്ലാം, അലക്സാണ്ട്രിയ, സെല്യൂക്യ, അപാമിയ, അന്ത്യോക്യ എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾ നൽകുകയും ചെയ്തു. ബാക്ട്രിയയിലേയും മാർഗിയാനയിലേയും നഗരങ്ങൾ, മുൻപ് അക്കാമെനിഡ് കാലത്തെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെ വിസ്തൃതി പ്രാപിച്ചു. മാർഗിയാനയിലെ നഗരത്തിന് അലക്സാണ്ട്രിയ എന്നായിരുന്നു പേര്<ref name=afghans8/> ബാക്ട്രിയയിലും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലുമുള്ള ഗ്രീക്കുകാരുടെ കൈയേറ്റവും, നഗരവൽക്കരണവും, സ്ഥിരതാമസവും, ചുറ്റുപാടുമുള്ള മേഖലയിലെ [[സിഥിയർ|സിഥിയൻ]] നാടോടിവർഗ്ഗക്കാർക്കിടയിൽ എതിർപ്പിന് കാരണമായി. ബി.സി.ഇ. 290-ൽ വടക്കു നിന്നുള്ള ചില സിഥിയൻ വർഗ്ഗക്കാർ മാർഗിയാനയിലേയും ഏറിയയിലേയും നഗരങ്ങൾ ആക്രമിച്ചു നശിപ്പിച്ചു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് ഇവരെ തുരത്തിയോടിച്ചെങ്കിലും ഇവരിൽ നിന്നുള്ള ഈ ഭീഷണി നിലനിന്നതിനാൽ പ്രധാനപ്പെട്ട കാർഷികകേന്ദ്രങ്ങൾക്കു ചുറ്റും വൻ മതിലുകൾ പണിയുന്ന രീതി, ഇതോടെ ഗ്രീക്കുകാർ ആരംഭിച്ചു. ഇത്തരത്തിൽ [[മാർവ് മരുപ്പച്ച|മാർവ് മരുപ്പച്ചക്ക്]] ചുറ്റുമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മതിലിന് 250 കിലോമീറ്റർ നീളമുണ്ടായിരുന്നു. ഈ മതിലിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ മരുപ്പച്ചയുടെ വടക്ക് ഭാഗത്തു നിന്നും കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. അതുപോലെ [[ബാൾഖ് മരുപ്പച്ച|ബാൾഖ് മരുപ്പച്ചക്ക്]] ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്ന മതിലിന് 65 കിലോമീറ്ററും നീളമുണ്ടായിരുന്നു. == അവലംബം == {{reflist}} {{hist-stub}} {{Empires}} [[വർഗ്ഗം:സാമ്രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം]] {{Iraq topics |autocollapse}} moh8inopbhlpd55n6rs4uz8a174r2re 0 79352 4673424 4097950 2026-10-04T16:13:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673424 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Newspaper}} വാർത്തകളും വിവരങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു അച്ചടി മാധ്യമത്തെയാണ് സാധാരണയായി '''ദിനപത്രം''' അഥവാ '''വർത്തമാനപ്പത്രം''' എന്ന് പറയുന്നത്. [[രാഷ്ട്രീയം]], [[കല]], [[സംസ്കാരം]], [[സമൂഹം]], [[വാണിജ്യം]], [[വ്യാപാരം]], [[കായികവിനോദം|കായികം]] തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ വാർത്തകളാണ് ഒരു പത്രത്തിൽ സാധാരണഗതിയിൽ ഉണ്ടാവുക. [[പരസ്യം]], [[കാർട്ടൂൺ]], [[കാലാവസ്ഥ]] തുടങ്ങിയവ വർത്തമാനപ്പത്രങ്ങളിലെ മറ്റ് ചില ഇനങ്ങളാണ്.<ref name="ADailyMiracle">{{Cite web|url=http://www.nieworld.com/cc/NewspaperADailyMiracle.pdf|title=A Daily Miracle: A student guide to journalism and the newspaper business(2007)|publisher=A Daily Miracle|access-date=2019-12-31|archive-date=2011-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515050142/http://www.nieworld.com/cc/NewspaperADailyMiracle.pdf|url-status=dead}}</ref>. ==ചരിത്രം== [[Image:Relation Aller Fuernemmen und gedenckwuerdigen Historien (1609).jpg|thumb|right|200px|Title page of the ''Relation'' from 1605]] വർത്തമാന പത്രം ആദ്യം പിറന്നത് 402 കൊല്ലം മുമ്പ്, 1605 ജൂലൈയിൽ [[ജർമ്മൻ|ജർമ്മനിയിലെ]] [[ജോഹാൻ കരോലസ്]] എന്ന വ്യക്തി അച്ചടിച്ചിറക്കിയ '''റിലേഷൻസ്''' ആണ് ആദ്യത്തെ അച്ചടി വർത്തമാനപ്പത്രം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. 1609 ലാണ് ആദ്യത്തെ പത്രം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതെന്നായിരുന്നു ഇതുവരെയുണ്ടായിരുന്ന വിശ്വാസം. [[ ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലെ]] [[സ്ട്രാസ്ബർഗ്]] നഗരത്തിലെ പുരാരേഖകളിൽ നിന്നാണ് റിലേഷൻസ് പത്രത്തിന്റെ ജനന സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കണ്ടെത്തിയത്. പത്രത്തിന്റെ തുടക്കത്തെക്കുറിച്ചും പത്രത്തിന്റെ പകർപ്പവകാശത്തെക്കുറിച്ചും കരോലോസ് എഴുതിയ കത്തും രേഖകളും മറ്റും ഇക്കൂട്ടത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. 1604ൽ ഒരു പ്രിന്ററുടെ വിധവയിൽ നിന്നാണ് കരോലസ് അച്ചടി പ്രസ് വാങ്ങിയതെന്ന് കണ്ടെടുത്ത രേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. 1605 മുതൽ റിലേഷൻസ് എന്നപ്പേരിൽ പത്രം അച്ചടിച്ചു തുടങ്ങി.ആദ്യകാലത്ത് കൈകൊണ്ടെഴുതി വിൽക്കുന്ന കടലാസുകളായിരുന്നു പത്രങ്ങൾ. ധനികരായ ചില വരിക്കാർക്ക് മാത്രമാണ് അക്കാലത്ത് പത്രങ്ങൾ വാങ്ങിയിരുന്നത്. അച്ചുകൂടങ്ങളുടെ കണ്ടുപിടത്തോടുക്കൂടി കുറഞ്ഞ വിലയ്ക്ക് കൂടുതൽ പേർക്ക് പത്രം നൽകാൻ കഴിഞ്ഞു. കേരളത്തിൽ ആദ്യത്തെ ദിനപത്രമായ [[രാജ്യസമാചാരം]] പുറത്തിറങ്ങിയതും ഒരു ജൂലൈയിൽ ആയിരുന്നു. ജർമ്മൻകാരനായ [[ഹെർമൻ ഗുണ്ടർട്ട്|ഹെർമൻ ഗുണ്ടർട്ടായിരുന്നു]] [[രാജ്യസമാചാരം]] പുറത്തിറക്കിയത്. <ref name="webdunia.com">{{Cite web|url=http://malayalam.webdunia.com/current-affairs-in-malayalam/%E0%B4%B5%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%A8-%E0%B4%AA%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%8D-402-%E0%B4%B5%E0%B4%AF%E0%B4%B8%E0%B5%8D%E0%B4%B8%E0%B5%8D-107052300074_1.htm|title=വർത്തമാന പത്രത്തിന് 402 വയസ്സ് |publisher=Webdunia}}</ref>. ==ഇതും കാണുക== [[:en:History of newspaper publishing|ദിനപത്രങ്ങളുടെ ചരിത്രം]] == അവലംബം == {{Reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== * [http://ksrtcblog.com/malayalam/kerala-newspapers-daily001/ കേരളത്തിലെ പത്രങ്ങളുടെ ചരിത്രം] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Newspaper-stub|Newspaper}} [[വർഗ്ഗം:മാദ്ധ്യമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്രങ്ങൾ| ]] 95bgpzqp08b4hidtmiuecdmu68933as 0 94307 4673470 4645261 2026-10-04T21:04:29Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673470 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Swimming (sport)}} {{ infobox sport | name = Swimming </br> നീന്തൽ | image = 11th FINA World Championships.JPG | imagesize = 220px | caption = | union = [[International Swimming Federation|Fédération Internationale de Natation (FINA)]] | nickname = | first = | registered = | clubs = | contact = | team = | mgender = | category = അക്വാറ്റിക്സ് | ball = | olympic = [[Swimming at the Summer Olympics|Since 1896]] }} [[നീന്തൽ]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള കായിക വിനോദങ്ങളെ മൊത്തമായി '''നീന്തൽ മത്സരങ്ങൾ''' എന്ന വിഭാ‍ഗത്തിൽപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്. വെള്ളത്തിൽ നീന്തി ഒരു പ്രത്യേകസമയത്തിനുള്ളിലോ, ഏറ്റവും വേഗത്തിലോ എത്തി ജയിക്കുന്ന രീതിയിലുള്ള മത്സരങ്ങളാണ് നീന്തൽ മത്സരങ്ങളിൽ ഉള്ളത്. പല തരത്തിൽ നീന്തുന്ന രീതികൾ നിലവിലുണ്ട്. പക്ഷേ, ഒരു പ്രത്യേക നീന്തൽ മത്സരത്തിൽ എല്ലാവരും ഒരേ രീതിയിൽ തന്നെ നീന്തണമെന്നതാണ് പൊതുവെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതും നടന്നുവരുന്നതുമായ രീതി. നീന്തൽ മത്സരങ്ങൾ 1896 മുതൽ [[Olympic Games|ഒളിമ്പിക്സ്]] മത്സരങ്ങളുടെ ഭാ‍ഗമാണ്. ഇതിന്റെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സ്ഥാപനം [[International Swimming Federation| അന്താരാഷ്ട്ര നീന്തൽ ഫെഡറേഷൻ (FINA)]] ആണ്. നീന്തൽ മത്സരങ്ങൾ ഒരു വ്യായാമമായിട്ടും കണക്കാക്കുന്നു. ==തരങ്ങൾ== നീന്തൽ മത്സരങ്ങളിലെ പ്രധാന തരങ്ങൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്. * [[ബാൿസ്ട്രോക്ക്]] * [[ബ്രെസ്റ്റ് സ്ട്രോക്ക്]] * [[ബട്ടർഫ്ലൈ സ്ട്രോക്ക്]] * [[ഫ്രീസ്റ്റൈൽ സ്വിമ്മിംഗ്]] * [[ഇൻ‌ഡിവിഡ്വൽ മെഡ്ലെ]] * [[Synchronized swimming|സിങ്ക്രോണൈസ്ഡ് സ്വിമ്മിംങ്]] * [[Medley relay|മെഡ്‌ലെ റിലേ]] == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.yswim.org YMCA Competitive Swimming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317145052/http://www.yswim.org/ |date=2010-03-17 }} * [https://web.archive.org/web/20080705053452/http://www.pkwy.org/ Parkway Swim Club] * [http://www.1vigor.com/article/swimming-basics/index.html Swim Articles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921105052/http://www.1vigor.com/article/swimming-basics/index.html |date=2009-09-21 }} {{Summer Olympic sports}} [[Category:സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സ് കായികയിനങ്ങൾ]] [[Category:വെള്ളത്തിലുള്ള കായികവിനോദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നീന്തൽ മത്സരങ്ങൾ]] sjjgde2exhnwu8mg3xupu521guydstx 0 107528 4673471 4659271 2026-10-04T21:05:29Z Fab Feb 186981 /* റോഡ് */ 4673471 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ulikkal}} {{For|ഇതേ പേരിലുള്ള ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്|ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്}} {{Infobox settlement | name = ഉളിക്കൽ | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ചെറു പട്ടണം | image_skyline = File:Payyavoor Village, Near Taliparamba City (27).jpg | image_alt = | image_caption = ഉളിക്കലിലെ [[നുച്ചിയാട്]] വഴി കടന്നുപോകുന്ന മലയോര ഹൈവേ | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ഉളിക്കൽ, കേരളം | coordinates = {{coord|12|2|0|N|75|39|0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] | subdivision_type3 = [[കേരളത്തിലെ താലൂക്കുകൾ|താലൂക്ക്]] | subdivision_name3 = [[ഇരിട്ടി താലൂക്ക്|ഇരിട്ടി]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] | governing_body = [[ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 74.68 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web| url=https://en-in.topographic-map.com/maps/bg07/Ulikkal/ |title=ulikkal elevation map |website=topographic-map.com}}</ref> | elevation_m = 43 | population_total = 35,429 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1027|title=കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തുകളുടെ അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങൾ &#124; Deparyment of Panchayats|access-date=2026-02-08|archive-date=2025-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118132145/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1027|url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ഭാഷകൾ | demographics1_title1 = ഔദ്യോഗികം | demographics1_info1 = [[മലയാളം]], ഇംഗ്ലീഷ് | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 670705 | registration_plate = KL 78 | blank1_name_sec1 = [[നിയോജക മണ്ഡലം]] | blank1_info_sec1 = [[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]] | blank2_name_sec1 = [[ലോക്സഭ]] | blank2_info_sec1 = [[കണ്ണൂർ ലോക്സഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|humid]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | website = {{URL|http://www.ulikkal.com}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL-78]] | footnotes = }} കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[ഇരിട്ടി താലൂക്ക്|ഇരിട്ടി താലൂക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു മലയോര പട്ടണമാണ്‌ '''ഉളിക്കൽ'''.<ref>{{Cite web|url=https://lsgkerala.gov.in/electionupdates/deStatusLB.php?distID=13|title=DE Status|access-date=5 October 2025|website=Local Self Government Department, Government of Kerala|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614095249/https://lsgkerala.gov.in/electionupdates/deStatusLB.php?distID=13|url-status=dead}}</ref> [[ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ആസ്ഥാനമാണ് ഉളിക്കൽ പട്ടണം. കേരളത്തിലെ മലയോര ഹൈവേ അഥവാ [[സംസ്ഥാനപാത 59 (കേരളം)|സംസ്ഥാന പാത 59]] ഉളിക്കൽ ഗ്രാമത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. [[ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൻ്റെ]] കിഴക്കൻ അതിർത്തിയായ കാലാങ്കി ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ കർണാടകയിലെ [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക് ജില്ലയുമായി]] അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. 300 വർഷത്തോളം പഴക്കമുള്ള [[വയത്തൂർ കാലിയാർ ശിവക്ഷേത്രം]] ഇവിടെ നിന്നും മൂന്നു കിലോമീറ്റർ വടക്കായിസ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കുടകരാണിവിടത്തെ പ്രധാന ഊട്ടുത്സവത്തിൽ മുഖ്യ പങ്കാളികൾ. വയത്തൂർ പുഴയുടെ തീരത്താണ്‌ ഈ ക്ഷേത്രം. ==സ്ഥാനം== [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും (ഇരിക്കൂർ, കല്ല്യാട്, ഊരത്തൂർ വഴി) 46 കിലോമീറ്റർ വടക്ക് കിഴക്കായും താലൂക്ക് ആസ്ഥാനമായ [[ഇരിട്ടി|ഇരിട്ടിയിൽ]] നിന്നും 7 കിലോമീറ്റർ വടക്ക് മാറിയുമാണ് ഉളിക്കൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കേരള-കർണാടക അതിർത്തിയായ കൂട്ടുപുഴ ഉളിക്കലിൽ നിന്നും 8.5 കിലോമീറ്റർ (വഴി പേരട്ട) കിഴക്ക് മാറിയാണ്. ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രമുഖ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രമായ [[കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലി]] ഇവിടെ നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്‌. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ കിഴക്കുവശത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശമാണ് ഉളിക്കൽ. പൊതുവെ ഉയരം കൂടിയും കുറഞ്ഞുമുള്ള ഒരു സമ്മിശ്ര ഭൂപ്രകൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ കിഴക്കേയറ്റം കർണാടക സംസ്ഥാനവുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന വനനിരകളാണ്. ==ഗതാഗതം== ===റോഡ്=== *കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ സംസ്ഥാന പാതയായ [[സംസ്ഥാനപാത 59 (കേരളം)|സംസ്ഥാന പാത 59]] അഥവാ മലയോര ഹൈവേ ഉളിക്കലിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ഇത് ഈ പ്രദേശത്തെ മറ്റ് മലയോര പട്ടണങ്ങളുമായും ഗ്രാമങ്ങളുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സുപ്രധാന പാതയാണ്. ഉളിക്കലിൻ്റെ കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് ഈ പാത കർണാടകയിലെ പ്രമുഖ നഗരങ്ങളായ [[ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരുമായും]], [[മൈസൂർ|മൈസൂരുമായും]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. *മറ്റൊരു പ്രധാന പാതയാണ് [[ഇരിട്ടി|ഇരിട്ടിയെയും]] ഉളിക്കലിനെയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഇരിട്ടി - ഉളിക്കൽ റോഡ്. *പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളിലൂടെ മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾ ആസ്വദിച്ചു പോകാവുന്ന പാതയാണ് ഉളിക്കൽ - വട്യാംതോട് - മാട്ടറ - കാലാങ്കി റോഡ്. *ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രമുഖ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായ [[കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലി|കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലിയെ]] ഉളിക്കലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പാതയാണ് ഉളിക്കൽ - വട്യാംതോട് - [[മണിക്കടവ്]] - [[കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലി]] റോഡ്. *പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പിൻ്റെ കീഴിലെ മറ്റൊരു പാതയാണ് ഉളിക്കലിനെ [[ശ്രീകണ്ഠപുരം|ശ്രീകണ്ഠപുരമായി]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഉളിക്കൽ-കാഞ്ഞിലേരി-കണിയാർവയൽ റോഡ്. ഇത് ഉളിക്കലിനടുത്ത് കോക്കാട് നിന്നാരംഭിച്ച് കണിയാർവയലിൽ അവസാനിക്കുന്നു. *ഉളിക്കലിൽ നിന്ന് കണ്ണൂർ നഗരത്തിലേയ്ക്കുള്ള ഏറ്റവും എളുപ്പമാർഗമാണ് ഉളിക്കൽ-ഊരത്തൂർ-കല്ല്യാട്-ഇരിക്കൂർ റോഡ്. ഇത് ഉളിക്കൽ -കണിയാർവയൽ റൂട്ടിൽ തേർമലയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് [[ഊരത്തൂർ]], [[കല്ല്യാട്]] വഴി [[ഇരിക്കൂർ|ഇരിക്കൂറുമായി]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ===റെയിൽവേ=== ഉളിക്കലിൽ റെയിൽവേ സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല. ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ 45 കി.മീ അകലെയുള്ള [[കണ്ണൂർ തീവണ്ടി നിലയം|കണ്ണൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ്]]. ===വ്യോമഗതാഗതം=== ഉളിക്കലിൽ നിന്ന് 25 കി.മീ മാത്രം അകലെയായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [[കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] ആണ് ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം. കോഴിക്കോട്, മംഗലാപുരം വിമാനത്താവളങ്ങളും സമീപമാണ്. == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} {{Kannur-geo-stub}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} [[Category:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] jyffqahd2w4k89bm845s9u6bgl5txne 4673475 4673471 2026-10-04T22:24:43Z Martinkottayam 84843 4673475 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Ulikkal}} {{For|ഇതേ പേരിലുള്ള ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്|ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്}} {{Infobox settlement | name = ഉളിക്കൽ | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ചെറു പട്ടണം | image_skyline = File:Payyavoor Village, Near Taliparamba City (27).jpg | image_alt = | image_caption = ഉളിക്കലിലെ [[നുച്ചിയാട്]] വഴി കടന്നുപോകുന്ന മലയോര ഹൈവേ | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ഉളിക്കൽ, കേരളം | coordinates = {{coord|12|2|0|N|75|39|0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ]] | subdivision_type3 = [[കേരളത്തിലെ താലൂക്കുകൾ|താലൂക്ക്]] | subdivision_name3 = [[ഇരിട്ടി താലൂക്ക്|ഇരിട്ടി]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] | governing_body = [[ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 74.68 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web| url=https://en-in.topographic-map.com/maps/bg07/Ulikkal/ |title=ulikkal elevation map |website=topographic-map.com}}</ref> | elevation_m = 43 | population_total = 35,429 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1027|title=കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തുകളുടെ അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങൾ &#124; Deparyment of Panchayats|access-date=2026-02-08|archive-date=2025-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118132145/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1027|url-status=dead}}</ref> | demographics_type1 = ഭാഷകൾ | demographics1_title1 = ഔദ്യോഗികം | demographics1_info1 = [[മലയാളം]], ഇംഗ്ലീഷ് | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 670705 | registration_plate = KL 78 | blank1_name_sec1 = [[നിയോജക മണ്ഡലം]] | blank1_info_sec1 = [[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]] | blank2_name_sec1 = [[ലോക്സഭ]] | blank2_info_sec1 = [[കണ്ണൂർ ലോക്സഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|humid]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | website = {{URL|http://www.ulikkal.com}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL-78]] | footnotes = }} കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[ഇരിട്ടി താലൂക്ക്|ഇരിട്ടി താലൂക്കിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു മലയോര പട്ടണമാണ്‌ '''ഉളിക്കൽ'''.<ref>{{Cite web|url=https://lsgkerala.gov.in/electionupdates/deStatusLB.php?distID=13|title=DE Status|access-date=5 October 2025|website=Local Self Government Department, Government of Kerala|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614095249/https://lsgkerala.gov.in/electionupdates/deStatusLB.php?distID=13|url-status=dead}}</ref> [[ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ആസ്ഥാനമാണ് ഉളിക്കൽ പട്ടണം. കേരളത്തിലെ മലയോര ഹൈവേ അഥവാ [[സംസ്ഥാനപാത 59 (കേരളം)|സംസ്ഥാന പാത 59]] ഉളിക്കൽ ഗ്രാമത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. [[ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉളിക്കൽ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൻ്റെ]] കിഴക്കൻ അതിർത്തിയായ കാലാങ്കി ഹിൽ സ്റ്റേഷൻ കർണാടകയിലെ [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക് ജില്ലയുമായി]] അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. 300 വർഷത്തോളം പഴക്കമുള്ള [[വയത്തൂർ കാലിയാർ ശിവക്ഷേത്രം]] ഇവിടെ നിന്നും മൂന്നു കിലോമീറ്റർ വടക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. കുടകരാണിവിടത്തെ പ്രധാന ഊട്ടുത്സവത്തിൽ മുഖ്യ പങ്കാളികൾ. വയത്തൂർ പുഴയുടെ തീരത്താണ്‌ ഈ ക്ഷേത്രം. ==സ്ഥാനം== [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തു നിന്നും ([[ഇരിക്കൂർ]], [[കല്ല്യാട്]], [[ഊരത്തൂർ]] വഴി) 46 കിലോമീറ്റർ വടക്ക് കിഴക്കായും താലൂക്ക് ആസ്ഥാനമായ [[ഇരിട്ടി|ഇരിട്ടിയിൽ]] നിന്നും 7 കിലോമീറ്റർ വടക്ക് മാറിയുമാണ് ഉളിക്കൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കേരള-കർണാടക അതിർത്തിയായ കൂട്ടുപുഴ ഉളിക്കലിൽ നിന്നും 8.5 കിലോമീറ്റർ (വഴി പേരട്ട) കിഴക്ക് മാറിയാണ്. ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രമുഖ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രമായ [[കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലി]] ഇവിടെ നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്‌. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == കണ്ണൂർ ജില്ലയുടെ കിഴക്കുവശത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശമാണ് ഉളിക്കൽ. പൊതുവെ ഉയരം കൂടിയും കുറഞ്ഞുമുള്ള ഒരു സമ്മിശ്ര ഭൂപ്രകൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ കിഴക്കേയറ്റം കർണാടക സംസ്ഥാനവുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന വനനിരകളാണ്. ==ഗതാഗതം== ===റോഡ്=== *കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും നീളം കൂടിയ സംസ്ഥാന പാതയായ [[സംസ്ഥാനപാത 59 (കേരളം)|സംസ്ഥാന പാത 59]] അഥവാ മലയോര ഹൈവേ ഉളിക്കലിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ഇത് ഈ പ്രദേശത്തെ മറ്റ് മലയോര പട്ടണങ്ങളുമായും ഗ്രാമങ്ങളുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സുപ്രധാന പാതയാണ്. ഉളിക്കലിൻ്റെ കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് ഈ പാത കർണാടകയിലെ പ്രമുഖ നഗരങ്ങളായ [[ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരുമായും]], [[മൈസൂർ|മൈസൂരുമായും]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. *മറ്റൊരു പ്രധാന പാതയാണ് [[ഇരിട്ടി|ഇരിട്ടിയെയും]] ഉളിക്കലിനെയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഇരിട്ടി - ഉളിക്കൽ റോഡ്. *പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളിലൂടെ മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾ ആസ്വദിച്ചു പോകാവുന്ന പാതയാണ് ഉളിക്കൽ - വട്യാംതോട് - മാട്ടറ - കാലാങ്കി റോഡ്. *ഈ പ്രദേശത്തെ പ്രമുഖ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായ [[കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലി|കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലിയെ]] ഉളിക്കലുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പാതയാണ് ഉളിക്കൽ - വട്യാംതോട് - [[മണിക്കടവ്]] - [[കാഞ്ഞിരക്കൊല്ലി]] റോഡ്. *പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പിൻ്റെ കീഴിലെ മറ്റൊരു പാതയാണ് ഉളിക്കലിനെ [[ശ്രീകണ്ഠപുരം|ശ്രീകണ്ഠപുരമായി]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഉളിക്കൽ-കാഞ്ഞിലേരി-കണിയാർവയൽ റോഡ്. ഇത് ഉളിക്കലിനടുത്ത് കോക്കാട് നിന്നാരംഭിച്ച് കണിയാർവയലിൽ അവസാനിക്കുന്നു. *ഉളിക്കലിൽ നിന്ന് കണ്ണൂർ നഗരത്തിലേയ്ക്കുള്ള ഏറ്റവും എളുപ്പമാർഗമാണ് ഉളിക്കൽ-ഊരത്തൂർ-കല്ല്യാട്-ഇരിക്കൂർ റോഡ്. ഇത് ഉളിക്കൽ -കണിയാർവയൽ റൂട്ടിൽ തേർമലയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് [[ഊരത്തൂർ]], [[കല്ല്യാട്]] വഴി [[ഇരിക്കൂർ|ഇരിക്കൂറുമായി]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ===റെയിൽവേ=== ഉളിക്കലിൽ റെയിൽവേ സൗകര്യങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല. ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ 45 കി.മീ അകലെയുള്ള [[കണ്ണൂർ തീവണ്ടി നിലയം|കണ്ണൂർ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ്]]. ===വ്യോമഗതാഗതം=== ഉളിക്കലിൽ നിന്ന് 25 കി.മീ മാത്രം അകലെയായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [[കണ്ണൂർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] ആണ് ഏറ്റവും അടുത്ത വിമാനത്താവളം. കോഴിക്കോട്, മംഗലാപുരം വിമാനത്താവളങ്ങളും സമീപമാണ്. == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} {{Kannur-geo-stub}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} [[Category:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] dtt6ojedxut7dr8xuimkd5w4woca6sg 0 120898 4673490 4596660 2026-10-04T23:41:20Z Martinkottayam 84843 4673490 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Pallippuram Gramapanchayath}} {{Infobox LSG/Wikidata}} [[എറണാകുളം ജില്ല]]യിലെ [[വൈപ്പിൻ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|വൈപ്പിൻ ബ്ലോക്കിലെ]] ഒരു [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്]] '''പള്ളിപ്പുറം'''. എറണാകുളം ജില്ലയുടെ വടക്ക് പടിഞ്ഞാറേ അതിർത്തിയിലാണ് പള്ളിപ്പുറം. ചരിത്ര രേഖകളിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ഗ്രാമമായ പള്ളിപ്പുറം ഈ പഞ്ചായത്തിനുള്ളിലാണ്. [[വൈപ്പിൻ]] ദ്വീപിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്താണ് പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്. 1963 ലാണ് പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് നിലവിൽ വന്നത്. നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന കുഴുപ്പിള്ളി ഭാഗത്തെ അടർത്തിമാറ്റി പകരം വടക്കേക്കരയുടെ ഭാഗമായിരുന്ന മുനമ്പത്തെ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് രൂപീകരിച്ചത്. പഴയകാലത്ത്, പ്രതാപം മുറ്റി നിന്നിരുന്ന [[മുസിരിസ്]] എന്ന തുറമുഖം​ പിന്നീട് കാലപഴക്കത്തിൽ ശോഷിച്ച് മുനമ്പം അഴിമുഖം മാത്രമായി മാറി. ഇന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു മത്സ്യബന്ധന തുറമുഖം മാത്രമാണ് പള്ളിപ്പുറത്തെ മുനമ്പം എന്ന പ്രദേശം ==ചരിത്രം== 1331 ൽ രൂപം കൊണ്ട വൈപ്പിൻ ദ്വീപിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്താണ് പള്ളിപ്പുറം എന്ന കൊച്ചു ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടുന്ന പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്. ആ കാലത്തുണ്ടായ ഭീകരമായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ മുസിരിസ് എന്ന തുറമുഖം നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടുപോകുകയും പകരം [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] ഒരു പ്രകൃതിദത്ത തുറമുഖംഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.<ref name="പള്ളിപ്പുറം ചരിത്രം">[http://lsgkerala.in/pallippurampanchayat/general-details/history/ തദ്ദേശസ്വയംഭരണ വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205018/http://lsgkerala.in/pallippurampanchayat/general-details/history/ |date=2016-03-04 }} പള്ളിപ്പുറം രൂപീകരണം ചരിത്രം.</ref>. കടലിനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്ന ഭാഗമായതിനാൽ വൈദേശികാക്രമണങ്ങൾ ഏറെ ഉണ്ടായ സ്ഥലമാണിത്. ഇതിന്റെ പ്രത്യക്ഷ തെളിവുകൾ ധാരാളം ഇവിടെ കാണാനാകും. പോർച്ചുഗീസുകാർ ഇവിടെ നിർമ്മിച്ച ആറു കോണുകളുള്ള കോട്ട ഇപ്പോഴും തലയുയർത്തി നില്ക്കുന്നു. ഇത് [[പള്ളിപ്പുറം കോട്ട]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. പക്ഷേ, പിന്നീട് 1663 ൽ ഡച്ചുകാർ ഇത് കൈവശപ്പെടുത്തി. [[തിരുവിതാംകൂർ]] പിന്നീട് ഇത് വിലക്കു വാങ്ങുകയായിരുന്നു.<ref name="പള്ളിപ്പുറം കോട്ട">[http://lsgkerala.in/pallippurampanchayat/general-details/history/ തദ്ദേശസ്വയംഭരണ വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205018/http://lsgkerala.in/pallippurampanchayat/general-details/history/ |date=2016-03-04 }} പള്ളിപ്പുറം കോട്ടയുടെ ചരിത്രം.</ref> <ref name="പള്ളിപ്പുറം കോട്ട ചരിത്രം">[http://www.kerala.gov.in/dept_archaeology/monuments.htm കേരള സർക്കാർ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ് , 43 - ആം വിഭാഗം ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041222115758/http://www.kerala.gov.in/dept_archaeology/monuments.htm |date=2004-12-22 }} പള്ളിപ്പുറം കോട്ടയുടെ ചരിത്രം.</ref> ==ജീവിതോപാധി== [[ചിത്രം:Cherai kerala.jpg|thumb|200px|ചെറായി- മത്സ്യബന്ധനവും ടൂറിസവുമാണ്‌ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം]] ഈ പഞ്ചായത്തിലെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതോപാധി പ്രധാനമായും മത്സ്യബന്ധനം തന്നെയാണ്. എന്നാൽ നല്ല വളക്കൂറുള്ള മണ്ണായതിനാൽ ഈ പ്രദേശം മറ്റു കൃഷികൾക്കും അനുയോജ്യമാണ് . ശുദ്ധജലം ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാൽ ചുരുക്കം ചില സ്ഥലങ്ങളില്ലാതെ മറ്റു കൃഷികളൊന്നും കാണപ്പെടുന്നില്ല. മൂന്നു ചുറ്റും ഉപ്പുവെള്ളം ആണ് , അതുകൊണ്ട് കൃഷിക്കനുയോജ്യമല്ല. എന്നാൽ ശുദ്ധജലം ആവശ്യമില്ലാത്ത [[പൊക്കാളി]] കൃഷി പലയിടങ്ങളിലും ചെറുതായി കണ്ടുവരുന്നു. ==ആരാധനാലയങ്ങൾ== #മഞ്ഞുമാതാവിന്റെ പള്ളി #ശ്രീനാരായണഗുരു പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ ശ്രീ ഗൗരീശ്വരം ക്ഷേത്രം. #ശ്രീ വരാഹ ക്ഷേത്രം ==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ== #ചെറായി രാമവർമ്മ ഹൈസ്ക്കൂൾ #വിജ്ഞാനവർദ്ധിനി സഭ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്ക്കൂൾ ==പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യക്തികൾ== *[[സഹോദരൻ_അയ്യപ്പൻ|സഹോദരൻഅയ്യപ്പൻ]] - കേരളമാകെ കോളിളക്കമുണ്ടാക്കിയ മിശ്രഭോജനത്തിലൂടെ അവർണ്ണരുടെയും സവർണ്ണരുടെയും ഇടയിലുള്ള ജാതി വേർതിരിവ് പൊളിച്ചുകളയാൻ ശ്രമിച്ച ശ്രീനാരായണഗുരുവിന്റെ ശിഷ്യൻ. *[[ശങ്കരാടി]] - മലയാളസിനിമയിലെ കാരണവർ. ഇദ്ദേഹം പള്ളിപ്പുറത്തിന്റെ ഭാഗമായ ചെറായിയിലാണ് ജനിച്ചത്. *അഭിവന്ദ്യ ബിഷപ്പ് റവന്റ് ജേക്കബ് *ആർച്ചു ബിഷപ്പ് മോസ്റ് റവന്റ് ഡോ. [[ഡാനിയൽ_അച്ചാരുപറമ്പിൽ| ഡാനിയൽ അച്ചാരുപറമ്പിൽ]] - വരാപ്പുഴ അതിരൂപത മേധാവിയായിരുന്നു. *[[മത്തായി മാഞ്ഞൂരാൻ]] - ഇ.എം.എസ്‌. മന്ത്രിസഭയിൽ അംഗമായിരുന്നു. *[[ടി.വി.ആർ. ഷേണായ്|പത്മഭൂഷൻ ടി.വി.ആർ. ഷേണായി]] - പത്രപ്രവർത്തനരംഗത്തെ പ്രമൂഖൻ ==പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ== *മിശ്രഭോജനം - ശ്രീ സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ സ്ഥാപിച്ച സഹോദരസംഘം കേരളത്തിലുടനീളം വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref name="പള്ളിപ്പുറം ചരിത്രം"/> <ref name="മിശ്രഭോജനം ചരിത്രം">[http://malayalam.webdunia.com/newsworld/news/currentaffairs/0708/22/1070822010_1.htm വെബ്ദുനിയ വെബ്സൈറ്റ്] മിശ്രഭോജനം.</ref> *ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠ - ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രത്തിൽ ശ്രീ നാരായണഗുരു നടത്തിയത്. ==വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ== [[ചിത്രം:Cherai beach.jpg|250px|thumb|right|ചെറായി ബീച്ച്]] ലോക വിനോദസഞ്ചാര ഭൂപടത്തിൽ ഇന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു സ്ഥലമാണ് ചെറായി. ആദ്യകാലത്ത് നാട്ടുകാരും ചില വിദേശികളും മാത്രമേ ഇവിടെ സന്ദർശിക്കാറുണ്ടായിരുന്നുള്ളു. എന്നാൽ ഇന്ന് ദിവസേന ആയിരക്കണക്കിനു വിദേശികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കുന്നു. ==ഭരണസമിതി<ref>{{cite web|title=പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|url=https://lsgkerala.gov.in/ml/lbelection/electdmemberdet/2020/663|accessdate=2025-11-15|publisher=തദ്ദേശസ്വയംഭരണവകുപ്പ്|df=dmy-all}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>== {| class="wikitable" |- ! ക്ര.നം. !! വാർഡ് !!മെമ്പർ!!പാർട്ടി |- |1||[[മുനമ്പം കടപ്പുറം]] ||ജെസ്ന സനൽ||ഐ.എൻ.സി വനിത |- |2||[[മുനമ്പം ജനഹിത]] ||വിൽസൺ കെ.എഫ്||ഐ.എൻ.സി ജനറൽ |- |3||[[മുനമ്പം ഹാർബർ]] ||ലിജി ഡെന്നീഷ്|| ഐ.എൻ.സി വനിത |- |4||[[പള്ളിപ്പുറം]] ||പോൾസൻ മാളിയേക്കൽ||ഐ.എൻ.സി ജനറൽ |- |5||[[കോവിലകം]] ||അലക്സാണ്ടർ റാൽസൺ||ഐ.എൻ.സി ജനറൽ |- |6||[[കോവിലകം സൌത്ത്]] ||നിഷ അനിൽ||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |7||[[സഹോദരഭവൻ]] ||ഷീല ഗോപി||ഐ.എൻ.സി ജനറൽ |- |8||[[തൃക്കടക്കാപ്പിള്ളി]] ||വി.ടി. സൂരജ് ||സി.പി.ഐ (എം) ജനറൽ |- |9||[[ചക്കരക്കടവ്]] ||രാജേഷ് കുമാർ കെ കെ ||സി.പി.ഐ (എം) എസ്‌ സി |- |10||[[പഞ്ചായത്ത്]] ||ദീപ്തി പ്രൈജു ||ഐ.എൻ.സി വനിത |- |11||[[കൊമരന്തി]] || സുമ ദേവി (സുമ സാബു)||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |12||[[മനയത്തുകാട്]] ||പ്രസീത ബാബു ||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |13||[[ഗൌരീശ്വരം]] ||ഉഷ സോമൻ ||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |14||[[രക്തേശ്വരി കടപ്പുറം]] ||ആശ ദേവദാസ് ||സി.പി.ഐ (എം) എസ്‌ സി വനിത |- |15||[[സാമൂഹ്യസേവാസംഘം]] || ബിന്ദു തങ്കച്ചൻ||സി.പി.ഐ വനിത |- |16||[[പബ്ലിക്ക് ലൈബ്രറി]] || എ.ജി. വിദ്യ||ബി.ജെ.പി ജനറൽ |- |17||[[നെടിയാറ]] ||എ.എൻ. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ വൈസ് പ്രസിഡന്റ്‌||സി.പി.ഐ (എം) ജനറൽ |- |18||[[എസ് എം എച്ച് എസ്]] ||രാധിക സതീഷ് ||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |19||[[വാടയ്ക്കകം]] ||ലീമ ജിജിൻ ||ഐ.എൻ.സി വനിത |- |20||[[ജനത]] ||കെ.എസ്. ബേബി ||സി.പി.ഐ (എം) ജനറൽ |- |21||[[കോൺവെൻറ് കടപ്പുറം]] ||അലി സി.എച്ച്. ||സി.പി.ഐ (എം) ജനറൽ |- |22||[[മോസ്ക് റോഡ്]] || രമണി അജയൻ (പ്രസിഡന്റ്) ||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |23||[[ബീച്ച് വാർഡ്]] ||ശ്രീമോൻ വി.ജി. ||സി.പി.ഐ (എം) ജനറൽ |} ==സ്ഥിതിവിവരകണക്കുകൾ== {| border="1" cellpadding="20" cellspacing="0" |+ align="top" style="color:#e76700;" |''സ്ഥിതിവിവരകണക്കുകൾ'' |- |ജില്ല |എറണാകുളം |- |ബ്ലോക്ക് |വൈപ്പിൻ |- |വിസ്തീർണ്ണം |16.66 |- |വാർഡുകൾ | 22 |- |ജനസംഖ്യ |41100 |- |പുരുഷൻമാർ |20107 |- |സ്ത്രീകൾ |20993 |} ==ചിത്രശാല== <center> {{commonscat|Cherai beach}} <gallery caption="ചെറായി ചില ചിത്രങ്ങൾ" widths="140px" heights="100px" perrow="4" > Image:ചെറായി ബീച്ച്.JPG|ചെറായി ബീച്ച് Image:Cherai Beach2.jpg|ചെറായി ബീച്ച് Image:Cherai Beach3.jpg|ചെറായി ബീച്ച് Image:Cherai Beach4.jpg|ചെറായി ബീച്ച് Image:Cherai Lagoon1.jpg|ബീച്ചീനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്ന ചിറ Image:Cherai Lagoon2.jpg|ബീച്ചീനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്ന ചിറ Image:Cherai Lagoon3.jpg|ബീച്ചീനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്ന ചിറ ചിത്രം:Aykotta entrance.jpg‎|പള്ളിപ്പുറംകോട്ട ചിത്രം:Ayakotta pallipuram (Inner view).jpg‎ |പള്ളിപ്പുറംകോട്ട ചിത്രം:Ayakotta.jpg|പള്ളിപ്പുറംകോട്ട ചിത്രം:242227327 31fa59b2fd.jpg | മത്സ്യബന്ധനം - ചെറായി ദ്വീപിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം </gallery> </center> ==അവലംബം== <references /> {{എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[Category:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] k0cmn5qznrfy937do9jfp41nvvgdlh3 4673491 4673490 2026-10-04T23:41:52Z Martinkottayam 84843 4673491 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Pallippuram Gramapanchayath}} {{Infobox LSG/Wikidata}} [[എറണാകുളം ജില്ല]]യിലെ [[വൈപ്പിൻ ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|വൈപ്പിൻ ബ്ലോക്കിലെ]] ഒരു [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്]] '''പള്ളിപ്പുറം'''. എറണാകുളം ജില്ലയുടെ വടക്ക് പടിഞ്ഞാറേ അതിർത്തിയിലാണ് പള്ളിപ്പുറം. ചരിത്ര രേഖകളിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ഗ്രാമമായ [[പള്ളിപ്പുറം (എറണാകുളം)|പള്ളിപ്പുറം]] ഈ പഞ്ചായത്തിനുള്ളിലാണ്. [[വൈപ്പിൻ]] ദ്വീപിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്താണ് പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്. 1963 ലാണ് പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് നിലവിൽ വന്നത്. നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന കുഴുപ്പിള്ളി ഭാഗത്തെ അടർത്തിമാറ്റി പകരം വടക്കേക്കരയുടെ ഭാഗമായിരുന്ന മുനമ്പത്തെ കൂട്ടിച്ചേർത്താണ് പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് രൂപീകരിച്ചത്. പഴയകാലത്ത്, പ്രതാപം മുറ്റി നിന്നിരുന്ന [[മുസിരിസ്]] എന്ന തുറമുഖം​ പിന്നീട് കാലപഴക്കത്തിൽ ശോഷിച്ച് മുനമ്പം അഴിമുഖം മാത്രമായി മാറി. ഇന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു മത്സ്യബന്ധന തുറമുഖം മാത്രമാണ് പള്ളിപ്പുറത്തെ മുനമ്പം എന്ന പ്രദേശം ==ചരിത്രം== 1331 ൽ രൂപം കൊണ്ട വൈപ്പിൻ ദ്വീപിന്റെ വടക്കേ അറ്റത്താണ് പള്ളിപ്പുറം എന്ന കൊച്ചു ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടുന്ന പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്. ആ കാലത്തുണ്ടായ ഭീകരമായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ മുസിരിസ് എന്ന തുറമുഖം നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടുപോകുകയും പകരം [[കൊച്ചി|കൊച്ചിയിൽ]] ഒരു പ്രകൃതിദത്ത തുറമുഖംഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.<ref name="പള്ളിപ്പുറം ചരിത്രം">[http://lsgkerala.in/pallippurampanchayat/general-details/history/ തദ്ദേശസ്വയംഭരണ വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205018/http://lsgkerala.in/pallippurampanchayat/general-details/history/ |date=2016-03-04 }} പള്ളിപ്പുറം രൂപീകരണം ചരിത്രം.</ref>. കടലിനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്ന ഭാഗമായതിനാൽ വൈദേശികാക്രമണങ്ങൾ ഏറെ ഉണ്ടായ സ്ഥലമാണിത്. ഇതിന്റെ പ്രത്യക്ഷ തെളിവുകൾ ധാരാളം ഇവിടെ കാണാനാകും. പോർച്ചുഗീസുകാർ ഇവിടെ നിർമ്മിച്ച ആറു കോണുകളുള്ള കോട്ട ഇപ്പോഴും തലയുയർത്തി നില്ക്കുന്നു. ഇത് [[പള്ളിപ്പുറം കോട്ട]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. പക്ഷേ, പിന്നീട് 1663 ൽ ഡച്ചുകാർ ഇത് കൈവശപ്പെടുത്തി. [[തിരുവിതാംകൂർ]] പിന്നീട് ഇത് വിലക്കു വാങ്ങുകയായിരുന്നു.<ref name="പള്ളിപ്പുറം കോട്ട">[http://lsgkerala.in/pallippurampanchayat/general-details/history/ തദ്ദേശസ്വയംഭരണ വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205018/http://lsgkerala.in/pallippurampanchayat/general-details/history/ |date=2016-03-04 }} പള്ളിപ്പുറം കോട്ടയുടെ ചരിത്രം.</ref> <ref name="പള്ളിപ്പുറം കോട്ട ചരിത്രം">[http://www.kerala.gov.in/dept_archaeology/monuments.htm കേരള സർക്കാർ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ് , 43 - ആം വിഭാഗം ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041222115758/http://www.kerala.gov.in/dept_archaeology/monuments.htm |date=2004-12-22 }} പള്ളിപ്പുറം കോട്ടയുടെ ചരിത്രം.</ref> ==ജീവിതോപാധി== [[ചിത്രം:Cherai kerala.jpg|thumb|200px|ചെറായി- മത്സ്യബന്ധനവും ടൂറിസവുമാണ്‌ പ്രധാന വരുമാനമാർഗ്ഗം]] ഈ പഞ്ചായത്തിലെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതോപാധി പ്രധാനമായും മത്സ്യബന്ധനം തന്നെയാണ്. എന്നാൽ നല്ല വളക്കൂറുള്ള മണ്ണായതിനാൽ ഈ പ്രദേശം മറ്റു കൃഷികൾക്കും അനുയോജ്യമാണ് . ശുദ്ധജലം ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാൽ ചുരുക്കം ചില സ്ഥലങ്ങളില്ലാതെ മറ്റു കൃഷികളൊന്നും കാണപ്പെടുന്നില്ല. മൂന്നു ചുറ്റും ഉപ്പുവെള്ളം ആണ് , അതുകൊണ്ട് കൃഷിക്കനുയോജ്യമല്ല. എന്നാൽ ശുദ്ധജലം ആവശ്യമില്ലാത്ത [[പൊക്കാളി]] കൃഷി പലയിടങ്ങളിലും ചെറുതായി കണ്ടുവരുന്നു. ==ആരാധനാലയങ്ങൾ== #മഞ്ഞുമാതാവിന്റെ പള്ളി #ശ്രീനാരായണഗുരു പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ ശ്രീ ഗൗരീശ്വരം ക്ഷേത്രം. #ശ്രീ വരാഹ ക്ഷേത്രം ==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ== #ചെറായി രാമവർമ്മ ഹൈസ്ക്കൂൾ #വിജ്ഞാനവർദ്ധിനി സഭ ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്ക്കൂൾ ==പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യക്തികൾ== *[[സഹോദരൻ_അയ്യപ്പൻ|സഹോദരൻഅയ്യപ്പൻ]] - കേരളമാകെ കോളിളക്കമുണ്ടാക്കിയ മിശ്രഭോജനത്തിലൂടെ അവർണ്ണരുടെയും സവർണ്ണരുടെയും ഇടയിലുള്ള ജാതി വേർതിരിവ് പൊളിച്ചുകളയാൻ ശ്രമിച്ച ശ്രീനാരായണഗുരുവിന്റെ ശിഷ്യൻ. *[[ശങ്കരാടി]] - മലയാളസിനിമയിലെ കാരണവർ. ഇദ്ദേഹം പള്ളിപ്പുറത്തിന്റെ ഭാഗമായ ചെറായിയിലാണ് ജനിച്ചത്. *അഭിവന്ദ്യ ബിഷപ്പ് റവന്റ് ജേക്കബ് *ആർച്ചു ബിഷപ്പ് മോസ്റ് റവന്റ് ഡോ. [[ഡാനിയൽ_അച്ചാരുപറമ്പിൽ| ഡാനിയൽ അച്ചാരുപറമ്പിൽ]] - വരാപ്പുഴ അതിരൂപത മേധാവിയായിരുന്നു. *[[മത്തായി മാഞ്ഞൂരാൻ]] - ഇ.എം.എസ്‌. മന്ത്രിസഭയിൽ അംഗമായിരുന്നു. *[[ടി.വി.ആർ. ഷേണായ്|പത്മഭൂഷൻ ടി.വി.ആർ. ഷേണായി]] - പത്രപ്രവർത്തനരംഗത്തെ പ്രമൂഖൻ ==പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ== *മിശ്രഭോജനം - ശ്രീ സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ സ്ഥാപിച്ച സഹോദരസംഘം കേരളത്തിലുടനീളം വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref name="പള്ളിപ്പുറം ചരിത്രം"/> <ref name="മിശ്രഭോജനം ചരിത്രം">[http://malayalam.webdunia.com/newsworld/news/currentaffairs/0708/22/1070822010_1.htm വെബ്ദുനിയ വെബ്സൈറ്റ്] മിശ്രഭോജനം.</ref> *ക്ഷേത്രപ്രതിഷ്ഠ - ഗൗരീശ്വര ക്ഷേത്രത്തിൽ ശ്രീ നാരായണഗുരു നടത്തിയത്. ==വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ== [[ചിത്രം:Cherai beach.jpg|250px|thumb|right|ചെറായി ബീച്ച്]] ലോക വിനോദസഞ്ചാര ഭൂപടത്തിൽ ഇന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു സ്ഥലമാണ് ചെറായി. ആദ്യകാലത്ത് നാട്ടുകാരും ചില വിദേശികളും മാത്രമേ ഇവിടെ സന്ദർശിക്കാറുണ്ടായിരുന്നുള്ളു. എന്നാൽ ഇന്ന് ദിവസേന ആയിരക്കണക്കിനു വിദേശികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കുന്നു. ==ഭരണസമിതി<ref>{{cite web|title=പള്ളിപ്പുറം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|url=https://lsgkerala.gov.in/ml/lbelection/electdmemberdet/2020/663|accessdate=2025-11-15|publisher=തദ്ദേശസ്വയംഭരണവകുപ്പ്|df=dmy-all}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>== {| class="wikitable" |- ! ക്ര.നം. !! വാർഡ് !!മെമ്പർ!!പാർട്ടി |- |1||[[മുനമ്പം കടപ്പുറം]] ||ജെസ്ന സനൽ||ഐ.എൻ.സി വനിത |- |2||[[മുനമ്പം ജനഹിത]] ||വിൽസൺ കെ.എഫ്||ഐ.എൻ.സി ജനറൽ |- |3||[[മുനമ്പം ഹാർബർ]] ||ലിജി ഡെന്നീഷ്|| ഐ.എൻ.സി വനിത |- |4||[[പള്ളിപ്പുറം]] ||പോൾസൻ മാളിയേക്കൽ||ഐ.എൻ.സി ജനറൽ |- |5||[[കോവിലകം]] ||അലക്സാണ്ടർ റാൽസൺ||ഐ.എൻ.സി ജനറൽ |- |6||[[കോവിലകം സൌത്ത്]] ||നിഷ അനിൽ||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |7||[[സഹോദരഭവൻ]] ||ഷീല ഗോപി||ഐ.എൻ.സി ജനറൽ |- |8||[[തൃക്കടക്കാപ്പിള്ളി]] ||വി.ടി. സൂരജ് ||സി.പി.ഐ (എം) ജനറൽ |- |9||[[ചക്കരക്കടവ്]] ||രാജേഷ് കുമാർ കെ കെ ||സി.പി.ഐ (എം) എസ്‌ സി |- |10||[[പഞ്ചായത്ത്]] ||ദീപ്തി പ്രൈജു ||ഐ.എൻ.സി വനിത |- |11||[[കൊമരന്തി]] || സുമ ദേവി (സുമ സാബു)||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |12||[[മനയത്തുകാട്]] ||പ്രസീത ബാബു ||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |13||[[ഗൌരീശ്വരം]] ||ഉഷ സോമൻ ||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |14||[[രക്തേശ്വരി കടപ്പുറം]] ||ആശ ദേവദാസ് ||സി.പി.ഐ (എം) എസ്‌ സി വനിത |- |15||[[സാമൂഹ്യസേവാസംഘം]] || ബിന്ദു തങ്കച്ചൻ||സി.പി.ഐ വനിത |- |16||[[പബ്ലിക്ക് ലൈബ്രറി]] || എ.ജി. വിദ്യ||ബി.ജെ.പി ജനറൽ |- |17||[[നെടിയാറ]] ||എ.എൻ. ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ വൈസ് പ്രസിഡന്റ്‌||സി.പി.ഐ (എം) ജനറൽ |- |18||[[എസ് എം എച്ച് എസ്]] ||രാധിക സതീഷ് ||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |19||[[വാടയ്ക്കകം]] ||ലീമ ജിജിൻ ||ഐ.എൻ.സി വനിത |- |20||[[ജനത]] ||കെ.എസ്. ബേബി ||സി.പി.ഐ (എം) ജനറൽ |- |21||[[കോൺവെൻറ് കടപ്പുറം]] ||അലി സി.എച്ച്. ||സി.പി.ഐ (എം) ജനറൽ |- |22||[[മോസ്ക് റോഡ്]] || രമണി അജയൻ (പ്രസിഡന്റ്) ||സി.പി.ഐ (എം) വനിത |- |23||[[ബീച്ച് വാർഡ്]] ||ശ്രീമോൻ വി.ജി. ||സി.പി.ഐ (എം) ജനറൽ |} ==സ്ഥിതിവിവരകണക്കുകൾ== {| border="1" cellpadding="20" cellspacing="0" |+ align="top" style="color:#e76700;" |''സ്ഥിതിവിവരകണക്കുകൾ'' |- |ജില്ല |എറണാകുളം |- |ബ്ലോക്ക് |വൈപ്പിൻ |- |വിസ്തീർണ്ണം |16.66 |- |വാർഡുകൾ | 22 |- |ജനസംഖ്യ |41100 |- |പുരുഷൻമാർ |20107 |- |സ്ത്രീകൾ |20993 |} ==ചിത്രശാല== <center> {{commonscat|Cherai beach}} <gallery caption="ചെറായി ചില ചിത്രങ്ങൾ" widths="140px" heights="100px" perrow="4" > Image:ചെറായി ബീച്ച്.JPG|ചെറായി ബീച്ച് Image:Cherai Beach2.jpg|ചെറായി ബീച്ച് Image:Cherai Beach3.jpg|ചെറായി ബീച്ച് Image:Cherai Beach4.jpg|ചെറായി ബീച്ച് Image:Cherai Lagoon1.jpg|ബീച്ചീനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്ന ചിറ Image:Cherai Lagoon2.jpg|ബീച്ചീനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്ന ചിറ Image:Cherai Lagoon3.jpg|ബീച്ചീനോട് ചേർന്നു കിടക്കുന്ന ചിറ ചിത്രം:Aykotta entrance.jpg‎|പള്ളിപ്പുറംകോട്ട ചിത്രം:Ayakotta pallipuram (Inner view).jpg‎ |പള്ളിപ്പുറംകോട്ട ചിത്രം:Ayakotta.jpg|പള്ളിപ്പുറംകോട്ട ചിത്രം:242227327 31fa59b2fd.jpg | മത്സ്യബന്ധനം - ചെറായി ദ്വീപിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം </gallery> </center> ==അവലംബം== <references /> {{എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[Category:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] j21s1tg25zexs93hqghut93e2ksovq4 0 120924 4673492 3740054 2026-10-04T23:46:33Z Martinkottayam 84843 4673492 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Edavanakad Gramapanchayath}} {{Infobox Indian Jurisdiction |type = ഗ്രാമം |native_name = എടവനക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |other_name = |district = [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം]] |state_name = Kerala |state_display_name = കേരളം |nearest_city = എറണാകുളം |parliament_const = എറണാകുളം |assembly_const = ഞാറക്കൽ |civic_agency = |skyline = |skyline_caption = |latd =10.7560325 |latm = |lats = |longd=76.5731047 |longm= |longs= |locator_position = right |area_total = |area_magnitude = |altitude = |population_total = 19631 |population_as_of = 2001 |population_density = |sex_ratio = 1008 |literacy = 90.75 |area_telephone = 0484 |postal_code = |vehicle_code_range = KL-42 |climate= |website= http://lsgkerala.in/edavanakkadpanchayat/ }} [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] വൈപ്പിൻ ബ്ലോക്കിലെ ഒരു പഞ്ചായത്താണ് '''എടവനക്കാട്'''. വടക്ക് കുഴുപ്പിള്ളി പഞ്ചായത്ത്, കിഴക്ക് ഏഴിക്കര പഞ്ചായത്ത്, തെക്ക് നായരമ്പലം, പഞ്ചായത്തുകൾ പടിഞ്ഞാറ് [[അറബിക്കടൽ]] എന്നിവയാണ് ഏടവനക്കാട് പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ. [[വൈപ്പിൻ]] കരയുടെ ഏതാണ്ട് മധ്യത്തിലാണ് ഏടവനക്കാട് പഞ്ചായത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==ചരിത്രം== നെടുങ്ങാട്, പുക്കാട്, [[എളങ്കുന്നപ്പുഴ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|എളങ്കുന്നപ്പുഴ]], മഞ്ഞനക്കാട്, ഓച്ചന്തുരുത്ത് എന്നീ ചെറിയ പ്രദേശങ്ങൾ പണ്ടുതൊട്ടേ ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ എ.ഡി. 1341-ൽ പെരിയാറിൽ ഉണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ഈ ചെറിയ കരകൾ കൂടിച്ചേർന്ന് ഏടവനക്കാട് ഉണ്ടായി എന്ന് ചരിത്രകാരൻമാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. <ref name="ഏടവനക്കാട്">[http://lsgkerala.in/edavanakkadpanchayat/general-information/history/ തദ്ദേശസ്വയംഭരണ വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193557/http://lsgkerala.in/edavanakkadpanchayat/general-information/history/ |date=2016-03-04 }} ഏടവനക്കാട് ചരിത്രം.</ref> ==ജീവിതോപാധി== *പ്രധാനജീവിതോപാധി മത്സ്യബന്ധനം തന്നെ. ചിലയിടങ്ങളിൽ വൈപ്പിൻ കരയിലാകമാനം കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ പൊക്കാളി കൃഷിയും ഉണ്ട്. *കള്ളുചെത്ത് മറ്റൊരു ഉപജീവനമാർഗ്ഗമായിരുന്നു *കയറു നിർമ്മാണവും ഇവിടെ നിലനിന്നിരുന്നു. ==ആരാധനലായങ്ങൾ== *സെന്റ് അബ്രോസ്സ് പള്ളി. വിശുദ്ധ അമ്പ്രോസിന്റെ നാമത്തിൽ സ്ഥാപിതമായിട്ടുള്ള ഇന്ത്യയിലെ ഏക ദേവാലയമാണ്.<ref name="അമ്പ്രോസ് പള്ളി">[http://lsgkerala.in/edavanakkadpanchayat/ തദ്ദേശസ്വയംഭരണ വെബ്സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923211810/http://lsgkerala.in/edavanakkadpanchayat/ |date=2010-09-23 }} സെന്റ് അമ്പ്രോസ് പള്ളി.</ref> *അണിയിൽ ശ്രീകൃഷ്ണ സ്വാമി ക്ഷേത്രം. കൂടാതെ പള്യാരിക്കൽ അമ്പലം, രണ്ട് മുസ്ലീം പള്ളികൾ എന്നിവ എടവനക്കാട് ഗ്രാമിത്തിന്റെ വളരെ പഴയ ആരാധനാലയങ്ങളാണ്..... ==വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ== #സർക്കാർ ഇംഗ്ളീഷ് പ്രൈമറി സ്കൂൾ #സന്മാർഗ്ഗിക പ്രദീപിക സഭ പ്രൈമറി സ്കൂൾ #ഹിദായത്തുൽ ഇസ്‍ലാം ഹയർ സെക്കണ്ടറി സ്ക്കൂൾ 4.എസ് ഡി പി വൈ കെ പി എം എച്ച് എസ് ==വാർഡുകൾ== #കടപ്പുറം #മായാബസാർ #ചാത്തങ്ങാട് #പഞ്ചായത്ത് #പഴങ്ങാട് #ഹൈസ്കൂൾ #അണിയിൽ #മാർക്കറ്റ് #മുരിപ്പാടം #ചർച്ച് #നേതാജി #വില്ലേജ് #കണ്ണുപിള്ളക്കെട്ട് #വാച്ചാക്കൽ വെസ്റ്റ് #ഇല്ലത്തുപടി വെസ്റ്റ് ==സ്ഥിതിവിവരകണക്കുകൾ== {| border="1" cellpadding="20" cellspacing="0" |+ align="top" style="color:#e76700;" |''സ്ഥിതിവിവരകണക്കുകൾ'' |- |ജില്ല |എറണാകുളം |- |ബ്ലോക്ക് |വൈപ്പിൻ |- |വിസ്തീർണ്ണം |11.25 |- |വാർഡുകൾ |14 |- |ജനസംഖ്യ |19631 |- |പുരുഷൻമാർ |9571 |- |സ്ത്രീകൾ |10060 |} ==അവലംബം== <references /> {{എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[Category:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] sm1z9o7cmpaiijgne9gztmnfbmo2mxq 0 133612 4673563 4586348 2026-10-05T10:56:03Z Malikaveedu 16584 4673563 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Cheacode Gramapanchayat}} {{Infobox settlement | name = ചീക്കോട് | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|11.229389|N|75.988247|E|display=inline,title}}, | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[മലപ്പുറം]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 42125 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ആംഗലം]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673645 | registration_plate = KL- | website = | footnotes = }} മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിലാണ് 23.955 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് അരീക്കോട് ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത് പരിധിയിൽ വരുന്നു. ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് നിലവിൽ വന്നത് 1963 ഡിസംബർ 21-നാണ്.നിയോജക മണ്ഡലം കൊണ്ടോട്ടി.ലോകസഭാ മണ്ഡലം മലപ്പുറം. ==അതിരുകൾ== *കിഴക്ക് - അരീക്കോട്, കീഴുപറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ *പടിഞ്ഞാറ് - പുളിക്കൽ, വാഴക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ *തെക്ക് - മുതുവല്ലൂർ പഞ്ചായത്ത് *വടക്ക് - വാഴക്കാട്, കീഴുപറമ്പ് പഞ്ചായത്തുകൾ == വാർഡുകൾ== #പളളിപ്പടി #വെട്ടുപാറ .[[ചാലിയാർ]] അതിരിടുന്ന ഗ്രാമം #കരിമ്പിൽ #വാവൂർ #കുനിത്തലക്കടവ് #എളങ്കാവ് #പറപ്പൂർ #പള്ളിമുക്ക് #മുണ്ടക്കൽ ഈസ്റ്റ് #ചെറിയാപറമ്പ് #ചീക്കോട് ഈസ്റ്റ് #ചീക്കോട് വെസ്റ്റ് #മുണ്ടക്കൽ വെസ്റ്റ് #കച്ചേരിത്തടം #ഓമാനൂർ ഈസ്റ്റ് #ഓമാനൂർ വെസ്റ്റ് #പളളിപ്പുറായ #തീണ്ടാപ്പാറ #[[പൊന്നാട്]] #അടൂർ പറമ്പ് #കൊളംമ്പലം == വാർഡുകളും ജനപ്രതിനിധികളും (2025) == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |പളളിപ്പടി |റംലത്ത് ചിറ്റാരപ്പറ്റ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |002 |വെട്ടുപാറ |അബ്ദുൽ മജീദ് പി.പി. |മറ്റുള്ളവർ |സ്വത. |ജനറൽ |- |003 |കരിമ്പിൽ |യാസിറ തെക്കുംകോളിൽ |മറ്റുള്ളവർ |സ്വത. |വനിത |- |004 |വാവൂര് |എം.പി. ഉമ്മുസൽമ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |005 |കുനിത്തലക്കടവ് |നുസൈബ വി.പി. |മറ്റുള്ളവർ |IND |വനിത |- |006 |എളങ്കാവ് |മുഹമ്മദ് ബഷീർ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |007 |പറപ്പൂർ |അയ്യനാട്ട് വേലായുധൻ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |ജനറൽ |- |008 |പളളിമുക്ക് |സാബിറ ഷൗക്കത്തലി ചോലയിൽ |മറ്റുള്ളവർ |IND |വനിത |- |009 |മുണ്ടക്കൽ ഈസ്റ്റ് |കെ.പി.സി. സുലൈമാൻ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |010 |ചെറിയാപറമ്പ് |'''കെ ശിവൻ (പ്രസിഡന്റ്)''' | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |പട്ടികജാതി |- |011 |ചീക്കോട് ഈസ്റ്റ് |റസിയ എടശ്ശേരി | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |012 |ചീക്കോട് വെസ്റ്റ് |ഷൈനി എം.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |പട്ടികജാതി സ്‌ത്രീ |- |013 |മുണ്ടക്കൽ വെസ്റ്റ് |പി.എ. മുഹമ്മദാലി മാസ്റ്റർ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |കോൺഗ്രസ് |ജനറൽ |- |014 |കച്ചേരിത്തടം |മൈമൂന എളയടത്ത് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |015 |ഓമാനൂർ ഈസ്റ്റ് |'''ഖൈറുന്നീസ കള്ളിവളപ്പിൽ (വൈസ് പ്രസിഡന്റ്)''' | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |016 |ഓമാനൂർ വെസ്റ്റ് |സഹ്‌ല കെ. സാദിഖ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |017 |പളളിപ്പുറായ |കെ.വി. ഹംസ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |018 |തീണ്ടാപ്പാറ |ബഷീർ |മറ്റുള്ളവർ |സ്വത. |ജനറൽ |- |019 |പൊന്നാട് |അബ്ദുൽ സമദ് പൊന്നാട് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |020 |അടൂർ പറമ്പ് |കോയക്കുട്ടി ഒരപ്പിങ്ങൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |021 |കൊളംമ്പലം |നീതു വിജീഷ് |മറ്റുള്ളവർ |സ്വത. |വനിത |} ==സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ== {| class="wikitable" | ജില്ല | മലപ്പുറം |- | ബ്ലോക്ക് |അരീക്കോട് |- | വിസ്തീര്ണ്ണം | 23.955 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ |- | ജനസംഖ്യ |42,125 |- | പുരുഷന്മാർ |20,836 |- | സ്ത്രീകൾ |21,289 |- | ജനസാന്ദ്രത |902 |- | സ്ത്രീ : പുരുഷ അനുപാതം | 1022 |- | സാക്ഷരത | 83.25% |} == അവലംബങ്ങൾ == *http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} *http://lsgkerala.in/cheacodepanchayat {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131130095021/http://lsgkerala.in/cheacodepanchayat/ |date=2013-11-30 }} *Census data 2001 {{malappuram-geo-stub}} {{മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വിഭാഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{മലപ്പുറം ജില്ല}} 3ue3z9kd8e20fzodbnjw2i7v1e6xwjv 4673564 4673563 2026-10-05T10:56:43Z Malikaveedu 16584 4673564 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Cheacode Gramapanchayat}} {{Infobox settlement | name = ചീക്കോട് | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|11.229389|N|75.988247|E|display=inline,title}}, | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[മലപ്പുറം]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 42125 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[മലയാളം]], [[ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ|ആംഗലം]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673645 | registration_plate = KL- | website = | footnotes = }} [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിലാണ്]] 23.955 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് അരീക്കോട് ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത് പരിധിയിൽ വരുന്നു. ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് നിലവിൽ വന്നത് 1963 ഡിസംബർ 21-നാണ്.നിയോജക മണ്ഡലം കൊണ്ടോട്ടി.ലോകസഭാ മണ്ഡലം മലപ്പുറം. ==അതിരുകൾ== *കിഴക്ക് - അരീക്കോട്, കീഴുപറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ *പടിഞ്ഞാറ് - പുളിക്കൽ, വാഴക്കാട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ *തെക്ക് - മുതുവല്ലൂർ പഞ്ചായത്ത് *വടക്ക് - വാഴക്കാട്, കീഴുപറമ്പ് പഞ്ചായത്തുകൾ == വാർഡുകൾ== #പളളിപ്പടി #വെട്ടുപാറ .[[ചാലിയാർ]] അതിരിടുന്ന ഗ്രാമം #കരിമ്പിൽ #വാവൂർ #കുനിത്തലക്കടവ് #എളങ്കാവ് #പറപ്പൂർ #പള്ളിമുക്ക് #മുണ്ടക്കൽ ഈസ്റ്റ് #ചെറിയാപറമ്പ് #ചീക്കോട് ഈസ്റ്റ് #ചീക്കോട് വെസ്റ്റ് #മുണ്ടക്കൽ വെസ്റ്റ് #കച്ചേരിത്തടം #ഓമാനൂർ ഈസ്റ്റ് #ഓമാനൂർ വെസ്റ്റ് #പളളിപ്പുറായ #തീണ്ടാപ്പാറ #[[പൊന്നാട്]] #അടൂർ പറമ്പ് #കൊളംമ്പലം == വാർഡുകളും ജനപ്രതിനിധികളും (2025) == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |പളളിപ്പടി |റംലത്ത് ചിറ്റാരപ്പറ്റ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |002 |വെട്ടുപാറ |അബ്ദുൽ മജീദ് പി.പി. |മറ്റുള്ളവർ |സ്വത. |ജനറൽ |- |003 |കരിമ്പിൽ |യാസിറ തെക്കുംകോളിൽ |മറ്റുള്ളവർ |സ്വത. |വനിത |- |004 |വാവൂര് |എം.പി. ഉമ്മുസൽമ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |005 |കുനിത്തലക്കടവ് |നുസൈബ വി.പി. |മറ്റുള്ളവർ |IND |വനിത |- |006 |എളങ്കാവ് |മുഹമ്മദ് ബഷീർ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |007 |പറപ്പൂർ |അയ്യനാട്ട് വേലായുധൻ | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |ജനറൽ |- |008 |പളളിമുക്ക് |സാബിറ ഷൗക്കത്തലി ചോലയിൽ |മറ്റുള്ളവർ |IND |വനിത |- |009 |മുണ്ടക്കൽ ഈസ്റ്റ് |കെ.പി.സി. സുലൈമാൻ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |010 |ചെറിയാപറമ്പ് |'''കെ ശിവൻ (പ്രസിഡന്റ്)''' | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |പട്ടികജാതി |- |011 |ചീക്കോട് ഈസ്റ്റ് |റസിയ എടശ്ശേരി | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |012 |ചീക്കോട് വെസ്റ്റ് |ഷൈനി എം.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |പട്ടികജാതി സ്‌ത്രീ |- |013 |മുണ്ടക്കൽ വെസ്റ്റ് |പി.എ. മുഹമ്മദാലി മാസ്റ്റർ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |കോൺഗ്രസ് |ജനറൽ |- |014 |കച്ചേരിത്തടം |മൈമൂന എളയടത്ത് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |015 |ഓമാനൂർ ഈസ്റ്റ് |'''ഖൈറുന്നീസ കള്ളിവളപ്പിൽ (വൈസ് പ്രസിഡന്റ്)''' | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |016 |ഓമാനൂർ വെസ്റ്റ് |സഹ്‌ല കെ. സാദിഖ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |വനിത |- |017 |പളളിപ്പുറായ |കെ.വി. ഹംസ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |018 |തീണ്ടാപ്പാറ |ബഷീർ |മറ്റുള്ളവർ |സ്വത. |ജനറൽ |- |019 |പൊന്നാട് |അബ്ദുൽ സമദ് പൊന്നാട് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |020 |അടൂർ പറമ്പ് |കോയക്കുട്ടി ഒരപ്പിങ്ങൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |ലീഗ് |ജനറൽ |- |021 |കൊളംമ്പലം |നീതു വിജീഷ് |മറ്റുള്ളവർ |സ്വത. |വനിത |} ==സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ== {| class="wikitable" | ജില്ല | മലപ്പുറം |- | ബ്ലോക്ക് |അരീക്കോട് |- | വിസ്തീര്ണ്ണം | 23.955 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ |- | ജനസംഖ്യ |42,125 |- | പുരുഷന്മാർ |20,836 |- | സ്ത്രീകൾ |21,289 |- | ജനസാന്ദ്രത |902 |- | സ്ത്രീ : പുരുഷ അനുപാതം | 1022 |- | സാക്ഷരത | 83.25% |} == അവലംബങ്ങൾ == *http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} *http://lsgkerala.in/cheacodepanchayat {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131130095021/http://lsgkerala.in/cheacodepanchayat/ |date=2013-11-30 }} *Census data 2001 {{malappuram-geo-stub}} {{മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വിഭാഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{മലപ്പുറം ജില്ല}} 3bx6zentl0a4qzyjifx4heiwt8x12s7 0 133631 4673569 4577131 2026-10-05T11:11:35Z Malikaveedu 16584 /* വാർഡുകൾ, 2015ൽ മെമ്പർമാർ [1] */ 4673569 wikitext text/x-wiki {{Infobox LSG/Wikidata}} {{prettyurl|Cherukavu Gramapanchayat}} [[പ്രമാണം:Cherukavu Kannamvettikkavu (1).jpg|ലഘുചിത്രം|Kannamvettikkavu, Cherukave Panchayath, Pulikkal]] [[മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ, കൊണ്ടോട്ടി ബ്ളോക്കിലാണ് 16.87 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള '''ചെറുകാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്''' സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ചെറുകാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് 1964-ലാണ് രൂപീകൃതമായത്. ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന് 19 വാർഡുകളാണുള്ളത്. ==അതിരുകൾ== *കിഴക്ക് - പുളിക്കൽ പഞ്ചായത്ത് *പടിഞ്ഞാറ് - ചേലാമ്പ്ര, വാഴയൂർ, പള്ളിക്കൽ പഞ്ചായത്തുകളും, കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ രാമനാട്ടുകര പഞ്ചായത്തും. *തെക്ക് - പള്ളിക്കൽ, പുളിക്കൽ പഞ്ചായത്തുകൾ *വടക്ക് - വാഴയൂർ, പുളിക്കൽ പഞ്ചായത്തുകൾ == വാർഡുകൾ, 2025ൽ മെമ്പർമാർ == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! വാർഡ് നമ്പർ !! പേർ !! മെമ്പർ ! മുന്നണി !!പാർട്ടി!! സംവരണം |- |1 || ദാനഗ്രാം||റസീന | || CPI(M)||ജനറൽ |- | 2||പെരിങ്ങാവ് ||കുഞ്ഞാലൻ കുട്ടി പി വി | || IUML||സ്‌ത്രീ |- |3 ||കൊടപ്പുറം ||നിഷി | ||CPI(M) ||ജനറൽ |- |4 ||ചോലക്കോട് ||സിദ്ദീഖ് ചോലക്കോട് | || IUML||സ്‌ത്രീ |- | 5||ചെറാപ്പാടം || സുജാത | || CPI(M)||ജനറൽ |- |6 ||കണ്ണംവെട്ടിക്കാവ് ||പി പി സൈതലവി (മാനു) | || IUML||സ്‌ത്രീ |- | 7||ചെനപ്പറമ്പ് ||സർജീന മഹബൂബ് | || IUML||ജനറൽ |- |8 ||പറവൂർ ||മഹബൂബ് എറിയാട്ട് | || CPI(M) ||സ്‌ത്രീ |- | 9|| പെരിയമ്പലം|| ജൈസീല നസ്റു | || IUML|| സ്‌ത്രീ |- | 10|| ചേവായൂർ|| ബീന മുരളീധരൻ | || INC||സ്‌ത്രീ |- | 11|| മിനി എസ്റ്റേറ്റ്|| റീത | || IND||പട്ടികജാതി സ്‌ത്രീ |- |12 ||ചാമപറമ്പ് || മിനിസാഹിനി | || INC ||ജനറൽ |- |13 ||കുവയിൽ മൂല ||ഹുസൈൻ | || CPI(M)||സ്‌ത്രീ |- |14 ||സിയാംകണ്ടം || ഷറീന അഷ്റഫ് | || IUML|| സ്‌ത്രീ |- |15 ||പുത്തൂപ്പാടം ||ഖൈറുന്നിസ ചാളക്കണ്ടി | || IUML|| സ്‌ത്രീ |- |16 || കുറിയേടം||ജസീന ആലുങ്ങൽ | ||IUML ||ജനറൽ |- |17 || വെണ്ണായൂർ||സുജാത കളത്തിങ്ങൽ | || INC||പട്ടികജാതി |- |18 ||ഐക്കരപ്പടി || സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കെ | || IUML||ജനറൽ |- | 19|| കൈതക്കുണ്ട|| ബിന്ദു ചെറുവട്ടൂർ | || BJP||ജനറൽ |- | |പൂച്ചാൽ |മൈമൂന ബഷീർ | |IUML |ജനറൽ |- | |പേങ്ങാട് |ബദറുദ്ദീൻ | |IUML |ജനറൽ |- | |പുതുക്കോട് |പ്രവീൺ | |CPI(M) | |} ==സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ== {| class="wikitable" | ജില്ല | മലപ്പുറം |- | ബ്ലോക്ക് |കൊണ്ടോട്ടി |- | വിസ്തീര്ണ്ണം | 16.87ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ |- | ജനസംഖ്യ |25,322 |- | പുരുഷന്മാർ |12,670 |- | സ്ത്രീകൾ |12,652 |- | ജനസാന്ദ്രത |1501 |- | സ്ത്രീ : പുരുഷ അനുപാതം | 999 |- | സാക്ഷരത | 91.57% |} == അവലംബങ്ങൾ == *http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} *http://lsgkerala.in/cherukavupanchayat {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131130095026/http://lsgkerala.in/cherukavupanchayat/ |date=2013-11-30 }} *Census data 2001 {{malappuram-geo-stub}} {{മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വിഭാഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{മലപ്പുറം ജില്ല}} avh8o6uuzmhlcnybhtk34hvt2powr3e 4673570 4673569 2026-10-05T11:12:10Z Malikaveedu 16584 /* വാർഡുകൾ, 2025ൽ മെമ്പർമാർ */ 4673570 wikitext text/x-wiki {{Infobox LSG/Wikidata}} {{prettyurl|Cherukavu Gramapanchayat}} [[പ്രമാണം:Cherukavu Kannamvettikkavu (1).jpg|ലഘുചിത്രം|Kannamvettikkavu, Cherukave Panchayath, Pulikkal]] [[മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ, കൊണ്ടോട്ടി ബ്ളോക്കിലാണ് 16.87 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള '''ചെറുകാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്''' സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ചെറുകാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് 1964-ലാണ് രൂപീകൃതമായത്. ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന് 19 വാർഡുകളാണുള്ളത്. ==അതിരുകൾ== *കിഴക്ക് - പുളിക്കൽ പഞ്ചായത്ത് *പടിഞ്ഞാറ് - ചേലാമ്പ്ര, വാഴയൂർ, പള്ളിക്കൽ പഞ്ചായത്തുകളും, കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ രാമനാട്ടുകര പഞ്ചായത്തും. *തെക്ക് - പള്ളിക്കൽ, പുളിക്കൽ പഞ്ചായത്തുകൾ *വടക്ക് - വാഴയൂർ, പുളിക്കൽ പഞ്ചായത്തുകൾ == വാർഡുകൾ, 2025ൽ മെമ്പർമാർ == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! വാർഡ് നമ്പർ !! പേർ !! ജനപ്രതിനിധി ! മുന്നണി !!പാർട്ടി!! സംവരണം |- |1 || ദാനഗ്രാം||റസീന | || CPI(M)||ജനറൽ |- | 2||പെരിങ്ങാവ് ||കുഞ്ഞാലൻ കുട്ടി പി വി | || IUML||സ്‌ത്രീ |- |3 ||കൊടപ്പുറം ||നിഷി | ||CPI(M) ||ജനറൽ |- |4 ||ചോലക്കോട് ||സിദ്ദീഖ് ചോലക്കോട് | || IUML||സ്‌ത്രീ |- | 5||ചെറാപ്പാടം || സുജാത | || CPI(M)||ജനറൽ |- |6 ||കണ്ണംവെട്ടിക്കാവ് ||പി പി സൈതലവി (മാനു) | || IUML||സ്‌ത്രീ |- | 7||ചെനപ്പറമ്പ് ||സർജീന മഹബൂബ് | || IUML||ജനറൽ |- |8 ||പറവൂർ ||മഹബൂബ് എറിയാട്ട് | || CPI(M) ||സ്‌ത്രീ |- | 9|| പെരിയമ്പലം|| ജൈസീല നസ്റു | || IUML|| സ്‌ത്രീ |- | 10|| ചേവായൂർ|| ബീന മുരളീധരൻ | || INC||സ്‌ത്രീ |- | 11|| മിനി എസ്റ്റേറ്റ്|| റീത | || IND||പട്ടികജാതി സ്‌ത്രീ |- |12 ||ചാമപറമ്പ് || മിനിസാഹിനി | || INC ||ജനറൽ |- |13 ||കുവയിൽ മൂല ||ഹുസൈൻ | || CPI(M)||സ്‌ത്രീ |- |14 ||സിയാംകണ്ടം || ഷറീന അഷ്റഫ് | || IUML|| സ്‌ത്രീ |- |15 ||പുത്തൂപ്പാടം ||ഖൈറുന്നിസ ചാളക്കണ്ടി | || IUML|| സ്‌ത്രീ |- |16 || കുറിയേടം||ജസീന ആലുങ്ങൽ | ||IUML ||ജനറൽ |- |17 || വെണ്ണായൂർ||സുജാത കളത്തിങ്ങൽ | || INC||പട്ടികജാതി |- |18 ||ഐക്കരപ്പടി || സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കെ | || IUML||ജനറൽ |- | 19|| കൈതക്കുണ്ട|| ബിന്ദു ചെറുവട്ടൂർ | || BJP||ജനറൽ |- | |പൂച്ചാൽ |മൈമൂന ബഷീർ | |IUML |ജനറൽ |- | |പേങ്ങാട് |ബദറുദ്ദീൻ | |IUML |ജനറൽ |- | |പുതുക്കോട് |പ്രവീൺ | |CPI(M) | |} ==സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ== {| class="wikitable" | ജില്ല | മലപ്പുറം |- | ബ്ലോക്ക് |കൊണ്ടോട്ടി |- | വിസ്തീര്ണ്ണം | 16.87ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ |- | ജനസംഖ്യ |25,322 |- | പുരുഷന്മാർ |12,670 |- | സ്ത്രീകൾ |12,652 |- | ജനസാന്ദ്രത |1501 |- | സ്ത്രീ : പുരുഷ അനുപാതം | 999 |- | സാക്ഷരത | 91.57% |} == അവലംബങ്ങൾ == *http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} *http://lsgkerala.in/cherukavupanchayat {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131130095026/http://lsgkerala.in/cherukavupanchayat/ |date=2013-11-30 }} *Census data 2001 {{malappuram-geo-stub}} {{മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വിഭാഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{മലപ്പുറം ജില്ല}} krn1o6eia0rtp53brhi7xzbjpt9wr11 4673575 4673570 2026-10-05T11:21:39Z Malikaveedu 16584 4673575 wikitext text/x-wiki {{Infobox LSG/Wikidata}} {{prettyurl|Cherukavu Gramapanchayat}} [[പ്രമാണം:Cherukavu Kannamvettikkavu (1).jpg|ലഘുചിത്രം|Kannamvettikkavu, Cherukave Panchayath, Pulikkal]] [[മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ, കൊണ്ടോട്ടി ബ്ളോക്കിലാണ് 16.87 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുള്ള '''ചെറുകാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്''' സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ചെറുകാവ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് 1964-ലാണ് രൂപീകൃതമായത്. ഈ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന് 19 വാർഡുകളാണുള്ളത്. ==അതിരുകൾ== *കിഴക്ക് - പുളിക്കൽ പഞ്ചായത്ത് *പടിഞ്ഞാറ് - ചേലാമ്പ്ര, വാഴയൂർ, പള്ളിക്കൽ പഞ്ചായത്തുകളും, കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ രാമനാട്ടുകര പഞ്ചായത്തും. *തെക്ക് - പള്ളിക്കൽ, പുളിക്കൽ പഞ്ചായത്തുകൾ *വടക്ക് - വാഴയൂർ, പുളിക്കൽ പഞ്ചായത്തുകൾ == വാർഡുകൾ, 2025ൽ മെമ്പർമാർ == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! വാർഡ് നമ്പർ !! പേർ !! ജനപ്രതിനിധി ! മുന്നണി !!പാർട്ടി!! സംവരണം |- |1 || ദാനഗ്രാം||റസീന || എൽ.ഡി.എഫ്. || CPI(M)||സ്‌ത്രീ |- | 2||പെരിങ്ങാവ് ||കുഞ്ഞാലൻ കുട്ടി പി വി | യു.ഡി.എഫ്. || IUML||ജനറൽ |- |3 ||കൊടപ്പുറം ||നിഷി | എൽ.ഡി.എഫ്. ||CPI(M) ||സ്‌ത്രീ |- |4 ||ചോലക്കോട് ||സിദ്ദീഖ് ചോലക്കോട് | യു.ഡി.എഫ്. || IUML||ജനറൽ |- | 5||ചെറാപ്പാടം || സുജാത | എൽ.ഡി.എഫ്. || CPI(M)||സ്‌ത്രീ |- |6 ||കണ്ണംവെട്ടിക്കാവ് ||പി പി സൈതലവി (മാനു) | യു.ഡി.എഫ്. || IUML||ജനറൽ |- | 7||ചെനപ്പറമ്പ് ||സർജീന മഹബൂബ് | യു.ഡി.എഫ്. || IUML||സ്‌ത്രീ |- |8 ||പറവൂർ ||മഹബൂബ് എറിയാട്ട് | എൽ.ഡി.എഫ്. || CPI(M) ||ജനറൽ |- | 9|| പെരിയമ്പലം|| ജൈസീല നസ്റു | യു.ഡി.എഫ്. || IUML|| സ്‌ത്രീ |- | 10|| ചേവായൂർ|| ബീന മുരളീധരൻ | യു.ഡി.എഫ്. || INC||സ്‌ത്രീ |- | 11|| മിനി എസ്റ്റേറ്റ്|| റീത | മറ്റുള്ളവർ || IND||സ്‌ത്രീ |- |12 ||ചാമപറമ്പ് || മിനിസാഹിനി | യു.ഡി.എഫ്. || INC ||പട്ടികജാതി സ്‌ത്രീ |- |13 ||കുവയിൽ മൂല ||ഹുസൈൻ | എൽ.ഡി.എഫ്. || CPI(M)||ജനറൽ |- |14 ||സിയാംകണ്ടം || ഷറീന അഷ്റഫ് | യു.ഡി.എഫ്. || IUML|| സ്‌ത്രീ |- |15 ||പുത്തൂപ്പാടം ||ഖൈറുന്നിസ ചാളക്കണ്ടി | യു.ഡി.എഫ്. || IUML|| സ്‌ത്രീ |- |16 || കുറിയേടം||ജസീന ആലുങ്ങൽ | യു.ഡി.എഫ്. ||IUML ||സ്‌ത്രീ |- |17 || വെണ്ണായൂർ||സുജാത കളത്തിങ്ങൽ | യു.ഡി.എഫ്. || INC||ജനറൽ |- |18 ||ഐക്കരപ്പടി || സുബ്രഹ്മണ്യൻ. കെ | യു.ഡി.എഫ്. || IUML||പട്ടികജാതി |- | 19|| കൈതക്കുണ്ട|| ബിന്ദു ചെറുവട്ടൂർ | എൻ.ഡി.എഫ്. || BJP||ജനറൽ |- |20 |പൂച്ചാൽ |മൈമൂന ബഷീർ |യു.ഡി.എഫ്. |IUML |ജനറൽ |- |21 |പേങ്ങാട് |ബദറുദ്ദീൻ |യു.ഡി.എഫ്. |IUML |ജനറൽ |- |22 |പുതുക്കോട് |പ്രവീൺ |എൽ.ഡി.എഫ്. |CPI(M) |ജനറൽ |} ==സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ== {| class="wikitable" | ജില്ല | മലപ്പുറം |- | ബ്ലോക്ക് |കൊണ്ടോട്ടി |- | വിസ്തീര്ണ്ണം | 16.87ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ |- | ജനസംഖ്യ |25,322 |- | പുരുഷന്മാർ |12,670 |- | സ്ത്രീകൾ |12,652 |- | ജനസാന്ദ്രത |1501 |- | സ്ത്രീ : പുരുഷ അനുപാതം | 999 |- | സാക്ഷരത | 91.57% |} == അവലംബങ്ങൾ == *http://www.trend.kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |date=2019-09-02 }} *http://lsgkerala.in/cherukavupanchayat {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131130095026/http://lsgkerala.in/cherukavupanchayat/ |date=2013-11-30 }} *Census data 2001 {{malappuram-geo-stub}} {{മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വിഭാഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{മലപ്പുറം ജില്ല}} 8v9yzif52etqsnwzwusat0xh1vjv7l9 0 135584 4673466 4667312 2026-10-04T20:28:00Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673466 wikitext text/x-wiki {{infobox politician | name = നിതീഷ് കുമാർ | image = [[File:Nitish Kumar in February 2007.jpg|center|300px]] | caption = | birth_date = {{birth date and age|1951|03|01|df=yes}} | birth_place = ഭക്തിയാർപ്പൂർ, ബീഹാർ | death_date = | death_place = | office = ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി | term = 2025 - 2026 #. 2024-2025 #. 2022-2024 #. 2020-2022 #. 2017- 2020 #. 2015-2017 #. 2015 #. 2010-2015 #. 2005-2010 #. 2000 | predecessor = റാബ്രി ദേവി, ജിതിൻ റാം മഞ്ചി | successor = സാമ്രാട്ട് ചൗധരി | office2 = കേന്ദ്ര, റെയിൽവേ മന്ത്രി | term2 = 2001-2004, 1998-1999 | predecessor2 = മമത ബാനർജി | successor2 = ലാലു പ്രസാദ് യാദവ് | office3 = കേന്ദ്ര, കൃഷി വകുപ്പ് മന്ത്രി | term3 = 2000-2001, 1999-2000 | predecessor3 = എ.ബി.വാജ്പേയി | successor3 = സുന്ദർലാൽ പട്വ | office4 = കേന്ദ്ര, ഉപരിതല ഗതാഗത വകുപ്പ് മന്ത്രി | term4 = 1999, 1998-1999 | predecessor4 = തമ്പിദുരൈ | successor4 = ജസ്വന്ത് സിംഗ് | office5 = ലോക്സഭാംഗം | term5 = 2004, 1999, 1998, 1996, 1991, 1989 | constituency5 = * നളന്ദ * ബാർഹ് | office6 = ബീഹാർ നിയമസഭ കൗൺസിൽ അംഗം | term6 = 2024-2026, 2018-2024, 2012-2018, 2006-2012 | constituency6 = ബീഹാർ | office7 = രാജ്യസഭാംഗം | term7 = 2026 ഏപ്രിൽ 10 - | constituency7 = ബീഹാർ | party = [[File:Janata Dal (United) Flag.svg|50x50px]] * ജനതാദൾ (യുണൈറ്റഡ്) (2003-മുതൽ) [[File:National Democratic Alliance.svg|80px]] * എൻ.ഡി.എ (2017-2022, 2003-2013, 2024-തുടരുന്നു) | otherparty = * യു.പി.എ, മഹാഗഡ്ബന്ധൻ, ഇന്ത്യ മുന്നണി (2022-2024, 2015-2017) * സമതാ പാർട്ടി (2003 വരെ) * ജനതാദൾ (1989-1994) | spouse = മഞ്ജു സിൻഹ | children = നിശാന്ത് കുമാർ | year = 2026 | date = ഏപ്രിൽ 14 | source = https://starsunfolded.com/nitish-kumar/ സ്റ്റാർസ് അൺഫോൾഡഡ് }} 2005 മുതൽ 2026 വരെ തുടർച്ചയായി 21 വർഷം (ചെറിയ ഇടവേളകളിലൊഴിച്ച്) ബീഹാറിലെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ജനതാദൾ (യുണൈറ്റഡ്) പാർട്ടിയുടെ മുതിർന്ന നേതാവാണ് '''നിതീഷ് കുമാർ.<ref>https://www.mathrubhumi.com/in-depth/features/bihar-political-crisis-nitish-kumar-1.7770982</ref> (ജനനം: 1 മാർച്ച് 1951)''' 1990 മുതൽ പതിനഞ്ച് വർഷം നീണ്ട ആർ.ജെ.ഡിയുടെ ഭരണത്തിനു ശേഷം 2005 മുതൽ 2026 വരെ ബീഹാറിൻ്റെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു നിതീഷ് കുമാർ. ഏറ്റവും കൂടുതൽ തവണ ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രിയായ റെക്കോർഡും നിതീഷിൻ്റെ പേരിലാണ്. 2025 നവംബർ 20ന് മുഖ്യമന്ത്രിയായി പത്താം തവണയും സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു. 2026 മാർച്ച് 16ന് ബീഹാറിൽ നിന്നുള്ള രാജ്യസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് മാർച്ച് 30ന് നിയമസഭ കൗൺസിൽ അംഗത്വവും ഏപ്രിൽ 14 ന് ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനവും രാജി വെച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/nitish-kumar-1605036925-1 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-05-14 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705191131/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/nitish-kumar-1605036925-1 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.thehindu.com/news/national/nitish-kumar-political-career-timeline/article19368968.ece</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/mobile/news/india/nitish-kumar-clarifies-about-his-last-poll-remark-1.5204742{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1990 മുതൽ 2005 വരെയുള്ള ആർ.ജെ.ഡി ഭരണത്തിലെ ജംഗിൾരാജും ക്രമസമാധാനത്തിലെ തകർച്ചയും മൂലം ദാരിദ്ര്യ സംസ്ഥാനമായി മാറിക്കഴിഞ്ഞ ബീഹാറിൽ 2005 മുതൽ മാറ്റത്തിൻ്റെ കൊടുങ്കാറ്റായിരുന്നു നിതീഷ് കുമാർ. അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിലൂന്നിയ പ്രവർത്തന ശൈലി നിതീഷിനെ ഏറെ ജനപ്രിയനാക്കി. ഗ്രാമങ്ങളിൽ വൈദ്യുതി, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യമേഖലയിലെ വികസനം എന്നിവയിലൂടെ ബീഹാറിനെ മുന്നോട്ട് നയിച്ചു. 2016-ൽ സംസ്ഥാനത്ത് മദ്യനിരോധനം നടപ്പിലാക്കി. ക്രിമിനലുകളെ അമർച്ച ചെയ്ത് സ്ത്രീകൾക്കെതിരായ ആക്രമണങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കി. ഭരണതലത്തിൽ സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം നടപ്പിലാക്കി<ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2020/11/15/bihar-election-2020-nitish-kumar-bjp-nda.html</ref><ref>https://www.manoramaonline.com/tag-results.mo~politics@leaders@nitishkumar.4.html</ref><ref>https://www.manoramaonline.com/news/india/2020/10/20/nitish-kumar-will-be-bihar-cm-amit-shah.html</ref> == ജീവിതരേഖ == ബീഹാറിലെ പട്ന ജില്ലയിലെ ഭക്ത്യാർപൂരിൽ ആയൂർവേദ ഡോക്ടറായിരുന്ന കവിരാജ് റാം ലക്ഷൻ സിംഗിൻ്റെയും പരമേശ്വരി ദേവിയുടേയും മകനായി 1951 മാർച്ച് ഒന്നിന് ജനിച്ചു. പട്ന എഞ്ചിനീറിംഗ് കോളേജിൽ നിന്ന് മെക്കാനിക്കൽ എഞ്ചിനീറിംഗ് പാസായ നിതീഷ് ബീഹാറിലെ കാർഷിക വിഭാഗമായ കുർമി സമുദായത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ നേതാവാണ്. ബീഹാറിലെ സംസ്ഥാന വൈദ്യുത വകുപ്പിൽ ജോലിക്ക് ചേർന്നെങ്കിലും പിന്നീട് രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനത്തിൽ സജീവമായി<ref>{{Cite web |url=http://cm.bihar.gov.in/users/cmprofile.aspx |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-05-14 |archive-date=2021-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514064233/http://cm.bihar.gov.in/users/cmprofile.aspx |url-status=dead }}</ref> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == 1974 മുതൽ 1977 വരെ ജയപ്രകാശ് നാരായണൻ്റെ കൂടെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് മൂവ്മെൻറിൽ പ്രവർത്തിച്ചാണ് തുടക്കം. പിന്നീട് 1977-ൽ ജനതാ പാർട്ടിയിൽ അംഗമായ നിതീഷ് രാം മനോഹർ ലോഹ്യ, എസ്.എൻ.സിൻഹ, കർപ്പൂരി ഠാക്കൂർ, വി.പി.സിംഗ് എന്നിവരുടെ കൂടെ പ്രവർത്തിച്ച് സോഷ്യലിസ്റ്റ് നേതാവായി മാറി. 1989-ൽ ബാർഹ് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും വിജയിച്ച് ആദ്യമായി ലോക്സഭാംഗമായ നിതീഷ് കുമാർ 1991, 1996, 1998, 1999 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന ലോക്‌സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും വിജയിച്ചു. 1994-ൽ ജനതാദൾ പിളർന്നപ്പോൾ നിതീഷ് കുമാർ സമതാ പാർട്ടി രൂപികരിച്ചു. 1995-ലെ ബീഹാർ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഹർനോട്ട് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും നിയമസഭയിലേക്ക് വിജയിച്ചു എങ്കിലും 1996-ൽ ലോക്സഭയിലേക്ക് വീണ്ടും ജയിച്ചതിനെ തുടർന്ന് നിയമസഭാംഗത്വം 1996-ൽ തന്നെ രാജി വെച്ചു പാർലമെൻ്റംഗമായി തുടർന്ന നിതീഷ് കുമാർ ആദ്യമായി കേന്ദ്രമന്ത്രിയാവുന്നത് 1998-ലെ രണ്ടാം വാജ്പേയി മന്ത്രിസഭയിലാണ്. 1998-1999 കാലഘട്ടത്തിൽ റെയിൽവേ മന്ത്രിയായാണ് ആദ്യമായി ചുമതലയേറ്റത്. പിന്നീട് കൃഷി വകുപ്പിൻ്റെ മന്ത്രിയായി. 2001 മുതൽ 2004 വരെ വീണ്ടും റെയിൽവേ മന്ത്രി സ്ഥാനം വഹിച്ച നിതീഷിൻ്റെ സമതാ പാർട്ടി 2003-ൽ ജനതാദൾ യുണൈറ്റഡ് പാർട്ടിയുമായി ലയിച്ചു. 2004-ൽ നളന്ദ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും ആറാം തവണയും ലോക്സഭാംഗമായെങ്കിലും 2005-ൽ ദേശീയ രാഷ്ട്രീയം വിട്ട് സംസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് കളം മാറി. 2005-ൽ ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രിയായെങ്കിലും ഭൂരിപക്ഷമില്ലാത്തതിനാൽ എട്ടാം ദിവസം മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവക്കേണ്ടി വന്ന നിതീഷ് 2005 ഫെബ്രുവരിയിൽ നടന്ന നിയമസഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആർക്കും ഭൂരിപക്ഷമില്ലാത്തതിനാൽ 2005 നവംബറിൽ നടന്ന രണ്ടാമത്തെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൻ.ഡി.എ സഖ്യത്തിൽ(143/243)(JDU 88, BJP 55) മത്സരിച്ച് വിജയിച്ചു. 2005-ൽ ആദ്യമായി ബി.ജെ.പി - ജെ.ഡി.യു സഖ്യത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി ചുമതലയേറ്റു. പിന്നീട് 2010-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും എൻ.ഡി.എ സഖ്യത്തിൻ്റെ (206/243)(JDU 115, BJP 91)മുഖ്യമന്ത്രിയായി തുടർന്നു. 1996 വരെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ചേരിയിൽ നിന്ന നിതീഷ് 1996 മുതൽ 2013 വരെ എൻ.ഡി.എ മുന്നണിയിൽ അംഗമായിരുന്നു. 2014-ലെ ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നരേന്ദ്ര മോദിയെ പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനാർത്ഥിയായി പ്രഖ്യപിച്ചതിനെ തുടർന്ന് 2013-ൽ എൻ.ഡി.എ വിട്ട് യു.പി.എയിൽ ചേർന്നു. 2014-ലെ ലോക്‌സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ യു.പി.എ സഖ്യത്തിൽ ചേർന്ന് മത്സരിച്ച നിതീഷിൻ്റെ പാർട്ടിക്ക് വൻ തിരിച്ചടി നേരിട്ടു. 2014-ൽ ഒറ്റക്ക് മത്സരിച്ച് ബിജെപി ബീഹാറിൽ 22 സീറ്റുകൾ വിജയിച്ചപ്പോൾ ജനതാദൾ യുണൈറ്റഡിന് ആകെ രണ്ടു സീറ്റാണ് ലഭിച്ചത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തിരിച്ചടിയെ തുടർന്ന് 2015-ൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജി വച്ച നിതീഷിന് പകരം ജിതിൻ റാം മാഞ്ചി മുഖ്യമന്ത്രിയായി. പാർട്ടിയിൽ ഉടലെടുത്ത അഭിപ്രായ വ്യത്യാസങ്ങളെ തുടർന്ന് വിശ്വാസ വോട്ടെടുപ്പിന് നിൽക്കാതെ ജിതിൻ റാം മാഞ്ചി മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്ത് നിന്നും ജനതാദൾ യുണൈറ്റഡ് പാർട്ടിയിൽ നിന്നും രാജിവച്ചു പുതിയ പാർട്ടി രൂപികരിച്ചു. തുടർന്ന് 2015-ൽ തന്നെ വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രിയായ നിതീഷിന് ആർജെഡിയും കോൺഗ്രസും പിന്തുണ നൽകി. 2015-ലെ ബീഹാർ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ലാലു പ്രസാദ് യാദവുമായി മഹാഗഡ്ബന്ധൻ സഖ്യമുണ്ടാക്കി (RJD 80, JDU 71, INC 27)അധികാരത്തിലേറി എങ്കിലും 2017-ൽ മഹാഗഡ്ബന്ധൻ വിട്ട് വീണ്ടും എൻ.ഡി.എ. മുന്നണിയിൽ ചേർന്നു. 2020-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൻ.ഡി.എ സഖ്യം(125/243)(BJP 74, JDU 43, HAM 4, VIP 4)വീണ്ടും വിജയിച്ചു. നിതീഷ് കുമാർ വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രിയായി. എൻ.ഡി.എയിൽ അഭിപ്രായം വ്യത്യാസം രൂക്ഷമായതോടെ 2022 ഓഗസ്റ്റ് 9ന് മുഖ്യമന്ത്രിപദം രാജിവച്ച് എൻ.ഡി.എ സഖ്യം വിട്ടു. ഓഗസ്റ്റ് പത്തിന് മഹാഗഡ്ബന്ധൻ സഖ്യത്തിൽ വീണ്ടും ചേർന്ന് ആർ.ജെ.ഡി പിന്തുണയിൽ എട്ടാം പ്രാവശ്യവും ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രിയായി. 2024-ലെ ലോക്സഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുന്നോടിയായി മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം ആർ.ജെ.ഡിക്ക് കൈമാറണമെന്നും ലോക്‌സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആർ.ജെ.ഡി, കോൺഗ്രസ് നയിക്കുന്ന ഇന്ത്യ മുന്നണി സഖ്യത്തിന് വേണ്ടി ബീഹാറിൽ മത്സരിക്കുന്ന സീറ്റുകളിൽ ജെ.ഡി.യു വിലപേശരുതെന്നും ഉള്ള ആർ.ജെ.ഡിയുടെ നിലപാടുകളിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2024 ജനുവരി 28ന് നിതീഷ് കുമാർ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ച് ഇന്ത്യ മുന്നണി വിട്ട് എൻ.ഡി.എയിൽ ചേർന്നു. അതേ ദിവസം തന്നെ ബി.ജെ.പി പിന്തുണയിൽ ഒൻപതാം തവണയും ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രിയായി അധികാരമേറ്റു.<ref>https://www.manoramanews.com/news/india/2024/01/26/history-of-nitish-kumar-s-flip-flops-on-alliances-with-bjp-and-rjd-india-alliance-bihar.html</ref> 2025 നവംബറിൽ നടന്ന ബീഹാർ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൻ.ഡി.എ സഖ്യം വൻ വിജയം 202/243 (BJP 89, JDU 85, LJP 19, HAM 5, RLM 4)നേടിയതിനെ തുടർന്ന് 2025 നവംബർ 20ന് പത്താം തവണയും ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു അധികാരമേറ്റു.<ref>https://malayalam.indianexpress.com/news/nitish-kumar-takes-oath-as-bihar-cm-10791504</ref> 2026 മാർച്ച് 16ന് ബീഹാറിൽ നിന്നുള്ള രാജ്യസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/bihar-without-nitish-kumar-why-the-real-churn-unfolds-after-2882744-2026-03-16</ref> 2026 ഏപ്രിൽ 14-ന് ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ചു.<ref>https://www.twentyfournews.com/2026/04/14/nitish-kumar-resigns-as-bihar-chief-minister-submits-resignation-letter-to-governor.html</ref> ''' പ്രധാന പദവികളിൽ ''' * 1977, 1980 : ഹർനോട്ട് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് നിയമസഭയിലേക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു * 1985-1989 : ഹർനോട്ടിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി നിയമസഭാംഗം(1) * 1987-1988 : പ്രസിഡൻറ്, യുവ ലോക്ദൾ, ബീഹാർ * 1989 : ലോക്സഭാംഗം, (1) ബാർഹ് * 1990 : കേന്ദ്ര കൃഷി സഹകരണ വകുപ്പ് മന്ത്രി * 1991-1995 : ലോക്സഭാംഗം, (2) ബാർഹ് * 1991-1993 : ജനറൽ സെക്രട്ടറി, ജനതാദൾ, ഡെപ്യൂട്ടി ലീഡർ ലോക്സഭ ജനതാദൾ * 1994 : ജനതാദൾ പിളർന്നു നിതീഷ് കുമാർ സമതാ പാർട്ടി രൂപീകരിച്ചു * 1995-1996 : നിയമസഭാംഗം, ഹർനോട്ട്(2) * 1996 : സമതാ പാർട്ടി ബി.ജെ.പി നയിക്കുന്ന എൻ.ഡി.എ.മുന്നണിയിൽ ചേർന്നു * 1996 : ലോക്സഭാംഗം, (3) ബാർഹ് * 1998 : ലോക്സഭാംഗം, (4) ബാർഹ് * 1998-1999 : കേന്ദ്ര റെയിൽവേ മന്ത്രി, ഉപരിതല ഗതാഗത വകുപ്പിൻ്റെ അധിക ചുമതല * 1999 : ലോക്സഭാംഗം, (5) ബാർഹ് * 1999-2000 : കേന്ദ്ര കാബിനറ്റ് മന്ത്രി, കൃഷി വകുപ്പ് * 2000 : ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി (ഏഴു ദിവസം മാർച്ച് 3 മുതൽ 10 വരെ) * 2000-2001 : കേന്ദ്ര കാബിനറ്റ് മന്ത്രി, കൃഷി വകുപ്പ് * 2001-2004 : കേന്ദ്ര റെയിൽവേ മന്ത്രി * 2003 : ജനതാദൾ യുണൈറ്റഡിൽ നിതീഷ് കുമാറിൻ്റെ സമതാ പാർട്ടി ലയിച്ചു * 2004 : ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബാർഹ് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് പരാജയപ്പെട്ടു <ref>{{Cite web |url=https://resultuniversity.com/election/barh-lok-sabha |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514073345/https://resultuniversity.com/election/barh-lok-sabha |archive-date=2021-05-14 |url-status=dead}}</ref> * 2004 : ലോക്സഭാംഗം, (6) നളന്ദ, ജെ.ഡി.യു പാർലമെൻററി പാർട്ടി ലീഡർ * 2005-2010 : ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി * 2006-2012 : ബീഹാർ നിയമസഭ കൗൺസിൽ അംഗം (1) * 2010-2015 : ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി * 2012-2018 : ബീഹാർ നിയമസഭ കൗൺസിൽ അംഗം (2) * 2013 : എൻ.ഡി.എ വിട്ടു യു.പി.എ മുന്നണിയിൽ ചേർന്നു * 2015 : യു.പി.എ. നയിച്ച മഹാഗഡ്ബന്ധൻ മുന്നണി (ജെ.ഡി.യു + ആർ.ജെ.ഡി + കോൺഗ്രസ്) ബീഹാറിൽ അധികാരത്തിൽ * 2015-2017 : ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി, * മഹാ ഗഡ്ബന്ധൻ സഖ്യത്തിൽ അംഗം * 2017 : മഹാഗഡ്ബന്ധൻ പിളർന്നു, നിതീഷ് എൻ.ഡി.എ മുന്നണിയിൽ ചേർന്നു * 2017-2020 : ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി * 2018-2024 : ബീഹാർ നിയമസഭ കൗൺസിൽ അംഗം (3) * 2020 : ബീഹാറിൽ എൻ.ഡി.എ. വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ, നിതീഷ് മുഖ്യമന്ത്രിയായി (ഏഴാം വട്ടം)<ref> http://loksabhaph.nic.in/Members/memberbioprofile.aspx?mpsno=277&lastls=14</ref> <ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2020/10/22/nitish-kumar-has-not-contested-bihar-assembly-election-in-35-years.html</ref> * 2022 : എൻ.ഡി.എ സഖ്യം വിട്ട് വീണ്ടും മഹാഗഡ്ബന്ധനിൽ ചേർന്നു. * 2022 : ആർ.ജെ.ഡിയുടെ പിന്തുണയോടെ എട്ടാം പ്രാവശ്യവും ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി<ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/08/10/nitish-kumar-tejashwi-yadav-oath-taking.html</ref> * 2023 : ജനതാദൾ യുണൈറ്റഡ്, ദേശീയ അധ്യക്ഷൻ<ref>https://www.mathrubhumi.com/news/india/nitish-kumar-takes-over-as-jd-u-chief-after-lalan-singh-quits-top-party-post-1.9194418</ref> * 2024 : ഇന്ത്യ മുന്നണി വിട്ട് വീണ്ടും എൻ.ഡി.എയിൽ. ബി.ജെ.പി പിന്തുണയിൽ ഒൻപതാം തവണയും ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി<ref>https://www.manoramanews.com/india/latest/2024/01/28/bihar-nitish-kumar-takes-oath-cm.html</ref> * 2024-2026 : ബീഹാർ നിയമസഭ കൗൺസിൽ അംഗം (4)<ref>https://www.thehindu.com/news/national/nitish-rabri-among-11-elected-unopposed-to-bihar-legislative-council/article67950467.ece</ref> * 2025-2026 : നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയത്തെ തുടർന്ന് ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രിയായി പത്താം തവണയും സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു അധികാരമേറ്റു.<ref>https://www.manoramanews.com/india/politics/2025/11/20/nitishs-tenth-term-takes-charge-again-as-bihar-chief-minister.html</ref> * 2026 : ബീഹാറിൽ നിന്നുള്ള രാജ്യസഭാംഗം<ref>https://indianexpress.com/article/india/nitish-kumar-rajya-sabha-nda-sweeps-bihar-polls-opposition-betrayal-10585243/</ref> * 2026 : രാജ്യസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ചു<ref>https://www.reporterlive.com/topnews/national/2026/04/14/nitish-kumar-resigns-as-chief-minister-reaches-lok-bhavan-and-submits-resignation-letter</ref> == ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി == 2000 ആണ്ടിലാണ് നിതീഷ് ആദ്യമായി ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രിയാവുന്നത്. സഭയിൽ ഭൂരിപക്ഷം തെളിയിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നതോടെ എട്ടാം ദിവസം മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവച്ചൊഴിഞ്ഞു. 2000-ൽ ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രിയാവുകയും 2003-ൽ ജനതദൾ യുണൈറ്റഡുമായി സമത പാർട്ടി ലയിച്ചതോടെ ബീഹാർ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിതീഷ് കുമാർ കരുത്തനായി മാറി. പിന്നീട് 2005-ലാണ് രണ്ടാം വട്ടം മുഖ്യമന്ത്രിയാവുന്നത്. 2005-ലെ ബീഹാർ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബി.ജെ.പി. നയിച്ച എൻ.ഡി.എ. സഖ്യം ബീഹാറിൽ അധികാരത്തിൽ എത്തിയതോടെയാണ് നിതീഷിന് 5 വർഷം കാലാവധി തികച്ച് ഭരിക്കാനായത്. 2005-ലെ ബീഹാർ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മുതലാണ് ജെ.ഡി.യു നിതീഷ് കുമാറിൻ്റെ പ്രതിഛായയെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഇന്നും നിലനിന്നു പോരുന്നത്. ഒരു ഭരണാധികാരി എന്ന നിലയിൽ നിതീഷിൻ്റെ യോഗ്യത ബീഹാർ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാത്തതാണ്. ജംഗിൾ രാജിൻ്റെ പിടിയിൽ നിന്നും ബീഹാറിനെ പൂർണമായും മോചിപ്പിച്ചതോടെ 2010-ൽ എൻ.ഡി.എ.സഖ്യം വീണ്ടും ബീഹാറിൽ ജയിച്ചു. നിതീഷ് കുമാർ മൂന്നാം തവണയും മുഖ്യമന്ത്രിയായി. 2005 മുതൽ 2015 വരെയുള്ള ആദ്യ പത്ത് വർഷങ്ങളിലെ ഭരണകാലം വികസന നായകനെന്നുള്ള പ്രതിഛായയുണ്ടാക്കാൻ നിതീഷിന് സഹായകരമായി തീർന്നു. ബീഹാറിലെ സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക അവസ്ഥയിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങളുണ്ടായ കാലഘട്ടം കൂടിയായിരുന്നു അത്. ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന നരേന്ദ്ര മോദിയെ 2014-ലെ ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനാർത്ഥിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ ബി.ജെ.പിയുമായി അകന്നു. 2013-ൽ എൻ.ഡി.എ. സഖ്യം വിട്ട് യു.പി.എയിൽ ചേർന്നു. അക്കാലത്ത് മോദിയുടെ കടുത്ത വിമർശകൻ കൂടിയായിരുന്നു നിതീഷ്. 2014-ലെ ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജെ.ഡി.യുവിൻ്റെ തോൽവിയുടെ ഉത്തരവാദിത്വമേറ്റെടുത്ത് മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം 2015-ൽ രാജിവെച്ചെങ്കിലും 2015-ൽ പാർട്ടി വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്ത് നിതീഷിൽ തന്നെ വിശ്വാസമർപ്പിച്ചതിനെ തുടർന്ന് നാലാം തവണയും മുഖ്യമന്ത്രിയായി. ബി.ജെ.പി സഖ്യത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയ നിതീഷ് 2015-ൽ മഹാഗഡ്ബന്ധൻ സഖ്യം രൂപീകരിച്ചു. രാഷ്ട്രീയ എതിരാളിയായിരുന്ന ലാലു പ്രസാദ് യാദവിൻ്റെ ആർ.ജെ.ഡിയുമായി കൈകോർത്തു കൊണ്ടായിരുന്നു ഈ നീക്കം. 2015-ലെ ബീഹാർ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മഹാഗഡ്ബന്ധൻ സഖ്യം (ജെ.ഡി.യു + ആർ.ജെ.ഡി + കോൺഗ്രസ്) അധികാരം പിടിച്ചതിനെ തുടർന്ന് നിതീഷ് മുഖ്യമന്ത്രിയായി അഞ്ചാം തവണ സ്ഥാനമേറ്റു. 2017-ൽ മഹാഗഡ്ബന്ധൻ പിളർന്നു മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ച് ലാലുവിനെയും കോൺഗ്രസിനെയും വിട്ട് നിതീഷ് വീണ്ടും എൻ.ഡി.എ മുന്നണിയിൽ ചേർന്നു. 2017-ൽ ബി.ജെ.പിയുടെ പിന്തുണയിൽ വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രിയായി അറാം തവണ അധികാരമേറ്റു. 2020-ൽ നടന്ന ബീഹാർ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 77 സീറ്റ് നേടി ബി.ജെ.പി ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റകക്ഷിയായി മാറിയെങ്കിലും മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം 43 സീറ്റ് നേടിയ എൻ.ഡി.എ സഖ്യ കക്ഷിയായ ജെ.ഡി.യു നേതാവ് നിതീഷ് കുമാറിന് നൽകി. അങ്ങനെ ഏഴാമത്തെ തവണയും ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രിയായി നിതീഷ് കുമാർ സ്ഥാനമേറ്റു.<ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2020/11/10/bihar-election-future-of-nitish-kumar.html</ref> 2022 ഓഗസ്റ്റ് 9ന് സഖ്യകക്ഷിയായ ബി.ജെ.പി ജെ.ഡി.യുവിനെ പിളർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു എന്നാരോപിച്ച് മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവച്ച് എൻ.ഡി.എ വിട്ടു. സ്വന്തം പ്രതിഛായയും അധികാരവും എന്നും നിലനിർത്താൻ ഏത് രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രങ്ങൾ പയറ്റാനും മടിയില്ലാത്ത നിതീഷ് കുമാർ 2022 ഓഗസ്റ്റ് പത്തിന് 80 സീറ്റുള്ള ആർ.ജെ.ഡിയുടേയും 19 സീറ്റുള്ള കോൺഗ്രസിൻ്റെയും മറ്റ് സഖ്യകക്ഷികളുടേയും പിന്തുണയോടെ നിയമസഭയിൽ ഭൂരിപക്ഷമുറപ്പിച്ച് രണ്ടാമത്തെ മഹാഗഡ് ബന്ധൻ സർക്കാരിൽ എട്ടാം വട്ടവും ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്ത് അധികാരമേറ്റു.<ref>https://www.manoramaonline.com/news/editorial/2022/08/11/nitish-kumar-ends-ties-with-bjp-again.html</ref><ref>https://www.manoramaonline.com/news/india/2022/08/16/bihar-cabinet-expansion-mahagathbandhan-grand-allaiance.html</ref><ref>https://www.manoramaonline.com/news/india/2022/08/19/nitish-kumar-attempt-to-unite-opposition-parties-for-2024-loksabha-election.html</ref> 2024-ലെ ലോക്‌സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുന്നോടിയായി മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം ആർ.ജെ.ഡിക്ക് വിട്ടുനൽകി നിതീഷ് കുമാർ സംസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് വിരമിക്കണമെന്നും ആർ.ജെ.ഡിക്ക് 2024-ലെ ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കാനായി നിതീഷിന്റെ പാർട്ടിയായ ജെ.ഡി.യു പരമാവധി സീറ്റുകളിൽ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യണമെന്നും ഉള്ള ഇന്ത്യ മുന്നണി നിലപാടുകളിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് 2024 ജനുവരി 28ന് മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ച് ബി.ജെ.പി നയിക്കുന്ന എൻ.ഡി.എയിൽ ചേർന്ന നിതീഷ് കുമാർ അതേ ദിവസം തന്നെ ഒൻപതാം തവണയും ബി.ജെ.പിയുടെ പിന്തുണയോടെ ബീഹാറിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി സ്ഥാനമേറ്റു.<ref>https://www.mathrubhumi.com/news/india/bihar-sworn-nitish-kumar-chief-minister-1.9276461</ref> 2019-ലെ ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബീഹാറിലെ 40 സീറ്റുകളിൽ 39 ഇടത്തും എൻ.ഡി.എ സഖ്യമായി മത്സരിച്ചപ്പോൾ വിജയിച്ചതും (ബി.ജെ.പി = 17, ജെ.ഡി.യു = 16, എൽ.ജെ.പി = 6) 2014 മുതൽ പ്രധാനമന്ത്രിയായ നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഉയർച്ച പിന്നീട് ബീഹാറിൽ നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ നിതീഷിൻ്റെ പാർട്ടിയായ ജെ.ഡി.യുവിന് കൂടുതൽ നേട്ടങ്ങൾ നൽകി എന്നതും ഇന്ത്യ മുന്നണി വിട്ട് എൻ.ഡി.എ സഖ്യത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്താൻ നിതീഷിനെ പ്രേരിപ്പിച്ച ഘടകങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.<ref>https://www.mathrubhumi.com/news/india/nitish-kumar-reaction-after-taking-oath-1.9276532</ref> 2024-ലെ ലോക്‌സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എൻ.ഡി.എ സഖ്യത്തിൽ തന്നെ ബീഹാറിൽ വീണ്ടും മത്സരിച്ച ജെ.ഡി.യു - ബിജെപി സഖ്യം മോശമല്ലാത്ത പ്രകടനം നടത്തി. (ബി.ജെ.പി = 12, ജെ.ഡി.യു = 12,എൽ.ജെ.പി = 5, എച്ച്എഎം = 1) ബീഹാറിൽ ആകെയുള്ള 40 സീറ്റുകളിൽ 30 എണ്ണവും എൻ.ഡി.എ സഖ്യം വിജയിച്ചു. 2024-ലെ ലോക്‌സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇതാദ്യമായി കേവല ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാതെ വന്നതോടെ കേന്ദ്രത്തിൽ ബി.ജെ.പിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കൂട്ടുകക്ഷി മന്ത്രിസഭയാണ് നിലവിലുള്ളത്.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/india/committed-mistake-twice-in-presence-of-amit-shah-nitish-kumar-says-he-will-never-again-leave-nda/articleshow/119749274.cms</ref> 2024-ൽ നിലവിൽ വന്ന പതിനെട്ടാം ലോക്‌സഭയിൽ 16 സീറ്റുള്ള തെലുഗുദേശം പാർട്ടിയും 12 സീറ്റുള്ള നിതീഷ് കുമാറിൻ്റെ ജെ.ഡി.യുവും 240 സീറ്റുകൾ നേടിയ ബി.ജെ.പിയെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് തുടർച്ചയായി മൂന്നാം പ്രാവശ്യവും പ്രധാനമന്ത്രിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട നരേന്ദ്ര മോദിക്ക് കേന്ദ്രത്തിൽ ഉറച്ച പിന്തുണ നൽകി വരുന്നു.<ref>https://www.ndtv.com/india-news/pm-modi-to-stake-claim-to-form-government-after-nda-meeting-today-5823912</ref> 7 എം.പിമാരുള്ള ഏകനാഥ് ഷിൻഡേയുടെ ശിവസേനയുടേയും 5 എംപിമാരുള്ള ചിരാഗ് പാസ്വാൻ്റെ ലോക് ജനശക്തി പാർട്ടിയുടേയും പിന്തുണയോടെ പതിനെട്ടാം ലോക്‌സഭയിൽ എൻ.ഡി.എ സഖ്യം കേവല ഭൂരിപക്ഷം മറികടന്ന് ബിജെപിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കേന്ദ്രത്തിൽ സർക്കാർ രൂപികരിച്ചു. 543 അംഗ ലോക്സഭയിൽ എൻ.ഡി.എ സഖ്യത്തിന് നിലവിൽ 293 പേരുടെ പിന്തുണയാണ് ഉള്ളത്. <ref>https://ddnews.gov.in/en/lok-sabha-results-2024-nda-secures-absolute-majority-with-bjp-emerging-single-largest-party-with-240-seats/</ref><ref>https://www.manoramanews.com/india/politics/2025/11/15/nitish-kumar-the-political-engineer-set-for-10th-term-as-bihar-cm.html</ref> 2025-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബീഹാറിൽ ബി.ജെ.പി നേതൃത്വം നൽകിയ എൻ.ഡി.എ സഖ്യം വൻ വിജയം നേടിയതിനെ തുടർന്ന് തുടർച്ചയായി പത്താം തവണയും മുഖ്യമന്ത്രിയായി സ്ഥാനമേറ്റ നിതീഷ് കുമാർ 2026 മാർച്ച് 16ന് ബീഹാറിൽ നിന്നുള്ള രാജ്യസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് 2026 ഏപ്രിൽ 14 ന് ബീഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ചു.<ref>https://malayalam.indianexpress.com/news/nitish-kumar-resigns-as-bihar-chief-minister-samrat-choudhary-to-be-first-bjp-cm-11725522</ref> == ആത്മകഥ == * സിംഗിൾ മാൻ ദി ലൈഫ് ആൻഡ് ടൈംസ് ഓഫ് നിതീഷ് കുമാർ<ref>{{Cite web |url=https://read.amazon.in/litb/B00JJHGGF8?f=2&l=en_IN&pa=9350297779&rid=FBJVV0WP2GDS05BYNA98&ref_=litb_m |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-05-14 |archive-date=2021-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514073701/https://read.amazon.in/litb/B00JJHGGF8?f=2&l=en_IN&pa=9350297779&rid=FBJVV0WP2GDS05BYNA98&ref_=litb_m |url-status=dead }}</ref> * നിതീഷ് കുമാർ ദി റൈസ് ഓഫ് ബീഹാർ<ref>https://www.amazon.in/Nitish-Kumar-Rise-Bihar-Sinha/dp/067008459X</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == * ഭാര്യ : മഞ്ജു കുമാരി സിൻഹ<ref>https://www.hindustantimes.com/india/nitish-kumar-s-wife-passes-away-in-delhi/story-W6jz9FvoNtuKkb772mo5zH.html</ref>1973-ലായിരുന്നു ഇവരുടെ വിവാഹം. * ഏകമകൻ : നിഷാന്ത് കുമാർ ==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ== * http://cm.bihar.gov.in/users/cmprofile.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514064233/http://cm.bihar.gov.in/users/cmprofile.aspx |date=2021-05-14 }} * [http://gov.bih.nic.in/Governance/NitishKumar.htm Biography on Bihar Govt. web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906011616/http://gov.bih.nic.in/Governance/NitishKumar.htm |date=2011-09-06 }} * [http://164.100.24.208/ls/lsmember/biodata.asp?mpsno=277 Biography on website of Lok Sabha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217164518/http://164.100.24.208/ls/lsmember/biodata.asp?mpsno=277 |date=2007-12-17 }} * [http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=20500 Vice-President CONDOLES THE DEATH OF SATYENDRA NARAYAN SINHA] *[http://www.patnadaily.com/news2009/june/061809/anugrah_babu_remembered.html Bihar CM paid homage to Bihar Vibhuti Dr Anugrah Narayan Sinha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622074733/http://patnadaily.com/news2009/june/061809/anugrah_babu_remembered.html |date=2009-06-22 }} == അവലംബം == {{Current Indian chief ministers}} [[വർഗ്ഗം:ബീഹാറിലെ മുഖ്യമന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒൻപതാം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്താം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനൊന്നാം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പന്ത്രണ്ടാം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ റെയിൽവെ മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1951-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒന്നിലധികം മണ്ഡലങ്ങളിൽ ഒരേ സമയം മൽസരിച്ചവർ]] 2ugtpfn5tas2o72qxx8cxz1vq20lkq6 0 145071 4673546 4602303 2026-10-05T09:21:03Z Arshad.ka5 59730 i have changed the main image. main image was blurry 4673546 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Grey-headed Canary-flycatcher}} {{Taxobox | image = Grey-headed Canary-flycatcher.jpg | image_width = 240px | image_caption = നരയൻ പക്ഷി | status = LC | status_system = iucn3.1 | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordate|കോർഡേറ്റ]] | classis = [[Aves]] | subclassis = [[Neornithes]] |<!-- infraclassis = [[Neognathae]] | superordo = [[Neoaves]] [enable when article is longer] --> | ordo = [[Passeriformes]] |<!-- subordo = [[Passeri]] | infraordo = [[Passerida]] [enable when article is longer] --> | superfamilia = [[Paroidea]] | familia = [[Stenostiridae]] | genus = '' [[Culicicapa]] '' | species = '''''C. ceylonensis''''' | binomial = ''Culicicapa ceylonensis'' | binomial_authority = ([[William John Swainson|Swainson]], 1820) }} മസികാപിഡേ (Musicapidae) പക്ഷി കുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന പാറ്റപിടിയൻ പക്ഷിയാണ് '''ചാരത്തലയൻ പാറ്റപിടിയൻ'''.<ref name=BoK>{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}</ref> <ref name=eBird>{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoK_Book>{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|page=506|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoSI>{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref> ഇതിന്റെ ശാസ്ത്രനാമം ''കുലിസികാപാ സിലൊണെൻസിസ് സിലോണെൻസിസ്'' (Culicicapa ceylonensis ceylonensis), ''പ്ലാറ്റിറിങ്കസ് സിലോണെൻസിസ്'' (Platyrhynchus ceylonensis) എന്നാണ്. [[ചൈന]], [[ശ്രീലങ്ക]], [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[കർണാടക]], [[നീലഗിരി]], [[പഴനി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ കണ്ടുവരുന്നു. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 450-2150 മീറ്റർ വരെ ഉയരമുള്ള [[ആനമുടി]] പോലെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇലകൊഴിയും വനങ്ങളിലും നിത്യഹരിതവനങ്ങളിലുമായാണ് ഇവയെ സാധാരണയായി കണ്ടുവരുന്നത്. മുളങ്കൂട്ടങ്ങളാണ് ഇവയുടെ ആവാസകേന്ദ്രം. 13 സെന്റിമീറ്റർ. മാത്രം നീളമുള്ള വലിപ്പം കുറഞ്ഞ പക്ഷിയാണ് നരയൻ പക്ഷി. തല, കഴുത്ത്, മാറിടം എന്നീ ഭാഗങ്ങൾക്ക് ചാരമിറമാണ്. അടിവയർ കടുംമഞ്ഞയും. ആൺ പെൺ പക്ഷികൾ രൂപത്തിൽ സദൃശ്യരാണ്. വളരെ ഉത്സാഹപൂർവം സദാസമയവും ചലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ചാരത്തലയൻ പാറ്റപിടിയൻ പക്ഷികൾ അടിക്കാടുകളിലെ കുറ്റിച്ചെടികൾക്കിടയിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് കാണപ്പെടുന്നു. മരച്ചില്ലകളിൽ ഇരുന്ന് ചിക്-വിച്ച്വി-വിച്ച്വി എന്ന ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. കേരളത്തിൽ ഇവ വ്യാപകമായി കൂടുകെട്ടുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല. നീലഗിരിയിൽ ഏപ്രിൽ-ജൂൺ മാസക്കാലങ്ങളിൽ ഇവ കൂടുകെട്ടാറുണ്ട്. ഒരു പ്രജനനകാലത്ത് മൂന്നോ നാലോ മുട്ടകളിടും. മുട്ടകൾക്ക് മഞ്ഞകലർന്ന വെള്ളയോ ചാരമോ നിറമായിരിക്കും. മുട്ടകളിൽ മങ്ങിയ മഞ്ഞകലർന്ന ചാരനിറത്തിലുള്ള അടയാളങ്ങളുണ്ട്. മുട്ടയ്ക്ക് 15.1 x 12 മില്ലിമീറ്റർ വലിപ്പമുണ്ടായിരിക്കും. [[File:A Grey-headed Canary-flycatcher is spotted in Dulung Reserve Forest, Lakhimpur District, Assam ( DSC 1303 ).jpg|thumb|upright|left|Nominate subspecies from India]] {{-}} {{Sarvavijnanakosam}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ]] d4ux9rdus5rquutum9v491pl4jbq9ib 4673547 4673546 2026-10-05T09:23:48Z Arshad.ka5 59730 added an image 4673547 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Grey-headed Canary-flycatcher}} {{Taxobox | image = Grey-headed Canary-flycatcher.jpg | image_width = 240px | image_caption = നരയൻ പക്ഷി | status = LC | status_system = iucn3.1 | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordate|കോർഡേറ്റ]] | classis = [[Aves]] | subclassis = [[Neornithes]] |<!-- infraclassis = [[Neognathae]] | superordo = [[Neoaves]] [enable when article is longer] --> | ordo = [[Passeriformes]] |<!-- subordo = [[Passeri]] | infraordo = [[Passerida]] [enable when article is longer] --> | superfamilia = [[Paroidea]] | familia = [[Stenostiridae]] | genus = '' [[Culicicapa]] '' | species = '''''C. ceylonensis''''' | binomial = ''Culicicapa ceylonensis'' | binomial_authority = ([[William John Swainson|Swainson]], 1820) }} മസികാപിഡേ (Musicapidae) പക്ഷി കുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന പാറ്റപിടിയൻ പക്ഷിയാണ് '''ചാരത്തലയൻ പാറ്റപിടിയൻ'''.<ref name=BoK>{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}</ref> <ref name=eBird>{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoK_Book>{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|page=506|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoSI>{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref> ഇതിന്റെ ശാസ്ത്രനാമം ''കുലിസികാപാ സിലൊണെൻസിസ് സിലോണെൻസിസ്'' (Culicicapa ceylonensis ceylonensis), ''പ്ലാറ്റിറിങ്കസ് സിലോണെൻസിസ്'' (Platyrhynchus ceylonensis) എന്നാണ്. [[ചൈന]], [[ശ്രീലങ്ക]], [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[കർണാടക]], [[നീലഗിരി]], [[പഴനി]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ കണ്ടുവരുന്നു. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 450-2150 മീറ്റർ വരെ ഉയരമുള്ള [[ആനമുടി]] പോലെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇലകൊഴിയും വനങ്ങളിലും നിത്യഹരിതവനങ്ങളിലുമായാണ് ഇവയെ സാധാരണയായി കണ്ടുവരുന്നത്. മുളങ്കൂട്ടങ്ങളാണ് ഇവയുടെ ആവാസകേന്ദ്രം. 13 സെന്റിമീറ്റർ. മാത്രം നീളമുള്ള വലിപ്പം കുറഞ്ഞ പക്ഷിയാണ് നരയൻ പക്ഷി. തല, കഴുത്ത്, മാറിടം എന്നീ ഭാഗങ്ങൾക്ക് ചാരമിറമാണ്. അടിവയർ കടുംമഞ്ഞയും. ആൺ പെൺ പക്ഷികൾ രൂപത്തിൽ സദൃശ്യരാണ്. വളരെ ഉത്സാഹപൂർവം സദാസമയവും ചലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ചാരത്തലയൻ പാറ്റപിടിയൻ പക്ഷികൾ അടിക്കാടുകളിലെ കുറ്റിച്ചെടികൾക്കിടയിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് കാണപ്പെടുന്നു. മരച്ചില്ലകളിൽ ഇരുന്ന് ചിക്-വിച്ച്വി-വിച്ച്വി എന്ന ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. കേരളത്തിൽ ഇവ വ്യാപകമായി കൂടുകെട്ടുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല. നീലഗിരിയിൽ ഏപ്രിൽ-ജൂൺ മാസക്കാലങ്ങളിൽ ഇവ കൂടുകെട്ടാറുണ്ട്. ഒരു പ്രജനനകാലത്ത് മൂന്നോ നാലോ മുട്ടകളിടും. മുട്ടകൾക്ക് മഞ്ഞകലർന്ന വെള്ളയോ ചാരമോ നിറമായിരിക്കും. മുട്ടകളിൽ മങ്ങിയ മഞ്ഞകലർന്ന ചാരനിറത്തിലുള്ള അടയാളങ്ങളുണ്ട്. മുട്ടയ്ക്ക് 15.1 x 12 മില്ലിമീറ്റർ വലിപ്പമുണ്ടായിരിക്കും. [[പ്രമാണം:Grey-headed_Canary-flycatcher_1.jpg|ലഘുചിത്രം|The Grey-headed Canary-flycatcher (Culicicapa ceylonensis) is a small, striking insect-eating bird found in India, including Kerala and the Western Ghats. in munnar]] [[File:A Grey-headed Canary-flycatcher is spotted in Dulung Reserve Forest, Lakhimpur District, Assam ( DSC 1303 ).jpg|thumb|upright|left|Nominate subspecies from India]] {{-}} {{Sarvavijnanakosam}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ]] kdcwbnkfucowfnrwq142a8h97grqe4a 0 145695 4673450 4546013 2026-10-04T17:46:12Z ചെങ്കുട്ടുവൻ 115303 2026-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം ചേർത്തു 4673450 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox Kerala Niyamasabha Constituency | constituency number = 139 | name = കോവളം | image = | caption = | existence = 1965 | reserved = | electorate = 201824 (2026) | current mla = [[എം. വിൻസെന്റ്]] | party = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] | front = [[യു.ഡി.എഫ്.]] | electedbyyear = 2016 | district = [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല]] | self governed segments = }} [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനജില്ലയായ [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ]] ലോകപ്രശസ്തമായ [[കോവളം]] ഉൾപ്പെടുന്ന നിയമസഭാമണ്ഡലമാണ് '''കോവളം നിയമസഭാമണ്ഡലം'''. ഇത് തിരുവനന്തപുരം താലൂക്കിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[തിരുവനന്തപുരം ലോക്സഭാമണ്ഡലം|തിരുവനന്തപുരം ലോകസഭാ നിയോജക മണ്ഡലത്തിന്റെ]] ഭാഗമാണ്‌ കോവളം നിയമസഭാ നിയോജക മണ്ഡലം. <mapframe width="300" height="300" text="കോവളം നിയമസഭാമണ്ഡലം" align="center"> { "type": "ExternalData", "service": "geoshape", "properties": { "stroke": "#0000ff", "stroke-width": 2 }, "query": "\nSELECT ?id ?idLabel (concat('[[', ?idLabel, ']]') as ?title) WHERE\n{\n?id wdt:P7938 wd:Q13111733 . # is a district\nSERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'ml'.\n?id rdfs:label ?idLabel .\n}\n}"} </mapframe> ==പ്രദേശങ്ങൾ== തിരുവനന്തപുരം താലൂക്കിലെ [[ബാലരാമപുരം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ബാലരാമപുരം]], [[കല്ലിയൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കല്ലിയൂർ]] എന്നീ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളും; നെയ്യാറ്റിൻകര താലൂക്കിൽ ഉൾപ്പെട്ട ബാലരാമപുരം, [[കാഞ്ഞിരംകുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കാഞ്ഞിരംകുളം]], [[കരിങ്കുളം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കരിങ്കുളം]], [[പൂവാർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പൂവ്വാർ]], [[വിഴിഞ്ഞം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|വിഴിഞ്ഞം]] എന്നീ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ ചേർന്ന നിയമസഭാമണ്ഡലമാണിത്. [[തിരുവല്ലം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|തിരുവല്ലത്തിനോട്]] സമീപപ്രദേശത്തെ തിരുവനന്തപുരം നഗരസഭയിൽ നിന്നും വേർപെടുത്തി [[നേമം നിയമസഭാമണ്ഡലം|നേമം മണ്ഡലത്തിൽ]] ചേർക്കുകയും അതേ മണ്ഡലത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന ബാലരാമപുരം പഞ്ചായത്തിനെ പുതിയതായി [[2011-ലെ കേരള നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പ്|2011 ലെ നിയമസഭാതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]] ഈ മണ്ഡലത്തോട് പുതിയതായി ചേർത്തു<ref name="mathrubhumi">http://www.mathrubhumi.com/election/trivandrum/kovalam/index.html#{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==സമ്മതിദായകർ== 2026- ലെ കേരള നിയമസഭാതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഈ മണ്ഡലത്തിൽ 201824 പേർക്ക് സമ്മതിദാനാവകാശം ഉണ്ട്. അതിൽ 102897 പേർ വനിതാ സമ്മതിദായകരും; 98925 പേർ പുരുഷ സമ്മതിദായകരും 2 പേർ ഭിന്നലിംഗ സമ്മതിദായകരുമാണ്.<ref>https://www.ceo.kerala.gov.in/ceokerala/pdf/govt_orders/legislative-assembly-2026/statistical-report/8-Constituency_Data_Summery_Report_1778164525.pdf</ref> ==പ്രതിനിധികൾ== * [[എം. വിൻസെന്റ്]] 2016-തുടരുന്നു<ref>http://www.niyamasabha.org/codes/members.htm</ref> * [[ജമീല പ്രകാശം]] 2011-2016<ref>http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_13.htm</ref> * [[ജോർജ് മെഴ്സിയർ]] 2006-2011<ref>{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&no=138 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-03-26 |archive-date=2006-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025220648/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&no=138 |url-status=dead }}</ref>. * [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] 2001-2006<ref>{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/2001/poll01.php4?year=2001&no=138 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-03-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130856/http://www.keralaassembly.org/2001/poll01.php4?year=2001&no=138 |url-status=dead }}</ref>. * [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] 1996 -2001<ref>{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=1996&no=138 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-03-26 |archive-date=2006-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060915145853/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=1996&no=138 |url-status=dead }}</ref>. * [[ജോർജ് മാസ്കറിൻ]] 1991-1996<ref>http://www.keralaassembly.org/1991/1991138.html</ref> * [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] 1987-1991<ref>http://www.keralaassembly.org/1987/1987138.html</ref> * [[എൻ. ശക്തൻ നാടാർ]] 1982-1987<ref>http://www.keralaassembly.org/1982/1982138.html</ref> * [[എം.ആർ. രഘുചന്ദ്രബാൽ]] 1980-1982 * [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] 1977-1980 * [[എം. കുഞ്ഞുകൃഷ്ണൻ നാടാർ]] 1970-1977 * [[ജെ. കമലിയാസ് മൊറായിസ്]] 1967-1970 ====തിരഞ്ഞെടുപ്പു ഫലങ്ങൾ==== {| class="wikitable" |+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ !വർഷം!!ആകെ !!പോളിംഗ് !!വിജയി!!വോട്ട്!! എതിരാളി!!വോട്ട്!!എതിരാളി 2||പാർട്ടി !!വോട്ട് |- |2026 <ref>https://www.ceo.kerala.gov.in/ceokerala/pdf/govt_orders/legislative-assembly-2026/form-20/AC139.pdf</ref>||201824||155310||[[എം. വിൻസെന്റ്]]([[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]])||79661||[[ഭഗത് റൂഫസ്]]([[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാത്ഥി)]])||46952||ടി.എൻ. സുരേഷ്||ബിജെപി||25380 |- |2021 <ref>http://www.keralaassembly.org/election/2021/assembly_poll.php?year=2021&no=139</ref>||218656||159100||[[എം. വിൻസെന്റ്]]([[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]])||74868||[[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]]([[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ)]])||63306||വി.പുരം ചന്ദ്രശേഖരൻ||ബിജെപി||18664 |- |2016 <ref>http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/BOOTH_WISE_RESULTS/GE2016/139.pdf</ref>||207410||153990||[[എം. വിൻസെന്റ്]]([[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]])||60268||[[ജമീല പ്രകാശം]]([[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ)]])||57653||ടി.എൻ സുരേഷ്||ബിജെപി||30987 |- |2011 <ref>{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/form20/139.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-12-26 |archive-date=2019-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226062825/http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/form20/139.pdf |url-status=dead }}</ref>||183616||125025||[[ജമീല പ്രകാശം]]([[ജനതാദൾ (സെക്കുലർ)]])||59510||[[ജോർജ്ജ് മേഴ്സിയർ]]([[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]])||52305|| |- |2006 <ref>{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&no=138 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-03-26 |archive-date=2006-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061025220648/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=2006&no=138 |url-status=dead }}</ref>||168385||106369||[[ജോർജ് മെഴ്സിയർ]] ([[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|INC(I)]])||38764||എ. നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ (IND)||27939||റുഫസ് ഡാനിയൽ (JDS)||16 |- |2001<ref>{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/2001/poll01.php4?year=2001&no=138 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-03-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130856/http://www.keralaassembly.org/2001/poll01.php4?year=2001&no=138 |url-status=dead }}</ref>||174249||113373||[[എ. നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]][[ജനതാദൾ (സെക്യുലർ)|(JDS)]]||54110||അൽഫോൺസാ ജോൺ||52065||വി.എൻ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ നായർ||18 |- |1996<ref>{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/kapoll.php4?year=1996&no=138 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-03-26 |archive-date=2006-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060915145853/http://keralaassembly.org/kapoll.php4?year=1996&no=138 |url-status=dead }}</ref>||163047||105937||എ. നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ [[ജനതാദൾ|(JD)]]||57180||ജോർജ്ജ് മാസ്കറിൻ (INC(I) ||35239||ആർ.എസ്. മണി||5464 |- |1991<ref>http://www.keralaassembly.org/1991/1991138.html</ref>||152486||107705||[[ജോർജ് മാസ്കറിൻ]] INC(I)||49500||എ. നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ (JD) ||49477|| കെ.എസ്. സാജൻ||2771 |- |1987<ref>http://www.keralaassembly.org/1987/1987138.html</ref>||127206||95671||എ. നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ(LD)||54290||എൻ. ശക്തൻ നാടാർ (INC)||32391||വി. ആർ.മണി||822 |- |1982<ref>http://www.keralaassembly.org/1982/1982138.html</ref>||103789||73573||[[എൻ. ശക്തൻ നാടാർ]] (DSP)||37705||എം.ആർ. രഘുചന്ദ്രബാൽ(INC)||34348||പൂങ്കുളം രാജു||676 |- |1980<ref>http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1980_ST_REP.pdf</ref>||105846||73793||[[എം.ആർ. രഘുചന്ദ്രബാൽ]] ([[INC]])||40047||[[വി. തങ്കയ്യൻ]]([[സി.പി.ഐ]])||32526|| |- |1977<ref>http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1977_ST_REP.pdf</ref>||90589||68973||[[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] ([[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]])||32549||[[എൻ. ശക്തൻ നാടാർ]]([[കെ.ഇ.സി]])||28435|| |- |1970<ref>https://eci.gov.in/files/file/3752-kerala-1970/</ref>||61193||46112||[[എം. കുഞ്ഞുകൃഷ്ണൻ നാടാർ]] ([[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]])||16747||[[പി. ഫക്കീർഖാൻ]]([[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)]])||14618|| |- |1967<ref>http://www.ceo.kerala.gov.in/pdf/KLA/KL_1967_ST_REP.pdf</ref>||52716||39714||[[ജെ.കമലിയാസ് മൊറാസ്|ജെ. കമലിയാസ് മൊറായിസ്]] ([[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]])||18588||[[എം. കുഞ്ഞുകൃഷ്ണൻ നാടാർ]]([[INC]])||18191|| |- |1965<ref>https://eci.gov.in/files/file/3749-kerala-1965/</ref>||53007||39588||[[എം. കുഞ്ഞുകൃഷ്ണൻ നാടാർ]] ([[INC]])||19896||[[ജെ.കമലിയാസ് മൊറാസ്]]([[കേരള കോൺഗ്രസ്]])||8972|| |} ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ നിയമസഭാമണ്ഡലങ്ങൾ]]{{Kerala Niyamasabha Constituencies}} 62dspv4fq5qhamvc05wx39gpipqf3hh 0 154187 4673459 4490893 2026-10-04T19:21:50Z Ashik Jose 63611 ജേതാക്കളുടെ പട്ടിക പുതുക്കി 4673459 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:മാതൃഭൂമി സാഹിത്യ പുരസ്കാരം.jpg|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|പുരസ്‌കാര ശില്പം]] [[മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] മലയാളത്തിലെ വലിയ സാഹിത്യകാരന്മാരെ ആദരിക്കാൻ ഏർപ്പെടുത്തിയ സാഹിത്യപുരസ്‌കാരമാണ് '''മാതൃഭൂമി സാഹിത്യ പുരസ്കാരം'''. 2000 മുതലാണ് ഈ പുരസ്കാരം നൽകിത്തുടങ്ങിയത്. പ്രശസ്തി പത്രവും ശിൽപ്പവും രണ്ട് ലക്ഷം രൂപയുമടങ്ങുന്നതാണ് ഈ പുരസ്‌കാരം.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://media.mathrubhumi.com/static/Awards.html|title=Mathrubhumi Award|access-date=2026-10-04}}</ref> == പുരസ്കാര ജേതാക്കൾ == {| class="wikitable" |- !വർഷം !! സാഹിത്യകാരൻ |- | 2000 || [[തിക്കോടിയൻ]] |- | 2001 || [[എം.വി. ദേവൻ]] |- | 2002 || [[പാലാ നാരായണൻ നായർ]] |- | 2004 || [[ഒ.വി. വിജയൻ]] |- | 2005 || [[എം.ടി. വാസുദേവൻ നായർ]] |- | 2006 || [[എം. മുകുന്ദൻ]] |- | 2007 || [[അക്കിത്തം]] |- | 2008 || [[കോവിലൻ]] |- | 2009 || [[വിഷ്ണുനാരായണൻ നമ്പൂതിരി]] |- | 2010 || [[സുകുമാർ അഴീക്കോട്]] |- | 2011 || [[എം. ലീലാവതി]] |- | 2012 || [[ പുനത്തിൽ കുഞ്ഞബ്ദുള്ള]] |- | 2013|| [[സുഗതകുമാരി]] |- | 2014 || [[ടി. പത്മനാഭൻ]] |- |2015 |[[സി. രാധാകൃഷ്ണൻ|സി.രാധാകൃഷ്ണൻ]]  |- |2016 |[[എം.കെ. സാനു|എം.കെ.സാനു]] |- |2018 |[[എൻ.എസ്‌. മാധവൻ|എൻ.എസ്. മാധവൻ]]<ref name=":1" /> |- |2019 |[[യു.എ. ഖാദർ]]<ref>{{Cite web|url=https://archives.mathrubhumi.com/videos/books/mathrubhumi-literary-award-winner-ua-khader-special-interview-a0258674|title=മാതൃഭൂമി സാഹിത്യ പുരസ്‌കാര ജേതാവ് യു.എ. ഖാദറുമായി പ്രത്യേക അഭിമുഖം|access-date=2026-10-04|last=sysadmin|date=2019-12-19|language=ml}}</ref> |- |2020 |[[സച്ചിദാനന്ദൻ|കെ. സച്ചിദാനന്ദൻ]]<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.indianexpress.com/kerala-news/k-satchidanandan-mathrubhumi-literature-award-2020-436279/|title=മാതൃഭൂമി സാഹിത്യ പുരസ്കാരം സച്ചിദാനന്ദന്|access-date=2026-10-04|last=WebDesk|language=ml}}</ref> |- |2022 |[[സേതു (സാഹിത്യകാരൻ)|സേതു]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/literature/news/mathrubhumi-award-2022-writer-sethu-6fc536e4|title=മാതൃഭൂമി സാഹിത്യ പുരസ്കാരം സേതുവിന് സമ്മാനിച്ചു|access-date=2026-10-04|last=shabithamk|date=2023-05-20|language=ml}}</ref> |- |2023 |[[സക്കറിയ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/literature/news/mathrubhumi-literary-award-2023-distribution-function-5bb325a4|title=മാതൃഭൂമി സാഹിത്യപുരസ്‌കാരം സക്കറിയയ്ക്ക് സമർപ്പിച്ചു|access-date=2026-10-04|last=sreeshmae|date=2024-06-20|language=ml}}</ref> |- |2024 |[[സാറാ ജോസഫ്]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/literature/news/sarah-joseph-mathrubhumi-literary-award-2024-pratibha-ray-ceremony-on-7th-june-2276c001|title=മാതൃഭൂമി സാഹിത്യ പുരസ്‌കാരം സാറാ ജോസഫിന് ജൂൺ ഏഴിന് സമർപ്പിക്കും|access-date=2026-10-04|last=hariprasadu|date=2025-05-30|language=ml}}</ref> |- |2025 |[[മേതിൽ രാധാകൃഷ്ണൻ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/literature/news/methil-radhakrishnan-wins-2025-mathrubhumi-literary-award-v6fvrnpw|title=മാതൃഭൂമി സാഹിത്യ പുരസ്‌കാരം മേതിൽ രാധാകൃഷ്ണന്|access-date=2026-10-04|last=ഡെസ്ക്|first=ന്യൂസ്|date=2026-03-05|language=ml}}</ref> |} ==അവലംബം== <references /> [[വിഭാഗം:മലയാള സാഹിത്യപുരസ്കാരങ്ങൾ]] m1v816qj3jbs2sutbjqmqegdga438ps 0 159003 4673389 4643784 2026-10-04T12:56:25Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673389 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, മേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസ പ്രകാരം മഹാമേരുവിന് മുകളിലാണ് മുപ്പത്തിമുക്കോടി ദേവന്മാരും വസിക്കുന്നത്. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവും ആയിരുന്നു.അമ്പിന്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയും ആയ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒന്നിച്ചു വരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനു നേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] a4uu3k6wlpvaxnmu1oxjpsv6k4n72si 4673390 4673389 2026-10-04T12:59:20Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673390 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, മേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസ പ്രകാരം മഹാമേരുവിന് മുകളിലാണ് മുപ്പത്തിമുക്കോടി ദേവന്മാരും വസിക്കുന്നത്. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയും ആയ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒന്നിച്ചു വരുന്ന മൂന്ന് പുരങ്ങളെയും കാത്തുനിന്ന പരമശിവനു നേരേ ത്രിപുരന്മാർ യുദ്ധസന്നദ്ധരായെത്തി. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] dtewr0w8x3myrojbf108r48j6c84tmi 4673391 4673390 2026-10-04T13:09:57Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673391 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, മേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസ പ്രകാരം മഹാമേരുവിന് മുകളിലാണ് മുപ്പത്തിമുക്കോടി ദേവന്മാരും വസിക്കുന്നത്. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയും ആയ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] dyzilvvg03c9mkyy9re4qbk3di6bj4z 4673392 4673391 2026-10-04T13:11:39Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673392 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, മേരു പർവ്വതത്തെ ധ്വജസ്തംഭമാക്കി മാറ്റി. ഹൈന്ദവ വിശ്വാസ പ്രകാരം മഹാമേരുവിന് മുകളിലാണ് മുപ്പത്തിമുക്കോടി ദേവന്മാരും വസിക്കുന്നത്. പരമശിവന്റെ വില്ലിന്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയും ആയ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] kgvpd130zyigsb9wapv6l3ot8zus2ia 4673400 4673392 2026-10-04T15:00:47Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673400 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി,സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയും ആയ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മേരുപർവ്വതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും പരമശിവൻ്റെ വില്ലിൻ്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] c4c3j7bpknfjdf92sn1ujildcd985w6 4673402 4673400 2026-10-04T15:02:24Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673402 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയും ആയ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മേരുപർവ്വതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും പരമശിവൻ്റെ വില്ലിൻ്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] dg09ta7x51z2ig8idm4eoul2zc0laj8 4673403 4673402 2026-10-04T15:03:36Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673403 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മേരുപർവ്വതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും പരമശിവൻ്റെ വില്ലിൻ്റെ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടുഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] 9qr56fhgrlhmf2ctuatjngj9xtiu543 4673404 4673403 2026-10-04T15:07:58Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673404 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. പരമശിവൻ്റെ വില്ലിൻ്റ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മേരുപർവ്വതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസി കളായ ദൈത്യന്മാരെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടു ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] ham2m17lvovjxoanp65mcua40apyq72 4673406 4673404 2026-10-04T15:08:41Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673406 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. പരമശിവൻ്റെ വില്ലിൻ്റ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മേരുപർവ്വതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടു ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] a1x7emsap9nasy1tkvqw3vft5d08oba 4673408 4673406 2026-10-04T15:11:13Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673408 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. പരമശിവൻ്റെ വില്ലിൻ്റ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മേരുപർവ്വതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. മൂന്ന് പുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്ത് വിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടു ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] l3x0djbvuw9s6zh15l8xkbyqe199f3c 4673409 4673408 2026-10-04T15:11:49Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673409 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. പരമശിവൻ്റെ വില്ലിൻ്റ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മേരുപർവ്വതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. മൂന്ന് പുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്തുവിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടു ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] 6f5t03dnmayjubvkd23v1tlg9wfjbvp 4673410 4673409 2026-10-04T15:15:22Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673410 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. പരമശിവൻ്റെ വില്ലിൻ്റ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മേരുപർവ്വതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്തുവിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടു ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] oh7v8rko053q9mu6v2ug247zylxy1il 4673411 4673410 2026-10-04T15:18:32Z ~2026-52414-63 223543 /* കഥ */ 4673411 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thripura Dhanam}} {| class="infobox" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; float: right; width: 300px; border-collapse: collapse;" |+ <big>'''ത്രിപുരദഹനം'''</big> |- | colspan="2" style="font-size: small; text-align: center; font-style: italic;" |[[പ്രമാണം:Tripura Dahanam - Vazhappally Darusilpam.jpg|300px]]<br />ത്രിപുരദഹനത്തിനായി എഴുന്നള്ളുന്ന [[ശിവൻ]] |- ! [[രഥം]] | [[ഭൂമി|ഭൂമിദേവി]] |- ! തേരാളി | [[ബ്രഹ്മാവ്]] |- ! തേർ ചക്രങ്ങൾ | [[സൂര്യൻ]], [[ചന്ദ്രൻ]] |- ! [[കുതിര|കുതിരകൾ]] | [[ദേവേന്ദ്രൻ|ദേവന്മാർ]] |- ! [[വില്ല്]] | സംവത്സരകാലം |- ! ഞാൺ | കാളരാത്രി, [[വാസുകി]] |- ! അമ്പ് | [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണു]] + [[അഗ്നിദേവൻ]] + [[വായു]] |- ! ധ്വജസ്തംഭം | മേരുപർവ്വതം |- ! [[പതാക|കൊടി (പതാക)]] | [[മിന്നൽ|മിന്നൽപ്പിണർ]] |- ! പാദുകങ്ങൾ | [[സർപ്പം|സർപ്പങ്ങൾ]] |} താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർക്ക് വേണ്ടി അസുരശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പു ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) ഭഗവാൻ ശ്രീ പരമേശ്വരൻ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് നശിപ്പിച്ചു. ഈ കഥ വർണിക്കുന്നത് '''ത്രിപുരദഹനം''' (മൂന്നു പുരങ്ങളുടെ ദഹനം) എന്നാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-28 |archive-date=2012-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120123162452/http://www.sagarworld.com/gangaworld/story/episode67.htm |url-status=dead }}</ref> ത്രിപുരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന താരകാസുരന്റെ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ത്രിപുരന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ദേവസേനാപതിയായ സുബ്രഹ്മണ്യനാണ് താരകാസുരനെ വധിച്ചത്. == കഥ == താരകാസുരന്റെ പുത്രന്മാരായ താരകാക്ഷൻ, കമലാക്ഷൻ, വിദ്യുന്മാലി എന്നിവർ ബ്രഹ്മാവിനെ തപസ്സ് ചെയ്ത് പ്രത്യക്ഷനാക്കി യഥാക്രമം സ്വർണം കൊണ്ടും വെള്ളികൊണ്ടും ഇരുമ്പുകൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരങ്ങൾ) തങ്ങൾക്ക് നൽകണമെന്നും സ്വർഗത്തിലും, ഭൂമിയിലും, പാതാളത്തിലും യഥേഷ്ടം സഞ്ചരിക്കുന്ന അവ ആയിരം വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഒരുമിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ഒറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് അവയെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ തങ്ങൾക്കു നാശം ഉണ്ടാകാവൂ എന്നും വരം നേടി. അസുര ശില്പിയായ മയൻ നിർമ്മിച്ച ത്രിപുരങ്ങളിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് യഥാക്രമം സ്വർഗം, ഭൂമി, പാതാളം എന്നിവിടങ്ങൾ ഭരിച്ചു. ത്രിപുരന്മാരെ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു പുരങ്ങളും വിമാനം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്, ഓരോന്നിലും ഓരോരുത്തർ തങ്ങളുടെ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം മദിച്ചുവാണു. ത്രിപുരന്മാരുടെ ശല്യം സഹിക്കാൻ വയ്യാതായപ്പോൾ അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി ദേവന്മാർ പരമശിവൻ്റെ സഹായം തേടി. ആ കർമ്മത്തിനു സാധാരണ ആയുധങ്ങൾ പോരാതെ വന്നു. അസുര നിഗ്രഹത്തിന് സർപ്പപാദുകനായി ഭഗവാൻ എഴുന്നള്ളിയപ്പോൾ പ്രപഞ്ച ശക്തികളെല്ലാം ദേവൻ്റെ സഹായത്തിനെത്തി. ഭൂമിദേവി പുണ്യരഥമായി, സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ചക്രങ്ങളും ദേവന്മാർ കുതിരകളും ബ്രഹ്മാവ് സാരഥിയുമായ ദിവ്യരഥത്തിലാണ് പരമശിവൻ യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടത്. പരമശിവൻ്റെ വില്ലിൻ്റ ദണ്ഡ് സംവത്സര സ്വരൂപമായ കാലവും ഞാൺ കാളരാത്രിയും അമ്പ് സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവുമായിരുന്നു. അമ്പിൻ്റെ അറ്റത്ത് അഗ്നിദേവനും, കടയ്ക്കൽ വായുദേവനും നിലയുറപ്പിച്ചു. വായു അമ്പിനെ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ പായിക്കും. ([[വാസുകി]] സർപ്പത്തെ വില്ലിനു ഞാണായി ഉപയോഗിച്ചു എന്നും ചില പുരാണങ്ങളിൽ കാണുന്നുണ്ട്). മന്ദരപർവ്വതം അച്ചുകോലും മേരുപർവ്വതം ധ്വജസ്തംഭവും മിന്നൽപ്പിണർ കൊടിക്കൂറയും ആയിരുന്നു. ത്രിപുരങ്ങളും ഒത്തുച്ചേർന്ന നിമിഷം ശിവൻ തൊടുത്തുവിട്ട ദിവ്യാസ്ത്രം ത്രിപുരവാസികളായ ദൈത്യന്മാരെ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിച്ച് ആ മൂന്നു പട്ടണങ്ങളെയും ചുട്ടു ഭസ്മമാക്കി. മയൻ മാത്രം അഗ്നിയിൽ വീഴാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു. ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ഒരുപിടി വാരിയെടുത്ത് മൂന്ന് വിരലുകളാൽ തിരുനെറ്റിയിലണിഞ്ഞു മഹാദേവൻ. ഇതിനെ ത്രിപുണ്ഡ്രം എന്നാണ് പറയുക. ത്രിപുരന്മാരെ വധിച്ചതിനാൽ ശിവന് ത്രിപുരാരി എന്ന നാമം ഉണ്ടായി. ത്രിപുരാന്തകനായ ഭഗവാനെ സകലരും വാഴ്ത്തി സ്തുതിച്ചു. ത്രേതായുഗത്തിൽ മഹാവിഷ്ണുവിൻ്റെ അവതാരമായ ശ്രീരാമൻ ഇതേ ശിവധനുസ്സ് കുലച്ചാണത്രെ സീതാദേവിയെ പരിണയിച്ചത്. == മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ ത്രിപുരദഹനം == അജ്ഞാനത്താലുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ത്രിപുരന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ശിവതത്ത്വത്തിന്റെ സഹായത്താൽ നശിക്കുന്നതും അതിന് മഹാവിഷ്ണുവും, ബ്രഹ്മാവും മറ്റു ദേവന്മാരും പ്രപഞ്ചശക്തികളും സഹായകരമായി വർത്തിക്കുന്നതും ആണ് കഥയിലെ ആന്തരാർഥമെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു. ശൈവാഗമപ്രധാനമായ പുരാണകഥ. ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന അനേകം കൃതികൾ വിവിധ സാഹിത്യശാഖകളിൽ സംസ്കൃതത്തിലും ആധുനിക ഭാരതീയ ഭാഷകളിലുമുണ്ട് 'ത്രിപുരദഹനം' എന്നുതന്നെയാണ് ഇവയിൽ മിക്ക കൃതികളുടെയും പേര്. ത്രിപുരദഹനം, ത്രിപുരദാഹം, ത്രിപുരവധം, ത്രിപുരമർദനം, ത്രിപുരവിജയം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ കാവ്യം, ചമ്പു, ആട്ടക്കഥ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിൽ ഈ കഥ വർണിക്കുന്ന കൃതികളുണ്ട്. യമകകവി വാസുദേവ ഭട്ടതിരിയുടെ ത്രിപുരദഹനം യമകകാവ്യം തിരുവനന്തപുരം മാനുസ് ക്രിപ്റ്റ്സ് ലൈബ്രറിയിൽനിന്നു പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. ഇതിന് അനേകം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ വിദ്വാൻ ഇളയതമ്പുരാൻ രചിച്ച ത്രിപുരദഹനചരിതം കാവ്യത്തിലും വെണ്മണിമഹൻ, വാസുദേവ ഗീർവാണകവി, നല്ലേപ്പള്ളി സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി, മൂത്തേടത്തു വാസുദേവൻ പോറ്റി എന്നിവരുടെ ആട്ടക്കഥകളിലും നീലകണ്ഠകവിയുടെ ത്രിപുരദഹനം ഭാഷാചമ്പു തുടങ്ങിയ കൃതികളിലും ഈ കഥ ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്. == [[അമർകാണ്ടക്]] == അമരകണ്ടക എന്നപേരിൽ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്ന [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിൽ]] [[അനുപ്പൂർ]] ജില്ലയിലെ ഒരു സ്ഥലമാണിത്. [[ശിവൻ]] [[ത്രിപുരദഹനം]] നടത്തിയത് 'അമരകണ്ടക' പർവ്വതത്തിൽവച്ചായിരുന്നുവെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. ഈ മലനിരയുടെ ദിവ്യത്വ ത്തെപറ്റി ''പദ്മപുരാണം'' ദീർഘമായി വിവരിക്കുന്നുണ്ട്. നർമദയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഒരു പുണ്യതീർഥമായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. ധാരാളം ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ ഇവിടെ കാണാം.<ref name='svk'>1. സർവവിജ്ഞാനകോശം വാല്യം 1 പേജ്-809; സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് എൻസൈക്ലോപീഡിക് പബ്ലിക്കേഷൻസ് തിരുവന്തപുരം</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] sehs8gt3x8ak7pcvocnfwv9t5vbixio 0 168233 4673462 4091241 2026-10-04T19:31:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673462 wikitext text/x-wiki {{Coord |12.9438041|77.6663607|dim:5000_type:landmark|display=title}} {{prettyurl|National Aerospace Laboratories}} [[സി. എസ്. ഐ. ആർ|സി. എസ്. ഐ. ആറിന്റെ]] ഘടകമായ, [[എൻ. എ. എൽ]], “നാൽ” എന്നീ ചുരുക്കപ്പരുകളിലറിയപ്പെടുന്ന '''നാഷണൽ എയ്റോസ്പേസ് ലാബറട്ടറീസ്'''<ref>http://www.nal.res.in</ref> ബാംഗളൂരിലാണുളളത്. വ്യോമയാനങ്ങളേയും (aircrafts) വ്യോമയാത്രകളേയും( air travel) സംബന്ധിച്ചുളള ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക പഠനങ്ങളും ഗവേഷണങ്ങളും ഇവിടെ നടക്കുന്നു. 1959-ൽ ദൽഹിയിൽ നാഷണൽ ഏറോനോട്ടിക്സ് ലാബറട്ടറി എന്ന പേരിൽ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട ഈ സ്ഥാപനം പിന്നീട് (1960) ബാംഗളൂരിലേക്ക് മാറ്റി. ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശസംബന്ധിയായ പദ്ധതികളിൽ ബഹുമുഖമേഖലകളിൽ മുഖ്യ പങ്കു വഹിക്കുന്നതിനാൽ 1993-ൽ “ നാഷണൽ എയ്റോസ്പേസ് ലാബറട്ടറീസ് ” എന്ന് പേരു പുതുക്കപ്പെട്ടു.<ref>http://sankalpindia.net/drupal/?q=nal-pioneering-excellence-50-years{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂൺ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഏകദേശം 1300 പേരാണിവിടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ആകാശ,ബഹിരാകാശസംബന്ധിയായ പഠനങ്ങൾക്കും ഗവേഷണങ്ങൾക്കും വേണ്ട എല്ലാ അത്യാധുനിക സാങ്കേതിക സൗകര്യങ്ങളും ഇവിടെ ലഭ്യമാണ്. ===മുഖ്യ ഗവേഷണ മേഖലകളിൽ ചിലവ === * കംപ്യൂട്ടേഷണൽ ഫ്ലൂയിഡ് ഡയനാമിക്സ് * എക്സപെരിമെൻറൽ  ഏറോഡയനാമിക്സ് * നാഷണൽ ട്രൈസോണിക് ഏറോഡയനാമിക് ഫെസിലിറ്റി     * ഫ്ലൈറ്റ് മെക്കാനിക്സ് അൻറ് കണ്ട്രോൾ * പ്രൊപ്പൽഷൻ * കംമ്പോസിറ്റ്സ് * സ്ട്രക്ച്ചറൽ ഡിസൈൻ അനാലിസിസ് അൻറ് ടെസ്റ്റിംഗ്  * സ്ട്രക്ച്ചറൽ ഡയനാമിക്സ് അൻറ് ഇൻറഗ്രിറ്റി y * സർഫസ് മോഡിഫിക്കേഷൻ * ഏറോസ്പേസ് മെറ്റീരിയൽസ് * ഏറോസ്പേസ് ഇലക്ട്രോണിക്സ് അൻറ് സിസ്റ്റംസ്   * സിവിൽ ഏവിയേഷൻ    * പാരലൽ പ്രൊസസ്സിംഗ് കംപ്യൂട്ടേഴ്സ് *മെറ്റെറോളജിക്കൽ മോഡലിംഗ്    * വിൻഡ് എനർജി * മാനുഫാക്ച്ചറിംഗ് ടെക്നോളജി * ഇൻഫോർമേഷൻ സിസ്റ്റംസ് === പ്രധാന നേട്ടങ്ങൾ === *ഹംസ് - ഭാരം കുറഞ്ഞ പരിശീലന വ്യോമയാനം (കംമ്പോസിറ്റ് പദാർത്ഥങ്ങളാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്) *സരസ് - ഭാരം കുറഞ്ഞ 14 പേർക്കിരിക്കാവുന്ന വിവിധോദ്ദേശ വ്യോമയാനം *എ എം എസ് - 5 പേർക്കിരിക്കാവുന്ന വ്യോമയാനം === പഠന പരിശീലന സൗകര്യങ്ങൾ <ref>http://www.nal.res.in/pages/nalapplyonline.htm</ref>=== വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും ബിരുദുധാരികൾക്കുമായി വേതനത്തോടുകൂടിയുളള ഹ്രസ്വ ദീർഘ കാല കോഴ്സുകൾ നടത്തുന്നു. പി.എച്ച്.ഡി, ചെയ്യാനുളള സൗകര്യങ്ങളും ലഭ്യമാണ്. ===അവലംബം=== {{Reflist}} ===പുറം കണ്ണികൾ === *http://www.icast.org.in/ {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://www.nal.res.in/ncad/ *http://aeroinfo.org.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108033008/http://aeroinfo.org.in/ |date=2012-01-08 }} *http://www.nal.res.in/pages/archives.htm *http://www.nal.res.in/pages/infrastructure.htm [[വർഗ്ഗം: ഇന്ത്യയിലെ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾ ]] idm69dqakjzmnja68m1z3rdopzndjb3 0 177190 4673517 4672005 2026-10-05T06:28:38Z ~2026-53422-40 223802 /* */ അക്ഷരപ്പിശക് തിരുത്തി 4673517 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|V.K. Sasidharan}} [[File:VKS DSC 0070.dcbookfest kochi 2012.JPG|thumb|വി.കെ. ശശിധരൻ]] കേരളത്തിലെ ഒരു ഗായകനും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനുമാണ് ''വി.കെ.എസ്'' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന '''വി.കെ. ശശിധരൻ'''(മരണം : 6 ഒക്ടോബർ 2021). [[കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്|കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്തിന്റെ]] മുൻ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു ==ജീവിതരേഖ== 1938 ൽ [[എറണാകുളം]] ജില്ലയിലെ [[വടക്കൻ പറവൂരിൽ]] ജനിച്ചു. ആലുവ യു.സി കോളേജിലെ പഠനത്തെ തുടർന്ന് തിരുവനന്തപുരം ഗവണ്മെന്റ് എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽ നിന്നും ഇലക്‌ട്രിക്കൽ എഞ്ചിനീയറിംഗിൽ ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി. സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസ കാലത്ത് 6 വർഷത്തോളം പ്രമുഖ സംഗീതസംവിധായകരുടെ സഹായിയായിരുന്ന പരമുദാസിന്റെ പക്കൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതത്തിൽ പരിശീലനം നേടുകയുണ്ടായി. മുപ്പതു വർഷക്കാലം ശ്രീ നാരായണ പോളിടെൿനിക്കിലെ അദ്ധ്യാപകനായിരുന്നു. 1967 ൽ [[അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ|അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണന്റെ]] 'കാമുകി' എന്ന ചിത്രത്തിനു വേണ്ടി [[ഏറ്റുമാനൂർ സോമദാസൻ]] രചിച്ച നാലു ഗാനങ്ങൾ 'ശിവൻശശി' എന്ന പേരിൽ [[പി.കെ. ശിവദാസ്|പി.കെ. ശിവദാസുമൊത്തു]] ചിട്ടപ്പെടുത്തി. ചിത്രം റിലീസ് ആകാതിരുന്നതിനെതുടർന്ന് 'തീരങ്ങൾ' എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Wandering-minstrel/article15397053.ece|title=Wandering minstrel|access-date=2021-10-06|last=Pradeep|first=K|date=2008-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006104651/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Wandering-minstrel/article15397053.ece|archive-date=2021-10-06|website=The Hindu}}</ref>. ഇരുവരും ആറ്റിങ്ങൽ ദേശാഭിമാനി തീയറ്റേഴ്സിനു വേണ്ടി നിരവധി നാടകങ്ങളിൽ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു. കവിതാലാപനത്തിൽ വേറിട്ട വഴി സ്വീകരിച്ച വി.കെ ശശിധരൻ വി.കെ.എസ്. എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. [[ഇടശ്ശേരി ഗോവിന്ദൻ നായർ|ഇടശ്ശേരിയുടെ]] പൂതപ്പാട്ട്, [[രബീന്ദ്രനാഥ് ടാഗോർ|രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ]] [[ഗീതാഞ്ജലി]] തുടങ്ങി നിരവധി കവിതകൾക്ക് സംഗീതാവിഷ്ക്കാരം നൽകി.ഗാനാലാപനം സാമൂഹ്യമാറ്റത്തിനായുള്ള ഒരു ഉപാധിയാണെന്നു ഇദ്ദേഹം കരുതുന്നു. ഗാനങ്ങൾക്ക് ഈണം പകരുമ്പോൾ സംഗീതത്തേക്കാളുപരി ആ വരികളുടെ അർത്ഥവും അതുൾക്കൊള്ളുന്ന വികാരവും പ്രതിഫലിപ്പിക്കാനാവണം എന്ന നിർബന്ധമാണ് വി.കെ.എസിന്റെ ഗാനങ്ങളെ ഗാംഭീര്യമുള്ളതാക്കുന്നത്. [[File:Vks.ogg|thumb|വി.കെ.എസ്സിന്റെ കാവ്യാലാപനം]] [[File:Vks at pattatanam.JPG|thumb|വി.കെ.എസ് കുട്ടികളുടെ ഒരു പരിപാടിയ്ക്കിടെ]] [[File:Vks DSC 0578.JPG|thumb|വി.കെ.എസ് ഡി.സി. ബുക്ക്സിന്റെ പാടാം പഠിക്കാം പരിപാടിയ്ക്കിടെ]] [[പ്രമാണം:VKS at kollam 2019.jpg|ലഘുചിത്രം|വി.കെ.എസ്, 2019 ഏപ്രിലിൽ ‍കൊല്ലത്തു വച്ചു നടന്ന പരിപാടിയ്ക്കിടെ]] കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്തിന്റെ സജീവ പ്രവർത്തകനായിരുന്ന വി.കെ.എസ് നിരവധി പരിഷത്ത് കലാജാഥകൾക്കായി അനവധി ഗാനങ്ങൾക്ക് സംഗീതം നൽകി. [[ബർതോൾത് ബ്രഹത്]] , [[എം.പി. പരമേശ്വരൻ|ഡോ.എം.പി .പരമേശ്വരൻ]] , [[മുല്ലനേഴി]], [[കരിവെള്ളൂർ മുരളി]] തുടങ്ങി അനവധി പേരുടെ രചനകൾ സംഗീത ശില്പങ്ങളായും, സംഘഗാനങ്ങളായും ശാസ്ത്ര കലാജാഥകളിലൂടെ അവതരിക്കപ്പെട്ടു . 80 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ കലാജാഥയിൽ പങ്കെടുത്തും , അഭിനയിച്ചും കേരളത്തിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ചു കൂടാതെ ശാസ്ത്ര സംഘടനകളുടെ അഖിലേന്ത്യാ തലത്തിലുള്ള കലാജാഥകൾക്കു സംഗീതാവിഷ്കാരം നിർവഹിച്ചു. ശാസ്ത്ര സാഹിത്യപരിഷത്ത്, കേരള സാക്ഷരതാ സമിതി ,മാനവീയം മിഷൻ , സംഗീത നാടക അക്കാഡമി എന്നിവയ്ക്ക് വേണ്ടിയും ആഡിയോ ആൽബങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകൃതമായിട്ടുണ്ട്. ഏഷ്യാനെറ്റ്, കൈരളി ചാനലുകളിൽ കളിക്കൂട്ടം,കളിക്കുടുക്ക എന്നീ പരിപാടികളിൽ കുട്ടികൾക്ക് വേണ്ടി കവിതകളും പാട്ടുകളും അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. കേരള ശാസ്ത്ര സാഹിത്യപരിഷത്തിന്റെ സംസ്ഥാന ജനറൽ സെക്രട്ടറി ,വൈസ് പ്രസിഡണ്ട്‌ എന്നീ നിലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു.1993 ൽ കൊട്ടിയം ശ്രീനാരായണ പോളിടെൿനിക്കിൽ നിന്നും ഇലക്‌ട്രിക്കൽ വിഭാഗം മേധാവിയായി വിരമിച്ചു. 2021 ഒക്ടോബർ 6 ന് ചെങ്ങന്നൂരിലെ മകളുടെ വസതിയിൽ വച്ച് അന്തരിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vk-sasidharan-passes-away-1.6063882|title=ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ പരിഷത്ത് മുൻ ജനറൽ സെക്രട്ടറി വി.കെ. ശശിധരൻ അന്തരിച്ചു|access-date=2021-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006104913/http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vk-sasidharan-passes-away-1.6063882|archive-date=2021-10-06|language=ml}}</ref> ഭാര്യ : വസന്ത ലത ,മകൾ :ദീപ്തി ==പ്രധാന ആൽബങ്ങൾ== *ഗീതാഞ്ജലി *പൂതപ്പാട്ട്‌ *പുത്തൻ കലവും അരിവാളും *ബാലോത്സവ ഗാനങ്ങൾ *കളിക്കൂട്ടം *മധുരം മലയാളം *മുക്കുറ്റിപൂവിന്റെ ആകാശം *ശ്യാമഗീതങ്ങൾ *പ്രണയം *അക്ഷരഗീതങ്ങൾ *പടയൊരുക്കപ്പാട്ടുകൾ ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി ഏർപ്പെടുത്തിയ ഗുരുപൂജ പുരസ്കാരത്തിനായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും (2008-ൽ)<ref>{{Cite web|url=http://www.keralaculture.org/|title=Gurupooja, Awards, Kerala Sangeetha Nadaka Akademi, Culture Department|access-date=2021-10-06|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006105940/http://www.keralaculture.org/gurupooja/454|archive-date=2021-10-06}}</ref><ref>http://www.keralasangeethanatakaakademi.com/fellowship_awards.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140813124940/http://www.keralasangeethanatakaakademi.com/fellowship_awards.html |date=2014-08-13 }}</rref>http://www.deepika.com/Archives/CAT2_sub.asp?ccode=CAT2&hcode=77738{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> സ്വീകരിച്ചില്ല{{തെളിവ്}}. ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Commonscat|V. K. Sasidharan|വി.കെ. ശശിധരൻ}} *[http://vksasidharan.com/ വെബ്സൈററ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002013737/http://vksasidharan.com/ |date=2013-10-02 }} *വി.കെ.എസിനെക്കുറിച്ച് [http://malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=musician&artist=VK%20Sasidharan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110701205046/http://www.malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=musician&artist=VK%20Sasidharan |date=2011-07-01 }} *Poignant rendition [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article3502658.ece] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://ml.sayahna.org/index.php/%E0%B4%87%E0%B4%9F%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86_%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A4%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82 ഇടശ്ശേരിയുടെ പൂതപ്പാട്ട് വീണ്ടും] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908040714/http://ml.sayahna.org/index.php/%E0%B4%87%E0%B4%9F%E0%B4%B6%E0%B5%8D%E0%B4%B6%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%9F%E0%B5%86_%E0%B4%AA%E0%B5%82%E0%B4%A4%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%8D_%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82 |date=2017-09-08 }} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രസംഗീതസംവിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജനകീയ ഗായകർ]] [[വർഗ്ഗം:സാക്ഷരതാ പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമിയുടെ ഗുരുപൂജാ പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത് പ്രവർത്തകർ]] gnjit04ssvqr51w2r0uyabv8jloqivf 0 179179 4673431 4657013 2026-10-04T16:37:02Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673431 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Dulquar Salman}} {{Infobox person | name = ദുൽഖർ സൽമാൻ | image = Dulquer Salmaan at Karwaan promotions (cropped).jpg | caption = 2018-ൽ കാർവാൻ എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമോഷനിൽ | birth_date = {{Birth date and age|1983|7|28|df=yes}} | birth_place = | children = മറിയം അമീറ സൽമാൻ | other_names = ചാലു,ഡീക്യൂ, കുഞ്ഞിക്ക | occupation = ചലച്ചിത്രനടൻ | parents = [[മമ്മൂട്ടി]] | residence = [[കൊച്ചി]], [[കേരളം]] | website = {{URL|www.dulquarsalman.in}} | years_active = 2012–ഇന്ന് വരെ | height = {{height|feet=5|inch=10}} | spouse = അമാൽ സൂഫിയ(2011–) }} [[ഇന്ത്യൻ സിനിമ|ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര]] നടനും [[പിന്നണി ഗായകൻ|പിന്നണി ഗായകനും]] ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവുമാണ് '''ദുൽഖർ സൽമാൻ''' (ജനനം: ജൂലൈ 28, 1983) പ്രധാനമായും [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രരംഗത്താണ്]] അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. [[തമിഴ്]], [[തെലുങ്ക്]], [[ഹിന്ദി]] ഭാഷാ ചിത്രങ്ങളിലും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. സൂപ്പർ മെഗാസ്റ്റാർ മമ്മൂട്ടിയുടെ മകനായ ഇദ്ദേഹം [[Purdue University|പർഡ്യൂ സർവകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ബിസിനസ് മാനേജ്‌മെന്റിൽ ബിരുദം നേടി. അഭിനയരംഗത്തെത്തുന്നതിനു മുമ്പ് ബിസിനസ് മാനേജരായി ജോലി ചെയ്തു. നാല് [[Filmfare Awards South|ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് സൗത്തും]] ഒരു [[Kerala State Film Awards|കേരള സ്റ്റേറ്റ് ഫിലിം അവാർഡും]] നേടിയിട്ടുണ്ട്.ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണ കമ്പനിയായ വേഫെറർ ഫിലിംസിൻ്റെ സ്ഥാപകൻ കൂടിയാണ് അദ്ദേഹം [[Barry John (theatre director)|ബാരി ജോൺ ആക്ടിംഗ് സ്റ്റുഡിയോയിൽ]] മൂന്നുമാസത്തെ അഭിനയ കോഴ്‌സിന് ശേഷം 2012-ൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ ആക്ഷൻ ചലച്ചിത്രമായ ''[[സെക്കന്റ് ഷോ]]''യിലൂടെ സിനിമാ രംഗത്തേയ്ക്കുള്ള അരങ്ങേറ്റം നടത്തി. ഇതിലെ അഭിനയത്തിന് [[Filmfare Award for Best Male Debut – South|മികച്ച നവാഗത നടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്]] ലഭിച്ചു. [[ഉസ്താദ് ഹോട്ടൽ|ഉസ്താദ് ഹോട്ടലിലെ]] (2012) അഭിനയത്തിന് [[Filmfare Award for Best Actor – Malayalam|മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരത്തിനായി]] നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. [[ABCD: American-Born Confused Desi|എബിസിഡി: അമേരിക്കൻ-ബോർൺ കൺഫ്യൂസ്ഡ് ദേശി]] (2013) എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ വാണിജ്യവിജയത്തിനു ശേഷം റോഡ് ത്രില്ലർ ചലച്ചിത്രമായ [[Neelakasham Pachakadal Chuvanna Bhoomi|നീലകാശം പച്ചക്കടൽ ചുവന്ന ഭൂമി]] (2013), [[തമിഴ്]] പ്രണയ-ഹാസ്യചലച്ചിത്രമായ [[Vaayai Moodi Pesavum|വായ് മൂടി പേശവും]] (2014) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു. തുടർന്ന് [[List of highest-grossing Indian films|ഏറ്റവും കൂടുതൽ കളക്ഷൻ നേടിയ മലയാള ചിത്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നായ [[Bangalore Days|ബാംഗ്ലൂർ ഡെയ്സ്]] (2014) എന്ന പ്രണയചലച്ചിത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചു. [[Mani Ratnam|മണിരത്നത്തിന്റെ]] നിരൂപകപ്രശംസനേടിയ പ്രണയ ചിത്രമായ [[O Kadhal Kanmani|ഒ കാതൽ കൺമണി]] (2015) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം തമിഴ് സിനിമയിൽ കൂടുതൽ വിജയം നേടി. തുടർന്ന്, 2015 ലെ പ്രണയ ചലച്ചിത്രമായ [[Charlie (2015 Malayalam film)|ചാർലിയിൽ]] അവതരിപ്പിച്ച പ്രധാനവേഷത്തിനു പ്രശംസ ലഭിച്ചു. ഇതിലൂടെ [[Kerala State Film Award for Best Actor|മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] ലഭിച്ചു. നടി സാവിത്രിയുടെ കഥ പറഞ്ഞ [[Mahanati|മഹാനടി]] (2018) എന്ന ജീവചരിത്രചിത്രത്തിലൂടെ [[Telugu cinema|തെലുങ്ക് സിനിമയിൽ]] അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. [[ജെമിനി ഗണേശൻ|ജെമിനി ഗണേശനായാണ്]] മഹാനടിയിൽ അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചത്. [[Karwaan|കാർവാൻ]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ 2018-ൽ [[ബോളിവുഡ്|ബോളിവുഡിൽ]] അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. തുടർന്ന് 2019-ൽ [[The Zoya Factor (film)|ദി സോയ ഫാക്ടർ]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന വേഷം അവതരിപ്പിച്ചു. സൽമാനെ ഒരു ഫാഷൻ ഐക്കണായി മാധ്യമങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചു.<ref name="Manorama Online">{{cite web|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/how-dulquer-salmaan-is-emerging-as-an-undisputed-youth-icon.html|title=10 reasons why Dulquer Salmaan is emerging as an undisputed youth icon|work=[[Malayala Manorama]]|date=23 April 2016|author=Padmakumar K|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630051538/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/how-dulquer-salmaan-is-emerging-as-an-undisputed-youth-icon.html|archivedate=30 June 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Times-50-Most-Desirable-Men-2014/articleshow/47071834.cms |title=Times 50 Most Desirable Men 2014 |work=[[The Times of India]] |date=28 April 2015 |author=Priya Gupta |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150711070657/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Times-50-Most-Desirable-Men-2014/articleshow/47071834.cms |archivedate=11 July 2015 |url-status=dead |df= }}<br>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/vikram-dulquer-samantha-are-style-icons-imagegallery-kollywood-pcckpGdbcjhij.html |title=Vikram, Dulquer, Samantha are style icons! |publisher=[[Sify]] |date=28 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150513004904/http://www.sify.com/movies/vikram-dulquer-samantha-are-style-icons-imagegallery-kollywood-pcckpGdbcjhij.html |archivedate=13 May 2015 }}<br>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Dulquer-to-Prithviraj-Five-young-Mollywood-actors-to-watch-out-for/Dulquer-to-Prithviraj-Five-young-Mollywood-actors-to-watch-out-for/photostory/49148114.cms |title=Dulquer to Prithviraj: Five young Mollywood actors to watch out for |work=The Times of India |date=29 September 2015 |author=Jessy John |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160924164140/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Dulquer-to-Prithviraj-Five-young-Mollywood-actors-to-watch-out-for/photostory/49148123.cms |archivedate=24 September 2016 }}<br>{{cite web|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/dulquer-salmaan-among-the-50-most-influential-young-indians.html |title=Proud moment: Dulquer Salmaan among the 50 most influential young Indians |work=Malayala Manorama |date=3 July 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160704125652/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/dulquer-salmaan-among-the-50-most-influential-young-indians.html |archivedate=4 July 2016 }}<br>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/5-Looks-of-Dulquer-Salmaan-which-proves-he-is-a-fashion-icon/5-Looks-of-Dulquer-Salmaan-which-proves-he-is-a-fashion-icon/photostory/52556315.cms |title=5 Looks of Dulquer Salmaan which proves he is a fashion icon |work=The Times of India |date=2 June 2016 |author=Benson Philip |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160924164435/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/5-Looks-of-Dulquer-Salmaan-which-proves-he-is-a-fashion-icon/photostory/52556336.cms |archivedate=24 September 2016 }}</ref> നിരവധി [[entrepreneurship|സംരംഭകത്വങ്ങൾ]] ഇദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. ==മുൻകാലജീവിതം== 1986 ജൂലൈ 28 ന് ദുൽക്കർ സൽമാൻ ജനിച്ചു.<ref name="DoB">{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/happy-birthday-dulquer-salmaan-rare-pictures-ok-kanmani-actor-640745|title=Happy Birthday Dulquer Salmaan: 'OK Kanmani' Actor Thanks Fans For Wishes|publisher=[[International Business Times]]|date=28 July 2015|author=Sushmita Sen|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305082156/http://www.ibtimes.co.in/happy-birthday-dulquer-salmaan-rare-pictures-ok-kanmani-actor-640745| archivedate=5 March 2016}}</ref> നടൻ [[മമ്മൂട്ടി]]യുടെയും ഭാര്യ സുൽഫത്തിന്റെയും രണ്ടാമത്തെ മകനാണ് സൽമാൻ.<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2022/09/22/dulquer-salmaan-about-mammootty-and-more.html|title=ഞാൻ താടി കറുപ്പിച്ച് തുടങ്ങി, ഇങ്ങനെ പോയാൽ മൂപ്പരുടെ വാപ്പയായി അഭിനയിക്കേണ്ടി വരും: ദുൽഖർ|access-date=2022-09-22|language=ml}}</ref> സുറുമിയാണ് സൽമാന്റെ മൂത്ത സഹോദരി. [[കൊച്ചി]]യിലെ [[വൈറ്റില]]യിലെ [[Toc-H Public School|ടോക്-എച്ച് പബ്ലിക് സ്കൂളിൽ]] [[Primary education|പ്രൈമറി വിദ്യാഭ്യാസവും]] [[ചെന്നൈ]]യിലെ [[Sishya School|ശിഷ്യ സ്കൂളിൽ]] [[Secondary education|സെക്കണ്ടറി വിദ്യാഭ്യാസവും]] പൂർത്തിയാക്ക<ref>{{cite web|url=http://indulge.newindianexpress.com/a-brand-new-salmaan/chennai/7236|title=A brand new Salmaan|work=[[The New Indian Express]]|date=28 February 2014|author=Surya Praphulla Kumar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623193542/http://indulge.newindianexpress.com/a-brand-new-salmaan/chennai/7236 | archivedate=23 June 2016}}</ref> തുടർന്ന് [[അമേരിക്ക]]യിലേക്ക് മാറിയ അദ്ദേഹം [[Purdue University|പർഡ്യൂ സർവകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് [[Bachelor of Business Management|ബിസിനസ് മാനേജ്‌മെന്റിൽ]] ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തരം യു.എസിൽ ജോലി ചെയ്യുകയും പിന്നീട് ദുബായിൽ [[Information Technology|ഐ.ടിയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട ബിസിനസ്സ് നടത്തുകയും ചെയ്തു. അഭിനയരംഗത്ത് തുടരാൻ അദ്ദേഹം പിന്നീട് തീരുമാനിച്ചു. [[മുംബൈ]]യിലെ [[Barry John (theatre director)|ബാരി ജോൺ ആക്റ്റിംഗ് സ്റ്റുഡിയോയിൽ]] മൂന്നുമാസത്തെ കോഴ്‌സിൽ പങ്കെടുത്തു.<ref>{{cite web| url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article337960.ece|title=Living under a cinematic giant| work=The New Indian Express|date=29 January 2012|author=Shevlin Sebastian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623202031/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article337960.ece|archivedate=23 June 2016}}</ref> 2012 ൽ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ അദ്ദേഹം അഭിനയം തിരഞ്ഞെടുത്തുവെന്ന് പറഞ്ഞു.<ref name="DQbefSS">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/i-want-to-go-step-by-step-dulquer-salmaan-news-malayalam-mcblBBhhdiasi.html|title=I want to go step by step: Dulquer Salmaan|publisher=Sify|date=3 February 2012|author=Sridevi Sreedhar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701125513/http://www.sify.com/movies/i-want-to-go-step-by-step-dulquer-salmaan-news-malayalam-mcblBBhhdiasi.html|archivedate=1 July 2016}}</ref> == സിനിമാജീവിതം == ===തുടക്കവും പ്രശസ്തിയും അഭിനയത്തിലെ വഴിത്തിരിവും (2012-2013)=== 2011-ൽ നവാഗതനായ [[ശ്രീനാഥ് രാജേന്ദ്രൻ|ശ്രീനാഥ് രാജേന്ദ്രന്റെ]] [[സെക്കന്റ് ഷോ]] എന്ന ചിത്രത്തിനായി സൽമാൻ കരാർ ഒപ്പുവെച്ചു. അതിൽ ഹരിലാൽ എന്ന ഗുണ്ടയുടെ വേഷമാണ് ദുൽഖർ ചെയ്തത്. 2012 ഫെബ്രുവരി മൂന്നിനായിരുന്നു ദുൽഖർ സൽമാന്റെ മലയാള സിനിമയിലേക്കുള്ള അരങ്ങേറ്റം. ഒരു കൂട്ടം പുതുമുഖങ്ങളോടൊപ്പം പാരമ്പര്യമേതുമില്ലാതെയുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവേശനത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ തന്റെ ബോധപൂർവമായ തീരുമാനമാണിതെന്നാണ് സൽമാൻ വ്യക്തമാക്കിയത്. "ഒരു നടൻ അരങ്ങേറ്റം കുറിക്കുമ്പോൾ, ഒരു നായകനാകാനുള്ള അവകാശം നേടേണ്ടതുണ്ട്, അത് ഒരു കുറുക്കുവഴിയിലൂടെ ആകരുത്" എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം.<ref name="DQbefSS" /> ചിത്രത്തിന് സമ്മിശ്ര പ്രതികരണമാണ് ലഭിച്ചത്.<ref name="Retrosp">{{cite web|title=From 'Second Show' to 'Charlie': A look into Dulquer Salmaan's acting career of 4 years|url=http://www.ibtimes.co.in/second-show-charlie-look-into-dulquer-salmaans-acting-career-4-years-665575|publisher=International Business Times|date=3 February 2016|author=Anu James|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160214161032/http://www.ibtimes.co.in/second-show-charlie-look-into-dulquer-salmaans-acting-career-4-years-665575|archivedate=14 February 2016}}</ref> ഈ ചിത്രം വാണിജ്യപരമായി വിജയിക്കുകയും [[Filmfare Award for Best Male Debut – South|മികച്ച നവാഗതനടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്]] നേടുകയും ചെയ്തു. <ref>{{cite web|title=Review: Second Show|url=http://www.sify.com/movies/second-show-review-malayalam-pcmaoFgdgefic.html|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701131019/http://www.sify.com/movies/second-show-review-malayalam-pcmaoFgdgefic.html|archivedate=1 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Review: Second Show is disappointing |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-second-show-is-disappointing/20120206.htm |publisher=Rediff |date=6 February 2012|author=Paresh C. Palicha|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150720031202/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-second-show-is-disappointing/20120206.htm|archivedate=20 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/second-show-celebrates-100-days-news-malayalam-mgtiFncdaei.html|title=Second Show celebrates 100 days|publisher=Sify|date=19 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141022024154/http://www.sify.com/movies/second-show-celebrates-100-days-news-malayalam-mgtiFncdaei.html|archivedate=22 October 2014}}</ref><ref name="r1ff" /> [[അൻവർ റഷീദ്|അൻവർ റഷീദിന്റെ]] സംവിധാനത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ഉസ്താദ് ഹോട്ടൽ]]'' (2012) ആണ് ദുൽഖർ അടുത്തതായി അഭിനയിച്ച ചിത്രം. മികച്ച ജനപ്രിയ ചലച്ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് ലഭിച്ച ഈ ചിത്രം ബോക്സോഫീസിൽ വലിയ വിജയമായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-malayalam-films-strike-gold-at-the-national-awards/20130320.htm|title=Malayalam films strike gold at the National Awards|publisher=Rediff|date=20 March 2013|author=Shobha Warrier|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160229235937/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-malayalam-films-strike-gold-at-the-national-awards/20130320.htm|archivedate=29 February 2016}}</ref> ഫൈസിയെ അവതരിപ്പിച്ചതിന് ഇദ്ദേഹത്തിനു പ്രശംസയും ലഭിച്ചു.<ref>{{cite web|title=Review: Ustad Hotel offers a delicious meal |url=http://www.rediff.com/movies/review/review-ustad-hotel-offers-a-delicious-meal/20120702.htm |author=Paresh C. Palicha |publisher=Rediff |date=2 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304041318/http://www.rediff.com/movies/review/review-ustad-hotel-offers-a-delicious-meal/20120702.htm |archivedate=4 March 2016}}<br>{{cite web|title=Movie Review: Ustad Hotel |url=http://www.sify.com/movies/ustad-hotel-review-malayalam-15001974.html |publisher=Sify |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327001030/http://www.sify.com/movies/ustad-hotel-review-malayalam-15001974.html |archivedate=27 March 2014}}</ref> ''[[The New Indian Express|ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസിനുവേണ്ടി]]'' എഴുതിയ അനിൽ ആർ. നായർ ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു; "യുവത്വവും ഗ്ലാമറസുമായ ദുൽഖർ ഫെയ്‌സിയുടെ വേഷത്തിൽ പിതാവിന്റെ നിഴലിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നിട്ടുണ്ട്."<ref>{{cite web|title='Ustad Hotel' (Malayalam)|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/article555983.ece |work=The New Indian Express|date=3 July 2012|author=Anil R Nair|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160324221043/http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/article555983.ece|archivedate=24 March 2016}}</ref> ഈ ചിത്രത്തിലൂടെ [[Filmfare Award for Best Actor – Malayalam|മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡിനായി]] ദുൽഖറിനെ ആദ്യമായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്തു.<ref name="UHNom" /> [[രൂപേഷ് പീതാംബരൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ക്രൈം ത്രില്ലറായ ''[[Theevram|തീവ്രമാണ്]]'' മൂന്നാമതായി പുറത്തിറങ്ങിയ ചിത്രം. 2012 നവംബറിൽ റിലീസ് ചെയ്ത ഈ ചിത്രത്തിന് സമ്മിശ്ര പ്രതികരണമാണ് ലഭിച്ചത്. ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ പരാജയപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|title=Malayalam movie 'Theevram' to have its sequel|url=http://www.news18.com/news/india/malayalam-movie-theevram-to-have-its-sequel-525961.html|work=[[CNN-News18]] |date=10 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624113356/http://www.news18.com/news/india/malayalam-movie-theevram-to-have-its-sequel-525961.html|archivedate=24 June 2016}}</ref> 2013-ൽ [[മാർട്ടിൻ പ്രക്കാട്ട്|മാർട്ടിൻ പ്രക്കാട്ടിന്റെ]] ഹാസ്യചലച്ചിത്രമായ [[എ.ബി.സി.ഡി: അമേരിക്കൻ ബോൺ കൺഫ്യൂസ്ഡ് ഡെസി]] എന്ന സിനിമയിൽ അഭിനയിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഒപ്പുവച്ചു. ഗാനവും സിനിമയും ജനപ്രിയമായി.<ref name="Retrosp" /><ref name="Patt">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/racing-ahead/article5221122.ece|title=Racing ahead|newspaper=[[The Hindu]]|date=10 October 2013|author=Saraswathy Nagarajan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013045930/http://www.thehindu.com/features/cinema/racing-ahead/article5221122.ece|archivedate=13 October 2013}}</ref>ചിത്രത്തിന് സമ്മിശ്ര പ്രതികരണമാണ് ലഭിച്ചതെങ്കിലും ദുൽഖറിന്റെ അഭിനയം നിരൂപകപ്രശംസ നേടി. സിഫി പ്രസ്താവിച്ചു: "ഇത് എല്ലാ രീതിയിലും ദുൽക്കർ സൽമാന്റെ പ്രകടനമാണ്, അദ്ദേഹം തന്റെ ഹൃദയവും ആത്മാവും കഥാപാത്രത്തിനായി നൽകി.<ref>{{cite web|title=Review : ABCD|url=http://www.sify.com/movies/abcd-review-malayalam-pcmaRMdbbabbi.html|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701132524/http://www.sify.com/movies/abcd-review-malayalam-pcmaRMdbbabbi.html|archivedate=1 July 2016}}</ref> 2013-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[5 സുന്ദരികൾ]] (2013) എന്ന മലയാള ലഘുചിത്രസമാഹാരത്തിൽ [[അമൽ നീരദ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത ''കുള്ളന്റെ ഭാര്യ'' എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു ദുൽഖർ.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Dulquer-Reenu-in-Amal-Neerads-Anju-Sundarikal/articleshow/18399738.cms|title=Dulquer, Reenu in Amal Neerad's 'Anju Sundarikal' – Times Of India|author=Ammu Zachariah|date=9 February 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141022064857/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Dulquer-Reenu-in-Amal-Neerads-Anju-Sundarikal/articleshow/18399738.cms|archivedate=22 October 2014|work=[[The Times of India]]}}</ref> കുള്ളന്റെ ഭാര്യയെ പ്രത്യേകം പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട് തന്നെ ചിത്രം നിരൂപക പ്രശംസ നേടി. ''[[The Times of India|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യയിലെ]]'' അശ്വിൻ ജെ. കുമാർ ഇങ്ങനെ എഴുതി; "... ഇതൊരു പേരില്ലാത്ത സ്ത്രീയുടെ കഥയാണ്, 'കുള്ളന്റെ ഭാര്യ' കാഴ്ചക്കാരനോടൊപ്പം നിൽക്കുന്നു." വീൽചെയറിൽ കഴിയുന്ന ഫോട്ടോഗ്രാഫർ എന്ന നിലയിൽ ദുൽഖറിന്റെ പ്രകടനത്തെയും അദ്ദേഹം പ്രശംസിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/Anchu-Sundarikal/movie-review/20723763.cms |title=Anchu Sundarikal Movie Review |work=The Times of India |author=Aswin J. Kumar |archiveurl=https://archive.today/20160730054511/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/Anchu-Sundarikal/movie-review/20723763.cms |archivedate=30 July 2016}}</ref> റോഡ് മൂവിയായ ''[[Neelakasham Pachakadal Chuvanna Bhoomi|നീലകാശം പച്ചക്കടൽ ചുവന്ന ഭൂമിയിലൂടെ]]'' 2013-ൽ ദുൽഖർ [[സമീർ താഹിർ|സമീർ താഹിറുമായി]] സഹകരിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/dulquer-sunny-wayne-starts-another-journey-together-news-malayalam-nb4pFrfjcgb.html|title=Dulquer, Sunny Wayne starts another journey together|publisher=Sify|date=30 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303073238/http://www.sify.com/movies/dulquer-sunny-wayne-starts-another-journey-together-news-malayalam-nb4pFrfjcgb.html|archivedate=3 March 2016}}</ref> ഈ ചിത്രവും ദുൽഖറിന്റെ അഭിനയവും പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=pl4rahbchbabe|title=Kerala Box-Office – Eid Weekend – August 9 to 11|publisher=Sify|date=13 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701132526/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=pl4rahbchbabe|archivedate=1 July 2016}}</ref> ഛായാഗ്രാഹകൻ [[Alagappan N.|അളകപ്പന്റെ]] പ്രണയചിത്രമായ [[പട്ടം പോലെ]]യിലൂടെ ദുൽഖർ ആദ്യമായി ''പ്രണയചിത്രത്തിൽ'' അഭിനയിച്ചു. 2013-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചിത്രത്തിൽ നവാഗതയായ [[Malavika Mohanan|മാളവിക മോഹനൻ]] നായികയായി അഭിനയിച്ചു. വാണിജ്യപരമായി ഈ ചിത്രം പരാജയമായിരുന്നു.<ref name="Patt" /><ref name="DQBM">{{cite web|url=http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/Nivin-Dulquer-Prithvi-and-Fahadh-the-new-stars-of-Malayalam-cinema/articleshow/47577494.cms|title=Nivin, Dulquer, Prithvi and Fahadh, the new stars of Malayalam cinema|work=[[Bangalore Mirror]]|date=7 June 2015|author=Sethumadhavan N |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150912141626/http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/Nivin-Dulquer-Prithvi-and-Fahadh-the-new-stars-of-Malayalam-cinema/articleshow/47577494.cms|archivedate=12 September 2015}}</ref> ===2014 മുതൽ=== 2014-ൽ ''[[Salalah Mobiles|സലാല മൊബൈൽസ്]]'' എന്ന മറ്റൊരു പ്രണയചിത്രത്തിൽ ദുൽഖർ അഭിനയിച്ചു. ഇതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നായികയായി [[നസ്രിയ നസീം]] ആണ് അഭിനയിച്ചത്. ''പട്ടം പോലെ'' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പോലെ തന്നെ ഇതിനും കൂടുതൽ വിജയം നേടാനായില്ല.<ref name="DQBM"/> തമിഴ്-മലയാളം ദ്വിഭാഷാ ചിത്രമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[Vaayai Moodi Pesavum|വായ് മൂടി പേശവും]]'' (2014) എന്ന ചിത്രത്തിലായിരുന്നു ദുൽഖറിന്റെ അടുത്ത വേഷം. ഇതിന്റെ മലയാളം പതിപ്പായി ഇറങ്ങിയ ''[[Samsaaram Aarogyathinu Haanikaram|സംസാരം ആരോഗ്യത്തിനു ഹാനികരം]]'' പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും തമിഴ് പതിപ്പിന് മികച്ച പ്രതികരണം ലഭിക്കുകയും ചിത്രം [[sleeper hit|സ്ലീപ്പർ ഹിറ്റായി]] മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="2014Ret">{{cite news|title=Tinsel town: The year of the underdogs|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/tinsel-town-the-year-of-the-underdogs/article6730338.ece|newspaper=The Hindu|date=27 December 2014|author=M. P. Praveen|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160730055204/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/tinsel-town-the-year-of-the-underdogs/article6730338.ece|archivedate=30 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/vaayai-moodi-pesavum-the-surprise-sleeper-hit-news-tamil-ofqo04ggiddsi.html|title='Vaayai Moodi Pesavum', the surprise sleeper hit|publisher=Sify|date=16 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701135609/http://www.sify.com/movies/vaayai-moodi-pesavum-the-surprise-sleeper-hit-news-tamil-ofqo04ggiddsi.html|archivedate=1 July 2016}}</ref> ദുൽഖർ ''കാണാനുള്ള ഒരു വിരുന്നാണെന്ന്'' [[Indo-Asian News Service|ഇൻഡോ-ഏഷ്യൻ ന്യൂസ് സർവ്വീസ്]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. "സ്വന്തം ശബ്ദത്തിൽ ഡബ്ബ് ചെയ്യുന്നതിനും കുറ്റമറ്റ തമിഴ് സംസാരിക്കുന്നതിനും അദ്ദേഹം അധിക [[Brownie points|ബ്രൗണി പോയിന്റുകൾ]] നേടുന്നു." എന്നും ന്യൂസ് സർവ്വീസ് കൂട്ടിച്ചേർത്തു.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/vaayai-moodi-pesavum-sometimes-brilliant-sometimes-contradictory-ians-tamil-movie-review-114042600377_1.html|title='Vaayai Moodi Pesavum' – sometimes brilliant, sometimes contradictory|agency=[[Indo-Asian News Service|IANS]]|work=[[Business Standard]]|date=27 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701185749/http://www.business-standard.com/article/news-ians/vaayai-moodi-pesavum-sometimes-brilliant-sometimes-contradictory-ians-tamil-movie-review-114042600377_1.html|archivedate=1 July 2016}}</ref> ഈ ചിത്രത്തിലൂടെ മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.<ref name="Filmfare">{{cite web|url=http://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html|title=Winners of 62nd Britannia Filmfare Awards South|work=Filmfare|date=27 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129092825/http://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html|archivedate=29 January 2016}}</ref> 2014-ൽ [[അഞ്ജലി മേനോൻ|അഞ്ജലി മേനോന്റെ]] പ്രണയ-ഹാസ്യചലച്ചിത്രമായ [[ബാംഗ്ലൂർ ഡെയ്സ്|ബാംഗ്ലൂർ ഡെയ്സിൽ]] ദുൽഖർ സൽമാൻ ''അർജുൻ'' എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. [[നിവിൻ പോളി]]യും [[നസ്രിയ നസീം|നസ്രിയ നസീമും]] ഇതിൽ അർജുന്റെ സ്വന്തക്കാരായി അഭിനയിച്ചു. ഈ ചിത്രം മികച്ച നിരൂപക പ്രശംസ നേടിക്കൊണ്ട് എക്കാലത്തേയും [[List of highest-grossing Malayalam films|ഏറ്റവും കൂടുതൽ വരുമാനം നേടിയ മലയാള ചിത്രങ്ങളിലൊന്നായി]] മാറി. ഏകദേശം 45 കോടി ഇന്ത്യൻ രൂപ വരുമാനം നേടി.<ref>{{cite web|url=http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/No-Hyderabad-days-yet/articleshow/45781766.cms |title=No Hyderabad days yet |date=6 January 2015 |work=Bangalore Mirror |author=S. S. Kamal |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806110455/http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/No-Hyderabad-days-yet/articleshow/45781766.cms |archivedate= 6 August 2015 |url-status=dead |df= }}</ref> അതേ വർഷം തന്നെ [[ലാൽ ജോസ്|ലാൽ ജോസിന്റെ]] ''[[Vikramadithyan|വിക്രമാദിത്യനിൽ]]'' [[ഉണ്ണി മുകുന്ദൻ|ഉണ്ണി മുകുന്ദനൊപ്പം]] അഭിനയിച്ചു. ഈ ചിത്രം സാമ്പത്തിക വിജയമായിരുന്നു.<ref name="2014Ret" /> തുടർന്ന് അഭിനയിച്ച [[രഞ്ജിത്ത്|രഞ്ജിത്തിന്റെ]] ''[[ഞാൻ]]'' (2014) എന്ന സിനിമയിലെ വേഷത്തെ ദുൽഖർ "തന്റെ ഇതുവരെയുള്ള ഏറ്റവും വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞ കഥാപാത്രം" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Njaan-is-the-most-challenging-film-yet-Dulquer/articleshow/36768883.cms|title=Njaan is the most challenging film yet: Dulquer|date=18 June 2015|work=The Times of India|author=Shiba Kurian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140926045452/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Njaan-is-the-most-challenging-film-yet-Dulquer/articleshow/36768883.cms|archivedate=26 September 2014}}</ref> ദുൽഖറിന്റെ അഭിനയത്തിന് അനുകൂലമായ നിരൂപണങ്ങൾ ലഭിക്കുകയും ഫിലിംഫെയറിന്റെ മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടനുള്ള നാമനിർദ്ദേശം ഉൾപ്പെടെ നിരവധി അംഗീകാരങ്ങൾ നേടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Retrosp" /><ref name="FFNjaan" /> 2015-ൽ ജെനുസ് മുഹമ്മദിന്റെ പ്രണയ-ഹാസ്യചിത്രമായ ''[[100 Days of Love|100 ഡെയ്സ് ഓഫ് ലവ്]], [[Mani Ratnam|മണിരത്നത്തിന്റെ]] തമിഴ് പ്രണയചിത്രമായ ''[[O Kadhal Kanmani|ഓ കാതൽ കണ്മണി]] എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ [[നിത്യ മേനോൻ|നിത്യാ മേനനൊപ്പം]] രണ്ട് ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite web|title='Kanmani' of south India|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/nithya-menen-kanmani-of-south-india.html|work=Malayala Manorama|date=2 June 2015|author=Juny Jacob|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160109151404/http://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/nithya-menen-kanmani-of-south-india.html|archivedate=9 January 2016}}</ref> ഓ കാതൽ കണ്മണി മികച്ച നിരൂപണങ്ങൾക്കു പാത്രമാകുകയും ബോക്സോഫീസിൽ വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kanchana-2-and-ok-kanmani-are-super-hits-news-tamil-pevjEngjjhfde.html|title='Kanchana 2' and 'OK Kanmani' are super hits!|publisher=Sify|date=21 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005050821/http://www.sify.com/movies/kanchana-2-and-ok-kanmani-are-super-hits-news-tamil-pevjEngjjhfde.html|archivedate=5 October 2015}}</ref> മണി രത്നത്തിന്റെ "ഓ കാതൽ കണ്മണി " എന്ന ഈ സിനിമയിലൂടെ ദുൽഖർ തമിഴ് സിനിമയിലേക്ക് അരങ്ങേറ്റം നടത്തുകയായിരുന്നു..ഈ സിനിമയിലൂടെ ദുൽഖർ കേരളത്തിന്‌ പുറത്തും ശ്രദ്ധയും നിരൂപക പ്രശംസയും നേടി.[[മാർട്ടിൽ പ്രക്കാട്ട്|മാർട്ടിൻ പ്രക്കാട്ടിന്റെ]] [[ചാർലി]] (2015) എന്ന ചിത്രത്തിലാണ് ദുൽഖർ പിന്നീട് അഭിനയിച്ചത്. ഈ ചിത്രം മികച്ച നിരൂപക പ്രശംസ നേടി. എട്ട് കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകളും ചിത്രത്തിനു ലഭിച്ചു. ഇതിലൂടെ ദുൽഖറിന് ആദ്യമായി മികച്ച നടനുള്ള [[Kerala State Film Awards|കേരളസംസ്ഥാന പുരസ്കാരം]] ലഭിച്ചു.<ref name=":0">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-state-film-awards/article8300123.ece|title='Charlie' sweeps Kerala State film awards; 'Ozhivudivasathe Kali' adjudged Best film|newspaper=The Hindu|date=1 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160730060245/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-state-film-awards/article8300123.ece|archivedate=30 July 2016}}</ref> ഫിലിംഫെയർ അവാർഡിൽ മൂന്നാമത്തെ മികച്ച നടനുള്ള നാമനിർദ്ദേശവും ദുൽഖറിനു ലഭിച്ചു.<ref name="Filmfare actor">{{cite web|url=http://www.filmfare.com/features/nominations-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13750-3.html#descArticle|title=Nominations for the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)|work=Filmfare|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624143756/http://www.filmfare.com/features/nominations-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13750-3.html|archivedate=24 June 2016}}</ref> [[സമീർ താഹിർ|സമീർ താഹിറിന്റെ]] സംവിധാനത്തിൽ ദുൽഖറുമായി ചേർന്ന് രണ്ടാമതായി പുറത്തിറക്കിയ [[കലി (ചലച്ചിത്രം)|കലി]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[സായി പല്ലവി]]യായിരുന്നു ദുൽഖറിന്റെ നായിക. റിലീസ് ചെയ്തപ്പോൾ ഈ ചിത്രം ഒരു മലയാള ചിത്രത്തിന് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബോക്സ് ഓഫീസ് വരുമാനം നേടുന്ന ചിത്രമായി.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-dulquer-salmaans-kali-becomes-top-malayalam-grosser-first-day-breaks-672501|title=Kerala box office: Dulquer Salmaan's 'Kali' becomes top Malayalam grosser on first day; breaks 'Charlie' records|publisher=International Business Times|date=29 March 2016|author=Anu James|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413034255/http://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-dulquer-salmaans-kali-becomes-top-malayalam-grosser-first-day-breaks-672501|archivedate=13 April 2016}}</ref> തുടർന്ന് [[രാജീവ് രവി]]യുടെ ആക്ഷൻ ചലച്ചിത്രമായ ''[[കമ്മട്ടിപ്പാടം]]'' (2016) ആയിരുന്നു ദുൽഖറിന്റെ അടുത്ത ചിത്രം. ഈ ചിത്രം നിരൂപക പ്രശംസ നേടി. രണ്ട് വർഷത്തിനുള്ളിൽ തുടർച്ചയായ മൂന്നാമത്തെ സാമ്പത്തിക വിജയമായി ഈ ചിത്രം മാറി.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/charlie-kali-kammatipaadam-dulquer-salmaan-gives-3-back-back-hits-kerala-box-office-681560#of2tCi1VvORlvwT0.97 |title='Charlie', 'Kali' and 'Kammatipaadam:' Dulquer Salmaan gives 3 back-to-back hits at Kerala box office |publisher=International Business Times |date=6 June 2016 |author=Anu James |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629153611/http://www.ibtimes.co.in/charlie-kali-kammatipaadam-dulquer-salmaan-gives-3-back-back-hits-kerala-box-office-681560 |archivedate=29 June 2016 |url-status=dead |df= }}</ref> തുടർന്ന് [[Sathyan Anthikad|സത്യൻ അന്തിക്കാടിന്റെ]] കുടുംബചിത്രമായ ''[[Jomonte Suvisheshangal|ജോമോന്റെ സുവിശേഷങ്ങൾ]] (2017) എന്ന സിനിമയിൽ അഭിനയിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/jomonte-suviseshangal-review-fdfs-live-audience-response-ratings-dulquer-salmaan-sathyan-712805|title=Dulquer Salmaan's Jomonte Suvisheshangal review: Live audience updates|publisher=International Business Times|date=20 January 2017|author=Anu James|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170122150455/http://www.ibtimes.co.in/jomonte-suviseshangal-review-fdfs-live-audience-response-ratings-dulquer-salmaan-sathyan-712805|archivedate=22 January 2017}}</ref> 2016-ലെ മലയാളചലച്ചിത്രമായ ''[[Jacobinte Swargarajyam|ജേക്കബിന്റെ സ്വർഗരാജ്യവുമായി]] താരതമ്യപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/jomonte-suvisheshangal-a-rip-off-of-jacobinte-swargarajyam-news-malayalam-rbyqK5hhehbge.html|title='Jomonte Suvisheshangal' a rip off of 'Jacobinte Swargarajyam'?|publisher=Sify|date=24 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125134742/http://www.sify.com/movies/jomonte-suvisheshangal-a-rip-off-of-jacobinte-swargarajyam-news-malayalam-rbyqK5hhehbge.html|archivedate=25 January 2017}}</ref> ഈ ചിത്രം സാമ്പത്തികമായി മികച്ച വിജയം നേടി.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-munthirivallikal-thalirkkumbol-becomes-2nd-fastest-mohanlal-movie-cross-rs-20-714250|title=Kerala box office: Munthirivallikal Thalirkkumbol becomes 2nd fastest Mohanlal movie to cross Rs 20 crore mark|publisher=International Business Times|date=31 January 2017|author=Anu James|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170201080841/http://www.ibtimes.co.in/kerala-box-office-munthirivallikal-thalirkkumbol-becomes-2nd-fastest-mohanlal-movie-cross-rs-20-714250|archivedate=1 February 2017}}</ref> [[അമർ നീരദ്|അമൽ നീരദിന്റെ]] ആക്ഷൻ-അഡ്വഞ്ചർ ചിത്രമായ ''[[Comrade In America|കോമ്രേഡ് ഇൻ അമേരിക്ക]]യിൽ'' (2017) ആയിരുന്നു ദുൽഖറിന്റെ അടുത്ത വേഷം. ''ദ ഹിന്ദു'' ദിനപ്പത്രം ഈ ചിത്രത്തെ "ദുൽഖറുടെ 2017-ലെ വലിയ ഹിറ്റ്" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite news|title=Keeping up with Dulquer Salmaan|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/keeping-up-with-dulquer-salmaan/article19736660.ece|newspaper=The Hindu|date=22 September 2017|author=Saraswathy Nagarajan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923085902/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/keeping-up-with-dulquer-salmaan/article19736660.ece|archivedate=23 September 2017}}</ref> തുടർന്ന് [[Bejoy Nambiar|ബെജോയ് നമ്പ്യാർ]] സംവിധാനം ചെയ്ത മലയാള-തമിഴ് ദ്വിഭാഷാ ചലച്ചിത്രസമാഹാരമായ ''[[Solo (2017 film)|സോളോ]]യിൽ'' (2017) നാല് വേഷങ്ങൾ ദുൽഖർ അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ സിനിമ വിമർശനാത്മകമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുകയും<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2017/oct/07/50-shades-of-dulquer-salmaan-i-enjoyed-playing-a-negative-character-in-solo-1667871.html|title=50 shades of Dulquer Salmaan: I enjoyed playing a negative character in 'Solo'|work=New Indian Express|date=8 October 2017|author=S Subhakeerthana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171106132602/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2017/oct/07/50-shades-of-dulquer-salmaan-i-enjoyed-playing-a-negative-character-in-solo-1667871.html|archivedate=6 November 2017}}</ref> ചിത്രം പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>.{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/dulquer-salmaan-on-solo-climax-controversy-it-is-like-taking-away-creativity-from-an-artiste-4888959/|title=Dulquer Salmaan on Solo climax controversy: It is like taking away creativity from an artiste|work=Indian Express|date=16 October 2017|author=Ashameera Aiyappan|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171013190247/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/dulquer-salmaan-on-solo-climax-controversy-it-is-like-taking-away-creativity-from-an-artiste-4888959/|archivedate=13 October 2017}}</ref> 2018-ൽ നടി [[Savitri (actress)|സാവിത്രിയുടെ]] ജീവചരിത്രമായ ''[[Mahanati|മഹാനടി]]'' എന്ന തെലുങ്ക് ചിത്രത്തിലാണ് ദുൽഖർ അടുത്തതായി അഭിനയിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തെലുങ്കിലെ ആദ്യ ചിത്രമായ മഹാനടി നിരൂപകരിൽ നിന്ന് മികച്ച പ്രശംസനേടി ബോക്സോഫീസിൽ മികച്ച സാമ്പത്തിക വിജയം നേടി. ദുൽഖറിന്റെ [[ജെമിനി ഗണേശൻ|ജെമിനി ഗണേശന്റെ]] വേഷവും പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/keerthy-suresh-dulquer-salmaan-and-nag-ashwins-mahanati-rakes-in-staggering-trp/articleshow/65609367.cms|title=Keerthy Suresh, Dulquer Salmaan and Nag Ashwin's Mahanati rakes in staggering TRP|work=The Times of India|author=Neeshita Nyayapati|date=30 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180901152709/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/keerthy-suresh-dulquer-salmaan-and-nag-ashwins-mahanati-rakes-in-staggering-trp/articleshow/65609367.cms|archivedate=1 September 2018|access-date=1 September 2018|url-status=live}}</ref> തുടർന്ന് വർഷാവസാനം ദുൽഖർ ''[[Karwaan|കാർവാനിലൂടെ]]'' [[ഹിന്ദി]] ചലച്ചിത്ര രംഗത്തെത്തി. ചിത്രത്തിന് സമ്മിശ്ര പ്രതികരണമാണ് ലഭിച്ചതെങ്കിലും ദുൽഖറിന്റെ അഭിനയം പ്രശംസ നേടി.<ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-karwaan-actor-dulquer-salmaan-was-asked-if-he-would-do-a-biopic-on-his-father-mammootty-here-s-what-he-had-to-say-2646859|title='Karwaan' actor Dulquer Salmaan was asked if he would do a biopic on his father Mammootty, here's what he had to say|date=7 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180808212459/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-karwaan-actor-dulquer-salmaan-was-asked-if-he-would-do-a-biopic-on-his-father-mammootty-here-s-what-he-had-to-say-2646859|archivedate=8 August 2018}}</ref> 2019-ൽ [[B.C. Noufal|ബി.സി. നൗഫൽ]] സംവിധാനം ചെയ്ത മലയാളം ഹാസ്യ-പ്രണയചിത്രമായ ''[[Oru Yamandan Premakadha|ഒരു യമണ്ടൻ പ്രേമകഥയിൽ]]'' അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചു.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/oru-yamandan-premakatha-review-a-bland-treat-with-feel-good-factors/article26966756.ece|title='Oru Yamandan Premakatha' review: A bland treat with feel-good factors|last=Sudhish|first=Navamy|date=27 April 2019|work=The Hindu|access-date=29 August 2019|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428083912/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/oru-yamandan-premakatha-review-a-bland-treat-with-feel-good-factors/article26966756.ece|archive-date=28 April 2019|url-status=live}}</ref> ''[[Karwaan|കാർവാന്]]'' ശേഷം ദുൽഖറിന്റെ അടുത്ത ബോളിവുഡ് ചിത്രമായ [[The Zoya Factor (film)|''ദി സോയ ഫാക്ടർ'']] 2019 സെപ്റ്റംബറിൽ പുറത്തിറങ്ങി.<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/937828/the-zoya-factor-movie-review-also-known-as-the-dulquer-salmaan-factor|title='The Zoya Factor' movie review: Dulquer Salmaan shines in romcom starring Sonam Kapoor|last=Ramnath|first=Nandini|date=20 September 2019|website=Scroll.in|language=en-US|url-status=live|access-date=30 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190929134659/https://scroll.in/reel/937828/the-zoya-factor-movie-review-also-known-as-the-dulquer-salmaan-factor|archive-date=29 September 2019}}</ref> [[Anuja Chauhan|അനുജ ചൗഹാന്റെ]] നോവലായ ''[[The Zoya Factor|ദ സോയ ഫാക്ടർ]]'' [[Abhishek Sharma (director)|അഭിഷേക് ശർമ]] ചലച്ചിത്രമാക്കി പുറത്തിറക്കിയത് കാര്യമായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടില്ല. എങ്കിലും ദുൽഖറിന്റെ ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയം പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി.<ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/937828/the-zoya-factor-movie-review-also-known-as-the-dulquer-salmaan-factor|title='The Zoya Factor' movie review: Dulquer Salmaan shines in romcom starring Sonam Kapoor|last=Ramnath|first=Nandini|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=9 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004100037/https://scroll.in/reel/937828/the-zoya-factor-movie-review-also-known-as-the-dulquer-salmaan-factor|archive-date=4 October 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/the-zoya-factor-movie-review-rating-6012252/lite/|title=The Zoya Factor review: Dulquer Salmaan hits it out of the park {{!}} Entertainment News, The Indian Express|website=indianexpress.com|access-date=9 October 2019|date=21 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926115643/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/the-zoya-factor-movie-review-rating-6012252/lite/|archive-date=26 September 2019|url-status=live}}</ref> 2019-ൽ തമിഴ് ചിത്രങ്ങളായ ''[[Vaan (film)|വാൻ]]'', ''[[Kannum Kannum Kollaiyadithaal|കണ്ണും കണ്ണും കൊള്ളയടിത്താൽ]]'' എന്നിവയും ദുൽഖറിന്റേതായി പുറത്തിറങ്ങിയവയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dulquer-begin-work-bollywood-film-zoya-factor-77248|title=Dulquer to begin work on Bollywood film 'The Zoya Factor'|date=1 March 2018|work=[[The News Minute]]|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812181455/https://www.thenewsminute.com/article/dulquer-begin-work-bollywood-film-zoya-factor-77248|archive-date=12 August 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/kannum-kannum-kollaiyadithaal-trailer-out-dulquer-salmaan-take-us-for-a-crazy-ride-1574518-2019-07-28|title=Kannum Kannum Kollaiyadithaal trailer out: Dulquer Salmaan takes you on a crazy ride|newspaper=India Today|language=en|access-date=29 August 2019|agency=Ist|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806130245/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/kannum-kannum-kollaiyadithaal-trailer-out-dulquer-salmaan-take-us-for-a-crazy-ride-1574518-2019-07-28|archive-date=6 August 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dulquer-begins-shooting-for-oru-yamandan-premakatha/articleshow/64880323.cms|title=Dulquer begins shooting for Oru Yamandan Prema Kadha|author=Anjana George|date=16 July 2018|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180821220855/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dulquer-begins-shooting-for-oru-yamandan-premakatha/articleshow/64880323.cms|archivedate=21 August 2018}}</ref> 2020-ൽ ദുൽഖറിന്റെ നിർമ്മാണ കമ്പനിയായ [[Wayfarer|വേഫെയറർ]] ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. നിർമ്മാതാവും അഭിനേതാവുമായി അദ്ദേഹം ആദ്യമായി പുറത്തിറക്കിയ കുടുംബ ചലച്ചിത്രമായിരുന്നു ''[[വരനെ ആവശ്യമുണ്ട്]]''. [[സുരേഷ് ഗോപി]], [[ശോഭന]], [[കല്യാണി പ്രിയദർശൻ]] എന്നിവർ ദുൽഖറിനൊപ്പം പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അഭിനയിച്ചു. 2020-ൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ ഈ ചിത്രം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news |title=Varane Avashyamund Movie Review: A winsome slice-of-life film that is all heart |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/varane-avashyamund/movie-review/74002629.cms |accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111192520/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/varane-avashyamund/movie-review/74002629.cms |archivedate=2020-11-11 |url-status=bot: unknown }}</ref> നിർമ്മാതാവെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റൊരു ചിത്രമായിരുന്നു ഷംസു സായിബയുടെ സംവിധാനത്തിലിറങ്ങിയ ഹാസ്യ-പ്രണയചിത്രമായ ''[[Maniyarayile Ashokan|മണിയറയിലെ അശോകൻ]]''. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർമ്മാണ കമ്പനിയായ വേഫെയർ ഫിലിംസ് വഴിയാണ് നിർമ്മിച്ചത്. [[ജേക്കബ് ഗ്രിഗറി]]യും [[അനുപമ പരമേശ്വരൻ|അനുപമ പരമേശ്വരനും]] പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/oct/05/dulquer-salmaans-production-titled-maniyarayile-ashokan-2043382.amp|title=Dulquer Salmaan's production titled 'Maniyarayile Ashokan' – The New Indian Express|website=www.newindianexpress.com|access-date=9 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006171624/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/oct/05/dulquer-salmaans-production-titled-maniyarayile-ashokan-2043382.amp|archive-date=6 October 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dulquer-to-play-a-cameo-in-jacob-gregory-film/articleshow/71359021.cms|title=Dulquer to play a cameo in Jacob Gregory film – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=9 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191004012413/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dulquer-to-play-a-cameo-in-jacob-gregory-film/articleshow/71359021.cms|archive-date=4 October 2019|url-status=live}}</ref> പുറത്തിറങ്ങാനിരിക്കുന്ന ക്രൈം ത്രില്ലർ ചലച്ചിത്രമായ ''[[Kurup (film)|കുറുപ്പിൽ]]'' ദുൽഖർ അഭിനയിക്കുന്നു. ഈ ചിത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം [[സുകുമാരക്കുറുപ്പ്|സുകുമാരക്കുറുപ്പിന്റെ]] വേഷമാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ദുൽഖറിന്റെ മൂന്നാമത്തെ നിർമ്മാണ സംരംഭമാണിത്.<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/dulquer-salmaan-next-titled-kurup-5283098/|title=Dulquer Salmaan's next titled Kurup|work=Indian Express|date=30 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180731154401/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/dulquer-salmaan-next-titled-kurup-5283098/|archivedate=31 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dulquer-to-play-multiple-characters-in-ra-karthiks-tamil-travelogue/articleshow/59144460.cms|title=Dulquer to play multiple characters in Ra Karthik's Tamil travelogue|work=The Times of India|author=Deepa Soman|date=15 July 2017|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180224070805/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dulquer-to-play-multiple-characters-in-ra-karthiks-tamil-travelogue/articleshow/59144460.cms|archive-date=24 February 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2017/nov/04/imman-and-dulquer-to-collaborate-1691499.html|title=Imman and Dulquer to collaborate|work=New Indian Express|date=4 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171106134305/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2017/nov/04/imman-and-dulquer-to-collaborate-1691499.html|archivedate=6 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/heres-update-dulquer-salmaans-next-tamil-project-after-ok-kanmani-710958|title=Here's an update on Dulquer Salmaan's next Tamil project after OK Kanmani|publisher=International Business Times|date=4 January 2017|author=Anu James|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170122144416/http://www.ibtimes.co.in/heres-update-dulquer-salmaans-next-tamil-project-after-ok-kanmani-710958|archivedate=22 January 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Dulquer Salmaan Collaborates with Joy Mathew for a Political Thriller |url=https://www.news18.com/news/movies/dulquer-salmaan-collaborates-with-joy-mathew-for-a-political-thriller-2333611.html |accessdate=5 October 2019 |work=News18 |date=4 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005134030/https://www.news18.com/news/movies/dulquer-salmaan-collaborates-with-joy-mathew-for-a-political-thriller-2333611.html |archive-date=5 October 2019 |url-status=live }}</ref> ==വ്യക്തിജീവിതം== 2011 ഡിസംബർ 22-ന് ദുൽഖർ [[വാസ്തുശിൽപി|ആർക്കിടെക്ടായ]] അമൽ സുഫിയയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1351753/2011-12-23/entertainment |title=മമ്മൂട്ടിയുടെ മകൻ ദുൽഖർ സൽമാൻ വിവാഹിതനായി |access-date=2013-09-05 |archive-date=2012-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211082916/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1351753/2011-12-23/entertainment |url-status=dead }}</ref> ചെന്നൈയിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കിയ ഉത്തരേന്ത്യൻ മുസ്ലീം കുടുംബമാണ് അമലിന്റേത്.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Mollywood-celebss-honeymoon-diaries/articleshow/11488151.cms|title=Mollywood celebs's honeymoon diaries|work=The Times of India|author=Shiba Kurian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141030193848/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Mollywood-celebss-honeymoon-diaries/articleshow/11488151.cms|archivedate=30 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/mammoottys-son-gets-married/20111223.htm|title=Mammootty's son gets married|publisher=Rediff|date=23 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304125605/http://www.rediff.com/movies/report/mammoottys-son-gets-married/20111223.htm|archivedate=4 March 2016}}</ref> ദമ്പതികൾക്ക് 2017 മേയ് മാസത്തിൽ ഒരു മകൾ ജനിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/dulquer-salmaan-and-wife-sadiqah-blessed-with-baby-girl-mammootty-becomes-grandfather-4642243/ |title=Dulquer Salmaan and wife sadiqah blessed with baby girl, Mammootty becomes grandfather|work=Indian Express |accessdate=5 May 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170506100725/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/dulquer-salmaan-and-wife-amal-blessed-with-baby-girl-mammootty-becomes-grandfather-4642243/ |archivedate= 6 May 2017 |df= |date=5 May 2017}}</ref> നിരവധി സാമൂഹിക സേവന പ്രവർത്തനങ്ങളിലും അദ്ദേഹം പങ്കാളിയായി. കേരള മോട്ടോർ വെഹിക്കിൾ ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിന്റെ സേഫ് റൈഡിങ് കാമ്പയിനിന്റെ ഭാഗമായി അദ്ദേഹം ഒരു ഹ്രസ്വചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaan-star-kerala-motor-vehicles-departments-short-film-produced-by-maruti-suzuki-651085|title=Dulquer Salmaan to star in Kerala motor vehicles department's short film produced by Maruti Suzuki|author=Anu James|date=19 October 2015|publisher=International Business Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160211071246/http://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaan-star-kerala-motor-vehicles-departments-short-film-produced-by-maruti-suzuki-651085|archivedate=11 February 2016}}</ref> ''ചെന്നൈ ഗിവ്സ്'' സംരംഭത്തിന്റെ ഭാഗമായി വസ്ത്രങ്ങൾ, ചെരിപ്പുകൾ, പുസ്തകങ്ങൾ, സ്കൂൾ സാധനങ്ങൾ, ക്രോക്കറി വസ്തുക്കൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ 150 ഇനങ്ങൾ അദ്ദേഹം സംഭാവന ചെയ്തു.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Dulquer-donates-150-items-to-Chennai-Gives-initiative/articleshow/48836282.cms|title=Dulquer donates 150 items to Chennai Gives initiative|author=Asha Prakash|date=5 September 2015|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160730051213/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Dulquer-donates-150-items-to-Chennai-Gives-initiative/articleshow/48836282.cms|archivedate=30 July 2016|url-status=dead|df=}}</ref> കൂടാതെ കാറുകൾ വിൽക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു വെബ് പോർട്ടലിന്റെയും ചെന്നൈയിലെ ഒരു ഡെന്റൽ ബിസിനസ് ശൃംഖലയുടെയും ഉടമയാണ് ദുൽഖർ.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Dulquer-Salmaan-ran-a-web-portal-for-car-trading/articleshow/47814873.cms|title=Dulquer Salmaan ran a web portal for car trading|date=25 June 2015|work=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629141622/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Dulquer-Salmaan-ran-a-web-portal-for-car-trading/articleshow/47814873.cms|archivedate=29 June 2015}}</ref> ബാംഗ്ലൂർ ആസ്ഥാനമായുള്ള മദർഹുഡ് ഹോസ്പിറ്റലിന്റെ ഡയറക്ടറാണ് അദ്ദേഹം.<ref name="DoB" /> ==മാധ്യമങ്ങളിൽ== 2016 ലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള 50 യുവ ഇന്ത്യക്കാരുടെ പട്ടികയിൽ ദുൽഖർ [[GQ|ജിക്യു]]വിന്റെ നാലാം സ്ഥാനത്തെത്തി.<ref>{{Cite web|url=https://www.gqindia.com/galleries/50-most-influential-young-indians-performers|title=50 Most Influential Young Indians: Performers|last=|first=|date=|website=GQ India|language=en-IN|access-date=12 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011134921/https://www.gqindia.com/galleries/50-most-influential-young-indians-performers|archive-date=2020-10-11|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/dulquer-salmaan-among-the-50-most-influential-young-indians.html|title=Proud moment: Dulquer Salmaan among the 50 most influential young Indians|last=|first=|date=|website=OnManorama|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724164114/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/dulquer-salmaan-among-the-50-most-influential-young-indians.html|archive-date=24 July 2019|access-date=12 October 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/great-news-dulquer-among-most-influential-young-indians-english-news-1.1177402|title=Great news: Dulquer among Most Influential Young Indians|last=|first=|date=|website=Mathrubhumi|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012071317/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/great-news-dulquer-among-most-influential-young-indians-english-news-1.1177402|archive-date=12 October 2019|access-date=12 October 2019}}</ref> 2016-ലെ മികച്ച വസ്ത്രധാരണത്തിൽ പുരുഷന്മാരുടെ പട്ടികയിൽ [[GQ|ജിക്യു]] ദുൽഖറിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.in/fashion/content/dulquer-salmaan-interview-growing-up-a-star-kid-mammootty-malayalam-films-working-in-bollywood-vogue-india-october-2019|title=Dulquer Salmaan on growing up a star kid and working in Bollywood|last=|first=|date=|website=Vogue India|language=en-IN|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012105931/https://www.vogue.in/fashion/content/dulquer-salmaan-interview-growing-up-a-star-kid-mammootty-malayalam-films-working-in-bollywood-vogue-india-october-2019|archive-date=12 October 2019|access-date=12 October 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gqindia.com/content/dulquer-salmaan-style-inspiration-heres|title=Dulquer Salmaan should be your style inspiration. Here's why|last=|first=|date=|website=GQ India|language=en-IN|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728163033/https://www.gqindia.com/content/dulquer-salmaan-style-inspiration-heres/|archive-date=28 July 2017|access-date=12 October 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gqindia.com/galleries/gallery-for-we-picked-the-best-dressed-men-in-india|title=We picked the best dressed men in India|last=|first=|date=|website=GQ India|language=en-IN|access-date=12 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516123932/https://www.gqindia.com/galleries/gallery-for-we-picked-the-best-dressed-men-in-india|archive-date=2021-05-16|url-status=dead}}</ref> [[The Times Group|ദ ടൈംസ് ഗ്രൂപ്പിന്റെ]] അനുബന്ധ സ്ഥാപനമായ കൊച്ചി ടൈംസ് 2013-ലും 2014-ലും അദ്ദേഹത്തെ "മോസ്റ്റ് ഡിസയറബിൾ മാൻ" ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തു.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Kochi-Times-Most-Desirable-Man-2013-Dulquer-Salmaan/articleshow/36894151.cms|title=Kochi Times Most Desirable Man 2013: Dulquer Salmaan – Times of India|last=|first=|date=|website=The Times of India|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106090639/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Kochi-Times-Most-Desirable-Man-2013-Dulquer-Salmaan/articleshow/36894151.cms|archive-date=6 November 2019|access-date=12 October 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Dulquer-on-being-the-Most-Desirable-Man-2014/articleshow/46916354.cms|title=Dulquer on being the Most Desirable Man 2014 – Times of India|last=|first=|date=|website=The Times of India|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106183343/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Dulquer-on-being-the-Most-Desirable-Man-2014/articleshow/46916354.cms|archive-date=6 November 2019|access-date=12 October 2019}}</ref> 2019-ൽ [[Vogue India|വോഗ് ഇന്ത്യയുടെ]] ഒക്ടോബർ പതിപ്പിൽ മുഖചിത്രത്തിൽ വരുന്ന കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യ നടനായി ദുൽഖർ മാറി.<ref>{{Cite web|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/10/08/nayanthara-dulquer-salmaan-vogue-photoshoot.html|title=Nayanthara and Dulquer Salmaan's latest photoshoot leaves fans stunned!|last=|first=|date=|website=[[Malayala Manorama]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008075848/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/10/08/nayanthara-dulquer-salmaan-vogue-photoshoot.html|archive-date=8 October 2019|access-date=23 October 2019}}</ref> == സിനിമകൾ== {| class="wikitable" |+സൂചന | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | ഇതുവരെ റിലീസ് ചെയ്യാത്ത സിനിമകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു |} {| class="wikitable sortable" |- style="background:#B0C4DE;" ! വർഷം ! ചലച്ചിത്രം ! കഥാപാത്രം ! ഭാഷ !class=unsortable| കുറിപ്പുകൾ !class=unsortable| അവലംബം |- | rowspan="3" | 2012 | ''[[Second Show|സെക്കന്റ് ഷോ]]'' | ഹരിലാൽ"ലാലു" | rowspan="8" |[[മലയാളം]] | ആദ്യചലച്ചിത്രം | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dulquer-reveals-being-afraid-during-making-second-show-96245|title=Dulquer reveals being afraid during the making of 'Second Show'|website=www.thenewsminute.com|access-date=28 July 2019|date=5 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728055216/https://www.thenewsminute.com/article/dulquer-reveals-being-afraid-during-making-second-show-96245|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Ustad Hotel|ഉസ്താദ് ഹോട്ടൽ]]'' | ഫൈസൽ "ഫൈസി" അബ്ദുൾ റസാഖ് | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title='Jathaga': Watch promo songs of Dulquer Salmaan-Nithya Menen's 'Ustad Hotel' Telugu version|url=http://www.ibtimes.co.in/jathaga-watch-promo-song-dulquer-salmaan-nithya-menens-ustad-hotel-telugu-version-video-650237|publisher=International Business Times|date=12 October 2015|author=Anu James|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105221003/http://www.ibtimes.co.in/jathaga-watch-promo-song-dulquer-salmaan-nithya-menens-ustad-hotel-telugu-version-video-650237|archivedate=5 January 2016}}<br /></ref> |- | ''[[Theevram|തീവ്രം]]'' | ഹർഷ വർദ്ധൻ | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Dulquer Salmaan's 'Theevram' dubbed in Tamil as 'Aaththiram;' director Roopesh lashes out at producer VC Ismail|url=http://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaans-theevram-dubbed-tamil-aaththiram-director-roopesh-lashes-out-producer-vc-691147|publisher=International Business Times|date=25 August 2016|author=Anu James|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160826000237/http://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaans-theevram-dubbed-tamil-aaththiram-director-roopesh-lashes-out-producer-vc-691147|archivedate=26 August 2016}}</ref> |- | rowspan="4" | 2013 | ''[[ABCD: American-Born Confused Desi|എബിസിഡി: അമേരിക്കൻ-ബോൺ കൺഫൂസ്ഡ് ദേശി]]'' | ജോൺസ് ഐസക്ക് | | style="text-align:center;"|<ref name="Patt" /> |- |[[5 Sundarikal|''5 സുന്ദരികൾ'' <small>(''കുള്ളന്റെ ഭാര്യ'' ഒരു ചലച്ചിത്രഭാഗം)</small>]] | പരിക്കേറ്റ സ്റ്റണ്ട്മാൻ | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/south-review-five-sundarikal-is-an-interesting-anthology/20130624.htm|title=Review: 5 Sundarikal is an interesting anthology|website=Rediff|language=en|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728055528/https://www.rediff.com/movies/review/south-review-five-sundarikal-is-an-interesting-anthology/20130624.htm|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Neelakasham Pachakadal Chuvanna Bhoomi|നീലാകാശം പച്ചക്കടൽ ചുവന്ന ഭൂമി]]'' | കാശി | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/neelakasham-pachakadal-chuvanna-bhoomi-a-riveting-ride/article5010530.ece|title=Neelakasham Pachakadal Chuvanna Bhoomi: A riveting ride|last=C|first=Sharika|date=11 August 2013|work=The Hindu|access-date=28 July 2019|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728055657/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/neelakasham-pachakadal-chuvanna-bhoomi-a-riveting-ride/article5010530.ece|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Pattam Pole|പട്ടം പോലെ]]'' | കർത്തികേയൻ "കാർത്തി" | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/malavika-mohanan-the-only-thing-that-helps-you-with-films-is-if-you-are-a-star-kid/story-Skm4HT28tSF8LqrYETQ10L.html|title=Malavika Mohanan: The only thing that helps you get films is if you are a star kid|date=7 September 2018|website=Hindustan Times|language=en|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728060402/https://www.hindustantimes.com/bollywood/malavika-mohanan-the-only-thing-that-helps-you-with-films-is-if-you-are-a-star-kid/story-Skm4HT28tSF8LqrYETQ10L.html|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="6" | 2014 | ''[[Salalah Mobiles|സലാല മൊബൈൽസ്]]'' | അഫ്സൽ | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/140701/entertainment-movie-review/article/salala-mobiles-movie-review-your-personal-mobile-would|title=Salala Mobiles movie review: Your personal mobile would entertain more|last=l|first=dalton|date=1 July 2014|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728060519/https://www.deccanchronicle.com/140701/entertainment-movie-review/article/salala-mobiles-movie-review-your-personal-mobile-would|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Vaayai Moodi Pesavum|വായ് മൂടി പേശവും]]'' | rowspan="2" | അരവിന്ദ് | [[Tamil language|തമിഴ്]] | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/showbiz/after-o-kadhal-kanmani-dulquer-salmaan-signs-his-third-tamil-film-2230699/|title=After O Kadhal Kanmani, Dulquer Salmaan signs his third Tamil film|last=Davis|first=Maggie|date=13 June 2017|website=India.com|language=en|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728055216/https://www.india.com/showbiz/after-o-kadhal-kanmani-dulquer-salmaan-signs-his-third-tamil-film-2230699/|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- | ''[[Samsaaram Aarogyathinu Haanikaram|സംസാരം ആരോഗ്യത്തിനു ഹാനികരം]]'' | rowspan="5"|മലയാളം | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/samsaram-arogyathinu-hanikaram/movie-review/34279532.cms|title=Samsaram Arogyathinu Hanikaram Movie Review {1.5/5}: Critic Review of Samsaram Arogyathinu Hanikaram by Times of India|work=The Times of India}}</ref> |- | ''[[Bangalore Days|ബാംഗ്ലൂർ ഡെയ്സ്]]'' | അർജുൻ "അജു" | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/bangalore-days-deserves-a-hindi-remake-siddharth-roy-kapur-118091900564_1.html|title='Bangalore Days' deserves a Hindi remake: Siddharth Roy Kapur|last=IANS|date=19 September 2018|work=Business Standard India|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728060846/https://www.business-standard.com/article/news-ians/bangalore-days-deserves-a-hindi-remake-siddharth-roy-kapur-118091900564_1.html|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- | ''[[വിക്രമാദിത്യൻ (ചലച്ചിത്രം)|വിക്രമാദിത്യൻ]]'' | ആദിത്യൻ മേനോൻ | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/vikramadithyan-100-days-mammootty-dulquer-salmaan-nivin-pauly-namitha-pramod-attend-617849|title='Vikramadithyan' 100 Days: Mammootty, Dulquer Salmaan, Nivin Pauly, Namitha Pramod Attend Celebration [PHOTOS]|last=James|first=Anu|date=20 December 2014|website=International Business Times, India Edition|language=english|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728061019/https://www.ibtimes.co.in/vikramadithyan-100-days-mammootty-dulquer-salmaan-nivin-pauly-namitha-pramod-attend-617849|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- |''[[Njaan|ഞാൻ]]'' | കെ.ടി.എൻ. കോട്ടൂർ /<br />രവി ചന്ദ്രശേഖർ | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/njan-movie-review-watch-it-some-prodigious-performances-609516|title='Njan' Movie Review: Watch it for Some Prodigious Performances|last=V.P|first=Nicy|date=19 September 2014|website=International Business Times, India Edition|language=english|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728061236/https://www.ibtimes.co.in/njan-movie-review-watch-it-some-prodigious-performances-609516|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" |2015 |''[[100 Days of Love|100 ഡെയ്സ് ഓഫ് ലവ്]]'' | ബാലൻ കെ. നായർ /<br />റോക്കി കെ. നായർ | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/080416/dulquer-and-nithya-s-next-telugu-film.html|title=Dulquer and Nithya's next Telugu film|date=8 April 2016|work=[[Deccan Chronicle]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426215227/http://deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/080416/dulquer-and-nithya-s-next-telugu-film.html|archivedate=26 April 2016}}</ref> |- |''[[O Kadhal Kanmani|ഓ കാതൽ കണ്മണി]]'' | ആദിത്യ "ആദി" വരദരാജൻ | തമിഴ് | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/ok-kanmani-telugu-actor-nani-dubs-dulquer-salmaan-telugu-version-ok-bangaram-625688|title='OK Kanmani': Telugu Actor Nani Dubs for Dulquer Salmaan in Telugu Version 'Ok Bangaram'|author=Nicy V.P|date=9 March 2015|publisher=International Business Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151115065607/http://www.ibtimes.co.in/ok-kanmani-telugu-actor-nani-dubs-dulquer-salmaan-telugu-version-ok-bangaram-625688|archivedate=15 November 2015}}</ref> |- |''[[ചാർലി]]'' | ചാർലി | rowspan="8" |മലയാളം | | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/dulquer-salmaan-chundari-penne-video-charlie-parvathy-gopi-sunder.html|title=Video out: Dulquer sings 'Chundari Penne' for 'Charlie'|work=Malayala Manorama|date=25 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160410160237/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/dulquer-salmaan-chundari-penne-video-charlie-parvathy-gopi-sunder.html|archivedate=10 April 2016}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 |''[[Kali (2016 film)|കലി]]'' | സിദ്ധാർഥ് | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/kali-trailer-dulquer-salmaan-is-angry-and-it-looks-promising/|title=Kali trailer: Dulquer Salmaan is angry and it looks promising|date=16 March 2016|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728061402/https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/kali-trailer-dulquer-salmaan-is-angry-and-it-looks-promising/|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- |''[[Kammatipaadam|കമ്മട്ടിപ്പാടം]]'' | കൃഷ്ണൻ | | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|title=Kammattipadam Movie Review {3/5}: Critic Review of Kammattipadam by Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/kammattipadam/movie-review/52362437.cms|access-date=28 July 2019}}</ref> |- |''[[ആൻമരിയ കലിപ്പിലാണ്]]'' | എയ്ഞ്ചൽ | അതിഥി താരം | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|title=Ann Maria Kalippilaanu review:Lighthearted entertainer|url=http://www.sify.com/movies/ann-maria-kalippilaanu-reviewlighthearted-entertainer-review-malayalam-qiijfRfdffica.html|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160812155219/http://www.sify.com/movies/ann-maria-kalippilaanu-reviewlighthearted-entertainer-review-malayalam-qiijfRfdffica.html|archivedate=12 August 2016}}</ref> |- | rowspan="5" | 2017 |''[[Jomonte Suvisheshangal|ജോമോന്റെ സുവിശേഷങ്ങൾ]]'' | ജോമോൻ ടി വിൻസന്റ് | | style="text-align:center;"|<ref name="up2017">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/dulquer-completes-jomonte-suvisheshangal-and-starts-solo-news-malayalam-qlpkQhfajbfcd.html|title=Dulquer completes 'Jomonte Suvisheshangal' and starts 'Solo'|date=15 November 2016|publisher=Sify|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115170422/http://www.sify.com/movies/dulquer-completes-jomonte-suvisheshangal-and-starts-solo-news-malayalam-qlpkQhfajbfcd.html|archivedate=15 November 2016}}</ref> |- | ''[[കോമറേഡ് ഇൻ അമേരിക്ക (സി.ഐ.എ)]] | അജി "അജിപ്പൻ" മാത്യു | |style="text-align:center;"|<ref name="CIA">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/dulquer-salmaan-shares-the-full-song-from-cia/articleshow/58204022.cms|title=Dulquer Salmaan shares the full song from CIA|work=The Times of India|date=16 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170418220901/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/dulquer-salmaan-shares-the-full-song-from-cia/articleshow/58204022.cms|archivedate=18 April 2017|access-date=30 September 2018|url-status=live}}</ref> |- | ''[[പറവ (ചലച്ചിത്രം)|പറവ]]'' | ഇമ്രാൻ | അതിഥി താരം |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/entertainment/parava-movie-review-dulquer-salmaan-and-a-sweet-story-are-overwhelmed-by-transparent-ambition-4073543.html|title=Parava movie review: Dulquer Salmaan and a sweet story are overwhelmed by transparent ambition|publisher=Firstpost|date=23 September 2017|author=Anna MM Vetticad|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923115602/http://www.firstpost.com/entertainment/parava-movie-review-dulquer-salmaan-and-a-sweet-story-are-overwhelmed-by-transparent-ambition-4073543.html|archivedate=23 September 2017}}</ref> |- | rowspan="2"|''[[Solo (2017 film)|സോളോ]]'' | rowspan="2"|ശേഖർ/ ത്രിലോക്/ <br />ശിവ/ Lt. രുദ്ര രാമചന്ദ്രൻ | rowspan="2"| |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/solo-movie-review-four-dulquer-salmaans-and-some-thoughtful-storytelling-overshadow-a-needless-contrivance-4118875.html|title=Solo movie review: Four Dulquer Salmaans and some thoughtful storytelling overshadow a needless contrivance- Entertainment News, Firstpost|date=7 October 2017|website=Firstpost|language=en|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728061924/https://www.firstpost.com/entertainment/solo-movie-review-four-dulquer-salmaans-and-some-thoughtful-storytelling-overshadow-a-needless-contrivance-4118875.html|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- | തമിഴ് |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=Solo Review {3.5/5}: The movie can be a delightful watch, if you are in a mood to explore something different |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/solo/movie-review/60956774.cms |website=The Times of India |accessdate=25 March 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |2018 | ''[[Mahanati|മഹാനടി]]'' | [[Gemini Ganesan|ജെമിനി ഗണേശൻ]] | [[Telugu language|തെലുങ്ക്]] | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/after-watching-mahanati-rajamouli-raves-about-keerthy-and-dulquer-s-performances-81024|title=After watching mahanati Rajamouli raves about keerthy and dulquers performances|last=|first=|date=10 May 2018|website=www.thenewsminute.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728062401/https://www.thenewsminute.com/article/after-watching-mahanati-rajamouli-raves-about-keerthy-and-dulquer-s-performances-81024|archive-date=28 July 2019|url-status=live|access-date=28 July 2019}}</ref> |- | ''[[Karwaan (film)|കാർവാൻ]]'' | അവിനാശ് രാജ്പുരോഹിത് | [[ഹിന്ദി]] | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/karwaan-film-review-irrfan-khan-and-dulquer-salmaan-starrer-is-a-road-trip-worth-taking-1833741.html|title=Karwaan Film Review: Irrfan Khan and Dulquer Salmaan-Starrer Is a Road Trip Worth Taking|website=News18|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728062734/https://www.news18.com/news/movies/karwaan-film-review-irrfan-khan-and-dulquer-salmaan-starrer-is-a-road-trip-worth-taking-1833741.html|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/karwaan-is-the-perfect-bollywood-debut-for-dulquer-salmaan-film-proves-the-actor-is-best-of-his-generation-4912331.html|title=Karwaan is the perfect Bollywood debut for Dulquer Salmaan; film proves the actor is best of his generation- Entertainment News, Firstpost|date=8 August 2018|website=Firstpost|language=en|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728062736/https://www.firstpost.com/entertainment/karwaan-is-the-perfect-bollywood-debut-for-dulquer-salmaan-film-proves-the-actor-is-best-of-his-generation-4912331.html|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 | ''[[Oru Yamandan Premakadha|ഒരു യമണ്ടൻ പ്രേമകഥ]]'' | ലല്ലു (മോഹൻലാൽ ജോൺ കൊമ്പനയിൽ) | മലയാളം | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/oru-yamandan-premakatha-review-a-bland-treat-with-feel-good-factors/article26966756.ece|title='Oru Yamandan Premakatha' review: A bland treat with feel-good factors|last=Sudhish|first=Navamy|date=27 April 2019|work=The Hindu|access-date=28 July 2019|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428083912/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/oru-yamandan-premakatha-review-a-bland-treat-with-feel-good-factors/article26966756.ece|archive-date=28 April 2019|url-status=live}}</ref> |- | ''[[The Zoya Factor (film)|ദ സോയ ഫാക്ടർ]]'' | നിഖിൽ ഖോദ | ഹിന്ദി | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-dulquer-salmaan-5-times-the-malayalam-actor-surprised-us-with-his-acting-skills-2248857.html|title=Happy Birthday Dulquer Salmaan: 5 Times the Malayalam Actor Surprised us with His Acting Skills|website=News18|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728063607/https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-dulquer-salmaan-5-times-the-malayalam-actor-surprised-us-with-his-acting-skills-2248857.html|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com//photos/on-set-update-sonam-kapoor-spotted-shooting-for-the-zoya-factor-32062.html|title=On-set update: Sonam Kapoor spotted shooting for The Zoya Factor|website=filmfare.com|access-date=31 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831140303/https://www.filmfare.com//photos/on-set-update-sonam-kapoor-spotted-shooting-for-the-zoya-factor-32062.html|archive-date=31 August 2019|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" |2020 |''[[വരനെ ആവശ്യമുണ്ട്]]'' |ബിബീഷ് ബി. / ഫ്രോഡ് |മലയാളം |നിർമ്മാതാവ് |style="text-align:center;"|<ref name="Production3">{{cite news |title=Dulquer Salmaan-Anoop Sathyan movie starts rolling – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dulquer-salmaan-anoop-sathyan-movie-starts-rolling/articleshow/71406325.cms |accessdate=5 October 2019 |work=The Times of India |date=2 October 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191006071440/https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/dulquer-salmaan-anoop-sathyan-movie-starts-rolling/amp_articleshow/71406325.cms |archive-date=6 October 2019 |url-status=live }}</ref><br /><ref name="Varane">{{cite news |title='വരനെ ആവശ്യമുണ്ട്' പോസ്റ്റുമായി ദുൽഖർ സൽമാൻ; ആർക്കെന്നല്ലേ? |url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-dulquer-salmaan-new-movie-titled-varane-avashyamundu-mm-190677.html |accessdate=1 January 2020 |work=News18 Malayalam |date=1 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101163509/https://malayalam.news18.com/news/film/movies-dulquer-salmaan-new-movie-titled-varane-avashyamundu-mm-190677.html |archive-date=1 January 2020 |url-status=live }}</ref> |- |''[[Kannum Kannum Kollaiyadithaal|കണ്ണും കണ്ണും കൊള്ളയടിത്താൽ]]'' | സിദ്ധാർഥ് | rowspan=1|തമിഴ് | |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/article/first-poster-kannum-kannum-kollaiyadithaal-dulquer-salmaans-25th-film-is-for-all-you-die-hard-romantics/454200|title=[FIRST POSTER] Kannum Kannum Kollaiyadithaal: Dulquer Salmaan's 25th film is for all you die-hard romantics|website=www.timesnownews.com|language=en-GB|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715123047/https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/article/first-poster-kannum-kannum-kollaiyadithaal-dulquer-salmaans-25th-film-is-for-all-you-die-hard-romantics/454200|archive-date=15 July 2019|url-status=live}}</ref> |- |''[[Maniyarayile Ashokan|മണിയറയിലെ അശോകൻ]]'' | അർജുൻ | മലയാളം | നിർമ്മാണം; അതിഥി താരം |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dulquer-salmaans-first-production-venture-is-titled-maniyarayile-ashokan-and-heres-who-gave-the-name/articleshow/71438392.cms|title=Dulquer Salmaan's first production venture is titled 'Maniyarayile Ashokan' and here's who gave the name – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=7 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007031512/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dulquer-salmaans-first-production-venture-is-titled-maniyarayile-ashokan-and-heres-who-gave-the-name/articleshow/71438392.cms|archive-date=7 October 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/dulquer-salmaan-s-first-production-titled-maniyarayile-ashokan-110063?amp|title=Dulquer Salmaan's first production is titled 'Maniyarayile Ashokan'|last=|first=|date=|website=www.thenewsminute.com|access-date=7 October 2019}}</ref> |- | rowspan="1" |2021 |''[[കുറുപ്പ് (ചലച്ചിത്രം)|കുറുപ്പ്]]'' |സുകുമാരകുറുപ്പ് |മലയാളം |നിർമാതാവ് |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news |title=Dulquer Salmaan's Sukumara Kurup biopic begins filming |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/may/27/dulquer-salmaans-sukumara-kurup-biopic-begins-filming-1982274.html |access-date=21 August 2019 |work=The New Indian Express |date=27 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190531160646/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/may/27/dulquer-salmaans-sukumara-kurup-biopic-begins-filming-1982274.html |archive-date=31 May 2019 |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="4" |2022 |ഹേയ് സിനാമിക |യാഴൻ |തമിഴ് | | |- |സലൂട്ട് |അരവിന്ദ് കരുണാകരൻ |മലയാളം |നിർമ്മാതാവ്, നടൻ | |- |സീതാ രാമം |ലെഫ്റ്റനന്റ് റാം |തെലുങ്ക് | | |- |ചുപ്പ് |ഡാനി/സെബാസ്റ്റ്യൻ ഗോമസ് |ഹിന്ദി | | |- |2023 |[[കിംഗ് ഓഫ് കൊത്ത]] <ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-reviews/2023/08/24/king-of-kotha-review-dulquer-salmaan-abhilash-joshiy.html|title=‘കൊത്ത’യുടെ പ്രതികാരം; പെർഫെക്ട് ആക്‌ഷൻ ഹീറോയായി ദുൽഖർ; റിവ്യൂ|access-date=2023-08-24|last=|language=ml}}</ref> |രാജു മദ്രാസി |മലയാളം |നിർമ്മാതാവ്, നടൻ | |- |rowspan="2" |2024 |[[കൽക്കി 2898 എ.ഡി]] |ക്യാപ്റ്റൻ |തെലുങ്ക് |അതിഥി താരം | |- |ലക്കി ഭാസ്കർ |ഭാസ്കർ കുമാർ |തെലുങ്ക് | | |} === ചലച്ചിത്ര ആഖ്യാതാവ്‌ === {| class="wikitable sortable" |- style="background:#B0C4DE;" ! വർഷം ! ചലച്ചിത്രം ! ഭാഷ !class=unsortable| അവലംബം |- | rowspan="1" |2014 |''[[Koothara|കൂതറ]]'' | മലയാളം | <ref>{{cite news |title=Dulquer Salmaan turns narrator in Mohanlal starrer 'Koothara' |url=https://www.deccanchronicle.com/140602/entertainment-mollywood/article/dulquer-salmaan-turns-narrator-mohanlal-starrer-koothara |accessdate=31 August 2020 |work=Deccan Chronicle |date=3 June 2014 |language=en}}</ref> |- | rowspan="1" |2016 |''[[Mudhugauv|മുദ്ദുഗൗ]]'' | മലയാളം | <ref>{{cite news |last1=Sidhardhan |first1=Sanjith |title=Dulquer lends his voice to Mudhugauv - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Dulquer-lends-his-voice-to-Mudhugauv/articleshow/52269500.cms |accessdate=31 August 2020 |work=The Times of India |date=14 May 2016 |language=en}}</ref> |- | rowspan="1" |2019 |''[[Margamkali (film)|മാർഗംകളി]]'' | മലയാളം | {{cn|date=July 2020}} |- | 2020 || ''[[Maniyarayile Ashokan|മണിയറയിലെ അശോകൻ]]'' | മലയാളം | <ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/maniyarayile-ashokan-review-jacob-gregory-endearing-romantic-entertainer-132006|title=‘Maniyarayile Ashokan’ review: Jacob Gregory is endearing in this romantic entertainer|date=31 August 2020|work=The News Minute|accessdate=1 September 2020}}</ref> |} ==ഡിസ്കോഗ്രഫി== {| class="wikitable" |- ! വർഷം|| ആൽബം || ഗാനം / ശബ്ദം|| {{Tooltip|അവലംബം}} |- ||2013 ||''[[ABCD: American-Born Confused Desi|എബിസിഡി: അമേരിക്കൻ-ബോൺ കൺഫൂസ്ഡ് ദേശി]]'' | "ജോണി മോനെ ജോണി" | <ref name="Patt" /> |- ||2014 |''[[Manglish (film)|മംഗ്ലീഷ്]]'' | "ഞാൻ പോണെയാണുട്ട" | <ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaan-sings-njan-poneanutta-mammoottys-manglish-604701|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305024718/http://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaan-sings-njan-poneanutta-mammoottys-manglish-604701 |archive-date=5 March 2016 |title=Dulquer Salmaan Sings 'Njan Poneanutta' for Mammootty's 'Manglish' |work=International Business Times |date=17 July 2014}}</ref> |- ||2015 |''[[Charlie (2015 Malayalam film)|ചാർലി]]'' | "ചുന്ദരി പെണ്ണെ" | <ref name="Charlie">{{cite web|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/dulquer-salmaan-chundari-penne-video-charlie-parvathy-gopi-sunder.html|title=Video out: Dulquer sings 'Chundari Penne' for 'Charlie'|work=[[Malayala Manorama]]|date=25 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160410160237/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/dulquer-salmaan-chundari-penne-video-charlie-parvathy-gopi-sunder.html|archivedate=10 April 2016}}</ref> |- | rowspan="3" |2017 |rowspan=2|''[[Comrade in America|കോമ്രേഡ് ഇൻ അമേരിക്ക]]'' | "വാനം തിളതിളക്കണ്" || <ref name="CIA" /> |- | "കേരള മണ്ണിനായി" || <ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/dulquer-salmaans-comrade-in-america-song-kerala-manninayi-lyric-video-is-here/articleshow/58623908.cms |title=Dulquer Salmaan's 'Comrade in America' song 'Kerala Manninayi' lyric video is here |work=The Times of India |date=11 May 2017 |access-date=30 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826083533/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/dulquer-salmaans-comrade-in-america-song-kerala-manninayi-lyric-video-is-here/articleshow/58623908.cms |archive-date=26 August 2018 |url-status=live }}</ref> |- ||''[[Parava (film)|പറവ]]'' | "ഓർമ്മകൾ" | <ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/soubin-shahirs-parava-flying-high-so-are-its-video-songs-743715 |title=Soubin Shahir's Parava is flying high; so are its video songs |work=International Business Times |date=28 September 2017 |access-date=30 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180701164956/https://www.ibtimes.co.in/soubin-shahirs-parava-flying-high-so-are-its-video-songs-743715 |archive-date=1 July 2018 |url-status=live }}</ref> |- |2018 ||''[[Kalyanam (film)|കല്യാണം]]'' | "ധൃതങ്കപുളകിതൻ" | <ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/kalyanams-second-song-is-sung-by-dulquer-salmaan-and-jacob-gregory/articleshow/62486432.cms |title=Kalyanam's second song is sung by Dulquer Salmaan and Jacob Gregory |work=The Times of India |date=13 January 2018 |access-date=30 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826051005/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/kalyanams-second-song-is-sung-by-dulquer-salmaan-and-jacob-gregory/articleshow/62486432.cms |archive-date=26 August 2018 |url-status=live }}</ref> |- |Rowspan=2|2019 ||''[[Dear Comrade|ഡിയർ കോമ്രേഡ്]]'' | "ശീർഷഗാനം" (മലയാള മൊഴിമാറ്റത്തിൽ) | <ref>{{cite news |last1=Matthews |first1=Anna |title=DQ rocks the Dear Comrade Anthem – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dq-rocks-the-dear-comrade-anthem/articleshow/70290422.cms |accessdate=19 July 2019 |work=[[The Times of India]] |date=19 July 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721151335/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/dq-rocks-the-dear-comrade-anthem/articleshow/70290422.cms |archive-date=21 July 2019 |url-status=live }}</ref> |- |''സർബത്ത് കഥ'' |"ശീർഷഗാനം" |ഷോർട്ട് ഫിലിം<ref>{{cite news |title=Sarbath Anthem Lyric Video Ft Dulquer Salmaan | A Sarbath Kadha | Advaith Jayasurya | Krishna Raaj |url=https://www.youtube.com/watch?v=uaEwlcNgEoM |accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2020}}</ref> |- | |''മലയാള മനോരമയുടെ പരസ്യം''||"പുതു മലയാളം"||<ref>{{cite news |title=Dulquer Salmaan, Malayala Manorama drive to celebrate the new Malayalam & Kerala | Martin Prakkat | |url=https://www.youtube.com/watch?v=8AglGCYw3AA |accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2020}}</ref> |- |2020 | ''[[Maniyarayile Ashokan|മണിയറയിലെ അശോകൻ]]'' |"ഉണ്ണിമായ ഗാനം" | <ref name="ManiyarayileAshokan">{{cite news |title=WATCH {{!}} Dulquer, Gregory sing 'monjathi penne Unnimaye' for film 'Maniyarayile Ashokan' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2020/jul/28/watch--dulquer-gregory-sing-monjathi-penne-unnimaye-for-film-maniyarayile-ashokan-2175977.html |accessdate=3 September 2020 |work=The New Indian Express |date=28 July 2020}}</ref> |} ==പുരസ്കാരങ്ങളും നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും== {| class="wikitable sortable" |- ! വർഷം ! അവാർഡ് ! വിഭാഗം ! ചലച്ചിത്രം ! ഫലം !class=unsortable| {{Abbr|അവലംബം|Reference(s)}} |- | 2012 | [[Asiavision Awards|ഏഷ്യവിഷൻ അവാർഡ്സ്]] | മികച്ച നവാഗതൻ |rowspan=3|''[[Second Show|സെക്കന്റ് ഷോ]]'' |rowspan=6 {{Won}} |<ref>{{cite web|url=http://www.emirates247.com/entertainment/mammotty-kavya-madhavan-bag-asiavision-awards-2013-11-05-1.526962|title=Mammotty, Kavya Madhavan bag Asiavision awards|work=[[Emirates 24/7]]|author=VM Sathish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304060116/http://www.emirates247.com/entertainment/mammotty-kavya-madhavan-bag-asiavision-awards-2013-11-05-1.526962|archivedate=4 March 2016}}</ref> |- |- |rowspan=9|2013 |[[Asianet Film Awards|ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡ്സ്]] | rowspan=2| മികച്ച നവാഗതൻ (പുരുഷവിഭാഗം) |<ref name="Retrosp" /> |- |Rowspan =2|[[Vanitha Film Awards|വനിത ഫിലിം അവാർഡ്സ്]] |<ref name="Retrosp" /> |- | മികച്ച താര ജോഡി |''[[Ustad Hotel|ഉസ്താദ് ഹോട്ടൽ]]'' | {{cn|date=December 2019}} |- | അമൃത ടിവി അവാർഡ്സ് | മികച്ച പുതുമുഖം (പുരുഷവിഭാഗം) |rowspan=2|''[[Second Show|സെക്കന്റ് ഷോ]]'' |<ref name="Retrosp" /> |- |ജയ്ഹിന്ദ് ഫിലിം അവാർഡ്സ് | മികച്ച പുതുമുഖനടൻ |<ref name="Retrosp" /> |- | rowspan="2"| [[Filmfare Awards South|ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്സ്]] | [[Filmfare Award for Best Actor – Malayalam|മികച്ച നടൻ]] | ''[[Ustad Hotel|ഉസ്താദ് ഹോട്ടൽ]]'' | {{Nom}} |<ref name="UHNom">{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/filmfare-awards-2013-south-complete-list-of-nominees-487119|title=Filmfare Awards 2013 (South): Complete List of Nominees|publisher=International Business Times|date=6 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160617174038/http://www.ibtimes.co.in/filmfare-awards-2013-south-complete-list-of-nominees-487119|archivedate=17 June 2016}}</ref> |- | [[Filmfare Award for Best Male Debut – South|മികച്ച പുതുമുഖം (പുരുഷവിഭാഗം)]] | rowspan="2"| ''[[Second Show|സെക്കന്റ് ഷോ]]'' | rowspan=7 {{Won}} |<ref name="r1ff">{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-south-dhanush-eega-win-big-awards/408186-71-177.html|title=Filmfare Awards (South): The complete list of winners|work=[[CNN-IBN]]|date=21 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150510051756/http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-south-dhanush-eega-win-big-awards/408186-71-177.html|archivedate=10 May 2015}}</ref> |- |[[2nd South Indian International Movie Awards|സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡുകൾ]] | മികച്ച പുതുമുഖം (പുരുഷവിഭാഗം) |<ref name="Retrosp" /> |- | ഏഷ്യവിഷൻ അവാർഡ്സ് | പെർഫോർമർ ഓഫ് ദ ഇയർ | വിവിധവിഭാഗം |<ref>{{cite web|url=http://www.asiavisionawards.com/portfolio-winners/|title=Asiavision Awards 2014 – Winners|publisher=[[Asiavision Awards]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304074456/http://www.asiavisionawards.com/portfolio-winners/|archivedate=4 March 2016}}</ref> |- |rowspan=2|2014|| | [[Asianet Film Awards|ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡ്സ്]] | സ്റ്റാർ ഓഫ് ദ ഇയർ | വിവിധവിഭാഗം |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/17th-asianet-film-awards-mammootty-manju-warrier-win-best-actor-awards-photoswinners-list-620099|title=17th Asianet Film Awards: Mammootty, Manju Warrier Win Best Actor Awards [PHOTOS+WINNERS' LIST]|last=James|first=Anu|date=12 January 2015|website=International Business Times, India Edition|language=english|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728154911/https://www.ibtimes.co.in/17th-asianet-film-awards-mammootty-manju-warrier-win-best-actor-awards-photoswinners-list-620099|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- |[[Asiavision Awards|ഏഷ്യാവിഷൻ അവാർഡ്സ്]] | പെർഫോർമർ ഓഫ് ദ ഇയർ | ''[[Bangalore Days|ബാംഗ്ലൂർ ഡെയ്സ്]]'', ''[[Vikramadithyan|വിക്രമാദിത്യൻ]]'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/asiavision-awards-aishwarya-rai-dhanush-mammootty-manju-warrier-honoured-photos-614151|title=Asiavision Awards: Aishwarya Rai, Dhanush, Mammootty, Manju Warrier Honoured [PHOTOS] [VIDEO]|last=V.P|first=Nicy|date=16 November 2014|website=International Business Times, India Edition|language=english|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728152540/https://www.ibtimes.co.in/asiavision-awards-aishwarya-rai-dhanush-mammootty-manju-warrier-honoured-photos-614151|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="11"| 2015 | [[Asianet Film Awards|ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡ്സ്]] | സ്റ്റാർ ഓഫ് ദി ഇയർ | ''[[Bangalore Days|ബാംഗ്ലൂർ ഡെയ്സ്]]'', ''[[Vikramadithyan|വിക്രമാദിത്യൻ]]'' |<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/17th-asianet-film-awards-mammootty-manju-warrier-win-best-actor-awards-photoswinners-list-620099|title=17th Asianet Film Awards: Mammootty, Manju Warrier Win Best Actor Awards |publisher=International Business Times|date=12 January 2015|author=Anu James|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305021609/http://www.ibtimes.co.in/17th-asianet-film-awards-mammootty-manju-warrier-win-best-actor-awards-photoswinners-list-620099|archivedate=5 March 2016}}</ref> |- | ഔഡി റിറ്റ്സ് ഐക്കൺ അവർഡ്സ് | ഡെബനെയർ | — |<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/audi-ritz-icon-awards-2015-chiyaan-vikram-dulquer-salmaan-samantha-ruth-prabhu-honoured-622248|title=Audi RITZ Icon Awards 2015: Chiyaan Vikram, Dulquer Salmaan, Samantha Ruth Prabhu Honoured|publisher=International Business Times|date=2 February 2015|author=Nicy V.P|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305014804/http://www.ibtimes.co.in/audi-ritz-icon-awards-2015-chiyaan-vikram-dulquer-salmaan-samantha-ruth-prabhu-honoured-622248|archivedate=5 March 2016}}</ref> |- | rowspan="2"| ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്സ് | മികച്ച നടൻ | ''[[Njaan|ഞാൻ]]'' | {{Nom}} |<ref name="FFNjaan">{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/62nd-filmfare-awards-south-2015-dulquer-salmaan-nivin-pauly-mammootty-biju-menon-suresh-gopi-634657|title=62nd Filmfare Awards South 2015: Dulquer Salmaan, Nivin Pauly, Mammootty, Biju Menon, Suresh Gopi Nominated|publisher=International Business Times|date=4 June 2015|author=Nicy V.P|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160201114429/http://www.ibtimes.co.in/62nd-filmfare-awards-south-2015-dulquer-salmaan-nivin-pauly-mammootty-biju-menon-suresh-gopi-634657|archivedate=1 February 2016}}</ref> |- | മികച്ച പുതുമുഖനടൻ (പുരുഷവിഭാഗം) | ''[[Vaayai Moodi Pesavum|വായ് മൂടി പേശവും]]'' | rowspan=2 {{Won}} |<ref name="Filmfare" /> |- | രാമു കാര്യാട്ട് മൂവി അവാർഡ്സ് | rowspan=2| മികച്ച നടൻ | rowspan="2" | ''[[Njaan|ഞാൻ]]'' |<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/ramu-kariat-movie-awards-njaan-dulquer-salmaan-asha-sarath-win-awards-winners-list-621283|title=Ramu Kariat Movie Awards: 'Njaan', Dulquer Salmaan, Asha Sarath Win Awards|publisher=International Business Times|date=22 January 2015|author=Nicy V.P|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305090843/http://www.ibtimes.co.in/ramu-kariat-movie-awards-njaan-dulquer-salmaan-asha-sarath-win-awards-winners-list-621283|archivedate=5 March 2016}}</ref> |- | rowspan="2"|[[4th South Indian International Movie Awards|സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡ്സ്]] | rowspan=2 {{Nom}} |<ref name="siima.in">{{cite web|url=http://siima.in/nominations/|title=South Indian International Movie Awards|publisher=South Indian International Movie Awards|date=16 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303222803/http://siima.in/nominations/|archivedate=3 March 2016}}</ref> |- | മികച്ച പുതുമുഖനടൻ (പുരുഷവിഭാഗം) | ''[[Vaayai Moodi Pesavum|വായ് മൂടി പേശവും]]'' |<ref name="siima.in"/> |- | തിക്കുറിശ്ശി അവാർഡ് | മികച്ച നടൻ | ''[[Njaan|ഞാൻ]]'', ''[[Bangalore Days|ബാംഗ്ലൂർ ഡെയ്സ്]]'' | rowspan=5 {{Won}} |<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaan-bhamaa-ottamandaram-wins-thikkurissy-award-list-619179|title=Dulquer Salmaan, Bhamaa and 'Ottamandaram' Wins Thikkurissy Award|publisher=International Business Times|date=3 January 2015|author=Nicy V.P|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514124554/http://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaan-bhamaa-ottamandaram-wins-thikkurissy-award-list-619179|archivedate=14 May 2015}}</ref> |- | [[Vanitha Film Awards|വനിത ഫിലിം അവാർഡ്സ്]] | മികച്ച താര ജോഡി | ''[[Vikramadithyan|വിക്രമാദിത്യൻ]]'' |<ref>{{cite web|title=Vanitha-Cera Film Awards: Mammootty, Manju Warrier Win Best Actor Awards; '1983' Best Film|url=http://www.ibtimes.co.in/vanitha-cera-film-awards-mammootty-manju-warrier-win-best-actor-awards-1983-best-film-photos-623696|publisher=International Business Times|date=17 February 2015|author=Anu James|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305021106/http://www.ibtimes.co.in/vanitha-cera-film-awards-mammootty-manju-warrier-win-best-actor-awards-1983-best-film-photos-623696|archivedate=5 March 2016}}</ref> |- | [[Vijay Awards|വിജയ് അവാർഡ്സ്]] | rowspan=2| മികച്ച പുതുമുഖനടൻ (പുരുഷവിഭാഗം) | rowspan="2" | ''[[Vaayai Moodi Pesavum|വായ് മൂടി പേശവും]]'' |<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/vijay-awards-2015-complete-list-of-winners-news-tamil-pe0nhUfhdeigd.html|title=Vijay Awards 2015 – Complete list of winners|publisher=Sify|date=26 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624074413/http://www.sify.com/movies/vijay-awards-2015-complete-list-of-winners-news-tamil-pe0nhUfhdeigd.html|archivedate=24 June 2016}}</ref> |- | വികടൻ അവാർഡ്സ് |<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/vikatan-awards-2014-dhanush-dulquer-salmaan-sathuranga-vettai-honoured-winners-list-619905|title=Vikatan Awards 2014: Dhanush, Dulquer Salmaan, 'Sathuranga Vettai' Honoured|publisher=International Business Times|date=9 January 2015|author=Nicy V.P|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305011752/http://www.ibtimes.co.in/vikatan-awards-2014-dhanush-dulquer-salmaan-sathuranga-vettai-honoured-winners-list-619905|archivedate=5 March 2016}}</ref> |- | rowspan="6"| 2016 |[[Asianet Film Awards|ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡ്സ്]] | മികച്ച ജനപ്രിയ നടൻ | rowspan="6" | ''[[Charlie (2015 Malayalam film)|ചാർലി]]'' |<ref name="Retrosp" /> |- | ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്സ് | മികച്ച നടൻ | {{Nom}} |<ref name="Filmfare actor" /> |- | [[Kerala State Film Award|കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം]] | [[Kerala State Film Award for Best Actor|മികച്ച നടൻ]] | rowspan=2 {{Won}} |<ref name=":0" /> |- | എൻ.എ.എഫ്.എ. അവാർഡ്സ് | rowspan=2| മികച്ച നടൻ |<ref>{{cite web|title=Dulquer Salmaan-Parvathy's 'Charlie' sweeps first edition of North American Film Award (NAFA) 2016 in US|url=http://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaan-parvathys-charlie-sweeps-first-edition-north-american-film-award-nafa-2016-687140|date=19 July 2016|publisher=International Business Times|author=Anu James|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160720182030/http://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaan-parvathys-charlie-sweeps-first-edition-north-american-film-award-nafa-2016-687140|archivedate=20 July 2016}}</ref> |- | rowspan="2"|[[5th South Indian International Movie Awards|സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡ്സ്]] | rowspan=2 {{Nom}} |<ref name="siima.in2016">{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/siima-2016-malayalam-ennu-ninte-moideen-premam-get-maximum-nominations-voting-open-680044#kgHgDDkTHxw4LDh9.97 |title=SIIMA 2016 Malayalam: 'Ennu Ninte Moideen,' 'Premam' get maximum nominations; Voting open |publisher=International Business Times |date=25 May 2016 |author=Anu James |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160526110424/http://www.ibtimes.co.in/siima-2016-malayalam-ennu-ninte-moideen-premam-get-maximum-nominations-voting-open-680044 |archivedate=26 May 2016 |url-status=dead |df= }}</ref> |- | മികച്ച പിന്നണി ഗായകൻ |<ref name="siima.in2016"/> |- |rowspan=7| 2017 | ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡ്സ് | മികച്ച നടൻ - ക്രിട്ടിക്സ് | ''[[Kammatipaadam|കമ്മട്ടിപ്പാടം]]'', ''[[Kali (2016 film)|കലി]]'' | rowspan=2 {{Won}} |<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/19th-asianet-film-awards-2017-mohanlal-performs-pulimurugan-celebs-galore-award-ceremony-713082|title=19th Asianet Film Awards 2017: Mohanlal performs as Pulimurugan; celebs galore at award ceremony|publisher=International Business Times|date=21 January 2017|author=Anu James|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170205114206/http://www.ibtimes.co.in/19th-asianet-film-awards-2017-mohanlal-performs-pulimurugan-celebs-galore-award-ceremony-713082|archivedate=5 February 2017}}</ref> |- |rowspan=2|[[2nd IIFA Utsavam|സെക്കന്റ് ഐഐഎഫ്എ ഉത്സവം]] |ഒരു പ്രധാന വേഷത്തിലെ അഭിനയം (പുരുഷൻ) |rowspan=2|''[[Charlie (2015 Malayalam film)|ചാർലി]]'' |<ref name="Filmfare actor" /> |- |മികച്ച പിന്നണിഗായകൻ | {{Nom}} |<ref name="Filmfare actor" /> |- |ബിഹൈൻഡ്‌വുഡ്സ് ഗോൾഡ് വാൾ ഓഫ് ഫെയ്മേഴ്സ് |മികച്ച അഭിനയം |rowspan=2|''കലി, [[Kammatipaadam|കമ്മട്ടിപ്പാടം]]'' | rowspan=2 {{Won}} |<ref>{{cite web|title=BEHINDWOODS GOLD WALL OF FAMERS – 92 BEST PERFORMERS OF 2016 |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/2017-behindwoods-gold-medals-wall-of-fame-list.html |date=12 April 2017 |publisher=Behindwoods |author=Arvind Sundaram |archivedate=16 April 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170416220848/http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/2017-behindwoods-gold-medals-wall-of-fame-list.html |df= }}</ref> |- |[[64th Filmfare Awards South|64-ആം സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്സ്]] |മികച്ച നടൻ - ക്രിട്ടിക്സ് |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/64-filmfare-awards-2017-list-of-winners-so-far/articleshow/59195696.cms|title=64 Filmfare Awards South 2017: Complete list of Mollywood winners! – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190814125346/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/64-filmfare-awards-2017-list-of-winners-so-far/articleshow/59195696.cms|archive-date=14 August 2019|url-status=live}}</ref> |- |[[7th South Indian International Movie Awards|സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡ്സ്]] |rowspan=2|മികച്ച നടൻ |''[[Kammatipaadam|കമ്മട്ടിപ്പാടം]]'' | {{ Nom}} |<ref>{{cite web |title=SIIMA AWARDS 2017 |url=http://siima.in/2017/nominations.html |date=12 April 2017 |publisher=SIIMA |author=siima |archivedate=31 May 2017 |url-status=dead |df= |access-date=3 June 2017 |archive-url=https://archive.today/20170531085328/http://siima.in/2017/nominations.html }}</ref> |- |[[Asiavision Awards|ഏഷ്യാവിഷൻ അവാർഡ്സ്]] |''[[Solo (2017 film)|സോളോ]]'', [[Comrade in America|കോമ്രേഡ് ഇൻ അമേരിക്ക]], [[Parava (film)|പറവ]]'' | {{Won}} |<ref>{{cite web |title=Asiavision Awards 2017 |url=http://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076 |date=28 November 2017 |publisher=ibtimes |author=Asiavision |archivedate=11 February 2018 |url-status=live |df= |access-date=11 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180211190045/http://www.ibtimes.co.in/asiavision-movie-awards-2017-deepika-padukone-dulquer-salmaan-manju-warrier-tovino-thomas-grace-751076 }}</ref> |- |- | rowspan="4" |2018 |[[Asianet Film Awards|ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാർഡ്സ്]] | ഗോൾഡൻ സ്റ്റാർ |''[[Solo (2017 film)|സോളോ]]'', [[Jomonte Suvisheshangal|ജോമോന്റെ സുവിശേഷങ്ങൾ]], [[Parava (film)|പറവ]]'' | {{Won}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaan-dances-amma-stage-show-broken-leg-769942|title=Dulquer Salmaan dances on AMMA stage show with a broken leg|last=Palengil|first=Mrudula|date=24 May 2018|website=International Business Times, India Edition|language=english|access-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728154913/https://www.ibtimes.co.in/dulquer-salmaan-dances-amma-stage-show-broken-leg-769942|archive-date=28 July 2019|url-status=live}}</ref> |- |നോർത്ത് അമേരിക്കൻ ഫിലിം അവാർഡ്സ് | പോപ്പുലർ ആക്ടർ |''[[Solo (2017 film)|സോളോ]]'', [[Jomonte Suvisheshangal|ജോമോന്റെ സുവിശേഷങ്ങൾ]], [[Parava (film)|പറവ]]'' | {{Won}} |<ref>{{cite web |title=NAFA AWARDS 2018 |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/nafa-awards-north-american-film-awards-dulquer-salmaan-fahadh-faasil-maju-warrier-1.2590087 |date=9 February 2018 |publisher=mathrubhumi |author=mathrubhumi |archivedate=10 February 2018 |url-status=live |df= |access-date=11 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180210210657/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/nafa-awards-north-american-film-awards-dulquer-salmaan-fahadh-faasil-maju-warrier-1.2590087 }}</ref> |- |[[Vanitha Film Awards|വനിത ഫിലിം അവാർഡ്സ്]] | ജനപ്രിയ നടൻ |''[[Solo (2017 film)|സോളോ]]'', [[Jomonte Suvisheshangal|ജോമോന്റെ സുവിശേഷങ്ങൾ]], [[Parava (film)|പറവ]], [[Comrade in America|കോമ്രേഡ് ഇൻ അമേരിക്ക]]'' |{{Won}} |<ref>{{cite web |title=വനിത ഫിലിം അവാർഡ് 2018: ഫഹദ് മികച്ച നടൻ, മഞ്ജു വാരിയർ, പാർവതി മികച്ച നടിമാർ... |url=http://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2018/02/25/vanita-film-awards-2018-live-updates.html |date=27 February 2018 |publisher=Malayala Manorama |author=Malayala Manorama |archivedate=3 March 2018 |url-status=live |df= |access-date=2 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303050426/http://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2018/02/25/vanita-film-awards-2018-live-updates.html }}</ref> |- |ജേസീ ഫൗണ്ടേഷൻ||മികച്ച നടൻ||''[[Jomonte Suvisheshangal|ജോമോന്റെ സുവിശേഷങ്ങൾ]]''||{{Won}}|| {{cn|date=December 2019}} |- | rowspan="3"|2019 | [[8th South Indian International Movie Awards|സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇന്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡ്സ്]] | [[Siima for Best Actor – Telugu|മികച്ച നടൻ - തെലുങ്ക്]] | rowspan="3"|''[[Mahanati|മഹാനടി]]'' | {{Nom}} | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/siima-awards-2019-heres-a-complete-list-of-nominees/articleshow/70287216.cms|title=SIIMA Awards 2019: Here's a complete list of nominees – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=18 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183932/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/siima-awards-2019-heres-a-complete-list-of-nominees/articleshow/70287216.cms|archive-date=1 August 2019|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2"|[[66th Filmfare Awards South|ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് സൗത്ത്]] | [[Filmfare Award for Best Actor – Telugu|മികച്ച നടൻ - തെലുങ്ക്]] | {{nom}} | <ref>{{cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html|title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019|website=[[Filmfare]]|accessdate=23 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212141500/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html|archive-date=12 December 2019|url-status=dead}}</ref> |- | [[Filmfare Critics Award for Best Actor – South|മികച്ച നടൻ (ക്രിട്ടിക്സ്) - തെലുങ്ക്]] | {{won}} | <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/66th-yamaha-fascino-filmfare-awards-south-full-list-of-winners-in-telugu-cinema/articleshow/72920660.cms|title=66th Yamaha Fascino Filmfare Awards South: Full List of Winners in Telugu Cinema – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=22 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222053917/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/66th-yamaha-fascino-filmfare-awards-south-full-list-of-winners-in-telugu-cinema/articleshow/72920660.cms|archive-date=22 December 2019|url-status=live}}</ref> |} == അവലംബം== {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{CC}} * {{IMDb name|4921260}} {{FilmfareSouthCriticsBestActor}} {{Kerala State Film Award for Best Actor}} {{SIIMA Award for Best Male Débutante}} * {{Official website|https://dulquer.com/}} [[വർഗ്ഗം:1986-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 28-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] fw3jrrt1rrlqpyny4oqexx8b7eau2c2 0 217948 4673541 3638514 2026-10-05T07:57:22Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673541 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Fairview, Texas}} {{Infobox settlement |official_name = ഫെയർവ്യൂ, ടെക്സസ് |settlement_type = [[Town|ടൗൺ]] |nickname = |motto = "Keeping It Country"<ref>{{cite web|url= http://www.fairviewtexas.org/|title= Town of Fairview Texas|publisher= Town of Fairview Texas |accessdate= October 19, 2012}}</ref> <!-- Images --> |image_skyline = Hart Road detail - Detail of Fairview, TX.jpg |imagesize = |image_caption = |image_flag = |image_seal = <!-- Maps --> |image_map = Collin County Texas Incorporated Areas Fairview highlighted.svg |mapsize = 250x200px |map_caption = [[ടെക്സസ്|ടെക്സസിലെ]] [[Collin County, Texas|കോളിൻ കൗണ്ടിയിൽ]] സ്ഥാനം |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = <!-- Location --> |coordinates_region = US-TX |subdivision_type = [[List of countries|രാജ്യം]] |subdivision_name = [[United States|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] |subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|സംസ്ഥാനം]] |subdivision_name1 = [[Texas|ടെക്സസ്]] |subdivision_type2 = [[List of counties in Texas|കൗണ്ടി]] |subdivision_name2 = [[Collin County, Texas|കോളിൻ]] <!-- Government --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |established_title = |established_date = <!-- Area --> |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_magnitude = |area_total_km2 = 22.8 |area_land_km2 = 22.8 |area_water_km2 = 0.0 |area_total_sq_mi = 8.8 |area_land_sq_mi = 8.8 |area_water_sq_mi = 0.0 <!-- Population --> |population_as_of = [[United States Census, 2010|2010]] |population_footnotes = |population_total = 7248 |population_density_km2 = 317.9 |population_density_sq_mi = 823.6 <!-- General information --> |timezone = [[North American Central Time Zone|Central (CST)]] |utc_offset = -6 |timezone_DST = CDT |utc_offset_DST = -5 |elevation_footnotes = |elevation_m = 192 |elevation_ft = 630 |coordinates_display = display=inline,title |latd = 33 |latm = 8 |lats = 54 |latNS = N |longd = 96 |longm = 37 |longs = 11 |longEW = W <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = [[ZIP code|പിൻകോഡ്]] |postal_code = 75069 |area_code = [[Area code 214|214]], [[Area code 469|469]], [[Area code 972|972]] |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS കോഡ്]] |blank_info = 48-25224{{GR|2}} |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] ഫീച്ചർ ID |blank1_info = 1335618{{GR|3}} |website = [http://www.fairviewtexas.org/ http://www.fairviewtexas.org/] |footnotes = }} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[ടെക്സസ്]] സംസ്ഥാനത്ത് [[Collin County, Texas|കോളിൻ കൗണ്ടിയിൽപ്പെട്ട]] ഒരു പട്ടണമാണ് '''ഫെയർവ്യൂ'''. 2010ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം പട്ടണത്തിൽ 7,248 പേർ വസിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ഇന്നിവിടെ 8,000നുമേൽ ആളുകൾ വസിക്കുന്നതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. {{convert|289|acre|km2|adj=on}} വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഹേർഡ് വന്യമൃഗസംരക്ഷണകേന്ദ്രത്തിനു സമീപമാണ് ഈ പട്ടണം. ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== ഫെയർവ്യൂവിന്റെ അക്ഷരേഖാംശങ്ങൾ {{coord|33.148326|-96.619741|type:city_region:US|format=dms|display=inline}} എന്നാണ്.{{GR|1}} [[United States Census Bureau|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് സെൻസസ് ബ്യൂറോയുടെ]] കണക്കുപ്രകാരം ടൗണിന്റെ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണം {{convert|8.8|sqmi|km2}} ആണ്. {{Geographic Location |Centre = ഫെയർവ്യൂ |North = [[McKinney, Texas|മക്കിന്നി]] |Northeast = [[New Hope, Texas|ന്യൂ ഹോപ്പ്]] |East = [[Lowry Crossing, Texas|ലൗറി ക്രോസിങ്]] |Southeast = [[Lucas, Texas|ലൂക്കാസ്]] |South = [[Lucas, Texas|ലൂക്കാസ്]] |Southwest = [[Allen, Texas|അല്ലെൻ]] |West = [[Allen, Texas|അല്ലെൻ]] |Northwest = [[McKinney, Texas|മക്കിന്നി]] }} ==അവലംബം== <references/> ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://fairviewtexas.org/ Fairview, Texas Homepage] * [http://www.lovejoyisd.net/ Lovejoy Independent School District] * [http://www.mckinneyisd.net/ McKinney Independent School District] * [http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/hlf01 Texas State Historical Association] * [http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=279295 ePodunk: Profile for Fairview, Texas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130210003311/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=279295 |date=2013-02-10 }} * [https://web.archive.org/web/20130126212828/http://www.city-data.com/city/Fairview-Texas.html City-Data.com] <br/><!--this break is to put visual space between the last information and the following template if needed--> {{Collin County, Texas}} [[Category:ഡാളസ് - ഫോർട്ട്‌വർത്ത് മെട്രോപ്ലക്സ്]] [[Category:ടെക്സസിലെ കോളിൻ കൗണ്ടിയിലെ ജനവാസപ്രദേശങ്ങൾ]] [[Category:ടെക്സസിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] [[Category:1958ൽ സ്ഥാപിതമായ ജനവാസപ്രദേശങ്ങൾ]] izk9mcambtkhxczn4nchzftr2wy2nv4 0 235784 4673412 4601576 2026-10-04T15:18:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673412 wikitext text/x-wiki {{PU|Daya_Bai}} {{Peacock}} {{Infobox person | name = ദയാ ബായ് | image = Daya Bai.jpg | caption = ദയാ ബായ് | birth_date = {{Birth date|1941|02|22}} | birth_place =[[പാലാ]],[[കോട്ടയം]] | birth_name = മേഴ്സി മാത്യു | death_date = | death_place = | nationality = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] | other_names = | known_for = | spouse = | children = | occupation = സാമൂഹികപ്രവർത്തക }} [[മദ്ധ്യപ്രദേശ്|മദ്ധ്യപ്രദേശിലെ]] ആദിവാസികൾക്കിടയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നുള്ള സാമൂഹികപ്രവർത്തകയാണ് '''ദയാബായി''' എന്ന '''മേഴ്സി മാത്യു'''. മദ്ധ്യപ്രദേശിലെ ഗോണ്ട് ഗോത്രജനതയ്ക്കിടയിൽ സേവനപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തിവരുന്നു<ref>{{cite news|title = കൺമഷി(ജനശതാബ്ദിയിലെ സഹയാത്രിക)|url = http://www.madhyamam.com/weekly/654|publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 702|date = 2011-08-08|accessdate = 2013-03-23|language = മലയാളം|archive-date = 2014-06-01|archive-url = https://archive.today/20140601073849/http://www.madhyamam.com/weekly/654|url-status = bot: unknown}}</ref>. [[മധ്യപ്രദേശ്‌|മധ്യപ്രദേശിലെ]] [[ചിന്ദവാര]] ജില്ലയിലെ ബരുൽ ഗ്രാമത്തിലാണ് അവർ താമസിക്കുന്നത്. == ജീവിതരേഖ == [[File:Dayabhai.jpg|thumb|left|ദയാ ബായ്]] [[കോട്ടയം ജില്ല|കോട്ടയം ജില്ലയിൽ]] മീനച്ചിൽ താലൂക്കിലെ [[പാലാ|പാലായ്ക്കു]] സമീപമുള്ള [[പൂവരണി|പൂവരണിയിൽ]]<ref name="doc">{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article913686.ece |title=Face of compassion |access-date=2013-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161016125049/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article913686.ece |archive-date=2016-10-16 |url-status=dead}}</ref> പുല്ലാട്ട് മാത്യുവിന്റെയും ഏലിക്കുട്ടിയുടെയും 14 മക്കളിൽ മൂത്തമകളായി ജനിച്ചു. [[കന്യാസ്ത്രീ]] ആവാനായിരുന്നു അവരുടെ ആഗ്രഹം<ref>{{Cite web |url=http://www.humanistassociation.org/policies-of-church-contrary-to-christ/ |title=Policies of Church contrary to Christ |access-date=2013-03-08 |archive-date=2018-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625053659/http://www.humanistassociation.org/policies-of-church-contrary-to-christ/ |url-status=dead }}</ref>. മധ്യപ്രദേശിലെ അവഗണിക്കപ്പെട്ട വിദൂരഗ്രാമങ്ങളിലെ ആദിവാസി വിഭാഗത്തിന്റെ ജീവിത നിലവാരം ഉയർത്തുന്നതിന് വളരെയധികം സഹായിച്ചു. നർമദ ബച്ചാവോ ആന്ദോളൻ ചെങ്ങറ പ്രക്ഷോഭം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടും ദയാബായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==വിദ്യാഭ്യാസം== കൊച്ചുകൊട്ടാരം പ്രൈമറി സ്കൂൾ, [[വിളക്കുമാടം (കോട്ടയം ജില്ല)|വിളക്കുമാടം]] സെന്റ്‌ജോസഫ് ഹൈസ്‌കൂൾ എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം.ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടിയ ശേഷം ബോംബെ സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് എം.എസ്‌.ഡബ്ല്യുവും നിയമവും പഠിച്ചു. ==ആദ്യകാല ജീവിതം == പതിനൊന്നാം ക്ലാസ്സ്‌ കഴിഞ്ഞതോടെ പഠനം നിർത്തിയ മേഴ്സി, കന്യാസ്ത്രീയാകാൻ തീരുമാനിച്ച് ബീഹാർ ഹസാരിബാഗ് ഹോളി കോൺവെന്റിൽ ചേർന്നു. പതിനാറാം വയസ്സിലാണ് മേഴ്സി അവിടെയെത്തുന്നത്. സഭാക്കുള്ളിലെ ആഡംബരത്തിൽ മനം മടുത്ത അവർ കന്യാസ്ത്രീ പരിശീലനം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ആദിവാസികൾക്കിടയിൽ പ്രവർത്തിക്കാനായി മഠത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തിറങ്ങി.[[ബീഹാർ|ബീഹാറിലെ]] [[പലാമ]] ജില്ലയിലെ ഗോത്രവർഗ്ഗമേഖലയായ മഹോദയിൽ ഒന്നരവർഷം അധ്യാപികയായി ജോലി ചെയ്തു.തുടർന്ന് [[ജബൽപൂർ|ജബൽപൂരിലെ]] ഇംഗ്ലീഷ്‌ മീഡിയം സ്കൂളിൽ ഒന്നരക്കൊല്ലം അധ്യാപികയായി. യുദ്ധസമയത്ത്‌ [[ബംഗ്ലാദേശ്‌]] അഭയാർത്ഥികളുടെ സേവനത്തിനായി ബംഗ്ലാദേശിലെത്തി.മുംബൈയിലെ ഗ്രാമങ്ങളിലും ദൽഹിയിലും ആന്ധ്രായിലെയും ഹരിയാനയിലെയും ദുരിതാശ്വാസ പുനർ നിർമ്മാണക്യാമ്പുകളിലുമായി എട്ടുവർഷം ചെലവഴിച്ചു. === ആദിവാസികൾക്കിടയിൽ === പഠന കാലത്ത് ഗോത്രവർഗ്ഗമേഖലയായ ടിൻസായ്‌ ഗ്രാമത്തിലെത്തി. പിൻകാലത്ത് അധഃസ്ഥിതരായവരും മുമ്പ് രാജവംശത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നവരുമായ ഗോണ്ടുകൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഗോത്രജനതയായിരുന്നു അവിടെയുണ്ടായിരുന്നത്‌. കുടിവെള്ളവും വൈദ്യുതിയും സ്കൂളുമില്ലാത്ത ടിൻസായിയുടെ വികസനത്തിന്‌ വേണ്ടി ദയാബായി പോരാട്ടം ആരംഭിച്ചു. ആദിവാസികളെ ചൂഷണം ചെയ്ത്‌ കൂലി വെട്ടിച്ചവർക്കെതിരെ ദയാബായിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ആദിവാസികൾ രംഗത്തിറങ്ങി.ഹരേ ബ്ലോക്കിലെ സാലുവ ഗ്രാമത്തിലെ പോലീസ്‌ സ്റ്റേഷനിൽ ഒരു കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്‌ എഫ്‌ഐആർ എഴുതാത്തതിനെ ചോദ്യം ചെയ്ത ദയാബായിയെ എസ്‌ഐ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി ഇടിക്കുകയും മർദ്ദനത്തിൽ പല്ലുകൾ ഇളകുകയും ചെയ്തു. പ്രായമായവർക്ക്‌ റാന്തൽവിളക്കിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ദയാബായി നിയമസാക്ഷരതാക്ലാസ്സുകൾ നടത്തി. ഉന്നത ബിരുദങ്ങളും ആവശ്യത്തിന് പണവുമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും കിട്ടാമായിരുന്ന സുഖപ്രദമായ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ ദാരിദ്ര്യം സ്വയം തെരഞ്ഞെടുത്തു. മദ്ധ്യപ്രദേശിലെ ഏറ്റവും പിന്നാക്കവിഭാഗമായ ഗോണ്ടുകൾ എന്ന ആദിവാസികളുടെ കൂടെ ചിഡ് വാര ഗ്രാമത്തിൽ അവരിലൊരാളായി ജീവിക്കാൻ തുടങ്ങി.ടിൻസായിയിലെ പോരാട്ടത്തിനുശേഷം ദയാബായി ബാറൂളിലെത്തി. ഗോത്രവർഗ്ഗ സ്ത്രീകൾക്കൊപ്പം കൂലിപ്പണിയെടുത്തു. കുടുംബത്തിൽനിന്നും കിട്ടിയ വിഹിതം കൊണ്ട്‌ ബാറൂളിൽ രണ്ട്‌ ഏക്കർ സ്ഥലം വാങ്ങി. കീടനാശികൾ തളിക്കാതെ, മഴവെള്ളം കെട്ടി നിർത്തി കൃഷിയിലൂടെ സ്വയം പര്യാപ്തത എങ്ങനെ നേടാമെന്ന്‌ ദയാബായി ഗ്രാമീണരെ പഠിപ്പിച്ചു ==വിവിധ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങൾ== [[File:Dayabhai at padnekad sahithyavedi.jpg|thumb|[[കാഞ്ഞങ്ങാട്]] [[നെഹ്റു കോളേജ് സാഹിത്യവേദി]] സെമിനാറിൽ [[ദയാ ബായ്]] ]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]] സംരക്ഷണത്തിനായി കാസർഗോഡു മുതൽ [[തിരുവനന്തപുരം ]]വരെ 2014 ഏപ്രിൽ 10 മുതൽ മെയ് 31വരെ ബോധവത്കരണ പദയാത്ര നടത്തുമെന്ന് ദയാ ബായ് അറിയിച്ചു. പ്രകൃതി സംരക്ഷണവും പശ്ചിമഘട്ട വിനാശത്തിലൂടെ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടവരുടെ ദുരന്തപൂർണമായ ഭാവിയെയും ജനസമക്ഷം കൊണ്ടുവരികയായിരുന്നു ഈ യാത്രയുടെ ലക്ഷ്യം. [[അട്ടപ്പാടി]] മേഖലയിൽ ആദിവാസികൾ നേരിടുന്ന ദുരിതങ്ങളുടെ മൂലകാരണം ഭരണകൂടത്തിന്റെ അവഗണനയും സ്ഥാപിത താത്പര്യക്കാരുടെ ചൂഷണവുമാണെന്നും ആദിവാസികളുടെ കൃഷിഭൂമി സ്വകാര്യവ്യക്തികളുടെ കരങ്ങളിലെത്തിയതുമാണ് അട്ടപ്പാടിയിലെ ആദിവാസികളുടെ പ്രശ്‌നമെന്നും ദയാ ബായ് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. പ്രകൃതിജീവനത്തിൽ നിന്ന് അന്യംനിൽക്കേണ്ടി വന്നതിനാൽ അട്ടപ്പാടിയിലെ ആദിവാസികൾ പോഷകാഹാരക്കുറവു മൂലം മരണഭീഷണിയിലാണെന്നും അട്ടപ്പാടിയിൽ അമിത മദ്യ ഉപഭോഗമുണ്ടെന്നുള്ളത് പ്രശ്‌നത്തെ വഴിതിരിച്ചുവിടാനുള്ള ശ്രമമാണെന്നും ദയാബായി നിലപാടെടുത്തു. ഗോത്രവിഭാഗക്കാർക്ക് കൃഷിഭൂമിനൽകി കാർഷികവൃത്തിയിൽ വ്യാപൃതരാക്കുകയാണ് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് ദയാ ബായി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/palakkad/news/2780216-local_news-palakkad.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-02-17 |archive-date=2014-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140217064404/http://www.mathrubhumi.com/palakkad/news/2780216-local_news-palakkad.html |url-status=dead }}</ref> == കൃതികൾ == *പച്ചവിരൽ - കന്യാമഠത്തിൽനിന്ന് കീഴാളമണ്ണിലെത്തിയ ദയാബായിയുടെ ആത്മകഥ /ദയാബായി (തയ്യാറാക്കിയത്, വിത്സൻ ഐസക്, പ്രസിദ്ധീകരണം ഡി.സി. ബുക്സ്) *കന്യാസ്ത്രീയാവാൻ ബിഹാറിലെ ഹസാരിബാഗ് കോൺവെന്റിലെത്തിയ പതിനാറുകാരി മേഴ്‌സിമാത്യുവിൽനിന്ന് ദയാബായി എന്ന സാമൂഹിക പ്രവർത്തകയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിന്റെ നാൾവഴിയായ ''''ഒറ്റയാൾ '''‍' എന്ന ഡോക്യുമെന്ററി (സംവിധായിക: ഷൈനി ജേക്കബ് ബെഞ്ചമിൻ)<ref>{{cite news|title = ബ്ലാക്ക് & വൈറ്റ്|url = http://www.madhyamam.com/weekly/239|publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 677|date = 2011-02-14|accessdate = 2013-03-10|language = മലയാളം}}</ref> == പുരസ്കാരങ്ങൾ == *വനിതാ വുമൺ ഓഫ്‌ ദ ഇയർ പുരസ്കാരം 2007‌<ref>{{Cite web|url=https://www.oneindia.com/2008/03/25/kiran-bedi-calls-for-change-in-indian-education-system-1206419631.html|title=Kiran Bedi calls for change in education system - Oneindia|access-date=2023-07-26|date=2018-03-27|archive-date=2018-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327220046/https://www.oneindia.com/2008/03/25/kiran-bedi-calls-for-change-in-indian-education-system-1206419631.html|url-status=bot: unknown}}</ref> * നാഷണൽ ഹ്യൂമൺ റൈറ്റ്സ്‌ അവാർഡ്‌ (വിജിൽ ഇന്ത്യ) *ജനനീ ജാഗ്രതി അവാർഡ്‌ (അയോദ്ധ്യാ രാമായൺ ട്രസ്റ്റ്) *വുമൺ ഓഫ്‌ ദി ഇയർ അവാർഡ് (കേളി, സ്വിറ്റ്‌സർലൻഡ്) *സുരേന്ദ്രനാഥ് ട്രസ്റ്റ്‌ അവാർഡ്‌ <ref>[http://www.janmabhumidaily.com/detailed-story?newsID=112817&page=0&subpage=1 ദയാമയി എന്ന തലക്കെട്ടിൽ ജന്മഭൂമി ഓൺലൈനിൽ 2010 നവംബർ 27 നു സി. രാജ എഴുതിയ ലേഖനം . (ശേഖരിച്ചത് 2011 ഫെബ്രുവരി 8) ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ധർമ്മഭാരതി ദേശീയ പുരസ്കാരം 2001 *`ദി സ്‌പിരിറ്റ്‌ ഓഫ്‌ അസീസി ദേശീയ പുരസ്‌കാരം 2010<ref>[http://www.sundayshalom.com/news/index.php?option=com_content&view=article&id=2078:2010-08-13-07-33-29&catid=129:2009-10-19-06-09-55&Itemid=560 അടിച്ചമർത്തലിന്റെ കദനകഥ പറഞ്ഞ്‌ ദയാബായി കവരപ്പറമ്പിൽ എന്ന തലക്കെട്ടിൽ സൺഡേ ശാലോം വാരികയിൽ 2010 ആഗസ്റ്റ് 13 നു പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലേഖനം . (ശേഖരിച്ചത് 2011 ഫെബ്രുവരി 8) ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *പി.കെ.എ. റഹീം സ്മാരക പുരസ്കാരം 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/563904/2010-10-11/kerala |title=അവാർഡ് തുക അവശർക്ക് നൽകി ദയാബായി എന്ന തലക്കെട്ടിൽ മാതൃഭൂമി പത്രത്തിൽ 2010 ഒക്ടോബർ 11നു പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വാർത്ത. (ശേഖരിച്ചത് 2011 ഫെബ്രുവരി 8) |access-date=2011-02-08 |archive-date=2010-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101014172620/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/563904/2010-10-11/kerala |url-status=dead }}</ref> *കെ.എച്ച്.എം സംസ്കൃതി പുരസ്‌കാരം 2021 (കെ.എച്ച്.എം ഇസ്മയിൽ സ്റ്റഡി സെന്റർ ) ==ഡൊക്യുമെന്ററി== ഷൈനി ജേക്കബ് ബെഞ്ചമിൻ സംവിധാനം ചെയ്ത് 'ഒറ്റയാൾ' ദയാ ബായിയേ കുറിച്ചുള്ള ഒരു മണിക്കൂർ ദൈർഘ്യമുള്ള ഡോക്യുമെന്ററിയാണ്. പ്രമുഖ ചലച്ചിത്ര നടി നന്ദിത ദാസ് പറയുന്നത് തനിക്ക് വളരെയധികം പ്രചോദനം നൽകിയ ഒരാളാണ് ദയാ ബായ് എന്നാണ്. ==ബസ്സിൽ നിന്നും ഇറക്കിവിട്ട സംഭവം== 2015 ഡിസംബറിൽ ഫാ. വടക്കൻ മെമ്മോറിയൽ അവാർഡ് സ്വീകരിച്ച ശേഷം തൃശൂർ പാവറട്ടിയിലെ സ്റ്റുഡന്റ്‌സ് പോലീസ് കേഡറ്റുകൾക്ക് ക്ലാസെടുത്ത് ആലുവയിലേക്കുള്ള യാത്രയിലായിരുന്നു ദായാബായി. ബസ് സ്റ്റാൻഡ് എത്താറായോ എന്ന് ആവർത്തിച്ചു ചോദിച്ചതിന് പ്രകോപിതരായ ബസ് ജീവനക്കാർ മോശമായി പെരുമാറി. ബസ് ജീവനക്കാർ ദയാബായിലെ ഇറക്കി വിട്ടതും മോശം പദപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തിയും മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിരുന്നു.<ref>http://www.mathrubhumi.com/news/kerala/daya-bai-malayalam-news-1.747579</ref> == അവലംബം == {{reflist|2}} * കന്യക മാസിക 2011 ഫെബ്രുവരി ലക്കത്തിൽ '''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം ദയ''' എന്ന തലക്കെട്ടിൽ അമ്പിളി ജെ. നായർ എഴുതിയ ലേഖനം. ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://www.youtube.com/watch?v=jDNjh_BWXK8 ഒറ്റയാൾ-ദയ ഭായിയെ കുറിച്ചുള്ള ഡോക്യുമെന്ററി] [[Category:സാമൂഹ്യപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സാമൂഹ്യപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1941-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 22-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ആദിവാസി സാമൂഹിക പ്രവർത്തകർ]] iilukazoi8i9wlqhf21zhk7ot6wk9l3 0 237258 4673413 4540140 2026-10-04T15:27:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673413 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Daaham}} {{Infobox film | name = ദാഹം | image = ദാഹം (ചലച്ചിത്രം).jpg | caption = | director = [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]] | producer = [[പി രങ്കരാജ്]],<br> [[വി അബ്ദുള്ള]],<br> [[എം.പി. ആനന്ദ്]] | writer = [[കെ.എസ്. സേതുമധവൻ]] | based on = | narrator = | starring =[[സത്യൻ]],<br> [[കെ.പി. ഉമ്മർ]],<br> [[ബഹദൂർ]],<br> [[ഷീല]],<br> [[കവിയൂർ പൊന്നമ്മ]],<br> [[ഇന്ദിര]],<br> [[പി.എസ്. പാർവതി]],<br> [[ശ്രീ നാരയണ പിള്ള]] | music = [[ദേവരാജൻ|ജി ദേവരാജൻ]] | cinematography = [[പി. രാമസ്വാമി]] | editing = | studio = വീനസ് സ്റ്റുഡിയോ | distributor = | released = {{Film date|df=yes|1965|10|22}} | runtime = | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[മലയാളം]] | budget = | gross = }} [[കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ]] സംവിധാനം നിർവഹിച്ച 1965-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളചലച്ചിത്രമാണ്]] '''ദാഹം'''. ചിത്രം പ്രതിക്ഷിച്ചത്ര സാമ്പത്തിക നേട്ടം കൈവരിച്ചില്ല.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/daaham-1965/article4491566.ece |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313231935/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/daaham-1965/article4491566.ece |archive-date=2013-03-13 |url-status=dead}}</ref> [[ദേവരാജൻ|ജി ദേവരാജനാണ്]] ഈ ചിത്രത്തിന്റെ സംഗീതസംവിധായകൻ. ==അഭിനേതാക്കൾ== *[[സത്യൻ]] *[[കെ.പി. ഉമ്മർ]] *[[ബഹദൂർ]] *[[ഷീല]] *[[കവിയൂർ പൊന്നമ്മ]] *[[ഇന്ദിര]] *[[പി.എസ്. പാർവതി]] *[[ശ്രീ നാരയണ പിള്ള]] ==ഗാനങ്ങൾ== *ഏകാന്തകാമുകാ *കിഴക്ക് കിഴക്ക് *പടച്ചവനുണ്ടെങ്കിൽ *വേദന വേദന ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{IMDb title|254246|ദാഹം}} * {{MSIDb title|3450|ദാഹം}} * [http://www.youtube.com/watch?v=9PDeubU9p9M/ മുഴുനീള ചിത്രം] ദാഹം (1965) {{സത്യൻ അഭിനയിച്ച മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:1965-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ മലയാളചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജി. ദേവരാജൻ സംഗീതം നൽകിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പി.രാമസ്വാമി ഛായാഗ്രഹണം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ തിരക്കഥ എഴുതിയ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബഹദൂർ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കവിയൂർ പൊന്നമ്മ അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] c9yhcd2z75nj9nudwu2y2g0et1bw3ob 0 259474 4673502 4092658 2026-10-05T02:26:47Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673502 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|P. K. Nair}} {{Infobox person |bgcolour = silver |image =<!-- Deleted image removed: [[image:Mr. PK Nair in his office.jpg|250px|Mr. PK Nair]] --> |name = പി.കെ.നായർ |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1933|4|6}} |birth_place = [[തിരുവനന്തപുരം]], [[കേരളം]] {{ind}} |death_date = {{Death date and age|2016|3|4|1933|4|6|df=y}} |death_place = [[പൂനെ]], മഹാരാഷ്ട്ര |occupation = Film archivist, film scholar, film teacher, film festival consultant }} [[നാഷണൽ ഫിലിം ആർക്കൈവ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യുടെ സ്ഥാപകനായിരുന്നു '''പരമേശ് കൃഷ്ണൻ നായർ''' എന്ന '''പി.കെ.നായർ'''(ജനനം: 6 ഏപ്രിൽ 1933, മരണം: 4 മാർച്ച് 2016). വിസ്മൃതിയിലാകുമായിരുന്ന ആയിരക്കണക്കിനു [[ചലച്ചിത്രം|സിനിമകളുടെ]] അവശേഷിച്ചിട്ടുള്ള ഏക പ്രിന്റ് അഥവാ നെഗറ്റീവ് എങ്കിലും കണ്ടെത്തി, വരും തലമുറകൾക്ക് പ്രയോജനപ്പെടുന്ന വിധം ഫിലിം ആർക്കൈവ്സിൽ ശേഖരിച്ച ആളാണ് ശ്രീ പി.കെ.നായർ. == ജീവിതരേഖ == 1933 -ൽ [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്തു]] ജനിച്ചു. അച്ഛൻ രാമകൃഷ്ണപിള്ള,അമ്മ യമുനാമ്മ. പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം തിരുവനന്തപുരം ശ്രീമൂല വിലാസം (എസ്.എം.വി) ഹൈസ്ക്കൂളിൽ.<ref>കൂട്ടം തെറ്റിയ ദൃശ്യഭൂതങ്ങളെ തുറന്നു സൂക്ഷിച്ച ഒരാൾ,പി.കെ ശ്രീകുമാർ,മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് മാർച്ച് 27,2016</ref> [[കേരള സർവകലാശാല]]യിൽ നിന്ന് [[ബിരുദം]] നേടിയ ശേഷം നാലു വർഷത്തോളം സിനിമാ തിയേറ്ററിൽ ബുക്കിംങ് മാനേജരായി ജോലി നോക്കി. [[മുംബൈ]]യിൽ മെഹബൂബ് ഖാന്റെ സ്റ്റുഡിയോയിൽ അപ്രന്റീസായി ജോലി നോക്കി.1961-ൽ [[പൂനെ]] [[ഫിലിം ആൻഡ് ടെലിവിഷൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇന്ത്യ|ഫിലിം ആന്റ് ടെലിവിഷൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലെ]] റിസർച്ച് ഡോക്യുമെന്റേഷൻ വിഭാഗത്തിൽ ജോലിക്കു ചേർന്നു.1964 -ൽ ആണ് കേന്ദ്രവാർത്താ വിതരണ വകുപ്പിൻ കീഴിൽ [[നാഷണൽ ഫിലിം ആർക്കൈവ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ ഫിലിം ആർക്കൈവ്സ്]] എന്ന സ്വതന്ത്ര സ്ഥാപനം തുടങ്ങുന്നത്.1974 -ൽ അദ്ദേഹം ക്യുറേറ്ററായും 1982 -ൽ ഡയറക്ടറായും സ്ഥാനമേറ്റു.12000 -ൽ പരം ചിത്രങ്ങളുടെ ശേഖരമുണ്ടാക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞു.<ref>നിധി കാത്ത പി.കെ നായർ,മധു ഇറവങ്കര,മാതൃഭൂമി വാരാന്തപ്പതിപ്പ് 2016 മാർച്ച് 13</ref> ശിവേന്ദ്രസിങ് ദുൻഗാർപുർ സംവിധാനംചെയ്ത ''സെല്ലുലോയ്ഡ് മാൻ'' എന്ന സിനിമ പി.കെ.നായരെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്. == കൃതികൾ == == പുരസ്കാരങ്ങൾ == *ബ്രിട്ടീഷ് ഫിലിം ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ടും സൗത്ത് ഏഷ്യൻ സിനിമാ ഫൗണ്ടേഷനും ചേർന്ന് 'ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്മെന്റ് അവാർഡ് ഇൻ ദി ഫീൽഡ് ഓഫ് ഫിലിം പ്രിസർവേഷൻ' *സത്യജിത്ത്റേ സ്മാരക പുരസ്കാരം (1998).<ref>{{cite web |url=http://dearcinema.com/news/p-k-nair-to-recieve-satyajit-ray-memorial-award-today/1136#.UA0y0WEe5AU |title=P K Nair to Receive Satyajit Ray Memorial Award today |publisher=DearCinema.com |date=2008-10-16 |accessdate=2013-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111224140120/http://dearcinema.com/news/p-k-nair-to-recieve-satyajit-ray-memorial-award-today/1136#.UA0y0WEe5AU |archive-date=2011-12-24 |url-status=dead}}</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര പണ്ഡിതർ]] [[വർഗ്ഗം:1933-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2016-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 4-ന് മരിച്ചവർ]] pi13jd562vg5en00ne524ci7jk2knkh 0 264274 4673396 4671303 2026-10-04T14:00:02Z Sansanker 207767 /* ബാല്യം, ദത്തെടുക്കൽ */ 4673396 wikitext text/x-wiki {{Travancore}} {{prettyurl|Rama Varma (1724-1729)}} [[1724]] മുതൽ [[1729]] വരെ [[വേണാട്]] ഭരിച്ചിരുന്ന രാജാവാണ് '''രാമ വർമ്മ''' <ref>http://www.worldstatesmen.org/India_princes_K-W.html#Tiruvidamkodu/Tiruvankur</ref>. [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി|ആറ്റിങ്ങൽ റാണിയായിരുന്ന]] [[ഉമയമ്മ റാണി|അശ്വതി തിരുനാൾ ഉമയമ്മ റാണിയുടെ]] പുത്രനും വേണാട് രാജാവുമായിരുന്ന [[രവി വർമ്മ (1678-1718)|രവി വർമ്മയുടെ]] (1684-1718) ഭരണകാലത്ത് കോലത്തുനാട്ടിൽ നിന്നും ദത്തെടുത്ത രണ്ടു രാജകുമാരന്മാരിൽ ഇളയവനാണ് രാമ വർമ്മ. മൂത്ത രാജകുമാരനായ [[ഉണ്ണി കേരള വർമ്മ (1718-1724)|ഉണ്ണി കേരള വർമ്മയുടെ]] നിര്യാണത്തെ തുടർന്ന് രാമ വർമ്മ വേണാടിന്റെ രാജാവായി. ആധുനിക [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിന്റെ]] ശില്പിയായ [[അനിഴം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|അനിഴം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ]] അമ്മാവനായാണ് ഇദ്ദേഹം ചരിത്രത്തിൽ ഏറെ അറിയപ്പെടുന്നത്. രാമവർമ്മയുടെ മക്കൾ, തമ്പിരാമൻ രാമനും, തമ്പിരാമൻ ആദിച്ചനും മാർത്താണ്ഡ വർമ്മയുമായുള്ള കലഹത്തെ തുടർന്ന് വധിക്കപ്പെടുകയാണ് ഉണ്ടായത്. ==ബാല്യം, ദത്തെടുക്കൽ== [[കോലത്തുനാട്|കോലത്തുനാട്ടിലെ]] തട്ടാരി കോവിലകത്തു നിന്നും വേണാട് രാജാവ് [[രവി വർമ്മ (1678-1718)|രവി വർമ്മയുടെ]] കാലത്ത് ദത്തെടുത്ത രണ്ടു രാജകുമാരന്മാരിൽ ഒരാളാണ് രാമവർമ്മ. ഇവരെ കൂടാതെ രണ്ടു രാജകുമാരിമാരെയും ആസമയത്ത് ദത്തെടുത്തിരുന്നു. ഇവരിൽ മൂത്തറാണി പെട്ടെന്നു തന്നെ മരിക്കുകയും രണ്ടാമത്തെയാൾ ഉമയമ്മറാണിയ്ക്കുശേഷം [[ആറ്റിങ്ങൽ റാണി]] ആവുകയും തുടർന്ന് ഒരു പുത്രനു ജന്മം നൽകുകയും ചെയ്തു. ഈ പുത്രനാണ് [[അനിഴം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]].<ref name="archive.org-ക">{{cite book|title=A history of Travancore from the earliest times|year=1878|publisher=HIGGINBOTHAM AND CO. Madras|author=[[പി. ശങ്കുണ്ണി മേനോൻ|P. SHANGOONNY MENON]]|accessdate=2013 ഒക്ടോബർ 26|page=148|language=en|format=ചരിത്രം|chapter=CHAPTER III|month=നവംബർ|url=http://archive.org/stream/ahistorytravanc00menogoog#page/n148/mode/2up}}</ref> രാമ വർമ്മ വിവാഹം ചെയ്തത് [[മക്കത്തായം]] പിന്തുടർന്നിരുന്ന ഒരു [[വെള്ളാളർ|ശൈവവെള്ളാള]] യുവതിയെ ആയിരുന്നു.<ref>{{cite book |last=ശിവശങ്കരൻ നായർ |first=കെ. |title=വേണാടിന്റെ പരിണാമം |year=2005 |location=കോട്ടയം |publisher=കറന്റ് ബുക്സ് |page=154 |isbn=8124015139 }}</ref> ഇവരിൽ രാജാവിനു രണ്ടു പുത്രന്മാരും (തമ്പിരാമൻ രാമൻ, തമ്പിരാമൻ ആതിച്ചൻ) ഒരു പുത്രിയും (കൊച്ചുമണി തങ്ക) ജനിച്ചു. ==രാമ വർമ്മയ്ക്കു ശേഷം== [[1729]] [[ജനുവരി 27|ജനുവരി 27-നു]] രാമ വർമ്മ നാടുനീങ്ങി. മരുമക്കാത്തയമനുസരിച്ച് ഇളയ സഹോദരിയുടെ പുത്രൻ [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ]] രാജാവായി. രാമവർമ്മയുടെ മക്കൾ [[പത്മനാഭൻ തമ്പി|പത്മനാഭൻ തമ്പിയും]], [[രാമൻ തമ്പി|രാമൻ തമ്പിയും]] അനിന്തിരവനായ [[മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുമായി]] ബദ്ധ ശത്രുക്കളായിരുന്നു. മാർത്താണ്ഡവർമ്മ രാജാവായതോടെ അവർക്ക് ലഭിച്ചിരുന്ന പ്രത്യേക പദവികളും സ്വാധീനശക്തിയും ഇല്ലാതായി. ഇതു കാരണം മാർത്താണ്ഡവർമ്മ രാജാവായി തുടരുന്നതിനെ അവർ എതിർത്തു. [[1341]] മുതൽ രാജകുടുംബം മരുമക്കത്തായമായിരുന്നു സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്‌. എന്നാൽ തമ്പിമാർ ഈ ഏർപ്പാട്‌ പ്രകൃതി വിരുദ്ധമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്‌ മർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ അവകാശത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു. [[നാഗർകോവിൽ|നാഗർകോവിലിൽ]] തങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമാക്കി അവർ കലാപം ആരംഭിച്ചു. [[ശ്രീ പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം|ശ്രീ പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ]] ഊരാളന്മാരായ പോറ്റിമാരും അവരെ അകമഴിഞ്ഞു സഹായിച്ചു. [[എട്ടുവീട്ടിൽ പിള്ളമാർ|എട്ടുവീട്ടിൽ പിള്ളമാരോട്]] ചേർന്ന് രാജാവിനെ കൊലപ്പെടുത്താനുള്ള തമ്പിമാരുടെ രഹസ്യനിക്കങ്ങൾ വിദഗ്ദരായ ചാരന്മാരുടെ സഹായത്തോടെ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞു പലപ്പോഴും രക്ഷപെട്ടു. ഒരിക്കൽ [[പത്മനാഭൻ തമ്പി]] രാജഭടന്മാരോട് ഇടയുകയും മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്നതനുസരിച്ച് ഭടന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ഇതറിഞ്ഞ [[രാമൻ തമ്പി]] രാജാവിനെ വധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും എന്നാൽ മാർത്താണ്ഡവർമ്മയുടെ കയ്യാൽ മരണമടയുകയും ചെയ്തു. സഹോദരന്മരുടെ മരണമറിഞ്ഞ് [[ഉമ്മിണി തങ്ക]] ആത്മഹത്യ ചെയ്തുവെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. == അവലംബം == <references/> [[Category:തിരുവിതാംകൂറിന്റെ രാജാക്കന്മാർ]] nky2lbtu101d9gq465iebtu3zq7d7w3 0 272952 4673418 3628384 2026-10-04T15:51:43Z Shino jacob koottanad 88618 Call added 4673418 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Crested_hawk-eagle}}{{Taxobox | name = കിന്നരിപ്പരുന്ത് | image = Changeable_Hawk_Eagle_Bandipur.jpg | image_caption = Crested Hawk-Eagle<br/>[[Bandipur National Park]], [[India]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22732090 |title=''Nisaetus cirrhatus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2013 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Accipitriformes]] | familia = [[Accipitridae]] | genus = ''[[Nisaetus]]'' | species = '''''N. cirrhatus''''' | binomial = ''Nisaetus cirrhatus'' | binomial_authority = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788) | synonyms = ''Spizaetus cirrhatus'' }} [[File:Crested Hawk-Eagle in flight.jpg|thumb|Crested Hawk-Eagle from koottanad Palakkad Kerala]] [[File:Changeable hawk-eagle (Nisaetus cirrhatus) Call.wav|thumb|changeable hawk-eagle (Nisaetus cirrhatus) Call പാലക്കാട് ജില്ലയിൽ കൂറ്റനാട് നിന്നും റെക്കോർഡ് ചെയ്തത് ]] [[ആക്സിപിട്രിഡൈ]] കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു [[ഇരപിടിയൻ പക്ഷി]]യാണ് '''കിന്നരിപ്പരുന്ത്'''.<ref name=BoK>{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}</ref> <ref name=eBird>{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoK_Book>{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|pages=496-498|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoSI>{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref> കിന്നരിപ്പരുന്തിന് ഇംഗ്ലീഷിൽ '''Changeable Hawk-Eagle''' എന്നും '''Crested Hawk-Eagle''' എന്നും പേരുകളുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയ നാമം ''Nisaetus cirrhatus'' എന്നാണ്. ഇതൊരു ഇര പിടിയൻ പക്ഷിയാണ്. [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം| ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ]] [[ഇന്ത്യ]]യിലും ശ്രീലങ്കയിലും കാണുന്നു. [[ഹിമാലയം| ഹിമാലയത്തിന്റെ]] തെക്കുകിഴക്കെ അതിരുതൊട്ട് തെക്കു കിഴക്കെ [[ഏഷ്യ]]യിലും [[ഇന്തോനേഷ്യ]]വരേയും [[ഫിലിപ്പീൻസ്| ഫിലിപ്പീൻസിലും ]] കാണുന്നു. മരത്തിൽ കമ്പുകൾ കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ കൂട്ടിൽ ഒരു മുട്ടയിടുന്നു. ==വിവരണം== 60-72 സെ.മീ നീളമുണ്ട്.ചിറകിന് 127- 138 സെ.മീ നീളമുണ്ട്. തൂക്കം 1.2 കി.ഗ്രാം മുതൽ 1,9 കി.ഗ്രാം വരെയാണ്. <ref>{{Cite web |url=http://www.eagledirectory.org/species/crested_hawk_eagle.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-02-05 |archive-date=2014-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218070435/http://www.eagledirectory.org/species/crested_hawk_eagle.html |url-status=dead }}</ref> മുകളിൽ തവിട്ടു നിറം. പറക്കൽ ചിറകുകളുടെ അടിവശവും വാലും വെള്ളയും വരകളോട് കൂടിയതുമാണ്. കഴുത്തിൽ കറുത്ത വരകളുണ്ട്. നെഞ്ചിൽ തവിട്ടു വരകളുണ്ട്. പൂവൻ പിടയേക്കാൾ 15% ചെറുതാണ്. <ref name=RaptorsWorld>Ferguson-Lees & Christie (2001).</ref> {{listen|filename=Changeable hawk eagle from Parambikulam 1.ogg|title=Call|description= കിന്നരി പരുന്തിന്റെ ശബ്ദം, [[പറമ്പിക്കുളം|പറമ്പിക്കുളത്ത്]] ശബ്ദലേഖനം ചെയ്തത് |format=[[Ogg]]}} [[File:Changeable Hawk Eagle 3.jpg|right|thumb|[[ഉദാവലവെ ദേശീയ ഉദ്യാനം]], [[ശ്രീലങ്ക]]]] [[File:Nisaetus cirrhatus eating Gallus sonneratii (Bandipur).jpg|right|thumb| [[ബന്ദിപ്പൂർ ദേശീയോദ്യാനത്തിൽ]]]] ==ഇര== ഇവ [[സസ്തനി]]കളേയും [[ഉരഗങ്ങൾ|ഉരഗങ്ങളേയും]] [[പക്ഷി]]കളേയും ഇരയാക്കും. കാടിന്നടുത്തുള്ള തുറസ്സായ സ്ഥലത്തുള്ള ഉയർന്ന മരക്കൊമ്പിൽ ഇരയെ കാത്തിരിക്കും. കാട്ടിൽ നിന്നും പുറത്തു വരുന്ന ഇരയെ നഖം കൊണ്ട് പിടിച്ച് ഉയരും. ==പ്രജനനം== ഡിസംബർ മുതല് ഏപ്രിൽ വരെയാണ് മുട്ടയിടുന്ന കാലം. ഉയർന്ന കാട്ടുമരത്തിൽ കമ്പുകൾകൊണ്ട് ഉയർത്തിയുണ്ടാക്കിയ കൂട്ടിൽ പച്ചില വിരിച്ചിരിയ്ക്കും. ചാരനിറം കലർന്ന വെള്ള നിറത്തിലുള്ള ഒരു മുട്ടയിടും. അടയാളങ്ങളില്ലാത്തതാണ് മുട്ട. ചിലപ്പോൾ പരന്ന ഭാഗത്ത് ചുവപ്പു രാശിയുള്ള അടയാളം ഉണ്ടാവാറുണ്ട്. == അവലംബം == * [[Salim Ali (ornithologist)|Ali, Salim]] & [[J. C. Daniel (naturalist)|Daniel, J.C.]] (1983): ''The book of Indian Birds'' (Twelfth Centenary edition). [[Bombay Natural History Society]]/[[Oxford University Press]], New Delhi * Gamauf, Anita; Gjershaug, Jan-Ove; Røv, Nils; Kvaløy, Kirsti & Haring, Elisabeth (2005): Species or subspecies? The dilemma of taxonomic ranking of some South-East Asian hawk-eagles (genus ''Spizaetus''). ''Bird Conservation International'' '''15'''(1): 99–117. <small>{{doi|10.1017/S0959270905000080}}</small> (HTML abstract) * Grimmett, Richard; Inskipp, Carol, Inskipp, Tim & Byers, Clive (1999): ''Birds of India, Pakistan, Nepal, Bangladesh, Bhutan, Sri Lanka, and the Maldives''. Princeton University Press, Princeton, N.J.. <small>ISBN 0-691-04910-6</small> {{reflist}} {{commons category|Nisaetus cirrhatus}} 8g3xyx278y005jew9t49r72enbe3ae0 0 274052 4673548 3920160 2026-10-05T09:34:33Z Arshad.ka5 59730 new image updated 4673548 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Pied_bush_chat_from_munnar_2.jpg | image_caption = Pied Bush Chat male from Munnar, [[Kerala]], [[India]] | name = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22710209 |title=''Saxicola caprata'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Muscicapidae]] | genus = '' [[Saxicola]] '' | species = '''''S. caprata''''' | binomial = ''Saxicola caprata'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766 | synonyms = ''Pratincola caprata'' }} [[File:Pied bush chat (Saxicola caprata) sound.wav|thumb|Pied bush chat (Saxicola caprata) sound, recorded by shino Jacob Koottanad]] കുറ്റിക്കാടുകളിലും പുൽമേടുകളിലും കാണുന്ന ഒരിനം പക്ഷിയാണ് '''ചുറ്റീന്തൽക്കിളി'''<ref name=BoK>{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}</ref> <ref name=eBird>{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoK_Book>{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|page=513|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoSI>{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal (Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref> (ഇംഗ്ലീഷ്: Pied Bush Chat, ശാസ്ത്രീയനാമം: ''Saxicola caprata''). ഇവക്ക് 16 ഉപ വർഗ്ഗങ്ങളെ ഇതുവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. നിലത്തു കാണുന്ന പ്രാണികളാണ് ഇവയുടെ ഭക്ഷണം. ==വിവരണം== കറുത്ത ഈ പക്ഷിയുടെ തോളിലും ഗുദത്തിലും വെള്ളനിറമുണ്ട്. കണ്ണിന് തവിട്ടു നിറം, കൊക്കിനും കാലിനും കറുപ്പു നിറം. ==വിതരണം== തെക്കേ [[ഏഷ്യ]]യിൽ [[ഗ്രേറ്റര് മിഡിൽ ഈസ്റ്റ്]] മുതല് [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം]] കൂടി കിഴക്കോട്ട് [[ഇന്തോനേഷ്യ]] വരെ ഇവ തദ്ദേശീയമായി പ്രജനനം നടത്തുന്നു. ചില ഉപ വർഗ്ഗങ്ങൾ ഭാഗികമായി [[ദേശാടനം]] നടത്തുന്നവയാണ്. <ref>{{cite journal|year=2002|title=First ringing record of Pied Stonechat ''Saxicola caprata'' in the Western Palearctic, at Eilat, Israel|journal=Sandgrouse|volume=24|pages=63–65|url=http://www.birdsofeilat.com/pdfiles/2002%201st%20Pied%20Stonechat.pdf|format=PDF|author=Yosef, Reuven & Martin Rydberg-Hedaen|access-date=2014-02-24|archive-date=2008-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121033241/http://www.birdsofeilat.com/pdfiles/2002%201st%20Pied%20Stonechat.pdf|url-status=dead}}</ref> [[ഇന്ത്യ]]യിലുള്ള ഉപ വിഭാഗം ചിലപ്പോൾ യാത്രകൾ നടത്തുന്നുണ്ട്..<ref name=hbk>{{cite book|author=Ali S & S D Ripley|pages=33–36|year=1998|edition=2|volume=9| title=Handbook of the birds of India and Pakistan|publisher=Oxford University Press}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ പശ്ചിമ തീരത്ത് [[കാർ‌വാർ| കാർ‌വാറിൽ ]] ഒക്ടോബർ മുതൽ മെയ് വരെ കാണുന്ന ഇവയെ മഴക്കാലത്ത് കാണാറില്ല. <ref>{{cite journal|author=Davidson J.|year=1897|title= Birds of North Kanara|journal=J. Bombay Nat. Hist.Soc.|volume=11|issue=4|pages=652–679}}</ref> [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തിലെ]] [[ബറോഡ ജില്ല]]യിൽ സാധാരണ ഉണ്ടാകുമെങ്കിലും ഏപ്രിൽ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെയുള്ള കാലങ്ങൾ കാണാറില്ലെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു..<ref>{{cite journal|author=Littledale, H. |year=1886|title=The birds of South Gujerat|journal= J Bombay Nat Hist Soc.|volume=1|issue=4|pages=194–200}}</ref><ref name=ticehurst>{{cite journal|author=Ticehurst, Claud B.|year=1927|title=The birds of British Baluchistan. Part 1|journal= J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=31|issue=4|pages=687–711}}</ref> {{-|left}} ==പ്രജനനം== കൽചുമരുകളിലെ പൊത്തുകളിലൊ മറ്റൊ പുല്ലുകൊണ്ടൊ രോമങ്ങൾ കൊണ്ടൊ ആണ് കൂടു കെട്ടുന്നത്. 2-5 മുട്ടകളിടും. 0.67x 0.55 ഇഞ്ചാണ് മുട്ടയുടെ വലിപ്പം. 12-13 ദിവസംകൊണ്ട് മുട്ടവിരിയും. <ref name=hbk/> <gallery> File:Pied bushchat - female.jpg|Pied Bush Chat - female File:Pied Bush Chat by Dharani Prakash.jpg|കോയമ്പത്തൂരിൽ File:SaxicolaCaprataCall.ogg|കൂജനം File:Pied Bush Chat (Saxicola caprata).jpg|പിട, [[നീലഗിരി]]യിൽ Image:Pied Bushchat (Male) I IMG 8856.jpg|ഫരീദാബാദിൽ </gallery> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Saxicola caprata}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=6643 HBW multimedia]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://my.ort.org.il/holon/birds/bd15.html Description of ''rossorum''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714165842/http://my.ort.org.il/holon/birds/bd15.html |date=2008-07-14 }} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പാറ്റപിടിയൻ കിളികൾ]] 8hjjar4ykhjjditc9nlxyd02m5i974i 0 276888 4673427 4094397 2026-10-04T16:21:05Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673427 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Deepika Kumari}} {{Infobox athlete | name = ദീപിക കുമാരി | image = Purnima mahato with deepika kumari at world cup final,istanbul.jpg | imagesize = <!--Only for images narrower than 220 pixels.--> | caption = [[പൂർണിമ മഹതോ|പൂർണിമ മഹതോയോടൊപ്പം]] ദീപിക (ഇടത്) | birth_name = | fullname = | nickname = | nationality = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] | residence = [[റാഞ്ചി]], [[ജാർഖണ്ഡ്]], [[ഇന്ത്യ]] | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1994|06|13}} | birth_place = [[റാഞ്ചി]], [[ജാർഖണ്ഡ്]], [[ഇന്ത്യ]] | death_date = | death_place = | height = {{convert|1.61|m|ftin|abbr=on}} (2010) | weight = {{convert|56|kg|lb|abbr=on}} (2010) | website = | country = [[ഇന്ത്യ]] | sport = [[അമ്പെയ്ത്ത്]] | event = | collegeteam = | club = ടാറ്റ ആർച്ചറി അക്കാദമി | team = ഇന്ത്യൻ വനിത അമ്പെയ്ത്ത് ടീം | turnedpro = 2006 | coach = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = 1<ref>{{cite news |title= India's Deepika Kumari becomes World No. 1 archer |url= http://sports.ndtv.com/othersports/othersports/192199-indias-deepika-kumari-becomes-world-no-1-archer |publisher= ''NDTV'' |date= 21 June 2012 |accessdate= 20 July 2013 |archive-date= 2013-07-20 |archive-url= https://archive.today/20130720182222/http://sports.ndtv.com/othersports/othersports/192199-indias-deepika-kumari-becomes-world-no-1-archer |url-status= dead }}</ref> | pb = | medaltemplates = {{MedalSport|Women's [[Target archery|archery]]}} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition|[[FITA Archery World Cup|World Cup]]}} {{MedalSilver| [[2011 FITA Archery World Cup|2011 Istanbul]] |Individual}} {{MedalSilver| [[2012 FITA Archery World Cup|2012 Tokyo]] |Individual}} {{MedalSilver| [[2013 FITA Archery World Cup|2013 Shanghai]] |Individual}} {{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}} {{MedalGold| [[2010 Commonwealth Games|2010 Delhi]] | [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Women's recurve individual|Recurve individual]]}} {{MedalGold| [[2010 Commonwealth Games|2010 Delhi]] | [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Women's recurve team|Recurve team]]}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalBronze| [[2010 Asian Games|2010 Guangzhou]] | Recurve team}} }} [[അമ്പെയ്ത്ത്|അമ്പെയ്ത്തിലെ]] ലോക റാങ്കിങ്ങിൽ നിലവിൽ രണ്ടാം റാങ്കിലും മുമ്പ് ഒന്നാം റാങ്കിലായിരുന്നതുമായ താരമാണ് '''ദീപിക കുമാരി''' (ജനനം: 1994 ജൂൺ 13).<ref>{{cite news | url=http://sports.ndtv.com/othersports/othersports/item/192199-indias-deepika-kumari-becomes-world-no-1-archer | title=India's Deepika Kumari becomes World No. 1 archer | date=21 June 2012 | access-date=2014-03-30 | archive-date=2012-08-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120819003408/http://sports.ndtv.com/othersports/othersports/item/192199-indias-deepika-kumari-becomes-world-no-1-archer | url-status=dead }}</ref> ==ജനനം== 1994 ജൂൺ 13ന് റാഞ്ചിയിൽ ജനിച്ചു. ==കായികജീവിതം== അർജുൻ ആർച്ചറി അക്കാദമിയിൽ ചേർന്നതാണ് വഴിത്തിരിവുണ്ടാക്കിയത്. ജാംഷദ്പൂരിലെ ടാറ്റ ആർച്ചറി അക്കാദമിയിലും ചേർന്നിട്ടുണ്ട്. [[ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് 2010|2010-ലെ ഏഷ്യൻ ഗെയിംസിൽ]] വെങ്കല മെഡൽ നഷ്ടമായി. ജാർഖണ്ഡ് ദിനത്തിൽ ഇന്ത്യൻ ക്യാപ്റ്റൻ മഹേന്ദ്ര സിങ് ധോണിയോടൊപ്പം തന്റെ മെഡലുകൾ ദീപിക കാഴ്ച്ചവയ്ച്ചു.<ref>[http://www.sify.com/news/dhoni-deepika-kumari-feature-in-jharkhand-day-ad-news-national-klpsumfibef.html "Dhoni, Deepika Kumari feature in Jharkhand day ad"]</ref> 2012ലെ ലണ്ടൻ ഒളിമ്പിക്സിലും ദീപിക മത്സരിച്ചിരുന്നു. ഫിറ്റ വേൾഡ് കപ്പിന്റെ ഫൈനൽ റൗണ്ടിലും ദീപിക വെള്ളി മെഡൽ നേടിയിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=Deepika Kumari settles for silver in Archery World Cup Final |url=http://www.dnaindia.com/sport/1892501/report-deepika-kumari-settles-for-silver-in-archery-world-cup-final |publisher=dna |date=22 September 2013}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *[[അർജുന അവാർഡ്]] *സഹാറ കായിക പുരസ്കാരം ==മെഡലുകൾ, കിരീടങ്ങൾ== *11-ആമത് ലോക യൂത്ത് ആർച്ചറി ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ 2 മെഡലുകൾ *[[കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ് 2010|2010ലെ കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസിൽ]] 2 സ്വർണം *വേൾഡ് കപ്പ്<ref>{{cite news|title=Deepika Kumari wins first World Cup title|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3387963.ece|accessdate=6 May 2012|newspaper=The Hindu|date=6 May 2012|location=Chennai, India|archive-date=2016-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203031549/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3387963.ece|url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== {{commons}} * [http://old.archery.org/results/archer_update.asp?id=8734&action=&onyuz= Deepika Kumari at World Archery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926090925/http://old.archery.org/results/archer_update.asp?id=8734&action=&onyuz= |date=2013-09-26 }} * [http://www.deepikakumari.com Official Website of Deepika Kumari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218155556/http://www.deepikakumari.com/ |date=2019-02-18 }} [[വർഗ്ഗം:1994-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂണിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കായികതാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമ്പെയ്ത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസിൽ മെഡൽ നേടിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 13-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അർജ്ജുന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] 4v6nh41goja4fqvr29bhxgkd43ye3xt 0 279944 4673493 4671307 2026-10-04T23:48:21Z Martinkottayam 84843 4673493 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty||name=ടിപ്പു സുൽത്താൻ|title=ബാദ്ഷ<br />നാസിബ് അദ്ദൗല<br />മിർ ഫത്തഹ് അലി ബഹദൂർ സാഹിബ്|image=TipuSultan1790.jpg|caption=മൈസൂരിലെ ഒരു അജ്ഞാത ഇന്ത്യൻ ചിത്രകാരൻ വരച്ച ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ ഛായാചിത്രം, c. 1790–1800|reign=10 ഡിസംബർ 1782 – 4 മെയ് 1799|coronation=29 ഡിസംബർ 1782|predecessor=[[ഹൈദർ അലി]]|succession=[[Kingdom of Mysore|മൈസൂർ സുൽത്താൻ]]|successor=[[Krishnaraja Wodeyar III| കൃഷ്ണരാജ III]] <br/> <small> (as [[Maharaja of Mysore|Maharaja]] of [[Kingdom of Mysore|മൈസൂർ]]) </small>|heir=ഷെഹ്സാദ് സയ്യിദ് വൽ ഷെരീഫ് മൊഹിയുദ്ദീൻ സാഹബ്|spouse=ഖദീജ സമാൻ ബീഗവും മറ്റ് 2 അല്ലെങ്കിൽ 3 പേർ|issue=[[ഷെസാദ ഹൈദർ അലി]], [[ഗുലാം മുഹമ്മദ് സുൽത്താൻ സാഹിബ്]] കൂടാതെ മറ്റു പലരും|royal house=[[മൈസൂർ]]|royal anthem=|full name=ബാദ്ഷാ നാസിബ്-ഉദ്-ദൗള സുൽത്താൻ മിർ ഫത്തേ അലി ബഹാദൂർ സാഹെബ് ടിപ്പു|father=[[ഹൈദർ അലി]]|mother=Fatima Fakhr-un-Nisa|signature=Seal of Tipu Sultan.png|signature_type=[[Seal (emblem)|സീൽ]]|religion=[[സുന്നി ഇസ്ലാം]]<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ncfIAAAAQBAJ&q=sunni+ottoman+tipu+sultan&pg=PA194|title = The Persian Gulf in History|isbn = 9780230618459|last1 = Potter|first1 = L.|date = 5 January 2009}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uX4fEAAAQBAJ&q=sunni+ottoman+tipu+sultan&pg=PA8|title=Noncooperation in India: Nonviolent Strategy and Protest, 1920-22|isbn=978-0-19-758056-1|last1=Hardiman|first1=David|date=March 2021}}</ref>|birth_name=സുൽത്താൻ ഫത്തേ അലി സാഹബ് ടിപ്പു|birth_date={{birth date|df=yes|1751|12|1}}<ref name=N18_20210719/>{{sfn|Hasan|2005|p=6}}|birth_place=[[ദേവനഹള്ളി]], നിലവിലെ [[Bangalore Rural district|ബംഗളൂരു]], [[കർണ്ണാടക]]|death_date={{death date and age|df=yes|1799|5|4|1751|12|01}}{{sfn|Hasan|2005|p=6}}|death_place=[[ശ്രീരംഗപട്ടണം]], ഇന്നത്തെ [[മാണ്ഡ്യ]], കർണാടക|burial_place=ശ്രീരംഗപട്ടണം, ഇന്നത്തെ [[മാണ്ഡ്യ]], കർണാടക<br />{{coord|12|24|36|N|76|42|50|E|display=inline,title}}|Hijri Date Of Birth=20th day of Muhaaram 1163 AH}} പതിനെട്ടാം ശതകത്തിൽ [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ]] രാജ്യം ഭരിച്ചിരുന്ന '''ടിപ്പു സാഹബ്, ടിപ്പു സുൽത്താൻ, മൈസൂർ കടുവ<ref name="KBBank">{{cite journal |last1=Brittlebank |first1=Kate |title=Sakti and Barakat: The Power of Tipu's Tiger |journal=Modern Asian Studies |volume=29 |issue=2 |pages=257-269 |url=https://www.jstor.org/stable/312813 |accessdate=17 ജൂലൈ 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://frontline.thehindu.com/dispatches/ah-vishwanath-bjp-leader-in-karnataka-breaks-ranks-with-the-party-to-heap-praise-on-tipu-sultan/article32472254.ece|title=A.H. Vishwanath, BJP leader in Karnataka, breaks ranks with the party to heap praise on Tipu Sultan|access-date=2021-07-28|last=|first=|language=en}}</ref>''' എന്നീ പേരുകളിലറിയപ്പെട്ട ഒരു ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു '''ഫത്തഹ് അലിഖാൻ ടിപ്പു''' (ജനനം: [[1750]] [[നവംബർ 20]]- മരണം:[[1799]] [[മേയ് 4]])<ref name="hasanmohibbul">{{cite book |last= ഹസൻ മൊഹിബുൾ |title= History of Tipu Sultan |publisher= Aakar Books |isbn = 9788187879572 |language= ഇംഗ്ലീഷ്}}</ref> [[മൈസൂരു|മൈസൂർ]] രാജാവായിരുന്ന [[ഹൈദരലി|ഹൈദരലിയുടെയും]] അദ്ദേഹത്തിൻറെ പത്നി ഫക്രുന്നീസയുടേയും സീമന്ത പുത്രനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. [[ഹൈദരലി|ഹൈദരലിയുടെ]] മരണശേഷം ([[1782]]) മുതൽ മരണം ([[1799]]) വരെ [[മൈസൂർ രാജ്യം]] ഭരിച്ച ടിപ്പു സുൽത്താൻ തന്റെ അധീനതയിലുള്ള രാജ്യത്ത് ഒട്ടനവധി ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾക്ക് തുടക്കം കുറിച്ച വ്യക്തിയാണ്. പുതിയ നാണയസംവിധാനം<ref name="IHC5-482">{{cite book |title=Transaction Of The Indian History Congress Fifth Session |date=1941 |page=482 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.81528/page/n509 |accessdate=3 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>, മീലാദി കലണ്ടർ, അതുപോലെതന്നെ പുതിയ ഭൂനികുതി വ്യവസ്ഥ എന്നിവ അദ്ദേഹം രാജ്യത്ത് നടപ്പിലാക്കി. [[Mysore silk|മൈസൂർ പട്ടുതുണി]] വ്യവസായത്തിനും അദ്ദേഹം തുടക്കം കുറിച്ചു<ref name="silk1">{{cite book|title=ഗ്ലോബൽ സിൽക്ക് ഇൻഡസ്ട്രി - എ കംപ്ലീറ്റ് സോർസ് ബുക്|url=http://books.google.com.pk/books?id=A8U1lmEGEdgC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|last=രജത്.കെ.|first=ദത്ത|coauthors=മഹേഷ് നാനാവതി|publisher=എ.പി.എച്ച് പബ്ലിഷിംഗ്|page=17|year=2007|isbn=978-8131300879}}</ref><ref name="Hunter512">{{cite book |last1=W.W. Hunter |title=The Indian empire : its peoples, history, and product |location=Agriculture and Products |page=512 |url=https://archive.org/details/indianempireitsp00huntrich/page/512 |accessdate=14 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. [[ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധങ്ങൾ|ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധങ്ങളിലുൾപ്പെടെ]] ബ്രിട്ടീഷ് സേനയ്ക്കും അവരുടെ സഖ്യകക്ഷികൾക്കുമെതിരേ [[ശ്രീരംഗപട്ടണം ഉപരോധം (1799)|ശ്രീരംഗപട്ടണ ഉപരോധം]], [[പൊള്ളിലർ യുദ്ധം]] തുടങ്ങിയവയിൽ [[റോക്കറ്റ്|റോക്കറ്റുകൾ]]<ref name="Kovind">{{cite web|url=https://presidentofindia.nic.in/speeches-detail.htm?355|title=ADDRESS BY THE PRESIDENT OF INDIA, SHRI RAM NATH KOVIND AT THE JOINT SESSION OF KARNATAKA LEGISLATIVE ASSEMBLY AND LEGISLATIVE COUNCIL ON 60TH ANNIVERSARY OF VIDHAN SOUDHA|accessdate=3 സെപ്റ്റംബർ 2019|last1=രാംനാഥ് കോവിന്ദ്|date=25 ഒക്ടോബർ 2017|quote=Tipu Sultan died a heroic death fighting the British. He was also a pioneer in the development and use of Mysore rockets in warfare. This technology was later adopted by the Europeans.}}</ref> പോലെയുള്ള പല നൂതന യുദ്ധോപകരണങ്ങളും ടിപ്പു സുൽത്താൻ പ്രയോഗിക്കുകയുണ്ടായി. [[ഫ്രഞ്ച് ഭാഷ|ഫ്രഞ്ച്]] സർവ്വസൈന്യാധിപനായിരുന്ന [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്]] ടിപ്പു സുൽത്താനുമായി സഖ്യം സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് അതിയായി ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. ടിപ്പു സുൽത്താനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവായിരുന്ന [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദരാലിയും]] ഫ്രഞ്ചുകാരുടെ കീഴിൽ പരിശീലനം നേടിയ തങ്ങളുടെ [[സൈന്യം|സൈന്യത്തെ]]<ref>Kaushik Roy, ''War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740–1849'', (Routledge, 2011), 77.</ref> ഫ്രഞ്ച് സഖ്യവുമായിച്ചേർന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിലും, [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാത്തക്കാർ]], സിറ, [[മലബാർ]], കൊഡാഗു, ബെഡ്‌നോർ, [[കർണാടക]], [[തിരുവിതാംകൂർ]] തുടങ്ങി ചുറ്റുപാടുമുള്ള മറ്റ് നാട്ടു രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂറിന്റെ]] നിരവധി പോരാട്ടങ്ങളിലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് ടിപ്പുവിന്റെ പിതാവ് [[ഹൈദർ അലി]] [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ]] പിടിച്ചെടുത്ത് അധികാരത്തിലെത്തി. 1782-ൽ തന്റെ പിതാവിന്റെ മരണശേഷം [[കൃഷ്ണ നദി|കൃഷ്ണാനദിയും]], [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടവും]], [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലും]] അതിർത്തിയായുള്ള ഒരു വലിയ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധിപനായി ടിപ്പു സുൽത്താൻ മാറി. [[കന്നഡ|കന്നട]], [[ഹിന്ദുസ്താനി ഭാഷ|ഹിന്ദുസ്ഥാനി]], [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]], [[അറബി ഭാഷ|അറബിക്]], [[ഫ്രഞ്ച് ഭാഷ|ഫ്രഞ്ച്]] എന്നിങ്ങനെ വ്യത്യസ്തങ്ങളായ [[ഭാഷ|ഭാഷകളിൽ]] അതിയായ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഒരു ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു ടിപ്പു സുൽത്താൻ<ref name="AnwarH">{{cite book |last1=Anwar Haroon |title=Kingdom of Hyder Ali and Tipu Sultan |page=95 |url=https://books.google.com.sa/books?id=7y-KAwAAQBAJ&pg=PA95#v=onepage&q&f=false |accessdate=8 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref><ref name="Wenger04">{{cite book |last1=Wenger |first1=Estefania |title=Tipu Sultan: A Biography |isbn=9789386367440 |page=4 |url=https://books.google.com.sa/books?id=rQQ1DgAAQBAJ |accessdate=7 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=മാഥൂർ |title=The Sultan of Mysore – Tipu Sultan |url=https://www.karnataka.com/personalities/tipu-sultan/ |publisher=കർണാടക.കോം |accessdate=7 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref>. [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ]] ഫ്രഞ്ച് സൈന്യവുമായി ചേർന്ന് [[യുദ്ധം]] നയിച്ച<ref>{{cite web |last1=Macquarie |first1=University |title=French Rocks |url=https://www.mq.edu.au/macquarie-archive/seringapatam/images/frenchrocks/ |accessdate=15 ജൂലൈ 2019}}</ref> അദ്ദേഹം [[രണ്ടാം മൈസൂർ യുദ്ധം|രണ്ടാം മൈസൂർ യുദ്ധ]]ത്തിലുൾപ്പടെ പ്രധാനപ്പെട്ട നിരവധി നിർണ്ണായക വിജയങ്ങൾ നേടുകയും 1784 ലെ മംഗലാപുരം ഉടമ്പടിയിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി ചർച്ച നടത്തുകയും ചെയ്തു. അയൽരാജ്യങ്ങളെ ആക്രമിച്ചു കീഴ്പ്പെടുത്തിയും, ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരേ സന്ധിയില്ലാ സമരം ചെയ്തും ടിപ്പു സുൽത്താൻ തന്റെ സാമ്രാജ്യം പടിപടിയായി വികസിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. തടവിലാക്കപ്പെട്ടവരോടുള്ള ടിപ്പുവിന്റെ ശിക്ഷാരീതികൾ വളരെയധികം വ്യത്യസ്തത നിറഞ്ഞതായിരുന്നുവെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ബ്രിട്ടീഷുകാരോടെതിരിടാൻ അയൽരാജ്യങ്ങളുമായി ടിപ്പു സഖ്യത്തിനു ശ്രമിച്ചു. [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ]] ഒരു പ്രധാന ശത്രുവായിരുന്നു ടിപ്പു സുൽത്താൻ. തന്റെ ശത്രുപക്ഷത്തായിരുന്ന പഴശ്ശിരാജക്കെതിരെ ബ്രിട്ടീഷുകാർ സൈനികനീക്കം നടത്തിയപ്പോൾ പടക്കോപ്പുകളും സൈന്യവും നൽകി ടിപ്പു [[പഴശ്ശിരാജ|പഴശ്ശിരാജയെ]] സഹായിക്കുകയുണ്ടായി<ref name="WFrancis103"/>. [[ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധങ്ങൾ|രണ്ടാം മൈസൂർ യുദ്ധത്തിനു]] ശേഷം ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി ഉണ്ടാക്കിയ പല കരാറുകളും ടിപ്പു ലംഘിച്ചു. നാലാം മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടേയും, [[ഹൈദരാബാദ്]] [[നിസാം|നൈസാമിന്റേയും]] സംയുക്ത ആക്രമണത്തിനിടയിൽ ടിപ്പു കൊല ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ]] ഒരു രാജാവ് പോരാടി<ref name="Hunter396">{{cite book |last1=W.W. Hunter |title=The Indian empire : its peoples, history, and product |location=History of British Rule |page=396 |url=https://archive.org/details/indianempireitsp00huntrich/page/396 |accessdate=14 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref> മരണം വരിച്ചത് <ref>{{cite news |last1=ദ ഫൈനാൻഷ്യൽ എക്സ്പ്രെസ്സ് |title=Tipu Sultan died a heroic death fighting the British: President Ram Nath Kovind |url=https://www.financialexpress.com/india-news/tipu-sultan-died-a-heroic-death-fighting-the-british-president-ram-nath-kovind/906220/ |accessdate=8 ജൂലൈ 2019 |date=25 ഒക്ടോബർ 2017}}</ref> വളരെയധികം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട ചരിത്രസംഭവമായി മാറി. ടിപ്പുവിന്റെ മതനയം ഇന്നും [[ചരിത്രകാരൻ|ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ]] അഭിപ്രായഭിന്നതയുള്ള വിഷയമാണ്. [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ സാമ്രാജ്യത്തിൽ]] ടിപ്പുവിന്റേത് വളരെ സഹിഷ്ണുതാപരമായ സമീപനമായിരുന്നെന്ന് ഏതാണ്ട് എല്ലാ [[ചരിത്രകാരൻ|ചരിത്രകാരന്മാരും]] അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ട്<ref name=kmp439>{{cite book |last1=കെ.എം. പണിക്കർ |title=Kerala Swathandra Samaram |page=439 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.277878/page/n446 |accessdate=3 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref><ref name="EDIX">{{cite book |title=Encyclopaedia Dictionary Islam Muslim World-10 |publisher=ബ്രിൽ |page=532 |url=https://archive.org/stream/EncyclopaediaDictionaryIslamMuslimWorldEtcGibbKramerScholars.13/10.EncycIslam.NewEdPrepNumLeadOrient.EdEdComCon.BearBianBosDonHein.etc.UndPatIUA.v10.T-U.Leid.EJBrill.2000.#page/n562/mode/1up/ |accessdate=8 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] തന്നെ കൊച്ചി രാജാവുമായി നല്ല ബന്ധം സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ടിപ്പു പക്ഷേ, ശത്രുപക്ഷത്തുള്ള<ref name="SocialScientist"/> [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളെയും]] [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്ത്യാനികളെയും]] [[മുസ്‌ലിം|മുസ്‌ലിംകളെയും]]<ref name="pande"/> അടിച്ചമർത്തിയതിന്റെ പേരിൽ വിമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്<ref name="alexander">{{cite book|title=India: History, Religion, Vision and Contribution to the World, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=y7GKwhuea9kC&pg=PA404&dq=tipu|first=Alexander|last=Varghese|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=9788126909032}}</ref><ref>{{Cite journal |last=1 Dr. Gurusiddaiah C, 2 Dr. BP Mahesh Chandra Guru, 3 Abhilash MS, 4 Dr. Sreekantaiah |date=January 2018 |title=Religious philosophy of Tipu Sultan |url=http://www.educationjournal.in/download/264/3-1-11-268.pdf |website=www.educationjournal.in |publisher=International Journal of Multidisciplinary Education and Research |volume=3 |pages=11–16 |issn=2455-4588 |access-date=2019-07-17 |archive-date=2019-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101145314/http://www.educationjournal.in/download/264/3-1-11-268.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oNekDAAAQBAJ|page=188|first=Sanjeev|last=Sanyal|title=The Ocean of Churn: How the Indian Ocean Shaped Human History|year=2016|isbn=9789386057617}}</ref>. [[ഹൈദറും ടിപ്പുവും കുടകരെ ശ്രീരംഗപട്ടണത്ത് തടവിലാക്കിയത് |കൂർഗ്ഗിലെ കൊടവാസ്]], [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ നായന്മാരെ ശ്രീരംഗപട്ടണത്ത് ബന്ധനത്തിലാക്കിയത്|മലബാറിലെ നായർ]] തുടങ്ങിയ ഹിന്ദു വിഭാഗങ്ങളുടെയും [[മംഗലാപുരം കത്തോലിക്കരുടെ ശ്രീരംഗപട്ടണത്തെ തടവുവാസം|മംഗലാപുരം കത്തോലിക്ക ക്രിസ്ത്യാനികളുടെയും]] നേരെ ഇദ്ദേഹം നടത്തിയിട്ടുള്ള കൂട്ടക്കൊല<ref>Kerala District Gazetteers: Cannanore By A. Sreedhara Menon p.134-137</ref><ref name="വില്ലൻ">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bk5uAAAAMAAJ&q=%22surround+and+extricate%22|title=Tipu Sultan: villain or hero? : an ... – Sita Ram Goel&nbsp;— Google Books|date=29 August 2008|accessdate=15 November 2011|isbn=9788185990088|last1=Goel|first1=Sita Ram}}</ref>, ജയിൽവാസം<ref name="Moegling 1855 117">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=k5ABAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=moegling+coorg#v=snippet&q=5%2C000&f=false|title=Coorg Memoirs: An Account of Coorg and of the Coorg Mission|last=Moegling|first=H|year=1855|page=117|accessdate=11 February 2014}}</ref><ref name="Honor">{{harvnb|Society for the Diffusion of Useful Knowledge (Great Britain)|1842|p=[https://books.google.com/books?id=Ad9PAAAAMAAJ&pg=RA1-PA494 494]}}</ref><ref name="acc">{{harvnb|Farias|1999|p=76}}</ref>, നിർബന്ധിത മതപരിവർത്തനം<ref name="Coorg2">{{harvnb|Cariappa|1981|p=48}}</ref><ref>{{harvnb|Knight|1858|p=[https://books.google.com/books?id=QuY-AAAAYAAJ&pg=PA94 94]}}</ref><ref name="dajser2">{{cite web|url=http://www.daijiworld.com/chan/achievers_view.asp?a_id=28|title=Deportation & The Konkani Christian Captivity at Srirangapatna (February&nbsp;24, 1784 Ash Wednesday)|publisher=[[Daiji World|Daijiworld Media]]|location=Mangalore|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120308124712/http://www.daijiworld.com/chan/achievers_view.asp?a_id=28|archivedate=8 March 2012|url-status=live|accessdate=29 February 2008}}</ref>, വന്ധ്യംകരണം<ref name="Wilks545">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=MEvQL8wHHngC&pg=PA283&dq=kirkpatrick+coorgs#v=onepage&q=coorgs&f=false|title=Historical Sketches of the South of India, in an Attempt to Trace the History of Mysoor|last=Wilks|first=Mark|publisher=Longman, Hurst, Rees, and Orme|year=1817|page=545|accessdate=12 February 2014|isbn=9788120604919}}</ref><ref name="DumgaPeenth">{{harvnb|Prabhu|1999|p=213|Ref=mac}}</ref>, അതുപോലെ [[ക്ഷേത്രം (ആരാധനാലയം)|ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും]] ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളികൾക്കു നേരെ നടത്തിയിട്ടുള്ള ആക്രമണങ്ങളും ടിപ്പുവിന്റെ മതപരമായ അസഹിഷ്ണുതയ്ക്ക് തെളിവായി പരാമർശിക്കപ്പെടുമ്പോൾ<ref name="Lobo2">[https://web.archive.org/web/20221206081443/https://archive.today/20140829175532/http://portal.kinnigoli.com/index.php?option=com_content&view=article&id=28:sarasvatis-chi. Sarasvati's Children], Joe Lobo</ref><ref name="ReferenceA2">Panikkassery, Velayudhan. MM Publications (2007), Kottayam India</ref> ഭരണത്തിൽ ഹിന്ദു ഉദ്യോഗസ്ഥരെ നിയമിച്ചതും ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ സംരക്ഷണവും [[ശൃംഗേരി|(ശൃംഗേരി മഠം]], മെൽകോട്ട്)<ref name="IOSR">{{cite journal |last1=Jemi Merlin Rani |title=The Religious Legacy of Tipu Sultan |journal=IOSR Journal Of Humanities And Social Science |date=26 മാർച്ച് 2018 |volume=23 |issue=4 |page=84 മുതൽ 88 വരെ |url=http://www.iosrjournals.org/iosr-jhss/papers/Vol.%2023%20Issue4/Version-1/L2304018488%20.pdf |accessdate=14 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>, അവക്ക് ടിപ്പു നൽകിയ ദാനങ്ങളും മറ്റും ടിപ്പുവിന്റെ മതപരമായ സഹിഷ്ണുതയ്ക്ക് തെളിവായും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്<ref>A. Subbaraya Chetty, 2002, "Tipu's endowments to Hindus" in Habib. 111–115.</ref><ref name="padiga3">Habib, Irfan (2002), p118, ''Confronting Colonialism: Resistance and Modernization Under Haidar Ali & Tipu Sultan'', Anthem Press, London, {{ISBN|1-84331-024-4}}</ref><ref name="hasan2">Hasan, Mohibbul (1951), p360, ''History of Tipu Sultan'', Aakar Books, Delhi, {{ISBN|81-87879-57-2}}</ref><ref name="pande"/><ref name="mehta"/><ref name="കഠ്ജു"/><ref name="എസ്‌.സെറ്റാർ"/><ref name="യങ്ഇന്ത്യ12"/>. == ജീവചരിത്രം == ===ബാല്യം വിദ്യാഭ്യാസം=== [[ചിത്രം:Palakkad Fort.JPG|thumb|right| [[ഹൈദർ അലി]]1766-ൽ നിർമ്മിച്ച [[പാലക്കാട് കോട്ട]]<ref name="കെകെനായർ">{{cite book |last1=നായർ |first1=കെ.കെ |title=By Sweat and Sword: Trade, Diplomacy and War in Kerala Through the Ages |page=308 |url=https://books.google.com.sa/books?id=Qdc3NKpQ5jEC&lpg=PA260&dq=hyatt%20saheb&pg=PA308#v=onepage&q&f=false |accessdate=25 ജൂലൈ 2019}}</ref> ]] [[File:Tippu_Birthplace.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tippu_Birthplace.jpg|ലഘുചിത്രം|ദേവനഹള്ളിയിലെ ടിപ്പുവിന്റെ ജന്മസ്ഥലം.]] [[ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂർ]] നഗരത്തിന് ഏകദേശം 33 കിലോമീറ്റർ (21 മൈൽ) വടക്കായി ഇന്നത്തെ [[കോലാർ ജില്ല|കോലാർ ജില്ലയിലുള്ള]] [[ദേവനഹള്ളി|ദേവനഹള്ളിയിൽ]]<ref name="Hasan">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hkbJ6xA1_jEC|title=History of Tipu Sultan|last=Hasan|first=Mohibbul|publisher=Aakar Books|year=2005|isbn=978-81-87879-57-2|page=6|accessdate=19 January 2013}}</ref> 1750 നവംബർ 20 നാണ് ടിപ്പു സുൽത്താൻ ജനിച്ചത്. വിശുദ്ധനായ ടിപ്പു മസ്താൻ ഔലിയയുടെ പേരിനോടു സാമ്യമുള്ള ടിപ്പു സുൽത്താൻ എന്ന പേരാണ് മാതാപിതാക്കൾ ഈ കുട്ടിക്കു നൽകിയത്<ref name="hasanmohibbul" />. പിതാവായ [[ഹൈദരലി]] അന്ന് [[മൈസൂർ|മൈസൂരിന്റെ]] ഭരണം നടത്തുകയായിരുന്നു. ടിപ്പുവിന് പത്തു വയസ്സുള്ളപ്പോൾ [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദരലി]] [[ശ്രീരംഗപട്ടണം]] വിട്ട് പാലായനം ചെയ്യുകയുണ്ടായി. തനിക്കു നേരെ വരുന്ന ആക്രമണത്തെ ഭയന്നാണ് അന്ന് ടിപ്പുവിനെ തന്റെ കുടുംബത്തോടൊപ്പം വിട്ട് അദ്ദേഹം മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് രക്ഷപ്പെട്ടത്. പിന്നീട് [[ഹൈദർ അലി]] [[ശ്രീരംഗപട്ടണം]] തിരിച്ചു പിടിച്ചപ്പോൾ തന്റെ കുടുംബത്തെ കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമായ [[ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരിലേക്കു]] മാറ്റി<ref name="hasanmohibbul" />. കാര്യമായ [[വിദ്യാഭ്യാസം]] ലഭിക്കാതിരുന്ന പിതാവ് [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദർ]], പക്ഷേ തന്റെ മകന് മെച്ചപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നതിൽ ശ്രദ്ധിച്ചു<ref name="SKP131"/>. മിടുക്കരായ അദ്ധ്യാപകരെക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം ടിപ്പുവിനെ പരിശീലിപ്പിച്ചു. [[കുതിര]]സവാരിയും<ref name="SKP131">{{cite book |last1=Shebeeb Khan P |title=Muslim Struggle for Islamic Identity in Kerala From 1498 to 1921 |page=132 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/212065/10/10_chapter-4.pdf#page=22 |accessdate=30 ഒക്ടോബർ 2019 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726185154/https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/212065/10/10_chapter-4.pdf#page=22 |url-status=dead }}</ref>, വാൾപ്പയറ്റും മറ്റു [[ആയോധനകല|ആയോധനകലകളിലും]] ടിപ്പുവിന് പരിശീലനം നൽകപ്പെട്ടു<ref name="hasanmohibbul" />. [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദർ]], [[മലബാർ|മലബാറിനെ]] ആക്രമിച്ചപ്പോൾ ബാലനായിരുന്ന ടിപ്പുവും ആ സൈന്യത്തിൽ പിതാവിനെ സഹായിക്കാനുണ്ടായിരുന്നു<ref name="SKP131"/><ref name="hasanmohibbul" />. ബാലനായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളിലും, ഭരണകാര്യങ്ങളിലും ടിപ്പു താൽപര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവും ശക്തനായ ഭരണാധികാരിയായി [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദരാലി]] ഉയർന്നുവന്ന യുദ്ധങ്ങളിൽ പിതാവിന്റെ വലം കൈയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ===കുടുംബജീവിതം=== സുൽത്താന ബീഗം, റുഖിയ ബീഗം എന്നിവർ ടിപ്പുവിന്റെ ഭാര്യമാരായിരുന്നു. റുഖിയ ബീഗം ടിപ്പുവിന്റെ കാലത്ത് തന്നെ മരണപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സുൽത്താന ബീഗം ടിപ്പുവിന്റെ മരണശേഷമാണ് മരണപ്പെട്ടത്<ref name="SKP132">{{cite book |last1=Shebeeb Khan P |title=Muslim Struggle for Islamic Identity in Kerala From 1498 to 1921 |page=132 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/212065/10/10_chapter-4.pdf#page=23 |accessdate=30 ഒക്ടോബർ 2019 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726185154/https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/212065/10/10_chapter-4.pdf#page=23 |url-status=dead }}</ref>. ===ഒന്നാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധം=== {{പ്രലേ|ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധങ്ങൾ}} 1758-ൽ [[ഫ്രഞ്ച് ഭാഷ|ഫ്രഞ്ച്]] അധീനതയിലായിരുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ കൂടി [[വ്യാപാരം|വാണിജ്യം]] തുടങ്ങാൻ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനി]] തീരുമാനിക്കുകയും അതിനായി അനുവാദത്തിനു വേണ്ടി [[ആർക്കോട്ട് രാജവംശം|ആർക്കോട്ടിലെ നവാബിനെ]] സമീപിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ നവാബ് ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ ഈ ആവശ്യത്തെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു<ref name=anglomysore1>{{cite book|title=ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് മറാഠാസ്|url=http://books.google.com.sa/books?id=tYscAAAAMAAJ&pg=PA652&redir_esc=y#v=onepage&f=false|last=ജെയിംസ്|first=ഡഫ്|page=651|publisher=ലോംഗ്മാൻ|year=1826|quote=ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ ആവശ്യം ആർക്കോട്ടിലെ നവാബ് തള്ളിക്കളയുന്നു}}</ref>. തുടർന്ന് [[റോബർട്ട് ക്ലൈവ്|റോബർട്ട് ക്ലൈവിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ബ്രിട്ടീഷുകാർ, [[ഷാ ആലം രണ്ടാമൻ|ഷാ ആലം രണ്ടാമനെ]] ഇതേ ആവശ്യവുമായി സമീപിച്ചു, അവരുടെ ആവശ്യം ഷാ ഉടനടി അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഹൈദരലി]] തന്റെ മകനെ യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളെല്ലാം പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഇതിനു ഹൈദരുടെ സുഹൃത്തുക്കളായ ഫ്രഞ്ച് ഓഫീസർമാരുടെ സഹായം ഉണ്ടായിരുന്നു. യുവാവായപ്പോൾ തന്നെ ടിപ്പു യുദ്ധങ്ങളിൽ പിതാവിനെ സഹായിച്ചു തുടങ്ങി. ടിപ്പുവിന്‌ 15 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ആദ്യത്തെ ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു ([[1766]]). ഇതിൽ ടിപ്പു തന്റെ പിതാവിനൊപ്പം ഇംഗ്ലീഷുകാർക്കെതിരായി യുദ്ധം ചെയ്യുകയുണ്ടായി. [[1767]]-ൽ കർണ്ണാടകത്തിലേക്ക് പടയോട്ടം നയിച്ചതിൽ കാലാൾപ്പടയുടെ ഒരു വൻ വിഭാഗത്തിന്റെ നേതൃത്വം ടിപ്പുവിനായിരുന്നു. ഹൈദരലി, ബ്രിട്ടീഷുകാരെ ഒറ്റപ്പെടുത്തി [[നിസാം|നൈസാമുമായി]] സഖ്യമുണ്ടാക്കി. നൈസാമിനുള്ള സമ്മാനങ്ങളുമായി ഹൈദർ അയച്ചത് ടിപ്പു സുൽത്താനെ ആയിരുന്നു<ref name="hasanmohibbul" />. ഒരു രാജകുമാരനെപ്പോലെ തന്നെയാണ് നൈസാം ടിപ്പുവിനെ തന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ സ്വീകരിച്ചത്. [[ശ്രീരംഗപട്ടണം|ശ്രീരംഗപട്ടണത്തിലേക്കുള്ള]] മടക്കയാത്രയിൽ തന്റെ സൈന്യത്തോട് മദിരാശിയിലേക്കു തിരിക്കാൻ ടിപ്പു ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ തോൽവി മുന്നിൽ കണ്ട പിതാവിനെ സഹായിക്കാൻ ടിപ്പുവിന് ഉടൻ മടങ്ങേണ്ടി വന്നു<ref name="hasanmohibbul" />. 1767 ൽ [[മംഗലാപുരം|മംഗലാപുരത്ത്]] [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക്]] സഹായങ്ങൾ ചെയ്തുകൊടുത്തിരുന്ന [[ലുതിഫ് അലി ബെഗ്]] ആയിരുന്നു ടിപ്പുവിന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യം. മൂവായിരം കാലാൾപ്പടയും, ആയിരം അശ്വാരൂഢരുമായി ടിപ്പു മംഗലാപുരത്തേക്കു തിരിച്ചു. ടിപ്പുവിന് [[മംഗലാപുരം]] ബസാർ പിടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞുവെങ്കിലും, കോട്ട കീഴടക്കാൻ സാധിച്ചില്ല<ref name="hasanmohibbul" />. ഏറെ വൈകാതെ തന്നെ ഹൈദരും ഈ സൈന്യത്തോടു കൂടി ചേരുമെന്ന വാർത്ത ബ്രിട്ടീഷുകാരെ ഭയത്തിലാഴ്ത്തി. അവർ മംഗലാപുരം കോട്ട വിട്ട് രക്ഷപ്പെടാനായി തയ്യാറെടുത്തു. ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തിന്റെ ആയുധസാമഗ്രികൾ വരെ അവർക്ക് കൈയ്യൊഴിയേണ്ടി വന്നു. ടിപ്പുവിന്റെ കൂടെ ഹൈദർ കൂടെ ചേർന്നതോടെ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് പിടിച്ചു നിൽക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. 1769 മാർച്ചുവരെ നീണ്ടു നിന്ന യുദ്ധത്തിൽ ഹൈദർ വിജയിക്കുകയും, ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി ഉടമ്പടി ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു<ref name="hasanmohibbul" /><ref name="ReferenceC">ജനറൽ സ്റ്റഡീസ് മാന്വൽ- തോർപ്പെ പുറം. 97</ref>. ===മറാഠ-മൈസൂർ യുദ്ധം=== 1769 [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ സൈന്യം]] [[മൈസൂർ|മൈസൂരിനെ]] ആക്രമിച്ചു<ref name=mmw1>{{cite book|title=എ ന്യൂ സിസ്റ്റം ഓഫ് മോഡേൺ ജിയോഗ്രഫി|last=വില്ല്യം|first=ഗുത്രി|coauthors=കോൺ നോക്സ്|url=http://books.google.com.sa/books?id=9m1UAAAAYAAJ&pg=PA113&dq=maratta+mysore+war+1769&hl=en&sa=X&ei=Pb1XUfPVJs-EhQfk1oGIDQ&redir_esc=y#v=onepage&q=maratta%20mysore%20war%201769&f=false|publisher=മാത്യു കാരി|page=113}}</ref>. [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠ]] സൈന്യത്തെ മൈസൂരിന്റെ മണ്ണിൽ നിന്നും തുരത്താൻ [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദർ]] ടിപ്പുവിനോട് നിർദ്ദേശിച്ചു. പിതാവ് തന്നിലേൽപ്പിച്ച വിശ്വാസം ടിപ്പു കാത്തു സൂക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ യുദ്ധത്തിനിടെയുണ്ടായ ചില ആശയക്കുഴപ്പം കാരണം ഹൈദർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വെച്ചു തന്നെ ടിപ്പുവിനെ മർദ്ദിക്കുകയുണ്ടായി. കുപിതനായ ടിപ്പു തന്റെ വാളും, തലപ്പാവും ഊരിയെറിയുകയും താൻ ഇനി ഇത് ധരിക്കില്ലെന്ന് ശപഥം ചെയ്യുകയും ഉണ്ടായി<ref name="hasanmohibbul" />. ആ യുദ്ധത്തിൽ മറാഠകൾ ഹൈദർഅലിയെ പരാജയപ്പെടുത്തി<ref name="mmw1" />. [[ശ്രീരംഗപട്ടണം]] മറാഠാ സൈന്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷിക്കുക എന്നതായി മാറി [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദരുടെ]] അടുത്ത ദൗത്യം. തന്റെ രാജ്യത്തെ മറാഠ ആക്രമിക്കുന്നത് കയ്യുംകെട്ടി നോക്കിനിൽക്കാൻ ടിപ്പുവിനായില്ല. ടിപ്പുവും യുദ്ധരംഗത്തേക്കിറങ്ങി. എന്നാൽ കടലുപോലുള്ള മറാഠസേനയോടെതിരിടാൻ ടിപ്പുവിന്റെ 6000 ത്തോളം വരുന്ന [[കുതിര]]പ്പടയാളികൾക്കായില്ല<ref name="hasanmohibbul" />. ടിപ്പു [[ശ്രീരംഗപട്ടണം|ശ്രീരംഗപട്ടണത്തേക്ക്]] തിരിച്ചുപോന്നുവെങ്കിലും, ശത്രുസൈന്യത്തിൽ സാരമായ നാശം വരുത്താൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞു. മറാഠസൈന്യത്തിന് ആയുധ, ഭക്ഷണസാമഗ്രികൾ വന്നുകൊണ്ടിരുന്നത് [[പൂനെ|പൂനെയിൽ]] നിന്നുമായിരുന്നു. ആ പാതയിൽ കാര്യമായ എതിർപ്പ് അവർക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഹൈദരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ടിപ്പു, 4000 ത്തോളം വരുന്ന സൈനികരുടെ സഹായത്തോടെ, മറാഠസേനക്കുവേണ്ടി എത്തിയിരുന്ന സാധനസാമഗ്രികൾ പിടിച്ചെടുത്തു<ref name="hasanmohibbul" />. ഇത് മറാഠ സൈന്യത്തിന് ഒരു പ്രഹരമായിരുന്നു. 1772-ൽ ഹൈദർ മറാഠസേനയുമായി ഒത്തു തീർപ്പിനു തയ്യാറായി. 1772-ൽ മറാഠാ രാജാവായിരുന്നു പേഷ്വ മാധവറാവു അന്തരിച്ചതോടെ നാഥനില്ലാതായ മറാഠയുടെ കയ്യിൽ നിന്നും അവർ നേരത്തേ കയ്യടക്കിയ [[മൈസൂർ|മൈസൂരിന്റെ]] ഭാഗങ്ങൾ തിരിച്ചു പിടിക്കാൻ ഹൈദർ തീരുമാനിക്കുകയും, ടിപ്പുവിനെ അതിന്റെ ചുമതല ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠയുടെ]] കൈയ്യിലായിരുന്ന [[മദ്ദഗിരി]] പോലുള്ള തന്ത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങൾ ടിപ്പുവന്റെ ഊർജ്ജ്വസ്വലതയ്ക്കു മുന്നിൽ നിസ്സാര ദിവസങ്ങൾകൊണ്ടു മൈസൂരിന്റെ അധികാരത്തിൽ തിരികെ വന്നു. കൂടാതെ, [[ബെല്ലാരി ജില്ല|ബെല്ലാരി]] പോലുള്ള സമ്പന്ന പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിലും, ടിപ്പു തന്റെ പിതാവിനെ സഹായിച്ചു<ref name="hasanmohibbul" />. ===രണ്ടാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധം=== {{പ്രലേ|ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധങ്ങൾ}} [[File:Battle of pollilur.jpg|thumb|ടിപ്പുവിന്റെ വേനൽക്കാല കൊട്ടാരത്തിന്റെ ചുവരുകളിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ നേടിയ വിജയം ആഘോഷിക്കുന്നതിനായി വരച്ച [[Battle of Pollilur|പൊള്ളിലൂർ യുദ്ധത്തിന്റെ]] ചുമർചിത്രങ്ങൾ.]] 1779-ൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷുകാർ]] ഫ്രഞ്ച് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള [[മാഹി]] തുറമുഖം പിടിച്ചെടുത്തു. അതുവരെ [[തുറമുഖം]] ടിപ്പുവിന്റെ സംരക്ഷണത്തിലായിരുന്നു. ഇതിന് മറുപടിയായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ കരീം എന്ന മകനെ പോർട്ടോ നോവോ കീഴടക്കാനായി നിയോഗിച്ചു. അതോടൊപ്പം തന്നെ ടിപ്പുവുമൊത്ത് [[ആർക്കോട്ട് രാജവംശം|ആർക്കോട്ടിനെ]] ആക്രമിക്കാനും പദ്ധതിയിട്ടു. ഹൈദരുടെ നീക്കം അറിഞ്ഞ മദ്രാസ് ഗവർണർ ജനറൽ ബെയ്ലിയേയും, മൺറോയേയും ഹൈദരുടെ നീക്കം പ്രതിരോധിക്കാനായി അയച്ചു<ref>{{cite book|title=A history of the British army, Volume 3|first=John William|last=Fortescue|url=https://books.google.com/books?id=1GlKAAAAYAAJ&dq=cornwallis%20medows%20mysore&pg=PA546#v=onepage&q=cornwallis%20medows%20mysore&f=false|publisher=Macmillan|year=1902|pages=431–432}}</ref>. ഈ നീക്കത്തെക്കുറിച്ച് മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞ ഹൈദർ ജനറൽ ബെയ്ലി മൺറോയുമായി ചേരുന്നതിനു മുമ്പ് ആ സൈന്യത്തെ കീഴടക്കാനായി ടിപ്പുവിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. 1780 ജൂലൈ 20 ന് 10000 ത്തോളം വരുന്ന സൈന്യവുമായി ടിപ്പു [[ഗുണ്ടൂർ|ഗുണ്ടൂരിലേക്കു]] പുറപ്പെട്ടു. പൊള്ലിലൂർ യുദ്ധത്തിൽ ടിപ്പു ബെയ്‌ലിയെ പരാജയപ്പെടുത്തി<ref name="hasanmohibbul" />. 360 യൂറോപ്യന്മാരിൽ 200 ഓളം പേരെ ജീവനോടെ പിടികൂടി. 3800 ഓളം വരുന്ന ശിപായിമാർക്ക് വളരെയധികം നാശനഷ്ടങ്ങൾ സംഭവിച്ചു. ബെയ്‌ലിയെ സഹായിക്കാൻ തിരിച്ച മൺറോ പക്ഷേ തോൽവിയുടെ വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ [[കാഞ്ചീപുരം|കാഞ്ചീപുരത്തെ]] വാട്ടർ ടാങ്കിൽ [[പീരങ്കി|പീരങ്കികൾ]] ഉപേക്ഷിച്ചു [[ചെന്നൈ|മദ്രാസിലേക്ക്]] മടങ്ങാൻ നിർബന്ധിതനായി<ref>{{cite web|url=http://www.nationalgalleries.org/tipu/tipu311.htm|title=The Tiger and The Thistle – Tipu Sultan and the Scots in India|work=nationalgalleries.org|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061111064154/http://www.nationalgalleries.org/tipu/tipu311.htm|archivedate=11 November 2006|df=dmy-all}}</ref>. ===കേരളത്തിൽ=== [[File:Anglo-Mysore War 1 and 2.png|thumb|കൊച്ചിയും മലബാറും മൈസൂർ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] നാട്ടുരാജാക്കന്മാരും നാടുവാഴികളും തമ്മിലുണ്ടായിരുന്ന ആഭ്യന്തര കലഹങ്ങൾ [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദരലിയേയും]] തുടർന്ന് ടിപ്പു സുൽത്താനെയും ഇങ്ങോട്ട് ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി. 1746-ൽ [[കോഴിക്കോട്]] രാജാവ് [[സാമൂതിരി]] [[പാലക്കാട്]] നാട്ടുരാജ്യത്തെ ആക്രമിച്ചപ്പോൾ പാലക്കാട് [[മൈസൂർ|മൈസൂർ രാജാവിനോട്]] സഹായം തേടിയതോടെയാണ്<ref name="ലോഗൻ402">{{cite book |last1=വില്ല്യം ലോഗൻ |title=മലബാർ ഒന്നാം വാള്യം |page=402 |url=https://archive.org/details/pli.kerala.rare.75583/page/n426 |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref> [[മലബാർ|മലബാറിലെ]] മൈസൂർ ഭരണത്തിന് അടിത്തറയായത്. മൈസൂർ സാമ്രാജ്യത്തിലുണ്ടായ ചില അസ്വാരസ്യങ്ങളെ തുടർന്ന് തിരിച്ചുപോയ ഹൈദരാലി, മഖ്ദൂം<ref name="ലോഗൻ402"/> സാഹിബിന്റെ സേനയെയാണ് [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിക്കെതിരെ]] ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. പാലക്കാട്ടെ നായർ പടയും<ref name="ലോഗൻ402"/> മൈസൂർ സേനയുടെ കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. 1766 മുതൽ 1790 വരെയാണ് മലബാറിലെ മൈസൂർ ഭരണം നിലനിന്നത്. അതിൽ ആദ്യത്തെ 9 വർഷം ഹൈദരാലിയും പിന്നീടുള്ള 7 വർഷം ടിപ്പുവുമായിരുന്നു ഭരിച്ചത്. 1773-ൽ ശ്രീനിവാസറാവു ഗവർണ്ണറായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു<ref name="PKB161">{{cite book |last1=PK Balakrishnan |title=Tippu Sultan |publisher=DC books Kottayam |page=161 |accessdate=20 നവംബർ 2019}}</ref>. നികുതിപിരിക്കാനായി മദണ്ണയെയും നിശ്ചയിച്ചു. [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] വടക്കോട്ടുള്ള ഭാഗം ഏതാണ്ട് മുഴുവനായും ടിപ്പുവിന്റെ കൈവശമായ അവസരം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ടിപ്പു ആക്രമിക്കും എന്ന വിശ്വാസത്തിൽ [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ]] പ്രധാന വിഗ്രഹം [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം|അ‌‌മ്പലപ്പുഴ പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രത്തിൽ]] കൊണ്ടുവന്നു വെച്ചു പൂജനടത്തി എന്നു പരാമർശിക്കപ്പെടാറുണ്ട്<ref>{{cite web | url = http://www.old.kerala.gov.in/keralacallfeb_08/pg18-19.pdf | title = Ampalappuzha palppayasam | accessdate = 19 - സെപ്റ്റംബർ- 2009 | author = ജി. സുധാകരൻ | publisher = Kerala.gov.in | format = പി.ഡി.എഫ്. | language = ഇംഗ്ലീഷ് | archive-date = 2014-02-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140201152103/http://www.old.kerala.gov.in/keralacallfeb_08/pg18-19.pdf | url-status = dead }}</ref>. എന്നാൽ പ്രധാന വിഗ്രഹം നിലവറയിൽ ഒളിച്ച് വെച്ച്, ഉത്സവ വിഗ്രഹമാണ് അമ്പലപ്പുഴയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു<ref>{{cite web | url = http://guruvayurdevaswom.nic.in/hevents.html | title = HISTORY OF GURUVAYUR | accessdate = 19 - സെപ്റ്റംബർ- 2009 | publisher = guruvayurdevaswom.org | language = ഇംഗ്ലീഷ് }}</ref>. ====കോഴിക്കോട്==== [[പാലക്കാട്|പാലക്കാടും]] [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോടും]] തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തിൽ ഇടപെട്ട [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദരാലിയുമായി]] 1757-ൽ<ref name="ലോഗൻ402"/> സന്ധിചെയ്ത [[സാമൂതിരി]] 12,00,000 രൂപ യുദ്ധച്ചെലവ് നൽകാനും പാലക്കാട് രാജാവായ കോമിയച്ചന്റെ കയ്യിൽനിന്ന് പിടിച്ചെടുത്ത പ്രദേശങ്ങൾ തിരിച്ചുകൊടുക്കാനും സമ്മതിച്ചു<ref>{{cite web|url=https://books.google.com.sa/books?id=iJvx0KWpf-UC&lpg=PA61&dq=pazhassi&pg=PA14#v=onepage&q=mysor&f=false|title=Modern Kerala: Studies in Social and Agrarian Relations|author= K. K. N. Kurup|work=}}</ref>. എന്നാൽ യുദ്ധച്ചെലവിന്റെ രണ്ടാം ഗഢു നൽകാൻ സാമൂതിരി തയ്യാറാകാതെ കബളിപ്പിക്കുകയാണെന്ന് മനസ്സിലായപ്പോൾ ഹൈദരാലി 1766-ൽ വീണ്ടും സൈനിക നീക്കം നടത്തി<ref name="ലോഗൻ404">{{cite book |last1=വില്ല്യം ലോഗൻ |title=മലബാർ ഒന്നാം വാള്യം |page=404 |url=https://archive.org/details/pli.kerala.rare.75583/page/n428 |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. ബന്ധിയാക്കപ്പെട്ട സാമൂതിരി, കുടുംബാംഗങ്ങളെ [[പൊന്നാനി|പൊന്നാനിയിലേക്ക്]] അയച്ച് ആത്മഹത്യ<ref name="ലോഗൻ408">{{cite book |last1=വില്ല്യം ലോഗൻ |title=മലബാർ ഒന്നാം വാള്യം |page=408 |url=https://archive.org/details/pli.kerala.rare.75583/page/n432 |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref> ചെയ്യുകയാണുണ്ടായത്<ref name=Ahmed>{{cite book |last1=അഹ്‌മദ് കുന്നത്ത് |title=The rise and growth of Ponnani from 1498 AD To 1792 AD |page=189 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/49524/12/12_chapter%205.pdf |accessdate=4 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref><ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.277878/page/n371 കേരളസ്വാതന്ത്ര്യസമരം, കെ.എം. പണിക്കർ, പേജ് 364]</ref>. തുടർന്ന് കോഴിക്കോട് ഭരിക്കാൻ തന്റെ ഗവർണ്ണറായി മദണ്ണ<ref name="ലോഗൻ409"/> എന്ന ബ്രാഹ്മണനെ<ref name=Ahmed/> [[ഹൈദരാലി]] ചുമതലയേൽപ്പിച്ചു. <!--ടിപ്പുവിന് മുന്നിൽ കീഴടങ്ങിയ [[കോലത്തിരി]] രാജാവിനെ വധിച്ച് ശരീരം [[ആന]]ക്കാലിൽ കെട്ടി വഴിയിലൂടെ നടത്തി അവസാനം വലിയ മരത്തിന് മുകളിൽ കെട്ടിത്തൂക്കിയിട്ടു എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.{{തെളിവ്}}--> ====കൊച്ചി==== മുമ്പ് പിതാവ് ഹൈദർ അലിയുടെ മുന്നിൽ തന്നെ കീഴടങ്ങിയിരുന്ന<ref name="ലോഗൻ409">{{cite book |last1=വില്ല്യം ലോഗൻ |title=മലബാർ ഒന്നാം വാള്യം |page=409 |url=https://archive.org/details/pli.kerala.rare.75583/page/n433 |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref> [[കൊച്ചി രാജവംശം|കൊച്ചി രാജാവിനോട്]] ടിപ്പു വളരെ നല്ലനിലയിലായിരുന്നു വർത്തിച്ചിരുന്നത്<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.277878/page/n435 കേരളസ്വാതന്ത്ര്യസമരം, കെ.എം. പണിക്കർ, പേജ് 428]</ref>. ====തിരുവിതാംകൂർ==== [[File:Tippoo Sahib at the lines of Travancore in the 1850s.jpg|thumb|200px|ടിപ്പു തിരുവിതാംകൂറിലേക്ക്]] 1766-ലാണ് പിതാവ് ഹൈദരാലിയുടെ കൂടെ പതിനഞ്ച് വയസ്സുള്ള ടിപ്പു [[മലബാർ|മലബാറിലേക്ക്]] വരുന്നത്. വടക്കേമലബാറിലെ [[തലശ്ശേരി]] കീഴടക്കലിന് ശേഷം<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/stream/dictionaryofindi00buckuoft#page/86/mode/1up|title=Dictionary of Indian biography|year=1906|publisher=London S. Sonnenschein}}</ref> ഹൈദരാലിയുടെ സൈന്യത്തിന് മലബാറിൽ പരാജയങ്ങൾ നേരിടാൻ തുടങ്ങി. തുടർന്നാണ് ടിപ്പുവിനെ ഹൈദരാലി മലബാറിലേക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രദേശങ്ങൾ വീണ്ടെടുക്കാനായി അയക്കുന്നത്. [[തിരുവിതാംകൂർ]] ആക്രമിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ടിപ്പുവിന്റെ സൈന്യം, പക്ഷെ 1789-90 ലെ [[നെടുംകോട്ട]] സൈനികനീക്കത്തിൽ, തിരുവിതാംകൂർ പടത്തലവനായിരുന്ന [[വൈക്കം പത്മനാഭപിള്ള]] ടിപ്പുവിനെ വെട്ടി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു<ref>The History of freedom movement in Kerala, Volume 1 By P. K. K. Menon, Regional Records Survey Committee, Kerala State p.37യുദ്ധത്തിനിടക്ക് ടിപ്പുവിനെ ഒറ്റ വെട്ടിന് ആനപ്പുറത്തു നിന്നും താഴെയിട്ടത് വൈക്കം പത്മനാഭപിളളയാണ്</ref>. തിരുവിതാംകൂർ സൈന്യത്തിന്റെ ശക്തമായ തിരിച്ചടിയും, ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം മൈസൂരിനെ ആക്രമിക്കുന്നുവെന്ന വാർത്തയും, തന്റെ പരിക്കും കാരണം യുദ്ധം നിർത്തി മൈസൂരിലേക്ക് തിരിച്ചുപോന്നു.<ref>A Survey of Kerala History by a Sreedhara Menon</ref><ref>{{cite web|url=http://www.karnataka.com/personalities/tipu-sultan/|title=Tipu Sultan – Personalities|author=madur|work=Karnataka.com|date=2016-11-10}}</ref> ====പഴശ്ശിരാജ==== പ്രധാനമായും ടിപ്പു കേരളത്തിൽ പോരാടിയത് [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷുകാരോടും]] [[പഴശ്ശിരാജ|പഴശ്ശിരാജായോടുമാണ്]]. [[പാലക്കാട്|പാലക്കാടു]] കോങ്ങാട് നിന്നും [[മണ്ണാർക്കാട്]] വരെയുള്ള ടിപ്പുസുൽത്താൻ റോഡ് എന്ന് നാമകരണം ചെയ്ത വഴി ടിപ്പു സുൽത്താൻ [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിക്കു]] നേരെ പാലക്കാടു നിന്നു പടനനയിച്ച് പോയ ഒരു ഇടവഴിയായിരുന്നു. ഈ അടുത്തകാലത്തായി റോഡ് നിർമ്മാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു പള്ളിക്കുറുപ്പ് എന്ന സ്ഥലത്തു വച്ച് മുനിയറയടക്കം പല ചരിത്ര ശേഷിപ്പുകളൂം കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട് ഫ്രഞ്ച് സാങ്കേതികവിദ്യയുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാനെത്തുന്ന ടിപ്പുവിനോട് എതിർത്ത് നിൽക്കാൻ പരമ്പരാഗത യുദ്ധമുറകൾ അനുവർത്തിച്ചുവന്ന കേരളത്തിലെ നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് ശേഷിയില്ലായിരുന്നു. കേരളത്തിലേക്കുള്ള ടിപ്പുവിന്റെ അധിനിവേശ സമയത്ത് മലബാറിലെ മിക്ക രാജാക്കന്മാരും [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലേക്ക്]] രക്ഷപെട്ടപ്പോൾ, പഴശ്ശിരാജാ, ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കൊപ്പം ടിപ്പുവിനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെന്ന്<ref>[https://ia601605.us.archive.org/16/items/in.ernet.dli.2015.277878/2015.277878.34292_W_O.pdf കേരളസ്വാതന്ത്ര്യസമരം, കെ.എം. പണിക്കർ, പേജ് 420]</ref> എം.ജി.എസ്. നാരായണൻ അടക്കമുള്ള ചരിത്രകാരന്മാർ നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്<ref name=debate>{{cite news|title=Remarks on Pazhassi Raja spark debate|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article1364486.ece|accessdate=8 ഡിസംബർ 2015|publisher=The New Indian Express|date=3 ഡിസംബർ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208092738/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article1364486.ece|archivedate=8 ഡിസംബർ 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Digging up history of Tipu Sultan and other monarchs a bad idea|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-15/news/68296996_1_tipu-sultan-marthanda-varma-travancore|accessdate=8 ഡിസംബർ 2015|publisher=India Times|date=15 നവംബർ 2015|archive-date=2015-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123162536/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-15/news/68296996_1_tipu-sultan-marthanda-varma-travancore|url-status=dead}}</ref>. എന്നാൽ [[പഴശ്ശിരാജ|പഴശ്ശിരാജയുടെ]] 1797-ലെ ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധയുദ്ധത്തിൽ സൈനികരെയും ആയുധങ്ങളും<ref name="WFrancis103">{{cite book |last1=W. Francis |title=The Nilgiris |page=103 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.22380/page/n121 |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref> നൽകി ടിപ്പുസുൽത്താൻ സഹായിക്കുകയുണ്ടായി. ====ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി==== 1782 ഫെബ്രുവരി 8ന് [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷുകാർ]] [[മാഹി|മാഹിയിലെ]] ഫ്രഞ്ച് കോട്ടയും, അതിനെതുടർന്ന് [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോടും]] കീഴടക്കി. [[തലശ്ശേരി|തല്ലശ്ശേരിയിലെ]] നാട്ടുരാജാവായിരുന്ന സർദാർ ഖാൻ തന്റെ പരാജയത്തിൽ വിഷമിച്ചു ആത്മഹത്യ ചെയ്തു. ഈ സംഭവം അറിഞ്ഞ ഹൈദർ മുഖ്ദും അലിയെ [[മലബാർ]] തീരത്തേക്ക് അയച്ചു<ref name="hasanmohibbul" />. എന്നാൽ കേണൽ ഹംബർസ്റ്റോണിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് സേന മുഖ്ദും അലിയെ കീഴടക്കുകയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പരാജയത്തിൽ നിരാശനായ ഹൈദർ മലബാറിലെ സ്ഥിതിഗതികൾ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കാൻ ടിപ്പുവിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഹംബർസ്റ്റോണിനെ പിന്തുടർന്ന് ടിപ്പു [[പാലക്കാട്|പാലക്കാട്ടേക്ക്]] തിരിച്ചുവെങ്കിലും, ഹംബർസ്റ്റോൺ അവിടം വിട്ടിരുന്നു. നിരാശനാകാതെ ടിപ്പു അവരെ പിന്തുടർന്ന് പൊന്നാനി പുഴയുടെ തീരത്തെത്തി. ആ പുഴ കടക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷ് സേനക്കാകില്ല അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവരെ എളുപ്പം കീഴടക്കാം എന്നും ടിപ്പു അമിതാത്മവിശ്വാസം കൈക്കൊണ്ടു<ref name="hasanmohibbul" />. പക്ഷേ നദിയുടെ ആഴംകുറഞ്ഞ ഒരു ഭാഗത്തുകൂടെ ബ്രിട്ടീഷ് സേന [[പൊന്നാനി]]ക്കു കടന്നു, ഇതു ടിപ്പു പ്രതീക്ഷിച്ചതല്ലായിരുന്നു. പൊന്നാനിയിലെത്തിയ ടിപ്പു ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരേ കനത്ത ആക്രമണം അഴിച്ചുവിട്ടുവെങ്കിലും, ഫലവത്തായിരുന്നില്ല. ഹംബർസ്റ്റോണിനെ സഹായിക്കാൻ, കേണൽ മക്ലോദ് കൂടി സൈന്യത്തോടൊപ്പം ചേർന്നിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. അതോടൊപ്പം തന്നെ വന്നു ചേർന്ന പിതാവിന്റെ മരണവാർത്ത ടിപ്പുവിനെ തൽക്കാലം ഈ ആക്രമണത്തിൽ നിന്നും പിന്തിരിപ്പിച്ചു<ref name="hasanmohibbul" />. ===ഹൈദരുടെ മരണം, അധികാരം=== 1782-ഡിസംബർ-7 ന് [[ഹൈദരലി]] മരണമടഞ്ഞു<ref name="ReferenceC"/>. [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദരുടെ]] മരണ സമയത്ത് ടിപ്പു [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരേ സൈന്യത്തെ നയിക്കുകയായിരുന്നു. ഹൈദരാലിയുടെ മരണത്തിനു മുമ്പ് ടിപ്പുവിനെഴുതിയതെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന ഒരു കത്തിൽ അദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷുകാരോട് ഒത്തുതീർപ്പിനു തയ്യാറാവണമെന്ന് മകനോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. മാത്രവുമല്ല, ഫ്രഞ്ചുകാരെ വിശ്വസിക്കരുതെന്നും ആ കത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു എന്ന് ചരിത്ര രേഖകൾ പറയുന്നു<ref name="hasanmohibbul" />. തന്റെ മരണശേഷം, ടിപ്പുവിനെ നിങ്ങൾ എന്നെ പിന്തുണച്ചതുപോലെ സേവിക്കണം എന്ന് ഹൈദർ മരണത്തിനു തൊട്ടുമുമ്പായി വിശ്വസ്ത സേവകരോട്<ref name="കെ.എൻ.വി">{{cite book |last1=കെ.എൻ.വി ശാസ്ത്രി |title=The Proceedings Of The Indian History Congress Ninth Session,annamalai University |date=1945 |page=373 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.21492/page/n413 |accessdate=3 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref> ആവശ്യപ്പെട്ടു. ടിപ്പു [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] നിന്നും മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ ഹൈദരുടെ മരണം പുറത്തറിയിക്കാതിരിക്കാൻ ഇവർ തീരുമാനിച്ചു. വലിയൊരു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ചുമതലയാണ് ടിപ്പുവിന്റെ കഴിവിനെ ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. [[ഹൈദർ അലി|ഹൈദർ]] മരിക്കുമ്പോൾ [[ശ്രീരംഗപട്ടണം|ശ്രീരംഗപട്ടണത്തിലുള്ള]] ഖജനാവിൽ ഏതാണ്ട് മൂന്നുകോടിയോളം രൂപയും, [[സ്വർണം|സ്വർണ്ണവും]], [[രത്നം|രത്നങ്ങളും]] എല്ലാം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇതുപോലൊന്ന് ബെദിനൂറിലെ ഖജനാവിലും ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ഹൈദരുടെ മരണത്തോടെ ബ്രിട്ടൻ ആ ഖജനാവ് കൈക്കലാക്കി<ref name="SKP133">{{cite book |last1=Shebeeb Khan P |title=Muslim Struggle for Islamic Identity in Kerala From 1498 to 1921 |page=133 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/212065/10/10_chapter-4.pdf#page=24 |accessdate=30 ഒക്ടോബർ 2019 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726185154/https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/212065/10/10_chapter-4.pdf#page=24 |url-status=dead }}</ref>. അതുപോലെ തന്നെ രാജ്യത്ത് അന്ന് നിലവിലുണ്ടായിരുന്നതിൽ ഏറ്റവും മികച്ച സേനയാണ് ഹൈദരുടെ കീഴിലുണ്ടായിരുന്നത്. വലിയൊരു ഉത്തരവാദിത്തമായിരുന്നു ടിപ്പുവിനെ കാത്തിരുന്നത്<ref name="hasanmohibbul" />. [[ചിത്രം:Tippu's_Death_Place.jpg|thumb|right|മരണമടഞ്ഞ ടിപ്പുവിന്റെ ശരീരം കണ്ടെത്തിയത് ഇവിടെയാണ്]] [[Image:Gumbaz.jpg|thumb|[[ശ്രീരംഗപട്ടണം|ശ്രീരംഗപട്ടണത്തിൽ]] ടിപ്പുവിന്റെ ഖബർ]] ഹൈദരലിയുടെ കാലത്ത് [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി]] ഇന്ത്യയിൽ സാമ്രാജ്യത്വ വികസനത്തിൻറെ ആദ്യപടിയിലെത്തിയതേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എന്നാൽ ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ കാലമായപ്പോഴേക്കും യൂറോപ്പിലെ [[നെപ്പോളിയൻ]] യുദ്ധങ്ങളാലും [[വ്യവസായവിപ്ലവം|വ്യവസായിക വിപ്ലവം]] സൃഷ്ടിച്ച കമ്പോള താല്പര്യങ്ങളാലും സാമ്രാജ്യത്തെ വികസനം അവർ ത്വരിതപ്പെടുത്തി. [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാകമ്പനിക്ക്]] [[ദക്ഷിണേന്ത്യ]]യിൽ പിടിമുറുക്കാനായി ടിപ്പുവിനെ പതനം അനിവാര്യമായിത്തീരുകയും അതിന്‌ അവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഫ്രഞ്ചുകാരോടുള്ള സൗഹൃദത്തേയും പഴിചാരുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://books.google.co.in/books?id=A28IAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ടിപ്പു-ഫ്രാൻസ് സൗഹൃദം ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ]</ref> ===സൈനിക നീക്കങ്ങൾ=== ====മറാത്ത രാജ്യവുമായുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ==== പേഷ്വ മഹാറാവു ഒന്നാമന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാത്ത സാമ്രാജ്യം]] [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ]] വലിയൊരു ഭാഗം കീഴ്പ്പെടുത്തി. ഹൈദരാലിയെ രണ്ടുപ്രാവശ്യം പരാജയപ്പെടുത്തിയ മറാത്തരുടെ മേധാവിത്തം ഹൈദരാലി അംഗീകരിച്ച പോലെയായിരുന്നു. 1767-ൽ മറാത്ത സൈന്യം മൈസൂരിനെ തോല്പിച്ച് [[ശ്രീരംഗപട്ടണം|ശ്രീരംഗപട്ടണത്തിൽ]] പ്രവേശിക്കുകയുണ്ടായി<ref>{{Cite book | url = https://books.google.com/?id=zp0FbTniNaYC&pg=PA72&dq=madhav+rao+invade+mysore#v=onepage&q=madhav%20rao%20invade%20mysore&f=false | title = War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740–1849 | isbn = 978-1-136-79087-4 | author1 = Roy | first1 = Kaushik | date = 30 March 2011}}</ref>. എന്നാൽ ടിപ്പുവിന്റെ കീഴിൽ മൈസൂർ സന്ധിവ്യവസ്ഥകളെ മറികടക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും, [[ദക്ഷിണേന്ത്യ]]യിലെ ചില കോട്ടകൾ (കഴിഞ്ഞ യുദ്ധത്തിൽ മറാത്തക്കാർ കീഴടക്കിയവ{{cn}}) പിടിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. മറാത്തയ്ക്ക് ഹൈദരാലി നൽകിവന്ന പരിഗണന ടിപ്പു നിർത്തലാക്കുകയും ചെയ്തത് അവരുമായുള്ള യുദ്ധത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയായിരുന്നു മറാത്തക്കെതിരായുള്ള നീക്കങ്ങൾ: * 1785-ലെ നാർഗുണ്ഡ് പിടിച്ചെടുക്കലിൽ മൈസൂർ വിജയിച്ചു. * 1786-ലെ ബദാമി കീഴടക്കാൻ ശ്രമിച്ചതിൽ മറാത്തയുടെ വിജയം. * 1786-ലെ അദോനി പിടിച്ചെടുക്കലിൽ മൈസൂർ വിജയിച്ചു. * 1786-ലെ ഗജേന്ദ്രബാദ് കീഴടക്കാൻ ശ്രമിച്ചതിൽ മറാത്തയുടെ വിജയം. * 1786-ലെ സാവനൂർ പിടിച്ചെടുക്കലിൽ മൈസൂർ വിജയിച്ചു. * 1787-ലെ ബഹദൂർ ബെന്ദ പിടിച്ചെടുക്കലിൽ മൈസൂർ വിജയിച്ചു. 1787-ലെ ഗജേന്ദ്രബാദ് സന്ധിയോടെ അതുവരെ [[മറാത്ത]]യിൽ നിന്ന് പിടിച്ചെടുത്ത പ്രദേശങ്ങളെല്ലാം മൈസൂർ തിരിച്ചുനൽകി<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=bxsa3jtHoCEC&pg=PA175&dq=tipu+48+lacs+maratha#v=onepage&q=tipu%2048%20lacs%20maratha&f=false|title=Battles of the Honourable East India Company: Making of the Raj|last=Naravane|first=M. S.|date=2006|publisher=APH Publishing|isbn=9788131300343|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=Y-kanqrtVhYC&lpg=PA59&dq=gajendragad+1787&pg=PA54#v=onepage&q=gajendragad%201787&f=false|title=Anglo-Maratha Relations, 1785-96|last=Sen|first=Sailendra Nath|date=1995|publisher=Popular Prakashan|isbn=9788171547890|language=en}}</ref>. നാലുവർഷമായി നിർത്തിവെച്ചിരുന്ന ചുങ്കം (48 ലക്ഷം രൂപ) ടിപ്പു മറാത്തക്ക് നൽകാമെന്ന് സമ്മതിച്ചു<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=Y-kanqrtVhYC&lpg=PP1&pg=PA59#v=onepage&q&f=true|title=Anglo-Maratha Relations, 1785-96|last=Sen|first=Sailendra Nath|date=1995|publisher=Popular Prakashan|isbn=9788171547890|language=en}}</ref>. ====മൂന്നാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധം==== {{പ്രലേ|ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധങ്ങൾ}} [[File:Tippu's cannon.jpg|thumb|left|1799 ടിപ്പുവിന്റെ സൈന്യം ഉപയോഗിച്ച പീരങ്കി]] [[File:Tipu Sultan%27s cannon.jpg|thumb|left|ചെന്നൈ, എഗ്മൂർ ഗവണ്മെന്റ് മ്യൂസിയത്തിലെ വളരെ ചെറിയ പീരങ്കി]] 1789-ൽ ടിപ്പുവിന്റെ സഖ്യത്തിലുള്ള കൊച്ചി രാജ്യത്തിന്റെ രണ്ട് കോട്ടകൾ തിരുവിതാംകൂർ തിരിച്ചുകൊടുക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടാണ് ടിപ്പു കോയമ്പത്തൂരിൽ നിന്നും തിരുവിതാംകൂറിനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചത്. 1789 ഡിസംബർ 28ന് നെടുംകോട്ടയിൽ വെച്ച് തിരുവിതാംകൂറിനെതിരെ യുദ്ധം തുടങ്ങി. ബ്രിട്ടീഷ് സഖ്യത്തിലായിരുന്നു തിരുവിതാംകൂർ ഉണ്ടായിരുന്നത്. കടുത്ത പ്രതിരോധം തീർത്ത തിരുവിതാംകൂർ സേന, ടിപ്പുവിനെതിരെ പിടിച്ചുനിന്നു. ഇതിനിടെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനിയോട് സഹായം അഭ്യർത്ഥിച്ചു. തുടർന്ന് 1790ൽ [[കോൺവാലീസ് പ്രഭു]] കമ്പനി-മറാത്ത-ഹൈദരാബാദ് സഖ്യസേനയുമായി [[കോയമ്പത്തൂർ]] പിടിച്ചു. തിരിച്ചടിച്ച ടിപ്പുവിന് കുറച്ച് പ്രദേശങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിക്കാനായെങ്കിലും [[കോയമ്പത്തൂർ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിൽ തുടർന്നു. ഫ്രഞ്ച് സേനയുടെ സഹകരണത്തിനായി ടിപ്പു ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പക്ഷെ വിജയം കണ്ടില്ല. [[File:Surrender of Tipu Sultan.jpg|thumb|1793-ൽ [[കോൺവാലീസ് പ്രഭു]], ബന്ധികളായ ടിപ്പുവിന്റെ മക്കളെ സ്വീകരിക്കുന്നു]] 1791-ൽ സഖ്യസേന [[ബാംഗ്ലൂർ]] കീഴടക്കുകയും [[ശ്രീരംഗപട്ടണം]] കീഴടക്കുമെന്ന് ഭീഷണിയുയർത്തുകയും ചെയ്തു. വിഭവങ്ങളുടെ അപര്യാപ്തതയാൽ, സേന ആക്രമണത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിയുകയും, ഈ തക്കത്തിൽ ടിപ്പു കോയമ്പത്തൂർ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. 1792-ൽ സർവ്വസജ്ജമായ സഖ്യസേന ടിപ്പുവിനെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും, സന്ധിവ്യവസ്ഥകൾ പ്രകാരം മൈസൂർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പകുതിയും മൂന്ന് കോടി മുപ്പത് ലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരമായി നൽകാനും ധാരണയായി<ref name="Hunter394">{{cite book |last1=W.W. Hunter |title=The Indian empire : its peoples, history, and product |location=History of British Rule |page=394 |url=https://archive.org/details/indianempireitsp00huntrich/page/394 |accessdate=14 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. നഷ്ടപരിഹാരം നൽകുന്നത് വരെ ടിപ്പുവിന്റെ രണ്ട് ആൺകുട്ടികളെ ബന്ധികളാക്കുകയും ചെയ്തു<ref name="SKP138">{{cite book |last1=Shebeeb Khan P |title=Muslim Struggle for Islamic Identity in Kerala From 1498 to 1921 |page=138 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/212065/10/10_chapter-4.pdf#page=29 |accessdate=30 ഒക്ടോബർ 2019 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726185154/https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/212065/10/10_chapter-4.pdf#page=29 |url-status=dead }}</ref><ref name="IHC1943">{{cite book |title=The Proceedings Of The Indian History Congress |date=1943 |publisher=Indian History Congress |page=263 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.100038/page/n285 |accessdate=25 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref>. രണ്ട് ഗഢുക്കളായി ടിപ്പു പണം നൽകുകയും, മക്കളെ മോചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ====ഫ്രാൻസുമായുള്ള ബന്ധം==== {{Main|Franco-Indian alliances}} [[File:Louis XVI Receives the Ambassadors of Tipu Sultan 1788 Voyer after Emile Wattier 19th century.jpg|thumb|1788-ൽ ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ അംബാസഡർമാരെ [[Louis XVI|ലൂയി പതിനാറാമൻ]] സ്വീകരിക്കുന്നു. ഫ്രാൻസ്, [[Ottoman Empire|ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം]], [[Sultanate of Oman|സുൽത്താനേറ്റ് ഓഫ് ഒമാൻ]], [[Zand Dynasty|സാന്റ് രാജവംശം]], [[Durrani Empire|ദുറാനി സാമ്രാജ്യം]] എന്നിവയിലേക്ക് ടിപ്പു സുൽത്താൻ നിരവധി നയതന്ത്ര ദൗത്യങ്ങൾ അയച്ചതായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name="islamicvoice.com">{{cite web|url=http://www.islamicvoice.com/august.99/tippu.htm|title=Islamic Voice|work=islamicvoice.com|access-date=2019-07-14|archive-date=2011-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005002119/http://www.islamicvoice.com/august.99/tippu.htm|url-status=dead}}</ref>]] 1794-ൽ ഫ്രഞ്ച് റിപ്പബ്ലിക്കൻ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പിന്തുണയോടെ, അനുയോജ്യമായ നിയമങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് മൈസൂരിലെ ജേക്കബിൻ ക്ലബ്ബിനെ ടിപ്പു സഹായിച്ചു. അദ്ദേഹം ഒരു ലിബർട്ടി ട്രീ നട്ടുപിടിപ്പിക്കുകയും '''സിറ്റിസൺ ടിപ്പൂ''' എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു<ref>{{cite book|last=Upendrakishore Roychoudhury|title=White Mughals|url=https://books.google.com/?id=H7BCr-QIWGIC&pg=PA101&dq=Tipu+Sultan+jacobin+laws#v=onepage&q=Tipu%20Sultan%20jacobin%20laws&f=false|date=101|isbn=9780143030461}}</ref><ref name="സാംമില്ലർ220">{{cite book |last1=Miller |first1=Sam |title=A Strange Kind of Paradise: India Through Foreign Eyes |publisher=വിന്റേജ് ബുക്സ് |page=220 |url=https://books.google.com.sa/books?id=9FnOAgAAQBAJ&lpg=PP1&dq=history%20of%20india%2C%20miller&pg=PA220#v=onepage&q&f=false |accessdate=1 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref><ref name="Havell">{{cite book |last1=Havell,e.b. |title=A Short History Of India |page=224 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.126969/page/n224 |accessdate=3 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. ഫ്രാൻസിൽ നിന്ന് ചില സസ്യങ്ങൾ, ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവ ഇറക്കുമതി ചെയ്യാൻ ടിപ്പു മുൻകൈ എടുത്തിരുന്നു<ref>{{Cite journal|last=Sridharan|first=M. P.|date=1984|title=TIPU'S LETTERS TO FRENCH OFFICIALS|url=https://www.jstor.org/stable/44140234|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=45|pages=503–508|issn=2249-1937}}</ref>. [[നെപ്പോളിയൻ|നെപ്പോളിയന്റെ]] [[ഈജിപ്ത്]] അധിനിവേശത്തിന്റെ ഒരു പ്രേരണ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ ഇന്ത്യയുമായി ഒരു ജംഗ്ഷൻ സ്ഥാപിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. ടിപ്പു സാഹിബുമായി ബന്ധപ്പെടാനുള്ള ലക്ഷ്യവുമായാണ് മിഡിൽ ഈസ്റ്റിൽ ഒരു ഫ്രഞ്ച് സാന്നിധ്യം സ്ഥാപിക്കാൻ നെപ്പോളിയൻ ഉദ്ദേശിച്ചത്<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o4vrUbMK5eEC&pg=PA13|title=Tricolor and Crescent|isbn=9780275974701|year=2003|last1=Watson|first1=William E.}}</ref>. "ഈജിപ്ത് കീഴടക്കിയ ഉടൻ തന്നെ ഇന്ത്യൻ രാജകുമാരന്മാരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുമെന്നും അവരോടൊപ്പം ഇംഗ്ലീഷുകാരെ ആക്രമിക്കുമെന്നും" നെപ്പോളിയൻ ഫ്രഞ്ച് ഡയറക്ടറിക്ക് ഉറപ്പ് നൽകി<ref name="books.google.com">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n5IOAAAAQAAJ&pg=PA12|title=Napoleon and Persia|isbn=9780934211581|date=January 1999|last1=Amini|first1=Iradj}}</ref>. 1798 ഫെബ്രുവരി 13-ന് ടാലെറാൻഡിന്റെ ഒരു റിപ്പോർട്ട് അനുസരിച്ച്: "ഈജിപ്തിനെ അധിനിവേശം ചെയ്ത് ഉറപ്പിച്ചതിനാൽ, ഞങ്ങൾ 15,000 പേരെ സൂയസിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്ക് അയയ്ക്കുകയും ടിപ്പു-സാഹിബിന്റെ സൈന്യത്തിൽ ചേരുകയും ഇംഗ്ലീഷുകാരെ തുരത്തുകയും ചെയ്യും<ref name="books.google.com"/>." ഈ തന്ത്രത്തിൽ നെപ്പോളിയൻ പരാജയപ്പെട്ടു, 1799-ൽ ഏക്കർ ഉപരോധം, 1801-ൽ അബുക്കിർ യുദ്ധം എന്നിവയിൽ ഫ്രാൻസ് പരാജയപ്പെട്ടു. ====നാലാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധം==== {{main|ശ്രീരംഗപട്ടണം ഉപരോധം (1799)}} 1798-ൽ ഈജിപ്തിലെ നൈൽ യുദ്ധത്തിൽ ഹൊറേഷ്യോ നെൽസൺ ഫ്രാങ്കോയിസ്-പോൾ ബ്രൂയിസ് ഡി എഗല്ലിയേഴ്സിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി. 1799-ൽ മൂന്ന് സൈന്യങ്ങൾ മൈസൂരിലേക്ക് മാർച്ച് ചെയ്തു - ഒന്ന് ബോംബെയിൽ നിന്നും, ആർതർ വെല്ലസ്ലിയുടെ സൈന്യം ഉൾപ്പെടെ രണ്ട് ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യങ്ങളും. നാലാം മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ തലസ്ഥാനമായ ശ്രീരംഗപട്ടണത്തെ അവർ ഉപരോധിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ 26,000 സൈനികരും ഏകദേശം 4,000 യൂറോപ്യന്മാരും ബാക്കി ഇന്ത്യക്കാരും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഹൈദരാബാദിലെ നിസാം പത്ത് ബറ്റാലിയനുകളും 16,000 കുതിരപ്പടയാളികളും അടങ്ങുന്ന ഒരു പടയെ നൽകി. ബ്രിട്ടീഷ് സേനയിലെ സൈനികരുടെ എണ്ണം 50,000 ത്തിൽ കൂടുതലാണ്, അതേസമയം ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ എണ്ണം 30,000 മാത്രം. ബ്രിട്ടീഷുകാർ നഗരമതിലുകൾ തകർത്തു, ഫ്രഞ്ച് സൈനിക ഉപദേഷ്ടാക്കൾ ടിപ്പു സുൽത്താനോട് രഹസ്യഭാഗങ്ങളിലൂടെ രക്ഷപ്പെടാൻ പറഞ്ഞു, പക്ഷേ അദ്ദേഹം നിരസിച്ചു. ശ്രീരംഗപട്ടണ കോട്ടയുടെ വടക്ക്-കിഴക്കേ ഭാഗത്ത് നിന്ന് (270 മീറ്റർ) അകലെയുള്ള ഹോളി (ഡിഡി) കവാടത്തിലാണ് ടിപ്പു സുൽത്താൻ കൊല്ലപ്പെട്ടത്<ref>{{cite web|url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000000138u00000000.html|title=View of the Hoally Gateway, where Tipu Sultan was killed, Seringapatam (Mysore)|accessdate=14 June 2009|publisher=British Library Online Gallery|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809155920/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000000138u00000000.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |last1=Macquarie |first1=University |title=Death of Tipu |url=https://www.mq.edu.au/macquarie-archive/seringapatam/other/tipu.html |accessdate=15 ജൂലൈ 2019}}</ref>. ===ടിപ്പുവിന്റെ മരണം=== [[File:Finding the body of Tippoo Sultan - Samuel William Reynolds, 1800 - BL P428.jpg|thumb|ടിപ്പുവിന്റെ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തുന്നത്]] [[File:The spot where Tipu Sultan died in Srirangapatna (c. 1880s).JPG|thumb|ടിപ്പു കൊല്ലപ്പെട്ട ഇടം. (1880 കളിൽ എടുത്ത ഫോട്ടോ)]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്തെത്തിയ സൈന്യം പെട്ടെന്നുതന്നെ തടിയനായ കുറിയ ഒരു ഓഫീസറിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മൈസൂർ സേനയോടു പോരാടേണ്ടിവന്നു. സേവകന്മാരിൽ നിന്നും വേട്ടയ്ക്കുള്ള ആയുധങ്ങൾ നിറച്ചു കിട്ടിയവ ഉപയോഗിച്ച്‌ അയാൾ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു നേരേ നിറയൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. വൈകുന്നേരത്തോടെ ടിപ്പുവിന്റെ ശരീരം തിരഞ്ഞുപോയ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു മനസ്സിലായി നേരത്തെ തങ്ങൾക്കുനേരേ നിറയൊഴിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആൾ ആണ്‌ ടിപ്പു എന്ന്. പിറ്റേന്ന് ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് പിതാവിന്റെ ശവകുടീരത്തിനടുത്തുള്ള ഗുമാസിൽ സംസ്കരിച്ചു. ബെഞ്ചമിൻ സിഡെൻഹാം ആ ശരീരത്തെപ്പറ്റി വിവരിച്ചത്‌: <blockquote>'ഏതാണ്ട്‌ 5 അടി 8 ഇഞ്ചോളം ഉയരമുള്ള നിറം മങ്ങിയ തടിച്ച, കുറിയ കഴുത്തുള്ള ഉയരമുള്ള തോളുകളാണെങ്കിലും ചെറിയ മാർദ്ദവമുള്ള കയ്യുമുള്ള അയാളുടെ വലതു ചെവിയുടെ മുകളിലായി ഒരു മുറിവുണ്ടായിരുന്നു. ഇടത്തെ കവിളിൽ വെടിയുണ്ട കൊണ്ട നിലയിലുള്ള ആ ശരീരത്തിൽ രണ്ടു മൂന്ന് മുറിവുകൾ കൂടിയുണ്ടായിരുന്നു.<br> 'വലിയ കണ്ണുകൾ ഉള്ള അയാൾക്ക്‌ ചെറിയ വളവുള്ള പുരികങ്ങളും വളരെ ചെറിയ കൃതാവുമായിരുന്നു ഉള്ളത്‌. സാധാരണക്കാരിൽ നിന്നും ഉയർന്നവൻ ആയിരുന്നു താനെന്ന് അയാളുടെ രൂപം വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.'<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1300967/Gem-encrusted-gold-tiger-throne-18th-century-Indian-ruler--Scottish-house.html?ito=feeds-newsxml# Gem-encrusted gold tiger from throne of an 18th century Indian ruler found... in a Scottish house] ''Daily Mail'', Associated Newspapers Ltd., London, 8-8-2010.</ref></blockquote> == ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ == ===സാമൂഹികരംഗം=== ====നീതിവ്യവസ്ഥ==== ടിപ്പു സുൽത്താൻ തന്റെ ഓരോ പ്രവിശ്യകളിലും ന്യായാധിപന്മാരായി ഒരു പണ്ഡിറ്റിനെയും ഒരു ഖാദിയെയും നിയമിച്ചിരുന്നു. മുസ്‌ലിംകളുടെ കേസുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ഖാദിയും ഹിന്ദുക്കളുടെ കേസുകൾക്ക് പണ്ഡിറ്റും. ഹൈക്കോടതിയിലും ഇതുപോലെ ന്യായാധിപരായി ഒരു മുസ്‌ലിമും ഒരു ഹിന്ദുവുമായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്<ref name="SocialScientist110">{{cite journal |last1=പണിക്കർ |first1=കെ.എൻ |title=Men of Valour and Vision |journal=Social Scientist |date=1991 |volume=19 |issue=8 |page=110 |url=https://www.jstor.org/stable/3517708?read-now=1&seq=1#page_scan_tab_contents |accessdate=1 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref>. ====ധാർമികരംഗം==== തന്റെ ഭരണപ്രദേശങ്ങളിൽ മദ്യവും വേശ്യാവൃത്തിയും ടിപ്പു നിരോധിച്ചു<ref name="Sastri">{{cite book |last1=Sastri |first1=K.N.V |title=Moral Laws under Tipu Sultan |date=1943 |publisher=Indian History Congress |page=269 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.100038/page/n291 |accessdate=25 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref>. കഞ്ചാവ് കൃഷിചെയ്യുന്നത് കർശനമായി നിരോധിക്കപ്പെട്ടു<ref name="ബിഎസ്എൻ211">{{cite book |last1=B, Shreedhara Naik |title=The society and politics in South Kanara 1500 A D to 1800 A D |page=211 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/132248/13/13_chapter%205.pdf |accessdate=7 സെപ്റ്റംബർ 2019 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726211827/https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/132248/13/13_chapter%205.pdf |url-status=dead }}</ref>. കേരളത്തിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന [[ബഹുഭർതൃത്വം]], സ്ത്രീകൾക്ക് മാറുമറക്കാനുള്ള അവകാശം നിഷേധിക്കൽ തുടങ്ങിയവക്കെതിരെ ടിപ്പു നടപടി സ്വീകരിക്കുകയുണ്ടായി<ref name="REMiller"/><ref name="Sastri270">{{cite book |last1=Sastri |first1=K.N.V |title=Moral Laws under Tipu Sultan |date=1943 |publisher=Indian History Congress |page=270 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.100038/page/n292 |accessdate=25 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref>. ടിപ്പുവിന്റെ ഒരു ഉത്തരവ് ഇങ്ങനെ കാണാം, :പാലക്കാടിന്റെ മുഴുവൻ പ്രദേശങ്ങളിലും (അതായത്, ഘട്ടത്തിന് താഴെയുള്ള രാജ്യത്ത്) ഭൂരിഭാഗം ഹിന്ദു സ്ത്രീകളും മുലകളും തലകളും അനാവരണം ചെയ്യുന്നു. ഇത് മൃഗതുല്യമണ്. ഈ സ്ത്രീകളിലാരും ഇനിമുതൽ പൂർണ്ണമായ വസ്ത്രവും ശിരോവസ്ത്രവുമില്ലാതെ പുറത്തിറങ്ങരുത്<ref name="KNV270">{{cite book |last1=ശാസ്ത്രി |first1=കെ.എൻ.വി |title=The Proceedings Of The Indian History Congress |page=270 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.100038/page/n292 |accessdate=20 നവംബർ 2019}}</ref>. ===വൈജ്ഞാനികരംഗം=== വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ടിപ്പു പ്രത്യേക പരിഗണന നൽകിയിരുന്നു. ഓരോ നാല് [[മൈൽ|മൈലിനുള്ളിലും]] ഓരോ വിദ്യാലയം വേണമെന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപാട്<ref name="IOSR" />. ====ടിപ്പുവിന്റെ ഗ്രന്ഥശേഖരം==== തന്റെ രാജ്യത്തിന്റെ വൈജ്ഞാനിക പുരോഗതി ലക്ഷ്യംവെച്ച് ടിപ്പു ഒരു ഗ്രന്ഥശാല സ്ഥാപിക്കുകയുണ്ടായി. അദ്ദേഹം വലിയൊരു ഗ്രന്ഥശേഖരത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്നു<ref>{{cite book |title=Transactions Of The Indian History Congress |date=1941 |page=638 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.101222/page/n664 |accessdate=3 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref><ref name="റെഡ്ഡി425"/><ref name="DH2012">{{cite news |title=Rare literature on Islam, Hinduism in Tipu's collection |url=https://www.deccanherald.com/content/227383/rare-literature-islam-hinduism-tipus.html |accessdate=24 ഫെബ്രുവരി 2020 |work=deccanherald.com |date=15 ഫെബ്രുവരി 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224112418/https://www.deccanherald.com/content/227383/rare-literature-islam-hinduism-tipus.html |archivedate=24 ഫെബ്രുവരി 2020 |quote=A rare Persian translation of Mahabharat prepared on the order of Emperor Akbar, religious literature both on Islam and Hinduism and manuscripts from the huge collection of Tipu Sultan's library are some of the items which have been cataloged for future generations}}</ref>. പുസ്തകങ്ങളെ സ്നേഹിക്കുകയും<ref name="റെഡ്ഡി425">{{cite journal |last1=REDDY |first1=D. V. S. |title=MEDICAL BOOKS IN TIPPOO SULTAN'S LIBRARY |journal=Current Science |date=1949 |volume=18 |issue=12 |page=425 |url=https://www.jstor.org/stable/24213238 |accessdate=1 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref>, വായനയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു അദ്ദേഹം. [[അറബി]], [[പേർഷ്യൻ]], [[ഹിന്ദുസ്ഥാനി]] ഭാഷകളിലായി രണ്ടായിരത്തോളം വാള്യങ്ങളാണ് ഈ ശേഖരത്തിലുണ്ടായിരുന്നത്. പല പുസ്തകങ്ങളും മനോഹരമായ കൈയെഴുത്തിൽ എഴുതപ്പെട്ടവയും നല്ല നിലയിൽ ബൈന്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടവയുമായിരുന്നു<ref name="റെഡ്ഡി425"/>. ഇവയുടെ ഒരു കാറ്റലോഗ് '''The Oriental Libarary Of Tippoo Sultan''' എന്ന പേരിൽ ചാൾസ് സ്റ്റു‌വർട്ട് എന്ന പ്രൊഫസർ തയ്യാറാക്കി [[കാംബ്രിഡ്ജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്]] പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്<ref name="റെഡ്ഡി425"/>. ഇതിൽ 68 വൈദ്യശാസ്ത്ര പുസ്തകങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നെന്ന് '''ഡി.വി.എസ്. റെഡ്ഡി''' പറയുന്നുണ്ട്. ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ശേഖരിക്കുക മാത്രമല്ല, അവ വിവർത്തനം ചെയ്യുവാൻ കൂടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിൽ ശ്രമങ്ങൾ നടന്നിരുന്നതായി രേഖകൾ പറയുന്നു<ref name="റെഡ്ഡി426">{{cite journal |last1=REDDY |first1=D. V. S. |title=MEDICAL BOOKS IN TIPPOO SULTAN'S LIBRARY |journal=Current Science |date=1949 |volume=18 |issue=12 |page=426 |url=https://www.jstor.org/stable/24213238 |accessdate=1 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref>. ടിപ്പുവിന്റെ പതനശേഷം ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടം ഈ ഗ്രന്ഥശാല നിലനിർത്തുകയുണ്ടായി<ref name="റെഡ്ഡി425"/>. ശേഖരത്തിലെ ചില പുസ്തകങ്ങളുടെ കൈയെഴുത്ത് പ്രതികൾ ഏഷ്യാറ്റിക് സൊസൈറ്റി, കാംബ്രിഡ്ജ്-ഓക്സ്ഫഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റികൾ, ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി എന്നിവക്ക് കൈമാറി<ref name="റെഡ്ഡി425"/>. ===സാമ്പത്തികരംഗം=== പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ മൈസൂർ രാജ്യം ടിപ്പുവിന്റെ കീഴിൽ സാമ്പത്തികമായി ഔന്നത്യം നേടി. പിതാവ് ഹൈദരാലിയും ടിപ്പുവും രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പദ്ഘടനയുടെ വളർച്ച ലക്ഷ്യമിട്ട് നിരവധി പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിച്ചു<ref>{{Citation |title=Why Europe Grew Rich and Asia Did Not: Global Economic Divergence, 1600–1850 |given=Prasannan |surname=Parthasarathi |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |isbn=978-1-139-49889-0 |page=207 |url=https://books.google.com/books?id=1_YEcvo-jqcC&pg=PA207}}</ref>. വസ്ത്രനിർമ്മാണരംഗത്ത് ടിപ്പുവിന്റെ കീഴിൽ മൈസൂർ അഭിവൃദ്ധി നേടി<ref name="Parthasarathi">{{Citation |title=Why Europe Grew Rich and Asia Did Not: Global Economic Divergence, 1600–1850 |given=Prasannan |surname=Parthasarathi |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |isbn=978-1-139-49889-0 |url=https://books.google.com/books?id=1_YEcvo-jqcC}}</ref>. അന്നത്തെ ശരാശരി വരുമാനത്തിന്റെ അഞ്ചിരട്ടിയായിരുന്നു മൈസൂരിന്റെ ശരാശരി വരുമാനം. ബ്രിട്ടനിലെ ജീവിതനിലവാരത്തെക്കാളും ഉയരത്തിലായിരുന്നു, മൈസൂരിലേത്<ref name="Parthasarathi"/><ref>{{cite book|title=The World Economy Volume 1: A Millennial Perspective Volume 2: Historical Statistics|author=Angus Maddison|publisher=Academic Foundation|year=2007|page=260|url=https://books.google.com/books?id=I242EL00ieAC&pg=PA260|isbn=9788171886135|author-link=Angus Maddison}}</ref><ref>[[Angus Maddison|Maddison, Angus]] (2007), ''Contours of the World Economy, 1–2030 AD. Essays in Macro-Economic History'', [[Oxford University Press]], {{ISBN|978-0-19-922721-1}}, p.&nbsp;382, table A.7</ref> ====കൃഷി==== നെല്ല്, ചന്ദനം, കരിമ്പ്, തേങ്ങ എന്നിവയുടെ ഉത്പാദനം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി ടിപ്പു ശ്രമങ്ങൾ നടത്തി. അതിനായി തരിശുനിലങ്ങൾ കർഷകർക്ക് പതിച്ചുനൽകുകയും നാമമാത്രമായ നികുതി ഈടാക്കുകയും ചെയ്തു<ref name="ബിഎസ്എൻ81">{{cite book |last1=B, Shreedhara Naik |title=The society and politics in South Kanara 1500 A D to 1800 A D |page=81 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/132248/11/11_chapter%203.pdf |accessdate=7 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. അരി വ്യാപാരത്തിനായി മസ്കറ്റിൽ ടിപ്പു ഒരു ഡിപ്പോ സ്ഥാപിക്കുകയുണ്ടായി<ref name="ബിഎസ്എൻ105">{{cite book |last1=B, Shreedhara Naik |title=The society and politics in South Kanara 1500 A D to 1800 A D |page=105 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/132248/11/11_chapter%203.pdf |accessdate=7 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. മൂന്ന് കൊല്ലത്തിലധികം വെറുതെ കിടന്ന ഭൂമി ടിപ്പു കൃഷിക്കാർക്ക് പതിച്ചുനൽകി. ആദ്യത്തെ വർഷം നികുതിയിളവും നൽകിയിരുന്നു<ref name="ബിഎസ്എൻ210">{{cite book |last1=B, Shreedhara Naik |title=The society and politics in South Kanara 1500 A D to 1800 A D |page=210 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/132248/13/13_chapter%205.pdf |accessdate=7 സെപ്റ്റംബർ 2019 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726211827/https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/132248/13/13_chapter%205.pdf |url-status=dead }}</ref>. രണ്ടാമത്തെ വർഷം അവർ പകുതി നികുതിയായിരുന്നു നൽകേണ്ടത്. മൂന്നാമത്തെ വർഷം മുതൽ പൂർണ്ണനികുതിയും. കർഷകർക്ക് ആവശ്യത്തിന് പണം കടം നൽകിയിരുന്നു ടിപ്പുവിന്റെ ഭരണകൂടം<ref name="ബിഎസ്എൻ210"/>. ഒന്നോ രണ്ടോ വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഇത്തരം വായ്പകൾ തിരിച്ചടക്കേണ്ടിയിരുന്നത്. 1788-ൽ അമീൽദാർമാർക്ക് അയച്ച സർക്കുലറിൽ ഇങ്ങനെ കാണാം, {{cquote|കൃഷിയാണ് നാടിന്റെ ജീവരക്തം. മണ്ണിൽ പണിയെടുക്കുന്നവർക്ക് ഈ നാട് സമൃദ്ധവും ഫലഭൂയിഷ്ടവുമായ പ്രതിഫലം നൽകുന്നു. ഈ ഭൂനിയമത്തിലെ 127 വ്യവസ്ഥകളും നിങ്ങൾ ഉടനടി നടപ്പിൽ വരുത്തണം. വിശേഷിച്ചും കലപ്പകൾ വാങ്ങാനുദ്ദേശിക്കുന്ന കർഷകർക്ക് പണം വായ്പ നൽകുക, ആളുകൾ ഉപേക്ഷിച്ച ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കാൻ നടപടികളെടുക്കുക, കൃഷിക്കാരനും അയാളുടെ അനന്തരാവകാശികൾക്കും സംരക്ഷണം നൽകുക, കരിമ്പ്, വെറ്റില, നാളികേരം തുടങ്ങിയ കൃഷി ചെയ്യുന്നവർക്ക് നികുതി ഇളവ് നൽകുക, മാവ്, പ്ളാവ് തുടങ്ങിയ മരങ്ങൾ ഓരോ ഗ്രാമത്തിലും 200 വീതം നട്ടുവളർത്താൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക<ref name="BSG">{{cite book |last1=Bhagwan S Gidwani |title=The Sword of Tipu Sultan |url=https://books.google.com.sa/books?id=EimPBAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT262#v=onepage&q&f=false |accessdate=9 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>.}} ====നാണയങ്ങൾ==== [[ചിത്രം:Mysore Paisa TIPPU Elephant 1796INDIA.jpg|thumb|right| ടിപ്പുവിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന നാണയങ്ങൾ]] [[സ്വർണ്ണം]], [[വെള്ളി]], [[ചെമ്പ്]] നാണയങ്ങൾ പലപേരുകളിലും പലമൂല്യത്തിലും ടിപ്പു പരിഷ്കരിച്ച് പുറത്തിറക്കുകയുണ്ടായി<ref name="ചക്രവർത്തി">{{cite book |last1=സുരേന്ദ്രകിഷോർ ചക്രവർത്തി |title=Proceedings Of The Indian History Congress,3rd Ed. |date=1939 |page=680 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.22716/page/n779 |accessdate=3 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. ചിലത് താഴെ കൊടുക്കുന്നു. '''ചെമ്പ്''': ഖുത്ബ് എന്ന പേരിൽ, 1/8 പൈസ മൂല്യത്തിൽ -- അഖ്തർ എന്ന പേരിൽ, 1/4 പൈസ മൂല്യത്തിൽ -- ബഹ്റാം എന്ന പേരിൽ, 1/2 പൈസ മൂല്യത്തിൽ -- സുഹ്റ എന്ന പേരിൽ ഒരു പൈസ മൂല്യത്തിൽ -- ഉഥ്മാനി / മുഷ്തരി എന്നപേരിൽ, 2 പൈസ മൂല്യത്തിൽ '''വെള്ളി''': ഖുദ്‌രി എന്ന പേരിൽ, 1/32 രൂപ മൂല്യത്തിൽ -- കാസിമി എന്ന പേരിൽ, 1/16 രൂപ മൂല്യത്തിൽ -- ജഅ്ഫരി എന്ന പേരിൽ, 1/8 രൂപ മൂല്യത്തിൽ -- ബാഖിരി എന്ന പേരിൽ, 1/4 രൂപ മൂല്യത്തിൽ -- ആബിദി എന്ന പേരിൽ, 1/2 രൂപ മൂല്യത്തിൽ -- ഇമാമി എന്ന പേരിൽ, ഒരു രൂപ മൂല്യത്തിൽ -- ഹൈദരി എന്ന പേരിൽ, 2 രൂപ മൂല്യത്തിൽ. '''സ്വർണ്ണം''': ഫാറൂഖി എന്ന പേരിൽ, ഒരു പഗോഡ മൂല്യത്തിൽ -- സാദിഖി എന്ന പേരിൽ, 2 പഗോഡ മൂല്യത്തിൽ -- അഹ്‌മദി എന്ന പേരിൽ, 4 പഗോഡ മൂല്യത്തിൽ. ഭരണത്തിന്റെ ആദ്യ നാലുവർഷത്തിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന മൊഹർ എന്ന സ്വർണ്ണനാണയം (10.95ഗ്രാം) പിന്നീട് 13.74ഗ്രാം തൂക്കമുള്ള അഹ്‌മദി ആയി മാറുകയാണുണ്ടായത്. ഈ നാണയത്തിലാണ് ഹിജ്‌രി വർഷത്തിന് പകരം മീലാദി വർഷം മുദ്രണം ചെയ്തുതുടങ്ങിയത്. [[ശൃംഗേരി]] ശാരദാദേവിയുടെ ചിത്രം ആലേഖനം ചെയ്യപ്പെട്ട '''റാഹത്തി''' എന്ന നാണയത്തിന്റെ മറുഭാഗത്ത് ടിപ്പുവിന്റെ മുദ്രണത്തോടെയായിരുന്നു<ref name="TAT304">{{cite book |last1=Thoufeeq Ahamed Teepu, P |title=Development of art and architecture uncer Hyder Ali and Tipu Sultan from 1761 to 1799 AD |page=304 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/143927/12/12_chapter.6.pdf#page=88 |accessdate=19 നവംബർ 2019 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. =====നാണയത്തിൽ മീലാദി വർഷം മുദ്രണം ചെയ്യൽ===== നാണയത്തിന്റെ മൂല്യം ആദ്യകാല സ്വർണ്ണനാണയങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ല. അതിന്റെ തുടക്കവും കലണ്ടർ മാറ്റവും തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നാണയങ്ങളിൽ മീലാദി വർഷം മുദ്രണം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയതോടെയാണ് നാണയത്തിന്റെ മൂല്യവും രേഖപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങിയത്<ref>{{Cite web|url=https://www.coinarchives.com/w/lotviewer.php?LotID=3800760&AucID=3949&Lot=2596&Val=8b527bcdc15cad93b00771f495bbf0ca|title=CoinArchives.com Lot Viewer|website=www.coinarchives.com|access-date=2019-04-17}}</ref>. ====ഭൂനികുതി==== കേരളത്തിൽ ആദ്യമായി വിളവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[ഭൂനികുതി]] ഏർപ്പെടുത്തിയത് ടിപ്പുസുൽത്താനാണ്. ഇതോടെ നിലനിന്നിരുന്ന ഫ്യൂഡൽ ജന്മിമാരുടെ യുഗം താൽക്കാലികമായി അവസാനിക്കുകയായിരുന്നു<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.277878/page/n443 കേരളസ്വാതന്ത്ര്യസമരം, കെ.എം. പണിക്കർ, പേജ് 436]</ref> <ref>{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി|url = http://www.madhyamam.com/weekly/672|publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 703|date = 2011 ആഗസ്ത് 15|accessdate = 2013 മാർച്ച് 23|language = മലയാളം}}</ref><ref name="Kurup">{{cite book |last1=കുറുപ്പ് |first1=കെ.കെ.എൻ |title=Modern Kerala: Studies in Social and Agrarian Relations |publisher=മിത്തൽ പബ്ലിക്കേഷൻസ് |page=62 |url=https://books.google.com.sa/books?id=iJvx0KWpf-UC&lpg=PA5&vq=tipu&pg=PA62#v=onepage&q&f=false |accessdate=11 ജൂലൈ 2019}}</ref>. ഭൂപരിഷ്കരണം ഫലപ്രദമായി നടപ്പിലാക്കിയ ഒരു ഭരണാധികാരി കൂടി ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. ====മൈസൂർ സിൽക്സ്==== ടിപ്പുവിന്റെ കാലത്ത് പട്ടുനൂൽ വ്യവസായത്തെ പറ്റി പഠിക്കാൻ ബംഗാളിലേക്ക് ഒരു വിദഗ്ദ്ധനെ അയക്കുകയുണ്ടായി. തുടർന്നാണ് മൈസൂർ പട്ടുവസ്ത്രനിർമ്മാണരംഗത്ത് ശോഭിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്<ref name="Global Silk Industry">{{cite book |last=R.k.datta |title=Global Silk Industry: A Complete Source Book |url=https://books.google.com/books?id=A8U1lmEGEdgC&pg=PA17 |accessdate=22 January 2013 |year=2007 |publisher=APH Publishing |isbn=978-8131300879 |page=17 }}</ref><ref name="IHC7-97">{{cite book |title=Proceedings Of Meetings Volume Vii Seventh Meeting Held At Poona January, 1925 |publisher=Indian Historical Records Commission |page=97 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35552/page/n101 |accessdate=3 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref><ref name="IOSRsilk">{{cite journal |last1=Yabbati Nagaraju & Dr Lasya Gopal |title=Up-Scaling Heat Recovery Unit (HRU) For Fuel Saving and Process Improvement: A Case Study of Silk Reeling Ovens in Karnataka |journal=IOSR Journal of Mechanical and Civil Engineering (IOSR-JMCE) |date=ജൂലൈ 2018 |volume=15 |issue=4 |page=6 |url=http://www.iosrjournals.org/iosr-jmce/papers/vol15-issue4/Version-1/B1504010611.pdf |accessdate=14 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref><ref name="Hunter512"/>. ടിപ്പുവിന്റെ ഒരു കത്തിൽ ഇങ്ങനെ കാണാം, {{cquote|മൈസൂരിൽ സിൽക്ക് വ്യവസായം സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് വിശദമായ നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഞാൻ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. നമ്മുടെ ജനങ്ങളെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതിനായി പട്ടുനൂൽ പുഴുക്കളും അവയെ വളർത്തുന്നതിലെ വിദഗ്ദരും ഇതിനകം വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് എത്തിയിട്ടുണ്ട്. വ്യവസായത്തിന്റെ വികസനത്തിനായി പതിനെട്ട് കേന്ദ്രങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. ഇനിയും പലതും ആവശ്യമാണ്. മൾബറി മരങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കുന്നതിന് എല്ലാ പ്രോത്സാഹനവും നൽകുന്നു. ഈ വികസന പ്രവർത്തനത്തിൽ നിങ്ങൾ നേരിട്ട് താല്പര്യം കാണിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്റെ ലക്ഷ്യം വ്യക്തമാണ്: സിൽക്ക് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ മൈസൂർ ഒന്നാമനാകാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു<ref name="BSG13">{{cite book |last1=Bhagwan S Gidwani |title=The Sword of Tipu Sultan |url=https://books.google.com.sa/books?id=EimPBAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT265#v=onepage&q&f=false |accessdate=9 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>.}} ===കലണ്ടർ പരിഷ്കരണം=== ടിപ്പുവിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ ആദ്യവർഷം തന്നെ [[ഇസ്‌ലാമിക കലണ്ടർ|ഹിജ്‌രി കലണ്ടറിന്]] പകരം മീലാദി കലണ്ടർ നടപ്പിലാക്കിയിരുന്നു. [[മുഹമ്മദ്]] നബിയുടെ ജനനത്തെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള സൂര്യവർഷമാണ് മീലാദി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ===റോഡ് നിർമ്മാണം=== ==== കേരളത്തിലെ സഞ്ചാരപാതകളുടെ വികാസം ==== ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ ആക്രമണം, കേരളത്തിലേക്കുള്ള പാതകളുടെ വികാസത്തിൽ കാര്യമായ പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു<ref name="Edgar185">{{cite book |last1=Edgar |first1=Thurston |title=The Madras presidency, with Mysore, Coorg and the associated states |publisher=Cambridge, University press |location=Ch-19 |page=185 |url=https://archive.org/details/cu31924021471002/page/n200/mode/1up |accessdate=9 May 2020}}</ref><ref name="REMiller"/><ref> {{cite book |first=കെ.ബാലകൃഷ്ണ |last = കുറുപ്പ് |author-link=കെ.ബാലകൃഷ്ണ കുറുപ്പ് |edition=3 |origyear=2000 |year= 2013 |title = [[കോഴിക്കോടിന്റെ ചരിത്രം മിത്തുകളും യാഥാർഥ്യങ്ങളും]] |page = |url = |location = [[കോഴിക്കോട്]] |publisher = [[മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|മാതൃഭൂമി പ്രിന്റ്റിങ് അൻറ് പബ്ലിഷിങ് കമ്പനി]] |isbn=978-81-8265-565-2 |quote=}}</ref>. ഇപ്പോൾ [[ദേശീയപാത 212]] ആക്കി മാറ്റിയ [[സുൽത്താൻ ബത്തേരി]] -[[മൈസൂർ]] റോഡ് വാഹന ഗതാഗതത്തിനു പറ്റിയ രീതിയിൽ പുനർ നിർമ്മിച്ചത് ടിപ്പു സുൽത്താനാണ്. ഇത്രയും തന്ത്രപ്രധാനമായ ഒരു പാത അന്ന് വരെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല എന്ന അഭിപ്രായമുണ്ട്.<ref>ടിപ്പുസുൽത്താൻ ,പി കെ ബാലകൃഷ്ണൻ.</ref> ===ലാൽ ബാഗ്=== [[ലാൽബാഗ്]] ബോട്ടാണിക്കൽ ഗാർഡൻ നിർമ്മാണം തുടങ്ങിവെച്ചത് [[ഹൈദരാലി]] ആണെങ്കിലും പൂർത്തിയാക്കിയതും വികസിപ്പിച്ചതും ടിപ്പു സുൽത്താനാണ്<ref>{{cite book |last1=Vinoda |first1=K |title=The Lalbagh - A History |page=5 |url=https://archive.org/details/TheLalbaghAHistoryByKVinoda/page/n5 |accessdate=10 ജൂലൈ 2019}}</ref>. === യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ === [[File:Rocket warfare.jpg|thumb|right|ഗുണ്ടൂർ യുദ്ധത്തിലെ റോക്കറ്റ് ആക്രമണം, ഒരു പെയിന്റിംഗ്]] ====റോക്കറ്റുകൾ==== ഇരുമ്പുകവചമുള്ള റോക്കറ്റുകൾ ആദ്യമായി യുദ്ധത്തിനുപയോഗിച്ചത് ടിപ്പു സുൽത്താനാണ്<ref name=മാധവൻ>{{cite news|title=റോക്കറ്റുകൾക്ക് എത്ര പഴക്കമുണ്ട്?|url=http://www.madhyamam.com/archives/news/232619/130701|publisher=[[മാധ്യമം ദിനപത്രം]]|quote=}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ആദ്യമായി റോക്കറ്റ് ഒരു ആയുധമായി ഉപയോഗിച്ചതിൻെറ ക്രെഡിറ്റ് ഇന്ത്യക്കാർക്ക് അവകാശപ്പെടാം<ref>{{cite web |last1=എ.പി.ജെ അബ്ദുൽകലാം |title=ADDRESS TO THE MEMBERS OF THE KARNATAKA LEGISLATIVE ASSEMBLY, BANGALORE |url=http://abdulkalam.nic.in/sp201105-1.html |accessdate=28 ഓഗസ്റ്റ് 2019 |quote=For any rocket engineer in India, Karnataka had always been a source of inspiration. The heritage and past glory that can be sung in Karnataka would make any nation proud. In the history of rocketry, the first war rocket was designed, developed and operationalised in a war in Sri Rangapatna (1794). It was a thrilling experience for me to have seen the class of rockets that Tippu deployed against the British in the first Sri Rangapatna war. This, I saw at the Wooldridge Artillery museum near London.}}</ref>. 1792-ലെ ശ്രീരംഗപട്ടണം യുദ്ധത്തിൽ ടിപ്പു സുൽത്താൻ ബ്രിട്ടീഷുകാരെ ശരിക്കും വിറപ്പിച്ചു<ref name=roddam>{{cite web|title=റോക്കറ്റ്സ് ഇൻ മൈസൂർ ആൻഡ് ബ്രിട്ടൺ, 1750 - 1850|url=https://www.researchgate.net/publication/37179995_Rockets_in_Mysore_and_Britain_1750-1850_AD|publisher=ബാംഗ്ലൂരിലെ നാഷണൽ ഏറോനോട്ടിക്കൽ ലബോറട്ടറിയും ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസും|accessdate=2013 ജനുവരി 21|author=റോദ്ദം നരസിംഹ|location=ബാംഗ്ലൂർ|page=1|language=ഇംഗ്ലീഷ്|format=pdf|month=മേയ്|year=1985}}</ref><ref name=isc1>[http://neo.jpl.nasa.gov/1950da/1950DA_Kalam_90th_Indian_Congress.pdf വിഷൻ ഫോർ ദ ഗ്ലോബൽ സ്പേസ് കമ്മ്യൂണിറ്റി: പ്രോസ്പരസ്, ഹാപ്പി ആന്റ് സെക്യൂലർ എർത്ത്] (എ.പി.ജെ.അബ്ദുൾ കലാം, തൊണ്ണൂറാം ഇന്ത്യൻ സയൻസ് കോൺഗ്രസ്സിൽ ചെയ്ത പ്രസംഗം)</ref><ref>എ.പി.ജെ.അബ്ദുൾ കലാം, അഗ്നിച്ചിറകുകൾ (ആത്മകഥ) (ഹൈദരാബാദ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്, 1999</ref><ref>{{cite web |last1=ദ ഹിന്ദു |title=Rockets recovered from open well are from Tipu era: Experts |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/rockets-recovered-from-open-well-are-from-tipu-era-experts/article22475390.ece |accessdate=14 ജൂലൈ 2019 |date=19 ജനുവരി 2018}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായുള്ള [[ഗുണ്ടൂർ]](1780)പൊളില്ലൂർ (1780) സെപ്റ്റംബർ യുദ്ധത്തിലും, (1792)ലെയും (1797) ലെയും [[ശ്രീരംഗപട്ടണം]] യുദ്ധത്തിലുമെല്ലാം ടിപ്പുവിന് മേൽക്കൈ നേടാനായത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ [[മിസൈൽ|റോക്കറ്റ്]] റെജിമെന്റിന്റെ സഹായം കൊണ്ടാണ്<ref>{{cite web |last1=എ.പി.ജെ അബ്ദുൽകലാം |title=VISION FOR THE GLOBAL SPACE COMMUNITY: PROSPEROUS, HAPPY AND SECURE PLANET EARTH |url=http://abdulkalam.nic.in/sp040103.html |accessdate=28 ഓഗസ്റ്റ് 2019 |quote=In 1792, Tippu Sultan, the ruler of Mysore State, in the war against the British, used war rockets against the cavalries and defeated the British force.}}</ref><ref name=rr2>{{cite news|title=കലാം വാണ്ട്സ ടു നോ ഹൗ ടിപു ബിൽട് റോക്കറ്റ്സ് 200 ഇയേഴ്സ് എഗോ|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=400639|publisher=ഔട്ട്ലുക്ക് മാസിക|date=2006 -ജനുവരി-21|quote=ടിപ്പുവിന്റെ സൈന്യത്തിൽ നവീന യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ പരീക്ഷിക്കാൻ കഴിവുള്ള ആളുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു - ശിവതാണുപിള്ള (ശാസ്ത്രജ്ഞൻ-ഡി.ആർ.ഡി.ഒ)|access-date=2013-01-21|archive-date=2012-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120614063135/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=400639|url-status=dead}}</ref>. മുൻ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രപതി [[എ.പി.ജെ. അബ്ദുൽ കലാം]] ബ്രിട്ടനിലെ വൂൾവിച്ച് റോടുണ്ട മ്യൂസിയത്തിൽ ടിപ്പുവിന്റെ റോക്കറ്റ് കണ്ടതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു<ref name=voolvitc>{{cite news|title=എ.പി.ജെ.അബ്ദുൾ കലാമുമായി അഭിമുഖം|url=http://www.frontline.in/navigation/?type=static&page=archiveSearch&aid=15190880&ais=19&avol=15|publisher=ഫ്രന്റ് ലൈൻ ദ്വൈവാരിക|date=1998-സെപ്തംബർ-12-25, വാള്യം 5 നം.19.|quote=ടിപ്പുവിന് റോക്കറ്റുകളെക്കുറിച്ച് അറിവുണ്ടായിരുന്നു - അബ്ദുൾ കലാം}}</ref>. പാകിസ്താൻ അവരുടെ 4000 കി മീ റെയ്ഞ്ച് ഉള്ള [[ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈൽ|ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈലിന്]] ടിപ്പു എന്നാണ് പേരിട്ടത്<ref name=fas1>{{cite news|title=ടിപ്പു|url=http://www.fas.org/nuke/guide/pakistan/missile/tipu.htm|publisher=ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് അമേരിക്കൻ സയന്റിസ്റ്റ്സ്|quote=പാകിസ്താൻ 4000 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിക്കാവുന്ന തങ്ങളുടെ മിസൈലിന് ടിപ്പു എന്നാണ് പേരിട്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് ഫ്രണ്ടിയർ പോസ്റ്റിനെ ഉദ്ധരിച്ചു പറയുന്നു|access-date=2010-11-05|archive-date=2010-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20101207120026/http://www.fas.org/nuke/guide/pakistan/missile/tipu.htm|url-status=dead}}</ref>. ടിപ്പുവിന്റെ റോക്കറ്റുകളെക്കുറിച്ച് പാശ്ചാത്യർ നടത്തിയ പഠനങ്ങൾ പ്രസക്തമായിരുന്നെന്ന് ഐ.എസ്.ആർ.ഒ മുൻ അധ്യക്ഷൻ എ.എസ്. കിരൺ കുമാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://english.varthabharati.in/karnataka/tipu-sultan-was-the-source-of-motivation-for-india-to-stand-equally-in-the-world-isro-former-chairm|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903155040/https://english.varthabharati.in/karnataka/tipu-sultan-was-the-source-of-motivation-for-india-to-stand-equally-in-the-world-isro-former-chairm|title=Tipu Sultan was source of motivation for India to stand equally in the world: ISRO former chairman|access-date=2023-09-03|archive-date=2023-09-03}}</ref>. ====നാവികസേന==== 1786-ൽ ഹൈദരാലിയുടെ പാതയിൽ ഇരുപത് കപ്പലുകളുൾക്കൊള്ളുന്ന നാവികസേനക്ക് രൂപം നൽകി. 1790-ൽ നാവികസേനാമേധാവിയായി കമാലുദ്ദീനെ നിയമിച്ചു<ref>{{Cite book | url = https://books.google.com/?id=zp0FbTniNaYC&pg=PA22&dq=tipu's+navy#v=onepage&q=tipu's%20navy&f=false | title = War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740–1849 | isbn = 978-1-136-79087-4 | author1 = Roy | first1 = Kaushik | date = 30 March 2011}}</ref>. 11 കമാൻഡർമാർ, 30 അഡ്മിറൽമാർ, രണ്ട് കപ്പലുകൾ എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന '''മിർ യാം''' ആയിരുന്നു നാവികസേനയുടെ ഒരു യൂണിറ്റ്. കപ്പലുകൾക്ക് ദീർഘായുസ്സ് ലഭിക്കാൻ അടിഭാഗം ചെമ്പ് കൊണ്ട് പൊതിയാൻ ടിപ്പു നിർദ്ദേശിച്ചു. == മതസമീപനം സംബന്ധിച്ച വാദങ്ങൾ == ടിപ്പുവിന്റെ മതസമീപനം സംബന്ധിച്ച് പല വാദങ്ങളും നിൽനിൽക്കുന്നുണ്ട്<ref name="IHC7-416">{{cite book |last1=സുബ്ബരായ ചെട്ടി |first1=എ |title=The Proceedings Of The Indian History Congress Seventh Session 1944 |date=1944 |page=416 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283641/page/n427 |accessdate=3 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ചരിത്രകാരന്മാർ പൊതുവെ ടിപ്പുവിനെ വിശാലസമീപനമുള്ള ഒരു ഭരണാധികാരിയായി കണക്കാക്കുന്നു. എന്നാൽ ടിപ്പു മൈസൂരിൽ സഹിഷ്ണുവായ ഭരണാധികാരിയായിരുന്നെങ്കിലും മലബാറിലും കുടകിലും മറ്റും എതിരാളികളോട് ക്രൂരമായി പെരുമാറി എന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ സമർത്ഥിക്കുന്നുണ്ട്. കേരളത്തിലും കുടകിലും പൊതുവെ ടിപ്പു ഒരു വിവാദവിഷയമായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ===ബ്രിട്ടീഷ് താൽപ്പര്യങ്ങൾ=== ടിപ്പുവിന്റെ ചരിത്രം പ്രധാനമായും രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത് ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികരാലും അവരുടെ ചരിത്രത്തിലുമാണ്. ടിപ്പുവിന്റെ ശത്രു എഴുതിയ ചരിത്രം എന്ന നിലക്ക് ആധുനിക ചരിത്രകാരന്മാർ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വമാണ് ഈ ചരിത്രങ്ങളെ സമീപിക്കുന്നത്<ref name="IOSR"/><ref name="habib"/><ref name="chetty111"/><ref name="Dalrymple"/><ref name="B.A.Saletare"/><ref name="SNS1"/>. ടിപ്പുവിനെ ഇങ്ങനെ മതഭ്രാന്തനായി ചിത്രീകരിക്കുന്നതിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് നിക്ഷിപ്തതാൽപ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ഇവർ സമർത്ഥിക്കുന്നു. ടിപ്പുവിന്റെ ചരിത്രമെഴുതിയ മുസ്‌ലിം എഴുത്തുകാർ പോലും ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ സഹായം സ്വീകരിച്ചിരുന്ന വ്യക്തികളായിരുന്നു<ref name="IOSR"/>. തങ്ങളുടെ വാദങ്ങൾക്ക് ബലം നൽകാൻ ഇത്തരം എഴുത്തുകാരെ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ഭരണകൂടം ഉപയോഗിച്ചുവന്നു. ===വിശാലസമീപനം സംബന്ധിച്ച വാദങ്ങൾ=== ടിപ്പു സുൽത്താൻ, ഇസ്‌ലാമിനോടെന്ന പോലെ <ref>{{Cite journal |jstor = 4397149|title = Tipu Sultan: Giving 'The Devil' His Due|url = https://archive.org/details/economic-political-weekly_1990-12-29_25_52/page/2835|journal = Economic and Political Weekly|volume = 25|issue = 52|pages = 2835–2837|last1 = Yadav|first1 = Bhupendra|year = 1990}}</ref>, മറ്റു മതങ്ങളോടും ഉദാരസമീപനം കൈക്കൊണ്ടുവെന്ന് ചരിത്രകാർന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ട്<ref name="mehta">{{cite book|title=Widows, Pariahs, and Bayadères: India as Spectacle|author=Binita Mehta|publisher=[[Bucknell University Press]]|year=2002|pages=110–111|url=https://books.google.com/books?id=wK1fAwgOercC&pg=PA110|isbn=9780838754559}}</ref><ref name="pande">{{cite book|title=Aurangzeb and Tipu Sultan: Evaluation of Their Religious Policies|author=B. N. Pande|publisher=[[University of Michigan]]|year=1996|url=https://books.google.com/books/about/Aurangzeb_and_Tipu_Sultan.html?id=FgbXAAAAMAAJ|isbn=9788185220383}}</ref><ref name="എസ്‌.സെറ്റാർ">{{cite news |last1=ദ ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ |first1=S. Settar |title=‘As a historian, I have to tell the truth’ Read more at: http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/61310703.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/as-a-historian-i-have-to-tell-the-truth/articleshow/61310703.cms |accessdate=8 ജൂലൈ 2019 |date=28 ഒക്ടോബർ 2017}}</ref><ref name="കഠ്ജു">{{cite web |last1=ഫ്രണ്ട്‌ലൈൻ |title=What is India? MARKANDEY KATJU |url=https://frontline.thehindu.com/static/html/fl2902/stories/20120210290208900.htm |publisher=ദ ഹിന്ദു |accessdate=3 ജൂലൈ 2019 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ഹൈന്ദവർക്കു വേണ്ടി ചെയ്ത കാര്യങ്ങളും, മൈസൂരിൽ സ്ഥാപിച്ച ക്ഷേത്രങ്ങളും ക്രൈസ്തവദേവാലയങ്ങളും ഇതിനുദാഹരണമായി ചരിത്രകാരന്മാർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. [[ശ്രീരംഗപട്ടണം|ശ്രീരംഗപട്ടണത്തിലെ]] ടിപ്പുവിന്റെ കോട്ടക്കുള്ളിൽ തന്നെ ഹൈന്ദവക്ഷേത്രം നിലനിന്നിരുന്നു<ref name="മലബാർ കലാപം">{{cite book|title=മലബാർ കലാപം, കെ. മാധവൻ നായർ|url=http://digital.mathrubhumi.com/148596/Malabar-Kalapam/Sat-Aug-17-2013#page/32/1|last=കെ. മാധവൻ|first=നായർ|page=15|publisher=മാതൃഭൂമി ബുക്സ്|year=1987|quote=}}</ref>. മൈസൂർ രാജ്യത്ത് ടിപ്പുവിന്റെ ഭരണശേഷം വെറും അഞ്ച് ശതമാനം മാത്രമായിരുന്നു മുസ്‌ലിം ജനസംഖ്യ<ref>{{cite book |title=The Imperial Gazetteer Ot India The Indian Empire Vol.1 Descriptive |page=434 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.76465/page/n468 |accessdate=7 ജൂലൈ 2019}}</ref>. കോഴിക്കോട് ഇനാം രജിസ്റ്റർ പ്രകാരം കേരളത്തിൽ ടിപ്പുവിന്റെ 61 ഭൂമിദാനങ്ങളിൽ അഞ്ചെണ്ണമൊഴികെ ബാക്കി 56 എണ്ണവും ഹിന്ദുക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും വ്യക്തികൾക്കുമായിരുന്നു<ref name="SNS1"/>. ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ ഗ്രന്ഥശേഖരത്തിൽ പേർഷ്യൻ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതമടക്കമുള്ള]] ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥങ്ങളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു<ref name="DH2012"/>. പടയോട്ടക്കാലത്ത് ചില ക്ഷേത്രങ്ങൾ തകർത്തെങ്കിലും പിന്നീട് ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് ഉദാരമായ സംഭാവനകൾ<ref>{{cite book |last1=C.hayavadana |first1=Rao |title=മൈസൂർ ഗസറ്റിയർ, വാള്യം 2, ഭാഗം 1 |pages=53, 54 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280921/page/n76 |accessdate=30 ജൂൺ 2019}}</ref> ടിപ്പു സുൽത്താൻ നൽകിയിട്ടുണ്ടെന്നും<ref>[http://www.countercurrents.org/gatade260113.htm Who Is Afraid of Tipu Sultan ?]</ref> മറാത്തക്കാർ ആക്രമിച്ച് നശിപ്പിച്ച ശൃംഗേരി മഠം പുനർനിർമ്മിക്കാൻ ടിപ്പു സുൽത്താൻ സഹായിച്ചു എന്നും ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നുണ്ട്.<ref name=flonline1>{{cite news|title=Outsider as enemy|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1801/18010730.htm|last=കെ.എൻ.|first=പണിക്കർ|publisher= ഫ്രണ്ട്‌ലൈൻ|date=01-19-2001}}</ref><ref name="SNS1">{{cite journal |title=Sultan and the Saffron |journal=Economic and Political Weekly |date=29 ഡിസംബർ 1990 |volume=25 |issue=52 |page=2833 |url=https://www.jstor.org/stable/4397148?read-now=1&seq=3 |accessdate=15 ജൂലൈ 2019}}</ref><ref name="IHC7-418">{{cite book |last1=സുബ്ബരായ ചെട്ടി |first1=എ |title=The Proceedings Of The Indian History Congress Seventh Session 1944 |date=1944 |page=418 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283641/page/n429 |accessdate=3 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. രാജ്യത്തിലേക്ക് പിടിച്ചെടുക്കുന്ന ഭൂമിയിൽ നിന്നും ക്ഷേത്രങ്ങളെയും ബ്രാഹ്മണസ്ഥാപനങ്ങളെയും ഒഴിവാക്കിയിരുന്നു<ref name="IHC7-416"/>. ടിപ്പുവിന്റെ ഒരു ഉത്തരവിൽ ഇങ്ങനെ കാണാം, {{cquote|അതിജയിക്കപ്പെട്ട ശത്രുവിനെ കൊള്ളയടിക്കുന്നത് കുറച്ച് പേരെ സമ്പന്നരാക്കുകയും രാജ്യത്തെ ദരിദ്രരാക്കുകയും മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും അപമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. യുദ്ധങ്ങളെ യുദ്ധക്കളങ്ങളിൽ ഒതുക്കണം. നിരപരാധികളായ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് യുദ്ധത്തെ കൊണ്ടുപോകരുത്. അവരുടെ സ്ത്രീകളെ ബഹുമാനിക്കുക, അവരുടെ മതത്തെ ബഹുമാനിക്കുക, അവരുടെ മക്കളെയും ബലഹീനരെയും സംരക്ഷിക്കുക<ref name="Impact">{{cite journal |title=INNOVATIVE DEFENCE MANAGEMENT BY TIPU SULTAN |journal=International Journal of Research in Humanities, Arts and Literature |date=ജനുവരി 2018 |volume=6 |issue=1 |page=302 |url=https://poseidon01.ssrn.com/delivery.php?ID=361095067121089003070089023005001123098078055012042006031079070011117098024115100087045052103009119007115097113016002023065003109011088034000027070102014066068095127032038033079027000093100103102120125001108112024027030092085087095107088122099082031110&EXT=pdf |accessdate=9 സെപ്റ്റംബർ 2019 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂൺ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} ടിപ്പു പറയുന്നു, :ആരാണ് എന്റെ ആൾക്കാർ, എവിടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ മണിമുഴങ്ങുന്നുവോ, എവിടെ പള്ളികളിൽ പ്രാർത്ഥന നടക്കുന്നുവോ, അത് എന്റെ നാടാണ്. അവർ എല്ലാവരും എന്റെ ആളുകളാണ്<ref name="IOSR"/> ജ്ഞാനപീഠം ജേതാവായ [[ഗിരീഷ് കർണാട്]] പറയുന്നു<ref name="കർണാട്">{{cite journal |title=Tipu greatest Kannadiga in 500 years, says Girish Karnad |journal=ഇന്ത്യാ ടുഡേ |date=12 നവംബർ 2015 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/tipu-greatest-kannadiga-in-500-years-says-girish-karnad-272545-2015-11-12 |accessdate=14 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. :ടിപ്പു മഹാനായ ഒരു രാജാവായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിൽ അന്നത്തെ മൈസൂർ രാജ്യം വലിയ പുരോഗതി കൈവരിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളോട് യാതൊരു ദയയും അദ്ദേഹം കാണിച്ചിരുന്നില്ല, അവർ ഏത് മതക്കാരായിരുന്നാലും (മാപ്പിളമാരെയും ടിപ്പു വധിച്ചിട്ടുണ്ട്). എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഇങ്ങനെയൊക്കെത്തന്നെയായിരുന്നു (മറാത്തക്കാർ ശൃംഗേരി മഠം ഉൾപ്പെടെ തകർത്തിട്ടുണ്ട്). ഇതൊന്നും വെച്ച് ആരെയും അളക്കാനാകില്ല. കർണ്ണാടകക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ വെച്ചുനോക്കിയാൽ കഴിഞ്ഞ അഞ്ചുനൂറ്റാണ്ട് കണ്ട ഏറ്റവും മഹാനായ കർണ്ണാടകക്കാരൻ ടിപ്പു സുൽത്താനാണ്. ടിപ്പുവിനെ പറ്റി അഭിപ്രായപ്രകടനം നടത്തിയതിന്റെ പേരിൽ [[ഗിരീഷ് കർണാട്|ഗിരീഷ് കർണാടിന്]] വധഭീഷണി വരെ നേരിടേണ്ടി വന്നെങ്കിലും അദ്ദേഹം തന്റെ നിലപാടിൽ ഉറച്ചുനിന്നു<ref name="കർണാട്"/>. നേതാജി [[സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ്]] ഇങ്ങനെ പറയുന്നുണ്ട്<ref name="SNSahi">{{cite web |last1=S.N Sahu |title=BJP’s opposition to Tipu an affront to Netaji and three Presidents |url=https://www.nationalheraldindia.com/opinion/bjps-opposition-to-tipu-an-affront-to-netaji-and-three-presidents |publisher=National Herald India |accessdate=15 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>, :ടിപ്പു സുൽത്താൻ എന്നും എനിക്ക് പ്രചോദനമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം മഹാനായ ഒരു ഭരണാധികാരിയും ബ്രിട്ടീഷുകാരോട് പൊരുതി മരണം വരിച്ച മഹാനുമാണ്. മുൻ രാഷ്ട്രപതി [[ആർ. വെങ്കിട്ടരാമൻ]] പറയുന്നു<ref name="RVR458">{{cite book |last1=R. Venkataraman |title=Selected Speeches |location=Tributess and Awards |page=458 |url=https://archive.org/details/selected_speeches001/page/458 |accessdate=15 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>, :തന്റെ ഹിന്ദു പ്രജകളോടും അവരുടെ വിശ്വാസത്തോടും ഏറ്റവും ആദരവോടെ പെരുമാറാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ച ടിപ്പുവിന്റെ മനോഭാവം, വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത ദേശീയതയുമായി ചേർന്നുനിന്നു. നിങ്ങൾക്കറിയാവുന്നതുപോലെ, അദ്ദേഹം മരണം വരെയും തന്റെ ഈ പ്രതിബദ്ധത കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു. ചരിത്രകാരനായ കാവെ യസ്ദാനി പറയുന്നു<ref name="Kaveh333" />, :ടിപ്പു ഹിന്ദുക്കൾക്ക് അവരുടെ മതം ആചരിക്കാൻ തുല്യമായ സ്വാതന്ത്ര്യം അനുവദിച്ചു, അവർക്ക് വലിയ സംഭാവനകളും, പ്രതിവാര വഴിപാടുകളും, ഹിന്ദു ആചാരങ്ങൾക്കുള്ള സാമ്പത്തിക പിന്തുണയും നൽകിവന്നു. പ്രമുഖ ഹിന്ദു പുരോഹിതരുടെ പ്രാർത്ഥനയെ അദ്ദേഹം വിലമതിക്കുകയും സ്വത്തിന് സംരക്ഷണം നൽകുകയും ചെയ്തു. ഒരു സംഭവത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു ഹിന്ദു ക്ഷേത്രം പണിയാൻ പോലും ഉത്തരവിട്ടു. [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധി]] തന്റെ [[യങ്ങ് ഇന്ത്യ]] എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതി, {{cquote|''വിദേശ ചരിത്രകാരന്മാർ ടിപ്പു സുൽത്താനെ മതഭ്രാന്തനായും, ഹിന്ദു പ്രജകളെ അടിച്ചമർത്തി ഇസ്‌ലാം സ്വീകരിക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചവനായും ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അദ്ദേഹം അത്തരക്കാരനായിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, ഹിന്ദു പ്രജകളുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധം തികച്ചും സൗഹാർദപരമായിരുന്നു. മൈസൂർ പുരാവസ്തു വിഭാഗത്തിൽ ടിപ്പു, ശൃംഗേരി മഠത്തിലെ ശങ്കരാചാര്യർക്ക് എഴുതിയ 30-ലേറെ കത്തുകളുണ്ട്. ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് ടിപ്പു വൻതോതിൽ സ്വത്തുക്കൾ ദാനം ചെയ്തു. ശ്രീവെങ്കട്ട രാമെണ്ണ ശ്രീനിവാസം, ശ്രീരംഗനാഥ് തുടങ്ങിയ ടിപ്പുവിന്റെ കൊട്ടാരങ്ങൾക്ക് അഭിമുഖമായി നിൽക്കുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ ആ മഹാനുഭാവന്റെ സഹിഷ്ണുതയുടെയും വിശാലമനസ്‌കതയുടെയും അനശ്വര സ്മാരകങ്ങളാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ ഭക്തനായിരുന്നു മഹാനായ ഈ രക്തസാക്ഷി. അദ്ദേഹം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ രക്തസാക്ഷിയായിരുന്നു. ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മണിനാദങ്ങൾ തന്റെ പ്രാർത്ഥനകൾക്ക് ശല്യമായി കരുതിയിരുന്നില്ല'' (യംഗ് ഇന്ത്യ 1930 ജനുവരി 23,പേജ് 31)<ref name="യങ്ഇന്ത്യ12">{{cite journal |title=A Monument of Hindu Muslim Unity |journal=Young India |date=23 ജനുവരി 1930 |volume=12 |issue=4 |page=31 |url=https://archive.org/details/HindSwaraj.YoungIndia.Portal.vol12/page/n30 |accessdate=9 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>}} ചരിത്രകാരനായ ബി.എ. സാലെറ്റാരെ ടിപ്പുവിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് '''ഹിന്ദു ധർമ്മത്തിന്റെ സംരക്ഷകൻ''' എന്നാണ്<ref name="B.A.Saletare"/>. ==== മന്ത്രിമാരും ഉദ്യോഗസ്ഥരും ==== ടിപ്പുവിന്റെ ഭരണയന്ത്രത്തിൽ പ്രധാനസ്ഥാനങ്ങളിൽ വരെ മറ്റുമതസ്ഥർ നിയുക്തരായിരുന്നു<ref name="SocialScientist110"/>. പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന പൂർണയ്യ<ref>{{cite book |publisher=South Indian History Congress |page=12 |url=https://archive.org/details/SIHC1990PROVOLX/page/n18 |accessdate=17 ജൂലൈ 2019}}</ref>, ധനമന്ത്രി കൃഷ്ണറാവു, ക്രമസമാധാന വകുപ്പ് കൈകാര്യം ചെയ്തിരുന്ന ശാമയ്യ അയ്യങ്കാർ, രംഗയ്യങ്കാർ<ref>{{cite book |last1=ഹസൻ |first1=മൊഹിബ്ബുൽ |title=HISTORY OF TIPU SULTAN |page=357 |edition=2 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12469/page/n383 |accessdate=10 ജൂലൈ 2019}}</ref>, സുബ്ബറാവു, മൂൽചന്ദ്, സുജൻ റായ്, കുടകിലെ സേനാനായകനായിരുന്ന നാഗപ്പയ്യ<ref name="Kaveh333"/>, ഹരിസിങ്<ref name="Kaveh333"/>, നാരസയ്യ<ref name="Kaveh333">{{cite book |last1=Kaveh Yazdani |title=India, Modernity and the Great Divergence: Mysore and Gujarat (17th to 19th C.) |page=333 |url=https://books.google.com.sa/books?id=TdrzDQAAQBAJ&lpg=PA333&pg=PA333#v=onepage&q&f=false |accessdate=16 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref> എന്നിവർ അവരിൽ പ്രധാനികളാണ്. നയതന്ത്രജ്ഞരായിരുന്ന അപ്പാജി റാം<ref>{{cite book |publisher=South Indian History Congress |page=13 |url=https://archive.org/details/SIHC1990PROVOLX/page/n19 |accessdate=17 ജൂലൈ 2019}}</ref>, ശ്രീനിവാസറാവു<ref name="SKP134">{{cite book |last1=Shebeeb Khan P |title=Muslim Struggle for Islamic Identity in Kerala From 1498 to 1921 |page=132 |url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/212065/10/10_chapter-4.pdf#page=25 |accessdate=30 ഒക്ടോബർ 2019 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726185154/https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/212065/10/10_chapter-4.pdf#page=25 |url-status=dead }}</ref> എന്നിവർ ടിപ്പുവിന്റെ വിശ്വസ്തരായിരുന്നു<ref>{{cite book |last1=ഹസൻ |first1=മൊഹിബ്ബുൽ |title=HISTORY OF TIPU SULTAN |page=358 |edition=2 |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12469/page/n383 |accessdate=10 ജൂലൈ 2019}}</ref>. ഓരോ പ്രവിശ്യകളിലും നിയോഗിക്കപ്പെടുന്ന അമീൽദാറുമാരിൽ കർണാടകയിലെ ബ്രാഹ്മണർ ഒരുപാട് ഉണ്ടായിരുന്നു. പാലക്കാട്ടെ അമീൽദാർ '''ബാസ്സയ്യ'''<ref name=kmp/>, ബാരാമഹലിലെ '''ഹരിദാസയ്യ'''<ref name="IHC7-416"/>, '''കോനപ്പ'''<ref name="IHC7-416"/>, '''മദണ്ണ''', എന്നിവർ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ==== ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് ധനസഹായം ==== വാർഷികഗ്രാന്റ് നൽകപ്പെട്ടിരുന്ന 156 അമ്പലങ്ങളുടെ പട്ടിക, മൈസൂർ ഗസറ്റ് എഡിറ്റർ ശ്രീകാന്തയ്യ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്<ref name="IOSR"/>. ഇതിന്റെ രേഖകളും ഭൂമിദാനത്തിന്റെയും ധനസഹായത്തിന്റെയും ഭാഗമായി നടന്ന കത്തിടപാടുകളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. 1782 മുതൽ 1799 വരെ സുൽത്താൻ ധനസഹായം നൽകിയതിന്റെ 34 പത്രങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിച്ചു. തദ്ദേശ ഗവർണർമാർക്കുള്ള സർക്കുലറിൽ ടിപ്പു ഇപ്രകാരം പരയുന്നുണ്ട്<ref name="DESmith72">{{cite book |last1=Donald Eugene Smith |title=India as a Secular State |publisher=Princeton University Press |pages=72-73 |url=https://books.google.com.sa/books?id=8zXWCgAAQBAJ&pg=PA72 |accessdate=17 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>, :ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്തത്തിലാണ്; അപ്രകാരം പ്രതിഷ്ഠകൾക്കുള്ള വഴിപാടുകൾ ശ്രദ്ധിക്കുക, ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് ദീപാലങ്കാരങ്ങൾ നൽകുക എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കേണ്ടത് നിങ്ങളാണ്, ഇവയെല്ലാം ഗവണ്മെന്റ് നൽകുന്ന സഹായത്തിൽ നിന്നാണ് വകയിരുത്തേണ്ടത്. ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് നൽകിയ സമ്മാനങ്ങളുടെയും സഹായങ്ങളുടെയും ഒരു പട്ടിക താഴെ കൊടുക്കുന്നു. *നഞ്ചൻഗുഡിലെ ശ്രീകണ്ഠേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ ടിപ്പുവിന്റെ സമ്മാനം ഇന്നും നിലവിലുണ്ട്<ref>A. Subbaraya Chetty, 2002, "Tipu's endowments to Hindus" in Habib. 111–115.</ref>. *ശ്രീരംഗപട്ടണത്തിലുള്ള രംഗനാഥക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പച്ച ശിവലിംഗവും, വെള്ളിപ്പാത്രങ്ങളും സംഭാവന ചെയ്തു. ടിപ്പുവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിന്റെ തൊട്ടടുത്ത് തന്നെയാണ് ഈ ക്ഷേത്രം നിലകൊള്ളുന്നത്<ref name=freedom>{{cite web| url = http://www.tipusultan.org/script1.htm | title = Persian script of Tipu Sultan on the gateway to Krishnaraja Sagar Dam (KRS) |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20041113215933/http://www.tipusultan.org/script1.htm |archivedate=13 November 2004 |accessdate=23 October 2013| last =Ali| first =Sheikh| date =| year =| month =| work =Biography of Tipu Sultan| publisher = Cal-Info | pages =}}</ref><ref name="മലബാർ കലാപം"/>. *പുഷ്പഗിരി മഠത്തിലെ അധിപതിക്ക് തോങ്ങപ്പള്ളി, ഗോലപ്പള്ളി എന്നിവിടങ്ങളിലെ വരുമാനം അനുഭവിക്കാനനുവദിച്ചു കൊണ്ടുള്ള ഉത്തരവ്<ref name="IHC7-416"/>. *ഗന്റിക്കോട്ട അഞ്ജനേയസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജയ്ക്കായി സഹായധനം നൽകി<ref name="IHC7-416"/> *മൈസൂരിലെ നരസിംഹ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് [[ആന]]കളെ സമ്മാനിച്ചു<ref>{{cite book |last1=നാരായൻ |first1=ആർ.കെ. |title=മൈസൂർ |publisher=ഇന്ത്യൻ തോട്ട് പബ്ലിക്കേഷൻ, മൈസൂർ |page=98 |edition=2 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.76556/page/n124 |accessdate=30 ജൂൺ 2019}}</ref>. *കലാലെയിലുള്ള ലക്ഷ്മീകാന്തക്ഷേത്രത്തിലേക്കും അദ്ദേഹം വെള്ളിപ്പാത്രങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്യുകയുണ്ടായി<ref name="B.A.Saletare">B.A.Saletare "Tipu Sultan as Defender of the Hindu Dharma" in Habib (Ed.) ''Confronting Colonialism'', pp. 116–8</ref><ref name="padiga">Habib, Irfan (2002), p118, ''Confronting Colonialism: Resistance and Modernization Under Haidar Ali & Tipu Sultan'', Anthem Press, London, ISBN 1-84331-024-4</ref><ref name="hasan">Hasan, Mohibbul (1951), p360, [https://books.google.com.sa/books?id=hkbJ6xA1_jEC&lpg=PA364&ots=936aWRklrV&dq=grant%20from%20tipu%20guruvayur%20temple&pg=PA364#v=onepage&q=grant%20from%20tipu%20guruvayur%20temple&f=false ''History of Tipu Sultan''], Aakar Books, Delhi, ISBN 81-87879-57-2</ref> *ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് 458.32 [[ഏക്കർ]] തോട്ടവും, 46.02 [[ഏക്കർ]] കൃഷിഭൂമിയും നൽകി<ref name="hasan"/><ref name="kareemck">{{cite book |last1=കരീം |first1=സി.കെ |title=Kerala under Haidar Ali and Tipu Sultan |publisher=അലീഗർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി |page=197 |url=http://ir.amu.ac.in/102/1/T%20877.pdf |accessdate=10 ജൂലൈ 2019}}</ref><ref name="SNS">{{cite journal |title=Sultan and the Saffron |journal=Economic and Political Weekly |date=29 ഡിസംബർ 1990 |volume=25 |issue=52 |page=2834 |url=https://www.jstor.org/stable/4397148?read-now=1&seq=3 |accessdate=15 ജൂലൈ 2019}}</ref>. *[[വള്ളിക്കുന്ന്]] മണ്ണൂർ ക്ഷേത്രത്തിന് ([[ചേലേമ്പ്ര]]) 73.71 [[ഏക്കർ]]<ref name="hasan"/><ref name="kareemck"/><ref name="SNS"/>. *[[വൈലത്തൂർ]] [[തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രം|തിരുവഞ്ചിക്കുളം ശിവക്ഷേത്രത്തിന്]] 212.11 [[ഏക്കർ]]<ref name="hasan"/><ref name="kareemck"/><ref name="SNS"/>. *[[കോഴിക്കോട്]] [[കസബ|കസബയിലെ]] തൃക്കണ്ടിയൂർ വേട്ടക്കൊരുമകൻ കാവ് ക്ഷേത്രത്തിന് 196.06 [[ഏക്കർ]]<ref name="hasan"/><ref name="kareemck"/><ref name="SNS"/>. *[[പാണ്ടിക്കാട്]] കുറുമൻകോട്ട അയ്യപ്പൻ ക്ഷേത്രത്തിന് 98 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> *[[വള്ളിക്കുന്ന്]] നേരൻകൈതക്കോട്ടയിൽ ക്ഷേത്രത്തിന് 190 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> *[[കോഴിക്കോട്]] [[കസബ|കസബയിലെ]] തിരുനാവായ വിഷ്ണുക്ഷേത്രത്തിന് 204 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> *[[പൊന്നാനി]], തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ സമൂഹ സത്രത്തിന് 62 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> *[[പൊന്നാനി]], തൃക്കണ്ടിയൂരിലെ ശിവക്ഷേത്രത്ത്ന് 673 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> *തൃപ്പങ്ങോട് ശിവക്ഷേത്രത്തിന് 390 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> *[[തൃശ്ശൂർ]] നടുവിൽ മഠത്തിൽ തിരുമുൻപ് എന്ന ബ്രാഹ്മണന് 66.56 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> *[[കോഴിക്കോട്]] [[കസബ|കസബയിലെ]] വെട്ടത്ത് കോവിൽ ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിന് 58 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> *[[കോഴിക്കോട്]] [[കസബ|കസബയിലെ]] കേരളാധീശ്വരപുരം ക്ഷേത്രത്തിന് 1112 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> *[[കോഴിക്കോട്]] [[കസബ|കസബയിലെ]] പെരിന്ത്രകോവിൽ ശിവക്ഷേത്രത്തിന് 80.5 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> *[[തൃപ്രയാർ]] ക്ഷേത്രത്തിന് 123 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> *എടക്കഴിയൂർ ബ്രഹ്മരക്ഷസ ക്ഷേത്രത്തിന് 133 ഏക്കർ<ref name="SNS"/> =====ശൃംഗേരിമഠം===== ഹൈദരാലിയും ടിപ്പുവും ശൃംഗേരി മഠവുമായി നല്ല ബന്ധം സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു<ref>{{cite web|title=ശൃംഗേരി മഠം|url=http://www.sringeri.net/history|accessdate=2016-11-11}}</ref>. 1791-ൽ മറാത്ത സൈന്യം ശൃംഗേരി മഠം ആക്രമിച്ച് കൊള്ളയടിക്കുകയും<ref name="SKP138"/> ഒരുപാട് ബ്രാഹ്മണരെ വധിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ<ref name="SocialScientist110"/> <ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/bO9Ma9Sb2g4aUvIUT29fCP/Why-we-love-to-hate-Tipu-Sultan.html|title=Why we love to hate Tipu Sultan|author=Vikram Sampath|work=http://www.livemint.com/}}</ref> മഠാധിപതി ടിപ്പുവിന്റെ സഹായം തേടുകയുണ്ടായി. ഈ സംഭവത്തിൽ അനുശോചിച്ചുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. <blockquote>"ഇത്തരം വിശുദ്ധഗേഹങ്ങൾക്ക് നേരെ അക്രമം നടത്തുന്ന കുറ്റവാളികൾ ഈ കലിയുഗത്തിൽ ഉടൻ തന്നെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും ('''കുറ്റങ്ങൾ ചിരിച്ചു കൊണ്ട് ചെയ്യുന്നവർ, കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ശിക്ഷ ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു''' എന്ന വരി ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട്)."<ref>''Annual Report of the Mysore Archaeological Department'' 1916 pp&nbsp;10–11, 73–6</ref><ref name="CC125">{{cite book |editor1-last=Irfan Habib |title=Confronting Colonialism: Resistance and Modernization Under Haidar Ali & Tipu Sultan |location=Tipu Sultan as Defender of the Hindu Dharma |page=125 |url=https://books.google.com.sa/books?id=fuM-AdVugaIC&lpg=PR4&pg=PA125#v=onepage&q&f=false |accessdate=19 നവംബർ 2019}}</ref> </blockquote> ഉടൻ തന്നെ ബിദ്നൂർ ഗവർണർ മുഖേന ധനസഹായവും മറ്റു സമ്മാനങ്ങളും എത്തിക്കുകയുണ്ടായി<ref>Hasan, ''History of Tipu Sultan'', p. 359</ref>. നന്ദിസൂചകമായി മഠാധിപതി പ്രസാദവും ഷാളും തിരിച്ച് അയക്കുകയുണ്ടായി<ref name="SocialScientist110"/>. ഇതിന്റെ രേഖകളായി ടിപ്പുവിനും മഠാധിപതിക്കുമിടയിൽ നടന്ന മുപ്പതോളം കത്തുകൾ 1916-ൽ കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടു. ശൃംഗേരി ശാരദാദേവിയുടെ മുദ്രണത്തോടെയുള്ള ടിപ്പുവിന്റെ നാണയം കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്<ref name="TAT304"/>. ====റാം എന്ന് മുദ്രയുള്ള മോതിരം==== [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ]] സുൽത്താനായിരുന്ന [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു]]വിന്റെ കൈവിരലിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണസമയത്തുണ്ടായിരുന്നതും ഇംഗ്ലീഷ് പട്ടാളത്തലവനായിരുന്ന [[വെല്ലെസ്ലി പ്രഭു]] പിന്നീട് കൈക്കലാക്കിയതുമായ മോതിരമാണ് പിൽക്കാലത്ത് '''ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ മോതിരം''' എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായത്. ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലുള്ള മകൂടത്തോടുകൂടിയ ഇതിന്ന് 41.2 ഗ്രാം തൂക്കമുണ്ട്. ഇതിന്റെ മകുടത്തിൽ "റാം" എന്ന വാക്ക് [[ദേവനാഗരി ലിപി|ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ]] ഉന്തിനിൽക്കുന്ന മട്ടിൽ കാണാം. [[ഇസ്‌ലാംമതം|ഇസ്‌ലാംമത]] വിശ്വാസിയായിരിക്കെതന്നെ മറ്റു മതങ്ങളോട് ടിപ്പുവിനുണ്ടായിരുന്ന ആദരവിന്ന് തെളിവായി ഈ മോതിരം നിലനിൽക്കുന്നു. മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് [[ആർതർ വെല്ലസ്ലി]] പ്രഭുവിന് കിട്ടിയ സ്വകാര്യസമ്പാദ്യമായിരുന്നു ഈ മോതിരം. അദ്ദേഹം ഇത് തന്റെ സഹോദരപുത്രിയായ എമിലി വെല്ലെസ്ലിക്ക് സമ്മാനിച്ചു. അവർ വിവാഹം കഴിച്ചത് വെല്ലെസ്ലി പ്രഭുവിന്റെ ഉറ്റമിത്രവും വലംകയ്യുമായി യുദ്ധദൗത്യങ്ങളിൽ കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ഫിറ്റ്സ്റോയ് സോമെർസെറ്റിനെ ആയിരുന്നു. അങ്ങനെ ആ മോതിരം സോമർസെറ്റിന്റെ റഗ്ലാൻ പ്രഭുകുടുംബത്തിൽ എത്തി. 2014 മേയ് മാസത്തിൽ ഈ മോതിരം അതിന്റെ അവകാശികൾ [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ ക്രിസ്റ്റീസ് എന്ന ലേലസ്ഥാപനം വഴി ലേലത്തിന്ന് വെക്കുകയുണ്ടായി. അവരുടെ ശേഖരത്തിൽ നിന്നാണ് അതിപ്പോൾ ലേലത്തിന്ന് വരുന്നത്. <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tipus-ring-to-be-auctioned/article6003658.ece ദ ഹിന്ദു ദിനപത്രം]</ref> പതിനായിരം മുതൽ പതിനയ്യായിരം വരെ പൗണ്ട് മതിപ്പുവിലയിട്ടിരുന്ന ഇത് മേയ് 22-ന്ന് നടന്ന ലേലത്തിൽ,ഒരു ലക്ഷത്തിനാല്പത്തയ്യായിരം പൗണ്ടിനാണ് <ref>[http://www.bbc.com/news/world-asia-india-27529905 Controversial Indian ring auctioned at Christie's]BBC, 22-05-2014 </ref> പേർ പുറത്തുപറയാനിഷ്ടപ്പെടാത്ത ഒരു യൂറോപ്പ്യൻ വാങ്ങിയത്. ഇതിനി അടുത്തകാലത്തൊന്നും പുറംലോകം കാണാൻ സാദ്ധ്യതയുമില്ല.<ref>The Hindu, 24-05-2014</ref> ===സങ്കുചിത സമീപനം സമീപിച്ച വാദങ്ങൾ=== ടിപ്പുസുൽത്താൻ മറ്റ് മതങ്ങളോട് അസഹിഷ്ണുത പുലർത്തിയിരുന്നു എന്ന് ഒരു വിഭാഗം ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരാൽ ചമക്കപ്പെട്ട ചരിത്രമാണ് ഇത്തരം ആരോപണങ്ങൾക്ക് പിന്നിലെന്നു ചരിത്രകാരന്മാരായ എ. സുബ്ബരായ ചെട്ടി, സാലെറ്റാരെ, ഇർഫാൻ ഹബീബ്, മൊഹിബ്ബുൽ ഹസൻ, കേറ്റ് ബ്രിറ്റ്‌ൽബാങ്ക്, [[വില്യം ഡാൽറിമ്പിൾ]] തുടങ്ങിയവർ സമർത്ഥിക്കുന്നുണ്ട്. മാർക് വിൽക്സ്, കിർക്പാട്രിക്<ref>W. Kirkpatrick ''Select Letters of Tipu Sultan'', London 1811</ref> തുടങ്ങിയവർ ടിപ്പുവിനെതിരെ യുദ്ധം നടത്തിയ ആളുകളും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ അടുത്ത ആളുകളാണെന്നും ഈ വിഭാഗം ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു<ref>M. Wilks ''Report on the Interior Administration, Resources and Expenditure of the Government of Mysore under the System prescribed by the Order of the Governor-General in Council dated 4 September 1799'', Bangalore 1864, and ''Historical Sketches of the South of India in an Attempt to Trace the History of Mysore'', 2 vols, ed. M. Hammick, Mysore 1930.</ref><ref name="habib"/><ref name="chetty111">A. Subbaraya Chetty "Tipu's endowments to Hindus and Hindu institutions" in Habib (Ed.) ''Confronting Colonialism'' p111</ref><ref name="habib">Irfan Habib "War and Peace. Tipu Sultan's Account of the last Phase of the Second War with the English, 1783-4" ''State and Diplomacy Under Tipu Sultan'' (Delhi) 2001 p5; Mohibbul Hasan, ''The History of Tipu Sultan'' (Delhi) 1971 p368</ref><ref>Brittlebank, pp. 2-12</ref><ref name="Dalrymple">{{cite web |last1=Dalrymple |first1=William |title=An essay in imperial villain-making |url=https://www.theguardian.com/politics/2005/may/24/foreignpolicy.india |publisher=ഗാർഡിയൻ |accessdate=15 ജൂലൈ 2019 |date=24 മെയ് 2005}}</ref>. സംഘ്പരിവാറാണ് പ്രധാനമായും ടിപ്പുവിനെതിരെയുള്ള പ്രചാരണങ്ങളെ ഏറ്റുപിടിക്കുന്നതും ഉന്നയിക്കുന്നതും<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/state/hindu-outfits-prejudiced-against-tipu-says-historian-921383.html|title=Hindu outfits prejudiced against Tipu, says historian|publisher=Deccan Herald|access-date=2020-12-01|date=2020-11-29|language=en}}</ref>. വർഗീയരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ ഇരയാണ് ടിപ്പു സുൽത്താൻ എന്ന് ചരിത്രകാരൻ [[കെ.എൻ. പണിക്കർ]] പറയുന്നുണ്ട്<ref name="SocialScientist">{{cite journal |last1=പണിക്കർ |first1=കെ.എൻ |title=Men of Valour and Vision |journal=Social Scientist |date=1991 |volume=19 |issue=8 |page=109 |url=https://www.jstor.org/stable/3517708?read-now=1&seq=1#page_scan_tab_contents |accessdate=1 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref>. മൈസൂരിനെതിരെ യുദ്ധത്തിന് നിന്നവരെ അവരുടെ മതം നോക്കാതെ തന്നെ ടിപ്പു കൈകാര്യം ചെയ്തുവന്നു. അവരിൽ പെട്ട ഹിന്ദു, ക്രിസ്ത്യൻ, മുസ്‌ലിം<ref name="pande"/> വിഭാഗങ്ങളെ ഒന്നും തന്നെ ടിപ്പു വെറുതെവിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ടിപ്പുവിന്റെ സമീപനത്തെ രാഷ്ട്രീയമായാണ് പല ചരിത്രകാരന്മാരും കാണുന്നത്. മതവിരോധമായിരുന്നു കാരണമെങ്കിൽ ചില ഹിന്ദു-ക്രിസ്ത്യൻ വിഭാഗങ്ങളോട് സൗമ്യമായും<ref name=kmp439/><ref name="IOSR"/><ref name="padiga3"/><ref name="hasan2"/> മറ്റു ചില പ്രദേശങ്ങളിലെ അതേ വിഭാഗങ്ങളോട് ക്രൂരമായും പെരുമാറി എന്നത് അസംഭവ്യമാണെന്ന് അവർ വാദിക്കുന്നു<ref name="SocialScientist"/><ref name="EDIX"/><ref name="mehta"/><ref name="കഠ്ജു"/><ref name="എസ്‌.സെറ്റാർ"/><ref name="യങ്ഇന്ത്യ12"/><ref name="ASC24">{{cite book |last1=Chetty |first1=A. Subbaraya |title=Journal Of The Andhra Historical Research Society,vol.8,pt-1 To 3 |location=New light on Tipu Sultan |page=24 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.55411/page/n31/mode/1up |accessdate=5 ഫെബ്രുവരി 2020 |quote=Therefore we have to conclude that he did not necessarily make use of the rebellions as lame excuses for expansion of Islam or Hindu persecution and that the only instance of conversion of the Malabar Hindus was due to other than religious reasons.}}</ref>. 1990-ൽ [[ടിപ്പുവിന്റെ കരവാൾ (ചലച്ചിത്രം)|ടിപ്പുവിന്റെ കരവാൾ]] എന്ന പരമ്പരയുടെ പ്രക്ഷേപണം, 1999-ൽ ടിപ്പുവിന്റെ മരണത്തിന്റെ ഇരുനൂറാം വാർഷികം, 2014 ജനുവരി 26-നു അറുപത്തഞ്ചാം [[റിപ്പബ്ലിക് ദിനം (ഇന്ത്യ)|റിപ്പബ്ലിക് ദിന]] പരേഡിൽ ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ ഫ്ലോട്ട് അവതരിപ്പിച്ചത്, 2015 നവംബറിൽ ടിപ്പു സുൽത്താൻ ജയന്തി ആഘോഷിക്കാനുള്ള സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ തീരുമാനം, തുടങ്ങിയവയെ എല്ലാം ചൊല്ലി അതത് സന്ദർഭങ്ങളിൽ കർണ്ണാടകയിൽ പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഉയർന്നിരുന്നു<ref name=KarPakDio>{{cite news|title=How Congress is following Pakistan by honouring Tipu Sultan|url=http://www.dailyo.in/politics/tipu-sultan-karnataka-congress-pakistan-siddaramaiah-girish-karnad-kempe-gowda-islam-hindu-temples-/story/1/7405.html|accessdate=3 ഡിസംബർ 2015|publisher=dailyo.in|date=16 നവംബർ 2015}}</ref><ref name=vhpleaderdies>{{cite news|title=VHP activist dies in clash over Tipu Sultan anniversary in Karnataka|url=http://indianexpress.com/article/india/politics/tipu-sultan-jayanti-protest-vhp-activist-succumbs-to-injuries-in-karnataka/|accessdate=3 ഡിസംബർ 2015|publisher=ഇൻഡ്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ്|date=11 നവംബർ 2015}}</ref><ref name="vhpleaderdiesdna">{{cite news|title=Karnataka: VHP leader dies, several injured in protests over Tipu Sultan birth anniversary celebrations|url=http://www.dnaindia.com/india/report-karnataka-vhp-leader-dies-several-injured-in-protests-over-tipu-sultan-birth-anniversary-celebrations-2144025|accessdate=3 ഡിസംബർ 2015|publisher=dnaindia.com|date=10 നവംബർ 2015}}</ref><ref name="vhpleaderdiesdna" /><ref name="aurasouthRedd" />. ഹൈന്ദവ സംഘടനകൾക്ക് പുറമേ ഇതര സംഘടനകളും പ്രധാനമായും മംഗലാപുരത്തെയും പടിഞ്ഞാറൻ തീരപ്രദേശങ്ങളിലേയും ക്രിസ്ത്യൻ വിഭാഗങ്ങളും പ്രതിഷേധത്തിൽ പങ്ക് കൊണ്ടു<ref name="KarPakDio" /><ref name=nowbowkoda>{{cite news|title=Why Kodavas won't bow to Tipu Sultan Read more at: http://www.oneindia.com/bengaluru/why-kodavas-wont-bow-to-tipu-sultan-1925274.html|url=http://www.oneindia.com/bengaluru/why-kodavas-wont-bow-to-tipu-sultan-1925274.html|accessdate=3 ഡിസംബർ 2015|publisher=വൺഇൻഡ്യ|date=12 നവംബർ 2015}}</ref>. ====ആരോപണങ്ങൾ==== ടിപ്പുസുൽത്താൻ മറ്റ് മതങ്ങളോട് അസഹിഷ്ണുത പുലർത്തിയിരുന്നു എന്നു വിമർശനങ്ങളുണ്ട്. സ്ഥല പേരുകളോട് പോലും ടിപ്പു അസഹിഷ്ണുത കാണിച്ചു,{{സൂചിക|൧}} കൂർഗിലെ യുദ്ധത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെ തടവുകാരായി പിടിച്ച് മതം മാറ്റി, പേർഷ്യൻ ഭാഷയെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാക്കി, ബ്രിട്ടീഷുകാരെ തോൽപ്പിക്കാൻ [[പേർഷ്യ]], [[അഫ്ഘാനിസ്ഥാൻ]], [[തുർക്കി]] എന്നീ മുസ്ലീം രാജ്യങ്ങളുടെ സഹായം തേടി, [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] ധാരാളം ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളും ക്രിസ്ത്യൻ ദേവാലയങ്ങളും നശിപ്പിച്ചു, ചില ക്ഷേത്രങ്ങളെ മുസ്ലീം പള്ളികളാക്കി, തെക്കെ ഇന്ത്യയിലെ തന്റെ രാജ്യം വലുതാക്കാൻ അയൽ രാജ്യങ്ങളെയെല്ലാം ആക്രമിച്ചപ്പോൾ ഹൈദരാബാദിലെ നൈസാമിനെ ആക്രമിക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിച്ചു തുടങ്ങിയവ ടിപ്പുവിന്റെ മതപരമായ അസഹിഷ്ണുതയ്ക്ക് തെളിവായി പറയപ്പെടാറുണ്ട്<ref>{{cite web | url = http://voi.org/books/tipu/ch02.htm | title = റിലിജയസ് ഇൻടോളറൻസ് ഓഫ് ടിപ്പു സുൽത്താൻ, (ടിപ്പു സുൽത്താൻ എ വില്ലൻ ഓർ എ ഹീറോ - ആൻ അന്ത്രോളജി എന്ന പുസ്തകത്തിലെ ഭാഗം) | accessdate = 17 - സെപ്റ്റംബർ- 2009 | author = പി.സി.എൻ രാജ | date = 21-മാർച്ച്-1999 | language = ഇംഗ്ലീഷ് | archive-date = 2010-08-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100802124208/http://voi.org/books/tipu/ch02.htm | url-status = dead }}</ref>{{Unreliable source?|date=മാർച്ച് 2020}}. 1999 -ൽ ടിപ്പുവിന്റെ മരണത്തിന്റെ ഇരുനൂറാം വാർഷികം ആചരിക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾക്കുള്ളിൽ കർണ്ണാടകയിൽ ഇക്കാര്യത്തിൽ വൻവിവാദം തന്നെ പൊട്ടി പുറപ്പെട്ടു. ഹിന്ദുമതത്തിനോട് കടുത്ത അസഹിഷ്ണുത കാട്ടുകയും ദ്രോഹങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്ത ടിപ്പുവിന്റെ മരണം ആചരിക്കാൻ പണം ചിലവഴിക്കുന്നത് ദുർവ്യയമാണെന്നു [[ബജ്‌‌രംഗ്‌‌ ദൾ]], [[വിശ്വഹിന്ദു പരിഷത്]] നേതാക്കൾ വാദിച്ചു<ref>{{cite news |author = ആർ.ശ്രീകാന്ത് |title = An Icon |url = http://www.outlookindia.com/article.aspx?207498 |publisher = ഔട്ട്‌‌ലുക്ക് |date = 24-മെയ്-1999 |accessdate = 17 - സെപ്റ്റംബർ- 2009 |language = ഇംഗ്ലീഷ് |archive-date = 2011-01-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110122124529/http://outlookindia.com/article.aspx?207498 |url-status = dead }}</ref>. അതിനു മുമ്പേ ''"ടിപ്പുവിന്റെ വാൾ"'' എന്ന [[ദൂരദർശൻ]] പരമ്പരയെ തുടർന്ന് വൻവിവാദങ്ങളുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. പരമ്പരയേയും ടിപ്പുവിനേയും വിമർശിച്ച് ബോംബെ മലയാളി സമാജം ആദ്യം എഴുതുകയും പിന്നീട് വോയിസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ പ്രസ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്ത ''"ടിപ്പു സുൽത്താൻ വില്ലനോ നായകനോ"'' എന്ന ലേഖന സമാഹാര പുസ്തകത്തിൽ ടിപ്പുവിനുണ്ടായിരുന്നുവെന്നു പറയപ്പെടുന്ന മതപരമായ അസഹിഷ്ണുതയെ കടുത്ത ഭാഷയിൽ വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ടിപ്പു നിർബന്ധിത മതം മാറ്റം നടത്തിയതിനു തെളിവായി ടിപ്പു മറ്റുള്ളവർക്കയച്ച കത്തുകൾ ഇതിനുപോത്ബലകമായി പുസ്തകത്തിൽ ചേർക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തിലുണ്ടായിരുന്ന വില്യം കിർക്ക്പാട്രിക്ക് എന്ന സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥൻ<ref name="DNB">{{cite DNB|wstitle=Kirkpatrick, William (1754-1812)|volume=31}}</ref> ശേഖരിച്ച് 1811-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ''"ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ തിരഞ്ഞെടുത്ത കത്തുകൾ"'' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ നിന്നുള്ളവയാണ് ടിപ്പു നിർബന്ധിത മതം മാറ്റം നടത്തിയതിനു തെളിവായി ടിപ്പു മറ്റുള്ളവർക്കയച്ച കത്തുകൾ. ഈ ഗണത്തിൽ പെടുന്ന കുറേ മറ്റു കത്തുകൾ കേരളത്തിലെ ചരിത്രകാരനായിരുന്ന കെ.എം. പണിക്കർ ശേഖരിച്ചതായി പുസ്തകത്തിൽ കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്<ref>{{cite book |last= വ്യത്യസ്ത ലേഖകർ |editor=സിത റാം ഗോയൽ |title= ''ടിപ്പു സുൽത്താൻ എ വില്ലൻ ഓർ എ ഹീറോ - ആൻ അന്ത്രോളജി '' |publisher= വോയ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ |isbn = 8185990085 |language= ഇംഗ്ലീഷ്}}</ref>{{Unreliable source?|date=മാർച്ച് 2020}}. ദക്ഷിണേന്ത്യ മുഴുവൻ പിടിച്ചെടുത്ത ശേഷം എപ്രകാരമോ ബ്രിട്ടീഷുകാരെ തുരത്തി ഇന്ത്യയുടെ സുൽത്താനാകാമെന്നല്ലാതെ ദേശസ്നേഹ വിചാരങ്ങളൊന്നും ടിപ്പുവിനില്ലായിരുന്നുവെന്നും, ടിപ്പു നശിപ്പിച്ച നിരവധി പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ പേരും പുസ്തകത്തിന്റെ ആമുഖത്തിൽ പി.സി.എൻ. രാജ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ടിപ്പുവിന്റെ പടയോട്ടകാലത്ത് ആലുവായിലും അതിനു വടക്കുമുണ്ടായിരുന്ന [[സിറിയൻ കത്തോലിക്കർ|സിറിയൻ കത്തോലിക്കരുടെ]] പള്ളികളും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളും കൃഷിഭൂമിയും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടുവെന്നു പറയപ്പെടുന്നു<ref> {{cite web | url = http://nasrani.net/2007/05/06/the-tiger-and-the-syrian-christians-tipu-sultans-padayottam/ | title =ദ ടൈഗർ ആന്റ് ദ സിറിയൻ ക്രിസ്ത്യൻ: ടിപ്പുസുൽത്താൻസ് ‘പടയോട്ടം’ | accessdate = 17-സെപ്റ്റംബർ- 2009 | author = ഓലിക്കര | date = 6-മെയ്-2007 | publisher = നസ്രാണി.നെറ്റ് | language = ഇംഗ്ലീഷ് }}</ref>. [[ഗുരുവായൂർ|ഗുരുവായൂരിനും]] പരിസരപ്രദേശത്തുമുള്ള പള്ളികളും അമ്പലങ്ങളും കൊള്ളയടിക്കപ്പെട്ടുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. [[വില്യം ലോഗൻ]] തന്റെ ''[[മലബാർ മാനുവൽ|മലബാർ മാനുവലിൽ]]'' കേരളത്തിൽ ടിപ്പുവും സൈന്യവും നശിപ്പിച്ച [[ക്ഷേത്രം|ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ]] കുറിപ്പ് കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്<ref>വർഗീസ് അങ്കമാലി, ഡോ. ജോമോൻ തച്ചിൽ; അങ്കമാലി രേഖകൾ; മെറിറ്റ് ബുക്സ് എറണാകുളം 2002</ref>{{cn}} 1784-ൽ [[മംഗലാപുരം|മംഗലാപുരത്തു]] നടത്തിയ യുദ്ധത്തിൽ ടിപ്പു 23 ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളികൾ നശിപ്പിച്ചുവെന്നും, നിരവധി പേരെ ബലമായി മതമാറ്റത്തിനു വിധേയമാക്കിയെന്നും, [[മംഗലാപുരം കത്തോലിക്കരുടെ ശ്രീരംഗപട്ടണത്തെ തടവുവാസം|കത്തോലിക്കരായ വളരെയധികം ആൾക്കാരെ തടവിലാക്കിയെന്നും]], അവർ പതിനാറു വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് ടിപ്പുവിന്റെ മരണത്തിനു ശേഷമാണ് സ്വതന്ത്രരായതെന്നും പറയപ്പെടുന്നു<ref>{{cite web | url = http://www.daijiworld.com/chan/achievers_view.asp?a_id=28 | title = എ മാൻ വിത്ത് മിഷൻ & വിഷൻ | accessdate = 17 - സെപ്റ്റംബർ- 2009 | publisher = ദൈജിവേൾഡ് | language = ഇംഗ്ലീഷ് | archive-date = 2012-03-01 | archive-url = https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.daijiworld.com%2Fchan%2Fachievers_view.asp%3Fa_id%3D28&date=2012-03-01 | url-status = dead }}</ref><ref name="love2hate" />. ടിപ്പുവിനെ യുദ്ധങ്ങളിൽ സഹായിക്കാനെത്തിയ എന്നാൽ പിന്നീട് ടിപ്പുവിന്റെ മതപരമായ അസഹിഷ്ണുതയിൽ മനംമടുത്ത് പിന്മാറിയതെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന ഫ്രഞ്ച് നാവികനായ ഫ്രാൻകോയിസ് റിപ്പോഡിന്റെ ഡയറിക്കുറിപ്പുകളിൽ മംഗലാപുരത്തും ഉത്തരകേരളത്തിലും ടിപ്പു ഇസ്ലാമിതര മതങ്ങളോട് കൈക്കൊണ്ട ക്രൂരസമീപനത്തെ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു<ref name="love2hate">{{cite news |author =വിക്രം സമ്പത്ത് |title =Why we love to hate Tipu Sultan |url = http://www.livemint.com/Leisure/bO9Ma9Sb2g4aUvIUT29fCP/Why-we-love-to-hate-Tipu-Sultan.html |publisher = Live Mint |date = 01 ഫെബ്രുവരി 2014 |accessdate = 04 ഫെബ്രുവരി 2014 |language = ഇംഗ്ലീഷ് }}</ref>. 1970 ജനുവരി 18-നു ടിപ്പു, സെയ്ദ് അബ്ദുൽ ദുലായി എന്ന വ്യക്തിക്ക് എഴുതിയ, [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോട്ടുള്ള]] ഹിന്ദുക്കളെ മിക്കവാറും പൂർണ്ണമായും മതം മാറ്റിയെന്നും, ഇനിയും മതം മാറാത്തവരെ താൻ മാറ്റുമെന്നും ഇത് താനൊരു [[ജിഹാദ്|ജിഹാദായാണ്]] കരുതുന്നതെന്നും പറയുന്ന കത്തും, തൊട്ടടുത്ത ദിവസം ബുർദുസ് സമൗൻ ഖാന് അയച്ച, മലബാറിൽ നാലുലക്ഷം പേരെ മതം മാറ്റിയതായി പറയുന്ന കത്തുമൊക്കെ ടിപ്പുവിന്റെ മതപരമായ അസഹിഷ്ണുതയ്ക്ക് തെളിവായി കാണിക്കപ്പെടാറുണ്ട്<ref name="love2hate" />. [[സംഘപരിവാർ]] പോലുള്ള സംഘടനകൾ ടിപ്പു ഇസ്ലാമിന്റെ പോരാളിയായാണ് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത് എന്നു പരാമർശിക്കാറുണ്ട്<ref> {{cite web | url = http://www.sanghparivar.org/forum/hinduism | title = ഹിന്ദുയിസം | accessdate = 17 - സെപ്റ്റംബർ- 2009 | author = ആഷിഷ് | date = 05/30/2008 | publisher = സംഘപരിവാർ | language = ഇംഗ്ലീഷ് }}</ref>{{Unreliable source?|date=മാർച്ച് 2020}}. [[രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം|ആർ.എസ്.എസ്.]] അതിന്റെ മുഖപത്രത്തിൽ ടിപ്പു നൂറുകണക്കിനു നായർ കുടുംബങ്ങളെ ഇസ്ലാം മതത്തിലേയ്ക്ക് മതപരിവർത്തനം നടത്തി എന്നു പറഞ്ഞിരുന്നു <ref>{{cite web | url = http://www.organiser.org/march21/cabbage.html | title = കാബേജസ് & കിംഗ്സ് ക്വോട്ടിംഗ് ദ പ്രോഫെറ്റ് ടു ലിക്വിഡേറ്റ് ദ ലൈക്സ് ഓഫ് സൽമാൻ റുഷ്ദി | accessdate = 17 - സെപ്റ്റംബർ- 2009 | author = വി.പി.ഭാട്ടിയ | date = 21-മാർച്ച്-1999 | publisher = ഓർഗനൈസർ | language = ഇംഗ്ലീഷ് | archive-date = 2010-10-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101003111552/http://www.organiser.org/march21/cabbage.html | url-status = dead }}</ref>{{Unreliable source?|date=മാർച്ച് 2020}}. 2006-ൽ കർണ്ണാടക ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രിയായിരുന്ന ഡി.എച്ച്. ശങ്കരമൂർത്തി പാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്നും ടിപ്പുവിനെ കുറിച്ചുള്ള ഭാഗം നീക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ടത് വിവാദമായിരുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് ഹിന്ദുക്കളെ നിർബന്ധിത മതപരിവർത്തനത്തിനു വിധേയമാക്കിയ, അമ്പലങ്ങൾ നശിപ്പിച്ച, [[കന്നട|കന്നടയ്ക്കു]] പകരം [[പേർഷ്യൻ]] ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാക്കിയ ടിപ്പുവിനെ വീരനായകനായി കണക്കാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. വ്യാപക എതിർപ്പുകൾക്കിടയിലും ശങ്കരമൂർത്തി വാക്കുകൾ പിൻവലിക്കാൻ തയ്യാറായില്ല, പകരം പേർഷ്യനിൽ നാണയങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയ, തന്റെ രണ്ടു കരവാളിലൊന്നിൽ പേർഷ്യനിൽ തന്റെ മതത്തിൽ വിശ്വസിക്കാത്തവരെ കൊല്ലാനുള്ള ആഗ്രഹം കൊത്തിവെച്ച ആളാണ് ടിപ്പുവെന്നു പറയുകയാണുണ്ടായത്<ref>{{cite news |author = ഐ.എ.എൻ.എസ് |title = Anti Tipu remarks sparks a row in K'taka |url = http://ibnlive.in.com/news/antitipu-remark-sparks-row-in-ktaka/22170-3.html |publisher = ഐ.ബി.എൻ. |date = 22-സെപ്തംബർ-2006 |accessdate = 17 - സെപ്റ്റംബർ- 2009 |language = ഇംഗ്ലീഷ് }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[കർണ്ണാടക]], 2014 ജനുവരി 26-നു അറുപത്തഞ്ചാം [[റിപ്പബ്ലിക് ദിനം (ഇന്ത്യ)|റിപ്പബ്ലിക് ദിന]] പരേഡിൽ ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ ഫ്ലോട്ട് അവതരിപ്പിച്ചതിനെത്തുടർന്നും, ടിപ്പു കിരാതനായിരുന്നുവെന്നും കൂട്ടക്കൊലപാതകങ്ങൾ ചെയ്തയാളായിരുന്നുവെന്നതുമടക്കമുള്ള സമാനമായ ആരോപണങ്ങൾ [[ട്വിറ്റർ|ട്വിറ്ററിലും]] മറ്റും ടിപ്പുവിനെതിരെ ഉയർന്നിരുന്നു<ref name="love2hate" /><ref>{{cite news |title =#BBCtrending: Was India's Tipu Sultan a hero or a despot? |url = http://www.bbc.co.uk/news/blogs-trending-25928366 |publisher = [[ബി.ബി.സി.]] |date = 28 ജനുവരി 2014 |accessdate = 04 ഫെബ്രുവരി 2014 |language = ഇംഗ്ലീഷ് }}</ref>. 2015 നവംബറിൽ ടിപ്പു സുൽത്താൻ ജയന്തി ആഘോഷിക്കാനുള്ള കർണ്ണാടക സർക്കാരിന്റെ തീരുമാനം, കർണ്ണാടകയിൽ കലാപത്തിനിടയാക്കി. സർക്കാരിന്റെ തീരുമാനം ന്യൂനപക്ഷ പ്രീണനമാണെന്ന് ആരോപണം ഉണ്ടായി<ref name=KarPakDio/>. ഹൈന്ദവ സംഘടനകൾ നടത്തിയ പ്രതിഷേധത്തിനിടെ വിശ്വഹിന്ദു പരിഷത്തിന്റെ നേതാക്കളിലൊരാൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും നിരവധി പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു<ref name=vhpleaderdies/><ref name="vhpleaderdiesdna"/>. വിവിധ ഹിന്ദു സംഘടകൾക്കൊപ്പം [[ബി.ജെ.പി.|ബി.ജെ.പി.യും]] പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ പങ്കാളികളായി. ജയന്തി ആഘോഷം ബഹിഷ്കരിച്ച ബി.ജെ.പി., ടിപ്പു മതഭ്രാന്തനായിരുന്നുവെന്നും കന്നട വിരുദ്ധനായിരുന്നുവെന്നും ആരോപിക്കുകയും ചെയ്തു<ref name="vhpleaderdiesdna" />. [[ആർ.എസ്.എസ്.]] അനുകൂല പ്രസിദ്ധീകരണമായ ''പാഞ്ചജന്യ'' ലക്ഷക്കണക്കിന് ഹിന്ദുക്കളെ കൊന്നൊടുക്കുകയും മതംമാറ്റുകയും ചെയ്ത ടിപ്പു, ''ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ ഔറംഗസേബ്'' ആണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി<ref name=aurasouthzee>{{cite news|title=Tipu was 'Aurangzeb' of South, says 'Panchjanya'|url=http://zeenews.india.com/news/india/tipu-was-aurangzeb-of-south-says-panchjanya_1825515.html|accessdate=3 ഡിസംബർ 2015|publisher=Zee news|date=23 നവംബർ 2015}}</ref><ref name="aurasouthRedd">{{cite news|title=Tipu was 'Aurangzeb' of South, says 'Panchjanya'|url=http://www.rediff.com/news/report/tipu-was-aurangzeb-of-south-says-panchjanya/20151124.htm|accessdate=3 ഡിസംബർ 2015|date=24 നവംബർ 2015}}</ref>. ന്യൂനപക്ഷ പ്രീണനത്തിനായി ടിപ്പു ജയന്തി ആഘോഷിക്കാനുള്ള തീരുമാനം മൂലം നാല് പേർ മരണപ്പെട്ടെന്നും ആർ.എസ്.എസ്. അനുകൂല പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ വിമർശിച്ചിരുന്നു<ref name="aurasouthRedd" />. ഹൈന്ദവ സംഘടകൾക്ക് പുറമേ ഇതര സംഘടനകളും പ്രധാനമായും മംഗലാപുരത്തെയും പടിഞ്ഞാറൻ തീരപ്രദേശങ്ങളിലേയും ക്രിസ്ത്യൻ വിഭാഗങ്ങളും പ്രതിഷേധത്തിൽ പങ്ക് കൊണ്ടു<ref name="KarPakDio" />. കർണ്ണാടകയിൽ തന്നെ കൊടക് ജില്ലയിലാണ് ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രതിഷേധമുണ്ടായത്. ഇവിടെ രണ്ട് പേർ പ്രതിഷേധത്തിനിടെ മരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു<ref name=nowbowkoda/>. ടിപ്പു സ്വാതന്ത്ര്യസമര പോരാളി ഒന്നുമല്ലായിരുന്നുവെന്നും, ബ്രിട്ടീഷുകാരോട് പോരാടിയത് ഫ്രഞ്ച്കാർക്ക് വേണ്ടിയായിരുന്നുവെന്നും [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ സ്വാമി]] വിമർശനങ്ങളോട് കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ആരോപിച്ചു<ref name=frenchTipu>{{cite news|title=Tipu Sultan Had No Qualities Worth Celebrating, Says Subramanian Swamy|url=http://www.ndtv.com/india-news/tipu-sultan-had-no-qualities-worth-celebrating-says-subramanian-swamy-1243412|accessdate=3 ഡിസംബർ 2015|publisher=NDTV|date=14 നവംബർ 2015}}</ref>. 2019-ൽ കർണ്ണാടക സർക്കാർ ടിപ്പുജയന്തി ആഘോഷം നിർത്തിവെക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ==== കേരളവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ ==== {{പ്രലേ|കേരളത്തിലേക്കുള്ള മൈസൂരിന്റെ കടന്നുകയറ്റം}} കേരളത്തിലാണ് ടിപ്പുവിന്റെ അതിക്രമങ്ങളെക്കുറിച്ച വാദങ്ങൾ പ്രധാനമായും നിലനിൽക്കുന്നത്. ഇത് ടിപ്പുവിന്റെ പടയോട്ടക്കാലത്ത് മലബാറിൽ നടന്നതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന അതിക്രമങ്ങളെ തുടർന്നാണ് സംഭവിക്കുന്നത്{{തെളിവ്}}. കേരളത്തിലെ നാട്ടുരാജാക്കന്മാർ (കൊച്ചിയും<ref name=kmp>{{cite book |last1=കെ.എം. പണിക്കർ |title=Kerala Swathandra Samaram |page=428 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.277878/page/n435 |accessdate=3 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref> പാലക്കാടുമൊഴികെ, അവർ മൈസൂരിന്റെ കീഴിലായിരുന്നു) പലരും ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി സഖ്യത്തിലായിരുന്നു<ref name=pkb>{{cite book|first=ബാലകൃഷ്ണൻ|last=പി.കെ.|title=ജാതി വ്യവസ്ഥയും കേരള ചരിത്രവും|year=2005|publisher=കറന്റ്‌ ബൂക്സ്‌, തൃശ്ശൂർ|isbn=81-226-0468-4}}</ref>. ചില ജാതികളിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ബഹുഭർതൃത്വം, സ്ത്രീകൾക്ക് മാറുമറക്കാനുള്ള അവകാശം നിഷേധിക്കൽ തുടങ്ങിയ സമ്പ്രദായങ്ങൾ ടിപ്പുസുൽത്താൻ നിർത്തലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചതും അസ്വാരസ്യങ്ങളുണ്ടാക്കി<ref name=pkb/><ref name="REMiller">{{cite book |last1=മില്ലർ |first1=റോളണ്ട്.ഇ |title=Mappila Muslim Culture |page=34 |url=https://books.google.com.sa/books?id=XjSzCAAAQBAJ&lpg=PP1&dq=history%20of%20india%2C%20miller&pg=PA34#v=onepage&q&f=false |accessdate=1 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref>. മൈസൂരിനെ അംഗീകരിച്ച നാട്ടുരാജാക്കന്മാരോടും അവിടങ്ങളിലെ പ്രജകളോടും വളരെ നീതിപൂർവ്വകമായിരുന്നു ടിപ്പുവിന്റെ സമീപനം<ref name=kmp/>. ഇരുപത്തഞ്ച് വർഷത്തോളം കൊച്ചി രാജാവും മൈസൂരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം നിലനിന്നു<ref name=kmp/>. [[കെ. മാധവൻ നായർ]] ഇങ്ങനെ എഴുതുന്നുണ്ട്<ref name="മലബാർ കലാപം16">{{cite book|title=മലബാർ കലാപം, കെ. മാധവൻ നായർ|url=http://digital.mathrubhumi.com/148596/Malabar-Kalapam/Sat-Aug-17-2013#page/33/2|last=കെ. മാധവൻ|first=നായർ|page=16|publisher=മാതൃഭൂമി ബുക്സ്|year=1987|quote=}}</ref>. :സ്വതേതന്നെ ബിംബാരാധയേയും ക്ഷേത്രങ്ങളേയും - ഹിന്ദുക്കളേയും നശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മുസൽമാൻ രാജാവായിരുന്നു ടിപ്പുവെങ്കിൽ, തന്റെ മുമ്പിൽതന്നെ തന്റെ രാജധാനിക്കടുത്ത്, നിത്യശ്ശീവേലികളാലും ഉത്സവങ്ങളാലും തനിക്ക് ശല്യമായി തോന്നുവാൻ ഇടയുണ്ടായിരുന്ന ശ്രീരംഗനാഥക്ഷേത്രത്തെ തകർക്കുവാൻ ടിപ്പുവിന്നു യാതൊരു വിഷമവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അതിൽനിന്നു തന്നെ മലബാറിൽ ടിപ്പു ചെയ്ത അക്രമങ്ങൾ ചില പ്രത്യേക കാരണങ്ങളാലാണെന്നും, മുസൽമാന്മാർ രാജ്യത്തിൽ പ്രബലന്മാരാകുന്നതുകൊണ്ടു മാത്രം ഹിന്ദുക്കൾക്കോ ഹിന്ദുമതത്തിന്നോ യാതൊരു ഭയത്തിന്നും അവകാശമില്ലെന്നും തെളിയുന്നതാണ്. ടിപ്പുവിന്റെ മരണശേഷം ഇംഗ്ലീഷുകാർ ഏർപ്പാടാക്കിയ അന്വേഷണകമ്മീഷൻ റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം, ടിപ്പുവിന്റെ ഭരണകാലത്ത് പതിനായിരക്കണക്കിന് [[Nair|നായന്മാർക്കും]] 30000-ത്തോളം [[ബ്രാഹ്മണൻ|ബ്രാഹ്മണർക്കും]] [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്ത്യാനികൾക്കും]] അവരുടെ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ ഉപേക്ഷിച്ച് മലബാറിൽ നിന്നും തിരുവിതാംകൂറിലേക്ക് നാടുവിടേണ്ടിവന്നതായി കണ്ടെത്തി. മൈസൂർ സൈന്യം [[Kadathanadu|കടത്തനാട്]] കയ്യേറിയപ്പോൾ ആഴ്ചകളായി ആവശ്യത്തിനു ആയുധങ്ങളോ ഭക്ഷണമോ ഇല്ലാതെ ചെറുത്തുനിൽക്കുകയായിരുന്ന നായർ പടയാളികളെ നിർബന്ധപൂർവ്വം ഇസ്‌ലാമിലേക്ക് മതംമാറ്റിയതായി ഒരു വിവരണത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്.<ref>Gazetteer of the Bombay Presidency, Volume 1, Part 2 By Bombay (India : State) p.660</ref> ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ ജാതിയിൽപ്പെട്ട ഹിന്ദുക്കളും നാട്ടുകാരായ ക്രിസ്ത്യാനികളും മൈസൂർ ഭരണത്തിൽ ബുദ്ധിമുട്ടനുഭവിച്ചു. നാലിലൊന്നോളം നായർ ജനതയെ ഇല്ലായ്മ ചെയ്തുതുകൂടാതെ വളരെയധികം പേർ നിർബന്ധിത മതംമാറ്റത്തിനു വിധേയമാക്കപ്പെട്ടു. നമ്പൂതിരി ബ്രാഹ്മണരും വളരെയധികം ബുദ്ധിമുട്ടനുഭവിച്ചു. കടന്നുവരുന്ന മൈസൂർ സേനയെ തടയാൻ കരുത്തില്ലാത്ത ഹിന്ദുരാജാക്കന്മാരും പ്രമാണിമാരും ജന്മിമാരുമെല്ലാം ഇതിൽപ്പെടുന്നു. [[Chirackal|ചിറക്കൽ]], [[Parappanad|പരപ്പനാട്]], [[Ballussery|ബാലുശ്ശേരി]], [[Kurumbranad|കുറുബ്രനാട്]], [[Kadathanad|കടത്തനാട്]], [[Palghat|പാലക്കാട്]], [[Kozhikode|കോഴിക്കോട്]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ രാജകുടുംബങ്ങളെല്ലാം തിരുവിതാംകൂറിലേക്ക് നാടുവിട്ടു. നാട്ടുപ്രമാണിമാരായ [[Punnathur|പുന്നത്തൂർ]], [[Kavalappara|കവളപ്പാറ]], [[Azhvancherry Thamprakkal|ആഴ്വാഞ്ചേരി തമ്പ്രാക്കൾ]] എന്നിവരെല്ലാം തിരുവിതാംകൂറിലേക്ക് പോയവരിൽപ്പെടും. ടിപ്പുവിന്റെ പട [[ആലുവ|ആലുവയിൽ]] എത്തിയപ്പോഴേക്കും [[Cochin kingdon|കൊച്ചിരാജകുടുംബം]] പോലും [[വൈക്കം മഹാദേവക്ഷേത്രം|വൈക്കം ക്ഷേത്രത്തിനു]] സമീപത്തുള്ള [[Vaikkom Palace|വൈക്കം കൊട്ടാരത്തിലേക്കു]] മാറിയിരുന്നു. മുൻ ദുരന്താനുഭവങ്ങളുടെ ഓർമ്മ നിലക്കുന്നതിനാൽ ടിപ്പുവിന്റെ ഭരണം അവസാനിച്ചിട്ടും മലബാറിൽ നിന്നും തിരുവിതാംകൂറിലേക്കുപോയ പല രാജകുടുംബങ്ങളും തിരിച്ചുവരാതെ അവിടെത്തന്നെ തുടരാനാണ് തീരുമാനിച്ചത്. [[Neerazhi Kovilakam|നീരാഴി കോവിലകം]], [[Gramathil Kottaram|ഗ്രാമത്തിൽ കൊട്ടാരം]], [[Paliyakkara|പാലിയേക്കര]], [[Nedumparampu|നെടുമ്പറമ്പ്]], [[Chempra Madham|ചേമ്പ്ര മഠം]], [[Ananthapuram Kottaram|അനന്തപുരം കൊട്ടാരം]], [[Ezhimatoor Palace|എഴിമറ്റൂർ കൊട്ടാരം]], [[Aranmula Kottaram|ആറന്മുള കൊട്ടാരം]], [[Varanathu Kovilakam|വാരണത്തു കോവിലകം]], [[Mavelikkara|മാവേലിക്കര]], [[Ennakkadu|എണ്ണക്കാട്]], [[Murikkoyikkal Palace,|മുറിക്കോയിക്കൽ കൊട്ടാരം]] [[Mariappilly|മാരിയപ്പള്ളി]], [[Koratti Swaroopam|കൊരട്ടി സ്വരൂപം]], [[Kaippuzha Kovilakam|,കരിപ്പുഴ കോവിലകം]], [[Lakshmipuram Palace|ലക്ഷ്മീപുരം കൊട്ടാരം]], [[Kottapuram|കോട്ടപ്പുറം]] എന്നിവർ തിരുവിതാംകൂറിൽ നിന്നും തിരികെ വരാതെ അവിടെത്തന്നെ തുടർന്നവരിൽ പ്രമുഖ കുടുംബങ്ങളാണ്. ധർമ്മശാസ്ത്രമനുസരിച്ച് മലബാറിൽ നിന്നും നാടുവിട്ടുവന്ന ഹിന്ദുക്കൾക്ക് അഭയം നൽകിയതിനാലാണ് അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവായ [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മയെ]] '''ധർമ്മരാജാവ്''' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്{{cn}}. ടിപ്പുവിന്റെ കേരളത്തിലേക്കുള്ള ആക്രമണം പിടിച്ചുനിർത്തിയതിന്റെ ഖ്യാതിയും ധർമ്മരാജാവിനുള്ളതാണ്. മലബാറിലെങ്ങും സ്ഥലങ്ങളുടെ പേരുകൾ ടിപ്പു പേർഷ്യൻ ഭാഷയിലേക്ക് മാറ്റി. [[Mangalore|മംഗലപുരം]] ജലാലാബാദ് ആക്കി മാറ്റി. കൂടാതെ [[കണ്ണൂർ|കണ്ണൂർ(കണ്വപുരം)]] കുസനബാദ് എന്നും, [[ബേപ്പൂർ|ബേപ്പൂർ(വായ്പ്പുര)]] സുൽത്താൻപട്ടണം അല്ലെങ്കിൽ ഫാറൂക്കി എന്നും [[കോഴിക്കോട്|കോഴിക്കോടിനെ]] ഇസ്ലാമാബാദ് എന്നും പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. ടിപ്പുവിന്റെ മരണശേഷമേ നാട്ടുകാർ ഈ സ്ഥലങ്ങൾക്ക് പഴയ പേരിലേക്ക് മടക്കിക്കൊണ്ടുവരാൻ കഴിഞ്ഞുള്ളൂ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. [[Feroke|ഫറോക്ക്]] എന്ന പേരുമാത്രമേ ഇന്നും തിരിച്ചുപോവാതെ നിൽക്കുന്നുള്ളൂ. ഹിന്ദുക്കളുടെ മേൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും അവരുടെ ഭൂമിയും വസ്തുവകകളും കൈവശപ്പെടുത്താനുമായി [[Cherunad|ചെറുനാട്]], [[Vettathunad|വെട്ടത്തുനാട്]], [[ഏറനാട്]], [[Valluvanad|വള്ളുവനാട്]], [[Thamarassery|താമരശ്ശേരി]] എന്നിവിടങ്ങളിലും മറ്റു ഉൾപ്രദേശങ്ങളിലും നാട്ടുകാരായ മാപ്പിളമാർ വ്യാപകമായ അക്രമം അഴിച്ചുവിട്ടു. മുസ്‌ലിം ഭൂരിപക്ഷമുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ആസൂത്രിതമായ അക്രമത്തെയും കൊള്ളയേയും പേടിച്ച് മനുഷ്യർക്ക് സ്വതന്ത്രമായി യാത്രചെയ്യാൻ പോലും ആവില്ലായിരുന്നു{{തെളിവ്}}, [[ഹെർമൻ ഗുണ്ടർട്ട്]]. തന്റെ "[[കേരളപ്പഴമ]]" എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ടിപ്പു സുൽത്താൻ [[കോഴിക്കോട്]] 1789-ൽ നടത്തിയ ക്രൂരകൃത്യങ്ങൾ വിവരിക്കാനാവാത്തത്രയുമാണെന്ന് പറയുന്നുണ്ട്. മലബാറിലെ അന്നത്തെ അവസ്ഥയെപ്പറ്റി [[ഇളംകുളം കുഞ്ഞൻപിള്ള]] ഇങ്ങനെ പറയുന്നു:<ref>Mathrubhoomi Weekly of 25 December 1955</ref><ref>Kerala District Gazetteers: Cannanore By A. Sreedhara Menon p.134-137</ref> {{cquote|അന്ന് കോഴിക്കോട് ബ്രാഹ്മണരുടെ കേന്ദ്രമായിരുന്നു. കോഴിക്കോടു മാത്രം 7000 -ത്തോളം നമ്പൂതിരി കുടുംബങ്ങൾ ഉള്ളതിൽ 2000-ത്തോളവും ടിപ്പുവും സൈന്യവും നശിപ്പിച്ചു. സുൽത്താൻ കുട്ടികളെയും സ്ത്രീകളെയും പോലും വെറുതേവിട്ടില്ല. അടുത്തുള്ള നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലെക്കോ കാടുകളിലേക്കോ ആണുങ്ങൾ രക്ഷപ്പെട്ടു. നിർബന്ധിത മതപരിവർത്തനം മൂലം മാപ്പിളമാരുടെ എണ്ണം വളരെയധികം വർദ്ധിച്ചു. ഹിന്ദുക്കളെ നിർബന്ധമായി [[ചേലാകർമ്മം]] ചെയ്തു മുസൽമാന്മാരാക്കി. ടിപ്പുവിന്റെ അതിക്രൂരമായ ഇത്തരം നടപടികൾ മൂലം നായന്മാരുടെയും ചേരമന്മാരുടെയും നമ്പൂതിരിമാരുടെയും എണ്ണത്തിൽ വലിയതോതിലുള്ള കുറവ് ഉണ്ടായി}} മലബാറിൽ ടിപ്പു നടത്തിയ കൊടുംക്രൂരതകളെപ്പറ്റി നിരവധി പ്രസിദ്ധരായ ചരിത്രകാരന്മാർ വിവരണങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. [[T.K. Velu Pillai|ടി കെ വേലു പിള്ളയുടെ]] [[Travancore State Manual|ട്രാവൺകൂർ സ്റ്റേറ്റ് മാനുവലും]] [[Ulloor Parameshwara Iyer|ഉള്ളൂരിന്റെ]] [[Kerala Sahitya Charitam|കേരള സാഹിത്യ ചരിത്രവും]] ശ്രദ്ധേയമാണ്.<ref>{{cite web|url=http://voiceofdharma.com/books/tipu/ch01.htm |title=The Sword of Tipu Sultan |publisher=Voiceofdharma.com |date=25 February 1990 |accessdate=15 November 2011}}</ref>{{Unreliable source?|date=മാർച്ച് 2020}} 1790 ജനുവരി 18 -ന് ടിപ്പു സെയ്ദ് അബ്ഡുൽ ദുലായ്ക്ക് എഴുതിയ കത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു.{{cn}} {{cquote|[[Prophet Mohammed|പ്രവാചകന്റെയും]] [[Allah|അള്ളായുടെയും]] അനുഗ്രഹത്താൽ കോഴിക്കോട്ടുള്ള ഏതാണ്ട് മുഴുവൻ ഹിന്ദുക്കളെയും ഇസ്ലാമിലേക്കു പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞു. കൊച്ചി രാജ്യത്തിന്റെ അതിരുകളിലുള്ള ഏതാനും എണ്ണം മാത്രമേ ഇനി ബാക്കിയുള്ളൂ. അവരെക്കൂടി ഉടൻ മതം മാറ്റുമെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ ലക്ഷ്യം നേടാൻ ഇതിനെ ഒരു [[ജിഹാദ്]] ആയിത്തന്നെ ഞാൻ കരുതുന്നു.}} 1790 ജനുവരി 19 -ന് ബദ്രൂസ് സമൻ ഖാന് എഴുതിയ കത്തിൽ ടിപ്പു ഇങ്ങനെ പറയുന്നു.<ref>Historical Sketches of the South of India in an attempt to trace the History of Mysore, Mark Wilks Vol II, page 120</ref> {{cquote|മലബാറിൽ ഈയിടെ ഒരു വലിയ വിജയമാണ് ഉണ്ടായത്. നാലു ലക്ഷത്തോളം ഹിന്ദുക്കളെ മുസൽമാന്മാരാക്കി മാറ്റാൻ കഴിഞ്ഞു. ആ നശിച്ച രാമൻ നായർക്കെതിരെ ([[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]]) യുദ്ധം നയിക്കാനും ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു കഴിഞ്ഞു.}} 1790 ഫെബ്രുവരി 13 ആം തിയതി ടിപ്പു എഴുതിയ കത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു:<ref>Selected Letters of Tipoo Sultan by Kirkpatrick</ref> {{cquote|തടവിലുള്ള നായന്മാരെപ്പറ്റിയുള്ള താങ്കളുടെ രണ്ടു കത്തും ലഭിച്ചു. അവരിൽ 135 പേരെ [[ചേലാകർമ്മം]] ചെയ്യാനുള്ള നിങ്ങളുടെ ഉത്തരവ് ശരിയാണ്. അതിൽ ഏറ്റവും ചെറുപ്പക്കാരായ 11 പേരെ Usud Ilhye band (or class) -ൽ പെടുത്തിയതും ബാക്കി 94 പേരെ Ahmedy Troop --ൽ ചേർത്തതും, പിന്നീട് അവരെ Kilaaddar of Nugr -ന്റെ കീഴിൽ ചേർത്തതുമെല്ലാം ശരിയായ കാര്യങ്ങളാണ്.}} [[Portuguese|പോർച്ചുഗീസ്]] ചരിത്രകാരനും എഴുത്തുകാരനുമായ ഫാദർ ബർടോലോമാചോ, അവകാശപ്പെടുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്;<ref>Voyage to East Indies by Fr.Bartolomaco, pgs 141–142</ref> {{cquote|ഏറ്റവും മുന്നിൽ കാപാലികന്മാരായ 30000 -ഓളം പടയാളികൾ കണ്ണിൽക്കണ്ടവരെയെല്ലാം കശാപ്പു ചെയ്തുകൊണ്ട് മുന്നേറും. തൊട്ടുപിന്നാലെ ഫ്രഞ്ചു കമാണ്ടറായ [[M. Lally|എം ലാലിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു ഫീൽഡ് ഗൺ യൂണിറ്റ്. ആനപ്പുറത്ത് എഴുന്നള്ളുന്ന ടിപ്പുവിന്റെ പിന്നാലെ മറ്റൊരു 30000 പടയാളികൾ. മിക്ക ആൾക്കാരെയും കോഴിക്കോട്ടു വച്ചാണ് തൂക്കിലേറ്റിയത്. അമ്മമാരുടെ കഴുത്തിൽ കുട്ടികളെയും ചേർത്തു കെട്ടി ആദ്യം തൂക്കിലേറ്റും. കാപാലികനായ ടിപ്പു സുൽത്താൻ നഗ്നരായ ഹിന്ദുക്കളെയും ക്രിസ്ത്യാനികളെയും ആനകളുടെ കാലുകളിൽ കെട്ടി ശരീരം കീറിപ്പറിയുന്നതു വരെ വലിപ്പിക്കും. അമ്പലങ്ങളും പള്ളികളും മലിനപ്പെടുത്തി കത്തിക്കാനും നശിപ്പിക്കാനും ഉത്തരവ് നൽകി. ഹിന്ദു-ക്രിസ്ത്യൻ സ്ത്രീകളെ നിർബന്ധപൂർവ്വം മുസൽമാന്മാരെക്കൊണ്ട് വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചു. തിരിച്ച് മുസ്‌ലിം സ്ത്രീകളെ ഹിന്ദു-ക്രിസ്ത്യൻ പുരുഷന്മാരെക്കൊണ്ടും വിവാഹം ചെയ്യിച്ചു. ഇസ്ലാമിനെ ബഹുമാനിക്കാൻ തയ്യാറാവാത്ത ക്രിസ്ത്യാനികളെ അപ്പോൾത്തന്നെ തൂക്കിലേറ്റി. ടിപ്പുവിന്റെ സേനയുടെ കയ്യിൽ നിന്നും രക്ഷപെട്ട് എന്റെയടുത്ത് [[വരാപ്പുഴ അതിരൂപത|വരാപ്പുഴ അതിരൂപതയുടെ]] ആസ്ഥാനമായ [[വരാപ്പുഴ|വരാപ്പുഴയിൽ]] എത്തിയവരാണ് എന്നോട് ഇക്കാര്യമെല്ലാം പറഞ്ഞത്. വരാപ്പുഴ നദി ബോട്ടിൽ കടക്കാൻ ഞാൻ തന്നെ പലരെയും സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്.}} കീഴ്‌ജാതിയിൽപ്പെട്ട നിരവധി ഹിന്ദുക്കൾ മൈസൂർ ഭരണകാലത്ത് ഇസ്ലാമിലേക്ക് ചേർത്തതിനെ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, മറ്റു പലരും, പ്രത്യേകിച്ചു [[തീയർ|തീയർ സമുദായക്കാർ]] തലശ്ശേരിയിലേക്കും മാഹിയിലേക്കും നാടുവിട്ടു. =====കടത്തനാട്===== 1766ലെ സൈനികനീക്കത്തിന് ശേഷം ഹൈദർ തിരിച്ചുപോയപ്പോൾ, കടത്തനാട്ടെ നായന്മാർ അവിടെയുള്ള മാപ്പിളമാർക്കെതിരെ കലാപം നടത്തി. പരാതിയെത്തുടർന്ന് ഹൈദരാലി വലിയൊരു സൈന്യവുമായി തിരിച്ചുവന്നു. ഒരു നദിയുടെ ഇരുകരകളിലുമായി മൈസൂർ സേനയും നായർപ്പടയും നിലയുറപ്പിച്ചു. അടുത്ത ദിവസം യുദ്ധം ആരംഭിക്കുകയും നായർപ്പട നിശ്ശേഷം തോൽപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ചിതറിയോടിയ നായർപ്പടയെ പിന്തുടരുകയും അവർക്ക് വലിയ നാശനഷ്ടം വരുത്തുകയും ചെയ്തു മൈസൂർ സേന. ടിപ്പുവിന്റെ 14 മക്കളിൽ അവശേഷിച്ച ഏക മകനായ [[Ghulam Muhammad Sultan Sahib|ഗുലാം മുഹമ്മദ് സുൽത്താൻ സാഹിബ്]] എഡിറ്റു ചെയ്ത മുഗൾ പ്രതിനിധിയുടെ വിശദീകരണത്തിൽ [[കടത്തനാട്]] യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെട്ട നായർ പടയുടെ അവസ്ഥ കാണാം<ref name="ലോഗൻ407">{{cite book |last1=വില്ല്യം ലോഗൻ |title=മലബാർ ഒന്നാം വാള്യം |page=407 |url=https://archive.org/details/pli.kerala.rare.75583/page/n431 |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>. {{cquote|കിലോമീറ്ററുകളോളം വിജനമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ ആകെ കാണാനുണ്ടായിരുന്നത് ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ശരീരഭാഗങ്ങൾ, വികൃതമാക്കിയ മൃതദേഹങ്ങൾ എന്നിവ മാത്രമായിരുന്നു. ഹൈദർ അലി ഖാന്റെ സേനയുടെ പിന്നാലെ വന്ന മാപ്പിളമാർ നായന്മാരുടെ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഭീകരാവസ്ഥ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട് സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും ഉൾപ്പെടെ കണ്ണിൽക്കണ്ടവരെയെല്ലാം കൊന്നൊടുക്കി. കടന്നുവരുന്ന ആക്രമകാരികളുടെ പ്രകൃതം മനസ്സിലാക്കിയതിനാൽ ഒരാൾ പോലും ചെറുത്തുനിൽക്കാൻ ഇല്ലാതെ ഉപേക്ഷിച്ച ഗ്രാമങ്ങൾ, വീടുകൾ, കോട്ടകൾ, കൊട്ടാരങ്ങൾ അങ്ങനെ ജീവിതയോഗ്യമായ ഇടങ്ങളെല്ലാം ആളുകൾ ഉപേക്ഷിച്ചുപോയിരുന്നു<ref name="ലോഗൻ407"/>.}} തിരികെ വന്നാൽ ക്ഷമിക്കാം എന്നും പറഞ്ഞ് തന്റെ '''ബ്രാഹ്മണരായ''' ദൂതന്മാർ വഴി (1766 -ന്റെ രണ്ടാംപകുതിയിലെ മുസ്‌ലിം വിരുദ്ധകലാപത്തിനൊടുവിൽ) ഒളിവിലിരിക്കുന്ന നായർ യോദ്ധാക്കൾക്ക്<ref name="ലോഗൻ413">{{cite book |last1=വില്ല്യം ലോഗൻ |title=മലബാർ ഒന്നാം വാള്യം |page=413 |url=https://archive.org/details/pli.kerala.rare.75583/page/n437 |accessdate=5 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref> ഹൈദർ അലി സന്ദേശം നൽകി. ഇങ്ങനെ സന്ദേശം കിട്ടി തിരികെ എത്തിയവരെ മുഴുവൻ തൂക്കിലേറ്റുകയും അവരുടെ സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും അടിമകളാക്കുകയുമാണ് ഹൈദർ അലി ചെയ്തത്<ref>Tipu Sultan: As known in Kerala, by Ravi Varma. p.468</ref><ref name="ലോഗൻ413"/>. =====നായന്മാരുടെ ഉന്മൂലനം===== {{main|ടിപ്പു സുൽത്താൻ നായന്മാരെ ശ്രീരംഗപട്ടണത്ത് ബന്ധനത്തിലാക്കിയത്}} നായർ സമൂഹം ഒരു സൈനികസംഘമായിരുന്നു അക്കാലത്ത്. ഹൈദർ ആദ്യം ചെയ്തത് സാമൂഹികമായി നായർ സമൂഹം അനുഭവിച്ചിരുന്ന ഔന്നത്യത്തെ തകർക്കുകയായിരുന്നു<ref name="ലോഗൻ413"/>. താഴ്ന്നജാതിക്കാർക്ക് കൂടുതൽ ഔന്നത്യവും നൽകി<ref name="ലോഗൻ413"/>. അതുവരെ നായന്മാരെ ബഹുമാനിച്ചിരുന്ന മറ്റു ജാതിക്കാരെ തിരിച്ച് ബഹുമാനിക്കേണ്ട അവസ്ഥ സംജാതമായി<ref name="ലോഗൻ413"/>. തീണ്ടൽ തിരിച്ച് നടപ്പാക്കി<ref name="ലോഗൻ413"/>. ആയുധം ധരിക്കാനുള്ള നായർ സമൂഹത്തിന്റെ അവകാശം ഹൈദർ ഇല്ലാതാക്കി<ref name="ലോഗൻ413"/>. ആയുധധാരിയായ നായരെ എവിടെക്കണ്ടാലും വധിക്കാനുള്ള അവകാശം ജനങ്ങൾക്ക് വകവെച്ചുകൊടുത്തു<ref name="ലോഗൻ413"/>. രവി വർമ്മ ഇങ്ങനെ തുടരുന്നു.<ref>Kerala District Gazetteers: & suppl. Kozhikole By Kerala (India). Dept. of Education, A. Sreedhara Menon p.150-152</ref> {{cquote|മലബാർ വിടുന്നതിനു മുൻപ് നായന്മാർക്കു ലഭിച്ചിരുന്ന സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ മുൻതൂക്കങ്ങൾ എല്ലാം എടുത്തുമാറ്റിയിരിക്കണമെന്ന നിർബന്ധബുദ്ധി ഹൈദറിന് ഉണ്ടായിരുന്നു. ആയുധം കൊണ്ടുനടക്കുന്നതിൽ നിന്നും നായന്മാരെ വിലക്കി. ഇങ്ങനെ അഭിമാനം നഷ്ടപ്പെടുന്നതിലും നല്ലത് മരണമാണെന്നാണ് കരുതിയിരുന്ന നായന്മാർക്ക് ഈ നിയമം യാതൊരുതരത്തിലും സ്വീകാര്യമല്ലായിരുന്നു. അതിനാൽ ഹൈദർ ഉണ്ടാക്കിയ മറ്റൊരു നിയമപ്രകാരം നായന്മാർ ഇസ്ലാമിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്ന പക്ഷം അവർക്ക് ആയുധം കൊണ്ടുനടക്കുന്നതിനുള്ള അനുമതിയടക്കം എല്ലാ അവകാശങ്ങളും തിരികെനൽകാമെന്ന് ഉത്തരവിറക്കി. പലർക്കും അങ്ങനെ ഇസ്ലാമിലേക്ക് മാറേണ്ടി വന്നു. എന്നാൽ നായന്മാരും പ്രഭുക്കന്മാരും ബ്രാഹ്മണരും അടങ്ങുന്ന വലിയൊരു വിഭാഗം അഭിമാനം ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറല്ലാതെ [[Kingdom of Travancore|തിരുവിതാംകൂറിലേക്ക്]] നാടുവിട്ടു.}} 1788-ൽ [[M. Lally|എം ലാലിയും]] [[Mir Asrali Khan|മിർ അസ്രലി ഖാനും]] നേതൃത്വം നൽകുന്ന പട്ടാളത്തോട് ടിപ്പു സുൽത്താൻ [[Kottayam (Malabar)|കോട്ടയം]] മുതൽ [[Valluvanad|വള്ളുവനാട്]] വരെയുള്ള സകല നായന്മാരെയും വളഞ്ഞ് നായർ സമുദായത്തെ മൊത്തം ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ നിർദ്ദേശം നൽകുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=bk5uAAAAMAAJ&q=%22surround+and+extricate%22 |title=Tipu Sultan: villain or hero? : an ... – Sita Ram Goel&nbsp;— Google Books |publisher=Books.google.com |date=29 August 2008 |accessdate=15 November 2011}}</ref>{{Unreliable source?|date=മാർച്ച് 2020}} ഈ സംഭവം "[[The Order of Extermination of the Nayars by Tipu Sultan|നായന്മാരെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാനുള്ള ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ ഉത്തരവ്]]" എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. കോഴിക്കോടിനെ ഒരു വലിയ സൈനികകേന്ദ്രം ആക്കിമാറ്റിയശേഷം "കാടുമുഴുവൻ വളഞ്ഞ് നായന്മാരുടെ നേതാക്കളെ പിടിച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ" ടിപ്പു കൽപ്പന നൽകി. [[കടത്തനാട്|കടത്തനാടുള്ള]] ഏതാണ്ട് 2000 നായർ പടയാളികൾ [[കുറ്റിപ്പുറം]] കോട്ടയിൽ ഏതാനും ആഴ്ച്ച ടിപ്പുവിന്റെ വലിയ സേനയോട് കീഴടങ്ങാൻ കൂട്ടാക്കാതെ നിലയുറപ്പിച്ചു. പക്ഷേ പട്ടിണിയാൽ അവർ മരിച്ചുതുടങ്ങിയപ്പോൾ ടിപ്പു കോട്ടയിൽ പ്രവേശിച്ചു. സ്വമനസാലെ ഇസ്ലാമിലേക്ക് മാറുകയാണെങ്കിൽ കൊല്ലാതിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ നിർബന്ധിതമായി പരിവർത്തനം ചെയ്തു നാടുകടത്തപ്പെടും എന്ന നിർബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി എല്ലാവരും, മറ്റു നിർവ്വാഹമില്ലാതെ ഇസ്ലാമിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തു. മതംമാറ്റച്ചടങ്ങിനു ശേഷം സ്ത്രീപുരുഷന്മാർ അടക്കം കീഴടങ്ങിയ എല്ലാവരെക്കൊണ്ടും തങ്ങളുടെ വിശ്വാസം വിലക്കിയ [[beef|പശുമാംസം]] നിർബന്ധപൂർവ്വം തീറ്റിക്കുകയുണ്ടായി. കുറ്റിപ്പുറം വല്ലപ്പുഴക്കടുത്തായി ഇടിഞ്ഞു പൊളിഞ്ഞ നിലയിൽ ആ പഴയ കോട്ടയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നുണ്ട് [[Parappanad|പരപ്പനാട് രാജകുടുംബത്തിലെ]] ടിപ്പുവിന്റെ സേനയുടെ പിടിയിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെട്ട ഒന്നോ രണ്ടോ അംഗങ്ങളൊഴികെ ഒരു താവഴിയെ മുഴുവൻ നിർബന്ധിതമായി ഇസ്ലാമിലേക്ക് മതംമാറ്റം നടത്തുകയുണ്ടായി. അതുപോലെ [[Nilamboor Royal Family|നിലമ്പൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ]] ഒരു തിരുപ്പാടിനെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി നിർബന്ധപൂർവം മതംമാറ്റി. പിന്നീട് ഇങ്ങനെ മതംമാറ്റിയവരെ ഉപയോഗിച്ച് മതംമാറ്റശ്രമങ്ങൾ നടന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ട്.<ref>Rise and fulfilment of English rule in India By Edward John Thompson, Geoffrey Theodore Garratt p.209</ref> കീഴടങ്ങിയ [[Kolathiri|കോലത്തിരിയെ]] കൊന്നതിനു ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവശരീരം ആനയുടെ കാലിൽകെട്ടി തെരുവിലൂടെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി ഒരു മരത്തിനു മുകളിൽ തൂക്കിയിട്ടു. കീഴടങ്ങിയ പാലക്കാട് രാജാവായ [[Ettipangi Achan|എട്ടിപ്പങ്ങി അച്ചനെ]] സംശയത്തിന്റെ പേരിൽ തുറുങ്കിലടച്ച് പിന്നീട് ശ്രീരംഗപട്ടണത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അദ്ദേഹത്തെപ്പറ്റി പിന്നീട് യാതൊന്നും കേട്ടിട്ടില്ല. ടിപ്പുവിന്റെ പട്ടാളക്കാരിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ പിടിക്കപ്പെട്ട [[Chirackal Royal family|ചിറക്കൽ രാജകുടുംബത്തിലെ]] ഒരു യുവരാജാവിനു നേരിടേണ്ടിവന്ന ഭീകരമായ അനുഭവം ടിപ്പുവിന്റെ തന്നെ ഡയറിയിൽ പറയുന്നുണ്ട്. ഏതാനും ദിവസത്തെ അധ്വാനത്തിനു ശേഷമാണ് ഒളിവിൽ നിന്നും അയാളെ പിടിച്ചത്. അയാളുടെ മൃതദേഹത്തോട് കടുത്ത അനാദരവാണ് ടിപ്പു കാണിച്ചത്. ഏറ്റുമുട്ടലിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട രാജകുമാരന്റെ മൃതദേഹം ആനകളെക്കൊണ്ട് ടിപ്പുവിന്റെ ക്യാമ്പിലൂടെ വലിച്ചിഴച്ചു. അതിനുശേഷം ജീവനോടെ പിടിച്ച അദ്ദേഹത്തെ പതിനേഴ് അനുയായികളോടൊപ്പം ഒരു മരത്തിൽ കെട്ടിത്തൂക്കി. ഇക്കാര്യം [[ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനിയുടെ]] രേഖകളും ശരിവയ്ക്കുന്നുണ്ട്. ടിപ്പുവിനോട് എതിർത്തുനിന്ന മറ്റൊരു ജന്മിയായ കൊറങ്ങോത്ത് നായരെ ഒടുവിൽ ഫ്രഞ്ചുകാരുടെ സഹായത്തോടെ പിടിച്ചു തൂക്കിക്കൊല്ലുകയായിരുന്നു.<ref>Tipu Sultan: villain or hero? : an anthology By Sita Ram Goel p.31</ref>{{Unreliable source?|date=മാർച്ച് 2020}} 1788-ൽ ടിപ്പു മലബാറിലെ നായന്മാർക്കായി പുറപ്പെടുവിച്ച വിളംബരപ്രകാരം പുതിയ സാമുദായിക പരിഷ്കരണങ്ങൾ ഇവയാണ്: <ref name="Malabar">{{harvnb|Menon|1962|pp=155–156}}</ref> {{quote|text= ഞാൻ ഇവിടം കീഴടക്കിയിട്ട് കഴിഞ്ഞുപോയ ഇരുപത്തിനാല് വർഷമായി നിങ്ങൾ അക്രമകാരികളും മർക്കടമുഷ്ടിക്കാരുമായ ഒരു ജനക്കൂട്ടമായി, യുദ്ധങ്ങൾ നടത്തി നിങ്ങളുടെ മഴക്കാലത്ത് എന്റെ ധാരാളം രക്തസാക്ഷികൾക്ക് ജീവഹാനിയുണ്ടാക്കാൻ ഇടയായിട്ടുണ്ട്. അത് അങ്ങനെയാവട്ടേ, കഴിഞ്ഞതു കഴിഞ്ഞു. ഇനി മുതൽ നിങ്ങളെല്ലാവരും എന്റെ ഭരണം അംഗീകരിച്ച് അനുസരണയോടെ നികുതികൾ നൽകി നല്ല ഒരു ജനതയായി ജീവിച്ചുകൊള്ളണം. ഒരു സ്ത്രീയ്ക്ക് പത്തു പുരുഷന്മാർ എന്ന നിങ്ങളുടെ രീതി വഴി നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ അമ്മ-പെങ്ങന്മാരെ നിയന്ത്രണമില്ലാതെ ആഭാസകരമായ ഇടപാടുകൾക്ക് വിട്ട് എല്ലാം ജാരസന്തതികളായി മൃഗങ്ങളുടെ അത്ര പോലും നാണമില്ലാത്ത ജീവിക്കുന്നവരാണ്. ഇത്തരം പാപകരമായ പരിപാടികൾ നിർത്തി മറ്റു മനുഷ്യസമൂഹത്തെപ്പോലെ ജീവിക്കാൻ ഇനിയും നിങ്ങൾ തയ്യാറാവാത്ത പക്ഷം, ഞാനിതാ വീണ്ടും പറയുകയാണ് എല്ലാത്തിനെയും ഞാൻ ഇസ്ലാമിലേക്ക് നിർബന്ധമായി മാറ്റുന്നതായിരിക്കും}} ഈ വിളംബരം വ്യാപകമായ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് ഇടയാക്കി, അതു വളർന്ന് ഒരു കലാപത്തോളം എത്തി.<ref name="Malabar"/> ഇസ്ലാമിലേക്ക് നിർബന്ധിത മതംമാറ്റത്തിനു വിധേയമാക്കപ്പെടുമെന്നു ഭയന്ന് 30000 ബ്രാഹ്മണർ തിരുവിതാംകൂറിലേക്ക് നാടുവിട്ടു.<ref name="Malabar"/> കോട്ടയം രാജാവും [[കടത്തനാട്]] രാജാവും [[English East India Company|ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനിയോട്]] സംരക്ഷണം ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref name="Malabar"/> 1788 -ൽ സാമൂതിരിയെ ആക്രമിച്ച ടിപ്പു മഞ്ചേരിയിലെ കരണവപ്പാടിനെ പിടികൂടി.<ref name="Malabar"/> [[Ravi Varma of Padinjare Kovilakam|രവി വർമ്മയും]] മറ്റു പടിഞ്ഞാറേ കോവിലകത്തെ യുവരാജാക്കന്മാരും കോഴിക്കോട്ടെ നായർപ്പടയാളികളും കൂടി ഈ ആക്രമണത്തെ നേരിട്ടു. ടിപ്പു തന്റെ ഫ്രഞ്ച് കമാണ്ടറായ [[M. Lally|എം ലാലിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ 6000 പേരടങ്ങുന്ന ഒരു പടയെ അയച്ചെങ്കിലും രവി വർമ്മയെ തോൽപ്പിക്കാനായില്ല.<ref name="Malabar"/> =====ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങൾ നശിപ്പിക്കൽ===== [[William Logan|ലോഗന്റെ]] [[Malabar Manual|മലബാർ മാനുവലിൽ]] മലബാറിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ടിപ്പു നശിപ്പിച്ചതിനെപ്പറ്റി പറയുന്നുണ്ട്. [[ചിറക്കൽ]] താലൂക്കിലെ [[തൃച്ചംബരം ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം]], [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം]], [[തലശ്ശേരി|തലശ്ശേരിയിലെ]] [[തിരുവങ്ങാട് ശ്രീരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം]] [[വടകര|വടകരയിലെ]] [[Ponmeri Shiva Temple|പൊന്മേരി ശിവ ക്ഷേത്രം]] എന്നിവയെല്ലാം ടിപ്പുവിന്റെ മൈസൂർ സേന തകർത്ത ഹൈന്ദവക്ഷേത്രങ്ങളാണ്. [[മലബാർ മാനുവൽ]] പ്രകാരം മണിയൂർ മുസ്‌ലിം പള്ളി ഒരു കാലത്ത് ഹിന്ദു ക്ഷേത്രമായിരുന്നുവത്രേ. ടിപ്പുവിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഈ ക്ഷേത്രം ഒരു മുസ്‌ലിം പള്ളി ആയി മാറ്റുകയായിരുന്നുവെന്നാണ് കരുതുന്നത്<ref>''Malabar Manual'' by William Logan</ref>. യുദ്ധകാലത്ത് ക്ഷേത്രങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും പിന്നീട് നഷ്ടപരിഹാരം നൽകിയതായും രേഖകളുണ്ട്<ref name=flonline1/> [[History of Sanskrit Literature in Kerala|കേരളത്തിലെ സംസ്കൃതസാഹിത്യത്തിന്റെ ചരിത്രം]] എന്ന തന്റെ പ്രസിദ്ധമായ പുസ്തകത്തിൽ [[Vatakkankoor Raja Raja Varma|വടക്കൻകൂർ രാജ രാജ വർമ്മ]] പറയുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്: {{cquote|ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ സൈനിക ആക്രമണങ്ങളിൽ കേരളത്തിലെ ഹൈന്ദവക്ഷേത്രങ്ങൾക്കുണ്ടായ നഷ്ടങ്ങൾ ചെറുതല്ല. അമ്പലങ്ങൾ കത്തിക്കുക, വിഗ്രഹങ്ങൾ തകർക്കുക എന്നിവ ടിപ്പുവിന്റെയും അത്രതന്നെ ക്രൂരന്മാരായ പട്ടാളത്തിന്റെയും നേരംപോക്കുകളായിരുന്നു. പ്രസിദ്ധവും പുരാതനവുമായ [[തൃച്ചംബരം ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം|തൃച്ചംബരത്തെയും]] [[തളിപ്പറമ്പ് രാജരാജേശ്വരക്ഷേത്രം|രാജരാജക്ഷേത്രത്തിലെയും]] നഷ്ടങ്ങൾ അചിന്തനീയമാണ്}} ഹൈദർ അലി അമ്പലങ്ങളെ നികുതി കൊടുക്കുന്നതിൽ നിന്നു ഒഴിവാക്കിയിരുന്നു. എന്നാൽ ടിപ്പുവാകട്ടെ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് കനത്ത നികുതിയാണു ചുമത്തിയിരുന്നത്. ഹൈദറിനു കീഴടങ്ങിയ [[Palghat Raja |പാലക്കാട്ട് രാജാവിന്റെ]] [[കൽപ്പാത്തി|കൽപ്പാത്തിയിലെ]] പ്രസിദ്ധമായ [[Hemambika Temple|ഹേമാംബിക ക്ഷേത്രം]], [[Zamorin|സാമൂതിരിയെ]] ഉപേക്ഷിച്ച് ഹൈദറിന്റെ ഭാഗത്തു ചേർന്ന [[Kollamkottu Raja|കൊല്ലങ്കോട് രാജാവിന്റെ]] [[Kachamkurissi Temple|കാച്ചാംകുറിശ്ശി ക്ഷേത്രം]], പാലക്കാട്ടെ ജൈനക്ഷേത്രം എന്നിവയെല്ലാം ടിപ്പുവിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഗുരുതരമായ നാശങ്ങൾ സംഭവിച്ച ക്ഷേത്രങ്ങളാണ്. മറ്റു പല പ്രസിദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങളും കൊള്ളയടിക്കുകയും മലിനമാക്കുകയും ചെയ്തു. =====[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂരിലെ]] വിഗ്രഹം ഒളിപ്പിച്ചത്===== 1766-ൽ ഹൈദർ അലി [[കോഴിക്കോട്]] കീഴടക്കി പിന്നാലെ [[Guruvayur|ഗുരുവായൂരും]]. ക്ഷേത്രം നശിപ്പിക്കാതിരിക്കാൻ ക്ഷേത്രാധികാരികളോട് ഹൈദർ 10000 [[Madras fanam|ഫണം]] ആവശ്യപ്പെടുകയും അവർ അത് ഹൈദറിനു കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. മലബാർ ഗവർണർ ആയിരുന്ന [[Shrinivasa Rao|ശ്രീനിവാസ റാവുവിന്റെ]] ഹൈദർ ഗുരുവായൂരിനെ നശിപ്പിക്കന്നതിൽനിന്നും പിന്മാറി. ടിപ്പു വീണ്ടും 1789-ൽ [[കോഴിക്കോട്]] ആക്രമിച്ചു. [[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|ഗുരുവായൂർ അമ്പലത്തിന്]] ആക്രമണമുണ്ടാകുമെന്ന് ഭയന്ന് മല്ലിശ്ശേരി നമ്പൂതിരിയും കക്കാട് ഓതിക്കനും ചേർന്ന് വിഗ്രഹം ഒളിപ്പിക്കുകയും ഉൽസവവിഗ്രഹത്തെ [[അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം|അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക്]] കൊണ്ടുപോവുകയും ചെയ്തു. മല്ലിശ്ശേരി വിഗ്രഹം അമ്പലപ്പുഴക്ക് കൊണ്ടുപോയതും അവിടെ കായലിൽ ഇട്ടതും പിന്നീട് കൊണ്ടുവന്നതും ഗുരുവായൂർ-മമ്മിയൂർ കളരി ചെപ്പേടിൽ പറയുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite book |last1=1766 മൈസൂർ പടയോട്ടം 250 വർഷങ്ങൾ |title=എസ് രാജേന്ദു |date=2016 |publisher=വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം |location=ശുകപുരം}}</ref> ചെറിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ടിപ്പു നശിപ്പിച്ചെങ്കിലും സമയത്ത് മഴ വന്നതുകൊണ്ട് വലിയ ക്ഷേത്രം രക്ഷപ്പെട്ടു. 1792-ൽ ടിപ്പുവിന്റെ തോൽവിക്ക് ശേഷം 1792 സെപ്റ്റംബർ 17 ന് വിഗ്രങ്ങൾ പുനഃപ്രതിഷ്ഠിച്ചെങ്കിലും നിത്യപൂജകളെല്ലാം തടസ്സപ്പെട്ടിരുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://voiceofdharma.org/books/tipu/ch04.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-05-15 |archive-date=2016-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160716093525/http://voiceofdharma.org/books/tipu/ch04.htm |url-status=dead }}</ref>{{Unreliable source?|date=മാർച്ച് 2020}}<ref>{{Cite web |url=http://guruvayurprarthana.com/aboutguruvayur.aspx |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-01-25 |archive-date=2014-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141113034742/http://guruvayurprarthana.com/aboutguruvayur.aspx |url-status=dead }}</ref>. == കലകളിൽ == [[ടിപ്പുവിന്റെ കരവാൾ (ചലച്ചിത്രം)|ദ സ്വോർഡ് ഓഫ് ടിപ്പുസുൽത്താൻ]] എന്ന പേരിൽ [[സഞ്ജയ് ഖാൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[ടെലിവിഷൻ]] പരമ്പര ആദ്യമായി 1989-ൽ [[ദൂർദർശൻ|ദുരദർശനിൽ]] പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തു. [[ഭഗവാൻ ഗിദ്വാനി|ഭഗവാൻ ഗിദ്വാനിയുടെ]] [[നോവൽ|നോവലിനെ]] ആസ്പദമാക്കിയായിരുന്നു ഈ ചലച്ചിത്രം തയ്യാറാക്കിയത്<ref>{{Cite journal|last=Khosla|first=G. D.|date=1977|title=Review of The Sword of Tipu Sultan|url=https://www.jstor.org/stable/23001501|journal=India International Centre Quarterly|volume=4|issue=2|pages=214–216|issn=0376-9771}}</ref>. പിന്നീട് വിവിധ ഭാഷകളിൽ ഈ പരമ്പര പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിരുന്നു. [[മീഡിയാവൺ ടിവി|മീഡിയാവൺ ചാനൽ]] [[മലയാളം|മലയാളത്തിൽ]] പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തിരുന്നു<ref name=media1>[http://www.istream.com/tv/show/2688/Tippu-Sultan ടിപ്പു സുൽത്താൻ ദൃശ്യപരമ്പര] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130411041901/http://www.istream.com/tv/show/2688/Tippu-Sultan |date=2013-04-11 }} മീഡിയാവൺ ടെലിവിഷൻ ചാനലിൽ</ref>. മലയാളത്തിലെ ആദ്യ ചരിത്രാഖ്യായികകളിലൊന്ന് എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന [[സി.വി. രാമൻപിള്ള|സി.വി. രാമൻപിള്ളയുടെ]] ''[[രാമരാജബഹദൂർ]]'' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ ടിപ്പുവിന്റെ ആക്രമണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആകുലത എമ്പാടും കാണാവുന്നതാണ്. '''ടിപ്പുവിന്റെ സ്വപ്നങ്ങൾ''' എന്ന [[ഗിരീഷ് കർണാഡ്|ഗിരീഷ് കർണാഡിന്റെ]] നാടകം 1999-ൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു<ref>{{cite web |last1=ഫ്രണ്ട്‌ലൈൻ |title=Tipu, Haidar and history |url=https://frontline.thehindu.com/static/html/fl1707/17070800.htm |accessdate=2 ജൂലൈ 2019 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2013-ൽ ഇറങ്ങിയ ''[[ആമേൻ (ചലച്ചിത്രം)|ആമേൻ]]'' എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിൽ ടിപ്പുസുൽത്താൻ കുമരംകരിയിലെ സുറിയാനി പള്ളിയെ ആക്രമിക്കാൻ എത്തിയപ്പോൾ [[വിശുദ്ധ ഗീവർഗീസ്]] നേരിട്ട് ടിപ്പു സുൽത്താനെ തുരത്തി എന്ന് ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ ടിപ്പു സുൽത്താൻ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] തെക്കോട്ട് വന്നുവെന്നതിനു തെളിവില്ല. === വാളും കടുവയും === [[File:Tipu_Sultan's_Tiger.JPG|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tipu_Sultan's_Tiger.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ കടുവ (വിക്ടോറിയ ആന്റ് ആൽബർട്ട് മ്യൂസിയം, ലണ്ടൻ)]] 1789-ൽ [[തിരുവിതാംകൂർ]] നായന്മാരുമായുണ്ടായ [[നെടുങ്കോട്ട യുദ്ധം|നെടുങ്കോട്ട യുദ്ധത്തിൽ]] ടിപ്പു സുൽത്താന് തന്റെ ഉടവാൾ നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു. [[തിരുവിതാംകൂർ]] സൈന്യത്തിന്റേയും ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തിന്റേയും സംയുക്തവും അതിശക്തവുമായ പ്രത്യാക്രമണത്തെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് യുദ്ധഭൂമിയിൽനിന്ന് പിന്മാറേണ്ടി വന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2011/05/03/stories/2011050362330300.htm|work=The Hindu|title=The swords of Tipu Sultan|date=3 May 2011|access-date=2019-09-02|archive-date=2011-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110509010059/http://www.hindu.com/2011/05/03/stories/2011050362330300.htm|url-status=dead}}</ref> [[രാജാകേശവദാസൻ|രാജ കേശവദാസന്റെ]] സാരഥ്യത്തിലുണ്ടായിരുന്ന [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവതാംകൂറിന്റെ]] [[നായർ]] സൈന്യം [[ആലുവ|ആലുവായ്ക്കടുത്തുവച്ച്]] ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ സൈന്യത്തെ  ഒരിക്കൽക്കൂടി പരാജയപ്പെടുത്തി. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവതാംകൂർ]] മഹാരാജാവ് [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|ധർമ്മ രാജയുടെ]] കൈവശമെത്തിയ ഈ പ്രസിദ്ധമായ വാൾ അദ്ദേഹം [[ആർക്കോട്ട് രാജവംശം|ആർക്കോട്ടിലെ]] നവാബിന് സമ്മാനിക്കുകയുണ്ടായി. പിന്നീട് [[ആർക്കോട്ട് രാജവംശം|ആർക്കോട്ട്]] പിടിച്ചടക്കിയ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഈ വാൾ ബലമായി നവാബിൽനിന്നു പിടിച്ചെടുക്കുകയും [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിലേക്ക്]] അയക്കുകയും ചെയ്തു. [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിൽ]] നമ്പർ 1 മാഞ്ചസ്റ്റർ സ്ക്വയറിലെ വാലസ് കളക്ഷനിൽ ഈ വാൾ ഇന്നും പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ടിപ്പു പൊതുവേ “മൈസൂർ കടുവ” എന്നറിയപ്പെടുകയും കടുവയെ തന്റെ ഭരണത്തിന്റെ പ്രതീകമായി<ref name="ModernAsianStudies">{{Cite journal|last1=Brittlebank|first1=K.|title=Sakti and Barakat: The ∀ Power of Tipu's Tiger. An Examination of the Tiger Emblem of Tipu Sultan of Mysore|url=https://archive.org/details/sim_modern-asian-studies_1995-05_29_2/page/257|journal=Modern Asian Studies|volume=29|issue=2|pages=257–269|year=1995|pmid=|pmc=|jstor=312813}}</ref> (ബുബ്രി/ബാബ്രി)<ref>{{cite web|url=http://toshkhana.wordpress.com/2011/08/18/tipu-sultan-and-the-tiger-motif/|title=Tipu Sultan and the tiger motif|accessdate=13 December 2013|date=2011-08-17|work=The Seringapatnam Times|publisher=Toshkhana : wordpress}}</ref> മാറ്റുകയും ചെയ്തു. ടിപ്പു സുൽത്താൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു [[ഫ്രഞ്ച് ഭാഷ|ഫ്രഞ്ച്]] സുഹൃത്തിനോടൊപ്പം [[വനം|വനത്തിൽ]] വേട്ടയാടുകയായിരുന്ന സമയത്ത് ഒരു [[കടുവ]] അദ്ദേഹത്തോട് മുഖാമുഖം വന്നുചേർന്നുവെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. കടുവ ആദ്യം ഫ്രഞ്ച് പട്ടാളക്കാരന്റെമേൽ ചാടിവീണ് അയാളെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് ടിപ്പുവിന്റെ [[തോക്ക്]] പ്രവർത്തിക്കാതിരിക്കുകയും അതോടൊപ്പം കടുവ ചാടിവീണപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഠാര പിടിവിട്ടു നിലത്തുവീഴുകയും ചെയ്തു. ടിപ്പു തന്റെ കഠാര കൈവശപ്പെടുത്തുകയും അതുപയോഗിച്ച് [[കടുവ|കടുവയെ]] കൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ഈ സംഭവം അദ്ദേഹത്തിന് "മൈസൂർ കടുവ" എന്ന അപരനാമം നേടിക്കൊടുത്തു. കൊട്ടാരത്തിലേയ്ക്ക് ഫ്രഞ്ച് എഞ്ചിനീയർമാർ നിർമ്മിച്ചുനൽകിയ ഒരു യന്ത്രപ്രവർത്തിതമായ ഒരു കടുവയും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xygrApPFw_4C&pg=PA67&dq=tipu+sultan+france&cd=20#v=onepage&q=tipu%20sultan%20france&f=false|title=Raj: The Making and Unmaking of British India|last=James|first=Lawrence|date=12 August 2000|publisher=MacMillan|isbn=978-0-312-26382-9|accessdate=12 February 2010}}</ref> “ടിപ്പുവിന്റ കടുവ” എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഉപകരണം [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിലെ]] [[Victoria and Albert Museum|വിക്ടോറിയ ആന്റ് ആൽബർട്ട് മ്യൂസിയത്തിൽ]] പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.vam.ac.uk/collections/asia/object_stories/Tippoo's_tiger/index.html|title=Tippoo's Tiger|accessdate=10 December 2006|publisher=Victoria & Albert Museum|date=11 April 2004|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060825074241/http://www.vam.ac.uk/collections/asia/object_stories/Tippoo's_tiger/index.html|archivedate=25 August 2006|df=dmy-all}}</ref> ടിപ്പു തന്റെ കൊട്ടാരത്തിലും സ്വാധീനമേഖലകളിലും കടുവകളുടെ ശേഷിപ്പുകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ഒപ്പം ഒരു കടുവയുടെ ചിഹ്നം തന്റെ കൊടിക്കൂറയിലും ചില ആയുധങ്ങളിലും പടക്കോപ്പുകളിലും പതിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ചിലപ്പോഴൊക്കെ ഈ കടുവയുടെ ചിഹ്നം ഏറെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും അതോടൊപ്പം ചിത്രത്തിനുള്ളിൽത്തന്നെ ടിപ്പുവിന്റെ വിശ്വാസത്തെ പരാമർശിക്കുന്ന ലിഖിതങ്ങളും ചേർത്തിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.library.mq.edu.au/digital/seringapatam/images/tiger/|title=Tiger Motif|accessdate=12 February 2010|publisher=Macquarie University Library|archive-date=2011-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304051433/http://www.library.mq.edu.au/digital/seringapatam/images/tiger/|url-status=dead}}</ref> ചരിത്രകാരനായ [[അലക്സാണ്ടർ ബീറ്റ്സൺ]] റിപ്പോർട്ടുചെയ്തതുപ്രകാരം, " ടിപ്പു തന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ നിരവധി കൌതുകകരങ്ങളായ വാളുകൾ, കഠാരകൾ, കൈത്തോക്കുകൾ, പിസ്റ്റളുകൾ, വലിയതുളയുള്ള ചെറുകൈത്തോക്കുകൾ എന്നിവ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നതായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇവയിൽ ചിലത് അതിമനോഹരമായി കൊത്തുപണി ചെയ്തവയും സ്വർണ്ണമോ വെള്ളിയോ ഘടിപ്പിച്ചതും കടുവകളുടെ തലയുടെ മാതൃക, അവയുടെ ശരീരത്തിലെ വരകൾ എന്നിവയാൽ അലങ്കരിച്ചതോ അല്ലെങ്കിൽ [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]], [[അറബി ഭാഷ|അറബി]] വാക്യങ്ങൾ കോറിയിടപ്പെട്ടതോ ആയിരുന്നു".<ref name="Beatson">{{cite book|url=http://www.lib.mq.edu.au/digital/seringapatam/other/tipu.html|title=A View of the Origin and Conduct of the War with Tippoo Sultaun|last=Beatson|first=Alexander|publisher=G. & W. Nichol|year=1800|edition=|location=London|pages=|chapter=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130609104725/http://www.lib.mq.edu.au/digital/seringapatam/other/tipu.html|archivedate=9 June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> തന്റെ അവസാന യുദ്ധമായ [[ശ്രീരംഗപട്ടണം|ശ്രീ രംഗപട്ടണം]] യുദ്ധത്തിൽ ടിപ്പു സുൽത്താൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന അവസാന വാളും അദ്ദേഹം ധരിച്ചിരുന്ന [[മോതിരം (ആഭരണം)|മോതിരവും]] ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം യുദ്ധ ട്രോഫികളായി ഏറ്റെടുത്തു. 2004 ഏപ്രിൽ വരെ [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിലെ]] [[ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയം|ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയത്തിൽ]] മേജർ ജനറൽ അഗസ്റ്റസ് ഡബ്ല്യു.എച്ച്. മെയ്‌റിക്കിന്റേയും നാൻസി ഡോവാജറിന്റേയും മ്യൂസിയത്തിലേയ്ക്കുള്ള സംഭാവനകളായി പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/asia/r/ring_and_sword_of_tipu_sultan.aspx|title=Ring and sword of Tipu Sultan|accessdate=13 December 2013|work=Exploring the museum|publisher=The British Museum}}</ref> 2004 ഏപ്രിലിൽ ലണ്ടനിൽ നടന്ന ഒരു ലേലത്തിൽവച്ച് [[വിജയ് മല്യ]] ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ വാളും മറ്റു ചില പുരാതന കലാശിൽപമാതൃകകളും വാങ്ങി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലേക്ക്]] തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3609205.stm|title=BBC NEWS – South Asia – Tipu's sword back in Indian hands|work=bbc.co.uk}}</ref> 2013 ഒക്ടോബറിൽ ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്നതും ബാബ്രിയാൽ ([[കടുവ|കടുവയുടെ]] വരയാൽ) അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുമായ മറ്റൊരു വാൾ [[സോത്ബീസ്]] കോർപ്പറേഷൻ ലേലം ചെയ്തിരുന്നു.<ref>{{cite news|last=Sinha|first=Kounteya|title=Another Tipu Sultan sword surfaces, to be auctioned|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-04/uk/42716329_1_tipu-sultan-sword-dagger|accessdate=13 December 2013|newspaper=The Times of India|date=4 October 2013|archive-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007080528/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-04/uk/42716329_1_tipu-sultan-sword-dagger|url-status=dead}}</ref> ഇത് ഒരു ടെലിഫോൺ ക്രേതാവ് 98,500 പൌണ്ടിനു<ref>{{cite news|last=Nag|first=Ashoke|title=Tipu Sultan memorabilia goes under hammer at Sotheby's 'The Arts of Imperial India' auction|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-21/news/43250493_1_mawludi-sayyid-ma-sum-auction-sales-middle-east|accessdate=13 December 2013|newspaper=The Economic Times|date=21 October 2013|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021019/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-21/news/43250493_1_mawludi-sayyid-ma-sum-auction-sales-middle-east|url-status=dead}}</ref> വാങ്ങുകയും ചെയ്തു. ==ടിപ്പു ജയന്തി== {{പ്രലേ|ടിപ്പു ജയന്തി}} 2015 മുതൽ 2018 വരെ എല്ലാ വർഷവും നവംബർ 10ന് [[കർണാടക|കർണ്ണാടകയിൽ]] ടിപ്പു ജയന്തി ആചരിച്ചുവന്നിരുന്നു<ref>{{cite web |title=Tipu Sultan Jayanti: Life Of "Tiger Of Mysore" And Controversy Around Him |url=https://www.ndtv.com/india-news/tipu-sultan-jayanti-life-of-tiger-of-mysore-and-controversy-around-him-1945322 |publisher=NDTV |accessdate=3 ജൂലൈ 2019}}</ref>. 1999-ൽ ടിപ്പുവിന്റെ ഇരുനൂറാം ചരമവാർഷികം ആചരിക്കപ്പെട്ടു. == ചിത്രങ്ങൾ == <gallery> പ്രമാണം:Tipu Sultan.jpg|എഡ്വേർഡ് ഒർമെ വർച്ച ചിത്രം (1774 -1822). വെല്ലസ്ലി പ്രഭുവിന്റെ(1760-1842)കയ്യിലുണ്ടായിരുന്ന ചിത്രത്തെ ആധാരമാക്കി വരച്ചത് </gallery> == കുറിപ്പുകൾ == *{{കുറിപ്പ്|൧|[[Mangalore|മാഗ്ലൂരിനെ]] ജലാലബാദ് എന്നും [[Kannur|കണ്ണൂരിനെ]] കുസനാബാദ് എന്നും [[Beypore|ബേപ്പൂരിനെ]] സുൽത്താൻപട്ടണം എന്നുമാണ് ടിപ്പുവിന്റെ കാലത്ത് വിളിച്ചിരുന്നത്. ടിപ്പുവിന്റെ കാലത്തിന് ശേഷം ജനങ്ങൾ പഴയപേരുകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി}} == അവലംബങ്ങൾ == *{{cite book|title=ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ടിപ്പു സുൽത്താൻ|url=http://books.google.com.sa/books?id=X-XUtvod3XoC&printsec|last=ഹുസ്സൈൻ അലി ഖാൻ|first=കിർമ്മാണി|publisher=ലോറിയർ ബുക്സ്|year=1998|isbn= 978-8120601758|ref=ts98}} *{{cite book|title=ജനറൽ സ്റ്റഡീസ് മാന്വൽ|url=http://books.google.com.sa/books?id=oAo1X2eagywC&pg|last=എഡ്ഗാർ |first=തോർപ്പെ|coauthors=ഷോവിക്ക് തോർപ്പെ|publisher=പിയേഴ്സൺ എഡ്യുക്കേഷൻ|year=2009|isbn= 978-81-317-2133-9|ref=gsh09}} {{reflist|2}} == പുറം കണ്ണികൾ == #[http://www.youtube.com/watch?v=aRRAWxLLVx4 പ്രമുഖ ചരിത്ര പണ്ഡിതൻ പ്രൊഫ.ടി.ബി.വിജയകുമാർ ടിപ്പു സുൽത്താനെ കുറിച്ച്] #[http://www.youtube.com/watch?v=5-80Ba4TNvg ടിപ്പു സുൽത്താനെ കുറിച്ചുള്ള ലഘു ചലച്ചിത്രം] #[http://www.prabodhanam.net/oldissues/html/NAVOdhanam_special_1998/samram.pdf ടിപ്പുവിന്റെ സാമൂഹിക പരിഷ്കരണ സംരംഭങ്ങൾ- സി.കെ. കരീം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191113075117/http://www.prabodhanam.net/oldissues/html/NAVOdhanam_special_1998/samram.pdf |date=2019-11-13 }} #[https://keralabookstore.com/book/mysore-padayottam-orunnoottiyanpathu-varshangal/9300/. എസ്. രാജേന്ദു, 1766 മൈസൂർ പടയോട്ടം 250 വർഷങ്ങൾ, വള്ളത്തോൾ വിദ്യാപീഠം, ശുകപുരം, 2016] {{IndiaFreedomLeaders}} {{അപൂർണ്ണം}} [[വർഗ്ഗം:1750-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1799-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 20-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മേയ് 4-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യാചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ടിപ്പു സുൽത്താൻ| ]] 6wdufa0muupdvjbq5uh3b5k6yd8gz39 0 308154 4673386 4287412 2026-10-04T12:19:16Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673386 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = തിരുവല്ലം ശ്രീ പരശുരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം | native_language = [[മലയാളം]] | image =Sri Parashurama Swami Temple.jpg | image_size =250px | caption =Temple Gate | designation1 = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = Cultural | designation1_free1name = State Party | designation1_free1value = {{IND}} | designation1_free2name = Region | designation1_free2value = | location = [[തിരുവല്ലം]], [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല]], [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]] | elevation = | built = | architect = | architecture = | latitude=8.437 | longitude=76.951 | locmapin = India | map_caption = Location in Kerala, India | coord_display = inline | visitation_num = | visitation_year = }} [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിത്യപൂജ നടക്കുന്ന ഏക [[പരശുരാമൻ|പരശുരാമക്ഷേത്രമാണ്]] '''തിരുവല്ലം ശ്രീ പരശുരാമസ്വാമിക്ഷേത്രം'''. [[തിരുവനന്തപുരം ജില്ല|തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിൽ]] [[തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷൻ|തിരുവനന്തപുരം കോർപ്പറേഷന്റെ]] തെക്കുഭാഗത്ത് [[തിരുവല്ലം]] ദേശത്ത്, [[കരമനയാർ|കരമനയാറിന്റെയും]] [[പാർവ്വതി പുത്തനാർ|പാർവ്വതി പുത്തനാറിന്റെയും]] സംഗമസ്ഥാനത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ, [[മഹാവിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] [[ദശാവതാരങ്ങൾ|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ആറാമനും കേരളസ്രഷ്ടാവും പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനുമായ പരശുരാമനെ ചതുർബാഹുവായ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ രൂപത്തിലാണ് പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. എന്നാൽ [[താമര|താമരയ്ക്ക്]] പകരം പരശുരാമന്റെ ആയുധമായ [[മഴു|മഴുവാണ്]] പ്രതിഷ്ഠയിൽ ഉള്ളത്‌ <ref>[http://malayalam.webdunia.com/article/places-pilgrimage-malayalam/%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B0%E0%B5%81%E0%B4%B5%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%82-%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B2%E0%B5%86-%E0%B4%8F%E0%B4%95-%E0%B4%AA%E0%B4%B0%E0%B4%B6%E0%B5%81%E0%B4%B0%E0%B4%BE%E0%B4%AE-%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B7%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82-108080200074_2.html തിരുവല്ലം കേരളത്തിലെ ഏക പരശുരാമക്ഷേത്രം, വെബ് ദുനിയാ]</ref>. കൂടാതെ [[ശിവൻ|ശിവനും]] തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ കുടികൊള്ളുന്നുണ്ട്. ശിവപ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് കിഴക്കോട്ടും പരശുരാമന് വടക്കോട്ടുമാണ് ദർശനം. ഇരുവർക്കും കൊടിമരങ്ങളുമുണ്ട്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉപദേവന്മാർ [[മത്സ്യം (അവതാരം)|മത്സ്യമൂർത്തി]], [[ശ്രീകൃഷ്ണൻ]], [[ഗണപതി]], [[വേദവ്യാസൻ]], [[ബ്രഹ്മാവ്]], [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ]] തുടങ്ങിയവരാണ്. [[കോവളം|കോവളം ബീച്ചിൽ]] നിന്നും 6 കിലോമീറ്ററും, [[തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം|തിരുവനന്തപുരം അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ]] നിന്നും 3 കിലോമീറ്ററും [[വിഴിഞ്ഞം അന്താരാഷ്ട്ര തുറമുഖം|വിഴിഞ്ഞം അന്താരാഷ്ട്ര തുറമുഖത്തിൽ]] നിന്ന് ദൂരം ഈ ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്കുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://malayalam.nativeplanet.com/kovalam/attractions/thiruvallam-parasuramaswami-temple/ |title=തിരുവല്ലം പരശുരാമസ്വാമി ക്ഷേത്രം - കോവളം - Native Planet Malayalam: |access-date=2015-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515131013/http://malayalam.nativeplanet.com/kovalam/attractions/thiruvallam-parasuramaswami-temple/ |archive-date=2013-05-15 |url-status=dead}}</ref> മരണാനന്തര കർമ്മമായ ബലിതർപ്പണമാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ആകർഷണം. അമ്മയ്ക്ക് പുനർജ്ജന്മം നേടിക്കൊടുത്ത ഭഗവാൻ പരശുരാമന്റെ സന്നിധിയിൽ ബലിയർപ്പിച്ചാൽ പരേതാത്മാവിന് മോക്ഷം ലഭിക്കുമെന്ന വിശ്വാസമാണ് ഭക്തരെ ഇവിടേക്ക് ആകർഷിക്കുന്നത്. ഇവിടെ കർക്കിടകവാവിന് ബലിയർപ്പിച്ചാൽ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ബലിയർപ്പിക്കുന്നതിന്റെ പുണ്യമുണ്ട് എന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്. ==ഐതിഹ്യം== സന്യാസം നേടി നാട്ടിലെത്തിയ [[ശങ്കരാചാര്യർ]] തന്റെ അമ്മയുടെ ബലിതർപ്പണം നടത്താനായി ഇവിടെയെത്തിയപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ്, പരശുരാമൻ, പരമശിവൻ എന്നിവർ അദ്ദേഹത്തിന് ദർശനമേകുകയും തുടർന്ന് അദ്ദേഹം മൂവരെയും പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് കഥ. അതിനാൽ ഓംകാരപ്പൊരുളായ ത്രിമൂർത്തികളുടെ സാന്നിധ്യം ഇവിടെയുണ്ട് എന്നാണ് വിശ്വാസം. മറ്റൊരു ഐതിഹ്യം, [[തിരുവനന്തപുരം പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവനന്തപുരത്തെ പ്രസിദ്ധമായ പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ടാണ്. അനന്തൻകാട് തേടിയെത്തിയ [[വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർ|വില്വമംഗലം സ്വാമിയാർക്ക്]] ഭഗവാൻ അനന്തശായിയായി ദർശനം നൽകിയപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ തലഭാഗം, തിരുവനന്തപുരത്തിന് തെക്കുഭാഗത്തുള്ള തിരുവല്ലത്തും നടുഭാഗം, പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഇപ്പോഴുള്ള ഭാഗത്തും കാൽഭാഗം, തിരുവനന്തപുരത്തിന് വടക്കുഭാഗത്ത് [[കഴക്കൂട്ടം|കഴക്കൂട്ടത്തിനടുത്തുള്ള]] [[തൃപ്പാപ്പൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രം|തൃപ്പാപ്പൂരുമായിരുന്നുവെന്ന്]] വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ന് ഈ മൂന്ന് ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഒരേ ദിവസം ദർശനം നടത്തുന്നത് അത്യുത്തമമായി കണക്കാക്കിവരുന്നു. ==ബലിതർപ്പണം== ക്ഷേത്രത്തിനകത്തുതന്നെ ബലിതർപ്പണം നടത്താൻ സാധിയ്ക്കുന്ന ഏക ക്ഷേത്രമാണ് തിരുവല്ലം. ദിവസവും ഇവിടെ ആയിരങ്ങൾ ബലിയിടാൻ വരാറുണ്ട്. ഇതിനായി വരുന്നവർ അടുത്തുള്ള നദിയിൽ കുളിച്ച് ഈറനോടെ വന്നിട്ട് വേണം ഇത് ചെയ്യാൻ. [[കർക്കടകം]], [[തുലാം]], [[മകരം]] എന്നീ മാസങ്ങളിലെ അമാവാസിയ്ക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ വൻ തിരക്കായിരിയ്ക്കും. തുലാമാസത്തിൽ [[അത്തം]] നാളിൽ കൊടിയേറി [[തിരുവോണം]] നാളിൽ ആറാട്ട് വരുന്ന വിധത്തിലാണ് ക്ഷേത്രോത്സവം. പത്തുദിവസവും ഗംഭീരൻ പരിപാടികളായിരിയ്ക്കും. പത്മനാഭസ്വാമിക്ഷേത്രത്തിൽ ഉത്സവം നടക്കുന്ന അതേ സമയത്താണ് തിരുവല്ലത്തും ഉത്സവം നടക്കുന്നത്. ==ചിത്രശാല== <gallery> Thiruvallam Parasurama Temple CourtyardDSC 8730.jpg Thiruvallam Parasurama Temple DSC 8744.jpg Thiruvallam Parasurama Temple Entrace DSC 8732.jpg Thiruvallam Parasurama Temple Entrance InsideDSC 8735.jpg Thiruvallam Parasurama Temple Entrance Side ViewDSC 8734.jpg Thiruvallam Parasurama Temple EntranceDSC 8729.jpg Thiruvallam Parasurama Temple kavuDSC 8750.jpg Thiruvallam Parasurama Temple RoofDSC 8736.jpg Thiruvallam Parasurama Temple Side viewDSC 8738.jpg Thiruvallam Parasurama Temple Stone LampDSC 8741.jpg Thiruvallam Parasurama Temple ViewDSC 8742.jpg Thiruvallam Parasurama Temple ViewDSC 8743.jpg </gallery> {{commons category|Thiruvallam Sree Parasurama Temple}} ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പരശുരാമക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടു കൊടിമരങ്ങളുള്ള ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] lsylauw23satmadx91nzh66qllit068 0 310077 4673455 4593807 2026-10-04T18:25:28Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673455 wikitext text/x-wiki 15 ആമാതെയും ഇപ്പോഴത്തെയും [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി]]യാണ് [[നരേന്ദ്ര മോദി]]. [[2014-ലെ ഇന്ത്യൻ പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പ്|2014-ലെ ഇന്ത്യൻ പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ]] ഫലമായി 26 മേയ് 2014 ൽ [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി]]യായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹം അന്ന് മുതൽ നടത്തിയ '''പ്രധാനമന്ത്രി യാത്രകളാണ്''' ചുവടെ നല്കിയിരിക്കുന്നത്. ==അന്താരാഷ്ട്ര യാത്രകളുടെ ചുരുക്കം== {{Further|Foreign policy of Narendra Modi}} {{ഈമാസം}} {{നിലവിലെ_വർഷം}} വരെ അദ്ദേഹം ഇരുപത്തൊന്ന് വിദേശയാത്രകൾ നടത്തി. അവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലും അയൽപ്പക്ക രാജ്യങ്ങളിലും ആയിരുന്നു. [[File:Narendra Modi foreign trips.svg|thumb|center|500px|പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോഡി നടത്തിയ അന്താരാഷ്ട്ര യാത്രകളുടെ ഭൂപടം: {{legend|#a1a7ef|ഒരു സന്ദർശനം}} {{legend|#2533dd|രണ്ട്​ സന്ദർശനങ്ങൾ}} {{legend|#000000|ഇന്ത്യ}}]] {| class=wikitable |- !യാത്രകളുടെ എണ്ണം !രാജ്യം |- |​ഒരു സന്ദർശനം |[[Australia]], [[Bhutan]], [[Brazil]], [[Canada]], [[France]], [[Fiji]], [[Germany]], [[Japan]], [[Mauritius]], [[Mongolia]], [[Myanmar]], [[People's Republic of China]], [[Seychelles]], [[Singapore]], [[Sri Lanka]], [[South Korea]], [[United States]] ,[[Bangladesh]] |- |രണ്ട്​ സന്ദർശനങ്ങൾ |[[Nepal]] |} ==2014== നരേന്ദ്ര മോഡിയുടെ 2014 ലെ അന്താരാഷ്ട്ര യാത്രകൾ താഴെ: {| class="wikitable outercollapse sortable" style="margin: 1em auto 1em auto" |- ! width=120|രാജ്യം ! width=100|സന്ദർശിച്ച സ്ഥലം(കൾ) !width=100|ദിവസം(കൾ) !width=150|ഉദ്ദേശ്യം(കൾ) ! width=550|കുറിപ്പുകൾ |- |{{flagcountry|Bhutan}} |[[Paro, Bhutan|Paro]], [[Thimpu]] | 16–17 June | [[State visit]] |{{Main|Bhutan-India relations}} |- |{{flagcountry|Brazil}} |[[Fortaleza]], [[Brasilia]] | 13–16 July |'''[[BRICS]] Summit''' & [[State visit]] |{{See also|6th BRICS summit|India-Brazil relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |In July 2014, he visited Brazil for his first multilateral visit, the [[6th BRICS summit]] was held at the north-eastern beach city of Fortaleza.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/brics-summit-to-be-modi-s-first-multilateral-meet-114070700041_1.html |title=BRICS summit to be Modi's first multilateral meet |author=Press Trust Of India |work=[[Business Standard]]|date=7 July 2014 |accessdate=28 July 2014}}</ref> In the [[Fortaleza]] summit the group have agreed to establish a financial institution rivaling the western dominated [[World Bank]] and [[IMF]], The bank would be named the [[New Development Bank]] as suggested by the Indian side but Modi govt. failed to bag the bank's headquarter for [[New Delhi]], which would be located in [[Shanghai]], China. Later the BRICS leader also attended an event in [[Brasilia]] where they met the [[UNASUR]] heads of government. At the same time, the Ministry of External Affairs added Spanish to its list of available languages, which the ''[[Hindustan Times]]'' read as "indicative of the government's intent to go beyond Europe, Asia and the US to forge diplomatic and trade ties with Latin American nations."<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/pm-narendra-modi-to-leave-for-brazil-tomorrow-for-brics-summit/article1-1239519.aspx |title=BRICS summit: PM Modi leaves for Brazil, also to meet Latin leaders |date=12 July 2014 |accessdate=28 July 2014 |work=[[Hindustan Times]] |archive-date=2014-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713100114/http://www.hindustantimes.com/india-news/pm-narendra-modi-to-leave-for-brazil-tomorrow-for-brics-summit/article1-1239519.aspx |url-status=dead }}</ref> He travelled there via Germany.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/modi-causes-interpreter-crisis-for-external-affairs-ministry-114071200902_1.html?_ga=1.143976821.1702752175.1400080839 |title=Modi causes interpreter crisis for external affairs ministry |date=12 July 2014 |author=Archis Mohan |work=[[Business Standard]]|accessdate=28 July 2014}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Nepal}} |[[Kathmandu]] |3–4 August |[[State visit]] |{{See also|India-Nepal relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Modi arrived for a two-day visit to Nepal on 3 August. The last visit of an Indian prime minister to Nepal was 17 years ago in 1997 by [[I. K. Gujral]].<ref>{{cite news | url=http://www.firstpost.com/world/nepal-pm-to-break-protocol-personally-receive-modi-at-airport-1639985.html | title=Nepal PM to break protocol, personally receive Modi at airport | work=[[First Post]] |place=Kathmandu | date=30 July 2014 | accessdate=30 July 2014}}</ref>{{ref|1|[Note I]}} The talks with Nepal were focused on reviewing the [[1950 Indo-Nepal Treaty of Peace and Friendship|1950's Treaty of Peace and Friendship]], India-funded '''hydroelectricity projects''' in Nepal and other infrastructure projects in Nepal.<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/a-new-beginning-with-nepal/article6238665.ece | title=A new beginning with Nepal |work=[[The Hindu]] | date=23 July 2014 | accessdate=28 July 2014 | author=Sood, Rakesh}}</ref> Following [[People's Movement I (1990)|Jana Andolan]], that marked the beginning of constitutional democracy in 1990, Modi became the first foreign leader to address the [[Parliament of Nepal]].<ref name="First">{{cite news | url=http://www.indiatvnews.com/news/india/narendra-modi-first-foreign-leader-to-address-nepal-parliament-39660.html | title=Narendra Modi first foreign leader to address Nepal parliament | publisher=[[India TV]] | date=26 July 2014 | accessdate=28 July 2014}}</ref><ref>{{cite news | url=http://indianexpress.com/article/india/politics/live-pm-modi-arrives-in-kathmandu-on-a-2-day-visit/99/ | title=Highlights of Narendra Modi's address at Nepal Parliament | work=[[Indian Express]] | date=3 August 2014 | accessdate=4 August 2014}}</ref> The Western media read it as a shift in foreign affairs for India,<ref name="nyt" /> as well as a Nepal policy shift.<ref name="nytimes1">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2014/08/05/world/asia/visit-from-indian-premier-modi-signals-a-political-shift-in-nepal.html |title= Visit From Indian Premier Signals a Political Shift in Nepal |date=4 August 2014 |accessdate=6 August 2014 |work=[[The New York Times]]|author=Harris, Gardiner}}</ref> He did ''[[Puja (Hinduism)|puja]]'' at the fifth century [[Pashupatinath temple]] (where he donated Rs. 25 [[crore]]s and the high priest, Ganesh Bhatta, said: "I told him that we see him as a mascot for Hinduism, and appreciate his efforts in saving Hindu culture").<ref name="niti" /> Further he pledged not to interfere in Nepal's internal affairs (following controversy of appointment of Indian priests at a Nepali temple<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/nepal-deplores-attack-on-indian-priests-promises-action/article177257.ece |title=Nepal deplores attack on Indian priests, promises action |work=[[The Hindu]] |date=6 September 2009 |accessdate=6 August 2014}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>), Modi announced a credit assistance programme of US$1 billion to Nepal and said "Nepal can free India of its darkness with its electricity. But {{sic}} we don't want free electricity, we want to buy it. Just by selling electricity to India, Nepal can find a place in the developed countries of the world." He also told Nepali MPs he wanted to turn India's "hostile borders benign and ultimately gateways for free trade and commerce...borders must be bridges not barriers." The ''[[Kathmandu Post]]'' reacted in writing: "Modi mantra warms Nepal's hearts."<ref name="nyt">{{cite news|last=Lakshmi |first=Rama |url=http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/08/05/modis-speech-in-nepal-shows-india-is-paying-attention-to-its-neighbors/ |title=Modi's speech in Nepal shows India is paying attention to its neighbors |work=[[The Washington Post]] |date= |accessdate=6 August 2014}}</ref> The ''[[New York Times]]'' also suggested the lack of a meeting with former [[King Gyanendra]] signified that India would not support a return to monarchy<ref name="nytimes1" /> despite the lack of a new [[constitution of Nepal]]. The commonality of a majority Hindu heritage was also played up.<ref name="niti">{{cite news |url=http://www.niticentral.com/2014/08/05/narendra-modi-uses-hindu-heritage-in-nepal-diplomacy-235296.html |title=Narendra Modi uses Hindu heritage in Nepal diplomacy |work=Niticentral |date= |accessdate=6 August 2014 |archive-date=2014-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810034219/http://www.niticentral.com/2014/08/05/narendra-modi-uses-hindu-heritage-in-nepal-diplomacy-235296.html |url-status=dead }}</ref> |} |- |{{flagcountry|Japan}} |[[Kyoto]], [[Tokyo]] |30 August – 3 September |[[State visit]] |{{See also|India-Japan relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |He visited Japan on a five-day official trip from 30 August to 3 September which is labelled as his fist bilateral state visit outside the [[South Asia|subcontinent]]. His 2014 visit further strengthened the ties between the two countries, and resulted in several key agreements, including the elevating the already established strategic partnership to the "Special Strategic Global Partnership". During his visit official negotiations have progressed on the sale of [[US 2]] amphibious aircraft for Indian Navy and the long pending civil nuclear agreements.<ref>{{cite news |url=http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/international-business/indias-modi-maintains-warm-ties-with-japans-abe/article20336839/|title=India’s Modi maintains warm ties with Japan’s Abe |author=Iain Marlow |newspaper=The Globe and Mail |date=3 September 2014 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-02/news/53479980_1_shinzo-abe-strategic-global-partnership-japan |title=India, Japan sign key agreements; to share 'Special Strategic Global Partnership' |date=2 September 2014 |newspaper=Economic Times |author=Dipanjan Roy Chaudhury |access-date=2015-05-28 |archive-date=2016-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912142827/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-02/news/53479980_1_shinzo-abe-strategic-global-partnership-japan |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/modi-likely-to-visit-japan-on-july-3-4/ |title=Modi likely to visit Japan on July 3–4 |work=[[The Indian Express]] |date= |accessdate=15 June 2014}}</ref><ref>{{cite news |author=Dipanjan Roy Chaudhury |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-06-14/news/50581770_1_india-january-japanese-ambassador-prime-minister-narendra-modi |title=Nuclear deal may happen during Narendra Modi's visit: Takeshi Yagi, Japanese Ambassador to India |work=[[Indiatimes]] |date= |accessdate=15 June 2014 |archive-date=2014-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140616060549/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-06-14/news/50581770_1_india-january-japanese-ambassador-prime-minister-narendra-modi |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Prime-Minister-Narendra-Modi-to-travel-to-Japan-on-August-31/articleshow/40306002.cms|title=Prime Minister Narendra Modi to travel to Japan on August 31|work=[[The Times of India]]|date=15 August 2015|accessdate=19 August 2014}}</ref><ref>{{cite news |author=Dipanjan Roy Chaudhury |url=http://www.japantimes.co.jp/opinion/2014/07/19/commentary/modis-upcoming-japan-visit-signals-closer-ties/#.U99rN_mSzIt |title=Modi's upcoming Japan visit signals closer ties |work=The Japan Times |date=19 July 2014 |accessdate=4 August 2014 |archive-date=2014-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808043939/http://www.japantimes.co.jp/opinion/2014/07/19/commentary/modis-upcoming-japan-visit-signals-closer-ties/#.U99rN_mSzIt |url-status=dead }}</ref> |} |- |{{flagcountry|United States}} |[[New York]], [[Washington, D.C.|Washington]] |26–30 September |'''[[General debate of the sixty-ninth session of the United Nations General Assembly|General debate of the United Nations General Assembly]]''' <br>& [[State Visit]] |{{See also|India and the United Nations|India-United States relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Modi delivered his maiden speech in the [[sixty-ninth session of the United Nations General Assembly]] on 27 September 2014, where he called for reform and expansion of [[United Nations Security Council]] including India's long standing demand of a permanent membership. He expressed his concerns over the relevance of a 20th century setup in 21st century and the need to evaluate UN's performance in the past 70 years. He had also argued why UN should serve as G-All for global governance instead of several parallel sub-groupings like [[G7]], [[G20]] etc. In the wake of [[Islamic State of Iraq and the Levant|ISIS]] threat in West Asia and similar in other parts of the globe he urged for immediate implementation of 'Comprehensive on International Terrorism' by the UN and offered India's pro-active role in it citing India as a victim of terrorism for decades. Prior to his speech he along with External Affairs Minister Swaraj met UN Secretary General [[Ban Ki-moon]] and discussed UN governance relating issues.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pm-modi-at-unga-lets-work-towards-a-sustainable-world-move-towards-g-all/articleshow/43642407.cms|title=PM Modi at UNGA: Let's work towards a sustainable world; move towards G-All|publisher=[[The Economic Times]]|date=27 September 2014|accessdate=27 September 2014}}</ref> Ridiculing the possibility of any multilateral intervention, a demand [[Nawaz Sharif|Sharif]] has made in his address at the UNGA on 26 September, on Kashmir related mater he stated that his govt is ready for 'bilateral talk' to Pakistan provided Pakistan should cultivate suitable environment for talks by giving up terrorism policy against India.<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/cheat-sheet/prime-minister-narendra-modi-s-address-to-un-general-assembly-in-10-points-598833?pfrom=home-lateststories|title=Prime Minister Narendra Modi's Address to UN General Assembly in 10 Points|publisher=[[NDTV]]|date=27 September 2014|accessdate=27 September 2014}}</ref> Modi commented briefly on climate change and use of clean energy, in this regards he also asked world leaders and UN officials for observing '''Yoga Day''', emphasizing the importance of incorporating [[Yoga]] in modern day life style.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pm-modi-asks-world-leaders-to-adopt-international-yoga-day/articleshow/43646752.cms|title=PM Modi asks world leaders to adopt International Yoga Day|publisher=[[The Economic Times]]|date=27 September 2014|accessdate=27 September 2014}}</ref> Modi fasted during a [[White House]] dinner in his honor.<ref>{{cite news |url=http://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2014/0929/What-s-a-White-House-dinner-without-dinner-Modi-and-Obama-will-find-out.-video |title=What's a White House dinner without dinner? Modi and Obama will find out. |last1=Nazakat |first1=Syed |date=29 September 2014 |website=www.csmonitor.com |publisher=The Christian Science Monitor |accessdate=30 September 2014}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Myanmar}} |[[Naypyidaw]] |11–13 November |'''[[East Asia Summit]]''' |{{See also|Ninth East Asia Summit|India-Burma relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/india-and-asean-can-be-great-partners-pm-narendra-modi/articleshow/45122200.cms|title=India and ASEAN can be 'great partners': PM Narendra Modi |publisher=[[The Economic Times]]|date=12 November 2014|accessdate=}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Australia}} |[[Brisbane]], [[Canberra]], [[Melbourne]], [[Sydney]] |14–18 November |'''[[G20]] Summit'''<br>& [[State visit]] |{{See also|2014 G-20 Brisbane summit|India-Australia relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/prime-minister-narendra-modi-on-tour-no-time-to-breathe/articleshow/45156376.cms|title=Prime Minister Narendra Modi on tour, no time to breathe!|publisher=[[The Economic Times]]|date=15 November 2014|accessdate=15 November 2014|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714032048/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/prime-minister-narendra-modi-on-tour-no-time-to-breathe/articleshow/45156376.cms|url-status=dead}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Fiji}} |[[Suva]] |19 November |[[State visit]] |{{See also|India-Fiji relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |In more than 33 years Modi became the first Indian head of government to visit Fiji after [[Indira Gandhi]]'s visit in 1981.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/after-myanmar-and-australia-modi-will-fly-to-fiji/article6532552.ece|title=After Myanmar and Australia, Modi to visit Fiji|publisher=[[The Hindu]]|date=25 October 2014|accessdate=29 October 2014}}</ref> There he also attended a 'Forum for India-Pacific Island cooperation' along with leaders from all 14 Pacific islands nations.<ref>{{cite web|url=http://fijilive.com/news/2014/11/modi-proposes-forum-for-india-pacific-cooperation/59709/|title=Modi proposes Forum for India-Pacific|publisher=''[[Fiji Live]]''|date=20 November 2014|accessdate=24 November 2014}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Nepal}} |[[Kathmandu]] |25–27 November |'''[[SAARC]] Summit''' |{{See also|18th SAARC summit}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |His first ever SAARC summit. |} |} ==2015== നരേന്ദ്ര മോഡിയുടെ 2015 ആദ്യ പാദത്തിലെ അന്താരാഷ്ട്ര യാത്രകൾ താഴെ: {| class="wikitable outercollapse" style="margin: 1em auto 1em auto" |- ! width=120|രാജ്യം ! width=100|സന്ദർശിച്ച സ്ഥലം(കൾ) !width=100|ദിവസം(കൾ) !width=150|ഉദ്ദേശ്യം(കൾ) ! width=550|കുറിപ്പുകൾ |- |{{flagcountry|Seychelles}} |[[Victoria, Seychelles|Victoria]] |10–11 March |[[State visit]] |{{See also|India-Seychelles relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |As part of Modi's Indian Ocean outreach.<ref name="The Diplomat">{{cite news|url=http://thediplomat.com/2015/03/indian-prime-minister-narendra-modi-prepares-for-an-indian-ocean-tour/|title=Indian Prime Minister Narendra Modi Prepares for an Indian Ocean Tour|publisher=''[[The Diplomat]]''|date=6 March 2015|accessdate=6 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/India-seeks-its-place-in-Indian-Ocean-ahead-of-Modis-China-visit/articleshow/46273336.cms|title=India seeks its place in Indian Ocean ahead of Modi's China visit|publisher=''[[Times of India]]''|date=17 February 2015|accessdate=17 February 2015}}</ref> He hold talks with President [[James Michel|James Alexis Michel]] to strengthen maritime ties and enhance bilateral development cooperation.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/indian-ocean-diplomacy-modi-to-visit-seychelles-mauritius-sri-lanka-115030600548_1.html|title=Indian Ocean diplomacy: Modi to visit Seychelles, Mauritius, Sri Lanka|publisher=''[[Business Standard]]''|date=6 March 2015|accessdate=6 March 2015}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Mauritius}} |[[Port Louis]] |11–13 March |[[State visit]] |{{See also|India-Mauritius relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Modi was the Chief guest at the Mauritian National Day on 12 March.<ref name="The Diplomat"/><ref>{{cite web|url=http://mauritiustimes.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3285:sarita-boodhoo&catid=1:latest-news&Itemid=50|title=Modi’s Political and Diplomatic Strategic Clout|work =[[Mauritius Times]]|date=30 January 2015|accessdate=14 February 2015}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Sri Lanka}} |[[Colombo]], [[Jaffna]] |13–14 March |[[State visit]] |{{See also|India-Sri Lanka relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Earlier Modi was scheduled to visit Sri Lanka in January 2015.<ref>{{cite web|url=http://www.dailypioneer.com/todays-newspaper/modi-1st-pm-in-36-yrs-t-address-sl-parliament.html|title=MODI 1ST PM IN 36 YRS TO ADDRESS SL PARLIAMENT|work=[[The Pioneer (newspaper)|The Pioneer]]|date=19 August 2014|accessdate=19 August 2014|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226093425/https://www.dailypioneer.com/todays-newspaper/modi-1st-pm-in-36-yrs-t-address-sl-parliament.html|url-status=dead}}</ref> but following the inauguration of the new President [[Maithripala Sirisena]], who will in turn pay a visit to New Delhi in February, Modi made his reciprocal visit to the island country from 13–15 March 2015. During this trip Modi also visited to [[Jafna]] in the Northern Province.<ref name="The Diplomat"/><ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/new-sri-lanka-president-maithripala-sirisena-to-visit-india-on-february-16/articleshow/46088682.cms |title=New Sri Lanka president Maithripala Sirisena to visit India on February 16|date=1 February 2015|work=[[The Economic Times]]|accessdate=1 February 2015}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Singapore}} |[[Singapore]] |29 March |[[Death of Lee Kuan Yew#Funeral|State funeral]] of [[Lee Kuan Yew]] |{{see also|India–Singapore relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Prime Minister Modi attended the state-funeral of Lee Kuan Yew, the first [[Prime Minister of Singapore|Prime Minister]] of Singapore. There, at the sidelines, he met several world leaders including Israeli President. It was his first visit to Singapore and he is expected to visit again during the later part of the year for golden jubilee celebration of India-Singapore diplomatic relation.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/pm-narendra-modi-arrives-in-singapore-to-attend-lees-funeral/|title=PM Narendra Modi, world leaders bid farewell to founding father Lee Kuan Yew in elaborate funeral|date=29 March 2015|accessdate=29 March 2015|agency=[[Press Trust of India]]|publisher=''[[The Indian Express]]''|date=24 March 2015|location=New Delhi}}</ref> |} |- |{{flagcountry|France}} |[[Paris]], [[Toulouse]] |9–12 April |[[State visit]] |{{See also|India-France relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |During Modi's visit he is expected to encourage French companies to participate in the [[Make In India]] programme in defense, civil nuclear power and food processing.<ref name="Hindustan Times">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/modi-rejigs-europe-canada-itinerary-to-put-paris-first/article1-1322788.aspx|title=Modi rejigs Europe, Canada itinerary to put Paris first|publisher=''[[Hindustan Times]]''|date=4 March 2015|accessdate=4 March 2015|archive-date=2015-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150306034707/http://www.hindustantimes.com/india-news/modi-rejigs-europe-canada-itinerary-to-put-paris-first/article1-1322788.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pm-narendra-modi-to-visit-france-germany-and-canada-from-april-9-16/articleshow/46689842.cms|title=PM Narendra Modi to visit France, Germany and Canada from April 9-16|accessdate=25 March 2015}}</ref><ref name="economictimes.indiatimes.com"/> |} |- |{{flagcountry|Germany}} |[[Berlin]], [[Hannover]] |12–14 April |[[State visit]] |{{See also|India-Germany relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |During Modi's first ever interaction with German chancellor [[Angela Merkel]], a state visit to Berlin by Modi in April was worked out. Notably earlier in July 2014 Modi spent 2 nights in Germany on his onward and return journey to Brazil but a bilateral meeting could not taken place due to scheduling issues. Modi is also expected to visit Hannover where he will pitch for [[Make in India]] campaign in front of German industries.<ref name="Hindustan Times"/><ref name="economictimes.indiatimes.com"/> |} |- |{{flagcountry|Canada}} |[[Ottawa]], [[Toronto]], [[Vancouver]] |14–16 April |[[State visit]] |{{See also|India-Canada relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Modi is schedule to address a huge gathering of overseas Indians in Toronto on the lines of his past [[Madison Square Garden]] event.<ref name="Hindustan Times"/> |} |- |{{flagcountry|People's Republic of China}} |[[Xi'an]], [[Beijing]], [[Shanghai]] |14–16 May |[[State visit]] |{{See also|India-China relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Modi made his maiden visit to Peoples Republic of China in May 2015. And President Xi will receive Modi in Xi'an, his home town on the line of Xi's Ahemadabad trip last September, before official talks in Beijing.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/narendra-modi-to-visit-china-in-may-sushma-swaraj/articleshow/46084965.cms|title=Narendra Modi to visit China in May: Sushma Swaraj|publisher=''[[The Economic Times]]''|date=1 February 2015|accessdate=1 February 2015}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Mongolia}} |[[Ulan Bator]] |16–17 May |[[State visit]] |{{See also|India-Mongolia relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Modi become the first Indian Prime Minister to visit Mongolia and during his visit talks on Uranium supply to India likely to get boost.<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/in-boost-to-east-asia-policy-modi-to-tour-china-mongolia-south-korea/article1-1331355.aspx|title=In boost to East Asia policy, Modi to tour China, Mongolia, S Korea|publisher=''[[Hindustan Times]]''|date=28 March 2015|accessdate=16 April 2015|archive-date=2015-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150424010735/http://www.hindustantimes.com/india-news/in-boost-to-east-asia-policy-modi-to-tour-china-mongolia-south-korea/article1-1331355.aspx|url-status=dead}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Republic of Korea}} |[[Seoul]] |18–19 May |[[State visit]] |{{See also|India-South Korea relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Part of India's East Asia policy and going to promote [[Make in India]] concept for Korean investments.<ref name="hindustantimes.com"/> |} |- |- |{{flagcountry|Bangladesh}} |[[Dhaka]] |6-7 June |[[State visit]] |{{See also|India-Bangladesh relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Prime Minister Narendra Modi paid a State visit to Bangladesh from June 6&nbsp;– 7, 2015 at the invitation of H.E. Sheikh Hasina, Prime Minister of Bangladesh. This visit, the Prime Minister’s first to Bangladesh, reflects the importance of the bilateral relationship between India and Bangladesh. During this visit, the Prime Minister discussed the ratification of te India-Bangladesh Land Boundary Agreement - 1974 & Protocol- 2011. The visit is expected to further expand the cordial and cooperative relationship between the two countries and strengthen the ties of friendship and trust between India and Bangladesh. During the visit, Prime Minister will hold discussions with Prime Minister H.E. Sheikh Hasina. The Prime Minister’s programme will also include a call on the President of Bangladesh H.E. Mr. Md. Abdul Hamid.<ref>{{cite web |url=http://in.reuters.com/article/2015/05/27/india-bangladesh-china-idINKBN0OC2RH20150527 |title=PM heading to Bangladesh with China on his mind |publisher=''[[Reuters]]'' |date=27 May 2015 |accessdate=27 May 2015 |archive-date=2015-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912030125/http://in.reuters.com/article/2015/05/27/india-bangladesh-china-idINKBN0OC2RH20150527 |url-status=dead }}</ref> |} |- |{{flagcountry|Uzbekistan}} |[[Tashkent]] |6 July |[[State visit]] |{{See also|India-Uzbekistan relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pm-narendra-modi-to-visit-5-central-asian-nations-after-brics-summit/articleshow/47464239.cms|title=PM Narendra Modi to visit 5 central Asian nations after Brics summit|publisher=''[[The Economic Times]]''|date=29 May 2015|accessdate=29 May 2015}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Kazakhstan}} |[[Astana]] |7 July |[[State visit]] |{{See also|India-Kazakhstan relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pm-narendra-modi-to-visit-5-central-asian-nations-after-brics-summit/articleshow/47464239.cms|title=PM Narendra Modi to visit 5 central Asian nations after Brics summit|publisher=''[[The Economic Times]]''|date=29 May 2015|accessdate=29 May 2015}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Russia}} |[[Ufa]] |8–10 July |[[BRICS]] summit |{{See also|7th BRICS summit|India-Russia relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |This visit will be the Prime Minister's second BRICS summit after he took office as [[Prime Minister of India]] in 2014. This includes his first [[state visit]] to Moscow.<ref>{{cite web|url=http://ufa2015.com/|title=Official website of 7th BRICS Summit|access-date=2015-05-28|archive-date=2018-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008040611/http://ufa2015.com/|url-status=dead}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Turkmenistan}} |[[Ashgabat]] |10-11 July |[[State visit]] |{{See also|India-Turkmenistan relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |PM Modi visited Turkmenistan and other central Asian countries following his visit to [[Ufa]], Russia for the BRICS summit.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pm-narendra-modi-likely-to-visit-turkmenistan-in-july/articleshow/46851453.cms|title=PM Narendra Modi likely to visit Turkmenistan in July|publisher=''[[Press Trust of India]]''|date=8 April 2015|accessdate=8 April 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Hello Turkmenistan, says PM Modi on arrival at Ashgabat airport|url=http://zeenews.india.com/news/india/hello-turkmenistan-says-pm-modi-on-arrival-at-ashgabat-airport_1628130.html|date=10 July 2015}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Kyrgyzstan}} |[[Bishkek]] |12 July |[[State visit]] |{{See also|India-Kyrgyzstan relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/modi-lays-wreath-at-victory-monument-in-bishkek/1/450800.html|title=Modi lays wreath at Victory Monument in Bishkek|publisher=''[[India Today]]''|date=12 July 2015|accessdate=13 July 2015}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Tajikistan}} |[[Dushanbe]] |12-13 July |[[State visit]] |{{See also|India-Tajikistan relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- PM Modi to ask Tajikistan for lease of ex-Soviet airbase |<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/pm-narendra-modi-tajikistan-indian-air-force-ayni-airbase-sushma-swaraj-pakistan-china/1/450790.html|title=PM Modi to ask Tajikistan for lease of ex-Soviet airbase|publisher=''[[India Today]]''|date=12 July 2015|accessdate=12 July 2015}}</ref> |} |- |{{flagcountry|UAE}} |[[Abu Dhabi]], [[Dubai]] |16-17 August |[[State visit]] |{{See also|India-United Arab Emirates relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Prime ministerial visit to the gulf nation 34 years after Indira Gandhi.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/pms-sudden-uae-trip-takes-many-by-surprise/article7527367.ece|title=PM’s sudden UAE trip takes many by surprise|accessdate=12 August 2015}}</ref> |} |- |{{flagcountry|Ireland}} |[[Dublin]] |23 September |[[Official visit]] |{{See also|India-Ireland relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Modi's agenda is related to trade and commerce and aviation.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/modi-to-visit-ireland-turkey/article7444915.ece|title=Modi to visit Ireland, Turkey|date=21 July 2015}}</ref> |} |- |{{flagcountry|USA}} |[[New York]], [[San Francisco]] |24-30 September |'''[[United Nations]]''' General Assembly |{{See also|India-United States relations|India and the United Nations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Modi's Second US visit as prime minister and third bilateral summit with Obama.<ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/modi-obama-bilateral-talks-on-sept-28-115081300039_1.html|title=Modi-Obama bilateral talks on Sept 28|accessdate=13 August 2015}}</ref> |} |} ===ഭാവി സന്ദർശനങ്ങൾ=== മോഡി 2015 ൽ സന്ദർശിക്കാനിരിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങൾ: {| class="wikitable outercollapse" style="margin: 1em auto 1em auto" |- ! width=120|രാജ്യം ! width=100|സന്ദർശിച്ച സ്ഥലം(കൾ) !width=100|ദിവസം(കൾ) !width=150|ഉദ്ദേശ്യം(കൾ) ! width=550|കുറിപ്പുകൾ |- |{{flagcountry|Turkey}} |[[Antalya]] |15–16 November |'''[[G-20]]''' |{{See also|2015 G-20 Antalya summit|India-Turkey relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- | |} |- |{{Flagcountry|Russia}} |[[Moscow]] |TBA |[[State visit]] |{{See also|India-Russia relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- | |} |- |{{flagcountry|Singapore}} |[[Singapore]] |TBA |[[State visit]] |{{See also|India-Singapore relations}} {| class="wikitable collapsible innercollapse" |- !Details |- |Singapore Prime Minister Lee Hsein Loong has invited Modi to visit Singapore in 2015 to commemorate the 50th anniversary of India-Singapore bilateral ties<ref>{{cite web|url=http://thediplomat.com/2014/11/modi-unveils-indias-act-east-policy-to-asean-in-myanmar/|title=Modi Unveils India’s ‘Act East Policy’ to ASEAN in Myanmar|publisher=''[[The Diplomat]]''|date=17 November 2014|accessdate=24 November 2014}}</ref> |} |} ==മോഡി പങ്കെടുത്ത ബഹുകക്ഷി യോഗങ്ങൾ== {| class="wikitable" style="font-size:85%; text-align:center;" |- !rowspan="2"|ഗ്രൂപ്പ് !!colspan="5"|വർഷം |- !2014 !!2015 !!2016 !!2017 !!2018 |- |'''[[BRICS]]''' ||[[6th BRICS summit|July 14–16]],<br>{{flagicon|Brazil}} [[Fortaleza]] || style="background:skyBlue;"|[[7th BRICS summit|8–9 July]],<br>{{flagicon|Russia}} [[Ufa]] || style="background:skyBlue;"|[[8th BRICS summit|2016]],{{ref label|BRICS|b}}<br>{{flagicon|India}} [[New Delhi]] || style="background:skyBlue;"|[[9th BRICS summit|2017]],<br>{{flagicon|China}} [[China]] || style="background:skyBlue;"|[[10th BRICS summit|2018]],<br>{{flagicon|South Africa}} [[South Africa]] |- |'''[[G-20 major economies|G-20]]''' ||[[2014 G-20 Brisbane summit|November 15–16]],<br>{{flagicon|Australia}} [[Brisbane]] || style="background:skyBlue;"|[[2015 G-20 Turkey summit|November 15–16]],<br>{{flagicon|Turkey}} [[Antalya]] || style="background:skyBlue;"|[[2016 G-20 China summit|TBD]],<br>{{flagicon|China}} [[Hangzhou]] || style="background:skyBlue;"| || style="background:skyBlue;"| |- |'''[[East Asia Summit|EAS]]<br>([[Association of Southeast Asian Nations|ASEAN]])''' ||[[Ninth East Asia Summit|November 11–14]],<br>{{flagicon|Burma}} [[Naypyidaw]] || style="background:skyBlue;"|[[Tenth East Asia Summit|November 21–22]],<br>{{flagicon|Malaysia}} [[Kuala Lumpur]] || style="background:skyBlue;"| || style="background:skyBlue;"| || style="background:skyBlue;"| |- |'''[[Shanghai Cooperation Organisation|SCO]]''' ||[[2014 SCO summit|September 11–12]],{{ref label|SCO|a}},{{ref label|SCO|c}}<br>{{flagicon|Tajikistan}} [[Dushanbe]] || style="background:skyBlue;"| || style="background:skyBlue;"| || style="background:skyBlue;"| || style="background:skyBlue;"| |- |'''[[IBSA Dialogue Forum|IBSA]]''' || style="background:white;"| || style="background:skyBlue;"|[[7th IBSA Summit|2015]],{{ref label|IBSA|b}}<br>{{flagicon|India}} [[New Delhi]] || style="background:white;"| || style="background:skyBlue;"|[[8th IBSA Summit|2017]]<br>{{flagicon|Brazil}} || style="background:white;"| |- |'''[[India–Africa Forum Summit|India-Africa]]''' || style="background:white;"| || style="background:skyBlue;"|[[Third India Africa Forum Summit|October 29–30]],{{ref label|IBSA|b}}<br>{{flagicon|India}} [[New Delhi]] || style="background:white;"| || style="background:skyBlue;"|[[4th India Africa Forum Summit|2017]],<br> [[Africa]] || style="background:white;"| |- |'''[[SAARC]]''' ||[[18th SAARC summit|November 26–27]],<br>{{flagicon|Nepal}} [[Kathmandu]] || ||style="background:skyBlue;"|[[19th SAARC summit|2016]],<br>{{flagicon|Pakistan}} [[Islamabad]] || || style="background:skyBlue;"| |- !colspan="6"|<small>''<span style="color:skyBlue;">██</span> = Future event; <span style="color:white;">██</span> = No summit''<br>{{note|SCO|a}}[[Sushma Swaraj]] attended in the Prime Minister's place. •{{note|IBSA|b}} India will host these summits. •<br>{{note|SCO|c}} India was not full member.</small> |} ==ഇതും കാണുക== * [[Foreign policy of Narendra Modi]] *[[Timeline of prime ministership of Narendra Modi]] ==അവലംബം== {{reflist|colwidth=30em}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * http://www.mea.gov.in/outgoing-visits.htm?2/outgoing_visits – by [[Ministry of External Affairs (India)]] {{Foreign relations of India}} [[Category:Foreign relations of India]] [[Category:Foreign policy of the Narendra Modi administration]] [[Category:Diplomatic visits by heads of government]] [[Category:Lists of diplomatic trips|Modi, Narendra]] [[വർഗ്ഗം:നരേന്ദ്ര മോദി]] 22p29bx4puyohk050qdn4vqrcjs1rqy 0 312324 4673394 4616705 2026-10-04T13:37:52Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673394 wikitext text/x-wiki [[കൊല്ലം ജില്ല|കൊല്ലം ജില്ലയിലെ]] ഒരു ഇക്കോ ടൂറിസം പദ്ധതിയാണു് തെന്മല ഇക്കോ ടൂറിസം. 2001 ൽ ആരംഭിച്ച ഇത്<ref>http://www.mangalam.com/kollam/292962{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ആസൂത്രിത ഇക്കോ ടൂറിസം കേന്ദ്രമാണ്.<ref>https://www.keralatourism.org/destination/thenmala-eco-tourism/41</ref> കേരള സർക്കാരിന്റെ കീഴിലുള്ള തെന്മല ഇക്കോടൂറിസം പ്രൊമോഷണൽ സൊസൈറ്റിക്കാണു് ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പവകാശം. [[കുളത്തൂപ്പുഴ]] റിസർവ വനമേഖലയിലെ [[ചെന്തുരുണി വന്യജീവി സങ്കേതം|ചെന്തുരുണി വന്യജീവി സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ]] ആസ്ഥാനം തെന്മലയാണ്.<ref>{{Cite web |url=http://www.madhyamam.com/travel/node/137#sthash.a2YN5esz.dpuf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-06-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304220123/http://www.madhyamam.com/travel/node/137#sthash.a2YN5esz.dpuf |url-status=dead }}</ref> ==മേഖലകൾ== ലെഷർ സോൺ, കൾച്ചറൽ സോൺ, അഡ്വഞ്ചർ സോൺ‌ ഇങ്ങനെ മേഖലകളായി തിരിച്ചാണു പ്രവർത്തനം. <ref>http://malayalam.nativeplanet.com/thenmala/attractions/eco-tourism-project/ {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===സാംസ്കാരിക മേഖല=== ====ശലഭ ഉദ്യാനം==== കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന 300ൽ പരം ശലഭങ്ങളിൽ ഏതാണ്ട് 120ഓളം ശലഭങ്ങൾ തെന്മലയിലെ ശലഭപാർക്കിൽ കാണാം. വെയിലുറയ്ക്കും മുൻപാണു് ഇവയെ കാണാൻ പറ്റിയ സമയം. ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച ഉദ്യാനത്തിൽ അരിപ്പൂ മുതൽ ഓർക്കിഡ് പുഷ്പങ്ങൽ വരെ നട്ടു വളർത്തിയിട്ടുണ്ടു്. സഞ്ചാരികൾക്ക് ശലഭങ്ങളുടെ ചിത്രമെടുക്കാനുള്ള സൗകര്യവും ലഭ്യമാണു്. ശലഭത്തിന്റെ ജീവിത ചക്രം വിവരിക്കുന്ന ശിൽപങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ടു്. ====നക്ഷത്രവനം==== ശലഭഉദ്യാനത്തോടു ചേർന്നു തന്നെയാണു് നക്ഷത്ര വനവും. ഇവിടെ 27 നക്ഷത്രങ്ങളുമായും ബന്ധപ്പെട്ട വൃക്ഷങ്ങളെ പരിപാലിച്ചു പോരുന്നു. ഓരോ വൃക്ഷവും ഏതേത് നക്ഷത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുകയാണെന്നും അവയെക്കുറിച്ചുള്ള കുറിപ്പും വായിക്കാം. ==== മാൻ പുനരധിവാസ കേന്ദ്രം==== ശലഭഉദ്യാനത്തിൽ നിന്നും രണ്ടു കിലോമീറ്റർ ദൂരെയാണു്ഇതു്. പുള്ളിമാൻ, സാമ്പാർ, Barking deer എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ടു്. വന്മരങ്ങൾ നിറങ്ങയിടമാണിതു്. വിശ്രമത്തിനായി ഏറുമാടങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ടു്. === ലെഷർ സോൺ === ഇതിൽ പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ പദ്ധതികളാണുൾപ്പെടുന്നതു്. ആഫി തീയേറ്റർ, റെസ്റ്റോറന്റ്, ഷോപ് കോർട്ട് എന്നിവ ഇതിലുൾപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ നിന്നും കേരളത്തിന്റെ തനത് ഭക്ഷ്യവിഭവങ്ങളും മറ്റ് വനവിഭവങ്ങളും വാങ്ങാൻ സാധിക്കും. ==== ശിൽപോദ്യാനം ==== മനുഷ്യനും പ്രകൃതിയുമായുള്ള ബന്ധം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന നിരവധി പ്രതിമകൾ ഇവിടെ കാണാം. ====പരപ്പാർ അണക്കെട്ട്==== കല്ലട ജലസേചന പദ്ധതിയ്ക്കായി നിർമ്മിച്ചതാണു ഈ അണക്കെട്ട്. അണക്കെട്ടിനു മുകളിലൂടുള്ള യാത്രയും ഇരുവശത്തുമുള്ള കാടുകളും നയനാന്ദകരമാണു്. അണക്കെട്ടിൽ ബോട്ടിങ്ങിനുള്ള സൗകര്യവും ലഭ്യമാണു്. <ref>http://www.mangalam.com/ipad/kollam/256712{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ====ബോട്ടിങ്ങ്==== പരപ്പാർ തടാകത്തിലൂടെ ഒരു മണിക്കൂർ ദൈർഘ്യമുള്ള യാത്രയാണിതു്. ആനകളും മാനുകളുമടക്കമുള്ള വന്യമൃഗങ്ങളെ യാത്രയ്ക്കിടയിൽ കാണാനാകും. ==== സംഗീത ജലധാര ==== സംഗീതത്തിനനുസരിച്ച് ജലധാര വിവിധ വർണ്ണങ്ങളിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. രാത്രിയിൽ മാത്രമേ ഇത് പ്രവർത്തിക്കുകയുള്ളൂ. ===സാഹസിക മേഖല=== സാഹസികത ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർക്കുള്ളർക്കാണു് ഇതു്. * ഇലവേറ്റഡ് വാക്ക്‌വേ - കാനനസൗന്ദര്യം മുഴുവൻ ആസ്വദിക്കാൻ പറ്റിയ ഒരു വഴിയാണു്. വൃക്ഷങ്ങളുടെ മുകളിൽ കെട്ടിയുയർത്തപ്പെട്ട പാലങ്ങളിലൂടെ ഒരു സഞ്ചാരമാണിതു്. ഡെക് പ്ലാസയിൽ തുടങ്ങുന്ന യാത്ര പഴയ തിരുവനന്തപുരം - ചെങ്കോട്ട റോഡ് വരെ നീളുന്നു. * മൗണ്ടൻ ബൈക്കിങ്ങ് * മലകയറ്റം * റിവർ ക്രോസിങ്ങ് * നേച്ചർ ട്രയിൻസ് * താമരക്കുളം * അമ്പെയ്ത്ത് * റോപ്പിങ്ങ് * തൂക്കുപാലം * നെറ്റ് വാക്കിങ്ങ് ==അവലംബം== <references/> {{കൊല്ലം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കൊല്ലം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] fxw1wjlxrdzqbp9j96f1l0m3chputg1 0 340766 4673415 4616718 2026-10-04T15:32:28Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673415 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|The Oberoi Group}} {{Infobox company | name = The Oberoi Group | logo = The_Oberoi_Group.png | type = Public limited company | foundation = {{start date and age|df=yes|1934}} | founder = [[Rai Bahadur Mohan Singh Oberoi]] | location = [[Delhi]], [[India]] | key_people = {{plain list| *[[Prithvi Raj Singh Oberoi]]{{wbr}}&nbsp;(executive chairman) *[[Vikram Singh Oberoi]]{{wbr}}&nbsp;(CEO) }} | industry = [[Hospitality]] | products = [[Hotel]]s and [[resort]]s | num_locations = 33 | num_locations_year = 2017 | area_served = Worldwide | revenue = | operating_income = | net_income = | num_employees = 13,000 (2017)<ref>{{cite web|title=What are The Oberoi Group's three grand pillars of success?|url=https://www.peoplematters.in/article/aon-best-employer/what-are-the-oberoi-groups-three-grand-pillars-of-success-18233|accessdate=10 December 2017 |website=People Matters}}</ref> | parent = [[EIH Limited]] | subsid = | homepage = {{URL|https://www.oberoihotels.com/}} | footnotes = }} ഇന്ത്യൻ തലസ്ഥാനമായ ന്യൂഡൽഹിയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശമായ ഗുർഗാവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ആഡംബര ഹോട്ടലാണ് ദി ഒബറോയ്, ഗുർഗാവ് ഹോട്ടൽ. {{coord|28.50217|77.088228|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} <ref>https://www.google.co.in/maps/place/The+Oberoi,+Gurgaon/</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/the-oberoi-gurgaon-327276 |title=About The Oberoi Gurgaon |publisher=cleartrip.com |date= |accessdate=8 June 2016}}</ref> ഗുർഗാവ് ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഓർബിറ്റ് റിസോർട്ട്സിൻറെ ഉടമസ്ഥയിലുള്ള ഈ ഹോട്ടലിൻറെ ഉടമ പർകാഷ് സിംഗ് ബാദലാണ്. ദി ഒബറോയ് ഹോട്ടൽസ്‌ & റിസോർട്ട്സ് ശൃംഖലയാണ് ഈ ഹോട്ടലിൻറെ നടത്തിപ്പുകാർ. ഡൽഹി സംസ്ഥാനത്തെ ആറാമത്തെ വലിയ നഗരമാണ് ഗുർഗാവ്. 2001 ലെ ജനസംഖ്യാ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം ഇവിടുത്തെ ജനസംഖ്യ 228,820 ആണ്. ഡൽഹി നഗരത്തിനു തെക്കു വശത്തു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഗുർഗാവ് ഡൽഹിയുടെ ഒരു ഉപഗ്രഹനഗരമായി കണക്കാക്കുന്നു. ഡൽഹി ദേശീയ തലസ്ഥാനമേഖലയുടെ ഭാഗവുമാണിത്. കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷങ്ങൾക്കിടയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വളർച്ച രേഖപ്പെടുത്തിയ നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഗുർഗാവ്. ==ചരിത്രം== ഗുർഗാവ് ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഓർബിറ്റ് റിസോർട്ട്സിൻറെ ഉടമസ്ഥയിലുള്ള ദി ഒബറോയ് ഗുർഗാവ് ഹോട്ടലിൻറെ ഉടമ പർകാഷ് സിംഗ് ബാദലാണ്. ദി ഒബറോയ് ഹോട്ടൽസ്‌ & റിസോർട്ട്സ് ശൃംഖലയാണ് ഈ ഹോട്ടലിൻറെ നടത്തിപ്പുകാർ. 4 ബില്ല്യൺ ഇന്ത്യൻ രൂപ (59 മില്യൺ യുഎസ് ഡോളർ) ചിലവിൽ നിർമിച്ച ഈ ഹോട്ടൽ തുറന്നത് 2011 ഏപ്രിൽ 11-നാണ്. ബിസിനസ്‌ യാത്രികർക്കായാണ് പ്രധാനമായും ഹോട്ടൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. എൻഎച്ച്-8 നു സമീപം ട്രൈഡന്റ്റ് ഹോട്ടലിൻറെ തൊട്ടടുത്താണ് ദി ഒബറോയ് ഗുർഗാവ് ഹോട്ടൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ട്രൈഡന്റ്റ് ഹോട്ടലും ഓർബിറ്റ് റിസോർട്ട്സിൻറെ മാനേജ്‌മന്റ്‌ കരാറിൽ ഉള്ള ഹോട്ടലാണ്. </ref><ref>{{cite news |title=Oberoi group opens property in Gurgaon |url=http://www.thehindu.com/business/companies/article1691651.ece |publisher=[[The Hindu]] |date=8 June 2016 |access-date=2016-06-08 |archive-date=2011-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827005742/http://www.thehindu.com/business/companies/article1691651.ece |url-status=dead }}</ref> ട്രാവൽ ആൻഡ്‌ ടൂറിസം ബിസിനസിലെ ഓസ്കാർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന വാർഷിക ‘വേൾഡ് ട്രാവൽ അവാർഡ്‌സിൽ’ 2012 ജനുവരിയിൽ ‘ദി വേൾഡ്സ് ലീഡിംഗ് ലക്ഷ്വറി ഹോട്ടൽ ഫോർ 2011’ അവാർഡ്‌ ദി ഒബറോയ് ഗുർഗാവ് സ്വന്തമാക്കി. <ref>{{cite news |title=The Oberoi Gurgaon wins travel 'Oscar' at the World Travel Awards, even as India beats competition to be voted best destination|url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2088696/The-Oberoi-Gurgaon-wins-travel-Oscar-World-Travel-Awards-India-beats-competition-voted-best-destination.html#ixzz1jySFIZQY |publisher=[[Daily Mail]] |date=8 June 2016}</ref><ref>{{cite news |title=The Oberoi, Gurgaon is World's Leading Luxury Hotel|url=http://www.business-standard.com/india/news/the-oberoi-gurgaon-is-worlds-leading-luxury-hotel/461702/ |publisher=Business Standard |date= 8 June 2016}}</ref> ഈ അവാർഡ്‌ നേടുന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യൻ ആഡംബര ഹോട്ടലാണ് ദി ഒബറോയ് ഗുർഗാവ്. അതിനുമുൻപ്‌ 2011 ഡിസംബറിൽ സിഎൻഎൻഗോ-യുടെ ‘11 ഇന്ത്യൻ ഹോട്ടൽസ് ടു വിസിറ്റ് ഇൻ 2012’-ളും ദി ഒബറോയ് ഗുർഗാവ് ഇടംപിടിച്ചു. <ref>{{cite news |title=11 Indian hotels to visit in 2012 |url=http://www.cnngo.com/mumbai/visit/11-indian-hotels-to-visit-2012-533712 |publisher=[[CNNGo]] |date=8 June 2016 }}</ref> 24 മണിക്കൂർ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ത്രീസിക്സ്റ്റിവൺ, ഇന്ത്യൻ കോസ്റ്റൽ ഫുഡ്‌ ലഭിക്കുന്ന അമരാന്ത എന്നിവ ഹോട്ടലിലുള്ള ഭക്ഷണശാലകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ‘ദി പിയാനോ ബാർ’ എന്നാ പേരിലുള്ള ബാറും, ഒരു സിഗാർ ലൌന്ജും, സ്പായും ഹോട്ടലിൽ ഉണ്ട്. <ref>{{cite web|title=Is this Delhi’s best Presidential Suite?|url=http://www.cntraveller.com/news/2011/february/the-oberoi-gurgaon-opens-in-delhi|date=8 June 2016|publisher=[[Conde Nast Traveller]]|access-date=2016-06-08|archive-date=2015-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150618164926/http://www.cntraveller.com/news/2011/february/the-oberoi-gurgaon-opens-in-delhi|url-status=dead}}</ref> ==രൂപകൽപനയും നിർമ്മാണവും== സിംഗപ്പൂർ ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആർഎസ്പി ആർക്കിടെക്റ്റ്സ് പ്ലാനർ ആൻഡ്‌ എഞ്ചിനീയർസ് പ്രൈവറ്റ് ലിമിറ്റഡ് എന്ന കമ്പനിയാണ് ദി ഒബറോയ് ഗുർഗാവ് ഹോട്ടൽ രൂപകൽപന ചെയ്തത്. ന്യൂ ഡൽഹി ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സിവിൽ കോണ്ട്രാക്റ്റർമാരായ ബി. എൽ. കശ്യപ് & സൺസും ഗ്ലേസിംഗ് കോണ്ട്രാക്റ്റർമാരായ യുആർഇ-ക്വാട്ട്രോയും ചേർന്നു നാലു വർഷംകൊണ്ടാണ് ഹോട്ടലിൻറെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കിയത്. ബാങ്കോക്ക്‌ ആസ്ഥാനമായ പിഎൽഎ (ലാൻഡ്‌സ്കേപ്), ക്വാല ലംപൂർ ആസ്ഥാനമായ ലിം ടിയോ വില്കെസ് (ഇന്റീരിയർ), സിംഗപ്പൂർ ആസ്ഥാനമായ ഓറിക്കോൻ ഫാകസേഡ്സ് (ഗ്ലേസിംഗ് ഡിസൈൻസ്) എന്നിവരാണ് ഹോട്ടൽ പൂർത്തീകരണത്തിൽ പങ്കാളികളായ മറ്റു രൂപകൽപന കമ്പനികൾ. 2012-ൽ സിംഗപ്പൂരിൽ നടന്ന വേൾഡ് ആർക്കിടെക്ച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഏറ്റവും മികച്ച ഹോട്ടൽ രൂപകൽപനയ്ക്കുള്ള ചുരുക്കപ്പട്ടികയിൽ ദി ഒബറോയ് ഗുർഗാവ് ഹോട്ടലും ഇടംപിടിച്ചു. ==സ്ഥാനം== ഗുർഗാവിൻറെ ഹൃദയഭാഗത്തായി ഉദ്യോഗ് വിഹാർ, ഡിഎൽഎഫ് ഫേസ് ഫൈവിലാണ് ദി ഒബറോയ് ഗുർഗാവ് ഹോട്ടൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ആഭ്യന്തര, അന്താരാഷ്‌ട്ര എയർപോർട്ടുകളിൽനിന്നും അനായാസം ഹോട്ടലിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാം. ന്യൂ ഡൽഹി സിറ്റി സെൻറെറിൽനിന്നും 25 കിലോമീറ്റർ ദൂരെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഹോട്ടലിലേക്ക് റോഡ്‌, മെട്രോ റെയിൽ മാർഗ്ഗം ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. രണ്ട് പ്രധാനപ്പെട്ട റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളായ ന്യൂഡൽഹി സ്റ്റേഷനും നിസാമുദ്ദീൻ സ്റ്റേഷനും ഹോട്ടലിൽനിന്നും 35 മുതൽ 45 മിനുറ്റ് വരെ യാത്ര ചെയ്യേണ്ട ദൂരമേയുള്ളൂ. ഡിഎൽഎഫ് സൈബർ ഹബ് (ഏകദേശം 3 കിലോമീറ്റർ), ലെഷർ വാലി (ഏകദേശം 7 കിലോമീറ്റർ), കിംഗ്‌ഡം ഓഫ് ഡ്രീംസ് (ഏകദേശം 9 കിലോമീറ്റർ) എന്നിവ ഹോട്ടലിൻറെ സമീപമുള്ള ആകർഷകങ്ങളാണ്. ==അവലംബം== <references/> ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.oberoihotels.com/oberoi_gurgaon/index.asp The Oberoi, Gurgaon, Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812224104/http://www.oberoihotels.com/oberoi_gurgaon/index.asp |date=2014-08-12 }} * {{cite news |title=Oberoi Gurgaon: What could be more luxurious than tranquility in the city? |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-04-21/news/29459352_1_oberoi-hotels-luxury-trident-gurgaon |publisher=[[The Economic Times]] |date=21 April 2011 }} [[വർഗ്ഗം:ഡെൽഹി ആസ്ഥാനമായുള്ള കമ്പനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ബ്രാൻഡുകൾ]] oieyhbmko0qelv6pw8c80bg6n4og4eh 0 344701 4673507 3527369 2026-10-05T03:45:25Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673507 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Puran Bhagat}} [[File:Punjabi_Qissa_-_Puran_Bhagat_(Cover)_-_1.jpg|thumb|An edition of Punjabi qissa Puran Bhagat written by [[Qadir Yar]].]] [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്താനിലെ]] [[പഞ്ചാബ്, പാകിസ്താൻ|പഞ്ചാബ്]] പ്രവിശ്യയിലുള്ള പ്രധാന പട്ടണമായ [[സിയാൽകോട്ട്|സിയാൽകോട്ടിലെ]] ഭരണാധികാരിയും ഒരു [[സന്യാസം|സന്യാസിയുമായിരുന്നു]] '''പുരൻ ഭഗത്'''. '''ബാബ സഹജ് നാഥ് ജി''' എന്ന പേരിൽ ഇദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ==കുടുംബപശ്ചാത്തലം== രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്ത്യ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന '''[[രാജ സൽബൻ]]''' എന്ന രാജാവിന് ആദ്യ ഭാര്യയായ ഇച്ചിറ രാജ്ഞിയിൽ ജനിച്ച മകനാണ് പുരൻ.<ref>{{cite book|last=Ram|first=Laddhu|title=Kissa Puran Bhagat|publisher=Munshi Chiragdeen|location=Lahore|url=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=1721&page=1&CategoryID=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809212614/http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=1721&page=1&CategoryID=1|archive-date=2017-08-09|access-date=2016-07-30|url-status=dead}}</ref> ജ്യോതിഷ്യൻമാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സൽവ രാജാവിന് തന്റെ മകന് 12 വയസ്സാകുന്നത് വരെ അവന്റെ മുഖം കാണാൻ പാടില്ലെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു. ഇതു പ്രകാരം പുരൻ രാജ കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് മാറിനിന്നു. ഇതിനിടക്ക്, രാജാവ് താഴ്ന്ന ജാതിയിൽ നിന്നുള്ള ചെറുപ്പകാരിയായ ലൂന എന്ന പെൺകുട്ടിയെ വിവാഹം ചെയ്തു. 12 വർഷത്തെ ഏകാന്ത വാസത്തിന് ശേഷം പുരൻ രാജകൊട്ടാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി. കൊട്ടാരത്തിലെത്തിയ പുരനിൽ തന്റെ അതേ പ്രായത്തിലുള്ള ലൂനയ്ക്ക് പ്രണയം തോന്നി. ലൂനയുടെ പ്രേമാഭ്യർത്ഥന പുരൻ നിരസിച്ചു. ഇതിൽ നീരസം തോന്നിയ ലൂന പുരനെതിരെ ആരോപണം ഉന്നയിച്ചു, പുരൻ തന്റെ മാനം ഭംഗപ്പെടുത്തിയെന്നായിരുന്നു ആരോപണം. ഇതോടെ, പുരനെ അംഗച്ഛേദം ചെയ്ത് കൊലപ്പെടുത്താൻ രാജാവ് ഉത്തരവിട്ടു.<ref>{{Cite web|title = Pooran Bhagat|url = http://www.dawn.com/news/755152/pooran-bhagat|website = www.dawn.com|date = 2012-10-08|access-date = 2016-01-22|first = Muhammad Hassan|last = Miraj}}</ref> ഇതോടെ, പുരനെ അംഗച്ഛേദം ചെയ്ത് കൊലപ്പെടുത്താൻ രാജാവ് ഉത്തരവിട്ടു. രാജ ഭടൻമാർ പുരന്റെ കൈകാലുകൾ ച്ഛേദിച്ച് കാട്ടിലെ ഒരു കിണറിൽ ഉപേക്ഷിച്ചു.ഈ കിണർ ഇപ്പോഴും [[പുരൻ കിണർ]] എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. <ref>[http://www.dawn.com/2003/02/12/fea.htm Tareekh-i-Sialkot]</ref> ഒരു ദിവസം അതുവഴി കടന്നുപോയ ഗുരു ഗോരക്‌നാഥും സംഘവും കിണറ്റിൽ നിന്ന് പുരന്റെ ശബ്ദം കേട്ടു. ഗുരു ഒരു ചരടും ചുട്ടെടുക്കാത്ത ഒരു മൺപാത്രവും ഉപയോഗിച്ച് പുരനെ പുറത്തെടുക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ ദത്തെടുക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് പുരൻ ഒരു സന്യാസിയായി. ==ആരാധന== [[ഹിന്ദു]] മതവിഭാഗത്തിലെ ജന്ദിയൽസ് ([[മഹാജൻ]]) ജാതിക്കാരുടെ പരമോന്നത തലവനായിട്ടാണ് ഇന്ന് പുരൻ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത്. '''ബാബ സൻഹജ് നാഥ് ജി''' എന്ന പേരിലാണ് ഇദ്ദേഹം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത്. ജന്ദിയൽസ് ജാതിക്കാർ വർഷത്തിൽ രണ്ടു തവണ [[ഗുരു പൂർണിമ]] ആഘോഷിക്കുകയും പുരൻ ഭഗതിനെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബാവ സഹജ് നാഥ് ജി ക്ഷേത്രം പാകിസ്താനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യ -പാക്ക് വിഭജനത്തിന് ശേഷം [[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മുവിലെ]] ഹീരനഗറിന് സമീപം ജന്ദി എന്ന സ്ഥലത്ത് ജന്ദിയൽസ് വിഭാഗക്കാർ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചു. ദിന്നാൻഘറിലെ താരഗഢിലും ദോരാങ്കഌഎന്ന സ്ഥലത്തുമാണ് ഇന്ത്യയിലുള്ള സഹജ് നാഥ് ജി ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:പഞ്ചാബി സംസ്കാരം]] j63gb661osntljh0dz21a51ku9xodsx 0 344814 4673506 4650286 2026-10-05T03:45:24Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673506 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Puran's Well}} [[പ്രമാണം:Well of Puran.jpg|ലഘുചിത്രം|പുരൻ കിണർ]] [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്താനിലെ]] [[പഞ്ചാബ്]] പ്രവിശ്യയിലെ [[സിയാൽകോട്ട്|സിയാൽകോട്ടിന്]] അടുത്തുള്ള ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ഇടമാണ് '''പുരന്റെ കിണർ'''(Puran's Well). ==സ്ഥാനം== സിയാൽകോട്ട് കന്റോൺമെന്റിൽ നിന്നും ചർപ്രാർ ഗ്രാമത്തിലേക്കുള്ള പ്രധാന പാതയിൽ ഏതാനും കിലോ മീറ്ററിനുള്ളിലാണ് പുരൻ കിണർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്ത്യ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന വായിരുന്ന രാജ സൽബന് ആദ്യ ഭാര്യയായ ഇച്ചിറ രാജ്ഞിയിൽ ജനിച്ച മകനാണ് [[പുരൻ ഭഗത്|പുരൻ]].<ref>{{cite book|last=Ram|first=Laddhu|title=Kissa Puran Bhagat|publisher=Munshi Chiragdeen|location=Lahore|url=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=1721&page=1&CategoryID=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809212614/http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPage.jsp?ID=1721&page=1&CategoryID=1|archive-date=2017-08-09|access-date=2016-07-31|url-status=dead}}</ref> ജ്യോതിഷ്യൻമാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം സൽവ രാജാവിന് തന്റെ മകന് 12 വയസ്സാകുന്നത് വരെ അവന്റെ മുഖം കാണാൻ പാടില്ലെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു. ഇതു പ്രകാരം പുരൻ രാജ കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് മാറിനിന്നു. ഇതിനിടക്ക്, രാജാവ് താഴ്ന്ന ജാതിയിൽ നിന്നുള്ള ചെറുപ്പകാരിയായ ലൂന എന്ന പെൺകുട്ടിയെ വിവാഹം ചെയ്തു. 12 വർഷത്തെ ഏകാന്ത വാസത്തിന് ശേഷം പുരൻ രാജകൊട്ടാരത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി. കൊട്ടാരത്തിലെത്തിയ പുരനിൽ തന്റെ അതേ പ്രായത്തിലുള്ള ലൂനയ്ക്ക് പ്രണയം തോന്നി. ലൂനയുടെ പ്രേമാഭ്യർത്ഥന പുരൻ നിരസിച്ചു. ഇതിൽ നീരസം തോന്നിയ ലൂന പുരനെതിരെ ആരോപണം ഉന്നയിച്ചു, പുരൻ തന്റെ മാനം ഭംഗപ്പെടുത്തിയെന്നായിരുന്നു ആരോപണം. ഇതോടെ, പുരനെ അംഗച്ഛേദം ചെയ്ത് കൊലപ്പെടുത്താൻ രാജാവ് ഉത്തരവിട്ടു.<ref>{{Cite web|title = Pooran Bhagat|url = http://www.dawn.com/news/755152/pooran-bhagat|website = www.dawn.com|date = 2012-10-08|access-date = 2016-01-22|first = Muhammad Hassan|last = Miraj}}</ref>രാജ ഭടൻമാർ പുരന്റെ കൈകാലുകൾ ച്ഛേദിച്ച് കാട്ടിലെ ഒരു കിണറിൽ ഉപേക്ഷിച്ചു. ഈ കിണറാണ് പിന്നീട് പുരൻ കിണർ എന്ന് അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. <ref>[http://www.dawn.com/2003/02/12/fea.htm Tareekh-i-Sialkot]</ref> ഒരു ദിവസം അതുവഴി കടന്നുപോയ ഗുരു ഗോരക്‌നാഥും സംഘവും കിണറ്റിൽ നിന്ന് പുരന്റെ ശബ്ദം കേട്ടു. ഗുരു ഒരു ചരടും ചുട്ടെടുക്കാത്ത ഒരു മൺപാത്രവും ഉപയോഗിച്ച് പുരനെ പുറത്തെടുക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ ദത്തെടുക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് പുരൻ ഒരു സന്യാസിയായി. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:സിയാൽകോട്ട്]] [[വർഗ്ഗം:കിണറുകൾ]] q0gdefinwc4z4gn9wag1qiidzz2i1dq 0 367143 4673472 4668797 2026-10-04T22:06:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673472 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = നേഹ കക്കർ | image = Neha Kakkar at Cinemax.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth-date and age|6 June 1988}} | birth_place = [[ഋഷികേശ്]], [[ഉത്തർ പ്രദേശ്]], [[ഇന്ത്യ]]<br>{{small|(ഇപ്പോൾ [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]])}} | occupation = [[ഗായിക]] | years_active = 2006–ഇതുവരെ | spouse = [[രോഹൻപ്രീത് സിംഗ്]] | relatives = {{plain list| * [[സോനു കക്കർ]] (സഹോദരി) * [[ടോണി കക്കർ]] (സഹോദരൻ)}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = സോളോ ഗായിക | genre = {{flatlist| * പോപ്പ് * ഫിലിം }} | instrument = വോക്കൽ | label = {{flatlist| * [[T-Series (company)|T-Series]] * [[Zee Music Company]] * [[Sony Music India]] * Desi Music Factory * [[Tips Industries]] }} | website = {{URL|https://nehakakkar.com}} }} }} '''നേഹ കക്കാർ''' ഒരു ഇന്ത്യൻ പിന്നണിഗായികയാണ്.<ref name="good2">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/feels-great-to-be-compared-to-shakira-neha-kakkar/article1-1151196.aspx|title=Feels great to be compared to Shakira: Neha Kakkar|date=14 November 2013|publisher=''[[Hindustan Times]]''|author=Sen, Torsha|place=New Delhi|accessdate=11 February 2014|archive-date=2014-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220084900/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/feels-great-to-be-compared-to-shakira-neha-kakkar/article1-1151196.aspx|url-status=dead}}</ref>  2006 ൽ “ഇന്ത്യൻ ഐഡൽ” സീസൺ 2 എന്ന റിയാലിറ്റി ഷോയിൽ മത്സരാർത്ഥിയായിരുന്നു.<ref>http://www.mid-day.com/articles/how-neha-kakkars-decision-to-give-the-selfie-a-twist-changed-her-life/17034179</ref>  2008 ൽ “നേഹ ദ റോക്ക്സ്റ്റാർ” എന്ന പേരിൽ ഒരു ആൽബം പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു. ഇതിൻറെ സംഗീതസംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ചിത് മീറ്റ് ബ്രദേർസ് ആയിരുന്നു.<ref name="Meet">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/rocking-star/article1418765.ece|title=Rocking star?|date=16 June 2008|publisher=''[[The Hindu]]''|accessdate=11 February 2014|author=Tajdar Ahmad Khan|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222041250/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/rocking-star/article1418765.ece|archive-date=2014-02-22|url-status=dead}}</ref>  ഉത്തർപ്രദേശിലെ ഋഷികേശിൽ 1988 ജൂൺ 6 നാണ് നേഹ കക്കാർ ജനിച്ചത്. സഹോദരങ്ങളായ സോനു കക്കാർ, ടോണി കക്കാർ എന്നിവരോടൊപ്പമാണ് അവർ ഡൽഹിയിലെത്തിയത്.<ref name="good3">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/feels-great-to-be-compared-to-shakira-neha-kakkar/article1-1151196.aspx|title=Feels great to be compared to Shakira: Neha Kakkar|date=14 November 2013|publisher=''[[Hindustan Times]]''|author=Sen, Torsha|place=New Delhi|accessdate=11 February 2014|archive-date=2014-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220084900/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/feels-great-to-be-compared-to-shakira-neha-kakkar/article1-1151196.aspx|url-status=dead}}</ref>  ഇന്ത്യൻ ഐഡൽ സീസണ് 2 വിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തയ്യാറാകുമ്പോൾ അവർ ഡൽഹിയിലെ ന്യൂ ഹോളി പബ്ലിക് സ്കൂളിൽ പതിനൊന്നാം ക്ലാസ് വിദ്യാർത്ഥിനിയായിരുന്നു. നിത്യജീവിതം തള്ളിനീക്കുന്നതിനായി തൻറെ പിതാവ് എത്രമാത്രം കഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നുവെന്നുള്ള ഹൃദയസ്പർശിയായ ഓർമ്മകൾ അവർ ഒരു ടിവി ഷോയിൽ പങ്കുവച്ചിരുന്നു. അവർ ഒരു ചെറിയ കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോൾ പിതാവ് ഉപജീവനത്തിനായി അവരുടെ മൂത്ത സഹോദരി (സോനു കക്കാർ പഠനം നടത്തുന്ന കോളജിനു പുറത്ത് സമൂസ വില്ക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|url=|title=|last=|first=|date=|work=|access-date=|via=}}</ref> ==മുൻകാലജീവിതം== 1988 ജൂൺ 6 ന് [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ]] [[ഋഷികേശ്|ഋഷികേശിലാണ്]] കക്കർ ജനിച്ചത്. == ആലപിച്ച ഗാനങ്ങൾ == {| class="wikitable sortable" !വർഷം !തലക്കെട്ട് !ചിത്രം / ആൽബം !സഹഗായകർ !ഉറവിടം |- |2009 |"Blue (theme)" |''[[:en:Blue_(2009_film)|Blue]]'' |[[:en:Blaaze|Blaaze]], Raqeeb Alam, [[:en:Sonu_Kakkar|Sonu Kakkar]], [[:en:Jaspreet_Jasz|Jaspreet Jasz]], [[:en:Dilshad_Khan|Dilshad Khan]] |<ref name="good">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/feels-great-to-be-compared-to-shakira-neha-kakkar/article1-1151196.aspx|title=Feels great to be compared to Shakira: Neha Kakkar|date=14 November 2013|publisher=''[[Hindustan Times]]''|author=Sen, Torsha|place=New Delhi|accessdate=11 February 2014|archive-date=2014-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220084900/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/feels-great-to-be-compared-to-shakira-neha-kakkar/article1-1151196.aspx|url-status=dead}}</ref> |- |2009 |"Hai Rama" |''[[:en:Meerabai_Not_Out|Meerabai Not Out]]'' | | |- |2009 |Title Track |''[[:en:Na_Aana_Is_Des_Laado|Na Aana Is Des Laado]]'' | |<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/siblings-on-a-song/210070|title=Siblings on a song|date=22 April 2013|publisher=''[[Mid Day]]''|accessdate=11 February 2014|author=Deepali Dhingra|archive-date=2014-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222065002/http://www.mid-day.com/articles/siblings-on-a-song/210070|url-status=dead}}</ref> |- |2010 |"Neeve Na Neeve Na" |''[[:en:Kedi_(2010_film)|Kedi]]'' |[[:en:Arijit_Singh|Arijit Singh]] | |- |2011 |"Woh Ek Pal" |''[[:en:Not_a_Love_Story_(2011_film)|Not a Love Story]]'' | | |- |2012 |"Second Hand Jawani" |''[[:en:Cocktail_(2012_film)|Cocktail]]'' |[[:en:Miss_Pooja|Miss Pooja]], Nakash Aziz |<ref name="good" /> |- |2012 |"SRK Anthem" | - | | |- |2012 |"Satan" | - |[[:en:Yo_Yo_Honey_Singh|Yo Yo Honey Singh]] | |- |2013 |"Botal khol" |''[[:en:Prague|Prague]]'' |Tony Kakkar |<ref name="good" /> |- |2013 |"Dhating Naach" |''[[:en:Phata_Poster_Nikhla_Hero|Phata Poster Nikhla Hero]]'' |Nakash Aziz |<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2013/20130911/ttlife.htm|title=A time to remember|date=11 September 2013|publisher=''[[Tribune India]]''|accessdate=11 February 2014}}</ref> |- |2013 |"Hanju" | - |[[:en:Meiyang_Chang|Meiyang Chang]] |<ref name="Hanju">{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140126/jsp/7days/17866354.jsp|title=Big stars, small screens|date=26 January 2014|publisher=''[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]''|accessdate=11 February 2014|archive-date=2017-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806182028/https://www.telegraphindia.com/1140126/jsp/7days/17866354.jsp|url-status=dead}}</ref> |- |2014 |"Sunny Sunny" |''[[:en:Yaariyan_(2014_film)|Yaariyan]]'' |[[:en:Yo_Yo_Honey_Singh|Yo Yo Honey Singh]] |<ref name="Hanju" /> |- |2014 |"London Thumakda" |''[[:en:Queen_(soundtrack)|Queen]]'' |[[:en:Labh_Janjua|Labh Janjua]], [[:en:Sonu_Kakkar|Sonu Kakkar]] |<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-queens-music-rocks/20140209.htm|title=Review: Queen's music rocks|date=9 February 2014|publisher=''[[Rediff.com]]''|accessdate=11 February 2014|author=Joginder Tuteja}}</ref> |- |2014 |"Party Shoes" |''[[:en:Bindaas_(2014_film)|Bindaas]]'' |Shadaab Hashmi | |- |2014 |"Manali Trance" |''[[:en:The_Shaukeens|The Shaukeens]]'' |Lil Golu, [[:en:Honey_Singh|Honey Singh]] | |- |2014 |"Johny Ho Dafaa" | - |Tony Kakkar | |- |2015 |"Ek Do Teen Chaar" |''[[:en:Ek_Paheli_Leela|Ek Paheli Leela]]'' |Tony Kakkar | |- |2015 |"Aao Raja" |''[[:en:Gabbar_is_Back|Gabbar is Back]]'' |[[:en:Yo_Yo_Honey_Singh|Yo Yo Honey Singh]] | |- |2015 |"Maa Tu Bata" | - |Tony Kakkar | |- |2015 |"Akhiyan" | - |[[:en:Bohemia_(musician)|Bohemia]] and Tony Kakkar | |- |2015 |"Akhiyan (Unplugged)" | - |[[:en:Bohemia_(musician)|Bohemia]] and Tony Kakkar | |- |2015 |"Magic Mamoni" |''[[:en:Agnee_2|Agnee 2]]'' | | |- |2015 |"Pyaar Te Jaguar" | - |[[:en:Harshit_Tomar|Harshit Tomar]], JSL Singh | |- |2015 |"We Will Rock the World" |''[[:en:Calendar_Girls_(2015_film)|Calendar Girls]] '' |[[:en:Meet_Bros|Meet Bros]], [[:en:Khushboo_Grewal|Khushboo Grewal]] | |- |2015 |"Tu Isaq Mera" |''[[:en:Hate_Story_3|Hate Story 3]]'' |[[:en:Meet_Bros|Meet Bros]], [[:en:URL_(rapper)|Earl Edger]] | |- |2015 |"Wedding Da Season" | - |[[:en:Mika_Singh|Mika Singh]] | |- |2015 |"Car Mein Music Baja" | - |Tony Kakkar |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kXmJf27W_Ck|title=Car Mein Music Baja - Neha Kakkar, Tony Kakkar ( Official Video)|date=2015-12-14|publisher=YouTube|accessdate=2016-02-04}}</ref> |- |2015 |"Tukur Tukur" |''[[:en:Dilwale_(2015_film)|Dilwale]]'' |[[:en:Arijit_Singh|Arijit Singh]], [[:en:Kanika_Kapoor|Kanika Kapoor]], [[:en:Siddharth_Mahadevan|Siddharth Mahadevan]], [[:en:Nakash_Aziz|Nakash Aziz]] |<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/dilwale-original-motion-picture/id1057567669|title=Dilwale (Original Motion Picture Soundtrack) by Pritam on iTunes|date=2015-12-04|website=Itunes.apple.com|accessdate=2016-02-04}}</ref> |- |2015 |"Patt Lainge" |''Desi Rockstar 2'' |[[:en:Gippy_Grewal|Gippy Grewal]] | |- |2016 |"Dekhega Raja Trailer" |''[[:en:Mastizaade|Mastizaade]]'' |[[:en:Nakash_Aziz|Nakash Aziz]] |<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/mastizaade-original-motion/id1071216196|title=Mastizaade (Original Motion Picture Soundtrack) - EP by Anand Raj Anand, Meet Bros Anjjan & Amaal Mallik on iTunes|date=2015-12-29|website=Itunes.apple.com|accessdate=2016-02-04|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306052518/https://itunes.apple.com/us/album/mastizaade-original-motion/id1071216196|url-status=dead}}</ref> |- |2016 |"Humne Pee Rakhi Hai" | rowspan="2" |''[[:en:Sanam_Re|Sanam Re]]'' |[[:en:Jaz_Dhami|Jaz Dhami]], [[:en:Ikka_Singh|Ikka Singh]] |<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/sanam-re-original-motion-picture/id1071790081?ign-mpt=uo%3D8|title=Sanam Re (Original Motion Picture Soundtrack) by Mithoon, Jeet Ganguly, Amaal Mallik & Epic Bhangra on iTunes|date=2016-01-04|website=Itunes.apple.com|accessdate=2016-02-04|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306224811/https://itunes.apple.com/us/album/sanam-re-original-motion-picture/id1071790081?ign-mpt=uo%3D8|url-status=dead}}</ref> |- |2016 |"Akkad Bakkad" |[[:en:Badshah|Badshah]] |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=K2-hu1p6Z5w|title="Akkad Bakkad" VIDEO Song - Sanam Re|work=—via official [[T-Series]] [[YouTube]] channel|accessdate=8 February 2016}}</ref> |- |2016 |"Dono Ke Dono" | rowspan="2" |''[[:en:Loveshhuda|Loveshhuda]]'' |[[:en:Parichay_(singer)|Parichay]] |<ref name="saavn loveshhuda">{{cite web|url=http://www.saavn.com/s/album/hindi/Loveshhuda-2015/az549yZaDHw_|title=Loveshhuda Songs, Download Loveshhuda Movie Songs For Free Online at|date=2016-01-15|website=Saavn.com|accessdate=2016-02-04|archive-date=2016-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021135622/http://www.saavn.com/s/album/hindi/Loveshhuda-2015/az549yZaDHw_|url-status=dead}}</ref> |- |2016 |"[[:en:Chitta_Kukkad|Chitta Kukkad]]" |[[:en:Gippy_Grewal|Gippy Grewal]] |<ref name="saavn loveshhuda" /> |- |2016 |"Kar Gayi Chull" |''[[:en:Kapoor_&_Sons|Kapoor & Sons]]'' |[[:en:Badshah|Badshah]], Fazilpuria, Sukriti Kakar | |- |2016 |"Let's Talk About Love" |''[[:en:Baaghi_(2016_film)|Baaghi]]'' |[[:en:Raftaar_(rapper)|Raftaar]] | |- |2016 |"Do Peg Maar" |''[[:en:One_Night_Stand_(2016_film)|One Night Stand]]'' | | |- |2016 |"Kala Chashma" |''[[:en:Baar_Baar_Dekho|Baar Baar Dekho]]'' | | |- |2016 |"Gal Ban Gayi" |''Gal Ban Gayi'' |[[:en:Meet_Bros|Meet Bros]], [[:en:Yo_Yo_Honey_Singh|Yo Yo Honey Singh]], [[:en:Sukhbir_(musician)|Sukhbir]] | |- |2016 |"Phone Mein Teri Photo" |''Phone Mein Teri Photo'' | | |- |2016 |"Ki Kariye Nachna Aaonda Nahin" |[[:en:Tum_Bin_II|''Tum Bin 2'']] |[[:en:Hardy_Sandhu|Hardy Sandhu]], [[:en:Raftaar_(rapper)|Raftaar]] |<ref>{{Citation|last=T-Series|title="Ki Kariye Nachna Aaonda Nahin" Video Song - Tum Bin 2|date=2016-11-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=2fyOFuksVDw|accessdate=2016-11-12}}</ref> |- |2016 |"Maahi Ve" |''[[:en:Wajah_Tum_Ho|Wajah Tum Ho]]'' |Amit Gupta | |- |2016 |"O Jaaniya" |''[[:en:Force_2|Force 2]]'' | | |- |2016 |"Mile Ho Tum (Reprise)" |''[[:en:Fever_(2016_film)|Fever (2016 film)]]'' |Tony Kakkar | |- |2016 |"Naina" |''[[:en:Dangal|Dangal]]'' |Pritam Chakraborty | |- |2016 |"Nachna" | - |[[:en:Iraj|Iraj]] & [[:en:Chingy|Chingy]] Ft. Neha Kakkar, [[:en:Yama_Buddha|Yama Buddha]] & [[:en:Tony_T|Tony T]] | |- |2017 |"Cheez Badi" |[[:en:Machine_(2017_film)|Machine]] |[[:en:Udit_Narayan|Udit Narayan]] | |} == വിഷയാനുബന്ധം == [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രപിന്നണിഗായികമാർ]] 3pomr77w0ihub8t7lz5cll3k5pzyalj 0 367453 4673430 3222687 2026-10-04T16:31:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673430 wikitext text/x-wiki ഒരു ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനിയും അഭിഭാഷകയും സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകയും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകയുമായിരുന്നു '''ദുർഗ്ഗഭായ് ദേശ്‌മുഖ്''' ([[ഇംഗ്ലീഷ്]]: Durgābāi Deshmukh, Lady Deshmukh, ജനനം -15 July 1909 മരണം- 9 May 1981). ഇന്ത്യൻ കോൺസ്റ്റിറ്റ്വന്റ് അസംബ്ലിയിലും [[ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ|ഇന്ത്യൻ ആസൂത്രണ കമ്മീഷനിലും]]  അംഗമായിരുന്നു ഇവർ. [[പ്രമാണം:Durgabai_deshmukh.jpg|ലഘുചിത്രം|രാജമുദ്രിയിൽ  ദുർഗ്ഗഭായ് ദേശ്‌മുഖിന്റെ അർത്ഥകായപ്രതിമ]] == ജീവിതഗതി == തന്റെ ചെറുപ്രായത്തിൽ തന്നെ ദുർഗ്ഗഭായ് ദേശ്‌മുഖ് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഇടപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാ വിദ്യാഭ്യാസ അടിച്ചേൽപിക്കുന്നതിനു പ്രതിഷേധിച്ച് ദുർഗ്ഗഭായ് ദേശ്‌മുഖ് 12 വയസ്സിൽ സ്കൂൾ ഉപേക്ഷിച്ചു. അവൾ പെൺകുട്ടികൾ ഹിന്ദി വിദ്യാഭ്യാസം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിന് വേണ്ടി രാജമുദ്രിയിൽ ബാലികാ ഹിന്ദി പാഠശാല ആരംഭിച്ചു. .<ref name=":0">{{Cite book | url = https://books.google.co.in/books?id=EFI7tr9XK6EC&pg=RA1-PA42&dq=durgabai+deshmukh&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiA77CE4cXQAhUIRo8KHUR2DcAQ6AEITDAK#v=onepage&q=durgabai%20deshmukh&f=false | title = The Oxford Encyclopedia of Women in World History: 4 Volume Set | last = Smith | first = Bonnie G. | publisher = Oxford University Press, USA | date = 2008-01-01 | isbn = 9780195148909 | language = en }}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [https://web.archive.org/web/20110812174634/http://blogs.thehindu.com/delhi/?p=25977 Durgabai Deshmukh: A pioneer and a transformative leader], Prema Kasturi and Prema Srinivasan, [[ദ ഹിന്ദു|The Hindu]]. [[വർഗ്ഗം:1909-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1981-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണസഭയിലെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ തടവുകാരും തടങ്കലിൽ വയ്ക്കപ്പെട്ടവരും]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ വനിതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനത്തിൽ പദ്മവിഭൂഷൺ അവാർഡ് ലഭിച്ചവർ]] bjyq8ax1ye7vsc5n4543awidkpylgpb 0 412773 4673454 2719638 2026-10-04T18:07:11Z Manojk 9257 [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4673454 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} വനദേവത ആയി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു [[തെയ്യം|തെയ്യമാണ്]] '''ഇളവില്ലി''' ==ഐതിഹ്യം== മേലേതലച്ചിൽ, പൂതാടി ദൈവം, പൂവിള്ളി, ഇളവില്ലി, വലപ്പിലവൻ എന്നീ തെയ്യങ്ങൾ വന ദേവതകളാണെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. <ref> തെയ്യപ്രപഞ്ചം . ആർ.സി.കരിപ്പത്ത് </ref> {{തെയ്യം}} ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:തെയ്യങ്ങൾ]] cam4iq44cnm2st4erw9rb5dyvdswoup 0 413422 4673387 3941268 2026-10-04T12:22:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673387 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thirush Kamini}} {{Infobox cricketer | name = തിരുഷ് കാമിനി | female = yes | image=Kamini1.jpg | caption = 2013ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പിൽ | country = ഇന്ത്യ | fullname = തിരുഷ് കാമിനി | birth_date = {{birth date and age|1990|07|30|df=y}} | birth_place = [[ചെന്നൈ]], [[തമിഴ് നാട്]], ഇന്ത്യ | heightft = | heightinch = | batting = ഇടംകൈ ബാറ്റിങ് | bowling = വലംകൈ ലെഗ്ബ്രേക്ക് | role = ബാറ്റിങ് | international = true | testdebutdate = 13 ഓഗസ്റ്റ് | testdebutyear = 2014 | testdebutagainst = ഇംഗ്ലണ്ട | testcap = | lasttestdate = 16 നവംബർ | lasttestyear = 2014 | lasttestagainst = ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക | odidebutdate = 7 മാർച്ച് | odidebutyear = 2009 | odidebutagainst = പാകിസ്താൻ | odicap = 6 | lastodidate = 10 ഫെബ്രുവരി | lastodiyear = 2016 | lastodiagainst = അയർലൻഡ് | odishirt = 16 | club1 = തമിഴ് നാട് | year1 = 2000/01/-2014/15 | club3 = റെയിൽവേസ് | year3 = 2015/16-present | deliveries = yes | columns = 3 | column1 = [[ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റ്]] | matches1 = 2 | runs1 = 237 | bat avg1 = 79.00 | 100s/50s1 = 1/0 | top score1 = 192 | deliveries1 = 6 | wickets1 = 0 | bowl avg1 = 8.00 | fivefor1 = &ndash; | tenfor1 = &ndash; | best bowling1 = &ndash; | catches/stumpings1 = &ndash; | column2 = [[ഏകദിന ക്രിക്കറ്റ്]] | matches2 = 38 | runs2 = 815 | bat avg2 = 26.29 | 100s/50s2 = 2/3 | top score2 = 113* | deliveries2 = 384 | wickets2 = 9 | bowl avg2 = 45.53 | fivefor2 = 30.11 | tenfor2 = &ndash; | best bowling2 = 3/19 | catches/stumpings2 = 5/0 | column3 = [[ട്വന്റി20]] | matches3 = 3 | runs3 = 67 | bat avg3 = 33.50 | 100s/50s3 = 0/1 | top score3 = 56 | deliveries3 = &ndash; | wickets3 = &ndash; | bowl avg3 = &ndash; | fivefor3 = &ndash; | tenfor3 = &ndash; | best bowling3 = &ndash; | catches/stumpings3 = &ndash;}} ഇന്ത്യൻ ദേശീയ വനിതാ ക്രിക്കറ്റ് ടീമംഗമാണ് '''തിരുഷ് കാമിനി''' (ജനനം: ജൂൺ 30 1990). [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ വനിതാ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇന്ത്യൻ ദേശീയ വനിതാ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിനുവേണ്ടി]] 38 അന്താരാഷ്ട്ര ഏകദിന മത്സരങ്ങൾ കളിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{cite web|url=http://content.cricinfo.com/wwc2009/content/player/220728.html|title=Thirush Kamini player profile|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=6 March 2010}}</ref> ==ക്രിക്കറ്റ് മത്സരങ്ങൾ== 1990 ജൂൺ 30ന് [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിൽ]] ജനിച്ചു. ആറാം വയസ്സു മുതൽ അച്ഛന്റെ ശിക്ഷണത്തിൽ ക്രിക്കറ്റ് കളിച്ചുതുടങ്ങി. 8-ാം വയസ്സിൽ 16 വയസ്സിനു താഴെയുള്ളവരുടെ [[തമിഴ്നാട് ക്രിക്കറ്റ് ടീം|തമിഴ്നാട് ക്രിക്കറ്റ് ടീമിൽ]] കളിച്ചു.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Honing-their-game-on-an-uneven-pitch/articleshow/51480750.cms|title=Honing their game on an uneven pitch - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-08-28}}</ref> 15-ാം വയസ്സിൽ [[പാകിസ്താൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|പാകിസ്താനെതിരെ]] കളിച്ച 21 വയസ്സിനു താഴെയുള്ളവരുടെ ഇന്ത്യൻ ദേശീയ വനിതാ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിൽ അംഗമായിരുന്നു. ഈ മത്സരത്തിലെ താരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 16-ാം വയസ്സിൽ ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ടീമിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് കളിച്ചു. ആദ്യത്തെ ടൂർണമെന്റിലെ താരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2007ൽ അലൻ ബോർഡർ ഗവാസ്കർ സ്കോളർഷിപ്പ് കരസ്ഥമാക്കി ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ബ്രിസ്ബേനിലെ സെന്റർ ഓഫ് എക്സലൻസിൽ പരിശീലനം നേടി. [[ബി.സി.സി.ഐ|ബി.സി.സി.ഐയുടെ]] പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ മൂന്നു പ്രാവശ്യം കരസ്ഥമാക്കി ഒരേയൊരു വനിതാ ക്രിക്കറ്റ് താരമാണ് തിരുഷ് കാമിനി. 2007-2008 സീസണിൽ ജൂനിയർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ, 2009-2010 സീസണിൽ സീനിയർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ, 2012-2013 സീസണിൽ സീനിയർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ എന്നീ പുരസ്കാരങ്ങൾ സ്വന്തമാക്കി. 2013ലെ വനിതാ ലോകകപ്പിൽ [[വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ് ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിനെതിരെ]] സെഞ്ച്വറി നേടി. ഈ മത്സരത്തിൽ 146 പന്തുകളിൽ നിന്നും 100 റണ്ണുകൾ നേടി ലോകകപ്പ് മത്സരത്തിൽ കൂടുതൽ റണ്ണുകൾ നേടിയ ഇന്ത്യൻ വനിതാ താരമെന്ന റെക്കോർഡ് സ്വന്തമാക്കി. 2014ൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയ്ക്കെതിരെ നടന്ന ടെസ്റ്റ് മത്സരത്തിൽ 430 പന്തുകളിൽ നിന്നും 192 റണ്ണുകൾ നേടി. 2017ലെ ലോകകപ്പ് മത്സരത്തിൽ അയർലൻഡിനെതിരെ നേടിയ 113 റൺസാണ് ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിലെ തിരുഷ് കാമിനിയുടെ ഉയർന്ന സ്കോർ. നിലവിൽ ബി.സി.സി.ഐയുടെ ഗ്രേഡ് എ ക്രിക്കറ്റ് താരമാണ്. വനിതകളുടെ ക്രിക്കറ്റ് ചരിത്രത്തിൽ [[ഫീൽഡിങ് തടസ്സപ്പെടുത്തൽ]] വഴി പുറത്തായ ഒരേയൊരു ബാറ്റ്സ്‌വുമണാണ് തിരുഷ് കാമിനി. <ref>{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/news/md-thirushkamini-first-women-cricketer-to-be-given-out-obstructing-the-field-546384|title=MD Thirushkamini first women cricketer to be given out Obstructing the Field|last=Staff|first=CricketCountry|date=2016-11-13|work=Cricket Country|access-date=2017-08-28|language=en-us}}</ref> ==വ്യക്തിജീവിതം== പിതാവായ ദിക്ഷ്വശങ്കർ ആയിരുന്നു ആദ്യത്തെ പരിശീലകൻ. തമിഴ്നാട് ഹോക്കി ടീമംഗമായിരുന്ന ദിക്ഷ്വശങ്കർ, ഒളിമ്പ്യൻ [[വാസുദേവൻ ഭാസ്ക്കരൻ|വാസുദേവൻ ഭാസ്ക്കരനോടൊപ്പം]] കളിച്ചിട്ടുണ്ട്. സേക്രട്ട് ഹാർട്ട് ചർച്ച് പാർക്ക് സ്കൂളിൽ നിന്നും പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ തിരുഷ് കാമിനി ചെന്നൈയിലെ വൈഷ്ണവ് വനിതാ കോളേജിൽ നിന്നും ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി. <ref>{{Cite news|url=http://www.cricketcountry.com/articles/up-close-with-thirushkamini-the-chennai-super-queen-582070|title=Up close with Thirushkamini, the Chennai Super Queen|last=Mukherjee|first=Abhishek|date=2017-03-03|work=Cricket Country|access-date=2017-08-28|language=en-us}}</ref> നിലവിൽ ദക്ഷിണ റെയിൽവേയിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥയാണ്. റെയിൽവേസ് ടീമിനു വേണ്ടിയും കളിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite news|url=http://www.dtnext.in/News/Sports/2015/12/25190342/Meet-the-star-of-the-Indian-womens-cricket-team.vpf|title=Meet the star of the Indian women’s cricket team|date=2015-12-25|work=dtNext.in|access-date=2017-08-28|language=en-US|archive-date=2017-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828225152/http://www.dtnext.in/News/Sports/2015/12/25190342/Meet-the-star-of-the-Indian-womens-cricket-team.vpf|url-status=dead}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *2007-2008 സീസണിലെ ബി.സി.സി.ഐ ജൂനിയർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ *2009-2010 സീസണിലെ ബി.സി.സി.ഐ സീനിയർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ *2012-2013 സീസണിലെ ബി.സി.സി.ഐ സീനിയർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ<ref>{{Cite news|url=https://www.femina.in/women/women-like-you/meet-woman-cricketer-thirush-kamini-2025-2.html|title=Meet woman cricketer Thirush Kamini|work=femina.in|access-date=2017-08-28|language=en}}</ref> ==പ്രധാന ടീമുകൾ== *ഇന്ത്യൻ വുമൺ *ഇന്ത്യ ബ്ലൂ *ഇന്ത്യ റെഡ് *ഇന്ത്യ അണ്ടർ 21 *ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേസ് *തമിഴ് നാട് ==അവലംബം== <ref>[http://www.espncricinfo.com/women//story/801215.htmcontentl "Kamini 192 and Kaur's nine flay South Africa."], ''[[cricinfo]]'', India v South Africa, only Women's Test, Mysore. Retrieved on 19 November 2005.</ref> <ref>[http://www.cricketcountry.com/news/thirush-kamini-becomes-first-indian-woman-to-hit-century-in-world-cup-22596 "Thirush Kamini becomes first Indian woman to hit century in World Cup"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222105722/http://www.cricketcountry.com/news/thirush-kamini-becomes-first-indian-woman-to-hit-century-in-world-cup-22596 |date=2017-02-22 }}, "[http://www.cricketcountry.com/author/cricketcountry-staff ''<nowiki/>''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609173342/http://www.cricketcountry.com/author/cricketcountry-staff |date=2017-06-09 }}''[[cricketcountry-staff]]''<span>,</span>", India v West Indies, Brabourne Stadium. Retrieved on 31 January 2013.</ref> <ref>[http://www.oneindia.com/sports/cricket/women-s-world-cup-qualifier-thirush-kamini-s-ton-takes-india-super-6-2344308.html "Women's World Cup Qualifier: Thirush Kamini's ton takes India to Super Six"], ''[http://www.oneindia.com/authors/oneindia-staff-writer.html "[[Oneindia]]",]'', Colombo. Retrieved on 11 February 2017.</ref> <ref>[http://www.cricketcountry.com/news/thirush-kamini-gets-2nd-highest-test-score-for-india-women-212431 "Thirush Kamini gets 2nd highest Test score for India Women"], ''[http://www.cricketcountry.com/author/cricketcountry-staff "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609173342/http://www.cricketcountry.com/author/cricketcountry-staff |date=2017-06-09 }}[[cricketcountry-staff]]<span>",</span>''. Retrieved on 17 November 2014.</ref> <ref>[http://zeenews.india.com/sports/cricket/thirush-kamini-deepti-sharma-power-indian-women-to-odi-series-win-over-new-zealand_1626704.html "Thirush Kamini, Deepti Sharma power Indian women to ODI series win over New Zealand"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222113053/http://zeenews.india.com/sports/cricket/thirush-kamini-deepti-sharma-power-indian-women-to-odi-series-win-over-new-zealand_1626704.html|date=2017-02-22}}, ''[http://zeenews.india.com/sports "][[ZeeNewsSports]]<span>",</span>''. Retrieved on 8 July 2015.</ref> <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * [http://www.cricbuzz.com/profiles/9074/thirush-kamini Thirush Kamini] at Cricbuzz * [http://www.espncricinfo.com/india/content/player/220728.html Thirush Kamini] at ESPN Cricinfo * [http://www.icc-cricket.com/world-t20/teams/women/india/squad/1001/thirush-kamini.html Thirush Kamini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170828191834/http://www.icc-cricket.com/world-t20/teams/women/india/squad/1001/thirush-kamini.html |date=2017-08-28 }} Stats at ICC Cricket {{India Women's Cricket Team}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വനിതാ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:1990-ൽ ജനിച്ചവർ]] 8ern6cfje86q58t3oxqcz0253f8lgmy 2 417489 4673508 4655621 2026-10-05T04:21:27Z ListeriaBot 105900 Wikidata list updated [V2] 4673508 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q6256. } |columns=label:Article }} {| class='wikitable sortable' ! Article |- | [[കുക്ക് ദ്വീപുകൾ]] |- | [[കിങ്ഡം ഓഫ് നെതർലാന്റ്സ്]] |- | [[നിയുവെ]] |- | [[സോമാലിലാന്റ്]] |- | ''[[:d:Q157734|Muscat and Oman]]'' |- | ''[[:d:Q165763|Principality of Waldeck]]'' |- | [[ബോസ്നിയ (പ്രദേശം)]] |- | [[പലസ്തീൻ (രാജ്യം)|പലസ്തീൻ രാജ്യം]] |- | ''[[:d:Q756617|ഡെന്മാർക്ക്]]'' |- | ''[[:d:Q3175929|Mirdasid dynasty]]'' |- | ''[[:d:Q5740166|Abbasid Caliphate of Cairo]]'' |- | ''[[:d:Q12191529|Emirate of Lengeh]]'' |- | ''[[:d:Q16881283|Sultanate of Muscat]]'' |- | ''[[:d:Q107258515|Pahlavi Iran]]'' |- | ''[[:d:Q123027565|Kashmir Sultanate]]'' |- | ''[[:d:Q131588685|അൽ ഖവാസിം എമിറേറ്റ്]]'' |- | ''[[:d:Q140030295|Maragheh Khanate]]'' |- | [[ബൊളീവിയ]] |- | [[ട്രിനിഡാഡ് ടൊബാഗോ]] |- | [[സെന്റ് വിൻസന്റ് ആൻഡ് ഗ്രനഡീൻസ്|സെയ്ന്റ് വിൻസന്റ് ഗ്രനഡീൻസ്]] |- | [[സെയ്ന്റ് ലൂസിയ]] |- | [[സെന്റ് കിറ്റ്‌സ് ആൻഡ് നെവിസ്|സെയ്ന്റ് കിറ്റ്സ് നീവസ്]] |- | [[ജമൈക്ക]] |- | [[ഗ്രനേഡ]] |- | [[ഗ്വാട്ടിമാല]] |- | [[ബഹാമാസ്]] |- | [[ആന്റീഗയും ബാർബ്യൂഡയും|ആന്റിഗ്വ ബർബുഡ]] |- | [[ഹോണ്ടുറാസ്]] |- | [[ഡൊമനിക്ക]] |- | [[ഡൊമനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്]] |- | [[ഹെയ്റ്റി]] |- | [[എൽ സാൽവദോർ]] |- | [[ഇറാൻ]] |- | [[ഇറാഖ്‌]] |- | [[കോസ്റ്റ റീക്ക]] |- | [[ഇസ്രയേൽ]] |- | [[പാനമ|പനാമ]] |- | [[യെമൻ]] |- | [[ജോർദാൻ]] |- | [[നിക്കരാഗ്വ]] |- | [[കിർഗ്ഗിസ്ഥാൻ]] |- | [[കുവൈറ്റ്|കുവൈറ്റ്‌]] |- | [[ലാവോസ്]] |- | [[ലെബനാൻ]] |- | [[മാലിദ്വീപ്]] |- | [[മലേഷ്യ]] |- | [[മ്യാൻമാർ|മ്യാന്മാർ]] |- | [[നേപ്പാൾ]] |- | [[ഒമാൻ]] |- | [[പാകിസ്താൻ]] |- | [[ഖത്തർ]] |- | [[സൗദി അറേബ്യ]] |- | [[ശ്രീലങ്ക]] |- | [[സിറിയ]] |- | [[താജിക്കിസ്ഥാൻ]] |- | [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ് ലാന്റ്]] |- | [[തുർക്‌മെനിസ്ഥാൻ]] |- | [[ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റുകൾ]] |- | [[വിയറ്റ്നാം]] |- | [[ദക്ഷിണ കൊറിയ]] |- | [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ]] |- | [[ബംഗ്ലാദേശ്]] |- | [[മാലി]] |- | [[അംഗോള]] |- | [[ഭൂട്ടാൻ]] |- | [[ബ്രൂണൈ]] |- | [[ടാൻസാനിയ]] |- | [[ഫിലിപ്പീൻസ്]] |- | [[മദ്ധ്യ ആഫ്രിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്ക്]] |- | [[ടോഗോ]] |- | [[ടുണീഷ്യ]] |- | [[സാംബിയ]] |- | [[സിംബാബ്‌വെ]] |- | [[ദക്ഷിണ സുഡാൻ]] |- | [[ബെനിൻ]] |- | [[ബോട്സ്വാന]] |- | [[ബർക്കിനാ ഫാസോ]] |- | [[ബറുണ്ടി]] |- | [[കൊമോറസ്]] |- | [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ]] |- | [[ഡെമോക്രാറ്റിക് റിപബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ]] |- | [[ജിബൂട്ടി]] |- | [[ഇക്വറ്റോറിയൽ ഗിനി]] |- | [[എരിട്രിയ]] |- | [[ഗാബോൺ]] |- | [[ഗാംബിയ]] |- | [[ഗിനി]] |- | [[ഗിനി-ബിസൗ]] |- | [[ഐവറി കോസ്റ്റ്]] |- | [[കാമറൂൺ]] |- | [[കേപ്പ് വേർഡ്]] |- | [[ലെസോത്തോ]] |- | [[ലൈബീരിയ]] |- | [[ലിബിയ]] |- | [[മഡഗാസ്കർ]] |- | [[മലാവി]] |- | [[മൗറിത്താനിയ]] |- | [[മൗറീഷ്യസ്]] |- | [[മൊറോക്കൊ]] |- | [[മൊസാംബിക്ക്]] |- | [[നമീബിയ]] |- | [[നൈജർ]] |- | [[നൈജീരിയ]] |- | [[യുഗാണ്ട|ഉഗാണ്ട]] |- | [[റുവാണ്ട]] |- | [[സാവോ ടോം ആൻഡ് പ്രിൻസിപ്പെ]] |- | [[സെനെഗൽ]] |- | [[സെയ്‌ഷെൽസ്|സെയ് ഷെൽസ്]] |- | [[സീറാ ലിയോൺ]] |- | [[സൊമാലിയ]] |- | [[സുഡാൻ]] |- | [[ഇസ്വാറ്റിനി]] |- | [[കൊസോവോ|കൊസോവ്]] |- | [[അരൂബ]] |- | [[നോർതേൺ സൈപ്രസ്]] |- | [[ക്യുറസാവോ|കുറകാവോ]] |- | [[സിന്റ് മാർട്ടൻ]] |- | [[കാനഡ]] |- | [[ജപ്പാൻ]] |- | [[നോർവെ]] |- | [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലണ്ട്]] |- | [[ഹംഗറി]] |- | [[സ്പെയിൻ]] |- | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] |- | [[ബെൽജിയം]] |- | [[ലക്സംബർഗ്]] |- | [[ഫിൻലാന്റ്]] |- | [[സ്വീഡൻ]] |- | [[ഡെന്മാർക്ക്]] |- | [[പോളണ്ട്]] |- | [[ലിത്വാനിയ]] |- | [[ഇറ്റലി]] |- | [[സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്]] |- | [[ഓസ്ട്രിയ]] |- | [[ഗ്രീസ്]] |- | [[തുർക്കി]] |- | [[പോർച്ചുഗൽ]] |- | [[നെതർലന്റ്സ്]] |- | [[ഉറുഗ്വേ]] |- | [[ഈജിപ്റ്റ്|ഈജിപ്റ്റ്‌]] |- | [[മെക്സിക്കോ]] |- | [[കെനിയ]] |- | [[എത്യോപ്യ]] |- | [[ഘാന]] |- | [[ഫ്രാൻസ്]] |- | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] |- | [[ചൈന]] |- | [[ബ്രസീൽ]] |- | [[റഷ്യ]] |- | [[ജർമ്മനി]] |- | [[ബെലാറുസ്]] |- | [[ഐസ്‌ലാന്റ്]] |- | [[എസ്റ്റോണിയ]] |- | [[ലാത്വിയ|ലാത്‌വിയ]] |- | [[ഉക്രൈൻ]] |- | [[ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക്|ചെക്ക്‌ റിപ്പബ്ലിക്ക്‌]] |- | [[സ്ലോവാക്യ]] |- | [[സ്ലൊവീന്യ]] |- | [[മൊൾഡോവ]] |- | [[റൊമാനിയ]] |- | [[ബൾഗേറിയ]] |- | [[വടക്ക് മാസിഡോണിയ|നോർത്ത് മാസിഡോണിയ]] |- | [[അൽബേനിയ]] |- | [[ഗ്രീൻലാൻഡ്]] |- | [[ക്രൊയേഷ്യ]] |- | [[ബോസ്നിയ ഹെർസെഗോവിന]] |- | [[അസർബെയ്ജാൻ]] |- | [[അൻഡോറ]] |- | [[സൈപ്രസ്]] |- | [[ജോർജ്ജിയ (രാജ്യം)|ജോർജ്ജിയ]] |- | [[കസാഖ്സ്ഥാൻ|ഖസാഖ്‌സ്ഥാൻ]] |- | [[മാൾട്ട]] |- | [[മൊണാക്കോ]] |- | [[മൊണ്ടിനെഗ്രോ|മോണ്ടെനെഗ്രൊ]] |- | [[വത്തിക്കാൻ നഗരം]] |- | [[സാൻ മരീനോ]] |- | [[ക്യൂബ]] |- | [[ബെലീസ്]] |- | [[ബാർബേഡോസ്|ബർബാഡോസ്]] |- | [[ഇന്തോനേഷ്യ]] |- | [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] |- | [[അൾജീറിയ]] |- | [[ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ]] |- | [[ചിലി]] |- | [[സിംഗപ്പൂർ]] |- | [[ലിക്റ്റൻ‌സ്റ്റൈൻ]] |- | [[ബഹ്റൈൻ]] |- | [[അർമേനിയ]] |- | [[സെർബിയ]] |- | [[ഓസ്ട്രേലിയ]] |- | [[അർജന്റീന]] |- | [[പെറു]] |- | [[ഉത്തര കൊറിയ]] |- | [[കംബോഡിയ]] |- | [[കിഴക്കൻ ടിമോർ]] |- | [[ഛാഡ്]] |- | [[ന്യൂസീലൻഡ്]] |- | [[ഇന്ത്യ]] |- | [[തുവാലു]] |- | [[ടോങ്ക]] |- | [[സമോവ]] |- | [[സോളമൻ ദ്വീപുകൾ]] |- | [[വാനുവാടു]] |- | [[പാപുവ ന്യൂ ഗിനിയ]] |- | [[പലാവു]] |- | [[നൗറു]] |- | [[ഫെഡറേറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഓഫ് മൈക്രോനേഷ്യ|മൈക്രോനേഷ്യ]] |- | [[മാർഷൽ ദ്വീപുകൾ]] |- | [[കിരീബാസ്]] |- | [[മംഗോളിയ]] |- | [[ഫിജി]] |- | [[വെനസ്വേല|വെനിസ്വേല]] |- | [[സുരിനാം]] |- | [[പരഗ്വെ]] |- | [[ഗയാന]] |- | [[ഇക്വഡോർ]] |- | [[കൊളംബിയ]] |} {{Wikidata list end}} n29lr3w3vkb4e1hm2pp45vcoxqjz2c4 0 425319 4673398 4671413 2026-10-04T14:24:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673398 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thiagarajan}} {{വിവക്ഷ|ത്യാഗരാജൻ|വ്യക്തി}} {{Infobox person | name = ത്യാഗരാജൻ | image = | imagesize = | caption = | birth_name = ത്യാഗരാജൻ ശിവാനന്ദം | birth_date = {{birth date and age|1945|06|21|df=y}}<ref>{{cite web|url=http://www.tamilstar.com/profile/actor/thiagarajan/biography-short/364|title=Profile of Actor Thiagarajan - Tamil Movie Data Base of Tamilstar.com|website=www.tamilstar.com|access-date=2018-05-01|archive-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623085518/http://www.tamilstar.com/profile/actor/thiagarajan/biography-short/364|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[ചെന്നൈ]], [[തമിഴ്നാട്]], [[ഇന്ത്യ]] | death_date = | death_place = | spouse = ശാന്തി (വിവാഹം.1972-തുടരുന്നു) | children = [[പ്രശാന്ത് (നടൻ)]], പ്രീതി | relatives = [[Peketi Sivaram|പി. ശിവറാം]]<br />[[വിക്രം]] | years active = 1980–1999<br />2003–തുടരുന്നു | occupation = [[Film actor|ചലച്ചിത്ര നടൻ]]<br />സംവിധായകൻ <br />നിർമ്മാതാവ്<br />തിരക്കഥാകൃത്ത് <br /> കലാ സംവിധായകൻ }} [[ഇന്ത്യൻ സിനിമ|ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടനും]] [[ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ|സംവിധായകനും]] [[തമിഴ്]] ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവുമാണ് '''ത്യാഗരാജൻ''' (ജനനം:1945 ജൂൺ 21). ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പേര് '''ത്യാഗരാജൻ ശിവാനന്ദം''' എന്നാണ്. [[തമിഴ്]], [[തെലുങ്ക്]], [[മലയാളം]] എന്നീ ഭാഷകളിലെ നിരവധി ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ ഇദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ [[പ്രശാന്ത് (നടൻ)|പ്രശാന്തും]] ഒരു [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|തെന്നിന്ത്യൻ]] ചലച്ചിത്രനടനാണ്.<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-31/news-interviews/29365675_1_ponnar-shankar-prashanth-film|title=Director Thiagarajan on his latest film|publisher=[[The Times of India]]|date=31 March 2011|accessdate=16 February 2013|archive-date=2011-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110917101517/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-31/news-interviews/29365675_1_ponnar-shankar-prashanth-film|url-status=dead}}</ref> തമിഴ് നടൻ [[വിക്രം|വിക്രമിന്റെ]] അമ്മാവനാണ് ത്യാഗരാജൻ.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know-/Vikram-and-Prashanth-are-cousins/articleshow/39683316.cms|title= Prasand ans vikram are cousins|publisher=[[The Times of India]]|date=5 August 2014|accessdate=16 August 2014}}</ref> == ചലച്ചിത്ര ജീവിതം == ''അലൈകൾ ഒയിവതില്ലൈ'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ത്യാഗരാജന്റെ അഭിനയജീവിതം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഈ ചിത്രത്തിൽ നായിക രാധയുടെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ വേഷമാണ് അദ്ദേഹം ചെയ്തത്.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/09/stories/2002100900150300.htm|title=It''s all about choices|publisher=thehindu.com|date=9 October 2002|access-date=2018-05-01|archive-date=2003-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20030312210323/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/09/stories/2002100900150300.htm|url-status=dead}}</ref> ഈ ചിത്രത്തിന്റെ വിജയത്തിനു ശേഷം നിരവധി ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കുവാൻ അദ്ദേഹത്തിന് അവസരം ലഭിച്ചു. ''മലയൂർ മമ്പട്ടിയൻ'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ കൊള്ളക്കാരന്റെ വേഷം അഭിനയജീവിതത്തിൽ നിർണ്ണായകമായി. അതിനുശേഷം അഭിനയിച്ച ''നീങ്കൾ കെട്ടവൈ'', ''പായും പുലി'' എന്നീ ചിത്രങ്ങൾ മികച്ച വിജയം നേടിയിരുന്നു. 1987-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''[[ന്യൂ ഡെൽഹി (ചലച്ചിത്രം)|ന്യൂഡെൽഹി]]'' എന്ന മലയാള ചലച്ചിത്രത്തിലെ ത്യാഗരാജന്റെ വേഷം ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ ചിത്രത്തിന്റെ വിജയത്തിനു ശേഷം അദ്ദേഹം സംവിധാനരംഗത്തേക്കും പ്രവേശിച്ചു. ''ന്യൂഡെൽഹി'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച 'വിഷ്ണു' എന്ന കഥാപാത്രത്തെ നായകനാക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ''സേലം വിഷ്ണു'' എന്ന ചിത്രമാണ് ത്യാഗരാജൻ ആദ്യമായി സംവിധാനം ചെയ്തത്. അതിനുശേഷം മകൻ [[പ്രശാന്ത് (നടൻ)|പ്രശാന്തിനെ]] നായകനാക്കി ''ആണഴകൻ'' എന്ന ചിത്രവും സംവിധാനം ചെയ്തു.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article787902.ece|title=How to train your drag|date=22 May 2010|publisher=thehindu.com|access-date=2018-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103000620/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article787902.ece|archive-date=2012-11-03|url-status=dead}}</ref> ഈ ചിത്രം ശരാശരി വിജയം നേടിയിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2002/02/15/stories/2002021501180300.htm|title=Young and mature at once|publisher=thehindu.com|accessdate=28 January 2018|archive-date=2002-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20020325170758/http://thehindu.com/thehindu/fr/2002/02/15/stories/2002021501180300.htm|url-status=dead}}</ref> മകൻ പ്രശാന്തിനു കൂടുതൽ അവസരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നതിനായി ത്യാഗരാജൻ കുറച്ചുനാൾ അഭിനയരംഗത്തുനിന്നു വിട്ടുനിന്നു. ചെറിയ ഒരു ഇടവേളയ്ക്കുശേഷം 2004-ൽ ''ജയ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം അഭിനയരംഗത്തേക്കു തിരിച്ചുവന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.chennaionline.com/reeltalk/oct031.asp#rtalk1|title=Reel Talk for 4th October 2002|accessdate=25 February 2003|publisher=chennaionline.com|date=4 October 2002|archive-date=2003-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20030225175416/http://www.chennaionline.com/reeltalk/oct031.asp#rtalk1|url-status=dead}}</ref> അതേ വർഷം പുറത്തിറങ്ങിയ ''ഷോക്ക്'' എന്ന തമിഴ് ചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്തത് ത്യാഗരാജനായിരുന്നു. ''ഭൂത്'' എന്ന [[ബോളിവുഡ്]] ചിത്രത്തിന്റെ റീമേക്കായിരുന്ന ഈ ചിത്രം ഒരു പ്രേതകഥയാണ് പറഞ്ഞത്. ഈ ചിത്രത്തിൽ ത്യാഗരാജൻ ഒരു പ്രധാന വേഷവും കൈകാര്യം ചെയ്തിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/06/21/stories/2004062100650200.htm|title=Prashanth in `Shock'|publisher=thehindu.com|date=21 June 2004|accessdate=28 January 2018|archive-date=2014-11-03|archive-url=https://archive.today/20141103093247/http://www.thehindu.com/mp/2004/06/21/stories/2004062100650200.htm|url-status=dead}}</ref> ഈ ചിത്രം മികച്ച നിരൂപകശ്രദ്ധ നേടി.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7099.html|title=Shock review. Shock Tamil movie review, story, rating|publisher=indiaglitz.com|accessdate=28 January 2018|archive-date=2004-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20040901172905/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7099.html|url-status=dead}}</ref> 2004 സെപ്റ്റംബറിൽ ഹിന്ദി ചിത്രം ''കാക്കി''യുടെ റീമേക്കായി ''പോലീസ്'' എന്ന ചിത്രം നിർമ്മിക്കുന്നതായി ത്യാഗരാജൻ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. ചിത്രത്തിൽ അമിതാഭ് ബച്ചനും ഐശ്വര്യ റോയിയും അഭിനയിക്കുന്നതായുള്ള വാർത്തകൾ പുറത്തുവന്നിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ ചിത്രം യാഥാർത്ഥ്യമായില്ല.<ref>{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/features/News/News35/24-10-05/tamil-movies-news-amitabh.html|title=Will Amitabh star in Prashanth's film?|publisher=behindwoods.com|date=24 October 2005|accessdate=28 January 2018}}</ref> കുറച്ചുനാളത്തെ ഇടവേളയ്ക്കുശേഷം 2010-ൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അഭിനയരംഗത്തേക്കു മടങ്ങിയെത്തി. ''ബോഡിഗാർഡ്'', ''ദ്രോഹി'', വായ്മൈ'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ സുപ്രധാന വേഷങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/thyagarajan-plays-nayantharas-dad-news-tamil-kkfs7Maecbhsi.html|title=Thyagarajan plays Nayanthara’s dad!|publisher=|access-date=2018-05-01|archive-date=2014-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20141126202407/http://www.sify.com/movies/thyagarajan-plays-nayantharas-dad-news-tamil-kkfs7Maecbhsi.html|url-status=dead}}</ref> 2007-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ ''പൊന്നാർ ശങ്കർ'' എന്ന ചിത്രം നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള അനുമതിക്കായി ത്യാഗരാജൻ എം. കരുണാനിധിയുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയിരുന്നു. 1970-കളിൽ തന്നെ ഈ ചിത്രം നിർമ്മിക്കുവാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും അത് നടന്നില്ല. കരുണാനിധിയുടെ അനുമതിയോടെ ത്യാഗരാജൻ നിർമ്മിച്ച ''പൊന്നാർ ശങ്കർ'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ പ്രശാന്ത് ഇരട്ടവേഷങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article460369.ece|title=Prashanth, on 'Ponnar-Shankar'|publisher=newindianexpress.com|access-date=2018-05-01|archive-date=2014-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221151519/http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article460369.ece|url-status=dead}}</ref> 2010-ൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ ഈ ചിത്രത്തിനു മിശ്ര പ്രതികരണമാണ് ലഭിച്ചത്.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/movie-reviews/Ponnar-Shankar/movie-review/7998113.cms|title=Ponnar Shankar Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India|website=The Times of India}}</ref> അടുത്ത വർഷം അദ്ദേഹം ''മമ്പട്ടിയാൻ'' എന്ന ചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്തു. 1983-ൽ ത്യാഗരാജൻ അഭിനയിച്ച ''മലയൂർ മമ്പട്ടിയാൻ'' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പുനഃസൃഷ്ടിയായിരുന്ന ഈ ചിത്രത്തിലും പ്രശാന്ത് ആണ് നായകവേഷം കൈകാര്യം ചെയ്തത്. ഈ ചിത്രം ഒരു പരാജയമായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/return-of-robin-hood/article2723601.ece|title=Return of Robin Hood|first=Malathi|last=Rangarajan|date=17 December 2011|publisher=|via=www.thehindu.com|access-date=2018-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20241210214624/https://www.thehindu.com/features/cinema/return-of-robin-hood/article2723601.ece|archive-date=2024-12-10|url-status=dead}}</ref> ''സ്പെഷ്യൽ 26'', ''ക്വീൻ'' എന്നീ ഹിന്ദി ചിത്രങ്ങൾ നാലു ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഭാഷകളിൽ പുനഃസൃഷ്ടിക്കുമെന്ന് 2014-ൽ ത്യാഗരാജൻ പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/thiagarajan-to-direct-four-remakes-of-special-26-news-others-oldmuidhefeei.html?ref=slideout|title=Thiagarajan to direct four remakes of 'Special 26'|publisher=sify.com|accessdate=28 January 2018|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924210319/http://www.sify.com/movies/thiagarajan-to-direct-four-remakes-of-special-26-news-others-oldmuidhefeei.html?ref=slideout|url-status=dead}}</ref> == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == === അഭിനയിച്ചവ === {| class="wikitable" ! style="width:35px;"|വർഷം !! ചലച്ചിത്രം !! കഥാപാത്രം !! ഭാഷ |- |rowspan=4| 1981 || ''[[Alaigal Oivathillai|അലൈകൾ ഒയിവതില്ലൈ]]'' || ഡേവിഡ് || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Andhi Mayakkam|അന്തിമയക്കം]]'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''രാമ ദണ്ഡ്'' || || [[തെലുങ്ക്]] |- | ''[[Tik Tik Tik|ടിക് ടിക് ടിക്]]'' || വിക്ടർ || [[തമിഴ്]] |- |rowspan=11| 1982 || ''ദേവിയിൻ തിരുവിളയാടൽ'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Kalyana Kalam|കല്യാണ കാലം]]'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''അവനുക്കു നിഗർ അവനേ'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Billa Ranga|ബില്ല രംഗ]]'' || || ഹിന്ദി |- | ''[[Ekalavya|ഏകലവ്യ]]'' || || [[തെലുങ്ക്]] |- | ''[[Garuda Saukiyama|ഗരുഡ സൗക്യമാ]]'' || ദീനദയാലു || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Mullillatha Roja|മുള്ളില്ലാത്ത റോജ]]'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Nadodi Raja|നാടോടി രാജ]]'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Nenjangal|നെഞ്ചങ്ങൾ]]'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''നെഞ്ചിൽ ഒരു രാഗം'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Neram Vandhachu|നേരം വന്താച്ച്]]'' || || [[തമിഴ്]] |- |rowspan=5| 1983 || ''[[Malaiyoor Mambattiyan|മലയൂർ മമ്പട്ടിയാൻ]]'' ||മമ്പട്ടിയാൻ || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Bhagavathipuram Railway Gate|ഭഗവതിപുരം റെയിൽവേ ഗേറ്റ്]]'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Ethanai Konam Ethanai Parvai|എത്തനൈ കൊണം എത്തനൈ പറവൈ]]'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''എന്നൈ പൈർ എൻ അഴകൈ പാർ'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Paayum Puli (1983 film)|പായും പുലി]]'' || || [[തമിഴ്]] |- |rowspan=6| 1984 || ''[[John Jani Janardhan|ജോൺ ജാനി ജനാർദ്ദനൻ]]'' || ഗോപാൽ ദാസ് || ഹിന്ദി |- | ''[[Nalla Naal|നല്ല നാൾ]]'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Neengal Kettavai|നീങ്കൾ കെട്ടവൈ]]'' || അരുൺ || [[തമിഴ്]] |- | ''നെരുപ്പുക്കുൾ ഈറം'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Komberi Mookan|കൊമ്പേരി മൂകൻ]]'' || കൊമ്പേരി മൂകൻ || [[തമിഴ്]] |- | ''ശങ്കരി'' || || [[തമിഴ്]] |- |rowspan=5| 1985 || ''ഏറിമലൈ'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''കാവൽ'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''കറുപ്പു ചട്ടൈക്കാരൻ'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''രാജ യുവരാജ'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Chillu|ചില്ല്]]'' || || [[മലയാളം]] |- |rowspan=2|1986 || ''മച്ചക്കാരൻ'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Murattuk Karangal|മുരട്ടു കരങ്കൾ]]'' || വീരൻ || [[തമിഴ്]] |- |rowspan=1| 1987 || ''[[New Delhi (1987 film)|ന്യൂഡെൽഹി]]'' || വിഷ്ണു || [[മലയാളം]] |- |rowspan=11| 1988 || ''[[Adholokam|അധോലോകം]]'' || നന്ദകുമാർ|| [[മലയാളം]] |- | ''[[Manu Uncle|മനു അങ്കിൾ]]'' || ഗോമസ് || [[മലയാളം]] |- | ''ഊഹക്കച്ചവടം'' || || [[മലയാളം]] |- | ''[[Oru Muthassi Katha|ഒരു മുത്തശ്ശിക്കഥ]]'' || ചെമ്പരുന്ത് മച്ചാൻ || [[മലയാളം]] |- | ''ഊമൈ ദുരൈ'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''പൂവുക്കുൾ ഭൂകമ്പം'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Abkari|അബ്കാരി]]'' || ചിദംബരം || [[മലയാളം]] |- | ''[[Antima Teerpu (1988 film)|അന്തിമ തീർപ്പ്]]'' || വിഷ്ണു |- | ''[[New Delhi (1988 Hindi film)|ന്യൂഡെൽഹി]]'' || വിഷ്ണു |- | ''[[New Delhi (1988 kannda film)|ന്യൂഡെൽഹി]]'' || വിഷ്ണു |- | ''[[Arjun Dennis|അർജ്ജുൻ ഡെന്നീസ്]]'' || || [[മലയാളം]] |- |rowspan=4| 1989 || ''[[State Rowdy|സ്റ്റേറ്റ് റൗഡി]]'' || || [[തെലുങ്ക്]] |- | ''[[Miss Pameela|മിസ് പമീല]]'' || വിക്ടർ || [[മലയാളം]] |- | ''[[Jeevitham Oru Raagam|ജീവിതം ഒരു രാഗം]]'' || രാഘവൻ || [[മലയാളം]] |- | ''[[Magaadu (1990 film)|മഗാഡ്]]'' || || [[തെലുങ്ക്]] |- |rowspan=2| 1990 || ''[[No.20 Madras Mail|നം. 20 മദ്രാസ് മെയിൽ]]'' || അതിഥി താരം|| [[മലയാളം]] |- | ''[[Salem Vishnu|സേലം വിഷ്ണു]]'' || വിഷ്ണു || [[തമിഴ്]] |- |rowspan=2| 1991 || ''തീചട്ടി ഗോവിന്ദൻ'' || || [[തമിഴ്]] |- | ''സി.ബി.ഐ. ശിവ'' || || [[കന്നഡ]] |- |rowspan=2| 1992 || ''[[Marana Mrudanga|മരണ മൃദംഗ]]'' || ത്യാഗരാജ് || [[കന്നഡ]] |- | ''[[Police Lockup|പോലീസ് ലോക്കപ്പ്]]'' || || [[കന്നഡ]] |- | 1993 || ''[[Sangharsha (1993 film)|സംഘർഷ]]'' || || [[കന്നഡ]] |- | 1997 || ''പോലീസ് ബേട്ടേ'' || || [[കന്നഡ]] |- |rowspan="2"| 1999 || ''[[Ravimama|രവിമാമ]]'' || || [[കന്നഡ]] |- | ''[[Vishwa (film)|വിശ്വ]]'' || || [[കന്നഡ]] |- | 2003 || ''[[Thilakkam|തിളക്കം]]'' || മഹേശ്വരൻ തമ്പി || [[മലയാളം]] |- | rowspan=2| 2004 || ''[[Jai (2004 Tamil film)|ജയ്]]'' || വീരപാണ്ഡി || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Shock (2004 film)|ഷോക്ക്]]'' || പോലീസ് ഇൻസ്പെക്ടർ || [[തമിഴ്]] |- | 2006 || ''[[Adaikalam|ആടൈക്കളം]]'' || സത്യമൂർത്തി || [[തമിഴ്]] |- | rowspan=2| 2010 || ''[[Bodyguard (2010 film)|ബോഡിഗാർഡ്]]'' || അശോകേട്ടൻ || [[മലയാളം]] |- | ''[[Drohi (2010 film)|ദ്രോഹി]]'' || നാരായണൻ || [[തമിഴ്]] |- | rowspan=2| 2016 || ''[[Vaaimai|വായ്മൈ]]'' || ദീനദയാലൻ || [[തമിഴ്]] |- | ''[[Pachakkallam (film)|പച്ചക്കള്ളം]]'' || || [[മലയാളം]] |- | 2017 || ''[[Yaman (film)|യമൻ]]'' || കരുണാകരൻ || [[തമിഴ്]] |- |} === സംവിധാനം, നിർമ്മാണം, കലാസംവിധാനം === {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" style="width:33px;"| വർഷം ! rowspan="2" style="width:175px;"| സിനിമ ! colspan="4" | പ്രവർത്തനം ! rowspan="2" style="text-align:center; width:80px;"| ഭാഷ ! rowspan="2" style="text-align:center; width:80px;"| പ്രവർത്തനം ! rowspan="2" class="unsortable" style="text-align:center; width:350px;"| കുറിപ്പുകൾ |- ! width=65 | [[film Producer|സംവിധാനം]] ! width=65 | [[film Producer|നിർമ്മാണം]] ! width=65 | [[Screenwriter|രചന]] ! width=65 | [[art director|കലാസംവിധാനം]] |- style="text-align:center;" | 1990 || ''[[Salem Vishnu|സേലം വിഷ്ണു]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{No}} | [[Cinema of Tamil Nadu|തമിഴ്]] | ത്യാഗരാജൻ, [[Rupini (actress)|രൂപിണി]] | [[New Delhi (1987 film)|ന്യൂഡെൽഹി]] സിനിമയിലെ കഥാപാത്രം |- style="text-align:center;" | 1995 || ''[[Aanazhagan|ആണഴകൻ]]'' | {{Yes}} | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} |[[Cinema of Tamil Nadu|തമിഴ്]] |[[Prashanth (actor)|പ്രശാന്ത്]], സുനേഹ | ''ചിത്രം വളരെ വിചിത്രം'' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പുനഃസൃഷ്ടി |- style="text-align:center;" | 1997 || ''[[Mannava (film)|മന്നവ]]'' | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} |[[Cinema of Tamil Nadu|തമിഴ്]] |[[Prashanth (actor)|പ്രശാന്ത്]], [[Sanghavi|സംഘവി]], [[Urvashi (actress)|ഉർവ്വശി]], [[Goundamani|ഗൗണ്ടമണി]] | ''ചിത്രം വളരെ വിചിത്രം'' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പുനഃസൃഷ്ടി |- style="text-align:center;" | 2004|| ''[[Shock (2004 film)|ഷോക്ക്]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} |[[Cinema of Tamil Nadu|തമിഴ്]] |[[Prashanth (actor)|പ്രശാന്ത്]], [[Meena (actress)|മീന]] | ''ഭൂത്'' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പുനഃസൃഷ്ടി |- style="text-align:center;" | 2004|| ''[[Jai (2004 Tamil film)|ജയ്]]'' | {{No}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} |[[Cinema of Tamil Nadu|തമിഴ്]] |[[Prashanth (actor)|പ്രശാന്ത്]], അൻഷു അംബാനി, [[Rajkiran|രാജ് കിരൺ]] | ''ആടി'' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പുനഃസൃഷ്ടി |- style="text-align:center;" | 2011|| ''[[Ponnar Shankar (film)|പൊന്നർ ശങ്കർ]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{No}} | {{No}} |[[Cinema of Tamil Nadu|തമിഴ്]] |[[Prashanth (actor)|പ്രശാന്ത്]], [[Pooja Chopra|പൂജ ചോപ്ര]], [[Divya Parameshwaran|ദിവ്യ പരമേശ്വരൻ]], [[Rajkiran|രാജ്കിരൺ]] |പൊന്നാർ ശങ്കർ എന്ന കൃതിയെ ആസ്പദമാക്കി |- style="text-align:center;" | 2011|| ''[[Mambattiyan|മമ്പട്ടിയാൻ]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} |[[Cinema of Tamil Nadu|തമിഴ്]] |[[Prashanth (actor)|പ്രശാന്ത്]], [[Meera Jasmine|മീരാ ജാസ്മിൻ]], [[Prakash Raj|പ്രകാശ് രാജ്]], [[Mumaith Khan|മുമൈത് ഖാൻ]], [[Vadivelu|വടിവേലു]] | [[Malaiyoor Mambattiyan|മലയൂർ മമ്പട്ടിയാൻ]] എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പുനഃസൃഷ്ടി |- |- style="text-align:center;" | 2016|| ''[[Saagasam|സാഹസം]]'' | {{No}} | {{Yes}}<br><small>(അവതാരകൻ)</small> | {{Yes}} | {{No}} |[[Cinema of Tamil Nadu|തമിഴ്]] |[[Prashanth (actor)|പ്രശാന്ത്]], അമാന്ത റൊസാരിയോ | ''ജലൈ'' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പുനഃസൃഷ്ടി |- |} == അവലംബം == <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ == *{{IMDb name|1019040}} [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ ചലച്ചിത്രസം‌വിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് തിരക്കഥാകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:തെലുഗ് ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:കന്നഡചലച്ചിത്ര നടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:1945-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 21-ന് ജനിച്ചവർ]] en9ipqtbr4i8q1y2udnd9nk2oelr0dz 0 426162 4673495 4671522 2026-10-05T00:50:15Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673495 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pa. Ranjith}} {{Infobox person | name = പാ. രഞ്ജിത്ത് | image = Tamil Director Pa. Ranjith.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[ചെന്നൈ]], [[തമിഴ് നാട്]], ഇന്ത്യ | death_date = | death_place = | nationality = [[Indian people|ഇന്ത്യൻ]] | other_names = | occupation = [[ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ]]<br>[[തിരക്കഥാകൃത്ത്]]<br>[[Film producer|നിർമ്മാതാവ്]] | years_active = 2012 - ഇതുവരെ | known_for = | awards = }} ഒരു [[തമിഴ്]] ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും നിർമ്മാതാവുമാണ് '''പാ. രഞ്ജിത്ത്'''.<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/kabali-rajinikanth-dalit-director-2942155/|title=I don’t want to be known as a Dalit filmmaker: Kabali director|date=2016-07-29|work=The Indian Express|access-date=2017-09-26|language=en-US}}</ref> 2012-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ കോമഡി ചലച്ചിത്രമായ [[അട്ടക്കത്തി]] ആയിരുന്നു സംവിധാനം ചെയ്ത് പുറത്തിറങ്ങിയ ആദ്യത്തെ ചലച്ചിത്രം. 2014-ൽ രഞ്ജിത്ത് സംവിധാനം ചെയ്ത [[മദ്രാസ് ചലച്ചിത്രം|മദ്രാസ്]] എന്ന ചലച്ചിത്രം വിമർശകരിൽ നിന്നും അനുകൂലമായ അഭിപ്രായം സ്വന്തമാക്കി. 2016-ൽ [[രജനികാന്ത്|രജനീകാന്തിനെ]] കേന്ദ്ര കഥാപാത്രമാക്കി [[കബാലി (ചലച്ചിത്രം)|കബാലി]] എന്ന ചലച്ചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. [[രജനീകാന്ത്]] കേന്ദ്ര കഥാപാത്രമായ [[കാലാ (ചലച്ചിത്രം)|കാലായാണ്]] പാ. രഞ്ജിത്തിന്റെ പുറത്തിറങ്ങാൻ പോകുന്ന ചലച്ചിത്രം. ==ചലച്ചിത്ര ജീവിതം== [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിലെ]] ആവടിയ്ക്ക് സമീപം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കരളപ്പാക്കം എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് രഞ്ജിത്ത് ജനിച്ചത്. [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിലെ]] [[ഗവ. കോളേജ് ഓഫ് ഫൈൻ ആർട്സ്|ഗവ. കോളേജ് ഓഫ് ഫൈൻ ആർട്സിൽ]] നിന്നും ബിരുദം നേടി. കോളേജ് പഠനകാലത്ത് നടത്തിയ യാത്രകളാണ് തുടർന്ന് തന്റെ ചലച്ചിത്രങ്ങളുടെ കഥയ്ക്ക് ആധാരമായതെന്ന് ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ രഞ്ജിത്ത് പറയുകയുണ്ടായി.<ref name="ss">{{Cite news|url=http://silverscreen.in/features/interviews/the-madras-story-the-pa-ranjith-interview/|title=Madras Story: The Pa Ranjith interview - Silverscreen.in|date=2014-11-04|work=Silverscreen.in|access-date=2017-09-26|language=en-US|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329171745/https://silverscreen.in/features/interviews/the-madras-story-the-pa-ranjith-interview/|url-status=dead}}</ref> ===ആദ്യകാലം=== 2006-ൽ ശിവ ഷൺമുഖം സംവിധാനം ചെയ്ത തങ്കപ്പൻസ്വാമി എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിൽ സഹസംവിധായകനായി പ്രവർത്തിച്ചു. തുടർന്ന് [[എൻ. ലിങ്കുസ്വാമി]], [[വെങ്കട് പ്രഭു]] എന്നീ ചലച്ചിത്ര സംവിധായകരോടൊപ്പം സഹ സംവിധായകനായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. 2006-ൽ വെങ്കട് പ്രഭുവിന്റെ ഒരു മലേഷ്യൻ ആൽബത്തിന്റെ സ്റ്റോറിബോർഡ് നിർമ്മാണത്തിലും പങ്കാളിയായിട്ടുണ്ട്. തുടർന്ന് വെങ്കട് പ്രഭുവിനോടൊപ്പം 2007-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ [[ചെന്നൈ 600028]] എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിൽ അദ്ദേഹത്തേടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. <ref name="ss"/> ===അട്ടക്കത്തി=== 2011-ൽ രഞ്ജിത്തിന്റെ സുഹൃത്തായ മണി, ഒരു പുതിയ ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവായ സി.വി. കുമാറിന് രഞ്ജിത്തിനെ പരിചയപ്പെടുത്തുകയും രഞ്ജിത്തിന് ഒരു ചലച്ചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്യാൻ അവസരം നൽകാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് 50 ദിവസം കൊണ്ട് [[അട്ടക്കത്തി]] എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം 1.75 കോടി രൂപ ഉപയോഗിച്ച് പൂർത്തിയാക്കി. <ref name="ss"/> റിലീസിന് മുൻപ് ഉണ്ടായ റിവ്യൂകൾ കണ്ടതിനു ശേഷം സ്റ്റുഡിയോ ഗ്രീൻ എന്ന നിർമ്മാണ സ്ഥാപനം ചിത്രത്തിന്റെ വിതരണ അവകാശം സ്വന്തമാക്കി. 2012 ഓഗസ്റ്റിൽ ചിത്രത്തിന് അനുകൂലമായ അഭിപ്രായങ്ങൾ ലഭിച്ചു. Rediff.com, "looks at youth and romance in a most refreshing way" എന്ന് ചിത്രത്തെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. <ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-review-attakathi-is-worth-a-watch/20120816.htm |title=Review: Attakathi is worth a watch - Rediff.com Movies |publisher=Rediff.com |date=2012-08-16 |accessdate=2012-11-09}}</ref> സൈഫി, "we recommend that you make time for this charming little treat of a film, as it has an inherent sweetness and honesty that will stay with you" എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. <ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/attakathi-review-tamil-15005447.html |title=Movie Review:Attakathi |publisher=Sify.com |date= |accessdate=2012-08-18}}</ref> ===മദ്രാസ്=== അട്ടക്കത്തിക്കു ശേഷം സ്റ്റുഡിയോ ഗ്രീൻ, ഒരു പുതിയ ചിത്രത്തിനായി രഞ്ജിത്തിനെ സമീപിക്കുകയും രഞ്ജിത്തുമായി കരാറൊപ്പിടുകയും ചെയ്തു. 2012 ഡിസംബറിൽ, കാർത്തിയെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രമാക്കി സർപ്പട പരമ്പരൈ എന്ന പേരിൽ ചലച്ചിത്രം നിർമ്മിക്കുമെന്നും അറിയിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ തുടർന്ന് ഈ ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം മാറ്റിവയ്ക്കുകയും പദ്ധതി ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name="behindwoods">{{cite web|url=http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-10/karthi-and-attakathi-attakathi-karthi-27-12-12.html|title='Attakathi' Ranjith confirms Karthi project|publisher=''Behindwoods''|date=27 December 2012|accessdate=20 July 2014|archiveurl=https://www.webcitation.org/6SNxEgr6v?url=http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-10/karthi-and-attakathi-attakathi-karthi-27-12-12.html|archivedate=2014-09-06|url-status=live}}</ref> 2013 ജൂലൈയിൽ രഞ്ജിത്തും കാർത്തിയും പുതിയ ചലച്ചിത്രത്തിൽ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമെന്നും എന്നാൽ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ കഥയും സർപ്പട പരമ്പരൈയുടെ കഥയും വ്യത്യസ്തമാണെന്നും നിർമ്മാതാക്കൾ അറിയിച്ചു. നിർമ്മാതാക്കൾക്ക് രണ്ട് തിരക്കഥകളും ഇഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും രഞ്ജിത്ത് [[മദ്രാസ് ചലച്ചിത്രം|മദ്രാസ്]] ചിത്രീകരിക്കാനാണ് തീരുമാനിച്ചത്. <ref name = RINTBW>{{cite web|url=http://behindwoods.com/tamil-director/pa-ranjith/an-exclusive-interview-with-madras-director-paranjith.html|title="SANTHOSH NARAYANAN IS AN IMPORTANT FORCE TO RECKON WITH IN TAMIL FILM MUSIC", DIRECTOR PA.RANJITH|work=Behindwoods|date=13 September 2014|accessdate=14 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140914020704/http://behindwoods.com/tamil-director/pa-ranjith/an-exclusive-interview-with-madras-director-paranjith.html|archivedate=14 September 2014|url-status=live}}</ref> ചിത്രത്തിന്റെ പ്രീ-പ്രൊഡക്ഷൻ സമയത്ത് രഞ്ജിത്ത് ചെന്നൈയിൽ തിരിച്ചെത്തി ചെന്നൈ നിവാസികളുടെ രീതികളും പ്രവൃത്തികളും വിശദമായി പഠിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name="ss"/> കാർത്തിയെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രമാക്കാനായി ചില മാറ്റങ്ങൾ തിരക്കഥയിൽ വരുത്തിയിട്ടുണ്ടെന്ന് ഈ സമയത്ത് രഞ്ജിത്ത് അറിയിക്കുകയുണ്ടായി. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/audio-beat-madras-a-north-madras-flavour/article6158116.ece|title=Audio Beat: Madras — A north Madras flavour|last=Kumar|first=S. R. Ashok|date=2014-06-28|work=The Hindu|access-date=2017-09-26|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-date=2014-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914072652/http://www.thehindu.com/features/cinema/audio-beat-madras-a-north-madras-flavour/article6158116.ece|url-status=dead}}</ref> കാതറീൻ ട്രെസ, കലൈയരസൻ എന്നിവർ മറ്റ് കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ച ഈ ചിത്രത്തിന് വിമർശകരിൽ നിന്നും അനുകൂലമായ അഭിപ്രായങ്ങൾ ലഭിച്ചു. മദ്രാസിലെ അഭിനേതാക്കളുടെ അഭിനയത്തിനും നല്ല അഭിപ്രായങ്ങൾ ലഭിച്ചു. <ref name = "Roundup">{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/madras-movie-review-roundup-must-watch-610047|title='Madras' Movie Review Roundup: Must Watch|work=[[International Business Times]]|date=26 September 2014|accessdate=26 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140926153657/http://www.ibtimes.co.in/madras-movie-review-roundup-must-watch-610047|archivedate=26 September 2014|url-status=live}}</ref> ദി ഹിന്ദുവിന്റെ ഉധവ് നൈഗ്, "''Rarely does one get to see a Tamil film that reflects the social reality so closely and sketching a detailed account of life that the middle and the upper middle class know little about. Full marks to Pa. Ranjith for that''" എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/madras-a-tale-of-crime-and-punishment-in-the-slums/article6450040.ece?homepage=true&theme=true|title=Madras: A tale of crime and punishment in the slums|work=[[The Hindu]]|author=Naig, Udhav|date=26 September 2014|accessdate=27 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140927001129/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/madras-a-tale-of-crime-and-punishment-in-the-slums/article6450040.ece?homepage=true&theme=true|archivedate=27 September 2014|url-status=live}}</ref> ദി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസിന്റെ മാലിനി മന്നത്ത്, "''With an engaging screenplay, deft narration, well fleshed out characters and actors well cast, ''Madras'' captures the feel, flavour and ambiance of North Madras with perfect precision''" എന്നും അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/Perfect-Feel-of-Life-in-North-Madras/2014/09/28/article2452789.ece|title=Perfect Feel of Life in North Madras|work=[[The New Indian Express]]''|author=Mannath, Malini|date=28 September 2014|accessdate=28 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140928112859/http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/Perfect-Feel-of-Life-in-North-Madras/2014/09/28/article2452789.ece|archivedate=28 September 2014|url-status=live}}</ref> ===കബാലി=== മദ്രാസിന്റെ കഥയിൽ ആകൃഷ്ടനായി ചലച്ചിത്രനടൻ [[സൂര്യ ശിവകുമാർ|സൂര്യ]] രഞ്ജിത്തിനെ സമീപിച്ചതിനുശേഷം സൂര്യയെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രമാക്കിക്കൊണ്ട് 2014-ൽ ഒരു ചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്യാൻ ആരംഭിച്ചെങ്കിലും പിന്നീട് ചിത്രീകരണം നീട്ടിവയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്നാണ് കബാലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് രഞ്ജിത്ത് പ്രവർത്തിക്കാൻ ആരംഭിച്ചത്. [[രജനീകാന്ത്]], [[രാധിക ആപ്തേ]] എന്നിവരായിരുന്നു ഈ ചിത്രത്തിൽ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചത്. <ref name="ss"/> ===കാലാ=== 2018-ൽ രഞ്ജിത്തിന്റെ പുറത്തിറങ്ങാൻ പോകുന്ന ചലച്ചിത്രമാണ് കാലാ.<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Rajinikanth-Pa.Ranjith-combo-under-Dhanushs-production-soon/article15619095.ece |title=Rajinikanth-Pa.Ranjith combo under Dhanush's production soon |work=The Hindu |date= |accessdate=26 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625123709/http://www.thehindu.com/features/cinema/Rajinikanth-Pa.Ranjith-combo-under-Dhanushs-production-soon/article15619095.ece |archive-date=2017-06-25 |url-status=dead}}</ref> [[രജനീകാന്ത്]], [[ഹുമ ഖുറേഷി]], [[ഈശ്വരി റാവു]], [[നാനാ പടേക്കർ]] എന്നിവരാണ് ഈ ചിത്രത്തിൽ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ധനുഷ് നിർമ്മിക്കുന്ന ഈ ചിത്രം [[തിരുനെൽവേലി|തിരുനെൽവേലിയിൽ]] നിന്നും [[മുംബൈ|മുംബൈയിലെത്തി]] തുടർന്ന് ഒരു ഡോണായി മാറുന്ന വ്യക്തിയുടെ കഥയാണ് പറയുന്നത്. == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ |- ! rowspan="2" style="width:35px;"| വർഷം ! rowspan="2" style="width:150px;"| ചലച്ചിത്രം ! colspan="3" style="width:130px;"| പ്രവർത്തനങ്ങൾ ! rowspan="3" style="text-align:center; width:250px;" class="unsortable"| മറ്റുള്ളവ |- ! style="width:65px;" | സംവിധായകൻ ! width=65 | കഥാകൃത്ത് ! width=65 | നിർമ്മാതാവ് |- | 2012 || ''[[അട്ടക്കത്തി]]'' || style="text-align:center;"| {{y}} || style="text-align:center;"| {{y}} || style="text-align:center;"| {{n}} || |- | 2014 || ''[[Madras (film)|മദ്രാസ്]]'' || style="text-align:center;"| {{y}} || style="text-align:center;"| {{y}} ||style="text-align:center;"| {{n}} ||[[4th South Indian International Movie Awards|മികച്ച സംവിധായകനുള്ള SIIMA പുരസ്കാരം]]<br />നാമനിർദ്ദേശം, [[മികച്ച സംവിധായകനുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം - തമിഴ്]] |- | 2016 || ''[[കബാലി (ചലച്ചിത്രം)|കബാലി]]'' || style="text-align:center;"|{{y}} | style="text-align:center;" |{{y}} | style="text-align:center;" |{{n}} | [[Edison Awards (India)|മികച്ച സംവിധായകനുള്ള എഡിസൺ അവാർഡ്]]<br />നാമനിർദ്ദേശം, [[മികച്ച സംവിധായകനുള്ള ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരം - തമിഴ്]] |- | 2016 || [[ലേഡീസ് ആന്റ് ജെന്റിൽവുമൺ]] || style="text-align:center;" | {{n}} || style="text-align:center;"| {{n}} ||style="text-align:center;"| {{y}} || ഡോക്യുമെന്ററി<ref name="Orinam">{{cite web|url=http://orinam.net/lesbian-love-music-video-2017/|title=from Chennai, an anthem for lesbian love|date=2 April 2017}}</ref> |- | 2017 ||''[[പരിയേറും പെരുമാൾ]]'' || style="text-align:center;"| {{n}} ||style="text-align:center;"| {{n}} ||style="text-align:center;"| {{y}} || |- | 2018 ||''[[Kaala (2018 film)|കാലാ]]'' || style="text-align:center;"| {{y}} ||style="text-align:center;"| {{y}} ||style="text-align:center;"| {{n}} || ചിത്രീകരണം |- |} ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:തമിഴ് ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ ചലച്ചിത്രസം‌വിധായകർ]] kvw5wtmhap72fsmkdjwfhgjdk8xh7mt 0 431163 4673429 3263174 2026-10-04T16:23:10Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673429 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Deepti Bhatnagar}} {{Infobox person | name = ദീപ്തി ഭട്നഗർ | image = Deepti Bhatnagar01.jpg | caption = ദീപ്തി ഭട്നഗർ 2012-ൽ | birthname = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1967|9|30}} | birth_place = [[മീററ്റ്]], [[ഉത്തർ പ്രദേശ്]], [[ഇന്ത്യ]] | residense = [[മുംബൈ]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | occupation = {{hlist|[[Model (person)|മോഡൽ]]|[[നടി]]|[[television presenter|ടെലിവിഷൻ അവതാരക]]}} | website = {{url|www.deeptibhatnagar.com}} }} ഒരു [[ഇന്ത്യൻ സിനിമ|ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടിയും]] മോഡലുമാണ് '''ദീപ്തി ഭട്നഗർ''' (ജനനം: 1967 സെപ്റ്റംബർ 30). [[സഞ്ജയ് ഗുപ്ത]] [[ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ|സംവിധാനം]] ചെയ്യുകയും [[ജാക്കി ഷ്രോഫ്]], [[മനീഷ കൊയ്രാള]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കുകയും ചെയ്ത ''രാം ശാസ്ത്ര'' എന്ന [[ബോളിവുഡ്]] ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ദീപ്തി ഭട്നഗർ അഭിനയരംഗത്തേക്കു കടന്നുവരുന്നത്.<ref>{{cite web|last=Ahuja|first=Asha|title=A career reborn on small screen|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020916/ldh1.htm|publisher=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|accessdate=2011-09-08}}</ref> ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രമായ ''മൻ'', [[തെലുങ്ക്]] ചലച്ചിത്രമായ ''പെല്ലി സന്തതി'', [[ഹോളിവുഡ്]] ചലച്ചിത്രമായ ''ഇൻഫെർണോ'' (1997) എന്നിവയാണ് ദീപ്തി അഭിനയിച്ച പ്രധാന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ. ==ആദ്യകാല ജീവിതം== [[ഉത്തർ പ്രദേശ്|ഉത്തർ പ്രദേശിലെ]] [[മീററ്റ്|മീററ്റിലാണ്]] ദീപ്തി ഭട്നഗറുടെ ജനനം.<ref>{{cite web|last1=Wadhwa|first1=Akash|title=I want to use my brains, not just my face: Deepti Bhatnagar |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-want-to-use-my-brains-not-just-my-face-Deepti-Bhatnagar/articleshow/18531225.cms|website=[[The Times of India]] |accessdate=5 May 2016 |date=17 February 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=Deepti Bhatnagar |url=http://www.seasonsindia.com/modelwatch/deepti_sea.htm |website=Seasons India |accessdate=5 May 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130718121358/http://www.seasonsindia.com/modelwatch/deepti_sea.htm |archivedate=18 July 2013 |df=dmy }}</ref> [[ഡെൽഹി]]യിലും മീററ്റ് സർവകലാശാലയിലുമായി [[വിദ്യാഭ്യാസം]] പൂർത്തിയാക്കിയ ദീപ്തി 1992-ൽ [[മുംബൈ]]യിലേക്കു താമസം മാറി. ==അഭിനയ ജീവിതം== 1992-ൽ മുംബൈയിലായിരുന്ന സമയത്താണ് ഒരു പരസ്യചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുവാനുള്ള അവസരം ദീപ്തിക്കു ലഭിക്കുന്നത്. അതേത്തുടർന്ന് 12 പരസ്യങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കുവാനും കഴിഞ്ഞു.<ref name="tribune1">{{cite web|title=One-way yatra to success|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20021117/spectrum/main2.htm|publisher=[[The Sunday Tribune]]|accessdate=2011-09-08|author=K. Devgan|date=17 November 2002}}</ref> മോഡലിംഗ് രംഗത്തും സജീവമായിരുന്ന ദീപ്തി ഭട്നഗർ 1990-ലെ ഈവ്സ് വീക്കിലി സൗന്ദര്യമത്സരത്തിൽ വിജയിച്ചിരുന്നു.<ref name="tribune1"/><ref name="tribune1"/> ===ടെലിവിഷൻ=== 1998-ൽ ''യേ ഹെ റാസ്'' എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പരയിൽ ഒരു പോലീസുകാരിയായി അഭിനയിച്ചു.<ref name="trib_Trib">{{Cite web | title = Deepti has a lot to smile about | last = Khosla | first = Mukesh | work = The Tribune | date = 11 October 1998 | accessdate = 2016-07-02 | url = http://www.tribuneindia.com/1998/98oct11/sunday/filmtv.htm }}</ref> 2001-ൽ ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകളുടെ നിർമ്മാണരംഗത്തും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. സ്റ്റാർ പ്ലസിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്തിരുന്ന ''യാത്ര'', ''മുസാഫിർ ഹൂൺ യാരോൺ'' എന്നീ യാത്രാവിവരണ പരിപാടികളുടെ നിർമ്മാതാവാണ് ദീപ്തി.<ref>{{cite web|last1=Prabha|first1=Kanak|title=What's cooking!|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/whats-cooking/article2925813.ece|website=[[The Hindu]]|accessdate=5 May 2016|date=24 February 2012}}</ref> രണ്ടു പരിപാടികളും ദീപ്തി തന്നെ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="interview">{{cite web|title=Interview with producer - anchor Deepti Bhatnagar|url=http://www.indiantelevision.com/interviews/y2k2/producer/dipti_bhatnagar.htm |publisher=Indiantelevision.com |accessdate=2011-09-08|date=13 December 2002}}</ref> ആറു വർഷത്തോളം യാത്രാവിവരണ പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നതിനാൽ 80-ഓളം രാജ്യങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുവാൻ അവസരം ലഭിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ ദീപ്തി ഭട്നഗർ പ്രൊഡക്ഷൻസ് എന്ന പേരിൽ ഒരു നിർമ്മാണ കമ്പനിയും ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==സ്വകാര്യ ജീവിതം== ദീപ്തി ഭട്നഗർ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന ''മുസാഫിർ ഹൂൺ യാരോൺ'' എന്ന പരിപാടിയുടെ സംവിധായകൻ രൺദീപ് ആര്യയെയാണ് അവർ വിവാഹം കഴിച്ചത്.<ref name="bio">{{cite web|title=About Deepti|url=http://deeptibhatnagar.com/deepti.html|website=Deepti Bhatnagar Productions|accessdate=5 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224033333/http://deeptibhatnagar.com/deepti.html|archive-date=2016-02-24|url-status=dead}}</ref> ദീപ്തിക്കും രൺദീപിനും രണ്ടു മക്കളാണുള്ളത്.<ref name="bio"/> ==സംഗീതം== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! വർഷം!! ആൽബം !! ഗാനം !! കുറിപ്പുകൾ |- | 2000 | ഡാൻസ് അറ്റാക്ക് |''മേരാ ലൗങ് ഗവാച'' (റീമിക്സ്) | [[Bally Sagoo|ബല്ലി സഗൂ]] |} ==ചലച്ചിത്രങ്ങൾ== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! വർഷം!! ചലച്ചിത്രം !! കഥാപാത്രം !! കുറിപ്പുകൾ |- | 1995 | ''[[Ram Shastra|രാം ശാസ്ത്ര]]'' | റിതു | |- | 1996 | ''[[Pelli Sandadi|പെല്ലി സന്തതി]]'' | സ്വപ്ന | തെലുങ്ക് ചലച്ചിത്രം |- | 1997 | ''[[Dharma Chakkaram (1997 film)|ധർമ്മ ചക്രം]]'' | വിജയലക്ഷ്മി | തമിഴ് ചലച്ചിത്രം |- | 1997 | ''[[Kaalia (1997 film)|കാലിയ]]'' | കാളചരണിന്റെ ഭാര്യ | |- | 1997 | ''[[Qahar|കഹർ]]'' | സപ്ന | |- | 1997 | ''[[Inferno (1997 film)|ഇൻഫെർണോ]]'' | ഷാലിമാർ | 'ഓപ്പറേഷൻ കോബ്ര' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു |- | 1998 | ''[[Auto Driver|ഓട്ടോ ഡ്രൈവർ]]'' | ശ്രാവണി | തെലുങ്ക് |- | 1998 | ''[[Humse Badhkar Kaun|ഹംസേ ബന്ധ്കർ കോൻ]]'' | വേണി | |- | 1999 | ''[[Dulhan Banoo Main Teri|ദുൽഹൻ ബനൂ മേ തേരി]]'' | രാധ | |- | 1999 | ''[[Sultan (1999 film)|സുൽത്താൻ]]'' | വന്ദന | തെലുങ്ക് |- | 1999 | ''[[Kaama|കാമ]]'' | | തമിഴ്, തെലുങ്ക്, ഹിന്ദി |- | 1999 | ''[[Mann (film)|മൻ]]'' | അനിത | |- | 2000 | ''[[Galate Aliyandru|ഗലാട്ടെ അലിയൻഡ്ര്]]'' | നർത്തകി | കന്നഡ |- |2000 |''[[Maa Annayya|മാ അന്നയ]]'' | |തെലുങ്ക് |- | 2001 | ''[[Chori Chori Chupke Chupke|ചോരി ചോരി ചുപ്കേ ചുപ്കേ]]'' | നർത്തകി | |- | 2001 | ''ഉൽജഹാൻ'' | അഞ്ജലി മാഥുർ | |- | 2002 | ''കൊണ്ടവീട്ടി സിംഹാസനം'' | | തെലുങ്ക് |- | 2002 | ''[[Agni Varsha|അഗ്നി വർഷ]]'' | നർത്തകി | |- | 2004 | ''[[Rok Sako To Rok Lo|റോക് സകോ തോ റോക് ലോ]]'' | ദേവിന്റെ ചേച്ചി | |} ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Commons category}} * {{IMDb name|0080300}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മോഡലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തെലുഗ് ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കന്നഡചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 30-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഉത്തർപ്രദേശിൽ നിന്നുള്ളവർ]] 2y4qrerlrj26z0tg1taobg0ftd0wq0j 0 442026 4673458 3635185 2026-10-04T19:06:12Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673458 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = City of Napa | settlement_type = [[City (California)|City]], [[county seat]] | image_skyline = File:City of Napa by the Napa River.JPG | imagesize = 260px | image_caption = A view of the city at the [[Napa River]] waterfront | image_seal = | image_map = Napa County California Incorporated and Unincorporated areas Napa Highlighted.svg | mapsize = 250x200px | map_caption = Location in [[Napa County, California|Napa County]] and the state of [[California]] | coordinates = {{coord|38|18|17|N|122|17|56|W|region:US-CA|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <ref name="GR1"/> | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = United States | subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] | subdivision_type2 = [[List of counties in California|County]] | subdivision_type3 = [[Region]] | subdivision_name1 = [[California]] | subdivision_name2 = [[Napa County, California|Napa]] | subdivision_name3 = [[Northern California]] | established_title = [[Municipal corporation|Incorporated]] | established_date = March 23, 1872<ref name="AutoCK-1"/> <!-- Area------------------>| government_type = | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = [[Jill Techel]]<ref name="mayor"/> | total_type = City | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2016">{{cite web|title=2016 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2016_Gazetteer/2016_gaz_place_06.txt|publisher=United States Census Bureau|accessdate=June 28, 2017}}</ref> | area_total_km2 = 46.74 | area_total_sq_mi = 18.05 | area_land_km2 = 46.01 | area_land_sq_mi = 17.76 | area_water_km2 = 0.74 | area_water_sq_mi = 0.28 | area_water_percent = 1.69 | area_note = | elevation_footnotes = <ref name="AutoCK-3"/> <!-- Population ----------->| elevation_ft = 20 | population_total = 76915 | population_as_of = [[2010 United States Census|2010]] | population_footnotes = <ref name="quif"/> | population_density_km2 = 1747.84 | population_density_sq_mi = 4526.91 | population_est = 80416 | pop_est_as_of = 2016 | pop_est_footnotes = <ref name="USCensusEst2016"/> | population_metro = 136484 | postal_code_type = [[ZIP code]]s<ref name="AutoCK-4"/> | postal_code = 94558, 94559, 94581 | area_code = [[Area code 707|707]] | area_code_type = [[North American Numbering Plan|Area code]] | website = {{URL|www.cityofnapa.org}} | timezone = [[Pacific Time Zone|Pacific (PST)]] | utc_offset = -8 | timezone_DST = PDT | utc_offset_DST = -7 | blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] | blank_info = {{FIPS|06|50258}} | blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature IDs | blank1_info = {{GNIS 4|277561}}, {{GNIS 4|2411209}} }}'''നാപാ''' [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[കാലിഫോർണിയ|കാലിഫോർണിയയിലെ]] [[വൈൻ കണ്ട്രി|വൈൻ കണ്ട്രിയിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതും [[നാപ്പാ കൌണ്ടി|നാപാ കൌണ്ടിയിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ പട്ടണവും അതോടൊപ്പം കൌണ്ടി ആസ്ഥാനവുമാണ്. 2010 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 80,011 ജനസംഖ്യയുള്ള ഈ പട്ടണം നാപാ കൌണ്ടി മെട്രോപോളിറ്റൻ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ മേഖലയിലെ സുപ്രധാന പട്ടണമാണ്. [[സാന്താ റോസ]] കഴിഞ്ഞാൽ,  കാലിഫോർണിയയിലെ വൈൻ കണ്ട്രിയിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ നഗരമാണിത്. 1872 ലാൺ ഇതു സംയോജിപ്പിക്കപ്പട്ട് ഒരു മുനിസിപ്പാലിറ്റിയായിത്തീർന്നത്. == ചരിത്രം == === ആദ്യകാല ചരിത്രം === നാപാ ചരിത്രകാരനായ കാമി സാന്റിയാഗോ യുടെ അഭിപ്രായപ്രകാരം, [[മ്ലാവ്]], [[മാൻ]], [[തവിട്ടുകരടി|തവിട്ടു കരടി]]<nowiki/>കൾ, കൌഗാറുകൾ തുടങ്ങിയ മൃഗങ്ങളുമായി പ്രദേശത്തു സഹവസിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്ന തദ്ദേശീയ അമേരിക്കൻ ഇന്ത്യൻ വർഗ്ഗക്കാർ അധിവസിച്ചിരുന്ന തെക്കൻ നാപ്പാ ഗ്രാമത്തിനു നൽകപ്പെട്ടിരുന്ന പേരിൽനിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതായിരിക്കണം "നാപ" എന്നതാണ്. 1823 ലെ നാപാ താഴ്വരയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ആദ്യ  പര്യവേക്ഷണ കാലത്ത്, ഇവിടെ അധിവസിച്ചിരുന്ന ഭൂരിപക്ഷം നിവാസികളും സ്വദേശ അമേരിന്ത്യൻ ജനങ്ങളായിരുന്നു. സൊനോമയിലെ ‘മിഷൻ സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ സൊലാനോ’ സ്ഥാപകനായിരുന്ന പട്രെ ജോസ് അൽറ്റിമിരയായിരുന്ന ഈ പര്യവേക്ഷണത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. സ്പാനിഷ് പാതിരിമാർ ചില തദ്ദേശീയ ഇന്ത്യാക്കാരെ മതപരിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ബാക്കിയുള്ളവരെ സ്പാനിഷ് സൈന്യം ആക്രമിച്ചു കൂട്ടം തെറ്റിക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="AutoCK-5"><cite class="citation book">Heidenreich, Linda (2007). [https://books.google.com/books?id=9oXGsh3hCo4C ''This Land Was Mexican Once: Histories of Resistance from Northern California'']. University of Texas Pres. p.&nbsp;5. [[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0292779380|0292779380]].</cite><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=This+Land+Was+Mexican+Once%3A+Histories+of+Resistance+from+Northern+California&rft.pages=5&rft.pub=University+of+Texas+Pres&rft.date=2007&rft.isbn=0292779380&rft.aulast=Heidenreich&rft.aufirst=Linda&rft_id=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3D9oXGsh3hCo4C&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANapa%2C+California" class="Z3988"><span style="display:none;">&nbsp;</span></span></ref> 1830 കളിലാണ് അമേരിക്കൻ കർഷകർ വന്നുതുടങ്ങിയത്. 1849-ൽ [[കാലിഫോർണിയ|കാലിഫോർണിയയ്ക്ക്]] സംസ്ഥാന പദവി നൽകിയിരുന്നതിനുമുമ്പ് നാപാ താഴ്‍വര  കാലിഫോർണിയായിലെ സൊനോമ ജില്ലയിൽ ഉൾപ്പെട്ട പ്രദേശമായിരുന്നു. 1850-ൽ കൊണ്ടികൾ ആദ്യമായി സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ട സമയത്ത് കാലിഫോർണിയയിൽ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട യഥാർത്ഥ കൌണ്ടികളിൽ ഒന്നായി നാപ് മാറി. അക്കാലത്ത് അതിന്റെ അതിരുകളിൽ വടക്ക് [[ലേക് കൌണ്ടി]] ഉൾപെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ തദ്ദേശീയരായ ജനങ്ങൾ കൃഷിക്കളങ്ങളിലെ തൊഴിലാളികളായോ അല്ലെങ്കിൽ താഴ്‍വരയ്ക്കു ചുറ്റുപാടുമുള്ള കുന്നുകളിൽ ചെറിയ ബാന്റുകളായി ജീവിക്കുകയോ ചെയ്തിരുന്നു. വെളുത്ത കുടിയേറ്റക്കാരും തദ്ദേശീയ അമേരിക്കൻ ഇന്ത്യക്കാരും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം ഉടലെടുക്കുകയും 1850 ൽ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഒരു വെള്ളക്കാരനായു കുടിയേറ്റക്കാരന്റെ മരണത്തോടെ, സൈനികർ കണ്ണിൽക്കാണുന്ന തദ്ദേശീയരെ മുഴുവനും വേട്ടയാടി കൊല്ലപ്പെടുകയും ബാക്കിയുള്ളവരെ വടക്കു വശത്ത് ക്ലിയർ ലേക്കിലേയ്ക്കു പായിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="AutoCK-6"><cite class="citation web">[http://www.angwincouncil.org/facts/history.html "Angwin: Then and Now"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130819185353/http://www.angwincouncil.org/facts/history.html |date=2013-08-19 }}. Angwin Community Council<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 23,</span> 2013</span>.</cite><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=unknown&rft.btitle=Angwin%3A+Then+and+Now&rft.pub=Angwin+Community+Council&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.angwincouncil.org%2Ffacts%2Fhistory.html&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANapa%2C+California" class="Z3988"><span style="display:none;">&nbsp;</span></span></ref> 1851 ൽ ആദ്യത്തെ കോടതി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. 1870 ആയപ്പോഴേക്കും തദ്ദേശീയരായ ഇന്ത്യക്കാരുടെ ജനസംഖ്യ വെളുത്ത കുടിയേറ്റക്കാരുടെ ഏതാനും തൊഴിലാളികളും സേവകരുമായി മാത്രം ചുരുങ്ങി. 1847 ൽ നതാൻ കൂമ്പ്സ് എന്നയാളാണ് നാപാ പട്ടണം സ്ഥാപിച്ചത്.<ref name="AutoCK-7">[http://www.napanow.com/chronhist.html/Napa Napa County Historical Society website]</ref> അത് മരിയാനോ ഗ്വാഡലൂപ്പെ വല്ലെജോയുടെ പദ്ധതിയായിരുന്നില്ല. അയാൾ നദിയ്ക്കു താഴെയുള്ള സോസ്കോൾ ലാന്റിംഗിൽ ബൊട്ടുകൾക്കു വന്നുപോകുവാൻ സാധിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള ഒരു ടൌൺഷിപ്പിനുള്ള ഭൂമി അളന്നു തിട്ടപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള തുക ചിലവഴിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്തത്. റാഞ്ചോ എൻട്രെ നാപാ മെക്സിക്കൻ ലാന്റ് ഗാന്റിന്റെ യഥാർത്ഥ കൈവശക്കാരനായിരുന്ന നിക്കോളാസ് ഹിഗ്വേരയിൽനിന്നു കൂമ്പ്സിനു ലഭിച്ച ഭൂമിയിന്മേൽ ജയിംസ് എം. ഹഡ്സ്പെത്ത് എന്നയാളാണ് നാപാ പട്ടണത്തിനുവേണ്ടിയുളള സർവ്വേ നടത്തിയത്.  ബെയ്ൽ ഗ്രീസ്സ്റ്റ് മില്ലിലെ മുൻ ധാന്യമില്ലുടമസ്ഥനായിരുന്ന ഹാരിസൺ പിയേഴ്സ് നിർമ്മിച്ച ഒരു സലൂൺ ആയിരുന്നു പട്ടണത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബിസിനസ് സ്ഥാപനം. ഒരു വർഷത്തിനുശേഷം 1848 ൽ ജോസഫ് പി. തോംസൺ എന്നയാൾ പട്ടണത്തിലെ ആദ്യ പലവ്യഞ്ജന സ്റ്റോർ തുറന്നു. 1842 ൽ രേഖപ്പെടുത്തിയതിൽ ആദ്യത്തേതായി സുസാന എന്ന കപ്പൽ നദിയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു. ജോൺ സട്ടറിന്റെ ഇരട്ട പായ്മരക്കപ്പലായ സാക്രാമെന്റോ 1844 ൽ ഒരു ലോഡ് നാരങ്ങ കയറ്റുന്നതിനും യാത്രക്കാരെ ഇറക്കുന്നതിനുമായി  കരയ്ക്കടുത്തു.<ref name="AutoCK-8"><cite class="citation journal">Yerger, Rebecca (August 22, 2010). [http://napavalleyregister.com/lifestyles/real-napa/article_64863452-ad96-11df-967f-001cc4c002e0.html "Reflecting on Napa's busy riverfront history"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180918095053/https://napavalleyregister.com/lifestyles/real-napa/article_64863452-ad96-11df-967f-001cc4c002e0.html |date=2018-09-18 }}. ''[[Napa Valley Register]]''. Napa, CA: Lee Enterprises, Inc<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 29,</span> 2010</span>.</cite><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.jtitle=Napa+Valley+Register&rft.atitle=Reflecting+on+Napa%27s+busy+riverfront+history&rft.date=2010-08-22&rft.aulast=Yerger&rft.aufirst=Rebecca&rft_id=http%3A%2F%2Fnapavalleyregister.com%2Flifestyles%2Freal-napa%2Farticle_64863452-ad96-11df-967f-001cc4c002e0.html&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANapa%2C+California" class="Z3988"><span style="display:none;">&nbsp;</span></span></ref> 1850 ആയപ്പോഴേക്കും ഡോൾഫിൻ എന്ന ആദ്യ ആവിക്കപ്പൽ നപാ നദിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുകയും വാണിജ്യത്തിന്റെ നൂതനമായ മറ്റൊരു പാത തുറക്കുന്നതിനു സഹായകമാവുകയും ചെയ്തു. 1850 കളുടെ മധ്യത്തിൽ നാപായുടെ പ്രധാന തെരുവ് നിരവധി വലിയ പട്ടണങ്ങളുമായി കിടപിടിക്കുന്നതായിരുന്നു. ശരാശരി ഉച്ചതിരിഞ്ഞുള്ള വേളയിൽ നൂറിലധികം സവാരിക്കുതിരകളെ തെരുവിലെ വേലികളിൽ ബന്ധിച്ച നിലയിൽ കാണാമായിരുന്നു. 1859 ൽ ജോൺ പാച്ചെറ്റ് എന്നയാൾ ഇവിടെ വ്യാവസായികാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ആദ്യത്തെ വീഞ്ഞുത്പാദനകേന്ദ്രം സ്ഥാപിച്ചു. മുന്തിരിത്തോപ്പും വൈൻ അന്തരാളവും ഇപ്പോഴത്തെ നഗരപരിദ്ധിക്കുള്ളിലായുള്ള പ്രദേശത്തായിരുന്നു.<ref name="AutoCK-9"><cite class="citation journal">Brennan, Nancy (November 21, 2010). [http://napavalleyregister.com/lifestyles/real-napa/article_b2750390-f509-11df-9ea4-001cc4c03286.html "John Patchett: Introducing one of Napa's pioneers"]. ''[[Napa Valley Register]]''. Napa, CA: Lee Enterprises, Inc<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 30,</span> 2011</span>.</cite><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.jtitle=Napa+Valley+Register&rft.atitle=John+Patchett%3A+Introducing+one+of+Napa%27s+pioneers&rft.date=2010-11-21&rft.aulast=Brennan&rft.aufirst=Nancy&rft_id=http%3A%2F%2Fnapavalleyregister.com%2Flifestyles%2Freal-napa%2Farticle_b2750390-f509-11df-9ea4-001cc4c03286.html&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANapa%2C+California" class="Z3988"><span style="display:none;">&nbsp;</span></span></ref> ലിസിയം പ്രസ്ഥാനം ഒരു വായനശാലയും ഒരു കാർഷിക സമൂഹം ഇവിടെ ആരംഭിച്ചു. 1856-ൽ അലക്സാണ്ടർ ജെ. കോക്സ് സ്ഥാപിച്ച ‘നാപാ റിപ്പോർട്ടർ’ ആ വർഷം ജൂലൈ 4-ന് ആദ്യ ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് ഇവിടെനിന്നു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ജെ. ഐ. ഹോറെൽ, എൽ. ഹോക്സീ സ്ട്രോംഗ് എന്നിവർ ചേർന്നു സ്ഥാപിച്ച ‘നാപാ വാലി രജിസ്റ്റർ’ 1863 ആഗസ്ത് 10-ന് ആഴ്ചപ്പതിപ്പിന്റെ ആദ്യ ലക്കം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ഇത് 1872 ൽ ഒരു ദിനപത്രമായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="AutoCK-10"><cite class="citation news">Peter Jensen (August 10, 2013). [http://napavalleyregister.com/news/local/napa-valley-register-turns/article_ccd279d6-0125-11e3-884b-0019bb2963f4.html "Napa Valley Register turns 150"]. ''[[Napa Valley Register]]''. Napa Valley Publishing.</cite><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.jtitle=Napa+Valley+Register&rft.atitle=Napa+Valley+Register+turns+150&rft.date=2013-08-10&rft.au=Peter+Jensen&rft_id=http%3A%2F%2Fnapavalleyregister.com%2Fnews%2Flocal%2Fnapa-valley-register-turns%2Farticle_ccd279d6-0125-11e3-884b-0019bb2963f4.html&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ANapa%2C+California" class="Z3988"><span style="display:none;">&nbsp;</span></span></ref> == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കാലിഫോർണിയയിലെ നഗരങ്ങൾ]] jgnx18zp5h2czkgiuvx5qlb56ae08og 828 446115 4673579 4618441 2026-10-05T11:45:11Z Sophivorus 57174 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q52428273|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 4673579 Scribunto text/plain -- Module:Excerpt implements the Excerpt template -- Documentation and master version: https://en.wikipedia.org/wiki/Module:Excerpt -- Authors: User:Sophivorus, User:Certes, User:Aidan9382 & others -- License: CC-BY-SA-3.0 local parser = require( 'Module:WikitextParser' ) local yesno = require( 'Module:Yesno' ) local ok, config = pcall( require, 'Module:Excerpt/config' ) if not ok then config = {} end local Excerpt = {} -- Main entry point for templates function Excerpt.main( frame ) -- Make sure the requested page exists and get the wikitext local page = Excerpt.getArg( 1 ) if not page or page == '{{{1}}}' then return Excerpt.getError( 'no-page' ) end local title = mw.title.new( page ) if not title then return Excerpt.getError( 'invalid-title', page ) end local fragment = title.fragment -- save for later if title.isRedirect then title = title.redirectTarget if fragment == "" then fragment = title.fragment -- page merge potential end end if not title.exists then return Excerpt.getError( 'page-not-found', page ) end page = title.prefixedText local wikitext = title:getContent() -- Get the template params and process them local params = { hat = yesno( Excerpt.getArg( 'hat', true ) ), this = Excerpt.getArg( 'this' ), only = Excerpt.getArg( 'only' ), files = Excerpt.getArg( 'files', Excerpt.getArg( 'file' ) ), lists = Excerpt.getArg( 'lists', Excerpt.getArg( 'list' ) ), tables = Excerpt.getArg( 'tables', Excerpt.getArg( 'table' ) ), templates = Excerpt.getArg( 'templates', Excerpt.getArg( 'template' ) ), galleries = Excerpt.getArg( 'galleries', Excerpt.getArg( 'gallery' ) ), paragraphs = Excerpt.getArg( 'paragraphs', Excerpt.getArg( 'paragraph' ) ), references = yesno( Excerpt.getArg( 'references', true ) ), subsections = yesno( Excerpt.getArg( 'subsections', false ) ), links = yesno( Excerpt.getArg( 'links', true ) ), bold = yesno( Excerpt.getArg( 'bold', false ) ), briefDates = yesno( Excerpt.getArg( 'briefdates', false ) ), inline = yesno( Excerpt.getArg( 'inline' ) ), quote = yesno( Excerpt.getArg( 'quote' ) ), more = yesno( Excerpt.getArg( 'more' ) ), class = Excerpt.getArg( 'class' ), track = yesno( Excerpt.getArg( 'track', true ) ), displayTitle = Excerpt.getArg( 'displaytitle', page ), } -- Make sure the requested section exists and get the excerpt local excerpt local section = Excerpt.getArg( 2, fragment ) section = mw.text.trim( section ) if section == '' then section = nil end if section then excerpt = parser.getSectionTag( wikitext, section ) if not excerpt then if params.subsections then excerpt = parser.getSection( wikitext, section ) else local sections = parser.getSections( wikitext ) excerpt = sections[ section ] end end if not excerpt then return Excerpt.getError( 'section-not-found', section ) end if excerpt == '' then return Excerpt.getError( 'section-empty', section ) end else excerpt = parser.getLead( wikitext ) if excerpt == '' then return Excerpt.getError( 'lead-empty' ) end end -- Remove noinclude bits excerpt = excerpt:gsub( '<[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]>.-</[Nn][Oo][Ii][Nn][Cc][Ll][Uu][Dd][Ee]>', '' ) -- Filter various elements from the excerpt excerpt = Excerpt.filterFiles( excerpt, params.files ) excerpt = Excerpt.filterLists( excerpt, params.lists ) excerpt = Excerpt.filterTables( excerpt, params.tables ) excerpt = Excerpt.filterGalleries( excerpt, params.galleries ) excerpt = Excerpt.filterParagraphs( excerpt, params.paragraphs ) -- If no file is found, try to get one from the infobox if ( params.only == 'file' or params.only == 'files' or params.only == 'filename' or not params.only and ( not params.files or params.files ~= '0' ) ) -- caller asked for files and not section -- and we're in the lead section and config.captions -- and we have the config option required to try finding files in infoboxes and #parser.getFiles( excerpt ) == 0 -- and there're no files in the excerpt then excerpt = Excerpt.addInfoboxFile( excerpt ) end -- Filter the templates by appending the templates blacklist to the templates filter if config.blacklist then local blacklist = table.concat( config.blacklist, ',' ) if params.templates then if string.sub( params.templates, 1, 1 ) == '-' then params.templates = params.templates .. ',' .. blacklist end else params.templates = '-' .. blacklist end end excerpt = Excerpt.filterTemplates( excerpt, params.templates ) -- Leave only the requested elements if params.only == 'file' or params.only == 'files' then local files = parser.getFiles( excerpt ) excerpt = params.only == 'file' and files[1] or table.concat( files, '\n\n' ) end if params.only == 'list' or params.only == 'lists' then local lists = parser.getLists( excerpt ) excerpt = params.only == 'list' and lists[1] or table.concat( lists, '\n\n' ) end if params.only == 'table' or params.only == 'tables' then local tables = parser.getTables( excerpt ) excerpt = params.only == 'table' and tables[1] or table.concat( tables, '\n\n' ) end if params.only == 'gallery' or params.only == 'galleries' then local galleries = parser.getGalleries( excerpt ) excerpt = params.only == 'gallery' and galleries[1] or table.concat( galleries, '\n\n' ) end if params.only == 'paragraph' or params.only == 'paragraphs' then local paragraphs = parser.getParagraphs( excerpt ) excerpt = params.only == 'paragraph' and paragraphs[1] or table.concat( paragraphs, '\n\n' ) end if params.only == 'template' or params.only == 'templates' then local templates = parser.getTemplates( excerpt ) excerpt = params.only == 'template' and templates[1] or table.concat( templates, '\n\n' ) end if params.only == 'filename' then local files = parser.getFiles( excerpt ) local file = files[1] excerpt = file and parser.getFileName( file ) or 'Noimage.png' params.inline = true end -- @todo Make more robust and move downwards if params.briefDates then excerpt = Excerpt.fixDates( excerpt ) end -- Remove unwanted elements excerpt = Excerpt.removeComments( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeSelfLinks( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeNonFreeFiles( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeBehaviorSwitches( excerpt ) -- Fix or remove the references if params.references then excerpt = Excerpt.fixReferences( excerpt, page, wikitext ) else excerpt = Excerpt.removeReferences( excerpt ) end -- Remove wikilinks if not params.links then excerpt = Excerpt.removeLinks( excerpt ) end -- Link the bold text near the start of most leads and then remove it if not section then excerpt = Excerpt.linkBold( excerpt, page ) end if not params.bold then excerpt = Excerpt.removeBold( excerpt ) end -- Remove extra line breaks but leave one before and after so the parser interprets lists, tables, etc. correctly excerpt = excerpt:gsub( '\n\n\n+', '\n\n' ) excerpt = mw.text.trim( excerpt ) excerpt = '\n' .. excerpt .. '\n' -- Remove nested categories excerpt = frame:preprocess( excerpt ) excerpt = Excerpt.removeCategories( excerpt ) -- Add tracking categories if params.track and config.categories then excerpt = Excerpt.addTrackingCategories( excerpt ) end -- Build the final output if params.inline then return mw.text.trim( excerpt ) end local tag = params.quote and 'blockquote' or 'div' local block = mw.html.create( tag ):addClass( 'excerpt-block' ):addClass( params.class ) if config.styles then local styles = frame:extensionTag( 'templatestyles', '', { src = config.styles } ) block:node( styles ) end if params.hat then local hat = Excerpt.getHat( page, section, params ) block:node( hat ) end excerpt = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'excerpt' ):wikitext( excerpt ) block:node( excerpt ) if params.more then local more = Excerpt.getReadMore( page, section ) block:node( more ) end return block end -- Filter the files in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterFiles( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local files = parser.getFiles( wikitext ) for index, file in pairs( files ) do local name = parser.getFileName( file ) if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, file ) end end return wikitext end -- Filter the lists in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterLists( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local lists = parser.getLists( wikitext ) for index, list in pairs( lists ) do if isBlacklist and Excerpt.matchFilter( index, filters ) or not isBlacklist and not Excerpt.matchFilter( index, filters ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, list ) end end return wikitext end -- Filter the tables in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterTables( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local tables = parser.getTables( wikitext ) for index, tableWikitext in pairs( tables ) do local id = parser.getTableAttribute( tableWikitext, 'id' ) if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( id, filters ) ) or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( id, filters ) ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, tableWikitext ) end end return wikitext end -- Filter the galleries in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterGalleries( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local galleries = parser.getGalleries( wikitext ) for index, gallery in pairs( galleries ) do if isBlacklist and Excerpt.matchFilter( index, filters ) or not isBlacklist and not Excerpt.matchFilter( index, filters ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, gallery ) end end return wikitext end -- Filter the paragraphs in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterParagraphs( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local paragraphs = parser.getParagraphs( wikitext ) for index, paragraph in pairs( paragraphs ) do if isBlacklist and Excerpt.matchFilter( index, filters ) or not isBlacklist and not Excerpt.matchFilter( index, filters ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, paragraph ) end end return wikitext end -- Filter the templates in the given wikitext against the given filter function Excerpt.filterTemplates( wikitext, filter ) if not filter then return wikitext end local filters, isBlacklist = Excerpt.parseFilter( filter ) local templates = parser.getTemplates( wikitext ) for index, template in pairs( templates ) do local name = parser.getTemplateName( template ) if isBlacklist and ( Excerpt.matchFilter( index, filters ) or Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) or not isBlacklist and ( not Excerpt.matchFilter( index, filters ) and not Excerpt.matchFilter( name, filters ) ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, template ) end end return wikitext end function Excerpt.addInfoboxFile( excerpt ) -- We cannot distinguish the infobox from the other templates, so we search them all local templates = parser.getTemplates( excerpt ) for _, template in pairs( templates ) do local parameters = parser.getTemplateParameters( template ) local file, captions, caption, cssClasses, cssClass for _, pair in pairs( config.captions ) do file = pair[1] file = parameters[file] if file and Excerpt.matchAny( file, '^.*%.', { '[Jj][Pp][Ee]?[Gg]', '[Pp][Nn][Gg]', '[Gg][Ii][Ff]', '[Ss][Vv][Gg]' }, '.*' ) then file = string.match( file, '%[?%[?.-:([^{|]+)%]?%]?' ) or file -- [[File:Example.jpg{{!}}upright=1.5]] to Example.jpg captions = pair[2] for _, p in pairs( captions ) do if parameters[ p ] then caption = parameters[ p ] break end end -- Check for CSS classes -- We opt to use skin-invert-image instead of skin-invert -- in all other cases, the CSS provided in the infobox is used if pair[3] then cssClasses = pair[3] for _, p in pairs( cssClasses ) do if parameters[ p ] then cssClass = ( parameters[ p ] == 'skin-invert' ) and 'skin-invert-image' or parameters[ p ] break end end end local class = cssClass and ( '|class=' .. cssClass ) or '' return '[[File:' .. file .. class .. '|thumb|' .. ( caption or '' ) .. ']]\n' .. excerpt end end end return excerpt end function Excerpt.removeNonFreeFiles( wikitext ) local files = parser.getFiles( wikitext ) for _, file in pairs( files ) do local fileName = 'File:' .. parser.getFileName( file ) local fileTitle = mw.title.new( fileName ) if fileTitle then local fileDescription = fileTitle:getContent() if not fileDescription or fileDescription == '' then local frame = mw.getCurrentFrame() fileDescription = frame:preprocess( '{{' .. fileName .. '}}' ) -- try Commons end if fileDescription and string.match( fileDescription, '[Nn]on%-free' ) then wikitext = Excerpt.removeString( wikitext, file ) end end end return wikitext end function Excerpt.getHat( page, section, params ) local hat -- Build the text if params.this then hat = params.this elseif params.quote then hat = Excerpt.getMessage( 'this' ) elseif params.only then hat = Excerpt.getMessage( params.only ) else hat = Excerpt.getMessage( 'section' ) end hat = hat .. ' ' .. Excerpt.getMessage( 'excerpt' ) -- Build the link if section then hat = hat .. ' [[:' .. page .. '#' .. mw.uri.anchorEncode( section ) .. '|' .. params.displayTitle .. ' § ' .. section:gsub( '%[%[([^]|]+)|?[^]]*%]%]', '%1' ) .. ']].' -- remove nested links else hat = hat .. ' [[:' .. page .. '|' .. params.displayTitle .. ']].' end -- Build the edit link local title = mw.title.new( page ) local editUrl = title:fullUrl( 'action=edit' ) hat = hat .. '<span class="mw-editsection-like plainlinks"><span class="mw-editsection-bracket">[</span>[' hat = hat .. editUrl .. ' ' .. mw.message.new( 'editsection' ):plain() hat = hat .. ']<span class="mw-editsection-bracket">]</span></span>' if config.hat then local frame = mw.getCurrentFrame() hat = config.hat .. hat .. '}}' hat = frame:preprocess( hat ) else hat = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'dablink excerpt-hat' ):wikitext( hat ) end return hat end function Excerpt.getReadMore( page, section ) local link = "'''[[" .. page if section then link = link .. '#' .. section end local text = Excerpt.getMessage( 'more' ) link = link .. '|' .. text .. "]]'''" link = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'noprint excerpt-more' ):wikitext( link ) return link end -- Fix birth and death dates, but only in the first paragraph -- @todo Use parser.getParagraphs() to get the first paragraph function Excerpt.fixDates( excerpt ) local start local s local e = 0 repeat start = e + 1 s, e = mw.ustring.find( excerpt, '%s*%b{}%s*', start ) until not s or s > start s, e = mw.ustring.find( excerpt, '%b()', start ) -- get (...), which may be (year–year) if s and s < start + 100 then -- look only near the start local excerptStart = mw.ustring.sub( excerpt, s, e ) local year1, conjunction, year2 = string.match( excerptStart, '(%d%d%d+)(.-)(%d%d%d+)' ) if year1 and year2 and ( string.match( conjunction, '[%-–—]' ) or string.match( conjunction, '{{%s*[sS]nd%s*}}' ) ) then local y1 = tonumber( year1 ) local y2 = tonumber( year2 ) if y2 > y1 and y2 < y1 + 125 and y1 <= tonumber( os.date( '%Y' ) ) then excerpt = mw.ustring.sub( excerpt, 1, s ) .. year1 .. '–' .. year2 .. mw.ustring.sub( excerpt, e ) end end end return excerpt end -- Replace the first call to each reference defined outside of the excerpt for the full reference, to prevent undefined references -- Then prefix the page title to the reference names to prevent conflicts -- that is, replace <ref name="Foo"> for <ref name="Title of the article Foo"> -- and also <ref name="Foo" /> for <ref name="Title of the article Foo" /> -- also remove reference groups: <ref name="Foo" group="Bar"> for <ref name="Title of the article Foo"> -- and <ref group="Bar"> for <ref> -- @todo The current regex may fail in cases with both kinds of quotes, like <ref name="Darwin's book"> function Excerpt.fixReferences( excerpt, page, wikitext ) local references = parser.getReferences( excerpt ) local fixed = {} for _, reference in pairs( references ) do local name = parser.getTagAttribute( reference, 'name' ) if not fixed[ name ] then -- fix each reference only once local content = parser.getTagContent( reference ) if not content then -- reference is self-closing local full = parser.getReference( excerpt, name ) if not full then -- the reference is not defined in the excerpt full = parser.getReference( wikitext, name ) if full then excerpt = excerpt:gsub( Excerpt.escapeString( reference ), Excerpt.escapeString( full ), 1 ) end table.insert( fixed, name ) end end end end -- Prepend the page title to the reference names to prevent conflicts with other references in the transcluding page excerpt = excerpt:gsub( '< *[Rr][Ee][Ff][^>]*name *= *["\']?([^"\'>/]+)["\']?[^>/]*(/?) *>', '<ref name="' .. page:gsub( '"', '' ) .. ' %1"%2>' ) -- Remove reference groups because they don't apply to the transcluding page excerpt = excerpt:gsub( '< *[Rr][Ee][Ff] *group *= *["\']?[^"\'>/]+["\'] *>', '<ref>' ) return excerpt end function Excerpt.removeReferences( excerpt ) local references = parser.getReferences( excerpt ) for _, reference in pairs( references ) do excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, reference ) end return excerpt end function Excerpt.removeCategories( excerpt ) local categories = parser.getCategories( excerpt ) for _, category in pairs( categories ) do excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, category ) end return excerpt end function Excerpt.removeBehaviorSwitches( excerpt ) return excerpt:gsub( '__[A-Z]+__', '' ) end function Excerpt.removeComments( excerpt ) return excerpt:gsub( '<!%-%-.-%-%->', '' ) end function Excerpt.removeBold( excerpt ) return excerpt:gsub( "'''", '' ) end function Excerpt.removeLinks( excerpt ) local links = parser.getLinks( excerpt ) for _, link in pairs( links ) do excerpt = Excerpt.removeString( excerpt, link ) end return excerpt end -- @todo Use parser.getLinks function Excerpt.removeSelfLinks( excerpt ) local lang = mw.language.getContentLanguage() local page = Excerpt.escapeString( mw.title.getCurrentTitle().prefixedText ) local ucpage = lang:ucfirst( page ) local lcpage = lang:lcfirst( page ) excerpt = excerpt :gsub( '%[%[(' .. ucpage .. ')%]%]', '%1' ) :gsub( '%[%[(' .. lcpage .. ')%]%]', '%1' ) :gsub( '%[%[' .. ucpage .. '|([^]]+)%]%]', '%1' ) :gsub( '%[%[' .. lcpage .. '|([^]]+)%]%]', '%1' ) return excerpt end -- Replace the bold title or synonym near the start of the page by a link to the page function Excerpt.linkBold( excerpt, page ) local lang = mw.language.getContentLanguage() local position = mw.ustring.find( excerpt, "'''" .. lang:ucfirst( page ) .. "'''", 1, true ) -- look for "'''Foo''' is..." (uc) or "A '''foo''' is..." (lc) or mw.ustring.find( excerpt, "'''" .. lang:lcfirst( page ) .. "'''", 1, true ) -- plain search: special characters in page represent themselves if position then local length = mw.ustring.len( page ) excerpt = mw.ustring.sub( excerpt, 1, position + 2 ) .. '[[' .. mw.ustring.sub( excerpt, position + 3, position + length + 2 ) .. ']]' .. mw.ustring.sub( excerpt, position + length + 3, -1 ) -- link it else -- look for anything unlinked in bold, assumed to be a synonym of the title (e.g. a person's birth name) excerpt = mw.ustring.gsub( excerpt, "'''(.-'*)'''", function ( text ) if not string.find( text, '%[' ) and not string.find( text, '%{' ) then -- if not wikilinked or some weird template return "'''[[" .. page .. '|' .. text .. "]]'''" -- replace '''Foo''' by '''[[page|Foo]]''' else return nil -- instruct gsub to make no change end end, 1 ) -- terminates the anonymous replacement function passed to gsub end return excerpt end function Excerpt.addTrackingCategories( excerpt ) local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle() local addedCategories = false local contentCategory = config.categories.content if contentCategory and currentTitle.isContentPage then addedCategories = true excerpt = excerpt .. '[[Category:' .. contentCategory .. ']]' end local namespaceCategory = config.categories[ currentTitle.namespace ] if namespaceCategory then addedCategories = true excerpt = excerpt .. '[[Category:' .. namespaceCategory .. ']]' end if addedCategories then excerpt = excerpt .. '\n' end return excerpt end -- Helper method to match from a list of regular expressions -- Like so: match pre..list[1]..post or pre..list[2]..post or ... function Excerpt.matchAny( text, pre, list, post, init ) for i = 1, #list do local match = { mw.ustring.match( text, pre .. list[ i ] .. post, init ) } if match[1] then return unpack( match ) end end return nil end -- Helper function to get arguments -- args from Lua calls have priority over parent args from template function Excerpt.getArg( key, default ) local frame = mw.getCurrentFrame() for k, value in pairs( frame:getParent().args ) do if k == key and mw.text.trim( value ) ~= '' then return value end end for k, value in pairs( frame.args ) do if k == key and mw.text.trim( value ) ~= '' then return value end end return default end -- Helper method to get an error message -- This method also categorizes the current page in one of the configured error categories function Excerpt.getError( key, value ) local message = Excerpt.getMessage( 'error-' .. key, value ) local markup = mw.html.create( 'div' ):addClass( 'error' ):wikitext( message ) if config.categories and config.categories.errors and mw.title.getCurrentTitle().isContentPage then markup:node( '[[Category:' .. config.categories.errors .. ']]' ) end return markup end -- Helper method to get a localized message -- This method uses Module:TNT to get localized messages from https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:I18n/Module:Excerpt.tab -- If Module:TNT is not available or the localized message does not exist, the key is returned instead function Excerpt.getMessage( key, value ) local ok2, TNT = pcall( require, 'Module:TNT' ) if not ok2 then return key end local ok3, message = pcall( TNT.format, 'I18n/Module:Excerpt.tab', key, value ) if not ok3 then return key end return message end -- Helper method to escape a string for use in regexes function Excerpt.escapeString( str ) return str:gsub( '[%^%$%(%)%.%[%]%*%+%-%?%%]', '%%%0' ) end -- Helper method to remove a string from a text -- @param text Text from where to remove the string -- @param str String to remove -- @return The given text with the string removed function Excerpt.removeString( text, str ) local pattern = Excerpt.escapeString( str ) if #pattern > 9999 then -- strings longer than 10000 bytes can't be put into regexes pattern = Excerpt.escapeString( mw.ustring.sub( str, 1, 999 ) ) .. '.-' .. Excerpt.escapeString( mw.ustring.sub( str, -999 ) ) end return text:gsub( pattern, '' ) end -- Helper method to convert a comma-separated list of numbers or min-max ranges into a list of booleans -- @param filter Required. Comma-separated list of numbers or min-max ranges, for example '1,3-5' -- @return Map from integers to booleans, for example {1=true,2=false,3=true,4=true,5=true} -- @return Boolean indicating whether the filters should be treated as a blacklist or not -- @note Merging this into matchFilter is possible, but way too inefficient function Excerpt.parseFilter( filter ) local filters = {} local isBlacklist = false if string.sub( filter, 1, 1 ) == '-' then isBlacklist = true filter = string.sub( filter, 2 ) end local values = mw.text.split( filter, ',' ) -- split values: '1,3-5' to {'1','3-5'} for _, value in pairs( values ) do value = mw.text.trim( value ) local min, max = mw.ustring.match( value, '^(%d+)%s*[-–—]%s*(%d+)$' ) -- '3-5' to min=3 max=5 if not max then min, max = string.match( value, '^((%d+))$' ) end -- '1' to min=1 max=1 if max then for i = min, max do filters[ i ] = true end else filters[ value ] = true -- if we reach this point, the string had the form 'a,b,c' rather than '1,2,3' end end filter = { cache = {}, terms = filters } return filter, isBlacklist end -- Helper function to see if a value matches any of the given filters function Excerpt.matchFilter( value, filter ) if value == nil then return false elseif type(value) == "number" then return filter.terms[value] else local cached = filter.cache[value] if cached ~= nil then return cached end local lang = mw.language.getContentLanguage() local lcvalue = lang:lcfirst(value) local ucvalue = lang:ucfirst(value) for term in pairs( filter.terms ) do if value == tostring(term) or type(term) == "string" and ( lcvalue == term or ucvalue == term or mw.ustring.match( value, term ) ) then filter.cache[value] = true return true end end filter.cache[value] = false end end return Excerpt ti7siuqx917e9fizdf8nk9scneu1psk 0 446451 4673426 4616721 2026-10-04T16:18:33Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673426 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Disha Patani}} {{Infobox person | name = ദിഷ പതാനി | image = Photos-Disha-Patani-snapped-at-Myntra-event (cropped).jpg | caption = 2023ൽ പടാനി | birth_date = {{birth date|1992|06|13|df=y}} or {{birth date|1995|07|27|df=y}}<ref name="TOI age dispute">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Is-Disha-Patani-lying-about-her-age/articleshow/53300643.cms|title=Is Disha Patani lying about her age?|website=[[The Times of India]]|agency=TNN|date=28 January 2017|accessdate=9 May 2018}}</ref><ref name="Mid-Day age dispute">{{cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/is-tiger-shroffs-rumoured-girlfriend-disha-patani-faking-her-age/17445164|title=Is Tiger Shroff's rumoured girlfriend Disha Patani 'faking' her age?|website=[[Mid Day]]|author=The Hitlist Team|date=19 July 2016|accessdate=9 May 2018|archive-date=2018-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509075650/https://www.mid-day.com/articles/is-tiger-shroffs-rumoured-girlfriend-disha-patani-faking-her-age/17445164|url-status=dead}}</ref> ({{age|1992|06|13}} or {{age|1995|07|27}}) | birth_place = | nationality = ഇന്ത്യൻ | occupation = അഭിനേത്രി, മോഡൽ }} ഒരു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] ചലച്ചിത്ര നടിയാണ് '''ദിഷ പതാനി'''. 2015 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ലോഫർ'' എന്ന [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുങ്ക്]] [[ചലച്ചിത്രം|ചലച്ചിത്രമാണ്]] ആദ്യ ചിത്രം. [[മഹേന്ദ്ര സിങ് ധോണി|മഹേന്ദ്ര സിങ് ധോണിയുടെ]] ജീവിത കഥ പറയുന്ന ''[[എം.എസ്. ധോണി: ദി അൺടോൾഡ് സ്‌റ്റോറി|എം. എസ്. ധോണി:ദി അൺടോൾഡ് സ്‌റ്റോറിയാണ്]]'' (2016) എന്ന [[ബോളിവുഡ്]] ചിത്രമാണ് [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയിലെ]] ആദ്യ ചിത്രം.<ref>{{Cite news|title=ഹോട്ട് ലുക്കിലെ ദിഷ പട്ടാനിയുടെ ബിക്കിനി ചിത്രങ്ങൾ വൈറലാവുന്നു|url=https://malayalam.filmibeat.com/bollywood/disha-patani-shares-her-bikini-picture-on-instagram-033766.html|work=https://malayalam.filmibeat.com|date=2017-03-15|access-date=2018-10-22|language=ml}}</ref><ref>{{Cite news|title=ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും സെക്‌സി ആയിട്ടുള്ള സിനിമാതാരങ്ങൾ ഇവരാണ്|url=https://www.eastcoastdaily.com/2017/11/17/top-5-sexiest-women-in-india.html|work=East Coast Daily Malayalam|date=2017-11-17|access-date=2018-10-22|language=en-US|archive-date=2018-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128212752/http://www.eastcoastdaily.com/2017/11/17/top-5-sexiest-women-in-india.html|url-status=dead}}</ref> == കരിയർ == 2015 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ തെലുങ്ക് ചിത്രമായ ലോഫറിൽ വരുൺ തേജിനോടൊപ്പം ദിഷ പതാനി സിനിമയിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/varun-tej-film-titled-loafer-telugu-news-135861.html|title=Varun Tej - Puri Jagannadh film titled 'Loafer'|access-date=9 May 2018|date=21 June 2015|website=IndiaGlitz|archive-date=2018-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228041344/https://www.indiaglitz.com/varun-tej-film-titled-loafer-telugu-news-135861.html|url-status=dead}}</ref> നിർബന്ധിത വിവാഹത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപെടാൻ വീട്ടിൽ നിന്ന് ഓടുന്ന മൗനി എന്ന പെൺകുട്ടിയുടെ വേഷമായിരുന്നു ചിത്രത്തിൽ ദിഷക്ക്.<ref>{{Cite web|url=http://www.gulte.com/moviereviews/510/Loafer-Movie-Review|title=Loafer Review|access-date=9 May 2018|archive-date=2018-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228041337/http://www.gulte.com/moviereviews/510/Loafer-Movie-Review|url-status=dead}}</ref> 2016 ൽ [[ടൈഗർ ഷ്റോഫ്|ടൈഗർ ഷോറോഫിന്റെ]] ഒപ്പം ബീഫിക്ക എന്ന സംഗീത വീഡിയോയിലും ദിഷ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. മീറ്റ് ബ്രോസ് എഴുതിയതും സംവിധാനം ചെയ്‌ത ഈ സംഗീത വീഡിയോയിൽ, ആദിതി സിംഗ് ശർമയാണ് ദിഷയുടെ ശബ്ദം നൽകിയത്.<ref>[https://www.google.co.in/search?q=befikra+music+video&client=firefox-b-ab&dcr=0&source=lnms&tbm=nws&sa=X&ved=0ahUKEwi3-77Bt8bZAhVMwI8KHawjDGYQ_AUICygC&biw=1366&bih=693] Befikra</ref> [[നീരജ് പാണ്ഡെ|നീരജ് പാണ്ഡേ]] സംവിധാനം ചെയ്ത എം. എസ്. ധോണി: ദി അൺടോൾഡ് സ്‌റ്റോറി എന്ന ചിത്രം ദിഷക്ക് കരിയറിൽ ഒരു വഴിത്തിരിവായി. [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിന്റെ]] [[ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീം നായകന്മാരുടെ പട്ടിക|മുൻ ക്യാപ്റ്റൻ]] [[മഹേന്ദ്ര സിങ് ധോണി|മഹേന്ദ്ര സിങ് ധോണിയുടെ]] ജീവിതകഥ പറയുന്ന ചിത്രത്തിൽ ധോണിയായി അഭിനയിച്ച [[Sushant Singh Rajput|സുശാന്ത് സിങിന്റെ]] കൂട്ടുകാരിയുടെ വേഷമായിരുന്നു ദിഷക്ക്.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Disha-Patani-to-play-MS-Dhonis-ex-girlfriend/articleshow/50438302.cms|author=Sonil Dedhia|title=Disha Patani to play MS Dhoni's ex-girlfriend|work=[[Times of India]]|date=16 January 2017|accessdate=9 May 2018}}</ref> കാർ അപകടത്തിൽ മരണമടഞ്ഞ പ്രിയങ്ക ഝായുടെ വേഷമായിരുന്നു ചിത്രത്തിൽ. [[ഫോക്സ് സ്റ്റാർ സ്റ്റുഡിയോസ്|ഫോക്സ് സ്റ്റാർ സ്റ്റുഡിയോ]] നിർമ്മിച്ച ഈ ചിത്രം 2016 സെപ്തംബർ 30 നാണ് റിലീസ് ചെയ്തത്.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/ms-dhoni-the-untold-story/movie-review/54600968.cms|title=MS Dhoni: The Untold Story Movie Review|work=Times of India|date=25 October 2016|accessdate=9 May 2018}}</ref> കൂടാതെ, സോനു സൂദുനൊപ്പം [[ജാക്കി ചാൻ|ജാക്കി ചാന്റെ]] കുങ് ഫു യോഗ എന്ന ചിത്രത്തിലും അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[https://movie.douban.com/subject/26182910/ 功夫瑜伽] Douban | Kungfu Yoga</ref> == ഫിലിമോഗ്രാഫി == [[പ്രമാണം:Disha_P_LFW-2017.jpg|ലഘുചിത്രം|Patani in 2017]] {| class="wikitable" |+കീ | style="background:#FFFFCC;" |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |ഇതുവരെ പുറത്തിറങ്ങാത്ത ചിത്രങ്ങൾ |} {| class="wikitable" !വർഷം !തലക്കെട്ട് !കഥാപാത്രം !സംവിധായകൻ !ഭാഷ !കുറിപ്പ് |- |2015 |''ലോഫർ'' |മൗനി |Puri Jagannadh |തെലുഗു | |- | rowspan="1" |2016 |''എം. എസ്. ധോണി: ദി അൺടോൾഡ് സ്‌റ്റോറി'' |പ്രിയങ്ക ഝാ |Neeraj Pandey |ഹിന്ദി | |- |2017 |''കുങ് ഫു യോഗ'' |അസ്മിത |Stanley Tong |[[ചൈനീസ് ഭാഷ|ചൈനീസ്]], ഇംഗ്ലീഷ്, ഹിന്ദി |ചൈനീസ് ചലച്ചിത്രം |- |2018 |''വെൽക്കം റ്റു ന്യൂ യോർക്'' |''സ്വന്തം റോൾ'' |Chakri Toleti |ഹിന്ദി |സ്വന്തം പേരിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടു |- |2018 |''ബാഘി 2'' |നേഹ |Ahmed Khan |ഹിന്ദി | |- |2019 | style="background:#FFFFCC;" |''ഭാരത്'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |രാധ |Ali Abbas Zafar |ഹിന്ദി |ചിത്രികരിക്കുന്നു<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/bharat-interesting-facts-about-the-salman-khan-starrer/Disha-Patani-feels-like-a-dream-come-true-to-be-a-part-of-Bharat/photostory/64206680.cms|title=Disha Patani feels like a dream come true to be a part of 'Bharat'|work=The Times of India|access-date=27 July 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/bollywood-celebs-instagram-pics-you-should-not-miss/Bharat-Director-Ali-Abbas-Zafar-gives-us-a-sneak-peek-from-the-first-day-of-the-films-shoot/photostory/63794393.cms|title=‘Bharat’: Director Ali Abbas Zafar gives us a sneak peek from the first day of the film's shoot - Bollywood celebs' Instagram pics you should not miss!|work=The Times of India|date=2018-06-25|access-date=2018-06-27}}</ref> |} === സംഗീത വീഡിയോകൾ === {| class="wikitable unsortable" !വർഷം !ശീർഷകം !ആലാപനം ! class="unsortable" |ഗാനരചന |- |2016 |ബീഫിക്രാ |മീറ്റ് ബ്രോസ്, അദിതി സിങ് ശര്മ്മ |മീറ്റ് ബ്രോസ് |} == പുരസ്കാരങ്ങൾ നാമനിർദ്ദേശകളും == {| class="wikitable sortable" !വർഷം !ചലച്ചിത്രം !പുരസ്കാരം !വിഭാഗം !ഫലം !കുറിപ്പ്. |- | rowspan="7" |2017 | rowspan="7" |''എം. എസ്. ധോണി: ദി അൺടോൾഡ് സ്‌റ്റോറി'' | rowspan="2" |ബിഗ് സിവീ എന്റർടെയ്ൻമെന്റ് അവാർഡുകൾ |ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആസ്വാദകനായ നടൻ (ഫിലിം) അരങ്ങേറ്റം - സ്ത്രീ |{{Won}} |<ref>{{cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/big-zee-entertainment-awards-2017-winners-list-alia-bhatt-shahid-kapoor-aishwarya-rai-bachchan-sushant-singh-rajput-are-the-big-winners-of-the-night/|title=Big Zee Entertainment Awards 2017 winners list: Alia Bhatt, Shahid Kapoor, Aishwarya Rai Bachchan, Sushant Singh Rajput are the big winners of the night|date=19 August 2017|author=Urmimala Banerjee|accessdate=9 May 2018|language=en-US}}</ref> |- |ഒരു നാടക ചിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആസ്വാദകനായ നടൻ - സ്ത്രീ |{{Nom}} |<ref>{{cite news|url=https://www.bizasialive.com/big-zee-entertainment-awards-nominations-list/|title=Big ZEE Entertainment Awards: Nominations list|date=22 July 2017|work=BizAsia {{!}} Media, Entertainment, Showbiz, Events and Music|accessdate=9 May 2018|language=en-GB}}</ref> |- |സ്റ്റാർ സ്ക്രീൻ അവാർഡ് |മികച്ച പുതുമുഖ നടി |{{Won}} |<ref>{{cite news|url=https://businessofcinema.com/bollywood_news/disha-patani-announced-promising-newcomer-female-screen-awards/369878|title=Disha Patani Announced Most Promising Newcomer Female At The Screen Awards!|date=6 December 2016|work=Businessofcinema.com|accessdate=9 May 2018|language=en-US}}</ref> |- |സ്റ്റാർഡസ്റ്റ് അവാർഡ് |മികച്ച നടി അഭിനേതാവ് (സ്ത്രീ) |{{Won}} |<ref>{{cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/stardust-awards-2016-full-winners-list-shah-rukh-khan-priyanka-chopra-aishwarya-rai-bachchan-win-big/|title=Stardust Awards 2016 FULL winners list: Shah Rukh Khan, Priyanka Chopra, Aishwarya Rai Bachchan win BIG|author=Aarti Iyengar|date=20 December 2016|accessdate=9 May 2018|language=en-US|archive-date=2016-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221120554/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/stardust-awards-2016-full-winners-list-shah-rukh-khan-priyanka-chopra-aishwarya-rai-bachchan-win-big/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |ഇന്റർനാഷണൽ ഇന്ത്യൻ ഫിലിം അക്കാദമി അവാർഡ് |മികച്ച പുതുമുഖ നടി |{{Won}} |<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-iifa-awards-2017-shahid-kapoor-to-disha-patani-here-s-the-complete-list-of-winners-2503941|title=IIFA Awards 2017 {{!}} Shahid Kapoor to Disha Patani: Here's the complete list of winners!|date=16 July 2017|work=[[Daily News and Analysis|DNA]]|accessdate=9 May 2018|language=en-US}}</ref> |- |മികച്ച സഹനടി |{{Nom}} |<ref>{{cite news|url=https://www.missmalini.com/2017/05/30/here-is-the-full-list-of-nominations-for-iifa-2017/|author=Sukriti Gumber|title=Here Is The Full List Of Nominations For IIFA 2017|date=30 May 2017|work=MissMalini|accessdate=9 May 2018|language=en-US}}</ref> |- |ഇന്ത്യയിലെ ഓൺലൈൻ അവാർഡുകൾ |മികച്ച പുതുമുഖ നടി |{{Nom}} |<ref>{{cite web|url=https://www.foionlineawards.com/2nd-foi-online-awards|title=FOI Online Awards|accessdate=9 May 2018|website=FOI Online Awards|language=en|archive-date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401081851/https://www.foionlineawards.com/2nd-foi-online-awards|url-status=dead}}</ref> |} == ഇതുകൂടി കാണുക == {{commonscat|Disha Patani}} == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{IMDb name|7796669}} [[വർഗ്ഗം:തെലുഗു ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 13-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1992-ൽ ജനിച്ചവർ]] cxx38m8nc4icb8xo21d61lfri5cd0ak 0 454964 4673529 4558082 2026-10-05T07:36:17Z Akbarali 17542 [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4673529 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty.Arimbra Hills (1).jpg | image_alt = | image_caption = അരിമ്പ്ര പട്ടണം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]] [[കൊണ്ടോട്ടി]] ബ്ളോക്കിൽ [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹര മായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Mini Ooty Hill]] ==ചിത്രങ്ങൾ== [[പ്രമാണം:Oorakam or Arimbramala.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|morning view]] [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (1).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Garden]] [[പ്രമാണം:Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Hill Roads]] [[പ്രമാണം:Conifer forest.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tree Forest]] [[പ്രമാണം:TEA PLANTATION.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Palantation]] [[പ്രമാണം:ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Cheruppadi Hills]] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] 8trzmm59sthnnt49gky0hy6hrsy3ls4 4673530 4673529 2026-10-05T07:37:34Z Akbarali 17542 4673530 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty.Arimbra Hills (1).jpg | image_alt = | image_caption = അരിമ്പ്ര പട്ടണം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]] [[കൊണ്ടോട്ടി]] ബ്ളോക്കിൽ [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹര മായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Mini Ooty Hill]] ==ചിത്രങ്ങൾ== [[പ്രമാണം:Oorakam or Arimbramala.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|morning view]] [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (1).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Garden]] [[പ്രമാണം:Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Hill Roads]] [[പ്രമാണം:Conifer forest.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tree Forest]] [[പ്രമാണം:TEA PLANTATION.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Palantation]] [[പ്രമാണം:ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Cheruppadi Hills]] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] 0toy7ma1obtean8o6dv8o127nc0bvi3 4673531 4673530 2026-10-05T07:38:27Z Akbarali 17542 4673531 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty.Arimbra Hills (1).jpg | image_alt = | image_caption = അരിമ്പ്ര പട്ടണം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]] [[കൊണ്ടോട്ടി]] ബ്ളോക്കിൽ [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹര മായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി.<ref>{{Cite web |url=https://www.asianetnews.com/yatra/destinations/mini-ooty-in-malappuram-a-hidden-gem-of-kerala-articleshow-eb461md |title=ഏഷ്യാനെറ്റ് |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Mini Ooty Hill]] ==ചിത്രങ്ങൾ== [[പ്രമാണം:Oorakam or Arimbramala.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|morning view]] [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (1).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Garden]] [[പ്രമാണം:Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Hill Roads]] [[പ്രമാണം:Conifer forest.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tree Forest]] [[പ്രമാണം:TEA PLANTATION.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Palantation]] [[പ്രമാണം:ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Cheruppadi Hills]] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] fg30op9qachingo16zjr70txa6ib7z0 4673532 4673531 2026-10-05T07:44:33Z Akbarali 17542 4673532 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty.Arimbra Hills (1).jpg | image_alt = | image_caption = അരിമ്പ്ര പട്ടണം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]] [[കൊണ്ടോട്ടി]] ബ്ളോക്കിൽ [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹര മായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി.<ref>{{Cite web |url=https://www.asianetnews.com/yatra/destinations/mini-ooty-in-malappuram-a-hidden-gem-of-kerala-articleshow-eb461md |title=ഏഷ്യാനെറ്റ് |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Mini Ooty Hill]] ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 445 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് അരിമ്പ്ര കുന്നുകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നിൻനിരകളും അതിരാവിലെയുള്ള കോടമഞ്ഞുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. ==പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ== *ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ് (കണ്ണാടിപ്പാലം): ഇവിടുത്തെ 'മിസ്റ്റി പാർക്കി'ൽ (Misty Park) സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന കണ്ണാടിപ്പാലം മിനി ഊട്ടിയിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഏകദേശം 15 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ്, കേരളത്തിലെ നീളം കൂടിയ കണ്ണാടിപ്പാലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഇതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ താഴെയുള്ള താഴ്‌വരകളുടെയും പച്ചപ്പിന്റെയും ദൃശ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ സാധിക്കും. *മിസ്റ്റി പാർക്ക്: രാവിലെ മുതൽ രാത്രി 9 മണി വരെയാണ് ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ==ചിത്രങ്ങൾ== [[പ്രമാണം:Oorakam or Arimbramala.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|morning view]] [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (1).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Garden]] [[പ്രമാണം:Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Hill Roads]] [[പ്രമാണം:Conifer forest.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tree Forest]] [[പ്രമാണം:TEA PLANTATION.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Palantation]] [[പ്രമാണം:ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Cheruppadi Hills]] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] c1a6jd39lhomax4ck927yigb3zocoto 4673533 4673532 2026-10-05T07:45:46Z Akbarali 17542 4673533 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty.Arimbra Hills (1).jpg | image_alt = | image_caption = അരിമ്പ്ര പട്ടണം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]] [[കൊണ്ടോട്ടി]] ബ്ളോക്കിൽ [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹര മായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി.<ref>{{Cite web |url=https://www.asianetnews.com/yatra/destinations/mini-ooty-in-malappuram-a-hidden-gem-of-kerala-articleshow-eb461md |title=ഏഷ്യാനെറ്റ് |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Mini Ooty Hill]] ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 445 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് അരിമ്പ്ര കുന്നുകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നിൻനിരകളും അതിരാവിലെയുള്ള കോടമഞ്ഞുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. ==പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ== *ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ് (കണ്ണാടിപ്പാലം): ഇവിടുത്തെ 'മിസ്റ്റി പാർക്കി'ൽ (Misty Park) സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന കണ്ണാടിപ്പാലം മിനി ഊട്ടിയിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഏകദേശം 15 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ്, കേരളത്തിലെ നീളം കൂടിയ കണ്ണാടിപ്പാലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഇതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ താഴെയുള്ള താഴ്‌വരകളുടെയും പച്ചപ്പിന്റെയും ദൃശ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ സാധിക്കും. *മിസ്റ്റി പാർക്ക്: രാവിലെ മുതൽ രാത്രി 9 മണി വരെയാണ് ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ==ഗതാഗതവും നവീകരണവും== കോഴിക്കോട് - മലപ്പുറം പാതയിലെ അറവങ്കരയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ വർദ്ധനവും നിലവിലുള്ള റോഡിന്റെ ശോചനീയാവസ്ഥയും കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രത്തിലേക്കുള്ള റോഡ് ഉന്നത നിലവാരത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനായി കേരള പൊതുമരാമത്ത്-ടൂറിസം വകുപ്പ് 5 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/travel/super-road-to-mini-ooty-304442 |title=Mediaone |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ==ചിത്രങ്ങൾ== [[പ്രമാണം:Oorakam or Arimbramala.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|morning view]] [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (1).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Garden]] [[പ്രമാണം:Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Hill Roads]] [[പ്രമാണം:Conifer forest.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tree Forest]] [[പ്രമാണം:TEA PLANTATION.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Palantation]] [[പ്രമാണം:ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Cheruppadi Hills]] [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] mbzw57usfta5v3b84jo4xxdwfl8zuyt 4673534 4673533 2026-10-05T07:46:43Z Akbarali 17542 /* ചിത്രങ്ങൾ */ 4673534 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty.Arimbra Hills (1).jpg | image_alt = | image_caption = അരിമ്പ്ര പട്ടണം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]] [[കൊണ്ടോട്ടി]] ബ്ളോക്കിൽ [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹര മായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി.<ref>{{Cite web |url=https://www.asianetnews.com/yatra/destinations/mini-ooty-in-malappuram-a-hidden-gem-of-kerala-articleshow-eb461md |title=ഏഷ്യാനെറ്റ് |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Mini Ooty Hill]] ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 445 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് അരിമ്പ്ര കുന്നുകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നിൻനിരകളും അതിരാവിലെയുള്ള കോടമഞ്ഞുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. ==പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ== *ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ് (കണ്ണാടിപ്പാലം): ഇവിടുത്തെ 'മിസ്റ്റി പാർക്കി'ൽ (Misty Park) സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന കണ്ണാടിപ്പാലം മിനി ഊട്ടിയിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഏകദേശം 15 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ്, കേരളത്തിലെ നീളം കൂടിയ കണ്ണാടിപ്പാലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഇതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ താഴെയുള്ള താഴ്‌വരകളുടെയും പച്ചപ്പിന്റെയും ദൃശ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ സാധിക്കും. *മിസ്റ്റി പാർക്ക്: രാവിലെ മുതൽ രാത്രി 9 മണി വരെയാണ് ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ==ഗതാഗതവും നവീകരണവും== കോഴിക്കോട് - മലപ്പുറം പാതയിലെ അറവങ്കരയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ വർദ്ധനവും നിലവിലുള്ള റോഡിന്റെ ശോചനീയാവസ്ഥയും കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രത്തിലേക്കുള്ള റോഡ് ഉന്നത നിലവാരത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനായി കേരള പൊതുമരാമത്ത്-ടൂറിസം വകുപ്പ് 5 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/travel/super-road-to-mini-ooty-304442 |title=Mediaone |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ==ചിത്രങ്ങൾ== [[പ്രമാണം:Oorakam or Arimbramala.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|morning view]] [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (1).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Garden]] [[പ്രമാണം:Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Hill Roads]] [[പ്രമാണം:Conifer forest.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tree Forest]] [[പ്രമാണം:TEA PLANTATION.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Palantation]] [[പ്രമാണം:ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Cheruppadi Hills]] ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] nk958cr6elpe46nd74wwv8uqmf12ri4 4673535 4673534 2026-10-05T07:50:04Z Akbarali 17542 /* ചിത്രങ്ങൾ */ 4673535 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty.Arimbra Hills (1).jpg | image_alt = | image_caption = അരിമ്പ്ര പട്ടണം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]] [[കൊണ്ടോട്ടി]] ബ്ളോക്കിൽ [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹര മായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി.<ref>{{Cite web |url=https://www.asianetnews.com/yatra/destinations/mini-ooty-in-malappuram-a-hidden-gem-of-kerala-articleshow-eb461md |title=ഏഷ്യാനെറ്റ് |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Mini Ooty Hill]] ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 445 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് അരിമ്പ്ര കുന്നുകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നിൻനിരകളും അതിരാവിലെയുള്ള കോടമഞ്ഞുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. ==പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ== *ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ് (കണ്ണാടിപ്പാലം): ഇവിടുത്തെ 'മിസ്റ്റി പാർക്കി'ൽ (Misty Park) സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന കണ്ണാടിപ്പാലം മിനി ഊട്ടിയിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഏകദേശം 15 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ്, കേരളത്തിലെ നീളം കൂടിയ കണ്ണാടിപ്പാലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഇതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ താഴെയുള്ള താഴ്‌വരകളുടെയും പച്ചപ്പിന്റെയും ദൃശ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ സാധിക്കും. *മിസ്റ്റി പാർക്ക്: രാവിലെ മുതൽ രാത്രി 9 മണി വരെയാണ് ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ==ഗതാഗതവും നവീകരണവും== കോഴിക്കോട് - മലപ്പുറം പാതയിലെ അറവങ്കരയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ വർദ്ധനവും നിലവിലുള്ള റോഡിന്റെ ശോചനീയാവസ്ഥയും കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രത്തിലേക്കുള്ള റോഡ് ഉന്നത നിലവാരത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനായി കേരള പൊതുമരാമത്ത്-ടൂറിസം വകുപ്പ് 5 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/travel/super-road-to-mini-ooty-304442 |title=Mediaone |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> [[പ്രമാണം:Oorakam or Arimbramala.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|morning view]] [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (1).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Garden]] [[പ്രമാണം:Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Hill Roads]] [[പ്രമാണം:Conifer forest.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tree Forest]] [[പ്രമാണം:TEA PLANTATION.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Palantation]] ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Cheruppadi Hills </gallery> ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] 8ptaj91zce8j383m02t6590j4k6ybyz 4673536 4673535 2026-10-05T07:50:58Z Akbarali 17542 /* ചിത്രങ്ങൾ */ 4673536 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty.Arimbra Hills (1).jpg | image_alt = | image_caption = അരിമ്പ്ര പട്ടണം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]] [[കൊണ്ടോട്ടി]] ബ്ളോക്കിൽ [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹര മായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി.<ref>{{Cite web |url=https://www.asianetnews.com/yatra/destinations/mini-ooty-in-malappuram-a-hidden-gem-of-kerala-articleshow-eb461md |title=ഏഷ്യാനെറ്റ് |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Mini Ooty Hill]] ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 445 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് അരിമ്പ്ര കുന്നുകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നിൻനിരകളും അതിരാവിലെയുള്ള കോടമഞ്ഞുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. ==പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ== *ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ് (കണ്ണാടിപ്പാലം): ഇവിടുത്തെ 'മിസ്റ്റി പാർക്കി'ൽ (Misty Park) സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന കണ്ണാടിപ്പാലം മിനി ഊട്ടിയിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഏകദേശം 15 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ്, കേരളത്തിലെ നീളം കൂടിയ കണ്ണാടിപ്പാലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഇതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ താഴെയുള്ള താഴ്‌വരകളുടെയും പച്ചപ്പിന്റെയും ദൃശ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ സാധിക്കും. *മിസ്റ്റി പാർക്ക്: രാവിലെ മുതൽ രാത്രി 9 മണി വരെയാണ് ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ==ഗതാഗതവും നവീകരണവും== കോഴിക്കോട് - മലപ്പുറം പാതയിലെ അറവങ്കരയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ വർദ്ധനവും നിലവിലുള്ള റോഡിന്റെ ശോചനീയാവസ്ഥയും കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രത്തിലേക്കുള്ള റോഡ് ഉന്നത നിലവാരത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനായി കേരള പൊതുമരാമത്ത്-ടൂറിസം വകുപ്പ് 5 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/travel/super-road-to-mini-ooty-304442 |title=Mediaone |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> Oorakam or Arimbramala.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|morning view Arimbra Mala (1).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Garden Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Hill Roads Conifer forest.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tree Forest TEA PLANTATION.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Palantation ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Cheruppadi Hills </gallery> ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] pmaydisnrwi4xj49lgf6sg2zg1t8cru 4673544 4673536 2026-10-05T08:57:47Z Vicharam 9387 4673544 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty.Arimbra Hills (1).jpg | image_alt = | image_caption = അരിമ്പ്ര പട്ടണം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]] [[കൊണ്ടോട്ടി]] ബ്ളോക്കിൽ [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹരമായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി.<ref>{{Cite web |url=https://www.asianetnews.com/yatra/destinations/mini-ooty-in-malappuram-a-hidden-gem-of-kerala-articleshow-eb461md |title=ഏഷ്യാനെറ്റ് |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Mini Ooty Hill]] ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 445 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് അരിമ്പ്ര കുന്നുകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നിൻനിരകളും അതിരാവിലെയുള്ള കോടമഞ്ഞുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. ==പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ== *ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ് (കണ്ണാടിപ്പാലം): ഇവിടുത്തെ 'മിസ്റ്റി പാർക്കി'ൽ (Misty Park) സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന കണ്ണാടിപ്പാലം മിനി ഊട്ടിയിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഏകദേശം 15 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ്, കേരളത്തിലെ നീളം കൂടിയ കണ്ണാടിപ്പാലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഇതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ താഴെയുള്ള താഴ്‌വരകളുടെയും പച്ചപ്പിന്റെയും ദൃശ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ സാധിക്കും. *മിസ്റ്റി പാർക്ക്: രാവിലെ മുതൽ രാത്രി 9 മണി വരെയാണ് ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ==ഗതാഗതവും നവീകരണവും== കോഴിക്കോട് - മലപ്പുറം പാതയിലെ അറവങ്കരയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ വർദ്ധനവും നിലവിലുള്ള റോഡിന്റെ ശോചനീയാവസ്ഥയും കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രത്തിലേക്കുള്ള റോഡ് ഉന്നത നിലവാരത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനായി കേരള പൊതുമരാമത്ത്-ടൂറിസം വകുപ്പ് 5 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/travel/super-road-to-mini-ooty-304442 |title=Mediaone |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> Oorakam or Arimbramala.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|morning view Arimbra Mala (1).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Garden Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Hill Roads Conifer forest.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tree Forest TEA PLANTATION.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Tea Palantation ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|Cheruppadi Hills </gallery> ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] n66hmpdvreg3yxocyzv5ohlnnbir1om 4673558 4673544 2026-10-05T10:27:29Z Malikaveedu 16584 4673558 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty.Arimbra Hills (1).jpg | image_alt = | image_caption = അരിമ്പ്ര പട്ടണം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]], [[കൊണ്ടോട്ടി ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|കൊണ്ടോട്ടി ബ്ളോക്കിൽ]] [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹരമായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ, പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി.<ref>{{Cite web |url=https://www.asianetnews.com/yatra/destinations/mini-ooty-in-malappuram-a-hidden-gem-of-kerala-articleshow-eb461md |title=ഏഷ്യാനെറ്റ് |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് ഇവിടെയുള്ള മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|മിനി ഊട്ടി മല.]] ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 445 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് അരിമ്പ്ര കുന്നുകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നിൻനിരകളും അതിരാവിലെയുള്ള കോടമഞ്ഞുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. ==പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ== *ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ് (കണ്ണാടിപ്പാലം): ഇവിടുത്തെ 'മിസ്റ്റി പാർക്കി'ൽ (Misty Park) സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന കണ്ണാടിപ്പാലം മിനി ഊട്ടിയിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഏകദേശം 15 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ്, കേരളത്തിലെ നീളം കൂടിയ കണ്ണാടിപ്പാലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഇതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ താഴെയുള്ള താഴ്‌വരകളുടെയും പച്ചപ്പിന്റെയും ദൃശ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ സാധിക്കും. *മിസ്റ്റി പാർക്ക്: രാവിലെ മുതൽ രാത്രി 9 മണി വരെയാണ് ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ==ഗതാഗതവും നവീകരണവും== കോഴിക്കോട് - മലപ്പുറം പാതയിലെ അറവങ്കരയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ വർദ്ധനവും നിലവിലുള്ള റോഡിന്റെ ശോചനീയാവസ്ഥയും കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രത്തിലേക്കുള്ള റോഡ് ഉന്നത നിലവാരത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനായി കേരള പൊതുമരാമത്ത്-ടൂറിസം വകുപ്പ് 5 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/travel/super-road-to-mini-ooty-304442 |title=Mediaone |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> Oorakam or Arimbramala.jpg|പ്രഭാതത്തിലെ കാഴ്ച Arimbra Mala (1).png|തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|മലയോര പാതകൾ Conifer forest.jpg|വനനിരകൾ TEA PLANTATION.jpg|തേയിലത്തോട്ടത്തിന്റെ മറ്റൊരു ദൃശ്യം ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ചെറുപ്പാടി മലനിരകൾ </gallery> ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] 4opvm5l6094ru3194y2dqsh36ra2fl7 4673568 4673558 2026-10-05T11:05:24Z Vicharam 9387 4673568 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty Arimbra.jpg | image_alt = | image_caption = അരിമ്പ്ര പട്ടണം | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]], [[കൊണ്ടോട്ടി ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|കൊണ്ടോട്ടി ബ്ളോക്കിൽ]] [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹരമായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ, പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി.<ref>{{Cite web |url=https://www.asianetnews.com/yatra/destinations/mini-ooty-in-malappuram-a-hidden-gem-of-kerala-articleshow-eb461md |title=ഏഷ്യാനെറ്റ് |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് ഇവിടെയുള്ള മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|മിനി ഊട്ടി മല.]] ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 445 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് അരിമ്പ്ര കുന്നുകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നിൻനിരകളും അതിരാവിലെയുള്ള കോടമഞ്ഞുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. ==പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ== [[File:Glass Bridge Mini ooty.jpg|thumb|300px|left|Glass Bridge _Mini Ooty , Arimbra]] *ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ് (കണ്ണാടിപ്പാലം): ഇവിടുത്തെ 'മിസ്റ്റി പാർക്കി'ൽ (Misty Park) സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന കണ്ണാടിപ്പാലം മിനി ഊട്ടിയിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഏകദേശം 15 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ്, കേരളത്തിലെ നീളം കൂടിയ കണ്ണാടിപ്പാലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഇതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ താഴെയുള്ള താഴ്‌വരകളുടെയും പച്ചപ്പിന്റെയും ദൃശ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ സാധിക്കും. *മിസ്റ്റി പാർക്ക്: രാവിലെ മുതൽ രാത്രി 9 മണി വരെയാണ് ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ==ഗതാഗതവും നവീകരണവും== കോഴിക്കോട് - മലപ്പുറം പാതയിലെ അറവങ്കരയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ വർദ്ധനവും നിലവിലുള്ള റോഡിന്റെ ശോചനീയാവസ്ഥയും കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രത്തിലേക്കുള്ള റോഡ് ഉന്നത നിലവാരത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനായി കേരള പൊതുമരാമത്ത്-ടൂറിസം വകുപ്പ് 5 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/travel/super-road-to-mini-ooty-304442 |title=Mediaone |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> Oorakam or Arimbramala.jpg|പ്രഭാതത്തിലെ കാഴ്ച Arimbra Mala (1).png|തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|മലയോര പാതകൾ Conifer forest.jpg|വനനിരകൾ TEA PLANTATION.jpg|തേയിലത്തോട്ടത്തിന്റെ മറ്റൊരു ദൃശ്യം ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ചെറുപ്പാടി മലനിരകൾ </gallery> ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] euezmy55h3e1kwkb0h2i1ws1npetvan 4673573 4673568 2026-10-05T11:19:32Z Vicharam 9387 4673573 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty Arimbra.jpg | image_alt = | image_caption = മിനി ഊട്ടി, അരിമ്പ്ര | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]], [[കൊണ്ടോട്ടി ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|കൊണ്ടോട്ടി ബ്ളോക്കിൽ]] [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹരമായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ, പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി.<ref>{{Cite web |url=https://www.asianetnews.com/yatra/destinations/mini-ooty-in-malappuram-a-hidden-gem-of-kerala-articleshow-eb461md |title=ഏഷ്യാനെറ്റ് |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് ഇവിടെയുള്ള മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|മിനി ഊട്ടി മല.]] ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 445 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് അരിമ്പ്ര കുന്നുകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നിൻനിരകളും അതിരാവിലെയുള്ള കോടമഞ്ഞുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. ==പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ== [[File:Glass Bridge Mini ooty.jpg|thumb|300px|left|Glass Bridge _Mini Ooty , Arimbra]] *ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ് (കണ്ണാടിപ്പാലം): ഇവിടുത്തെ 'മിസ്റ്റി പാർക്കി'ൽ (Misty Park) സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന കണ്ണാടിപ്പാലം മിനി ഊട്ടിയിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഏകദേശം 15 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ്, കേരളത്തിലെ നീളം കൂടിയ കണ്ണാടിപ്പാലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഇതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ താഴെയുള്ള താഴ്‌വരകളുടെയും പച്ചപ്പിന്റെയും ദൃശ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ സാധിക്കും. *മിസ്റ്റി പാർക്ക്: രാവിലെ മുതൽ രാത്രി 9 മണി വരെയാണ് ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ==ഗതാഗതവും നവീകരണവും== കോഴിക്കോട് - മലപ്പുറം പാതയിലെ അറവങ്കരയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ വർദ്ധനവും നിലവിലുള്ള റോഡിന്റെ ശോചനീയാവസ്ഥയും കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രത്തിലേക്കുള്ള റോഡ് ഉന്നത നിലവാരത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനായി കേരള പൊതുമരാമത്ത്-ടൂറിസം വകുപ്പ് 5 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/travel/super-road-to-mini-ooty-304442 |title=Mediaone |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> Oorakam or Arimbramala.jpg|പ്രഭാതത്തിലെ കാഴ്ച Arimbra Mala (1).png|തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|മലയോര പാതകൾ Conifer forest.jpg|വനനിരകൾ TEA PLANTATION.jpg|തേയിലത്തോട്ടത്തിന്റെ മറ്റൊരു ദൃശ്യം ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ചെറുപ്പാടി മലനിരകൾ </gallery> ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] 0j3xw147dj2mhxmcsb7rggqowfrx5xt 4673574 4673573 2026-10-05T11:20:27Z Vicharam 9387 /* പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ */ 4673574 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = മിനി ഊട്ടി | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Mini Ooty Arimbra.jpg | image_alt = | image_caption = മിനി ഊട്ടി, അരിമ്പ്ര | pushpin_map = India Kerala | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_display = | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [Malappuram] മലപ്പുറം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 2600 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = KL-10 KL-84 | blank1_name_sec1 = Nearest Railway Station | blank1_info_sec1 = Parappanagadi | website = | footnotes = | official_name = ഊരകം }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്ക്|കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിൽ]], [[കൊണ്ടോട്ടി ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്|കൊണ്ടോട്ടി ബ്ളോക്കിൽ]] [[നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|നെടിയിരുപ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ]] അരിമ്പ്ര മലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ഥലമാണ് '''മിനി ഊട്ടി.''' <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/travel/travel-kerala/2022/07/31/mini-ooty-tourist-attraction-in-malappuram.html |title=മനോരമ പത്രം |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഊട്ടിയുടെ അത്രത്തോളം മനോഹരമായ മലകളും കുന്നുകളും കൊണ്ട് പ്രകൃതി രമണീയമായ, പച്ചപ്പു നിറഞ്ഞ സ്ഥലമാണ് മിനി ഊട്ടി.<ref>{{Cite web |url=https://www.asianetnews.com/yatra/destinations/mini-ooty-in-malappuram-a-hidden-gem-of-kerala-articleshow-eb461md |title=ഏഷ്യാനെറ്റ് |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചില്ല് പാലമാണ് ഇവിടെയുള്ള മിനിഊട്ടി ഗ്ലാസ്സ് ബ്രിഡ്ജ്. [[പ്രമാണം:Arimbra Mala (3).png|ലഘുചിത്രം|219x219ബിന്ദു|മിനി ഊട്ടി മല.]] ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 445 മീറ്റർ ഉയരത്തിലാണ് അരിമ്പ്ര കുന്നുകൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ കുന്നിൻനിരകളും അതിരാവിലെയുള്ള കോടമഞ്ഞുമാണ് ഇവിടുത്തെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ. ==പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ== [[File:Glass Bridge Mini ooty.jpg|thumb|300px|left|മിനി ഊട്ടിയിലെ ചില്ലുപാലം]] *ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ് (കണ്ണാടിപ്പാലം): ഇവിടുത്തെ 'മിസ്റ്റി പാർക്കി'ൽ (Misty Park) സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്ന കണ്ണാടിപ്പാലം മിനി ഊട്ടിയിലെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഏകദേശം 15 മീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ ഗ്ലാസ് ബ്രിഡ്ജ്, കേരളത്തിലെ നീളം കൂടിയ കണ്ണാടിപ്പാലങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഇതിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ താഴെയുള്ള താഴ്‌വരകളുടെയും പച്ചപ്പിന്റെയും ദൃശ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കാൻ സാധിക്കും. *മിസ്റ്റി പാർക്ക്: രാവിലെ മുതൽ രാത്രി 9 മണി വരെയാണ് ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ==ഗതാഗതവും നവീകരണവും== കോഴിക്കോട് - മലപ്പുറം പാതയിലെ അറവങ്കരയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് ഏകദേശം 4 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ചാൽ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാം. വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ വർദ്ധനവും നിലവിലുള്ള റോഡിന്റെ ശോചനീയാവസ്ഥയും കണക്കിലെടുത്ത്, ഈ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രത്തിലേക്കുള്ള റോഡ് ഉന്നത നിലവാരത്തിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനായി കേരള പൊതുമരാമത്ത്-ടൂറിസം വകുപ്പ് 5 കോടി രൂപ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/travel/super-road-to-mini-ooty-304442 |title=Mediaone |access-date=October 5, 2026 }}</ref> ==ചിത്രങ്ങൾ== <gallery> Oorakam or Arimbramala.jpg|പ്രഭാതത്തിലെ കാഴ്ച Arimbra Mala (1).png|തേയിലത്തോട്ടങ്ങൾ Mini Ooty.Arimbra Hills (5).jpg|മലയോര പാതകൾ Conifer forest.jpg|വനനിരകൾ TEA PLANTATION.jpg|തേയിലത്തോട്ടത്തിന്റെ മറ്റൊരു ദൃശ്യം ചെരുപ്പടിമല ഭൂതലചിത്രം.jpg|ചെറുപ്പാടി മലനിരകൾ </gallery> ==അവലംബം== {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] 0d4rtf8xdja6n2p44izo6ai11dmdgef 0 463987 4673580 3072268 2026-10-05T11:47:49Z Malikaveedu 16584 4673580 wikitext text/x-wiki {{ഒറ്റവരിലേഖനം|date=2019 ഫെബ്രുവരി}} {{Infobox settlement | name = ഇടിമൂഴിക്കൽ | other_name = ചേലാമ്പ്ര | nickname = | type = Census town | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|11.1519500|N|75.889290|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Malappuram District|Malappuram]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = Panchayat | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 34149 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673634 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0483 | registration_plate = KL-84 | custom_label1_sec1 = Nearest city | custom_data1_sec1 = Kozhikode | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | custom_label3_sec1 = | custom_data3_sec1 = | custom_label4_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | custom_data4_sec1 = Malappuram | custom_label6_sec1 = Civic agency | custom_data6_sec1 = Panchayat | custom_label5_sec1 = [[Rajya Sabha]] constituency | custom_data5_sec1 = [[Vallikkunnu]] | custom_label7_sec1 = Nearest [[Airport]] | custom_data7_sec1 = [[Calicut International Airport]] | website = {{URL|Chelembrapanchayath.org}} | footnotes = }} കേരളത്തിലെ മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിലെ ചേലേമ്പ്ര ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള ഗ്രാമമാണ് ചേലേമ്പ്ര എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ഇടിമുഴിക്കൽ.<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/town/627541-chelambra-kerala.html|title=Chelambra Census Town City Population Census 2011-2025 {{!}} Kerala|access-date=2025-12-17|website=www.census2011.co.in}}</ref> ദേശീയ പാത 17 ന് സമീപത്താണ് ഈ ഗ്രാമം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പഞ്ചായത്ത് ആസ്ഥാനവും ഈ ഗ്രാമമാണ്. == സ്ഥാനം == ഇടിമുഴിക്കൽ ഗ്രാമം സാങ്കേതികമായി മലപ്പുറം ജില്ലയിലാണെങ്കിലും കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ [[രാമനാട്ടുകര]] പട്ടണത്തിൻ്റെ വിപുലീകരണമായാണ് ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. [[ഫറോക്ക്]], പള്ളിക്കൽ, തേഞ്ഞിപ്പലം, വള്ളിക്കുന്ന്, [[കൊണ്ടോട്ടി]], [[കടലുണ്ടി]] പട്ടണങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളുമാണ് ഇതിന്റെ അതിരുകൾ. ഈ ഗ്രാമത്തെ മുറിച്ചു കടന്നുപോകുന്ന ദേശീയപാത 17 ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള കാക്കഞ്ചേരിയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. == അവലംബങ്ങൾ == nlhlf1jisnli70v066x5wn6eqy3neku 4673581 4673580 2026-10-05T11:48:08Z Malikaveedu 16584 [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4673581 wikitext text/x-wiki {{ഒറ്റവരിലേഖനം|date=2019 ഫെബ്രുവരി}} {{Infobox settlement | name = ഇടിമൂഴിക്കൽ | other_name = ചേലാമ്പ്ര | nickname = | type = Census town | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|11.1519500|N|75.889290|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Malappuram District|Malappuram]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = Panchayat | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 34149 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673634 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0483 | registration_plate = KL-84 | custom_label1_sec1 = Nearest city | custom_data1_sec1 = Kozhikode | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | custom_label3_sec1 = | custom_data3_sec1 = | custom_label4_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | custom_data4_sec1 = Malappuram | custom_label6_sec1 = Civic agency | custom_data6_sec1 = Panchayat | custom_label5_sec1 = [[Rajya Sabha]] constituency | custom_data5_sec1 = [[Vallikkunnu]] | custom_label7_sec1 = Nearest [[Airport]] | custom_data7_sec1 = [[Calicut International Airport]] | website = {{URL|Chelembrapanchayath.org}} | footnotes = }} കേരളത്തിലെ മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കൊണ്ടോട്ടി താലൂക്കിലെ ചേലേമ്പ്ര ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലുള്ള ഗ്രാമമാണ് ചേലേമ്പ്ര എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ഇടിമുഴിക്കൽ.<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/town/627541-chelambra-kerala.html|title=Chelambra Census Town City Population Census 2011-2025 {{!}} Kerala|access-date=2025-12-17|website=www.census2011.co.in}}</ref> ദേശീയ പാത 17 ന് സമീപത്താണ് ഈ ഗ്രാമം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പഞ്ചായത്ത് ആസ്ഥാനവും ഈ ഗ്രാമമാണ്. == സ്ഥാനം == ഇടിമുഴിക്കൽ ഗ്രാമം സാങ്കേതികമായി മലപ്പുറം ജില്ലയിലാണെങ്കിലും കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ [[രാമനാട്ടുകര]] പട്ടണത്തിൻ്റെ വിപുലീകരണമായാണ് ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. [[ഫറോക്ക്]], പള്ളിക്കൽ, തേഞ്ഞിപ്പലം, വള്ളിക്കുന്ന്, [[കൊണ്ടോട്ടി]], [[കടലുണ്ടി]] പട്ടണങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളുമാണ് ഇതിന്റെ അതിരുകൾ. ഈ ഗ്രാമത്തെ മുറിച്ചു കടന്നുപോകുന്ന ദേശീയപാത 17 ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള കാക്കഞ്ചേരിയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] 66qfatkkes4db3dcrbz69gj3435hrlh 0 465312 4673451 3831018 2026-10-04T17:47:06Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673451 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{Infobox Military Structure |name = നഗ്ഗർ കൊട്ടാരം |partof = |location = [[കുളു]], [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]], [[ഇന്ത്യ]] |image = [[File:Naggar Castle - 2.jpg|300px]] |caption = നഗ്ഗർ കൊട്ടാരം |map_type = |latitude = |longitude = |map_size = |map_caption = |type = |coordinates = |code = |built = എ ഡി 1460 ൽ |builder = രാജ സിദ്ധ് സിംഗ് |materials = കല്ലുകളും തടികളും ഇടകലർന്ന <br>നിർമ്മാണ രീതി |height = |used = |demolished = |condition = |ownership = |open_to_public = |controlledby = ഹിമാചൽ പ്രദേശ് ടൂറിസം ഡെവലപ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ |garrison = |current_commander = |commanders = |occupants = |battles = |events = |image2 = |caption2 = }} [[File:View from Naggar Castle.jpg|thumb|250px|View from Naggar Castle]] [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്|ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ]] [[കുളു|കുളുവിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഏകദേശം 500 വർഷത്തോളം പഴക്കമുള്ള മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു കൊട്ടാരമാണ് '''നഗ്ഗർ കൊട്ടാരം'''. എ.ഡി. 1460 ൽ കുളുവിലെ രാജാവായ സിദ്ധ് സിംഗ്, മൂന്ന് നിലകളിലായി പടിഞ്ഞാറൻ ഹിമാലയൻ ശൈലിയിൽ കല്ലിലും തടിയിലും കൊത്തുപണികളോടുകൂടി പണികഴിപ്പിച്ചതാണീ കൊട്ടാരം. വർഷങ്ങളോളം ഒരു രാജകീയ വസതിയായി നിലനിന്നിരുന്ന ഈ കൊട്ടാരം പിന്നീട് 1978 ൽ ഒരു ഹെറിറ്റേജ് ഹോട്ടലായി പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഹിമാചൽ പ്രദേശ് ടൂറിസം ഡെവലപ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷനു (HPTDC) കൈമാറി.<ref>{{cite web |url=http://hptdc.in/index.php/the-naggar-castle/ |title=The Castle, Naggar |publisher=hptdc.in }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tourism-of-india.com/naggar.html |title=Tourism in Naggar |publisher=tourism-of-india.com}}</ref> ==ചരിത്രം== നൂറ്റാണ്ടുകളായി നഗ്ഗർ കൊട്ടാരം രാജാക്കന്മാരുടെ ഔദ്യോഗിക വസതിയായിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://untouchedindia.in/naggar-castle-kulu-himachal-pradesh/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-02-18 |archive-date=2018-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619063104/http://untouchedindia.in/naggar-castle-kulu-himachal-pradesh/ |url-status=dead }}</ref> ==ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ== "[[ജബ് വി മെറ്റ്]]" എന്ന പ്രശസ്ത [[ബോളിവുഡ്]] ചിത്രത്തിലെ മനോഹര ഗാനത്തിനു പാശ്ചാത്തലമായിരിക്കുന്നത് ഈ കൊട്ടാരമാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://malayalam.nativeplanet.com/naggar/attractions/naggar-castle/|title=നഗ്ഗർ കൊട്ടാരം, Naggar|website=malayalam.nativeplanet.com|language=ma|access-date=2019-02-18}} {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> നിലവിൽ, കൊട്ടാരം ഒരു ഹെറിറ്റേജ് ഹോട്ടലായി ആയി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കൊട്ടാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] n8gs3kbk6lbxsr1x5jkzbmykplcs7pu 0 466074 4673467 3635408 2026-10-04T20:31:26Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673467 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Nimrat Kaur}} {{Infobox person | name = നിമ്രത് കൗർ | image = Nimrat Kaur 2014.jpg | caption = 2014 ലെ ഒരു കലണ്ടർ സമാരംഭത്തിൽ നിമ്രത് ക ur ർ. | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1982|03|13}} | birth_place = [[Pilani]], [[Rajasthan]], India | death_date = | death_place = | occupation = Actress | years_active = 2002–present | birthname = | alma mater = [[Shri Ram College of Commerce]] }} '''നിമ്രത് കൗർ''' (ജനനം: മാർച്ച് 13, 1982) ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിയാണ്. കരിയറിന്റെ തുടക്കം ഒരു പ്രിന്റിംഗ് കമ്പനിയുടെ മോഡലായി ആരംഭിച്ച അവർ, വേദികളിൽ [[നാടകം|നാടകങ്ങളിലും]] അഭിനയിച്ചിരുന്നു. ഏതാനും സിനിമകളിൽ പ്രാധാന്യം കുറഞ്ഞ വേഷങ്ങൾ അഭിനയിച്ചതിനു ശേഷം [[അനുരാഗ് കശ്യപ്|അനുരാഗ് കാശ്യപിന്റെ]] നിർമ്മാണക്കമ്പനി അവതരിപ്പിച്ച '[[പെഡ്ലേർസ്]]' എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഒരു പ്രധാന വേഷം അവതരിപ്പിക്കുകയും ഈ ചിത്രം &nbsp;2012 ലെ [[കാൻ ചലച്ചിത്രോത്സവം|കാൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ]] പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതിനുശേഷം 2013 ലെ [[കാൻ ചലച്ചിത്രോത്സവം|കാൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ]] പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെട്ട തന്റെ മുന്നേറ്റ ചിത്രമായ '[[ദ ലഞ്ച്ബോക്സ്|ദ ലഞ്ച്ബോക്സിൽ]]' നടൻ [[ഇർ‌ഫാൻ ഖാൻ|ഇർഫാൻ ഖാനുമായി]] ചേർന്ന് അഭിനയിക്കുകയും ഈ ചിത്രത്തിലെ വേഷം നിരൂപകരുടെ പ്രചുരപ്രശംസ നേടുകയും ചെയ്തു. &nbsp; 2015 ൽ, [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] [[ടെലിവിഷൻ]] പരമ്പരയായ [[ഹോംലാൻഡ്|ഹോംലാൻഡിന്റെ]] നാലാം സീസണിൽ, ഇന്റർ-സർവ്വീസസ് ഇന്റലിജൻസ് ഏജന്റായ തസ്നിം ഖുറേഷിയുടെ വേഷത്തിന്റെ തുടർച്ച ചെയ്തു. പിന്നീട് [[അക്ഷയ് കുമാർ|അക്ഷയ് കുമാറിനൊപ്പം]] [[യുദ്ധം|യുദ്ധ]] ത്രില്ലറായ [[എയർലിഫ്റ്റ് (ചലച്ചിത്രം)|എയർലിഫ്റ്റിൽ]] വേഷമിട്ടു. 2016 ൽ, [[വേവാർഡ് പൈൻസ്]] എന്ന [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] [[ടെലിവിഷൻ]] പരമ്പരയുടെ രണ്ടാമത്തെ സീസണിൽ റെബേക്ക യെഡ്ലിന്റെ വേഷം അവതരിപ്പിച്ചു. ==ജീവിത പശ്ചാത്തലം== [[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിലെ]] [[പിലാനി|പിലാനിയിൽ]] ഒരു [[സിഖ്]] കുടുംബത്തിലാണ് നിമ്രത് കൗർ ജനിച്ചത്.<ref name="Gupta 2015">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nimrat-Kaur-My-father-was-killed-by-the-Hizb-ul-Mujahideen-for-not-conceding-to-their-demands-in-Kashmir/articleshow/50090694.cms|title=Nimrat Kaur:She spent years of her childhood in Khajuwala,a town in Bikaner district of Rajasthan. My father was killed by the Hizb-ul-Mujahideen for not conceding to their demands in Kashmir|accessdate=17 December 2015|last=Gupta|first=Priya|date=9 December 2015|website=The Times of India}}</ref><ref name="agenda">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chunk-HT-UI-PunjabSectionPage-Brunch/Personal-Agenda-Nimrat-Kaur/SP-Article1-1124813.aspx|title=Personal Agenda: Nimrat Kaur|accessdate=29 September 2013|date=20 September 2013|newspaper=Hindustan Times|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928164656/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chunk-HT-UI-PunjabSectionPage-Brunch/Personal-Agenda-Nimrat-Kaur/SP-Article1-1124813.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/lunchbox-trailer/1/299511.html|title=Trailer out: Irrfan and Nimrat Kaur in Cannes-winning film Lunch Box|accessdate=19 August 2013|date=14 August 2013|publisher=India Today}}</ref> പിതാവ് [[ഇന്ത്യൻ കരസേന|ഇന്ത്യൻ ആർമിയിലെ]] ഒരു ഓഫീസറായിരുന്നു.<ref>{{cite news|last1=Kandpal|first1=Kathika|title="I wanted to sex up Ila from The Lunchbox" – Nimrat|url=http://www.filmfare.com/interviews/i-wanted-to-sex-up-ila-from-the-lunchbox-nimrat-4883.html|accessdate=15 July 2014|work=Filmfare|date=9 December 2013}}</ref> [[ബെംഗളൂരു|ബാംഗ്ലൂരിൽ]] [[മാനസികരോഗം|മാനസികരോഗ]] വിദഗ്ദ്ധയായി ജോലിചെയ്യുന്ന റൂബിൻ എന്ന ഒരു ഇളയ സഹോദരികൂടിയുണ്ട് നിമ്രത് കൌറിന്. [[പട്യാല ജില്ല|പട്യാലയിലാണ്]] നിമ്രതിന്റെ കുടുംബം സ്ഥിരതാമസമാക്കിയിരുന്നത്. [[പട്യാല ജില്ല|പാട്യാലയിലെ]] യാദവീന്ദ്ര പബ്ലിക് സ്കൂളിൽ അവർ വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്തു. 1994 ൽ [[കശ്മീർ|കശ്മീരി]] ഭീകരർ അവരുടെ പിതാവിനെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി കൊലപ്പെടുത്തി.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nimrat-Kaur-My-father-was-killed-by-the-Hizb-ul-Mujahideen-for-not-conceding-to-their-demands-in-Kashmir/articleshow/50090694.cms|title=Nimrat Kaur: My father was killed by the Hizb-ul-Mujahideen for not conceding to their demands in Kashmir|first=Priya|last=Gupta|newspaper=The Times of India|date=9 December 2015|accessdate=23 February 2016}}</ref> അതിനുശേഷം നിമ്രതിന്റെ കുടുംബം [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]]-പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[നോയ്ഡ|നോയിഡയിലേക്ക്]] താമസം മാറുകയും അവിടെ ബാല്യകാലം കഴിച്ചുകൂട്ടിയ നിമ്രത് നോയിഡയിലെ ഡൽഹി പബ്ലിക് സ്കൂളിൽ ഉപരിപഠനം നടത്തുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് [[ഡെൽഹി സർവകലാശാല|ഡൽഹി യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ]] ശ്രീറാം കോളജ് ഓഫ് കോമേഴ്സിൽ പഠനം നടത്തുകയും 2003 ൽ അവിടെനിന്ന് [[സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം|സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിൽ]] ബി. എ. ബിരുദവും ശേഷം 2004 ൽ എംബിഎ ബിരുദവും നേടി. അതിനുശേഷം [[ഹരിയാണ|ഹരിയാനയിലെ]] [[ഗുർഗാവോൺ|ഗുർഗാവോണിൽ]] വിവിധ റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വികസന കോർപ്പറേഷനുകളിലും സിവിൽ കോൺട്രാക്റ്റിങ് കോർപ്പറേഷനുകളിലും ജോലി ചെയ്യുവാനാരംഭിച്ചു.<ref name="agenda2">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chunk-HT-UI-PunjabSectionPage-Brunch/Personal-Agenda-Nimrat-Kaur/SP-Article1-1124813.aspx|title=Personal Agenda: Nimrat Kaur|accessdate=29 September 2013|date=20 September 2013|newspaper=Hindustan Times|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928164656/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chunk-HT-UI-PunjabSectionPage-Brunch/Personal-Agenda-Nimrat-Kaur/SP-Article1-1124813.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Brunch/Brunch-Stories/Nimrat-Kaur-I-am-living-my-dream/Article1-1127968.aspx|title=Nimrat Kaur: I am living my dream|accessdate=29 September 2013|date=27 September 2013|newspaper=Hindustan Times|archive-date=2014-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141206180107/http://www.hindustantimes.com/brunch/brunch-stories/nimrat-kaur-i-am-living-my-dream/article1-1127968.aspx|url-status=dead}}</ref> == തൊഴിൽരംഗം == [[File:Nimrat_Kaur_2014.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nimrat_Kaur_2014.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|കൗർ 2014 ൽ]] പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം നിമ്രത് കൌർ [[മുംബൈ|മുംബൈയിലേക്ക്]] വണ്ടികയറുകയും അവിടെ ഒരു പ്രിന്റിംഗ് മോഡലായി ജീവിതമാരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് ഒരു [[നാടകം|നാടക]] നടിയായിത്തുടർന്ന അവർ  [[ബാഗ്ദാദ് വെഡ്ഡിംഗ്]] (2012), [[ആൾ എബൌട്ട് വിമൻ]], [[റെഡ് സ്പാരോ]] തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കുകയും [[സുനിൽ ഷാൻബാഗ്]], [[മാനവ് കൌൾ]] തുടങ്ങിയ സംവിധായകർക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുവാനുള്ള അവസരം കൈവരുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|title=Stage of reason|publisher=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article3257822.ece|date=29 March 2012|accessdate=19 August 2013|location=Chennai, India|archive-date=2013-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213005319/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article3257822.ece|url-status=dead}}</ref> 2004 ൽ [[കുമാർ സാനു|കുമാർ സാനുവിന്റെ]] "തേരാ മേരാ പ്യാർ", [[ശ്രേയ ഘോഷാൽ]] ആലപിച്ച "യെ ക്യാ ഹ്യുവ" എന്നീ രണ്ടു ഗാനങ്ങളുടെ വീഡിയോ രംഗത്ത് നിമ്രത് കൗർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു. എഴുത്തുകാരനും എഡിറ്ററുമായിരുന്ന [[അപൂർവ അസ്റാനി|അപൂർവ അസ്റാനിയാണ്]] ഈ വീഡിയോകൾ സംവിധാനം ചെയ്തിരുന്നത്.<ref name="agenda4">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chunk-HT-UI-PunjabSectionPage-Brunch/Personal-Agenda-Nimrat-Kaur/SP-Article1-1124813.aspx|title=Personal Agenda: Nimrat Kaur|accessdate=29 September 2013|date=20 September 2013|newspaper=Hindustan Times|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928164656/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chunk-HT-UI-PunjabSectionPage-Brunch/Personal-Agenda-Nimrat-Kaur/SP-Article1-1124813.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{Allmusic|class=album|id=mw0001483175|label=''Tera Mera Pyar''|accessdate=Sept 29, 2013}}</ref> [[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിൽവച്ചു]] ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ട [[വൺ നൈറ്റ് വിത്ത് ദി കിംഗ്]] (2006) എന്ന ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് സിനിമയിലെ ചെറിയ വേഷത്തിലൂടെയാണ് കൗർ സിനിമാരംഗത്തു അരങ്ങേറ്റം കുറിക്കുന്നത്. [[അനുരാഗ് കശ്യപ്]] നിർമ്മിച്ച 2012 ലെ പെഡ്ലേർസ് അവരുടെ [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയിലെ]] അരങ്ങേറ്റ ചിത്രമായി.<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/peddlers-cannes-review-327285|title=Peddlers-Cannes-Review|publisher=Hollywoodreporter.com|date=21 May 2012|accessdate=4 July 2013|first=Deborah|last=Young}}</ref> [[കാൻ ചലച്ചിത്രോത്സവം|കാൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ]] പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ ചിത്രം മികച്ച പ്രതികരണങ്ങൾ നേടിയിരുന്നു. കാഡ്ബറി സിൽക്ക് വാണിജ്യ പരസ്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതോടെയാണ് കൌർ പൊതുജന ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/new-cadbury-girl-nimrat-kaur-is-making-waves-in-bollywood/1143683/|title=New Cadbury girl Nimrat Kaur is making waves in Bollywood|accessdate=19 August 2013|date=19 July 2013|publisher=Indian Express}}</ref> <br /> == അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങളും മറ്റും == === സിനിമ === {| class="wikitable sortable" !വർഷം !പേര് !കഥാപാത്രം !കുറിപ്പുകൾ |- |- |2004 |''[[തേരാ മേരാ പ്യാർ]]'' |Girl in the theater |മ്യൂസിക് വീഡിയോ<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ufJ4xXKLq5Q|title=Kumar Sanu – Tera Mera Pyar|publisher=YouTube}}</ref> |- |- |2004 |''യേ ക്യാ ഹുവ'' |Girl in theater |മ്യൂസിക് വീഡിയോ |- |- |2005 |''യഹാൻ'' |News Anchor Interviewer | |- |2006 |''വൺ നൈറ്റ് വിത് ദ കിംഗ്'' |Sarah | |- |2010 |''എൻകൌണ്ടർ'' | |ഹ്രസ്വ ചിത്രം |- |2012 |''പെഡ്ലേർസ്'' |Kuljeet | |- |2012 |''ലവ് ഷുവ് ടെയ് ചിക്കൻ ഖുരാനാ'' |Muskaan Khurana |അതിഥി താരം |- |2013 |ദ ലഞ്ച് ബോക്സ് |Ila |നാമനിർദ്ദേശം{{mdash}} മികച്ച നടിയ്ക്കുള്ള സ്ക്രീൻ അവാർഡ് നാമനിർദ്ദേശം{{mdash}} മികച്ച നടിയ്ക്കുള്ള IIFA അവാർഡ്<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/95251|title=Nimrat Kaur: Awards|accessdate=2 August 2014|publisher=Bollywood Hungama}}</ref> |- |2015 |''എലെയ്ച്ചി'' | |ഹ്രസ്വ ചിത്രം |- |2015 |''ചാന്ദാൻ മെയ്ൻ'' | |മ്യൂസിക് വീഡിയോ |- |2016 |''[[എയർലിഫ്റ്റ് (ചലച്ചിത്രം)|എയർലിഫ്റ്റ്]]'' |Amrita Katyaal |Nominated — BIG Zee Most Entertaining Actor in a Thriller Film – Female |- |} == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:1982-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:രാജസ്ഥാനിൽ നിന്നുള്ളവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] 7mzyrggvb69hajsd8mpoulz17q2o5v7 0 476726 4673460 3814228 2026-10-04T19:24:44Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673460 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Naalu Policeum Nalla Irundha Oorum}} {{Infobox film | name = Naalu Policeum Nalla Irundha Oorum | image = Naalu Policeum Nalla Irundha Oorum.jpg | alt = <!-- see WP:ALT --> | caption = | director = N. J. Srikrishna | producer = V. S. Rajkumar<br />P. Arumugakumar | writer = | starring = [[Arulnithi]]<br />[[Remya Nambeesan]]<br />[[Bagavathi Perumal]]<br />[[Singampuli]]<br />[[Rajkumar (Tamil actor)|Rajkumar]]<br />[[Yogi Babu]]<br />[[Thirumurugan (actor)|Thirumurugan]] | music = B. R. Rejin | cinematography = [[Mahesh Muthuswami]] | editing = [[V J Sabu Joseph]] | studio = Leo Visions | distributor = | released = {{Film date|2015|07|24|df=y}}<ref>[http://moviegalleri.net/2015/07/naalu-policeum-nalla-irundha-oorum-movie-release-on-july-24th-wallpapers.html Naalu Policeum Nalla Irundha Oorum Movie Release Wallpapers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190701174102/https://moviegalleri.net/2015/07/naalu-policeum-nalla-irundha-oorum-movie-release-on-july-24th-wallpapers.html |date=2019-07-01 }}.moviegalleri.net (20 July 2015).</ref> | runtime = | country = [[ഇന്ത്യ]] | language = [[തമിഴ്]] | budget = <!-- Add with a Reliable source --> | gross = }} ശ്രീകൃഷ്ണ സംവിധാനം ചെയ്ത 2015-ലെ തമിഴ് കോമഡി ചിത്രമാണ് '''നാലു പോലീസും നല്ലാ ഇരുന്ത ഊരും.''' ഈ ചിത്രത്തിൽ അരുൾനിതി, [[രമ്യ നമ്പീശൻ|രമ്യ നമ്പീശൻ]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങളിലും<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/friends-and-fisticuffs/article4935109.ece|title=Friends and fisticuffs|author=Udhav Naig|work=The Hindu|accessdate=15 August 2015}}</ref>ബാഗാവതി പെരുമാൾ, സിംഗാംപുലി, രാജ്കുമാർ, യോഗി ബാബു, തിരുമുരുകൻ എന്നിവർ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെയും അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ കഥയെയും തിരക്കഥയെയും സിനിമ നിരൂപകർ നിശിതമായി വിമർശിച്ചു. ബോക്സോഫീസിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുന്നതിൽ ഈ സിനിമ പരാജയപ്പെട്ടു. 1939-ലെ ബ്രിട്ടീഷ് ചലച്ചിത്രം [[Ask a Policeman|ആസ്ക് എ പോലീസ്മാൻ]] സ്വീഡിഷ് ചലച്ചിത്രം [[Kopps|കോപ്സ്]] എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ഈ ചിത്രം.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/naalu-policeum-nalla-irundha-oorum-small-joys/article7461001.ece|title=Naalu Policeum Nalla Irundha Oorum: Small joys|last=Srinivasan|first=Sudhir|date=24 July 2015|work=The Hindu|access-date=26 February 2018|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-date=2023-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223120626/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/naalu-policeum-nalla-irundha-oorum-small-joys/article7461001.ece|url-status=dead}}</ref> == അവലംബം== {{reflist|2}} == പുറം കണ്ണികൾ == * {{IMDb title|4882642}} * [https://www.youtube.com/watch?v=EAHdcdxQq1o ചലച്ചിത്രം കാണുവാൻ] [[വർഗ്ഗം:2015-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ തമിഴ് ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ഹാസ്യ ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] d4hkjnb0bx0gty9xit1g3ow13fszgak 0 487598 4673407 3642897 2026-10-04T15:09:44Z Malikaveedu 16584 4673407 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rajkumar Sethupathi}} {{Infobox person | name = രാജ്കുമാർ സേതുപതി | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1954|07|21}} | birth_place = [[ചെന്നൈ]] | death_date = | death_place = | children = സ്നേഹ, നാഗാർജുൻ | parents = ഷൺമുഖ രാജേശ്വര സേതുപതി, ലീലാരാണി | occupation = | years_active = 1980–1988 <br/> 2013-ഇപ്പോള്) | spouse = [[ശ്രീപ്രിയ]] <br/>(1988-ഇപ്പോള്) }} '''രാജ്കുമാർ സേതുപതി''' [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ]] ഭാഷകളിൽ അഭിനയിച്ചിരുന്ന ഒരു നടനാണ്. 50 ലധികം മലയാള സിനിമകളിൽ അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. എം. ഭാസ്‌കർ സംവിധാനം ചെയ്ത<ref>{{Cite web |url=http://spicyonion.com/actor/rajkumar/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-10-08 |archive-date=2017-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014033857/https://spicyonion.com/actor/rajkumar/ |url-status=dead }}</ref> സൂലം എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം ചലച്ചിത്ര രംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിക്കുകയും തുടർന്ന് 1981 ൽ മലയാള ചിത്രമായ [[തൃഷ്ണ (ചലച്ചിതം)|തൃഷ്ണയിൽ]] [[മമ്മൂട്ടി|മമ്മൂട്ടിയോടൊപ്പം]] പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 1982 ൽ [[പി. വേണു]] സംവിധാനം ചെയ്ത രാജ എന്ന മലയാള സിനിമയിൽ നായകനായി അഭിനയിച്ചു. [[മേനക]] നായികയായ [[താളം തെറ്റിയ താരാട്ട്]] ശ്രദ്ധേയമായ സിനിമയാണ്. മലയാളത്തിൽ ഒരു കാലത്ത് പ്രധാന റൊമാൻ്റിക് നായകനായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. == പശ്ചാത്തലം == [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിലെ]] ഒരു രാജകുടുംബത്തിലാണ് രാജ്കുമാർ ജനിച്ചത്. നിർമ്മാതാവ് ഷൺമുഖ രാജേശ്വര സേതുപതിയുടെയും ലീലാറാണിയുടെയും പുത്രനാണ് അദ്ദേഹം. തമിഴ് നടി [[ലത (നടി)|ലത]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്ത സഹോദരിയാണ്. സൗത്ത് ഇന്ത്യ ഫിലിം ചേമ്പേഴ്‌സിൽ 2 വർഷത്തെ അഭിനയ പരിശീലന ക്ലാസുകൾ അദ്ദേഹം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു. 1988 ൽ തമിഴ് ചലച്ചിത്ര നടി [[ശ്രീപ്രിയ|ശ്രീപ്രിയയെ]] വിവാഹം കഴിച്ചു. ദമ്പതികൾക്ക് സ്നേഹ, നാഗാർജുന എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു കുട്ടികളാണുള്ളത്. 2013 ൽ രാജ്കുമാർ നിർമ്മിച്ച [[മാലിനി 22 പാലയംകോട്ടൈ]] എന്ന തമിഴ് ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നി [[ശ്രീപ്രിയ|ശ്രീപ്രിയയാണ്]] സംവിധാനം ചെയ്തത്. == അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങൾ == ==== മലയാളം ==== {{Div col|colwidth=30em}} * ''[[തൃഷ്ണ]]'' (1981) * ''[[പൂച്ചസന്യാസി]]'' (1981) * ''[[പാർവ്വതി (film)|Parvathy]]'' (1981)... Mahendra Varma * ''[[അരഞ്ഞാണം]]'' (1982)... രാജേഷ് * ''[[Aasha (1982 film)|ആശ]]'' (1982)... ലാൽ * ''[[ആക്രോശം]]'' (1982) * ''[[കഴുമരം]]'' (1982) * ''[[പൂവിരിയും പുലരി]]'' (1982)... ജോണി * ''[[ഇന്നല്ലെങ്കിൽ നാളെ]]'' (1982) * ''[[എനിക്കും ഒരു ദിവസം]]'' (1982)... Hamsa * ''[[ഒടുക്കം തുടക്കം]]'' (1982) * ''[[അനുരാഗക്കോടതി]]'' (1982)... രവി * ''[[വരന്മാരെ ആവശ്യമുണ്ട്]]'' (1983) * ''[[രതിലയം]]'' (1983) * ''[[അസ്ഥി]]'' (1983)... കൃഷ്ണമൂർത്തി * ''[[ഭൂകമ്പം]]'' (1983) * ''[[പരസ്പരം]]'' (1983)... ഇസാക് * ''[[കാട്ടരുവി]]'' (1983) * ''[[ഹലോ മദ്രാസ് ഗേൾ]]'' (1983) * ''[[ഒന്നു ചിരിക്കൂ]]'' (1983)... രാജു * ''[[മഹാബലി (film)|Mahabali]]'' (1983) * ''[[താളം തെറ്റിയ താരാട്ട്]]'' (1983) * ''[[ഉണ്ണി വന്ന ദിവസം]]'' (1984) * ''[[കൃഷ്ണാ ഗുരുവായുരപ്പാ]]'' (1984) * ''[[തത്തമ്മേ പൂച്ച പൂച്ച]]'' (1984) * ''[[വെപ്രാളം]]'' (1984) * ''[[വികടകവി]]'' (1984) * ''[[ജീവിതം (1984 film)|Jeevitham]]'' (1984)... ചന്ദ്രൻ * ''[[കരിമ്പ്]]'' (1984) * ''[[പൂമഠത്തെ പെണ്ണ്]]'' (1984)... ആനന്ദ് * ''[[കരിനാഗം]]'' (1985) * ''[[ഇത്രമാത്രം (1986 film)|Ithramathram]]'' (1986)... രവി * ''[[ഭീകരൻ]]'' (1988) {{div col end}} ==== തമിഴ് ==== * ''ആയിരം പൂക്കൾ മലരട്ടും'' (1986) * ''ചെയിൻ ജയപാൽ'' (1985) * ''കാശ്മീർ കാതലി'' (1983) * ''ഉൺമൈകൾ'' (1983) * അൻബുല്ല രജനീകാന്ത് * *(1984) * വില്ലിയനൂർ മാതാ *(1983) * ''സൂലം'' (1980) * ഉച്ചക്കട്ടo (1980) * കാദൽ പരിസു (1987) ==== തെലുഗു ==== * ''മാനസ വീണ'' (1984) === നിർമ്മാതാവ് === * ''Malini 22 Palayamkottai'' (2013) * ''പാപനാശം (film)'' (2015) == അവലംബം == fxxphwwn6c5hb0tnfdjq6qg6uy6vfl4 0 487609 4673405 4631128 2026-10-04T15:08:24Z Malikaveedu 16584 /* മലയാളം */ 4673405 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Sripriya}}{{Infobox person | name = ശ്രീപ്രിയ | birth_name = ശ്രീപ്രിയ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|03|05}} | birth_place = [[ചെന്നൈ]], [[തമിഴ് നാട്]], ഇന്ത്യ | children = സ്നേഹ, നാഗാർജ്ജുൻ | years_active = 1973–1992<br/>2007, 2014 | spouse = [[രാജ്കുമാർ സേതുപതി]] <br/> (m. 1988-present) }} '''ശ്രീപ്രിയ''' 1973 മുതൽ 1986 വരെയുള്ള കാലഘട്ടങ്ങളിലെ സിനിമകളിൽ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിരുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടിയാണ്. 1987 മുതൽ 1992 വരെയുള്ള കാലങ്ങൾ സഹവേഷങ്ങളിലേയ്ക്കു ചുവടുമാറ്റി. [[തമിഴ്]], [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുങ്ക്]], [[കന്നഡ]], [[മലയാളം]], [[ഹിന്ദി]] ഭാഷകളിലായി മുന്നൂറിലധികം ചിത്രങ്ങളിൽ അവർ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ 200 എണ്ണവും [[തമിഴ്]] ചിത്രങ്ങളാണ്. മലയാള ചിത്രമായ [[ദൃശ്യം|ദൃശ്യത്തിന്റെ]] തെലുങ്ക് റിമേക്ക് ഉൾപ്പെടെ തമിഴ്, തെലുങ്കു ഭാഷകളിൽ ഏതാനും ചിത്രങ്ങളുടെ സംവിധാനവും അവർ നിർവ്വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചലച്ചിത്ര താരം [[കമൽ ഹാസൻ]] സ്ഥാപിച്ച രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയായ [[മക്കൾ നീതി മയ്യം|മക്കൾ നീതി മയത്തിന്റെ]] കോർ കമ്മിറ്റി അംഗവുംകൂടിയാണ് ശ്രീപ്രിയ. <br /> == സിനിമകൾ == === തമിഴ് === {{Div col|colwidth=22em}} # ''മുരുഗൻ കാട്ടിയ വഴി'' (1974) # ''[[അവൾ ഒരു തൊടർ കതൈ]]'' (1974) # 'ഉന്നൈത്താൻ തമ്പി'' (1974) # ''[[പണത്തുക്കാഗ]]'' (1974) # ''[[പട്ടിക്കാട്ടു രാജ]]'' (1975) # ''[[തങ്കത്തിലെ വൈരം]]'' (1975) # ''തൊട്ടതെല്ലാം പൊന്നാഗും'' (1975) # ''[[Paattum Bharathamum]]'' (1975) # ''[[Aan Pillai Singam]]'' (1975) # ''[[Mogam Muppadhu Varusham]]'' (1976) # ''[[Dasavatharam (film)|Dasavatharam]]'' (1976) # ''Nee Oru Maharani'' (1976) # ''[[Mayor Meenakshi]]'' (1976) # ''Santhathi'' (1976) # ''Paalootti Valartha Kili'' (1976) # ''Vayilla Poochi'' (1976) # ''[[Aattukara Alamelu]]'' (1977) # ''Thunayiruppal Meenakshi'' (1977) # ''[[Navarathinam]]'' (1977) # ''[[Aadu Puli Attam (1977 film)|Aadu Puli Attam]]'' (1977) # ''[[Palabishegham]]'' (1977) # ''Chakravarthy'' (1977) # ''Madhurageetham'' (1977) # ''Nallathukku Kalamillai'' (1977) # ''Odi Vilayadu Thatha'' (1977) # ''Olimayamana Ethirkaalam'' (1977) # ''Punniyam Seithaval'' (1977) # ''Sonthamadi Nee Enakku'' (1977) # ''[[Ilamai Oonjaladukirathu]]'' (1978) # ''[[Mangudi Minor]]'' (1978) # ''Meenakshi Kungumam'' (1978) # ''Mela Thaalangal'' (1978) # ''Per Solla Oru Pillai'' (1978) # ''Sri Kanchi Kamakshi'' (1978) # ''[[Ullathil Kuzhanthaiyadi]]'' (1978) # ''Unakkum Vaazhvu Varum'' (1978) # ''Vazha Ninaithal Vazhalam'' (1978) # ''[[Sattam En Kaiyil]]'' (1978) # ''[[Bairavi]]'' (1978) # ''[[Thai Meethu Sathiyam]]'' (1978) # ''[[Aval Appadithan]]'' (1978) # ''En Kelvikku Enna Bathil'' (1978) # ''[[Annai Oru Alayam]]'' (1979) # ''Chellakili'' (1979) # ''Ennadi Meenakshi'' (1979) # ''[[Mangala Vaathiyam]]'' (1979) # ''Suprabadham'' (1979) # ''[[Velum Mayilum Thunai]]'' (1979) # ''[[Vetrikku Oruvan]]'' (1979) # ''Yarukku Yar Kaaval'' (1979) # ''[[Neeya?]]'' (1979) # ''[[Allauddinum Albhutha Vilakkum|Allaudinaum Arputha Vilakkum]]'' (1979) # ''[[Thirisoolam]]'' (1979) # ''[[Billa (1980 film)|Billa]]'' (1980) # ''[[Polladhavan (1980 film)|Pollathavan]]'' (1980) # ''[[Natchathiram]]'' (1980) # ''[[Avan Aval Adhu]]'' (1980) # ''Kannil Theriyum Kathaikal'' (1980) # ''Oru Marathu Paravaigal'' (1980) # ''[[Maria, My Darling (1980 Tamil film)|Maria, My Darling]]'' (1980) # ''[[Ratha Paasam (1980 film)|Ratha Paasam]]'' (1980) # ''Soundaryame Varuga Varuga'' (1980) # ''[[Yamanukku Yaman]]'' (1980) # ''[[Amara Kaaviyam (1981 film)|Amara Kaaviyam]]'' (1981) # ''[[Ram Lakshman]]'' (1981) # ''[[Sathya Sundharam]]'' (1981) # ''Srinivasa Kalyanam/Deiva Thirumanangal'' (1981) # ''[[Karaiyellam Shenbagapoo]]'' (1981) # ''[[Kanneer Pookkal]]'' (1981) # ''Kulakozhundhu'' (1981) # ''[[Lorry Driver Rajakannu]]'' (1981) # ''[[Maadi Veettu Ezhai]]'' (1981) # ''[[Thee (1981 film)|Thee]]'' (1981) # ''[[Simla Special]]'' (1982) # ''Kathoduthan Naan Pesuven'' (1982) # ''[[Oorukku Oru Pillai]]'' (1982) # ''Oru Varisu Uruvagiradhu'' (1982) # ''[[Sangili (film)|Sangili]]'' (1982) # ''[[Ethanai Konam Ethanai Parvai]]'' (1982) # ''[[Vasandhathil Or Naal]]'' (1982) # ''[[Thyagi]]'' (1982) # ''[[Savaal]]'' (1982) # ''[[Vazhvey Maayam]]'' (1982) # ''[[Parvaiyin Marupakkam]]'' (1982) # ''[[Pagadai Panirendu]]'' (1982) # ''[[Thanikattu Raja]]'' (1982) # ''Oppantham'' (1983) # ''[[Chiranjeevi (1984 film)|ചിരഞ്ജീവി]]'' (1984) # ''കടമൈ'' (1984) # ''[[നിനൈവുകൾ]]'' (1984) # ''ശാന്തി മുഹൂർ‌ത്തം'' (1984) # ''[[Kudumbam (1984 film)|കുടുംബം]]'' (1984) # ''[[Enakkul Oruvan (1984 film)|എനക്കുൾ ഒരുവൻ]]'' (1984) # ''ഇരണ്ടു മാനം'' (1985) # ''[[Natpu]]'' (1986) # ''[[കോടൈ മഴൈ]]'' (1986) # ''[[സിഗപ്പു മലർഗൾ]]'' (1986) # ''[[Kalicharan (1988 film)|കാളിചരൺ]]'' (1988) # ''[[നമ്മ ഊരു നായഗൻ]]'' (1988) # ''[[സെന്തൂര പൂവേ]]'' (1988) # ''[[പൊങ്കി വരും കാവേരി]]'' (1989) # ''[[പതിമൂന്നാം നമ്പർ വീട്]]'' (1990) # ''എങ്ക ഊരു ആട്ടുക്കാരൻ'' (1990) # ''[[നാനേ വരുവേൻ]]'' (1992) # ''[[കണ്ണാമൂച്ചി യെനെഡ്]]'' (2007) {{div col end}} === മലയാളം === # ''[[ഭാര്യ ഇല്ലാത്ത രാത്രി]] '' (1975) # ''[[ആയിരം ജന്മങ്ങൾ]]'' (1976) # ''[[അന്തർദാഹം(ചലച്ചിത്രം)|അന്തർദാഹം]]'' (1977) # ''[[പരിവർത്തനം (ചലച്ചിത്രം)|പരിവർത്തനം]]'' (1977) # ''[[അലാവുദ്ദീനും അത്ഭുതവിളക്കും]]'' (1979) # ''[[കർത്തവ്യം (ചലച്ചിത്രം)|കർത്തവ്യം]]'' (1982) # ''[[അങ്കുരം (ചലച്ചിത്രം)|അങ്കുരം]]'' (1982) # ''[[ഹിമം (ചലച്ചിത്രം)|ഹിമം]]'' (1983) # ''[[കരിയിലക്കാറ്റുപോലെ|കരിയിലക്കാറ്റു പോലെ]]'' (1986) === കന്നഡ === # ''മരിയ, മൈ ഡാർലിംഗ്'' (1980) # ''ജിമ്മി ഗല്ലു'' (1982) # ''ഹാസ്യരത്ന രാമകൃഷ്ണ'' (1982) # ''Maneli Ramanna Beedili Kamanna'' (1983) # ''Karune Illada Kanoonu'' (1983) # ''നഗര മഹിമെ'' (1984) === തെലുഗു === # ''Vishali'' (1973) # ''Anthuleni Katha'' (1976) # ''Chilakamma Cheppindi'' (1977) # ''Aame Katha'' (1977) # ''Vayasu Pilichindi'' (1978) # ''Pottelu Ponnamma'' (1978) # ''Dongala Dopidi'' (1978) # ''Patnavaasam'' (1978) # ''Evvadabba Sommu'' (1979) # ''Amma Evarikaina Amma'' (1979) # ''Hare Krishna Hello Radha'' (1980) # ''Bezawada Bebbuli'' (1983) # ''Kongu Chatu Krishnudu'' (1992) === ഹിന്ദി === # ''ബെചാരാ'' (1984) === സംവിധായിക === {| class="sortable" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !വർഷം !സിനിമ !ഭാഷ !അഭിനയിച്ചവർ !കുറിപ്പുകൾ |- |2014 |''ദൃശ്യം'' |തെലുഗു |വെങ്കടേശ്, മീന, [[നദിയ മൊയ്തു|നാദിയ മൊയ്തു]], നരേഷ് |മലയാളം ഹിറ്റ് സിനിമ [[ദൃശ്യം|ദൃശ്യത്തിന്റെ]] റീമേക്ക്. |- |2014 |''മാലിനി 22 പാളയംകോട്ടൈ'' |തമിഴ് |[[നിത്യ മേനോൻ]], ക്രിഷ് ജെ. സത്താർ, നരേഷ് |[[22 ഫീമെയിൽ കോട്ടയം|22 ഫീമെയിൽ കോട്ടയം]] എന്ന മലയാള സിനിമയുടെ റീമേക്ക്. |- |1992 |''നാനെ വരുവേൻ'' |തമിഴ് |ശ്രീപ്രിയ, [[റഹ്‌മാൻ (നടൻ)|റഹ്മാൻ]], രാധിക | |- |1991 |''നാഗിനി'' |കന്നഡ |ശങ്കർ നാഗ്, അനന്ത് നാഗ്, ഗീത | |- |1990 |''എങ്ക ഊരു ആട്ടക്കാരൻ'' |തമിഴ് |ശ്രീപ്രിയ, ചന്ദ്രകാന്ത് | |- |1984 |''ശാന്തി മുഹൂർത്തം'' |തമിഴ് |മോഹൻ, ഉർവശി | |- |} === Television === * വിടുതലൈ * വിക്രമാദിത്തൻ * Imsai Arasigal * Anandham as Charulatha/ Muthulashmi (Abhrirami's mother) * Chinna Papa Periya Papa as Chinna Papa Season 1 and Season 2 (ep 1-52) == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംവിധായികമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തെലുഗു ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കന്നഡചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തെലുഗു ചലച്ചിത്രസം‌വിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ ചലച്ചിത്രസം‌വിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1956-ൽ ജനിച്ചവർ]] nhy9yxrz5d60vyfoepxn7sqig8fva35 0 500488 4673525 4634143 2026-10-05T07:21:40Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673525 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Fatma Aliye Topuz}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] -->|image=Fatma Aliye Portrait (cropped).png|period=1889–1915|signature=|influenced=|influences=|relatives=[[Ahmet Cevdet Pasha]] (father)<br/>[[Emine Semiye Önasya|Emine Semiye]] (sister)|notableworks=''Muhadarat'' (1892), ''Udi'' (1899)|movement=|subject=Women's rights|genre=|nationality=Turkish|imagesize=|occupation=Novelist, columnist, essayist|death_place=ഇസ്താംബൂൾ, തുർക്കി|death_date={{Death date and age|1936|7|13|1862|10|9|df=y}}|birth_place=[[ഇസ്താംബൂൾ]], [[ഓട്ടമൻ സാമ്രാജ്യം]]|birth_date={{Birth date|1862|10|9|df=y}}|pseudonym=Bir Hanım (A Lady), {{nowrap|Mütercime-i}} Meram (Translator of Meram)|caption=|name=ഫാത്മ അലിയേ ടോപസ്|website=}}'''ഫാത്മ അലിയേ ടോപസ്''' (ജീവിതകാലം: 9 ഒക്ടോബർ 1862 - ജൂലൈ 13, 1936) ഒരു [[തുർക്കി]] സ്വദേശിയായ നോവലിസ്റ്റ്, കോളമിസ്റ്റ്, ഉപന്യാസവിദഗ്ദ്ധ, വനിതാവകാശ പ്രവർത്തക, മനുഷ്യസ്‌നേഹി എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തയായ വനിതയായിരുന്നു. 1877-ൽ<ref>{{cite web|url=http://www.hece.com.tr/hece.131.ozel.7.htm|title=Zafer Hanim’in Ask-i Vatan Romani|access-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226070431/http://www.hece.com.tr/hece.131.ozel.7.htm|archive-date=February 26, 2012|url-status=dead}}</ref> തുർക്കിയിലെ വനിതാ എഴുത്തുകാരി [[സഫർ ഹനാം]] നേരത്തെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതായി ഒരു നോവൽ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടുകൂടി അത് അവരുടെ ഒരേയൊരു നോവലായി തുടർന്നതിനാൽ, അഞ്ച് നോവലുകൾ രചിച്ച ഫാത്ത്മ അലിയേ ഹനാം തുർക്കി, സാഹിത്യത്തിലെയും ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിലെയും ആദ്യത്തെ വനിതാ നോവലിസ്റ്റായി സാഹിത്യ വൃത്തങ്ങളാൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="hur12">{{cite news|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10847367.asp|publisher=Hürriyet|title=50 lira edebiyat dünyasını ikiye böldü|date=24 January 2009|language=Turkish|accessdate=26 April 2009|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924082143/http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10847367.asp|url-status=dead}}</ref><ref name="h7">{{cite news|url=http://www.haber7.com/haber/20090312/Fatma-Aliyenin-golgesinde-kalan-kardesi.php|work=Haber7|title=Fatma Aliye'nin gölgesinde kalan kardeşi|date=2009|language=Turkish|accessdate=23 April 2009}}</ref> == ആദ്യകാലജീവിതം == 1862 ഒക്ടോബർ 9 ന് [[ഇസ്താംബുൾ|ഇസ്താംബൂളിലാണ്]] ഫാത്മ അലിയ ജനിച്ചത്. പ്രമുഖ [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം|ഓട്ടോമൻ]] സിവിൽ സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥനും പ്രശസ്ത ചരിത്രകാരനും ബ്യൂറോക്രാറ്റുമായ അഹമ്മദ് സെവ്ഡെറ്റ് പാഷയുടെയും (1822–1895)<ref name="hur2">{{cite news|url=http://www.hurriyet.com.tr/paralardaki-aliye-hanim-10753138|publisher=Hürriyet|title=Paralardaki Aliye Hanım...|author=Bayer, Yalçın|date=11 January 2009|language=Turkish|accessdate=5 October 2017}}</ref> പത്നി അദ്വിയേ റാബിയ ഹാനിമിന്റെയും<ref name="mil1">{{cite news|url=http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=HaberDetay&ArticleID=505159|publisher=Milliyet|title=Fatma Aliye kime uzak?|author=Yunus, Ceyda|date=28 March 2008|language=Turkish|accessdate=3 May 2009}}</ref> രണ്ടാമത്തെ കുട്ടിയായിരുന്നു അവർ. അലി സെഡാറ്റ് എന്ന പേരിൽ ഒരു സഹോദരനും എമിൻ സെമിയേ (1864)&nbsp; എന്ന പേരിൽ ഒരു സഹോദരിയും അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="h72">{{cite news|url=http://www.haber7.com/haber/20090312/Fatma-Aliyenin-golgesinde-kalan-kardesi.php|work=Haber7|title=Fatma Aliye'nin gölgesinde kalan kardeşi|date=2009|language=Turkish|accessdate=23 April 2009}}</ref> ഒരു വാലിയായി (പ്രവിശ്യാ ഗവർണർ) &nbsp;ഈജിപ്തിലേക്കും പിന്നീട് ഗ്രീസിലേക്കുമുള്ള പിതാവിന്റെ സ്ഥാനമാറ്റം കാരണം, 1866 മുതൽ 1868 വരെയുള്ള മൂന്ന് വർഷക്കാലം അവർ അലപ്പോയിലും 1875 ൽ ആറുമാസക്കാലം ജനിനയിലും ചെലവഴിച്ചു. പിതാവ് പിന്നീട് ദമാസ്കസിലേയ്ക്കു നിയമിതനായപ്പോൾ 1878-ൽ അവർ കുടുംബത്തോടൊപ്പം അവിടെയും ഒൻപത് മാസക്കാലം താമസിച്ചു, വനിതാ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് നിയമപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിൽപ്പോലും ഔപചാരിക ക്ലാസുകളിൽ അക്കാലത്ത് പെൺകുട്ടികൾ പ്രവേശിക്കുന്നത് സാധാരണമായിരുന്നില്ല. അതിനാൽ ഫാത്മ അലി വീട്ടിലിരുന്ന് അനൌപചാരികമായാണ് തന്റെ പഠനം നടത്തിയത്. അവരുടെ ബൌദ്ധികമായ ജിജ്ഞാസ അറബിയിലും ഫ്രഞ്ചിലും ഉയർന്ന വൈദഗ്ദ്ധ്യം നേടുന്നതിനു കാരണമായി.<ref name="mil13">{{cite news|url=http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=HaberDetay&ArticleID=505159|publisher=Milliyet|title=Fatma Aliye kime uzak?|author=Yunus, Ceyda|date=28 March 2008|language=Turkish|accessdate=3 May 2009}}</ref><ref name="tcmb">{{cite web|url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/egm/ing/e9_50tl_b.html|title=E-9 Fifty Turkish Lira|access-date=3 May 2009|publisher=TC Merkez Bankası|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417025438/http://tcmb.gov.tr/yeni/egm/ing/e9_50tl_b.html|archive-date=2009-04-17|url-status=dead|df=}}</ref> 1879-ൽ, പതിനേഴാമത്തെ വയസിൽ പിതാവ് അവരെ സുൽത്താൻ അബ്ദുൽ ഹമീദ് രണ്ടാമന്റെ അംഗരക്ഷകനും ഗാസി ഉസ്മാൻ പാഷയുടെ അനന്തരവനും, പ്ലെവ്ന ഉപരോധത്തിന്റെ (1877) നായകനുമായിരുന്ന ക്യാപ്റ്റൻ-മേജർ (ഓട്ടോമൻ ടർക്കിഷ്: Kolağası) മെഹ്മെത് ഫെയ്ക്ക് ബേയ്ക്ക് വിവാഹം ചെയ്തുകൊടുത്തു. ഹാറ്റിസ് (ജനനം 1880), അയ്സ് (ജനനം 1884), നിമെത് (ജനനം 1900), സുബെയ്ഡ് ഇസ്മെത് (ജനനം 1901) എന്നിങ്ങനെ നാലു പെൺമക്കളാണ് അവർക്കുണ്ടായിരുന്നത്.<ref name="mil14">{{cite news|url=http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=HaberDetay&ArticleID=505159|publisher=Milliyet|title=Fatma Aliye kime uzak?|author=Yunus, Ceyda|date=28 March 2008|language=Turkish|accessdate=3 May 2009}}</ref> ഭർത്താവ് അവളേക്കാൾ ബുദ്ധിപരമായി പക്വത കുറവുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നതിനാൽ വിവാഹത്തിന്റെ ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ വിദേശ ഭാഷകളിൽ നോവലുകൾ വായിക്കാൻ അവർ അനുവദിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.<ref name="mil15">{{cite news|url=http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=HaberDetay&ArticleID=505159|publisher=Milliyet|title=Fatma Aliye kime uzak?|author=Yunus, Ceyda|date=28 March 2008|language=Turkish|accessdate=3 May 2009}}</ref> == സാഹിത്യലോകം == വിവാഹിതയായി പത്തുവർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ഭർത്താവിന്റെ അനുമതിയോടെ 1889 ൽ ജോർജസ് ഓനെറ്റിന്റെ ഫ്രഞ്ച് ഭാഷാ നോവൽ വോലോണ്ടെ, ‘മെറാം’ എന്ന പേരിൽ തുർക്കി ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്തുകൊണ്ട് സാഹിത്യത്തിൽ അരങ്ങേറ്റം നടത്തി. "ബിർ ഹനിം" ("എ ലേഡി") എന്ന തൂലികാനാമത്തിലാണ് ഈ പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്.<ref name="mil16">{{cite news|url=http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=HaberDetay&ArticleID=505159|publisher=Milliyet|title=Fatma Aliye kime uzak?|author=Yunus, Ceyda|date=28 March 2008|language=Turkish|accessdate=3 May 2009}}</ref> &nbsp;പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാരൻ അഹ്മത്ത് മിതാത്ത് അവരിൽ വളരെയധികം ആകർഷിതനാകുകയും ടെർകമാൻ-ഇ ഹക്കികാത്ത് ("സത്യത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാതാവ്") എന്ന പത്രത്തിൽ അവരെ തന്റെ ഒരു മകളായി അംഗീകരിക്കുന്നതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഫാത്മ അലി തന്റെ പിതാവിന്റെ ശ്രദ്ധയെയും ആകർഷിക്കുകയും അങ്ങനെ അദ്ദേഹം അവർക്ക് പാഠങ്ങൾ പറഞ്ഞുകൊടുക്കുകയും ആശയങ്ങൾ കൈമാറുകയും ചെയ്തു. ആദ്യത്തെ വിവർത്തനത്തിനുശേഷം തുടർന്നുള്ള പരിഭാഷകളിൽ അവർ, "മറ്റർസിമെ-ഇ മെറാം" (അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ: "വോലോണ്ടയുടെ വനിതാ പരിഭാഷക) എന്ന തൂലികാ നാമം ഉപയോഗിച്ചു.<ref name="tcmb2">{{cite web|url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/egm/ing/e9_50tl_b.html|title=E-9 Fifty Turkish Lira|access-date=3 May 2009|publisher=TC Merkez Bankası|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417025438/http://tcmb.gov.tr/yeni/egm/ing/e9_50tl_b.html|archive-date=2009-04-17|url-status=dead|df=}}</ref><ref name="ede">{{cite web|url=http://www.edebiyatogretmeni.net/fatma_aliye_hanim.htm|title=Fatma Aliye Hanım|accessdate=3 May 2009|publisher=Edebiyat Öğretmeni|language=Turkish|archive-date=2012-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505112541/http://www.edebiyatogretmeni.net/fatma_aliye_hanim.htm|url-status=dead}}</ref> 1894 ൽ അഹ്മത്ത് മിതാത് എഫെൻഡിയുമായി ചേർന്ന് ഹയാൽ വെ ഹക്കികാത്ത് ("സ്വപ്നവും സത്യവും") എന്ന നോവൽ രചിച്ചു. നായികയ്‌ക്കായി അവൾ ഭാഗങ്ങൾ എഴുതിയപ്പോൾ പുരുഷ കഥാപാത്രത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ അഹ്മത്ത് മിതാത്ത് എഴുതി. ഈ നോവലിനെത്തുടർന്ന്, രണ്ട് എഴുത്തുകാരും പരസ്പരം വളരെക്കാലം എഴുത്തുകൾ കൈമാറുകയും പിന്നീട് അവ ടെർകമാൻ- ഇ ഹക്കികാത്ത് ദിനപത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:1862-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1936-ൽ മരിച്ചവർ]] 2owqh581c0yg6tnirifal8cnlqeq4fv 0 508668 4673385 3690320 2026-10-04T12:02:41Z ~2026-53391-42 223771 4673385 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ഹള്റമൗത്ത് | official_name = | native_name = {{lang|ar|حَضْرَمَوْتُ}} <br> {{lang|ar|حَضْرَمُوتُ}} | native_name_lang = ar | other_name = Ḥaḍramawt <br> Ḥaḍramūt | image_skyline = File:11 Hadramavt (5).jpg | image_map = File:Arabia 1914.png | parts_type = | parts = | unemployment_rate = }} [[South Arabia|അറേബ്യയുടെ]] തെക്ക് വശത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[Yemen|യമനിലെ]] ഒരു സംസ്ഥാനമാണ് '''ഹള്റമൗത്ത്''' ( {{Lang-ar|حَضْرَمَوْتُ \ حَضْرَمُوتُ|Ḥaḍramawt / Ḥaḍramūt}}. പുരാതനമായ ഈ പ്രദേശം ഇന്ന് [[യെമൻ|യെമനിലെ]] [[Hadhramaut Governorate|ഹള്റമൗത്ത് ഗവർണറേറ്റിന്റെ]] ഉടമസ്ഥതയിലാണ്. ഹള്റമി എന്നാണ് ഹള്റമൗത്തിലെ ജനങ്ങളെ വിളിക്കുന്നത്. മുൻകാലത്ത് ഇവിടുത്തുകാർ ഹള്റമൗട്ടിക് ഭാഷയാണ് സംസാരിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും ഇപ്പോൾ പ്രധാനമായും [[Hadhrami Arabic|ഹള്റമി അറബി]]യാണ് സംസാരിക്കുന്നത്. == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [http://www.der.org/films/architecture-of-mud.html ആർക്കിടെക്ചർ ഓഫ് മഡ്: ഡോക്യുമെന്ററി ഹദ്രമൗട്ട് മേഖലയിൽ അതിവേഗം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്ന ചെളി ഇഷ്ടിക വാസ്തുവിദ്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ഫിലിം] * [https://www.pbs.org/wgbh/nova/ubar/zarins/zarins2.html ഒരു ''ഹൈഡ്രോമയെ'' ചിത്രീകരിക്കുന്ന ഉബാറിലെ ''നോവ'' സ്പെഷ്യൽ] * [https://web.archive.org/web/20030814110659/http://www.al-bab.com/bys/books/qaddal.htm ക്വയ്തി സുൽത്താൻ അലിൻ ദിൻ സലയുടെ ജീവചരിത്രത്തിന്റെ പുസ്തക അവലോകനം] * [https://web.archive.org/web/20000712123052/http://www.al-bab.com/bys/articles/freitag99.htm 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഹദ്രാമി കുടിയേറ്റം] *[https://binhtungstone.com/ റോക്ക് ആർട്ട്] * [http://www.baalawi.com Ba`alawi.com ഇസ്‌ലാമിനായുള്ള നിർവികാര വിഭവമായ ബലാവി, അലവിയാൻ വംശജർ] * [[:ar:حضرموت (محافظة)#المرتفعات_الجبلية|جبال حضرموت (അറബി വിക്കി)]] * [[:ar:هضبة حضرموت|هضبة حضرموت]] lk6mlxp32i1wm6gzrhy1u1unk9mees9 0 514563 4673469 4668006 2026-10-04T20:50:40Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673469 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Nivin Pauly filmography}} പ്രധാനമായും [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാള സിനിമാമേഖലയിൽ]] പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] സിനിമാനടനും നിർമ്മാതാവുമാണ് [[നിവിൻ പോളി|'''നിവിൻ പോളി''']]. ഏതാനും തമിഴ് സിനിമക്ക്ളിലും അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. പരസ്യ ചിത്രങ്ങളിലും നല്ല പ്രകടനം കാഴ്ച വക്കുന്നു ==സിനിമകൾ== {| class="wikitable" |+സൂചന | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=ഇതുവരെ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടില്ലാത്ത ചലച്ചിത്രങ്ങൾ}} | ഇതുവരെ പുറത്തിറങ്ങാത്ത സിനിമകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. |} *''എല്ലാം മലയാള സിനിമാ. അല്ലാത്തവ പ്രത്യേകം സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.'' {| class="wikitable sortable plainrowheaders" id="filmography" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col"|വർഷം ! scope="col"|സിനിമ ! scope="col"|കഥാപാത്രം ! scope="col"|സംവിധാനം ! scope="col" class="unsortable"|കുറിപ്പുകൾ ! scope="col" class="unsortable"|{{Tooltip|Ref.|അവലംബം}} |- | 2010 || ''[[മലർവാടി ആർട്സ് ക്ലബ്]]'' || പ്രകാശൻ || [[വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]] ||ആദ്യ ചലച്ചിത്രം|| <ref name="HBDNvn">[http://www.ibtimes.co.in/happy-birthday-nivin-pauly-journey-engineer-who-has-become-youth-icon-malayalam-films-649993 "Happy Birthday Nivin Pauly: Journey of an engineer who has become youth icon of Malayalam films"]. International Business Times (11 October 2015).</ref> |- | rowspan=3|2011 || ''[[ട്രാഫിക് (ചലച്ചിത്രം)|ട്രാഫിക്]]'' || അവസാന രംഗത്തിലെ കാർ ഡ്രൈവർ || [[രാജേഷ് പിള്ള]] ||അതിഥി വേഷം|| <ref>{{cite web|title=Traffic ended with Nivin Pauly, now 'Mili' starts with him.|url=http://www.metromatinee.com/news-articles/traffic-ended-with-nivin-paulynow-mili-starts-with-him-8401|publisher=Metro Matinee|date=10 May 2014|access-date=3 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201114429/http://www.metromatinee.com/news-articles/traffic-ended-with-nivin-paulynow-mili-starts-with-him-8401|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref> |- | ''[[ദി മെട്രോ]]''|| ഹരികൃഷ്ണൻ || ബിപിൻ പ്രഭാകർ || || <ref>{{cite news|title=Rise of a dark horse|url=http://www.deccanherald.com/content/492766/rise-dark-horse.html|newspaper=Deccan Herald|date=2 August 2015}}</ref> |- | ''[[സെവൻസ്]]'' || ഷൗക്കത്ത് || [[ജോഷി]] || || <ref name="SvnSM">{{cite news|title=Could this be Nivin, Hemanth's big break?|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Could-this-be-Nivin-Hemanths-big-break/articleshow/13354864.cms|newspaper=The Times of India|date=22 May 2012}}</ref> |- | rowspan=6|2012 || ''[[സ്പാനിഷ് മസാല]]'' || മാത്യൂസ് ||[[Lal Jose|ലാൽ ജോസ്]] ||അതിഥി വേഷം||<ref name="SvnSM" /> |- | ''[[തട്ടത്തിൻ മറയത്ത്]]'' || വിനോദ് ||[[Vineeth Sreenivasan|വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]] || ||<ref name="HBDNvn" /> |- | ''[[ഭൂപടത്തിൽ ഇല്ലാത്ത ഒരിടം]]'' || മുരളി || ജോ ചാലിശ്ശേരി || ||<ref>[http://www.sify.com/movies/bhoopadathil-illatha-oridam-review-malayalam-pcma6nbjbefig.html "Bhoopadathil Illatha Oridam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223191917/http://www.sify.com/movies/bhoopadathil-illatha-oridam-review-malayalam-pcma6nbjbefig.html |date=2015-12-23 }}. Sify.</ref> |- | ''[[പുതിയ തീരങ്ങൾ]]'' || മോഹനൻ || [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] || || <ref>[http://www.sify.com/movies/puthiya-theerangal-review-malayalam-pcma77aaccjia.html "Movie Review: Puthiya Theerangal"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223083940/http://www.sify.com/movies/puthiya-theerangal-review-malayalam-pcma77aaccjia.html |date=2015-12-23 }}. Sify.</ref> |- | ''[[ചാപ്റ്റേഴ്സ്]]'' || കൃഷ്ണൻ || സുനിൽ ഇബ്രാഹിം || || <ref>Veeyen (9 December 2012). [http://www.nowrunning.com/movie/11173/malayalam/chapters/4011/review.htm "Chapters Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716173407/https://www.nowrunning.com/movie/11173/malayalam/chapters/4011/review.htm |date=2020-07-16 }}. Nowrunning.com.</ref> |- | ''[[ടാ തടിയാ]]'' || രാഹുൽ വൈദ്യർ ||[[Aashiq Abu|ആഷിഖ് അബു]] ||വില്ലൻ കഥാപാത്രം |<ref>{{cite web|url=http://www.nowrunning.com/movie/11244/malayalam/da-thadiya/4028/review.htm|title=Da Thadiya Review|publisher=Now Running|accessdate=|archive-date=2016-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201114429/http://www.nowrunning.com/movie/11244/malayalam/da-thadiya/4028/review.htm|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan=5|2013 || ''[[നേരം]]'' || മാത്യു (മലയാളം)<Br>വെട്രി (തമിഴ്)||[[അൽഫോൺസ് പുത്രൻ]] ||ദ്വിഭാഷാ ചലച്ചിത്രം||<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/happy-times-ahead/article4702545.ece|title=Happy times ahead|newspaper=The Hindu|date=10 May 2015|access-date=2020-07-16|archive-date=2016-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201114429/http://www.thehindu.com/features/cinema/happy-times-ahead/article4702545.ece|url-status=dead}}</ref> |- | ''[[മൈ ഫാൻ രാമു]]'' || സ്വയം || നിഖിൽ കെ. മേനോൻ || അതിഥി വേഷം || |- | ''[[ഇംഗ്ലീഷ് (ചലച്ചിത്രം)|ഇംഗ്ലീഷ്]]'' || സിബിൻ ||[[Shyamaprasad|ശ്യാമപ്രസാദ്]] || || <ref>{{cite news|url=http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=36620|title=Shyamaprasad`s London produced film "English" released in India|publisher=Kaumudi|date=2013-05-25|access-date=2020-07-16|archive-date=2016-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201114429/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=36620|url-status=dead}}</ref> |- | ''[[5 സുന്ദരികൾ]]'' || ജിനു ||[[Sameer Thahir|സമീർ താഹിർ]] || ഇഷ എന്ന ഭാഗത്ത് ||<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-18/news-interviews/36414441_1_isha-sharvani-mollywood-debut-nivin|publisher=Indiatimes.com|title=Isha is all praise for Nivin|date=2013-01-18|newspaper=The Times of India|access-date=2020-07-16|archive-date=2013-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521061407/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-18/news-interviews/36414441_1_isha-sharvani-mollywood-debut-nivin|url-status=dead}}</ref> |- | ''[[അരികിൽ ഒരാൾ]]'' || ഇച്ച || സുനിൽ ഇബ്രാഹിം || ||<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/Arikil-Oraal/articleshow/22223153.cms|title=Arikil Oraal - The Times of India|publisher=timesofindia.indiatimes.com|accessdate=}}</ref> |- | rowspan=4|2014 || ''[[1983 (ചലച്ചിത്രം)|1983]]'' || രമേശൻ || [[എബ്രിഡ് ഷൈൻ]] ||ബാംഗ്ലൂർ ഡെയ്സിലെ കൂടി പ്രകടനത്തിന് മികച്ച നടനുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. |<ref>{{cite news|title=1983 Movie Review - A Real Entertainer!|url=http://entertainment.oneindia.in/malayalam/reviews/2014/1983-movie-review-131045.html|publisher=OneIndia|date=31 January 2014|accessdate=|archive-date=2014-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721180516/http://entertainment.oneindia.in/malayalam/reviews/2014/1983-movie-review-131045.html|url-status=dead}}{{Rating|3.5|5}}</ref> |- | ''[[ഓം ശാന്തി ഓശാന]]'' || ഗിരി ||[[Jude Anthany Joseph|ജൂഡ് ആന്റണി ജോസഫ്]] || ||<ref>{{cite web|title=Om Shanti Oshana Movie Review|url=http://www.sify.com/movies/ohm-shanthi-oshaana-review-malayalam-pcmbj8fcbacid.html|work=[[Sify]]|access-date=2020-07-16|archive-date=2015-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150310080037/http://www.sify.com/movies/ohm-shanthi-oshaana-review-malayalam-pcmbj8fcbacid.html|url-status=dead}}</ref> |- | ''[[ബാംഗ്ലൂർ ഡെയ്സ്]]'' || കൃഷ്ണൻ. പി.പി. അഥവാ കുട്ടൻ ||[[Anjali Menon|അഞ്ജലി മേനോൻ]] || ||<ref>Aswin J Kumar (1 June 2014). [http://timesofindia.indiatimes.com/movie-review/35888896.cms "Bangalore Days-Review"]. [[The Times of India]].</ref> |- | ''[[വിക്രമാദിത്യൻ (ചലച്ചിത്രം)|വിക്രമാദിത്യൻ]]'' || ലോകേഷ് ||[[Lal Jose|ലാൽ ജോസ്]] ||അതിഥി വേഷം ||<ref>{{cite web|title=Review: Oru Vadakkan Selfie is an enjoyable film|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/reviews/2014/vikramadithyan-movie-review-155344.html|publisher=FilmiBeat|date=28 July 2014}}</ref> |- | rowspan=4|2015 || ''[[മിലി]]'' || നവീൻ || [[രാജേഷ് പിള്ള]] || ||<ref>{{cite news|last1=C Pillai|first1=Radhika|title=Nivin Pauly starts shooting for Mili !|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Nivin-Pauly-starts-shooting-for-Mili-/articleshow/34917427.cms|publisher=The Times Of India|date=|accessdate=2015-07-11}}</ref> |- | ''[[ഒരു വടക്കൻ സെൽഫി]]'' || ഉമേഷ് || [[ജി. പ്രജിത്ത്]] || ||<ref>{{cite web|title=Review: Oru Vadakkan Selfie is an enjoyable film|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-oru-vadakkan-selfie-is-an-enjoyable-film-south/20150330.htm|publisher=Rediff|date=30 March 2015}}</ref> |- | ''[[ഇവിടെ]]'' || കൃഷ് ഹെബ്ബാർ ||[[Shyamaprasad|ശ്യാമപ്രസാദ്]] || ||<ref>{{cite web|title=Ivide|url=http://www.sify.com/movies/ivide-review-malayalam-pgcj83afaeeff.html|publisher=Sify|accessdate=|archive-date=2015-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602120008/http://www.sify.com/movies/ivide-review-malayalam-pgcj83afaeeff.html|url-status=dead}}</ref> |- | ''[[പ്രേമം (ചലച്ചിത്രം)|പ്രേമം]]'' || ജോർജ്ജ് ഡേവിഡ് || [[അൽഫോൺസ് പുത്രൻ]] || ||<ref>Veeyen (31 May 2015). [http://www.nowrunning.com/movie/15026/malayalam/premam/5088/review/ Premam Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031165008/https://www.nowrunning.com/movie/15026/malayalam/premam/5088/review/ |date=2020-10-31 }}. ''Nowrunning.com''.{{Rating|3.5|5}}</ref> |- | rowspan=3|2016 |''[[ആക്ഷൻ ഹീറോ ബിജു]]''|| ബിജു പൗലോസ് || [[എബ്രിഡ് ഷൈൻ]] ||നിർമ്മിച്ച ആദ്യ ചിത്രം||<ref>{{cite news|title=Nivin turns producer with Action Hero Biju|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Nivin-turns-producer-with-Action-Hero-Biju/articleshow/47233416.cms|newspaper=[[The Times of India]]|agency=Times News Network|date=|accessdate=2015-07-11}}</ref> |- | ''[[ജേക്കബിന്റെ സ്വർഗ്ഗരാജ്യം]]'' || ജെറി ജേക്കബ് ||[[Vineeth Sreenivasan|വിനീത് ശ്രീനിവാസൻ]]|| | |- | ''[[ആനന്ദം (ചലച്ചിത്രം)|ആനന്ദം]]'' || ആകാശ് || ഗണേഷ് രാജ് || അതിഥി വേഷം | |- | rowspan="3" |2017 | ''[[സഖാവ് (ചലച്ചിത്രം)|സഖാവ്]]'' ||കൃഷ്ണകുമാർ & സഖാവ് കൃഷ്ണൻ ||[[Sidhartha Siva|സിദ്ധാർത്ഥ് ശിവ]] ||ഇരട്ടവേഷം||<ref>[http://www.ibtimes.co.in/nivin-pauly-sidhartha-sivas-untitled-movies-first-schedule-completed-photos-682280 Nivin Pauly-Sidhartha Siva's untitled movie's first schedule completed [PHOTOS&#93;]. Ibtimes.co.in (2016-06-11).</ref> |- |''[[ഞണ്ടുകളുടെ നാട്ടിൽ ഒരിടവേള]]'' |കുര്യൻ ചാക്കോ |[[അൽത്താഫ് സലിം]] |നിർമ്മാതാവായും പ്രവർത്തിച്ചു. |<ref>{{cite web|url=https://quintdaily.com/2017/09/nivin-pauly-movie-njandukalude-naattil-oridavela-review-rating-live-audience-report/|title=Nivin Pauly Movie Njandukalude Naattil Oridavela Review Rating – Live Audience Reports – QuintDaily|first=|last=quintdaily|date=1 September 2017|publisher=}}</ref> |- | ''[[റിച്ചി (ചലച്ചിത്രം)|റിച്ചി]]'' || റിച്ചാർഡ് കെ. സഹായം (റിച്ചി) || ഗൗതം രാമചന്ദ്രൻ || തമിഴ് ചലച്ചിത്രം || <ref>[http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/nivin-paulys-debut-tamil-film-touted-to-be-titled-as-santa-maria.html Nivin Pauly's debut Tamil film touted to be titled as Santa Maria]. Behindwoods.com (2016-06-12).</ref> |- | rowspan= "2"|2018 |''[[ഹേയ് ജൂഡ്]]''|| ജൂഡ് റോഡ്രിഗസ് ||[[Shyamaprasad|ശ്യാമപ്രസാദ്]]|| | |- || [[കായംകുളം കൊച്ചുണ്ണി (2018 ചലച്ചിത്രം)|കായംകുളം കൊച്ചുണ്ണി]] ||[[Kayamkulam Kochunni|കായംകുളം കൊച്ചുണ്ണി]] || [[Roshan Andrews|റോഷൻ ആൻഡ്രൂസ്]] || || <ref>[https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/nivin-pauly-kayamkulam-kochunni-makes-rs-100-crore-club-5473161/.</ref> |- | rowspan="3" |2019 | ''[[മിഖായേൽ (ചലച്ചിത്രം)|മിഖായേൽ]]'' || ഡോ. ജോൺ മിഖായേൽ || ഹനീഫ് അദേനി || || |- |''[[ലവ് ആക്ഷൻ ഡ്രാമ|ലൗ ആക്ഷൻ ഡ്രാമ]]'' |ദിനേശൻ |[[ധ്യാൻ ശ്രീനിവാസൻ]] | | |- |[[മൂത്തോൻ]] |അക്ബർ ഭായി |[[Geetu Mohandas|ഗീതു മോഹൻദാസ്]] |[[Malayalam]] ([[Jeseri]]), [[Hindi]] ഭാഷകളിൽ പുറത്തിറങ്ങി. | |- | rowspan="5" |2021 |style="background:#ffc;"|''[[തുറമുഖം (പുറത്തിറങ്ങാനിരിക്കുന്ന ചലച്ചിത്രം)|തുറമുഖം]]''{{dagger|alt=Films that have not yet released}} ||ഇതുവരെ പ്രഖ്യാപിചിട്ടില്ല. ||[[Rajeev Ravi|രാജീവ് രവി]]||ചിത്രീകരണം പുരോഗമിക്കുന്നു. | |- |''[[കനകം കാമിനി കലഹം]]''<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2021/11/12/kanakam-kaamini-kalaham-audience-review.html|title=‘കനകം കാമിനി കലഹം’ എങ്ങനെ; പ്രേക്ഷക പ്രതികരണം|access-date=2021-11-12|language=ml}}</ref> |പവിത്രൻ | |ഡയറക്ട് ഓ.ടി.ടി റിലീസ് | |- |style="background:#ffc;"|ഗൗരി||ഇതുവരെ പ്രഖ്യാപിചിട്ടില്ല. |[[Vysakh|വൈശാഖ്]] || പ്രഖ്യാപിച്ചു. ||<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nivin-paulys-vysakh-directorial-titled-gauri/articleshow/64941792.cms.</ref> |- |style="background:#ffc;"|''[[Padavettu|പടവെട്ട്]]''{{dagger|alt=Films that have not yet released}} ||ഇതുവരെ പ്രഖ്യാപിചിട്ടില്ല. || ലിജു കൃഷ്ണ||ചിത്രീകരണം പുരോഗമിക്കുന്നു. | |- |style="background:#ffc;"|ബിസ്മി സ്പെഷൽ |ഇതുവരെ പ്രഖ്യാപിചിട്ടില്ല. |രാജേഷ് രവി |പ്രഖ്യാപിച്ചു. | |- |} 2025 സർവം മായ == ഹ്രസ്വചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" id="filmography" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col"|ചലച്ചിത്രം ! scope="col"|സംവിധാനം ! വേഷം ! ഭാഷ |- | ''Eli - a sexy tale'' ||[[അൽഫോൺസ് പുത്രൻ]]||എലി||തമിഴ് |- | ''No go tell'' ||[[Jude Anthany Joseph|ജൂഡ് ആന്റണി ജോസഫ്]]||സ്വയം||മലയാളം |} [[അൽഫോൺസ് പുത്രൻ]] സംവിധാനം ചെയ്ത ഹ്രസ്വചിത്രം പിന്നീട് 2016 - ൽ [[കാർത്തിക് സുബ്ബരാജ്]] നിർമ്മിച്ച അവിയൽ എന്ന ലഘുചിത്രസമാഹാരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി. <ref>{{cite web|title=Director Alphonse Puthren's 'Aviyal' with Nivin Pauly and Bobby Simha|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-watch-director-alphonse-puthren-s-aviyal-with-nivin-pauly-and-bobby-simha-2174212|publisher=[[Daily News and Analysis|DNA India]]|date=5 February 2016}}</ref> == സംഗീത വീഡിയോകൾ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" id="filmography" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col"|ഗാനം ! scope="col"|വീഡിയോ ! scope="col"|സംവിധാനം ! scope="col"|ഭാഷ ! scope="col"|അവലംബം |- |യുവ്ഹ്|| നെഞ്ചോട് ചേർത്ത് ||[[അൽഫോൺസ് പുത്രൻ]]||മലയാളം|| |- | സ്പിരിറ്റ് ഓഫ് ചെന്നൈ||സ്പിരിറ്റ് ഓഫ് ചെന്നൈ || വിക്രം||തമിഴ് | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/celebrating-the-spirit-of-chennai/article8083351.ece | title=Celebrating the spirit of Chennai | publisher=[[The Hindu]] | date=9 January 2016 | accessdate=22 March 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160322103414/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/celebrating-the-spirit-of-chennai/article8083351.ece | archivedate=22 March 2016 | url-status=live}}</ref> |} ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== * {{IMDb name|4028885|Nivin Pauly}} {{DEFAULTSORT:Pauly, Nivin}} [[വർഗ്ഗം:നിവിൻ പോളി അഭിനയിച്ച ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] 0r6dqvf5yybqlrtflgbmr8p6iwh3wgr 0 515573 4673560 3397419 2026-10-05T10:37:13Z Malikaveedu 16584 [[ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്]] താളിലോട്ടുള്ള തിരിച്ചുവിടൽ ഒഴിവാക്കി 4673560 wikitext text/x-wiki കേരള സംസ്ഥാനത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ഭാഗമായ ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''ചീക്കോട്'''.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|accessdate=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archivedate=2008-12-08|url-status=dead}}</ref> == ഗതാഗതം == ചീക്കോട് ഗ്രാമം പടിഞ്ഞാറ് [[ഫറോക്ക്|ഫിറോക്ക്]] പട്ടണത്തിലൂടെയും കിഴക്ക് [[നിലമ്പൂർ]] പട്ടണത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഫെറോക്ക് പട്ടണത്തെ മുറിച്ച് കടന്നുപോകുന്ന ദേശീയ പാത നമ്പർ 66 ന്റെ വടക്കൻ ഭാഗം ഗോവയിലേക്കും മുംബൈയിലേക്കും ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ദേശീയപാതയുടെ തെക്കൻ ഭാഗം കൊച്ചി, തിരുവനന്തപുരം നഗരങ്ങളുമായി ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. സംസ്ഥാന പാത നമ്പർ 28 നിലമ്പൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി ഊട്ടി, മൈസൂർ, ബാംഗ്ലൂർ എന്നിവിടങ്ങളുമായി മറ്റ് ഹൈവേകളായ 12, 29, 181 എന്നിവയിലൂടെ ഗ്രാമവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചീക്കോട് ഗ്രാമത്തോട് ഏറ്റവുമടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളവും പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും കോഴിക്കോട് ആണ്. == അവലംബങ്ങൾ == jxgac4q7o0o2m3ifk8bzi9y50cza3se 4673561 4673560 2026-10-05T10:37:28Z Malikaveedu 16584 4673561 wikitext text/x-wiki കേരള സംസ്ഥാനത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ഭാഗമായ ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''ചീക്കോട്'''.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|accessdate=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archivedate=2008-12-08|url-status=dead}}</ref> == ഗതാഗതം == ചീക്കോട് ഗ്രാമം പടിഞ്ഞാറ് [[ഫറോക്ക്|ഫിറോക്ക്]] പട്ടണത്തിലൂടെയും കിഴക്ക് [[നിലമ്പൂർ]] പട്ടണത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഫെറോക്ക് പട്ടണത്തെ മുറിച്ച് കടന്നുപോകുന്ന ദേശീയ പാത നമ്പർ 66 ന്റെ വടക്കൻ ഭാഗം ഗോവയിലേക്കും മുംബൈയിലേക്കും ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ദേശീയപാതയുടെ തെക്കൻ ഭാഗം കൊച്ചി, തിരുവനന്തപുരം നഗരങ്ങളുമായി ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. സംസ്ഥാന പാത നമ്പർ 28 നിലമ്പൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി ഊട്ടി, മൈസൂർ, ബാംഗ്ലൂർ എന്നിവിടങ്ങളുമായി മറ്റ് ഹൈവേകളായ 12, 29, 181 എന്നിവയിലൂടെ ഗ്രാമവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചീക്കോട് ഗ്രാമത്തോട് ഏറ്റവുമടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളവും പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും കോഴിക്കോട് ആണ്. == അവലംബങ്ങൾ == jbb1pffzowlv1vzg81d75zpng5lf5uw 4673562 4673561 2026-10-05T10:38:00Z Malikaveedu 16584 [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4673562 wikitext text/x-wiki കേരള സംസ്ഥാനത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ഭാഗമായ ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''ചീക്കോട്'''.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|accessdate=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archivedate=2008-12-08|url-status=dead}}</ref> == ഗതാഗതം == ചീക്കോട് ഗ്രാമം പടിഞ്ഞാറ് [[ഫറോക്ക്|ഫിറോക്ക്]] പട്ടണത്തിലൂടെയും കിഴക്ക് [[നിലമ്പൂർ]] പട്ടണത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഫെറോക്ക് പട്ടണത്തെ മുറിച്ച് കടന്നുപോകുന്ന ദേശീയ പാത നമ്പർ 66 ന്റെ വടക്കൻ ഭാഗം ഗോവയിലേക്കും മുംബൈയിലേക്കും ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ദേശീയപാതയുടെ തെക്കൻ ഭാഗം കൊച്ചി, തിരുവനന്തപുരം നഗരങ്ങളുമായി ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. സംസ്ഥാന പാത നമ്പർ 28 നിലമ്പൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി ഊട്ടി, മൈസൂർ, ബാംഗ്ലൂർ എന്നിവിടങ്ങളുമായി മറ്റ് ഹൈവേകളായ 12, 29, 181 എന്നിവയിലൂടെ ഗ്രാമവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചീക്കോട് ഗ്രാമത്തോട് ഏറ്റവുമടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളവും പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും കോഴിക്കോട് ആണ്. == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] k3kn9rr6ptbflpcixu52c0jioekr53k 4673565 4673562 2026-10-05T10:59:02Z Malikaveedu 16584 4673565 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ചീക്കോട് | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | type = ഗ്രാമം | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_alt = | pushpin_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|11.2304300|N|75.98934|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[മലപ്പുറം]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673645 | registration_plate = KL- | website = | footnotes = }} കേരള സംസ്ഥാനത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ഭാഗമായ ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''ചീക്കോട്'''.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|accessdate=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archivedate=2008-12-08|url-status=dead}}</ref> == ഗതാഗതം == ചീക്കോട് ഗ്രാമം പടിഞ്ഞാറ് [[ഫറോക്ക്|ഫിറോക്ക്]] പട്ടണത്തിലൂടെയും കിഴക്ക് [[നിലമ്പൂർ]] പട്ടണത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഫെറോക്ക് പട്ടണത്തെ മുറിച്ച് കടന്നുപോകുന്ന ദേശീയ പാത നമ്പർ 66 ന്റെ വടക്കൻ ഭാഗം ഗോവയിലേക്കും മുംബൈയിലേക്കും ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ദേശീയപാതയുടെ തെക്കൻ ഭാഗം കൊച്ചി, തിരുവനന്തപുരം നഗരങ്ങളുമായി ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. സംസ്ഥാന പാത നമ്പർ 28 നിലമ്പൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി ഊട്ടി, മൈസൂർ, ബാംഗ്ലൂർ എന്നിവിടങ്ങളുമായി മറ്റ് ഹൈവേകളായ 12, 29, 181 എന്നിവയിലൂടെ ഗ്രാമവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചീക്കോട് ഗ്രാമത്തോട് ഏറ്റവുമടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളവും പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും കോഴിക്കോട് ആണ്. == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] ayijrenfw1cvbemo298hn1vncciazw5 4673566 4673565 2026-10-05T11:01:21Z Malikaveedu 16584 4673566 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ചീക്കോട് | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | type = ഗ്രാമം | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_alt = | pushpin_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|11.2304300|N|75.98934|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[മലപ്പുറം]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673645 | registration_plate = KL- | website = | footnotes = }} കേരള സംസ്ഥാനത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ഭാഗമായ ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''ചീക്കോട്'''.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|accessdate=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archivedate=2008-12-08|url-status=dead}}</ref> == ഗതാഗതം == ചീക്കോട് ഗ്രാമം പടിഞ്ഞാറ് [[ഫറോക്ക്|ഫിറോക്ക്]] പട്ടണത്തിലൂടെയും കിഴക്ക് [[നിലമ്പൂർ]] പട്ടണത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഫറോക്ക് പട്ടണത്തെ മുറിച്ച് കടന്നുപോകുന്ന [[ദേശീയപാത 66 (ഇന്ത്യ)|ദേശീയ പാത നമ്പർ 66]] ന്റെ വടക്കൻ ഭാഗം [[ഗോവ|ഗോവയിലേക്കും]] [[മുംബൈ|മുംബൈയിലേക്കും]] ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ദേശീയപാതയുടെ തെക്കൻ ഭാഗം [[കൊച്ചി]], [[തിരുവനന്തപുരം]] നഗരങ്ങളുമായി ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. [[സംസ്ഥാനപാത 28 (കേരളം)|സംസ്ഥാന പാത നമ്പർ 28]] നിലമ്പൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി [[ഊട്ടി]], [[മൈസൂരു]], [[ബെംഗളൂരു]] എന്നിവിടങ്ങളുമായി മറ്റ് ഹൈവേകളായ 12, 29, 181 എന്നിവയിലൂടെ ഗ്രാമവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചീക്കോട് ഗ്രാമത്തോട് ഏറ്റവുമടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളവും പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും കോഴിക്കോട് ആണ്. == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] 7zb6zgjc2138tglc71n7gnwi6ajy9um 4673567 4673566 2026-10-05T11:02:36Z Malikaveedu 16584 4673567 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ചീക്കോട് | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | type = ഗ്രാമം | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_alt = | pushpin_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|11.2304300|N|75.98934|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[മലപ്പുറം]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 673645 | registration_plate = KL- | website = | footnotes = }} കേരള സംസ്ഥാനത്തെ [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ]] [[ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ചീക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ഭാഗമായ ഒരു ഗ്രാമമാണ് '''ചീക്കോട്'''.<ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|accessdate=2008-12-10|publisher=Registrar General & Census Commissioner, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208044522/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|archivedate=2008-12-08|url-status=dead}}</ref> == ഗതാഗതം == ചീക്കോട് ഗ്രാമം പടിഞ്ഞാറ് [[ഫറോക്ക്|ഫിറോക്ക്]] പട്ടണത്തിലൂടെയും കിഴക്ക് [[നിലമ്പൂർ]] പട്ടണത്തിലൂടെയും ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഫറോക്ക് പട്ടണത്തെ മുറിച്ച് കടന്നുപോകുന്ന [[ദേശീയപാത 66 (ഇന്ത്യ)|ദേശീയ പാത നമ്പർ 66]] ന്റെ വടക്കൻ ഭാഗം [[ഗോവ|ഗോവയിലേക്കും]] [[മുംബൈ|മുംബൈയിലേക്കും]] ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ദേശീയപാതയുടെ തെക്കൻ ഭാഗം [[കൊച്ചി]], [[തിരുവനന്തപുരം]] നഗരങ്ങളുമായി ഗ്രാമത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. [[സംസ്ഥാനപാത 28 (കേരളം)|സംസ്ഥാന പാത നമ്പർ 28]] നിലമ്പൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി [[ഊട്ടി]], [[മൈസൂരു]], [[ബെംഗളൂരു]] എന്നിവിടങ്ങളുമായി മറ്റ് ഹൈവേകളായ 12, 29, 181 എന്നിവയിലൂടെ ഗ്രാമവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചീക്കോട് ഗ്രാമത്തോട് ഏറ്റവുമടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളവും പ്രധാന റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും കോഴിക്കോട് ആണ്. == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ]] <references />{{malappuram-geo-stub}} bki7sq7xo9qff1vc435ga71p7izlvvo 0 524213 4673505 4668915 2026-10-05T03:34:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673505 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Recombinant_formation_of_plasmids.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|280x280ബിന്ദു|പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയുടെ നിർമ്മാണം, അതിൽ ഒരു അന്യ ഡി‌എൻ‌എ ശകലം പ്ലാസ്മിഡ് വാഹകരിൽ വിളക്കി ചേർക്കുന്നു. ഇവിടെ അന്യ ഡിഎൻഎ ശകലം വിളിക്കിച്ചേർക്കുന്നത് വെള്ള നിറത്തിൽ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ജീനിന്റെ ആവിഷ്ക്കരണം നിർജ്ജീവമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.]] ജനിതക പുനസ്സംയോജനം മുഖാന്തിരം പരീക്ഷണശാലാ രീതികളെ അവലംബിച്ചു കൊണ്ട് വ്യത്യസ്ത സ്രോതസ്സുകളിലെ ജനിതക വസ്തുക്കളെ ഒന്നിച്ചു വിളക്കിച്ചേർത്ത് ജീനോമിൽ കാണപ്പെടാത്ത പ്രത്യേക തരം ശ്രേണികളെ ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് രൂപികരിക്കുന്ന പ്രത്യേക തരത്തിലുള്ള ഡിഎൻഎ തന്മാത്രയാണ് പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ അഥവാ ''ആർ''ഡിഎൻഎ (rDNA). വ്യത്യസ്ത സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുള്ള കുറഞ്ഞത് രണ്ട് കഷണങ്ങളെയെങ്കിലും സംയോജിപ്പിച്ച് സൃഷ്ടിച്ച ഡിഎൻ‌എ ഖണ്ഡങ്ങൾക്കുള്ള പൊതുവായ പേരാണ് പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ. എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ഡി‌എൻ‌എ തന്മാത്രകൾ‌ ഒരേ രാസഘടന പങ്കിടുന്നതിനാൽ‌ പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ സാധ്യമാണ്. പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ തന്മാത്രകളെ ചിലപ്പോൾ '''കൈമറിക് ഡി‌എൻ‌എ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; കാരണം ഗ്രീക് പുരാണത്തിലെ [[Chimera (mythology)|കൈമേറ]] (സിംഹത്തിന്റെ തലയും ആടിന്റെ ഉടലും സർപ്പത്തിൻറെ വാലുമുള്ള ഭീകരജീവി) എന്നപോലെ ''ആർ''ഡിഎൻഎ വ്യത്യസ്ത ഇനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഡിഎൻഎ കൊണ്ട് നിർമ്മിക്കാവുന്നതാണ്. ''ആർ''ഡി‌എൻ‌എ സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ [[പാലിൻഡ്രോമിക് ഡിഎൻഎ ഖണ്ഡങ്ങൾ|പാലിൻഡ്രോമിക് ഖണ്ഡങ്ങൾ]] ഉപയോഗിക്കുപ്പടുന്നു. ഡിഎൻഎയുടെ ഇരട്ടയിഴകളെ ഒരേ നിരപ്പിൽ മുറിക്കുന്നതു വഴി മുനമ്പില്ലാത്ത അഗ്രങ്ങൾ ( Blunt ends) ) ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കാം. നിരപ്പല്ലാതെ മുറിക്കുന്നതുവഴി എളുപ്പത്തിൽ ഒട്ടിച്ചുചേർക്കാവുന്ന (sticky ends ) ഒറ്റയിഴഅഗ്രങ്ങൾ ഉൽ‌പ്പാദിപ്പിക്കാനാകും. പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻ‌എ തന്മാത്രകളുടെ നിർമ്മാണത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഡി‌എൻ‌എ ശ്രേണികൾ ഏത് [[സ്പീഷീസ്|ജീവിവർഗത്തിൽ]] നിന്നും ഉത്ഭവിച്ചേക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന്, സസ്യ ഡി‌എൻ‌എയെ ബാക്ടീരിയ ഡി‌എൻ‌എയുമായി ചേർക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യ ഡി‌എൻ‌എയെ [[പൂപ്പൽ]] (ഫംഗസ്) ഡി‌എൻ‌എയുമായി കോർക്കാം. കൂടാതെ, പ്രകൃതിയിൽ എവിടെയും നിലവിലില്ലാത്ത ഡി‌എൻ‌എ ശ്രേണികൾ ഡി‌എൻ‌എയുടെ രാസ സംശ്ലേഷണം വഴി സൃഷ്ടിക്കാം. മാത്രമല്ല അവ പിന്നീട് പുനസ്സംയോജക തന്മാത്രകളിൽ‌ ഉൾ‌പ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യാം. പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ സാങ്കേതികവിദ്യയും കൃത്രിമ ഡി‌എൻ‌എയും ഉപയോഗിച്ച്, അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ഏതുതരം ഡി‌എൻ‌എ ശ്രേണിയെയും സൃഷ്ടിക്കാനും ഭൂമിയിലെ നാനാവിധ ജീവജാലങ്ങളിൽ സന്നിവേശിപ്പിക്കാനും സാധിക്കും. ജീവനുള്ള കോശങ്ങളിലെ പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ ആവിഷ്ക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി രൂപപ്പെടുന്ന മാംസ്യത്തെ പുനസ്സംയോജക മാംസ്യം എന്നു വിളിക്കുന്നു. മാംസ്യത്തെ സംജ്ഞീകരിക്കുന്ന പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ ആതിഥേയ ജീവിയിലേക്ക് സന്നിവേശിപ്പിക്കുമ്പോൾ പുനസ്സംയോജക മാംസ്യം ഉണ്ടാക്കപ്പെടണമെന്നില്ല.<ref>{{Cite journal|last=Rosano|first=Germán L.|last2=Ceccarelli|first2=Eduardo A.|date=2014-04-17|title=Recombinant protein expression in Escherichia coli: advances and challenges|journal=Frontiers in Microbiology|volume=5|pages=172|doi=10.3389/fmicb.2014.00172|issn=1664-302X|pmc=4029002|pmid=24860555}}</ref> കാരണം ഓരോ മാംസ്യത്തിൻറേയും ആവിഷ്ക്കരണത്തിന് തനതായ, പ്രത്യേക തരത്തിലുള്ള ആവിഷ്ക്കരണ വാഹകരെ ( vector) ) ആവശ്യമുണ്ട്. കൂടാതെ പലപ്പോഴും സംജ്ഞാശ്രേണികളുടെ കാര്യമായ പുനക്രമീകരണവും ആവശ്യമാണ്. <ref>{{Cite web|url=http://www.cambia.org/daisy/promoters/818.html|title=Promoters used to regulate gene expression|access-date=16 February 2018|website=www.cambia.org|archive-date=2018-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924203918/http://www.cambia.org/daisy/promoters/818.html|url-status=deviated|archivedate=2018-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180924203918/http://www.cambia.org/daisy/promoters/818.html}}</ref> == സൃഷ്ടി == [[പ്രമാണം:Gene_cloning.svg|ലഘുചിത്രം|618x618ബിന്ദു]] പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ സൃഷ്ടിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ലബോറട്ടറി പ്രക്രിയയാണ് [[തന്മാത്രാ ക്ലോണിങ്.]] <ref name="isbn0-201-75054-6">{{Cite book|title=Biology (6th ed.)|url=https://archive.org/details/biology0000camp_h9r0|last=Campbell, Neil A.|last2=Reece, Jane B..|publisher=Addison Wesley|year=2002|isbn=978-0-201-75054-6|location=San Francisco|pages=[https://archive.org/details/biology0000camp_h9r0/page/375 375]–401|doi=|oclc=|last-author-amp=yes}}</ref> <ref name="isbn0-8153-4111-3">{{Cite book|title=Molecular Biology of the Cell (5th edition, Extended version)|url=https://archive.org/details/molecularbiology0000unse_b0d8|last=Peter Walter|last2=Alberts, Bruce|last3=Johnson, Alexander S.|last4=Lewis, Julian|last5=Raff, Martin C.|last6=Roberts, Keith|publisher=Garland Science|year=2008|isbn=978-0-8153-4111-6|location=New York|pages=|doi=|oclc=}}. Fourth edition is available online through the NCBI Bookshelf: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=mboc4 link]</ref> <ref name="isbn1-4292-2936-5">{{Cite book|title=Biochemistry, 7th ed. (Biochemistry (Berg))|last=Berg, Jeremy Mark|last2=Tymoczko, John L.|last3=Stryer, Lubert|publisher=W.H. Freeman & Company|year=2010|isbn=978-1-4292-2936-4|location=|pages=|doi=|oclc=}} Fifth edition available online through the NCBI Bookshelf: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=stryer link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113022844/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=stryer |date=2010-11-13 }}</ref> <ref name="isbn0-7167-2866-4">{{Cite book|title=Recombinant DNA: Genes and Genomes: A Short Course|url=https://archive.org/details/recombinantdnage0000unse_a0g7|last=Watson, James D.|publisher=W.H. Freeman|year=2007|isbn=978-0-7167-2866-5|location=San Francisco|pages=|doi=|oclc=}}</ref> മറ്റൊന്ന് പിസിആർ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന [[പോളിമറേസ് ചെയിൻ റിയാക്ഷൻ|പോളിമറേസ് ചെയിൻ റിയാക്ഷനും]]. ഈ രീതികൾ തമ്മിൽ രണ്ട് അടിസ്ഥാന വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. അതിലൊന്ന്, തന്മാത്രാ ക്ലോണിംഗിൽ ഒരു ജീവനുള്ള കോശത്തിൽ തന്നെ ഡി‌എൻ‌എയുടെ തനിപ്പകർപ്പുകൾ ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കുമ്പോൾ പിസിആറിൽ ഡിഎൻഎയെ ടെസ്റ്റ്യൂബിൽ വച്ചാണ് പകർത്തുന്നത്. മറ്റൊരു വ്യത്യാസം ക്ലോണിംഗിൽ ഡി‌എൻ‌എ ശ്രേണികൾ മുറിച്ച് ഒട്ടിക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ പിസിആറിൽ ശ്രേണിയുടെ പെരുപ്പിക്കൽ (ആംപ്ലിഫിക്കേഷൻ) ആണ് നടക്കുന്നത്. പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയുടെ രൂപവത്കരണത്തിന് ഒരു ക്ലോണിങ് വാഹകൻ ആവശ്യമാണ്. വാഹകർ സാധാരണയായി [[പ്ലാസ്‌മിഡ്|പ്ലാസ്മിഡുകളിൽ]] നിന്നോ [[വൈറസ്|വൈറസുകളിൽ]] നിന്നോ ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ്. തന്മാത്രാ ക്ലോണിങ്ങിന് ആവശ്യമായ വാഹകരുടെ തിരഞ്ഞെടുക്കൽ ആതിഥേയ ജീവിയുടെ ഗുണത്തെയും, ക്ലോൺ ചെയ്യേണ്ട ഡിഎൻഎയുടെ വലുപ്പത്തെയും, ഡിഎൻഎ ആവിഷ്ക്കരണ രീതിയെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. <ref name="isbn0-87969-576-5">{{Cite book|url=https://archive.org/details/molecularcloning0000samb_p7p5|title=Molecular cloning: a laboratory manual|last=Russell, David W.|last2=Sambrook, Joseph|publisher=Cold Spring Harbor Laboratory|year=2001|isbn=978-0-87969-576-7|location=Cold Spring Harbor, N.Y|pages=|doi=|oclc=|url-access=registration}}</ref> [[റെസ്ട്രിക്ഷൻ രാസാഗ്നി]]/ [[ലിഗേസ് ക്ലോണിംഗ്]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗിബ്സൺ അസംബ്ലി]] പോലുള്ള വിവിധ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് ഡിഎൻ‌എ ഖണ്ഡങ്ങളെ സംയോജിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. അടിസ്ഥാനപരമായ ക്ലോണിംഗ് പ്രോട്ടോക്കോളുകളിൽ, ഏതെങ്കിലും ഡി‌എൻ‌എ ശകലത്തിന്റെ ക്ലോണിംഗിൽ പ്രധാനമായും ഏഴ് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: # ആതിഥേയ ജീവിയുടെയും ക്ലോണിംഗ് വാഹകന്റെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് # വാഹക (വെക്റ്റർ) ഡി‌എൻ‌എ തയ്യാറാക്കൽ # ക്ലോൺ ചെയ്യാനുള്ള ഡി‌എൻ‌എ തയ്യാറാക്കൽ # പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ രൂപപ്പെടുത്തൽ # ആതിഥേയ ജീവിയിലേക്ക് പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ കടത്തിവിടൽ # പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ജീവികളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് # ആവശ്യമുള്ള ഡി‌എൻ‌എ ഉൾപ്പെടുത്തലുകളും ജൈവ ഗുണങ്ങളും ഉള്ള ക്ലോണുകൾക്കായി സ്ക്രീനിംഗ്. <ref name="isbn0-7167-2866-4"/> == ആവിഷ്ക്കരണം == ആതിഥേയ ജീവജാലത്തിലേക്ക് അവതരിപ്പിച്ചതിനു ശേഷം, പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ അന്യ ഡിഎൻഎയുടെ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുകയോ അല്ലാതിരിക്കുകയോ ചെയ്യാം . അതായത്, ഡി‌എൻ‌എ ആവിഷ്കാരമില്ലാതെ ഇരട്ടിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ‌ അത് അനുലേഖനത്തിനോ തർജ്ജമയ്ക്കോ വിധേയമായി പുനസ്സംയോജക മാംസ്യം രൂപപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യാം. പൊതുവായി പറഞ്ഞാൽ, ഒരു അന്യ ജീനിന്റെ ആവിഷ്കാരത്തിന് ഹോസ്റ്റിന്റെ (ഉദാ. പ്രോത്സാഹക ഘടകം, അനുലേഖന പ്രാരംഭ സിഗ്നൽ, അനുലേഖന വിരാമ ഘടകം ) ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു [[സന്ദേശവാഹക ആർ.എൻ.ഏ|എംആർ‌എൻ‌എ]] തന്മാത്ര ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ ശ്രേണികളെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിന് ജീൻ പുനക്രമീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. <ref name="pmid9487731">{{Cite journal|last=Hannig|first=G.|last2=Makrides|first2=S.|title=Strategies for optimizing heterologous protein expression in Escherichia coli|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-biotechnology_1998-02_16_2/page/54|journal=Trends in Biotechnology|volume=16|issue=2|pages=54–60|year=1998|pmid=9487731|doi=10.1016/S0167-7799(97)01155-4}}</ref> എക്ടോപിക് ജീനിന്റെ ആവിഷ്കാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഹോസ്റ്റ് ജീവികളിൽ പ്രത്യേക മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താം. കൂടാതെ, കോഡിംഗ് സീക്വൻസുകളിലും മാറ്റങ്ങൾ ആവശ്യമായി വന്നേക്കാം. തർജ്ജമ ക്രമീകരിക്കുന്നതിനും, പ്രോട്ടീൻ ലയിക്കുന്നതിനും, പുനസ്സംയോജക മാംസ്യത്തെ ശരിയായ കോശകീയ അല്ലെങ്കിൽ ബഹിർകോശകീയ സ്ഥാനത്തേക്ക് നയിക്കുന്നതിനും, മാംസ്യത്തിന്റെ വിഘടനത്തിൽ നിന്ന് സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിനും ഈ കോഡിങ് സീക്വൻസുകളിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തേണ്ടത് അനിവാര്യമായി വന്നേക്കാം. <ref name="pmid|19892171">{{Cite book|title=Guide to Protein Purification, 2nd Edition|last=Brondyk|first=W. H.|year=2009|isbn=9780123745361|series=Methods in Enzymology|volume=463|pages=131–147|chapter=Chapter 11 Selecting an Appropriate Method for Expressing a Recombinant Protein|doi=10.1016/S0076-6879(09)63011-1|pmid=19892171}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Ortega|journal=Frontiers in Microbiology|language=English|pmc=6030378|pmid=29997597|doi=10.3389/fmicb.2018.01384|pages=1384|volume=9|date=2018|title=Multi-compartment and multi-host vector suite for recombinant protein expression and purification.|first=Claudia|first5=Agustin|last5=Correa|first4=Pablo Javier|last4=Oppezzo|first3=Cecilia|last3=Abreu|first2=Daniel|last2=Prieto|issn=1664-302X}}</ref> == പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ജീവികളുടെ സവിശേഷതകൾ == മിക്ക കേസുകളിലും, പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ജീവികൾക്ക് സാധാരണ പ്രകടരൂപങ്ങളുണ്ട് . അതായത്, അവയുടെ രൂപം, സ്വഭാവം, ഉപാപചയം എന്നിവ സാധാരണയായി മാറ്റമില്ല എന്നർത്ഥം. മാത്രമല്ല പുനസ്സംയോജിത ശ്രേണികളുടെ സാന്നിധ്യം തെളിയിക്കാനുള്ള ഏക മാർഗം ഡിഎൻ‌എ തന്നെ പരിശോധിക്കുക എന്നതാണ്. ഇതിനായി സാധാരണയായി പോളിമറേസ് ചെയിൻ റിയാക്ഷൻ (പി‌സി‌ആർ) ടെസ്റ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref name="isbn1-4051-1121-6">{{Cite book|title=Gene Cloning and DNA Analysis: an Introduction|last=Brown, Terry|publisher=Blackwell Pub|year=2006|isbn=978-1-4051-1121-8|location=Cambridge, MA|pages=|doi=|oclc=}}</ref> കാര്യമായ ഒഴിവാക്കലുകൾ‌ നിലവിലുണ്ട്, അവ ചുവടെ ചർച്ചചെയ്യുന്നു. ആർ‌ഡി‌എൻ‌എ ശ്രേണിയെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ജീനിനെ എൻ‌കോഡുചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ‌, പുനസ്സംയോജന ജീനിന്റെ ആർ‌എൻ‌എ സാന്നിദ്ധ്യം കൂടാതെ / അല്ലെങ്കിൽ പ്രോട്ടീൻ ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങളുടെ സാന്നിദ്ധ്യം കണ്ടെത്താനാകും (സാധാരണയായി [[റിവേഴ്സ് ട്രാൻസ്ക്രിപ്ഷൻ പോളിമെറേയ്സ് ചെയിൻ റിയാക്ഷൻ|ആർ‌ടി-പി‌സി‌ആർ]] അല്ലെങ്കിൽ വെസ്റ്റേൺ ഹൈബ്രിഡൈസേഷൻ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച്. <ref name="isbn1-4051-1121-6"/> ) ആതിഥേയ ജീവികളിൽ ജൈവിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി പുനസ്സയോജക ജീൻ തിരഞ്ഞെടുത്ത് പരിഷ്‌ക്കരിക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ മാത്രമേ മൊത്തത്തിലുള്ള ഫിനോടൈപ്പിക് മാറ്റങ്ങൾ ഒരു മാനദണ്ഡമായി പരിഗണിക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. <ref name="pmid|10634784">{{Cite journal|last=Ye|last7=Potrykus|doi=10.1126/science.287.5451.303|pmid=10634784|year=2000|pages=303–305|issue=5451|volume=287|journal=Science|title=Engineering the provitamin A (beta-carotene) biosynthetic pathway into (carotenoid-free) rice endosperm|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-01-14_287_5451/page/302|first7=I.|first6=P.|first=X.|last6=Beyer|first5=P.|last5=Lucca|first4=J.|last4=Zhang|first3=A.|last3=Klöti|first2=S.|last2=Al-Babili|bibcode=2000Sci...287..303Y}}</ref> ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ, പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ പ്രകടിപ്പിച്ചില്ലെങ്കിലും അത് ദോഷകരമായ ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കും. ഇത് സംഭവിക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനം ഇൻസേഷണൽ ഇനാക്റ്റിവേഷൻ ആണ്. അതിൽ ആർ‌ഡി‌എൻ‌എ ഒരു ഹോസ്റ്റ് കോശ ജീനിലേക്ക് അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ, ഗവേഷകർ ഈ പ്രതിഭാസത്തെ ജീനുകളുടെ "ജൈവിക പ്രവർത്തനവും പ്രാധാന്യവും നിർണ്ണയിക്കാൻ" നോക്ക് ഔട്ട് "ചെയ്യുന്നു. <ref name="pmid1591000">{{Cite journal|last=Koller|first=B. H.|last2=Smithies|first2=O.|doi=10.1146/annurev.iy.10.040192.003421|title=Altering Genes in Animals by Gene Targeting|journal=Annual Review of Immunology|volume=10|pages=705–730|year=1992|pmid=1591000|pmc=}}</ref> ക്രോമസോം ഡി‌എൻ‌എയിലേക്ക് ആർ‌ഡി‌എൻ‌എ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് ജീൻ പ്രകടനത്തെ ബാധിക്കുന്ന മറ്റൊരു സംവിധാനം, മുമ്പ് വിശദീകരിക്കാത്ത ഹോസ്റ്റ് സെൽ ജീനുകളുടെ അനുചിതമായ സജീവമാക്കൽ ആണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു സജീവ പ്രോത്സാഹക ഘടകം അടങ്ങിയ ഒരു പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ ശകലം മുമ്പ് നിശബ്‌ദമായ ഹോസ്റ്റ് സെൽ ജീനിന് സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോഴോ അല്ലെങ്കിൽ ജീൻ എക്സ്പ്രഷൻ തടയുന്നതിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഹോസ്റ്റ് സെൽ ജീൻ പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻ‌എ വഴി ഉൾപ്പെടുത്തൽ നിർജ്ജീവമാകുമ്പോഴോ ഇത് സംഭവിക്കാം. == ഉപയോഗങ്ങൾ == [[ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യ|ബയോടെക്നോളജി]], [[വൈദ്യം]], [[ഗവേഷണം]] എന്നീ വിഭാഗങ്ങളിൽ പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇന്ന്, ഡി‌എൻ‌എ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഫലമായുണ്ടാകുന്ന പുനസ്സംയോജക പ്രോട്ടീനുകളും മറ്റ് ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങളും അടിസ്ഥാനപരമായി എല്ലാ പാശ്ചാത്യ ഫാർമസി, ഫിസിഷ്യൻ അല്ലെങ്കിൽ വെറ്ററിനറി ഓഫീസ്, മെഡിക്കൽ ടെസ്റ്റിംഗ് ലബോറട്ടറി, ബയോളജിക്കൽ റിസർച്ച് ലബോറട്ടറി എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ സാങ്കേതിക വിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന ജനിതക മാറ്റം വരുത്തിയ ജീവികളിലെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും, ഹോം മെഡിസിൻ കാബിനറ്റുകളിലും, വളർത്തുജീവി വിൽപ്പന കടകളിലും സജീവ സാന്നിദ്ധ്യം അർഹിക്കുന്നവയാണ്. ഉദാ. ഗ്ലോഫിഷ് പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയുടെ ഏറ്റവും സാധാരണമായ പ്രയോഗം അടിസ്ഥാന ഗവേഷണത്തിലാണ്. ബയോളജിക്കൽ, ബയോമെഡിക്കൽ സയൻസുകളിലെ നിലവിലെ മിക്ക ജോലികൾക്കും ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ പ്രധാനമാണ്. <ref name="isbn1-4051-1121-6"/> ജീനുകളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിനും മാപ്പ് ചെയ്യുന്നതിനും ക്രമീകരിക്കുന്നതിനും അവയുടെ പ്രവർത്തനം നിർണ്ണയിക്കുന്നതിനും പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ ഉപയോഗിക്കുന്നു. വ്യക്തിഗത കോശങ്ങളുടെയും, ജീവജാലങ്ങളുടെയും കോശങ്ങളുടെയും ജീൻ ആവിഷ്ക്കരണം വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിന് rDNA പ്രോബുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ലബോറട്ടറി പരീക്ഷണങ്ങളിൽ [[അഭികാരകം|അഭികാരകങ്ങളായും]] കോശങ്ങളിലും ജീവജാലങ്ങളിലും മാംസ്യസംശ്ലേഷണം പരിശോധിക്കുന്നതിനായി ആന്റിബോഡി പ്രോബുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും പുനസ്സംയോജക മാംസ്യങ്ങൾ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref name="isbn0-8153-4111-3"/> വ്യവസായം, ഭക്ഷ്യ ഉൽപാദനം, മനുഷ്യ-മൃഗ മരുന്ന്, കൃഷി, ബയോ എഞ്ചിനീയറിംഗ് എന്നിവയിൽ പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻ‌എയുടെ കൂടുതൽ പ്രായോഗിക പ്രയോഗങ്ങൾ കാണാം. <ref name="isbn0-8153-4111-3"/> ചില നിർദ്ദിഷ്ട ഉദാഹരണങ്ങൾ ചുവടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. * '''പുനസ്സംയോജക [[കൈമോസിൻ]] :''' പാൽക്കട്ടി നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന രാസാഗ്നിയാണ് കൈമോസിൻ. വ്യാവസായികമായ ആവശ്യത്തിനായി ജനിതക എഞ്ചിനിയറിങ്ങിന്റെ സഹായത്തോടെ നി‍ർമ്മിക്കുന്ന അഡിറ്റീവുകളാണ് അവ. പാരമ്പര്യമായി കൈമോസിൻ റെന്നറ്റ് എന്ന പാൽ കുടിച്ച പശുക്കിടാവിന്റെ നാലാം ആമാശയ വിഭാഗത്തിൽ നിന്നും വേർതിരിക്കുന്ന വസ്തുവിൽ നിന്നും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നവയാണ്. രോഗം സൃഷ്ടിക്കാത്ത ഇകോളി ബാക്ടീരിയയുടെ K-12 ഇഴയിൽ നിന്നും നിർമ്മിക്കുന്ന ജനിതകപരമായി വികസിപ്പിച്ചാണ് ഇപ്പോൾ കൈമോസിൻ നിർമ്മിക്കുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ഏതാണ് 60 ശതമാനത്തോട് കട്ടിയുള്ള പാൽക്കട്ടി നിർമ്മിക്കുന്നത് ജനിതക എഞ്ചിനിയറിങ്ങിലൂടെ വികസിപ്പിച്ച കൈമോസിന്റെ സഹായത്താലാണ്. FDA ഈ കൈമോസിന് GRAS (സുരക്ഷിതമാണെന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നത്) സ്റ്റാറ്റസ് നൽകപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>Donna U. Vogt and Mickey Parish. (1999) [https://fpc.state.gov/6176.htm Food Biotechnology in the United States: Science, Regulation, and Issues]</ref> * '''പുനസ്സംയോജക മനുഷ്യ [[ഇൻസുലിൻ]] :''' അറവു മൃഗങ്ങളായ കന്നുകാലികളുടെയോ, പന്നിയുടെയേോ പിത്താശയത്തിൽ നിന്നാണ് മുൻകാലങ്ങളിൽ ഇൻസുലിൻ പ്രമേഹ രോഗികൾക്ക് നൽകപ്പെട്ടിരുന്നത്. പക്ഷെ എലി ലില്ലി എന്ന കമ്പനി പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ സഹായത്താൽ ഇൻസുലിന്റെ രണ്ട് പെപ്റ്റൈഡുകളെയും വെവ്വേറെയായി സംശ്ലേഷണം ചെയ്ത് അവയെ ഡൈസൾഫൈഡ് ബന്ധനം വഴി സംയോജിപ്പിച്ച് പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ഇൻസുലിൻ നിർമ്മിച്ചു. അതിനായി മനുഷ്യ ഇൻസുലിൻ ജീൻ ഇകോളി ബാക്ടീരിയയിലോ ''സക്കാരോമൈസസ് സെർവിസിയ'' യെയോ ആണ് പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. <ref>{{Cite web |url=http://www.drugbank.ca/drugs/DB00030 |title=DrugBank: Insulin Regular (DB00030)<!-- Bot generated title --> |access-date=2020-10-12 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811140657/https://www.drugbank.ca/drugs/DB00030 |url-status=dead }}</ref> * '''പുനസ്സംയോജക മനുഷ്യ [[വളർച്ചാ ഹോർമോൺ]] :''' പീയുഷ ഗ്രന്ഥികൾ സാധാരണ വളർച്ചയ്ക്കും വികാസത്തിനും വേണ്ടത്ര അളവിൽ വളർച്ചാ ഹോർമോണുകൾ സൃഷ്ടിക്കാതെ വരുന്ന രോഗികൾക്ക് നൽകപ്പെടുന്നു. പുനസ്സംയോജക വളർച്ചാ ഹോർമോൺ ലഭ്യമാകുന്നതിന് മുമ്പ്, മൃതശരീരത്തിലെ പിറ്റ്യൂട്ടറി ഗ്രന്ഥികളിൽ നിന്നും ചികിത്സാ ഉപയോഗത്തിനായി എച്ച്ജി‌എച്ച് ലഭിച്ചു. ഈ സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത പരിശീലനം ചില രോഗികൾക്ക് [[ക്രീറ്റ്സ്ഫെൽഡ്-ജാക്കോബ് രോഗം]] വരാൻ കാരണമായി. പുനസ്സംയോജക എച്ച്ജി‌എച്ച് ഈ പ്രശ്‌നം ഇല്ലാതാക്കി. ഇപ്പോൾ ഇത് ചികിത്സാ രീതിയിലാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കായികതാരങ്ങളും മറ്റുള്ളവരും പ്രകടനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന മരുന്നായി ഇത് ദുരുപയോഗം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. <ref name="pmid|19141266">{{Cite journal|last1=Fernandez|first1=M.|last2=Hosey|first2=R.|title=Performance-enhancing drugs snare nonathletes, too|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-family-practice_2009-01_58_1/page/16|journal=The Journal of Family Practice|volume=58|issue=1|pages=16–23|year=2009|pmid=19141266}}</ref> * '''പുനസ്സംയോജക ബ്ലഡ് ക്ലോട്ടിങ് ഘടകം VIII :''' രക്തം കട്ടപിടിക്കുന്ന പ്രോട്ടീൻ ലുബ്ധമായ ഹീമോഫീലിയ രോഗികൾക്ക് നൽകുന്നു. ഇവർക്ക് സാധാരണ രക്തം സ്കന്ദനത്തിന് സഹായിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ അളവിൽ VIII ഘടകം ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.<ref name="pmid|210567432">{{Cite journal|last1=Manco-Johnson|first1=M. J.|doi=10.1016/j.yapd.2010.08.007|title=Advances in the Care and Treatment of Children with Hemophilia|journal=Advances in Pediatrics|volume=57|issue=1|pages=287–294|year=2010|pmid=21056743}}</ref> പുനസ്സംയോജക ഘടകം VIII വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുമുമ്പ്, ഒന്നിലധികം ദാതാക്കളിൽ നിന്ന് വലിയ അളവിൽ മനുഷ്യരക്തം സംസ്കരിച്ചാണ് പ്രോട്ടീൻ ലഭിച്ചത്. ഇതിലൂടെ രക്തത്തിലൂടെ പകരുന്ന പകർച്ചവ്യാധികൾ പകരാനുള്ള സാധ്യത വളരെ കൂടുതലാണ്. ഉദാഹരണത്തിന് എച്ച്ഐവി, ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി * '''പുനസ്സംയോജക ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് B കുത്തിവയ്പ്പ് :''' യീസ്റ്റ് കോശങ്ങളിൽ ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി വൈറസ് ഉപരിതല ആന്റിജന്റെ ഒരു രൂപത്തിലുള്ള ഒരു പുനസംയോജന ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി വാക്സിൻ ഉപയോഗിച്ചാണ് ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി അണുബാധ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. പോളിയോ വൈറസ് പോലുള്ള മറ്റ് സാധാരണ വൈറസുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി വൈറസ് പരീക്ഷണശാലയ്ക്കുള്ളിൽ വളർത്താൻ കഴിയാത്തതിനാൽ പുനസംയോജന സബ്‍യൂണിറ്റ് വാക്സിൻ വികസിപ്പിക്കുന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരു സംഭവമായിരുന്നു. * '''എച്ച്ഐവി അണുബാധ കണ്ടെത്തൽ :''' എച്ച്ഐവി അണുബാധ കുറക്കാൻ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന കുത്തിവയ്പ്പ് പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎയിലൂടെ വികസിപ്പിച്ചതാണ്. ആന്റിബോഡി ടെസ്റ്റ് (എലിസ അല്ലെങ്കിൽ വെസ്റ്റേൺ ബ്ലോട്ട്) ഒരു എച്ച്ഐവി അണുബാധയ്ക്കുള്ള പ്രതികരണമായി ശരീരം ഉൽ‌പാദിപ്പിച്ച ആന്റിബോഡികളുടെ സാന്നിധ്യം പരിശോധിക്കുന്നതിന് ഒരു പുനസംയോജന എച്ച്ഐവി പ്രോട്ടീൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. റിവേഴ്സ് ട്രാൻസ്ക്രിപ്ഷൻ പോളിമറേസ് ചെയിൻ പ്രതികരണം (ആർ‌ടി-പി‌സി‌ആർ) ഉപയോഗിച്ച് എച്ച്ഐവി ജനിതക വസ്തുക്കളുടെ സാന്നിധ്യം ഡിഎൻ‌എ പരിശോധനയിൽ അന്വേഷിക്കുന്നു. എച്ച് ഐ വി ജീനോമുകളുടെ തന്മാത്രാ ക്ലോണിംഗും സീക്വൻസ് വിശകലനവും വഴി ആർടി-പിസിആർ പരിശോധനയുടെ വികസനം സാധ്യമാക്കി. * '''[[സ്വർണ്ണനെല്ല്]] :''' ബീറ്റാ- കരോട്ടിൻ ബയോസിന്തസിസിന് കാരണമായ എൻസൈമുകൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിനായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഒരു പുനസ്സംയോജന അരി ഇനമാണ് ഇത്.<ref name="pmid|106347842">{{Cite journal|last1=Ye|last7=Potrykus|doi=10.1126/science.287.5451.303|pmid=10634784|year=2000|pages=303–305|issue=5451|volume=287|journal=Science|title=Engineering the provitamin A (beta-carotene) biosynthetic pathway into (carotenoid-free) rice endosperm|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-01-14_287_5451/page/302|first7=I.|first6=P.|first1=X.|last6=Beyer|first5=P.|last5=Lucca|first4=J.|last4=Zhang|first3=A.|last3=Klöti|first2=S.|last2=Al-Babili|bibcode=2000Sci...287..303Y}}</ref> ലോകജനസംഖ്യയിൽ വിറ്റാമിൻ എ യുടെ കുറവ് കുറയ്ക്കുന്നതിന് ഈ തരത്തിലുള്ള അരിക്ക് ഗണ്യമായ പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്.<ref name="pmid|157935732">{{Cite journal|last1=Paine|last9=Adams|year=2005|pages=482–487|issue=4|volume=23|journal=Nature Biotechnology|title=Improving the nutritional value of Golden Rice through increased pro-vitamin a content|url=https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2005-04_23_4/page/482|first11=R.|last11=Drake|first10=A. L.|doi=10.1038/nbt1082|last10=Silverstone|first9=J. L.|first8=E.|first1=J. A.|last8=Hinchliffe|first7=S. Y.|last7=Wright|first6=G.|last6=Vernon|first5=M. J.|last5=Kennedy|first4=R. M.|last4=Howells|first3=S.|last3=Chaggar|first2=C. A.|last2=Shipton|pmid=15793573}}</ref> റെഗുലേറ്ററി സ്വത്തവകാശ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി ഗോൾഡൻ റൈസ് നിലവിൽ ഉപയോഗത്തിലില്ല.<ref>Deccan Herald, " Foreign group roots for 'golden rice' in India", March 18, 2015 http://www.deccanherald.com/content/466247/foreign-group-roots-golden-rice.html</ref> * '''കളനാശിനി പ്രതിരോധമുള്ള സസ്യങ്ങൾ :''' പ്രധാനപ്പെട്ട കാർഷിക വിളകളുടെ (സോയ, ചോളം / ധാന്യം, സോർഗം, കനോല, പയറുവർഗ്ഗങ്ങൾ, പരുത്തി എന്നിവയുൾപ്പെടെ) വാണിജ്യ ഇനങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്, ഇത് ഗ്ലൈഫോസേറ്റ് (വ്യാപാര നാമം റ ound ണ്ട്അപ്പ്) കളനാശിനിയെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന, ഗ്ലൈഫോസേറ്റ് കളനിയന്ത്രണത്തെ ലഘൂകരിക്കുന്ന ഒരു പുനസ്സംയോജക ജീൻ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.<ref name="pmid|16916934">{{Cite journal|last1=Funke|doi=10.1073/pnas.0603638103|pmc=1559744|pmid=16916934|year=2006|pages=13010–13015|issue=35|volume=103|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|title=Molecular basis for the herbicide resistance of Roundup Ready crops|first1=T.|first5=E.|last5=Schönbrunn|first4=M.|last4=Fischer|first3=M.|last3=Healy-Fried|first2=H.|last2=Han|bibcode=2006PNAS..10313010F}}</ref> ഈ വിളകൾ പല രാജ്യങ്ങളിലും വാണിജ്യപരമായ ഉപയോഗത്തിലാണ്. * '''കീടങ്ങളോട് പ്രതിരോധമുള്ള സസ്യങ്ങൾ :''' കീടനാശിനി ഗുണങ്ങളുള്ള ഒരു പ്രോട്ടീൻ (ബിടി ടോക്സിൻ) സ്വാഭാവികമായും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ബാക്ടീരിയയാണ് ''ബാസിലസ് തുരിൻ‌ജെൻസിസ്''.<ref name="pmid|15793573">{{Cite journal|last1=Paine|last9=Adams|year=2005|pages=482–487|issue=4|volume=23|journal=Nature Biotechnology|title=Improving the nutritional value of Golden Rice through increased pro-vitamin a content|url=https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2005-04_23_4/page/482|first11=R.|last11=Drake|first10=A. L.|doi=10.1038/nbt1082|last10=Silverstone|first9=J. L.|first8=E.|first1=J. A.|last8=Hinchliffe|first7=S. Y.|last7=Wright|first6=G.|last6=Vernon|first5=M. J.|last5=Kennedy|first4=R. M.|last4=Howells|first3=S.|last3=Chaggar|first2=C. A.|last2=Shipton|pmid=15793573}}</ref> അടുത്തിടെ, പുനസ്സംയോജക രീതികളിലൂടെ കീടപ്രതിരോധ സസ്യങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. അവ ബാക്ടീരിയ പ്രോട്ടീന്റെ പുനർസംയോജന രൂപം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ചില പ്രാണികളെ വേട്ടയാടുന്നു. ഈ ട്രാൻസ്ജെനിക് വിളകളുടെ ഉപയോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും പരിഹരിച്ചിട്ടില്ല.<ref name="pmid|12949561">{{Cite journal|last1=Mendelsohn|doi=10.1038/nbt0903-1003|pmid=12949561|year=2003|pages=1003–1009|issue=9|volume=21|journal=Nature Biotechnology|title=Are Bt crops safe?|first1=M.|first4=K.|last4=Matthews|first3=Z.|last3=Vaituzis|first2=J.|last2=Kough|url=https://zenodo.org/record/1233343}}</ref> == ചരിത്രം == റീകമ്പിനന്റ് ഡി‌എൻ‌എ എന്ന ആശയം ആദ്യമായി നിർദ്ദേശിച്ചത് ബിരുദ വിദ്യാർത്ഥിയായ പീറ്റർ ലോബ്ബനാണ്. സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി മെഡിക്കൽ സ്കൂളിലെ ബയോകെമിസ്ട്രി വിഭാഗത്തിൽ [[A. Dale Kaiser|ഡേൽ കൈസറിന്റെ‍‍]] കീഴിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബിരുദ പഠനം. <ref>Lear, J. (1978). ''Recombinant DNA: The Untold Story''. New York: Crown Publishers. p. 43.</ref> പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയുടെ വിജയകരമായ ഉൽ‌പാദനവും അന്തർകോശകീയ ഇരട്ടിക്കലും വിവരിക്കുന്ന ആദ്യ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ‌ 1972 ലും 1973 ലും [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവ്വകലാശാല|സ്റ്റാൻ‌ഫോർഡ്]], യു‌സി‌എസ്‌എഫ് എന്നിവയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. <ref name="pmid|4342968">{{Cite journal|last=Jackson|first=D.|last2=Symons|first2=R.|last3=Berg|first3=P.|title=Biochemical method for inserting new genetic information into DNA of Simian Virus 40: Circular SV40 DNA molecules containing lambda phage genes and the galactose operon of Escherichia coli|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=69|issue=10|pages=2904–2909|year=1972|pmid=4342968|pmc=389671|doi=10.1073/pnas.69.10.2904|bibcode=1972PNAS...69.2904J}}</ref> <ref name="pmid|4343968">{{Cite journal|pmid=4343968|pmc=389773|year=1972|last=Mertz|first=J. E.|title=Cleavage of DNA by R 1 restriction endonuclease generates cohesive ends|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=69|issue=11|pages=3370–4|last2=Davis|first2=R. W.|doi=10.1073/pnas.69.11.3370|bibcode=1972PNAS...69.3370M}}</ref> <ref name="pmid|4754844">{{Cite journal|last=Lobban|first=P.|last2=Kaiser|first2=A.|title=Enzymatic end-to end joining of DNA molecules|url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1973-08-15_78_3/page/453|journal=Journal of Molecular Biology|volume=78|issue=3|pages=453–471|year=1973|pmid=4754844|doi=10.1016/0022-2836(73)90468-3}}</ref> <ref name="pmid|4594039">{{Cite journal|last=Cohen|volume=70|doi=10.1073/pnas.70.11.3240|pmc=427208|pmid=4594039|year=1973|pages=3240–3244|issue=11|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|first=S.|title=Construction of biologically functional bacterial plasmids in vitro|first4=R.|last4=Helling|first3=H.|last3=Boyer|first2=A.|last2=Chang|bibcode=1973PNAS...70.3240C}}</ref> വെർണർ അർബെർ, ഹാമിൽട്ടൺ സ്മിത്ത്, ഒപ്പം ഡാനിയൽ നഥംസ് 1978ൽ [[റെസ്ട്രിക്ഷൻ എൻഡോന്യൂക്ലിയേസ്|റെസ്ട്രിക്ഷൻ എൻഡോനൂക്ലിയേസുകളുടെ]] കണ്ടെത്തലിനു പങ്കിട്ട [[വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം|വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം]] പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ സാങ്കേതിക വിദ്യയെ പോഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവ്വകലാശാല|സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] 1974 ൽ പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയ്ക്ക് പേറ്റന്റിനായി അപേക്ഷിച്ചു. കണ്ടുപിടുത്തക്കാരായ ഹെർബർട്ട് ഡബ്ല്യു. ബോയർ ( കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിലെ പ്രൊഫസർ , സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ ), സ്റ്റാൻലി എൻ. കോഹൻ ( [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവ്വകലാശാല|സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവകലാശാലയിലെ]] പ്രൊഫസർ) എന്നിവരെ ഉൾപ്പെടുത്തി 1980 ലാണ് ഈ പേറ്റന്റ് ലഭിച്ചത്. <ref name="pmid|11810894">{{Cite journal|last=Hughes|first=S.|title=Making dollars out of DNA. The first major patent in biotechnology and the commercialization of molecular biology, 1974-1980|journal=Isis; an International Review Devoted to the History of Science and Its Cultural Influences|volume=92|issue=3|pages=541–575|year=2001|pmid=11810894|doi=10.1086/385281|url=https://dukespace.lib.duke.edu/dspace/bitstream/10161/8125/1/Hxdocs_makingdollarsoutofdna.pdf|access-date=2020-10-12|archive-date=2021-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214224512/https://dukespace.lib.duke.edu/dspace/bitstream/handle/10161/8125/Hxdocs_makingdollarsoutofdna.pdf;jsessionid=F26D769FD742B28ACCB8189E625E1A69?sequence=1|url-status=dead}}</ref> പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി ലൈസൻസുള്ള മരുന്ന് ഹ്യൂമൻ ഇൻസുലിൻ ആണ്, ഇത് ജെനെടെക് വികസിപ്പിച്ചതാണ്. ഇതിന്റെ ലൈസൻസ് [[എലി ലില്ലി ആൻഡ് കമ്പനി|എലി ലില്ലിയും കമ്പനിയും]] കൈവശപ്പെടുത്തിയതാണ്. <ref name="pmid|6337396">{{Cite journal|doi=10.1126/science.6337396|last=Johnson|first=I. S.|title=Human insulin from recombinant DNA technology|url=https://archive.org/details/sim_science_1983-02-11_219_4585/page/632|journal=Science|volume=219|issue=4585|pages=632–637|year=1983|pmid=6337396|bibcode=1983Sci...219..632J}}</ref> == തർക്കം == പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻ‌എ രീതികളുടെ പ്രാരംഭ വികസനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശാസ്ത്രജ്ഞർ, പുന സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ജീവികൾക്ക് അഭികാമ്യമല്ലാത്തതോ അപകടകരമോ ആയ ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. 1975 ലെ പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയെക്കുറിച്ചുള്ള അസിലോമർ കോൺഫറൻസിൽ, ഈ ആശങ്കകൾ ചർച്ചചെയ്യുകയും പ്രത്യേകിച്ച് അപകടസാധ്യതയുള്ളതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന പരീക്ഷണങ്ങൾക്കായി പുനസ്സംയോജത ഡിഎൻ‌എ ഗവേഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സന്നദ്ധ മൊറട്ടോറിയം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹെൽത്ത് (യു‌എസ്‌എ) വികസിപ്പിക്കുകയും ആർ‌ഡി‌എൻ‌എ ജോലികൾക്കായി ഔദ്യോഗിക മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതുവരെ ഈ മൊറട്ടോറിയം വ്യാപകമായി നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ന്, പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻ‌എ തന്മാത്രകളും പുനസംയോജക മാംസ്യങ്ങളും സാധാരണയായി അപകടകാരികളായി കണക്കാക്കില്ല. എന്നിരുന്നാലും, പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ചില ഗുണങ്ങളെ പറ്റി ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നു. കൂടാതെ, ബയോഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ ഉൽ‌പാദനത്തിലെ ഉപോൽപ്പന്നങ്ങളെക്കുറിച്ചും ആശങ്കയുണ്ട്. ഹോസ്റ്റ് സെൽ പ്രോട്ടീൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പ്രധാന ഉപോൽപ്പന്നം ഹോസ്റ്റ് എക്സ്പ്രഷൻ സിസ്റ്റത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്, ഇത് രോഗിയുടെ ആരോഗ്യത്തിനും മൊത്തത്തിലുള്ള പരിസ്ഥിതിക്കും ഭീഷണിയാണ്. <ref>{{Cite journal|last=Wang|first=Xing|last2=Hunter|first2=Alan K.|last3=Mozier|first3=Ned M.|date=2009-06-15|title=Host cell proteins in biologics development: Identification, quantitation and risk assessment|journal=Biotechnology and Bioengineering|language=en|volume=103|issue=3|pages=446–458|doi=10.1002/bit.22304|pmid=19388135|issn=0006-3592}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Bracewell|language=en|pmc=4973824|issn=0006-3592|doi=10.1002/bit.25628|pages=1727–1737|issue=9|volume=112|journal=Biotechnology and Bioengineering|first=Daniel G.|title=The future of host cell protein (HCP) identification during process development and manufacturing linked to a risk-based management for their control|date=2015-07-14|first3=C. Mark|last3=Smales|first2=Richard|last2=Francis|pmid=25998019}}</ref> == ഇതും കാണുക == * റീകമ്പിനന്റ് ഡി‌എൻ‌എയെക്കുറിച്ചുള്ള അസിലോമർ കോൺഫറൻസ് * [[ജനിതക എൻജിനീയറിങ്ങ്|ജനിതക എഞ്ചിനീയറിംഗ്]] * ജനിതകമാറ്റം വരുത്തിയ ജീവി * [[പുനസ്സംയോജക വൈറസ്]] * വാഹക ഡിഎൻഎ * ബയോമോളികുലാർ എഞ്ചിനീയറിംഗ് * [[പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ സാങ്കേതികവിദ്യ]] * സെൽ പ്രോട്ടീൻ ഹോസ്റ്റ് ചെയ്യുക == അവലംബം == {{Reflist|2}} === കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് === * ''The Eighth Day of Creation: Makers of the Revolution in Biology''. Touchstone Books, {{ISBN|0-671-22540-5}}. 2nd edition: Cold Spring Harbor Laboratory Press, 1996 paperback: {{ISBN|0-87969-478-5}}. * Micklas, David. 2003. ''DNA Science: A First Course''. Cold Spring Harbor Press: {{ISBN|978-0-87969-636-8}}. * [[:en:Nicolas_Rasmussen|Rasmussen, Nicolas]], [https://books.google.com/books?id=tTE_AwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=zh-TW#v=onepage&q&f=false ''Gene Jockeys: Life Science and the rise of Biotech Enterprise'', Johns Hopkins University Press, (Baltimore), 2014]. {{ISBN|978-1-42141-340-2}}. * Rosenfeld, Israel. 2010. ''DNA: A Graphic Guide to the Molecule that Shook the World''. Columbia University Press: {{ISBN|978-0-231-14271-7}}. * Schultz, Mark and Zander Cannon. 2009. ''The Stuff of Life: A Graphic Guide to Genetics and DNA''. Hill and Wang: {{ISBN|0-8090-8947-5}}. * Watson, James. 2004. ''DNA: The Secret of Life''. Random House: {{ISBN|978-0-09-945184-6}}. == പുറംകണ്ണികൾ == * [https://web.archive.org/web/20100923031225/http://www.unh.edu/ehs/pdf/Recombinant-DNA.pdf Recombinant DNA fact sheet] (from University of New Hampshire) * [https://web.archive.org/web/20181008105046/http://www.sci.sdsu.edu/~smaloy/MicrobialGenetics/topics/plasmids/yeast-plasmid.html Plasmids in Yeasts] (Fact sheet from San Diego State University) * [http://sciencestage.com/v/151/ampicillin-dna-bacteria-protein-recombinant.html Animation illustrating construction of recombinant DNA and foreign protein production by recombinant bacteria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120328115556/http://sciencestage.com/v/151/ampicillin-dna-bacteria-protein-recombinant.html |date=2012-03-28 }} * [https://archive.org/stream/dnaresearchucsf00boyerich#page/n0/mode/1up Recombinant DNA research at UCSF and commercial application at Genentech] Edited transcript of 1994 interview with Herbert W. Boyer, Living history project. Oral history. * [http://www.gelifesciences.com/handbooks Recombinant Protein Purification Principles and Methods Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205061748/http://www.gelifesciences.com/handbooks |date=2008-12-05 }} [[വർഗ്ഗം:തന്മാത്രാ ജീവശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ]] n9fm6vogtizva05y9ka3jv30eytlwyy 0 541220 4673464 4601648 2026-10-04T19:50:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673464 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|National Museum of Health and Medicine}} {{Infobox Museum |name = നാഷണൽ മ്യൂസിയം ഓഫ് ഹെൽത്ത് <br>ആൻഡ് മെഡിസിൻ<br><small>(ആർമി മെഡിക്കൽ മ്യൂസിയമായി സ്ഥാപിച്ചു)</small> |image = NMHM 20111006c.jpg |caption = The new '''NMHM''' facility,<br> which opened on September 15, 2011. |map_type = USA Maryland#USA |map_alt = |map_caption = Location within [[Maryland]] |coordinates = {{coord|39|0|32|N|77|3|14|W|display=inline,title}} |established = 1862 (new building, 2011) |location = 2500 Linden Lane, [[Silver Spring, Maryland]] |type =[[മെഡിസിൻ]], [[മിലിട്ടറി മെഡിസിൻ]] |visitors = 40,000–50,000 annually |director = |curator = |publictransit=[[File:WMATA Metro Logo.svg|20px]] {{rcb|system=WMATA|line=Red|inline=box}} [[Forest Glen (WMATA station)|Forest Glen]] |website = {{URL|http://www.medicalmuseum.mil/}} }} [[വാഷിംഗ്‌ടൺ ഡി.സി.]]ക്ക് സമീപമുള്ള [[മെരിലാൻ‌ഡ്|മേരിലാൻഡിലെ]] സിൽവർ സ്പ്രിംഗിലുള്ള ഒരു മ്യൂസിയമാണ് '''നാഷണൽ മ്യൂസിയം ഓഫ് ഹെൽത്ത് ആൻഡ് മെഡിസിൻ''' (എൻഎംഎച്ച്എം).<ref name="NIH NMHM page">{{cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/hmd/medtour/nmhm.html|title=Historic Medical Sites in the Washington, DC Area - National Museum of Health and Medicine|work=nih.gov}}</ref> യുഎസ് ആർമി സർജൻ ജനറൽ [[William A. Hammond|വില്യം എ. ഹാമണ്ട്]] 1862 ൽ ആർമി മെഡിക്കൽ മ്യൂസിയമായി (എ‌എം‌എം) മ്യൂസിയം സ്ഥാപിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/542.html|title=Whonamedit – dictionary of medical eponyms|work=whonamedit.com|access-date=2021-05-17|archive-date=2020-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120005109/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/542.html|url-status=dead}}</ref> ഇത് 1989 ൽ എൻ‌എം‌എച്ച്എം ആയിത്തീർന്നു. 2011 ൽ ആർ‌മിയുടെ ഫോറസ്റ്റ് ഗ്ലെൻ അനെക്സിലെ നിലവിലെ സ്ഥലത്തേക്ക് മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചു. <ref name="NMHM FAQ2.1">{{cite web |url=https://www.medicalmuseum.mil/index.cfm?p=about.faq |title=National Museum of Health and Medicine (NMHM): Frequently Asked Questions |publisher=Medicalmuseum.mil |access-date=2019-06-19 |archive-date=2019-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801221825/https://www.medicalmuseum.mil/index.cfm?p=about.faq |url-status=dead }}</ref> ഡിഫൻസ് ഹെൽത്ത് ഏജൻസിയുടെ<ref name="rttnews.com">{{cite web|url=http://www.rttnews.com/2543451/3-us-organizations-set-to-join-defense-health-agency.aspx|title=3 US Organizations Set To Join Defense Health Agency}}</ref> (ഡിഎച്ച്എ) ഒരു ഘടകമായ എൻ‌എം‌എച്ച്എം നാഷണൽ ഹെൽത്ത് സയൻസ് കൺസോർഷ്യത്തിലെ അംഗമാണ്. <ref>{{cite web|url=http://www.city-data.com/articles/National-Museum-of-Health-Medicine.html|title=National Museum of Health & Medicine – Washington, D.C. – Battlefield Healthcare and Human Anatomy Are Among Themes on Permanent Exhibition at Army Research Center|work=city-data.com|access-date=2021-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517043552/http://www.city-data.com/articles/National-Museum-of-Health-Medicine.html|archive-date=2021-05-17|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം== [[Image:Army Medical School.jpg|thumb|left|[[Army Medical Museum and Library|ആർമി മെഡിക്കൽ മ്യൂസിയം ആന്റ് ലൈബ്രറി]] 1887 മുതൽ 1947 വരെ ആർമി മെഡിക്കൽ മ്യൂസിയം കെട്ടിടത്തിലുണ്ടായിരുന്നു – 1962 മുതൽ 1969 വരെ കെട്ടിടം പൊളിച്ചുമാറ്റപ്പെട്ടു.]] === പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ട് === [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്താണ്]] സൈനിക വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലും ശസ്ത്രക്രിയയിലും ഗവേഷണത്തിനുള്ള മാതൃകകൾ ശേഖരിക്കുന്നതിനുള്ള കേന്ദ്രമായി<ref name="NMHM about">{{cite web |url=https://www.medicalmuseum.mil/index.cfm?p=about.history |title=National Museum of Health and Medicine (NMHM): History |publisher=Medicalmuseum.mil |access-date=2019-06-19 |archive-date=2019-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190802183428/https://www.medicalmuseum.mil/index.cfm?p=about.history |url-status=dead }}</ref> എ‌എം‌എം സ്ഥാപിതമായത്. <ref name="NMHM FAQ2.1" /> 1862-ൽ ഹാമണ്ട് ഈ മേഖലയിലെ മെഡിക്കൽ ഓഫീസർമാരോട് "രോഗാവസ്ഥയിലുള്ള മനുഷ്യ ശരീരത്തിലെ സ്പെസിമനുകൾ ... പ്രൊജക്റ്റുകളും അന്യദ്രവ്യങ്ങളും നീക്കംചെയ്ത്" ശേഖരിക്കാനും പഠനത്തിനായി പുതുതായി സ്ഥാപിച്ച മ്യൂസിയത്തിലേക്ക് കൈമാറാനും നിർദ്ദേശിച്ചു. <ref name="NMHM about" />എ‌എം‌എമ്മിന്റെ ആദ്യ ക്യൂറേറ്റർ [[John H. Brinton|ജോൺ എച്ച്. ബ്രിന്റൺ]] അറ്റ്ലാന്റിക് യുദ്ധഭൂമി സന്ദർശിക്കുകയും യൂണിയൻ ആർമിയിലുടനീളം ഡോക്ടർമാരിൽ നിന്ന് സംഭാവനകൾ അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധസമയത്തും ശേഷവും പരിക്കേറ്റ സൈനികരുടെ ചിത്രങ്ങളും വെടിവച്ചുള്ള മുറിവുകളുടെ ഫലങ്ങളും ഛേദിക്കലുകളുടെയും മറ്റ് ശസ്ത്രക്രിയാ നടപടികളുടെയും ഫലങ്ങൾ എ‌എം‌എം സൈന്യാധിപർ എടുത്തു. ശേഖരിച്ച വിവരങ്ങൾ 1870 നും 1883 നും ഇടയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച [[Medical and Surgical History of the War of the Rebellion|കലാപയുദ്ധത്തിന്റെ മെഡിക്കൽ ആന്റ് സർജിക്കൽ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ദി വാർ ഓഫ് ദി റിബെല്ലിയൻ]] ആറ് വാല്യങ്ങളായി സമാഹരിച്ചു. <ref name="NMHM about" /> === ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ട് === പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും എ‌എം‌എം സൈന്യാധിപർ വിവിധതരം മെഡിക്കൽ ഗവേഷണങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ഫോട്ടോമിഗ്രാഫിക് ടെക്നിക്കുകളിൽ അവർ മുന്നിട്ടുനിൽക്കുകയും പിന്നീട് ഒരു ലൈബ്രറി, കാറ്റലോഗിംഗ് സംവിധാനം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇത് പിന്നീട് നാഷണൽ ലൈബ്രറി ഓഫ് മെഡിസിൻ (എൻ‌എൽ‌എം) ന്റെ അടിസ്ഥാനമായിത്തീർന്നു. കൂടാതെ മഞ്ഞ പനിയുടെ കാരണം കണ്ടെത്തുന്നതിനിടയിൽ എ‌എം‌എമ്മിനെ പകർച്ചവ്യാധികളെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ടൈഫോയ്ഡ് പനി പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണത്തിന് അവർ സംഭാവന നൽകി. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് എ‌എം‌എം സൈന്യാധിപർ പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പുകളിലും ലൈംഗിക രോഗങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള പ്രധാന ശ്രമങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ ആരോഗ്യ വിദ്യാഭ്യാസ കാമ്പെയ്‌നുകളിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. [[Image:NationalMuseumOfHealthAndMedicine.jpg|thumb|right|The former '''NMHM''' building (actually the basement of the [[Armed Forces Institute of Pathology|AFIP]] building) on the [[Walter Reed Army Medical Center]] (WRAMC) garrison, Washington, DC, where it was housed from 1971 to 2011.]] രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തോടെ എ‌എം‌എമ്മിലെ ഗവേഷണങ്ങൾ പാത്തോളജിയിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. 1946-ൽ എ.എം.എം പുതിയ ആർമി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് പാത്തോളജി (എ.ഐ.പി) യുടെ ഒരു വിഭാഗമായി മാറുകയും ഇത് 1949-ൽ ആംഡ് ഫോഴ്‌സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് പാത്തോളജി (എ.എഫ്.ഐ.പി) ആയി മാറുകയും ചെയ്തു. 1956 ൽ ആ സ്ഥാപനം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ എ‌എം‌എമ്മിന്റെ ലൈബ്രറിയും അതിന്റെ ആർക്കൈവുകളുടെ ഒരു ഭാഗവും നാഷണൽ ലൈബ്രറി ഓഫ് മെഡിസിനിലേക്ക് മാറ്റി. എ.എം.എം തന്നെ 1949-ൽ എ.എഫ്.ഐ.പിയുടെ മെഡിക്കൽ മ്യൂസിയമായും 1974-ൽ ആംഡ് ഫോഴ്‌സ് മെഡിക്കൽ മ്യൂസിയമായും ഒടുവിൽ 1989-ൽ എൻ.എം.എച്ച്.എമ്മും ആയി മാറി. എല്ലാ വർഷവും "400,000 മുതൽ 500,000 വരെ ആളുകൾ" മ്യൂസിയം സന്ദർശിക്കുന്നു. എന്നാൽ കൂടുതൽ‌ അവ്യക്തവും പുറത്തേക്കുള്ളതുമായ സൈറ്റുകൾ നീക്കം ചെയ്തതിനു ശേഷം അത് ആപേക്ഷിക അവഗണനയുടെ കാലഘട്ടത്തിലേക്ക് വീണു. 1990 കളോടെ ഇത് പ്രതിവർഷം 40,000 മുതൽ 50,000 വരെ സന്ദർശകരെ മാത്രം ആകർഷിക്കുന്നു.<ref>Tanouye, Erik, [http://articles.baltimoresun.com/1998-02-12/news/1998043124_1_health-museum-national-mall-mall-museums “National Mall Running Out of Space: Federal Planners Want No More Museums in the 2-mile Strip”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092929/http://articles.baltimoresun.com/1998-02-12/news/1998043124_1_health-museum-national-mall-mall-museums |date=2016-03-04 }}, ''[[Hearst News Service]]'', February 12, 1998.</ref> ==അവലംബം== <references/> ==പുറംകണ്ണികൾ== {{commonscatinline}} * [https://www.medicalmuseum.mil/index.cfm/ The National Museum of Health and Medicine official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407002202/https://www.medicalmuseum.mil/index.cfm/ |date=2022-04-07 }} * [https://www.health.mil/About-MHS/OASDHA/Defense-Health-Agency/Research-and-Development/National-Museum-of-Health-and-Medicine/ Defense Health Agency, J-9 Research and Development, National Museum of Health and Medicine website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517043724/https://www.health.mil/About-MHS/OASDHA/Defense-Health-Agency/Research-and-Development/National-Museum-of-Health-and-Medicine/ |date=2021-05-17 }} * [http://www.brainmuseum.org/ BrainMuseum.org - a partnership of the University of Wisconsin and Michigan State Comparative Mammalian Brain Collections and the National Museum of Health and Medicine] * [http://www.mundieart.com/cabinet/nmhm.htm James G. Mundie's photographs from The National Museum of Health and Medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901002350/http://www.mundieart.com/cabinet/nmhm.htm |date=2009-09-01 }} * [http://www.c-span.org/video/?323990-1/discussion-civil-war-medical-history/ C-SPAN American History TV Tour of the National Museum of Health and Medicine's Civil War Collection] * [http://www.c-span.org/video/?327948-1/medical-history/ C-SPAN American History TV Tour of the museum looking at 'Medical History'] {{Registered Historic Places}} {{US Army MEDCOM navbox}} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ മെഡിക്കൽ മ്യൂസിയങ്ങൾ]] ancqtf5wk94zdlb5lnggp5iw4k3v6vt 0 544216 4673461 4023008 2026-10-04T19:29:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673461 wikitext text/x-wiki {{Infobox laboratory|name=നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ന്യൂട്രീഷൻ|motto="To achieve optimal nutrition of vulnerable segments of population such as women of reproductive age, children, adolescent girls and elderly by 2020"|logo=National Institute of Nutrition, Hyderabad Logo.png|image=National Institute of Nutrition, Hyderabad.jpg|established=1918 ([[കൂനൂർ]])<br>1958 ([[ഹൈദരാബാദ്]])|city=[[തർനാക]], [[ഹൈദരാബാദ്]]|research_field=[[പോഷണവും]]<br>[[സൂക്ഷ്മപോഷകങ്ങളും]]|type=[[സർക്കാർ സ്ഥാപനം]]|director=ഡോ. ആർ. ഹേമലത|staff=|budget={{INRConvert|6.43|b|lk=r}}|operating_agency=[[ഐസിഎംആർ]]|affiliations=[[കലോജി നാരായണ റാവു യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഹെൽത്ത് സയൻസസ്]]<br>[[ഡോ. എൻടിആർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഹെൽത്ത് സയൻസസ്]]<br>[[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഹൈദരാബാദ്]]<br>[[ഒസ്മാനിയ സർവ്വകലാശാല]]|address=ജമായ്-ഒസ്മാനിയ|campus=[[നഗരപ്രദേശം]]|website={{URL|http://www.nin.res.in/}}}}[[ഹൈദരാബാദ്|ഹൈദരാബാദിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതും പൊതുജനാരോഗ്യം, [[പോഷണം]], ട്രാൻസ്ലേഷണൽ റിസർച്ച് എന്നിവവിൽ ഗവേഷണം നടത്തുന്നതുമായ ഒരു സ്ഥാപനമാണ് '''നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ന്യൂട്രീഷൻ''' ( '''എൻഐഎൻ''' ). <ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/opinion/open-page/article2622214.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=Pushpa M | last=Bhargava | title=Could they buy salt and spices, fuel and milk, and pay rent... with Rs. 2.33 a day? | date=12 November 2011 | access-date=2021-05-30 | archive-date=2012-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120425122354/http://www.thehindu.com/opinion/open-page/article2622214.ece | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.indianpharmacology.org/Announcements_2010.pdf |title=International Conference on Translational Research |accessdate=21 August 2012 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304220123/http://www.indianpharmacology.org/Announcements_2010.pdf |url-status=dead }}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഗവേഷണസ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇത് ഏറ്റവും വലുതുമായ ഗവേഷണ കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായ ഇത് ഉസ്മാനിയ സർവകലാശാലയ്ക്ക് സമീപമാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ചിന് കീഴിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ സ്ഥാപനമാണിത്. നിലൂഫർ ഹോസ്പിറ്റൽ ഫോർ വുമൺ ആന്റ് ചിൽഡ്രൻ, ഗവൺമെന്റ് മെറ്റേണിറ്റി ഹോസ്പിറ്റൽ, [[ഗാന്ധി മെഡിക്കൽ കോളേജ്]], ഹൈദരാബാദിലെ ഉസ്മാനിയ ജനറൽ ഹോസ്പിറ്റൽ തുടങ്ങി വിവിധ ആശുപത്രികളിൽ ഈ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ ക്ലിനിക്കൽ, ശിശുപോഷണഗവേഷണ വാർഡുകളുണ്ട്. == ഗവേഷണം == [[File:NIN_hyderabad_NGS_platform.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ഹൈ-ത്രൂപുട്ട് സീക്വൻസിംഗ് പ്ലാറ്റ്ഫോം - മോളിക്യുലർ ബയോളജി]] [[പ്രമാണം:BD_FACS_ARIA_II_NIN,_Hyderabad.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ഫ്ലോ സൈറ്റോമെട്രി - ഇമ്മ്യൂണോളജി]] [[പ്രമാണം:NCLAS_-_NIN_primate_surgery_unit.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| [[പ്രൈമേറ്റ്]] എക്സ്പിരിമെന്റൽ മെഡിസിൻ & സർജറി യൂണിറ്റ്]] [[പ്രമാണം:ICMR_-_NIN_-_NCLAS.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| നാഷണൽ സെന്റർ ഫോർ ലബോറട്ടറി ആനിമൽ സയൻസസ്]] [[പ്രമാണം:Microscopy_at_National_Institute_of_Nutrition,_Hyderabad.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| മൈക്രോസ്കോപ്പി - ബയോകെമിസ്ട്രി]] [[പ്രമാണം:Confocal_microscopy_at_NIN.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| കോൺഫോക്കൽ മൈക്രോസ്‌കോപ്പി - ബയോകെമിസ്ട്രി]] ക്ലിനിക്കൽ ന്യൂട്രീഷൻ , ഔട്ട്കംസ് റിസർച്ച്, [[ഫാർമക്കോളജി]], <ref>{{Cite journal|url=http://ebm.rsmjournals.com/content/236/4/456.abstract|title=Pyridoxal 5' phosphate protects islets against streptozotocin-induced beta-cell dysfunction – in vitro and in vivo|publisher=Ebm.rsmjournals.com|date=4 April 2011|accessdate=30 August 2012}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[രോഗനിദാനശാസ്ത്രം|പാത്തോളജി]], ടോക്സിക്കോളജി, ഫുഡ് കെമിസ്ട്രി, <ref>{{Cite journal|title=Nutritional and short term toxicological evaluation of Perilla seed oil|url=https://www.researchgate.net/publication/231814920|last=T. Longvah|last2=Y.G. Deosthale|last3=P. Uday Kumar|year=2000|journal=Food Chemistry|volume=70|pages=13–16|doi=10.1016/S0308-8146(99)00263-0}}</ref> [[അന്തഃസ്രവവിജ്ഞാനീയം|എൻ‌ഡോക്രൈനോളജി]], <ref name="Ghosh S, Sinha JK, Putcha UK, Raghunath M 2016 1–10">{{Cite journal|year=2016|title=Severe but Not Moderate Vitamin B12 Deficiency Impairs Lipid Profile, Induces Adiposity, and Leads to Adverse Gestational Outcome in Female C57BL/6 Mice|journal=Frontiers in Nutrition|volume=3|issue=1|pages=1–10|pmid=26835453|pmc=4722109|doi=10.3389/fnut.2016.00001}}</ref> [[തന്മാത്രാ ജീവശാസ്ത്രം|മോളിക്യുലർ ബയോളജി]], <ref>{{Cite journal|title=In search of optimal scaffold for regenerative medicine and therapeutic delivery|date=24 May 2012|pmid=22833949|volume=2|issue=2|journal=Ther Deliv|pages=231–4|doi=10.4155/tde.10.100|last=Dutta|first=R. C.}}</ref> റീജനറേറ്റീവ് മെഡിസിൻ, <ref>{{Cite journal|url=http://annalsofneurosciences.org/journal/index.php/annal/article/viewArticle/241/895|title=advancements in stem cell research: an Indian perspective-II &#124; T|doi=10.5214/ans.0972-7531.1017303|pmid=25205885|pmc=4116989|accessdate=30 August 2012|volume=17|issue=3|pages=110–112|journal=Annals of Neurosciences|year=2010|last=Rajarathna}}</ref> കമ്മ്യൂണിറ്റി ന്യൂട്രീഷൻ, <ref>{{Cite web|url=http://www.landesbioscience.com/journals/islets/article/17704/|title=Landes Bioscience Journals: Islets|access-date=21 August 2012|publisher=Landesbioscience.com}}</ref> [[നേത്രവിജ്ഞാനം]], <ref>{{Cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/222431780|title=A novel mutation (F71L) in αA-Crystallin with defective chaperone-like function associated with age-related cataract|accessdate=1 September 2012}}</ref> സ്പോർട്ട്സ് ന്യൂട്രീഷൻ എന്നീ മേഖലകളിൽ സ്ഥാപനം ഗവേഷണവും പേറ്റന്റുകൾക്കുവേണ്ടിയുള്ള പ്രവർത്തനവും നടത്തുന്നു. <ref>{{Cite web|url=http://www.morungexpress.com/Perspective/78725.html|title=Nagaland News &#124; Current News &#124; Latest News &#124; Breaking News – India: Olympic Medals?|access-date=21 August 2012|publisher=The Morung Express|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316181745/http://www.morungexpress.com/perspective/78725.html|url-status=dead}}</ref> [[ലോകാരോഗ്യസംഘടന|ഡബ്ല്യുഎച്ച്ഒ]], [[ഭക്ഷ്യ കാർഷിക സംഘടന|എഫ്എഒ]] തുടങ്ങിയ ഏജൻസികൾ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിനെ ഭക്ഷ്യ നിലവാരം, സുരക്ഷ, പോഷകാഹാരഗവേഷണം എന്നിവയിലെ ''മികവിന്റെ കേന്ദ്രമായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.'' <ref>{{Cite web|url=http://pharmabiz.com/ArticleDetails.aspx?aid=68837&sid=1|title=NIN introduces indigenous developed cost effective pathogen detection kit|access-date=21 August 2012|publisher=Pharmabiz.com|archive-date=2021-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214941/http://pharmabiz.com/ArticleDetails.aspx?aid=68837&sid=1|url-status=dead}}</ref> <ref>Patent file No.IPD/PA/96022/97 Microbiological Identification kit.</ref> == ഇതും കാണുക == * [[ജീനോം വാലി]] * [[നാഷനൽ ആനിമൽ റിസോഴ്സ് ഫെസിലിറ്റി ഫോർ ബയോമെഡിക്കൽ റിസർച്ച്]] * [[സെൻട്രൽ ഡ്രഗ്സ് സ്റ്റാൻഡേർഡ് കൺട്രോൾ ഓർഗനൈസേഷൻ]] == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == {{Commons category|National Institute of Nutrition, Hyderabad}} * [http://www.nin.res.in/ നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ന്യൂട്രീഷ്യന്റെ ഹോംപേജ്, ഹൈദരാബാദ്, ഇന്ത്യ] * [http://www.totalit.co.in/NINH/index.htm ലൈബ്രറി ഓഫ് നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ന്യൂട്രീഷൻ (ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് മെഡിക്കൽ റിസർച്ച്) ഹൈദരാബാദ് (ഇന്ത്യ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130720132533/http://www.totalit.co.in/NINH/index.htm |date=2013-07-20 }} * [http://www.icmr.nic.in/annual/2005-06/nin/annual_report.htm NIN വാർഷിക റിപ്പോർട്ട് 2005-2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180408031003/http://icmr.nic.in/annual/2005-06/nin/annual_report.htm |date=2018-04-08 }} ivmg2tbxo96k5ilrdms9l48r40q9xex 0 549305 4673399 3609791 2026-10-04T14:29:14Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673399 wikitext text/x-wiki <ref>{{Cite web|last=Maneesh|date=2014-10-14|title=ഭാഗമണ്ഡലയിലെ ത്രിവേണി സംഗമം|url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/a-trip-bhagamandala-000388.html|access-date=2021-07-21|website=https://malayalam.nativeplanet.com|language=ml}}</ref>മൂന്ന് നദികളുടെ സംഗമമാണ് ത്രിവേണി സംഗമം. തലക്കാവേരിയിൽ നിന്ന് ഒഴുകിവരുന്ന കാവേരി നദിയിലേക്ക് കനക, സുജോതി എന്നീ നദികൾ സംഗമിക്കുന്ന സ്ഥലമായതിനാലാണ് ഇതിനെ ത്രിവേണി സംഗമം എന്ന് പറയുന്നത്. നദികൾ സംഗമിക്കുന്നത് പുറമേ കാണാൻ കഴിയില്ല. ഭൂഗർഭത്തിലാണ് നദീ സംഗമം നടക്കുന്നത്. കാവേരി നദീ തീരത്തെ ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമാണ് ഭാഗമണ്ഡല. തലക്കാവേരിയിലേക്ക് തീർത്ഥാടനം നടത്തുമ്പോൾ തലക്കാവേരി സന്ദർശിക്കുന്നതിന് മുൻപ് ഭാഗമണ്ഡലയിലെ ത്രിവേണിസംഗമം സന്ദർശിക്കണം എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ഭാഗമണ്ഡലം വഴിയാണ് തലക്കാവേരിയിലേക്ക് റോഡ് നീളുന്നത്. === അഫേസലാബാദ് === ഭാഗമണ്ഡലം അഫേസലാബാദ് എന്ന പേരിലും കുറച്ചുകാലം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. 1785ൽ ഈ സ്ഥലം ടിപ്പു കീഴടക്കിയതിനെത്തുടർന്നായിരുന്നു ഈ പേരുമാറ്റം. 1790ൽ കുടകുരാജാവായ ദൊഡ്ഡവീര രാജേന്ദ്ര ടുപ്പുസുൽത്താനിൽ നിന്നും കുടക് വീണ്ടെടുത്തതിന് ശേഷം ഭാഗണ്ഡലം ആ പേരിൽത്തന്നെ അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. === തലക്കാവേരിയിലേക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടം === മടിക്കേരിയിൽ നിന്ന് 40 കിലോമീറ്റർ അകലെയായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഭാഗമണ്ഡലം തലക്കാവേരിയിലേക്കുള്ള പ്രവേശന കവാടമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഭാഗമണ്ഡലത്തിൽ എത്തി കാവേരി നദിയിൽ മുങ്ങിക്കുളിച്ചാണ് ഭക്തർ തലക്കാവേരിയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നത്. ഭാഗമണ്ഡലയിൽ നിന്ന് 8 കിലോമീറ്റർ ആണ് തലക്കാവേരിയിലേക്കുള്ള ദൂരം. കേരളത്തിൽ നിന്ന് വീരാജ്പേട്ട വഴിയും മൈസൂർ വഴിയും ഇവിടെ എത്തിച്ചേരം. === കേരള ത്രിവേണി സംഗമം<ref>{{Cite web|title=ത്രിവേണി സംഗമം, Pathanamthitta|url=https://malayalam.nativeplanet.com/pathanamthitta/attractions/triveni-sangamam/|access-date=2021-07-21|website=malayalam.nativeplanet.com|language=ma|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721121048/https://malayalam.nativeplanet.com/pathanamthitta/attractions/triveni-sangamam/|archive-date=2021-07-21|url-status=dead}}</ref> === ശബരിമലയിലേക്കുള്ള വഴിയിലാണ് ത്രിവേണി സംഗമം. ഇവിടെ ദക്ഷിണഗംഗ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പമ്പാനദി വടക്കുവശത്ത് മണിമണലയാറുമായും തെക്കുവശത്ത് അച്ചൻകോവിലാറുമായും കൂടിച്ചേരുന്ന ഇവിടെ മുങ്ങികുളിച്ചാൽ മുജൻമ പാപങ്ങൾ കഴുകികളയാമെന്നാണ് വിശ്വാസം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ശബരിമല തീർഥാടകരുടെ പ്രധാന ഇടത്താവളമാണ് ഇവിടെ. മനോഹരമായ പ്രകൃതി ഭംഗിയാലും അനുഗ്രഹീതമായ ഇവിടെ ഓരോ തീർഥാടന കാലത്തും ആയിരക്കണക്കിന് തീർഥാടകരാണ് എത്തുന്നത്. g4n6g08p1fhinylv7aewzwzfw8k9ed7 0 549971 4673438 4668701 2026-10-04T17:01:19Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673438 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|National Moth Week}} {{Infobox recurring event | name = National Moth Week | native_name = | native_name_lang = | logo = Nmw logo 2014.png | logo_caption = Logo of National Moths Week since 2014 | image = | caption = | status = Active | genre = [[Citizen science]] | dates = Last week in July | begins = | ends = | frequency = Annually | location = Worldwide | country = | years_active = | first = 2012 | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = | next = | participants = All interested | attendance = | area = | stipend = | activity = | patron = | organised = <!--"organized=" also works--> | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website = {{url|http://nationalmothweek.org/}} | footnotes = }} ചിത്രശലഭങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ലെപിഡോപ്റ്റെറൻ പ്രാണികളുടെ ജനസംഖ്യ പഠിക്കുന്നതിനും രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനുമുള്ള ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ഒരു പൗരശാസ്ത്രപദ്ധതിയാണ് '''ദേശീയ നിശാശലഭവാരം''' (NMW).<ref>{{cite news |last1=Seabrook |first1=Charles |title=Get set to celebrate National Moth Week |url=https://www.myajc.com/lifestyles/environment/get-set-celebrate-national-moth-week/w4tyUER57rBCFIfeeBjo7J/ |accessdate=2018-06-10 |work=[[The Atlanta Journal-Constitution]] |date=July 15, 2016}}</ref> ഈ വാർഷിക പരിപാടി ജൂലൈ അവസാനവാരത്തിലാണ് നടക്കുന്നത്.<ref>{{cite news |last1=Snoderly |first1=JoAnn |title=Flowers blooming in North Central West Virginia, providing mood boosts for those who take advantage |url=https://www.wvnews.com/theet/lifestyles/flowers-blooming-in-north-central-west-virginia-providing-mood-boosts/article_99c823f3-b656-5ce4-b3aa-ea99137b0543.html |accessdate=2018-06-10 |work=WV News |date=April 29, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140716/https://www.wvnews.com/theet/lifestyles/flowers-blooming-in-north-central-west-virginia-providing-mood-boosts/article_99c823f3-b656-5ce4-b3aa-ea99137b0543.html |url-status=dead}}</ref><ref name="WSJ">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/seeing-the-merit-in-moths-1407288934|title=Seeing the merit in moths|last1=Gardner|first1=Ralph, Jr.|date=6 August 2014|work=Wall Street Journal|accessdate=2018-06-10}}</ref><ref name="NYT">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/07/23/nyregion/an-exaltation-of-moths-much-maligned-kin-of-the-butterfly.html|title=An exaltation of moths, much-maligned kin of the butterfly|last1=Foderaro|first1=Lisa W.|date=22 July 2014|work=The New York Times}}</ref><ref name="USDA">{{cite web|url=https://www.usda.gov/media/blog/2014/07/22/moths-aflutter-honor-national-moth-week|title=Moths aflutter in honor of National Moth Week|last1=Anderson|first1=Leah|date=July 22, 2014|publisher=U.S. Department of Agriculture|accessdate=2018-06-10|archive-date=2018-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143208/https://www.usda.gov/media/blog/2014/07/22/moths-aflutter-honor-national-moth-week|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/northamerica/national-moth-week.xml|title=National Moth Week. There’s mothing to do!|last1=Aldrich|first1=Eric|publisher=The Nature Conservancy|archivedate=2016-10-01|access-date=2021-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20161001135241/http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/northamerica/national-moth-week.xml|url-status=dead}}</ref><ref name="SEEA">{{cite web|url=http://southeastee.org/net/calendar/details.aspx?s=103936.0.0.22&dateid=7281|title=Environmental Education Resources - National Moth Week|website=Southeastern Education Environmental Education Alliance}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="SciAme" /> [[നിശാശലഭം|നിശാശലഭങ്ങളുടെ]] രാത്രികാല സർവേകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഇത് ശാസ്ത്രജ്ഞരെയും ശാസ്ത്രജ്ഞരല്ലാത്തവരെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |last1=Wei-Haas |first1=Maya |title=15 pictures of adaptable, beautiful, and misunderstood moths |url=http://news.nationalgeographic.com/2015/07/150718-moth-adaptation-camouflage-caterpillar-pictures/ |publisher=[[National Geographic]] |accessdate=2016-02-09 |date=July 18, 2015 |archive-date=2015-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150720235603/http://news.nationalgeographic.com/2015/07/150718-moth-adaptation-camouflage-caterpillar-pictures/ |url-status=dead}}</ref> ആളുകൾ‌ക്ക് സംഘടിത ഇവന്റുകൾ‌ വഴിയോ അല്ലെങ്കിൽ‌ വ്യക്തിഗത തോട്ടങ്ങളിൽ‌ നിന്നോ പങ്കെടുക്കാം.<ref>{{cite book |last1=Leckie |first1=Seabrook |last2=Beadle |first2=David |title=Peterson Field Guide to Moths of Southeastern North America |date=2018 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |location=Boston |isbn=9780544252110 |page=620 |url=https://books.google.com/books?id=tJ5RDwAAQBAJ&pg=PA620 |chapter=Resources. Public events}}</ref> ദേശീയ നിശാശലഭവാരത്തിന് പ്രമുഖ ഓൺലൈൻ ബയോളജിക്കൽ ഡാറ്റ നിക്ഷേപകരുമായി പങ്കാളിത്തമുണ്ട്. കൂടാതെ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള നിശാശലഭങ്ങളുടെ ജീവിത ചരിത്രവശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നതിന് പങ്കെടുക്കുന്നവർ നിശാശലഭങ്ങളുടെ തരംതിരിക്കൽ നടത്തുന്നു. [[ന്യൂ ജെഴ്സി|ന്യൂജേഴ്‌സി]]യിലെ ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംഘടനയായ ഫ്രണ്ട്സ് ഓഫ് ഈസ്റ്റ് ബ്രൺസ്‌വിക് എൻവയോൺമെന്റൽ കമ്മീഷൻ 2012-ൽ ദേശീയ നിശാശലഭവാരം അമേരിക്കയിൽ സ്ഥാപിച്ചു. <ref>{{cite web |last1=Moskowitz |first1=David |last2=Haramaty |first2=Liti |title=Got Moths? Celebrate National Moth Week and Global Citizen Science |url=https://entomologytoday.org/2016/07/26/got-moths-celebrate-national-moth-week-and-global-citizen-science/ |website=Entomology Today |accessdate=2018-06-10 |date=July 26, 2016}}</ref> സ്ഥാപിതമായതിനുശേഷം, ദേശീയ നിശാശലഭവാരം എല്ലാ 50 യുഎസ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 80 ലധികം രാജ്യങ്ങളിലും ഇവന്റുകൾ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി പങ്കാളിത്തം വളർന്നു. <ref>{{cite web |last1=Doyle |first1=Sabrina |title=Wildlife on Friday {{!}} National Moth Week seeks citizen scientists |url=http://www.canadiangeographic.ca/blog/posting.asp?ID=1603 |publisher=Canadian Geographic |date=July 17, 2015 |access-date=2021-07-30 |archive-date=2016-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421103413/http://www.canadiangeographic.ca/blog/posting.asp?ID=1603 |url-status=dead }}</ref><ref name="SciAme">{{cite web|url=https://www.scientificamerican.com/citizen-science/national-moth-week-2014/|title=National Moth Week 2014|last1=Greenemeier|first1=Larry|date=July 15, 2014|website=Scientific American|language=en|accessdate=2018-06-10|archive-date=2018-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162047/https://www.scientificamerican.com/citizen-science/national-moth-week-2014/|url-status=dead}}</ref> == അവലംബം== {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * {{Official|http://nationalmothweek.org/ National Moth Week Website}} * [http://www.friendsebec.com/ East Brunswick Environmental Commission] [[വർഗ്ഗം:നിശാശലഭങ്ങൾ]] gudgbjn6cl3bw02dbxa2a73jybc1v7j 0 560470 4673474 4667971 2026-10-04T22:23:59Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673474 wikitext text/x-wiki {{PU|Norovirus}} {{Infobox medical condition (new) | name = നോറോവൈറസ് | synonyms = വിന്റർ വൊമിറ്റിങ് ബഗ്<ref name=NHS2018/> | image = Norwalk.jpg | width = | alt = | caption = [[Transmission electron micrograph]] of Norwalk virus. The white bar = 50 [[nanometer|nm]] | pronounce = | field = [[Emergency medicine]], [[pediatrics]] | symptoms = [[വയറിളക്കം]], ഛർദ്ദി, വയറുവേദന, തലവേദന<ref name=CDC2016Sym/> | complications = [[Dehydration|നിർജ്ജലീകരണം]]<ref name=CDC2016Sym/> | onset = അണുക്കൾ ശരീരത്തിൽ കടന്ന് 12 മുതൽ 48 മണിക്കൂറിന് ശേഷം<ref name=CDC2016Sym/> | duration = 1 മുതൽ 3 ദിവസം വരെ<ref name=CDC2016Sym/> | types = | causes = ''Norovirus''<ref name=Yel2017/> | risks = | diagnosis = ലക്ഷണങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി<ref name=Yel2017/> | differential = | prevention = [[Hand washing|കൈ കഴുകൽ]], മലിനീകരിക്കപ്പെട്ട പ്രതലത്തിൻ്റെ [[disinfection|അണു നശീകരണം]]<ref name=CDC2017Pre/> | treatment = [[Supportive care]] (drinking sufficient fluids or [[intravenous fluids]])<ref name=CDC2017Tx/> | medication = | prognosis = | frequency = വർഷത്തിൽ 685 ദശലക്ഷം കേസുക<ref name=CDC2017Glob/> | deaths = വർഷത്തിൽ 200,000<ref name=CDC2017Glob/><ref name=GBD2017/> }} '''വിന്റർ വൊമിറ്റിംഗ് ബഗ്''' എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്ന '''നോറോവൈറസ്''' [[ഗാസ്ട്രോ എന്ററൈറ്റിസ്|ഗ്യാസ്ട്രോഎൻററിറ്റിസിന്റെ]] ഏറ്റവും സാധാരണമായ കാരണമാണ്.<ref name="NHS2018">{{Cite web|url=https://www.nhs.uk/conditions/norovirus/|title=Norovirus (vomiting bug)|access-date=8 June 2018|date=2017-10-19|website=nhs.uk}}</ref><ref name="CDC2017Glob">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/norovirus/worldwide.html|title=Norovirus Worldwide|access-date=29 December 2017|date=15 December 2017|website=CDC|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20181207142756/https://www.cdc.gov/norovirus/worldwide.html|archive-date=7 December 2018}}</ref> [[അതിസാരം|രക്തമില്ലാത്ത വയറിളക്കം]], [[ഛർദ്ദി]], വയറുവേദന എന്നിവയാണ് അണുബാധയുടെ പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ.<ref name="CDC2016Sym">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/norovirus/about/symptoms.html|title=Norovirus Symptoms|access-date=29 December 2017|date=24 June 2016|website=CDC|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206210732/https://www.cdc.gov/norovirus/about/symptoms.html|archive-date=6 December 2018}}</ref><ref name="Yel2017">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=np6PDgAAQBAJ&pg=PA269|title=CDC Yellow Book 2018: Health Information for International Travel|last=Brunette|first=Gary W.|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190628611|page=269}}</ref> പനിയും തലവേദനയും കൂടി ചിലപ്പോൾ ഉണ്ടാകാം.<ref name="CDC2016Sym" /> സാധാരണയായി 12 മുതൽ 48 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ വികസിച്ച് 1 മുതൽ 3 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ രോഗം ഭേദമാവുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="CDC2016Sym" /> സങ്കീർണതകൾ വിരളമാണ്. [[നിർജ്ജലീകരണം]] ഒരു സങ്കീർണ്ണതയാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ചെറുപ്പക്കാരിലും പ്രായമായവരിലും മറ്റ് ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുള്ളവരിലും.<ref name="CDC2016Sym" /> വായിലൂടേയും വിസർജ്യങ്ങളിലൂടേയും (ഫെക്കൽ-ഓറൽ റൂട്ട്) ആണ് [[വൈറസ്]] സാധാരണയായി പടരുന്നത്.<ref name="Yel2017"/> ഇത് മലിനമായ ഭക്ഷണത്തിലൂടെയോ വെള്ളത്തിലൂടെയോ വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള സമ്പർക്കത്തിലൂടെയോ ആകാം.<ref name="Yel2017" /> കൂടാതെ മലിനമായ പ്രതലങ്ങളിലൂടെയോ രോഗബാധിതനായ വ്യക്തിയുടെ ഛർദ്ദിയിൽ നിന്ന് [[എയറോസോൾ|വായുവിലൂടെയോ]] പടരാം.<ref name="Yel2017" /> വൃത്തിഹീനമായ ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കൽ, അടുത്തിടപഴകൽ എന്നിവ അപകടസാധ്യതാ ഘടകങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="Yel2017" /> രോഗനിർണയം സാധാരണയായി രോഗലക്ഷണങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്.<ref name="Yel2017"/> മലിനമായ പ്രതലങ്ങൾ [[അണുനാശിനി|അണുവിമുക്തമാക്കുന്നതും]] [[കൈകഴുകൽ|ശരിയായി കൈ കഴുകുന്നതും]] രോഗ പ്രതിരോധത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="CDC2017Pre">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/norovirus/preventing-infection.html|title=Preventing Norovirus Infection|access-date=29 December 2017|date=5 May 2017|website=CDC|language=en-us}}</ref> ആൽക്കഹോൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള [[ഹാൻഡ് സാനിറ്റൈസർ|ഹാൻഡ് സാനിറ്റൈസറുകൾ]] നൊറോവൈറസിനെതിരെ ഫലപ്രദമല്ല,<ref>{{Cite web|url=https://www.nhs.uk/conditions/norovirus/|title=Norovirus (vomiting bug)|access-date=2021-05-29|date=2017-10-19|website=nhs.uk|language=en}}</ref> നോറോവൈറസ് പുറന്തോടില്ലാത്ത (നോൺ-എൻവലപ്പ്ഡ് ) വൈറസ് ആണ് എന്നതാണ് ഇതിന് കാരണം. നോറോവൈറസിന് [[വാക്സിൻ|വാക്സിനോ]] പ്രത്യേക ചികിത്സയോ ഇല്ല. <ref name="CDC2017Pre" /><ref name="CDC2017Tx">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/norovirus/about/treatment.html|title=Norovirus – Treatment|access-date=29 December 2017|publisher=CDC}}</ref> മതിയായ അളവിൽ പാനീയങ്ങൾ കുടിക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ [[ഡ്രിപ്പ്|ഇൻട്രാവീനസ്]] വഴി നൽകുകയോ ആവാം. ഇവ രണ്ടും രോഗം നിയന്ത്രിക്കാൻ (ഡിസീസ് മാനേജ്മെന്റ്) സഹായകമാകുന്നു.<ref name="CDC2017Tx" /> [[ഓറൽ റീഹൈഡ്രേഷൻ ചികിത്സ|ഓറൽ റീഹൈഡ്രേഷൻ സൊല്യൂഷനുകൾ]] ആണ് കൂടുതലും ശുപാർശ ചെയ്യുന്നതെങ്കിലും [[കഫീൻ|കഫീനോ]] മദ്യമോ ഇല്ലാത്ത മറ്റ് പാനീയങ്ങളും സഹായിക്കും.<ref name="CDC2017Tx" /> നോറോവൈറസ് ഒരു വർഷം ആഗോളതലത്തിൽ 685 ദശലക്ഷം രോഗങ്ങളും 200,000 മരണങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്നു.<ref name="CDC2017Glob"/><ref name="GBD2017">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/norovirus/downloads/global-burden-report.pdf|title=Global Burden of Norovirus and Prospects for Vaccine Development|access-date=29 December 2017|date=August 2015|website=CDC|page=3}}</ref> ഇത് വികസിത വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ സാധാരണമാണ്.<ref name="Yel2017"/> <ref>{{Cite journal|title=A systematic review and meta-analysis of the prevalence of norovirus in cases of gastroenteritis in developing countries|journal=Medicine|volume=96|issue=40|pages=e8139|date=October 2017|pmid=28984764|pmc=5738000|doi=10.1097/MD.0000000000008139}}</ref> അഞ്ച് വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരെയാണ് മിക്കപ്പോഴും ബാധിക്കുന്നത്, ഈ ഗ്രൂപ്പിൽ വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ ഇത് ഏകദേശം 50,000 മരണങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു.<ref name="CDC2017Glob" /> ശൈത്യകാലത്താണ് നോറോവൈറസ് അണുബാധ കൂടുതലായി ഉണ്ടാകുന്നത്.<ref name="CDC2017Glob" /> ഇത് പലപ്പോഴും ആളുകൾ തിങ്ങിപ്പാർക്കുന്ന ഇടങ്ങളിലാണഅ ആണ് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നത്.<ref name="Yel2017" /> യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിൽ, [[ഭക്ഷ്യജന്യ രോഗങ്ങൾ|ഭക്ഷ്യജന്യ രോഗങ്ങളുടെ]] പകുതിയോളം ഇതാണ്.<ref name="Yel2017" /> 1968-ൽ ഒഹായോയിലെ നോർവാക്ക് നഗരത്തിൽ ഈ രോഗം പടർന്നു പിടിച്ചു, അന്നു മുതൽക്കൊണ്ട് നോറോവൈറസ് എന്ന പേരിലാണ് ഈ വൈറസ് അറിയപ്പെടുന്നത്. <ref>{{Cite journal|title=Norwalk virus – Off and running|journal=The Canadian Journal of Infectious Diseases|volume=14|issue=1|pages=11–3|date=January 2003|pmid=18159419|pmc=2094906|doi=10.1155/2003/702517}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Dance|first=Amber|date=2017-11-09|title=Norovirus: The Perfect Pathogen|url=https://www.knowablemagazine.org/article/health-disease/2017/norovirus-perfect-pathogen|journal=Knowable Magazine|doi=10.1146/knowable-111017-093400|issn=2575-4459}}</ref> == അടയാളങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും == [[ഓക്കാനം]], [[ഛർദ്ദി]], [[അതിസാരം|വയറിളക്കം]], വയറുവേദന, ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ രുചി നഷ്ടപ്പെടൽ എന്നിവയാണ് നോറോവൈറസ് അണുബാധയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ. നോറോവൈറസുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്തി 12 മുതൽ 48 മണിക്കൂർ കഴിഞ്ഞ് ഒരു വ്യക്തിക്ക് സാധാരണയായി [[ഗാസ്ട്രോ എന്ററൈറ്റിസ്|ഗ്യാസ്ട്രോഎൻറൈറ്റിസ്]] ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.<ref name="CDC2016">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/norovirus/hcp/clinical-overview.html|title=Norovirus {{!}} Clinical Overview {{!}} CDC|access-date=2016-03-28|website=www.cdc.gov}}</ref> പൊതുവായ അലസത, ബലഹീനത, പേശി വേദന, തലവേദന, കുറഞ്ഞ തോതിൽ പനി എന്നിവയും ഉണ്ടാകാം. രോഗം സാധാരണയായി സ്വയം ഭേദമാകുന്നു, അപൂർവ്വമായേമൂർച്ഛികാകറുള്ളു. നോറോവൈറസ് പൊതുവെ അപകടകരമല്ല, ഇത് ബാധിച്ച മിക്കവരും രണ്ടോ മൂന്നോ ദിവസത്തിനുള്ളിൽ പൂർണ്ണമായി സുഖം പ്രാപിക്കുന്നു.<ref name="NHS2018"/> പൊതുവെ പ്രതിരോധശക്തി കുറഞ്ഞവരിലോ (കോമൺ വേരിയബിൾ ഇമ്മ്യൂണോ ഡിഫിഷ്യൻസി ഉള്ളവർ) [[അവയവം മാറ്റിവയ്ക്കൽ|അവയവം മാറ്റിവയ്ക്കലിനു]] ശേഷം രോഗപ്രതിരോധ സംവിധാനം നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടവരിലോ നോറോവൈറസിന് ദീർഘകാല അണുബാധ ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയും.<ref name="chronic_noro" /> ഈ അണുബാധകൾ ലക്ഷണങ്ങളോടെയോ അല്ലാതെയോ ആകാം.<ref name="chronic_noro" /> ഗുരുതരമായ കേസുകളിൽ, സ്ഥിരമായ അണുബാധ നോറോവൈറസ് അസോസിയേറ്റഡ് എന്ററോപ്പതി, ഇന്റെസ്റ്റിനൽ വില്ലസ് അട്രോപ്പി, മാൽഅബ്സോർപ്ഷൻ എന്നീ സങ്കീർണ്ണതകൾക്ക് കാരണമായേക്കാം.<ref name="chronic_noro">{{Cite journal|last=Bok, K. and Green, K. Y|title=Norovirus Gastroenteritis in Immunocompromised Patients|journal=New England Journal of Medicine|volume=368|issue=10|pages=971|date=2013-03-16|pmid=23465122|pmc=4793940|doi=10.1056/NEJMc1301022}}</ref> == വൈറോളജി == {{Virusbox | image = Norovirus 4.jpg | image_alt = Transmission electron micrograph of Norovirus particles in feces | image_caption = [[Transmission electron micrograph]] of ''Norovirus'' particles in feces | synonyms = | synonyms_ref = | subdivision_ranks = | subdivision = }} === രോഗ പകർച്ച === നോറോവൈറസുകൾ നേരിട്ട് വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരാളിലേക്ക് (62-84% വരെ)<ref>{{Cite journal|title=Human Norovirus as a Foodborne Pathogen: Challenges and Developments|journal=Annual Review of Food Science and Technology|volume=6|issue=1|pages=411–33|date=April 2015|doi=10.1146/annurev-food-022814-015643|pmid=25884284}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ പരോക്ഷമായി മലിനമായ വെള്ളത്തിലൂടെയോ ഭക്ഷണത്തിലൂടെയോ പകരുന്നു. അവ അങ്ങേയറ്റം പകർച്ചയുള്ളതാണ്, ഇരുപതിൽ താഴെയുള്ള വൈറസ് കണികകൾ പോലും അണുബാധയ്ക്ക് കാരണമാകും<ref name="pmid21876931">{{Cite journal|title=Norovirus: an overview|journal=Revista da Associação Médica Brasileira|volume=57|issue=4|pages=453–8|year=2011|pmid=21876931|doi=10.1016/s0104-4230(11)70094-x}}</ref> (ചില ഗവേഷണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അഞ്ചെണ്ണം മതിയെന്നാണ്).<ref name="juan">{{Cite book|title=Immunity Against Mucosal Pathogens|last=Leon|first=Juan|publisher=Springer|year=2008|isbn=978-1-4020-8412-6|editor-last=Vajdy|editor-first=Michael|page=232|chapter=Chapter 9|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0ZYFRep6EykC&lpg=PA219}}</ref> രോഗം ബാധിച്ചവർ ഛർദ്ദിക്കുമ്പോൾ അണുക്കൾ വായുവിലൂടെ പകരാം. രോഗലക്ഷണങ്ങൾ ശമിച്ചതിന് ശേഷവും ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വൈറസ് കൊഴിയൽ (വൈറൽ ഷെഡിങ്) തുടരുന്നു, അണുബാധയ്ക്ക് ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷവും ഇത് കണ്ടെത്താനാകും.<ref>{{Cite journal|title=Norwalk Virus Shedding after Experimental Human Infection|journal=Emerg. Infect. Dis.|volume=14|issue=10|pages=1553–7|date=October 2008|pmid=18826818|pmc=2609865|doi=10.3201/eid1410.080117}}</ref> ഛർദ്ദി, അണുബാധയെ വായുവിലൂടെ പകരാൻ അനുവദിക്കുന്നു. ഒരു സംഭവത്തിൽ, ഛർദ്ദിച്ച ഒരാൾ ഒരു റെസ്റ്റോറന്റിലുടനീളം അണുബാധ പടർത്തി. വിശദീകരിക്കാനാകാത്ത ഭക്ഷ്യവിഷബാധയുടെ ഉറവിടം ഛർദ്ദിയിൽ നിന്നായേക്കാമെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|title=Evidence for airborne transmission of Norwalk-like virus (NLV) in a hotel restaurant|journal=Epidemiol. Infect.|volume=124|issue=3|pages=481–487|date=June 2000|pmid=10982072|pmc=2810934|doi=10.1017/s0950268899003805}}</ref> 1998 ഡിസംബറിൽ 126 പേർ ആറു മേശകളിലായി ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയായിരുന്നു; ഒരു സ്ത്രീ തറയിൽ ഛർദ്ദിച്ചു. ജീവനക്കാർ വേഗം വൃത്തിയാക്കി, ആളുകൾ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത് തുടർന്നു. മൂന്നു ദിവസം കഴിഞ്ഞ് മറ്റുള്ളവർക്ക് അസുഖം വന്നു തുടങ്ങി; 52 പേർക്ക് പനിയും ഛർദ്ദിയും മുതൽ ഛർദ്ദിയും വയറിളക്കവും വരെയുള്ള രോഗലക്ഷണങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. കാരണം പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. രോഗിയായ സ്ത്രീയുടെ അതേ ടേബിളിൽ ഇരുന്ന 90% ആളുകളും പിന്നീട് രോഗിയായതായി ഗവേഷകർ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. മറ്റ് ടേബിളുകളിലുള്ള ആളുകളുടെ അണുബാധയുടെ അപകടസാധ്യതയും രോഗിയായ സ്ത്രീയുമായി അവർ എത്രമാത്രം അടുത്തിരുന്നു എന്നതും തമ്മിൽ നേരിട്ട് ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. തൊട്ടടുത്തുള്ള മേശയിലിരുന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവരിൽ 70% പേർക്കും അസുഖം ബാധിച്ചു; റെസ്റ്റോറന്റിന്റെ മറുവശത്തുള്ള ഒരു മേശയിൽ, അണുബാധ നിരക്ക് 25% ആയിരുന്നു. നോർവാക്ക് പോലുള്ള വൈറസാണ് (നോറോവൈറസ്) പൊട്ടിത്തെറിക്ക് കാരണം. ഛർദ്ദി വഴി പകരുന്ന മറ്റ് കേസുകൾ പിന്നീട് തിരിച്ചറിഞ്ഞു.<ref>{{Cite journal|title=A school outbreak of Norwalk-like virus: evidence for airborne transmission|journal=Epidemiol. Infect.|volume=131|issue=1|pages=727–736|date=August 2003|pmid=12948373|pmc=2870014|doi=10.1017/s0950268803008689}}</ref> നെതർലാൻഡിലെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര സ്കൗട്ട് ജംബോറിയിൽ രോഗം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, വർദ്ധിച്ച ശുചിത്വ നടപടികൾ നടപ്പിലാക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഗ്യാസ്ട്രോഎൻറൈറ്റിസ് ഉള്ള ഓരോ വ്യക്തിയും ശരാശരി 14 പേർക്ക് രോഗം നൽകിയതായും, ഈ നടപടികൾ നടപ്പിലാക്കിയതിന് ശേഷവും, രോഗിയായ ഒരാൾക്ക് ശരാശരി 2.1 പേർക്ക് രോഗം പകർത്തിയതായും കണ്ടെത്തി.<ref>{{Cite journal|title=Enhanced Hygiene Measures and Norovirus Transmission during an Outbreak|journal=Emerg. Infect. Dis.|volume=15|issue=1|pages=24–30|year=2009|pmid=19116045|pmc=2660689|doi=10.3201/eid1501.080299}}</ref> ന്യൂയോർക്ക് സ്റ്റേറ്റിലെ 11 രോഗപ്പകർച്ചകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു യുഎസ് [[സെന്റേർസ് ഫോർ ഡിസീസ് കൺട്രോൾ ആൻഡ് പ്രിവൻഷൻ|സെന്റർസ് ഫോർ ഡിസീസ് കൺട്രോൾ ആൻഡ് പ്രിവൻഷൻ]] (സിഡിസി) നടത്തിയ പഠനത്തിൽ, രോഗം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട ഏഴ് അവസരങ്ങൾ ഒരു വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരാളിലേക്ക് ആണെന്നും, രണ്ടെണ്ണം ഭക്ഷണത്തിലൂടെയും, ഒന്നിൽ ജലത്തിലൂടെയും, ഒന്ന് അജ്ഞാതമായും [[ട്രാൻസ്മിഷൻ (മെഡിസിൻ)|പകർന്നതായി]] സംശയിക്കുന്നു. മുനിസിപ്പൽ സപ്ലൈസ്, കിണറുകൾ, വിനോദ തടാകങ്ങൾ, നീന്തൽക്കുളങ്ങൾ, ഐസ് മെഷീനുകൾ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം ജലത്തിലൂടെ പകരുന്ന പകർച്ചവ്യാധികളുടെ ഉറവിടങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെട്ടേക്കാം.<ref name="pmid8395330">{{Cite journal|title=Outbreaks of food-borne and waterborne viral gastroenteritis|journal=Clin. Microbiol. Rev.|volume=6|issue=3|pages=199–210|year=1993|pmid=8395330|pmc=358282|doi=10.1128/CMR.6.3.199}}</ref> കക്കയിറച്ചി, സാലഡ് ചേരുവകൾ എന്നിവയാണ് നോറോവൈറസ് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നതിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഭക്ഷണങ്ങൾ. വേണ്ടത്ര ചൂടാക്കാത്ത ഷെൽഫിഷ് - 75 °C (167 °F)-ന് താഴെ-- നോറോവൈറസ് അണുബാധയ്ക്കുള്ള ഉയർന്ന അപകടസാധ്യത ഉണ്ടാക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.canada.ca/en/health-canada/services/general-food-safety-tips/safe-internal-cooking-temperatures-chart.html|title=Safe Internal Cooking Temperatures Chart|date=7 May 2015|publisher=Government of Canada}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hpa.org.uk/Topics/InfectiousDiseases/InfectionsAZ/Norovirus/oysterconsumptionnorovirus/|title=HPA: Shellfish consumption and the risk of norovirus infection|access-date=21 February 2016|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140714084352/http://www.hpa.org.uk/Topics/InfectiousDiseases/InfectionsAZ/Norovirus/oysterconsumptionnorovirus/|archive-date=14 July 2014}}</ref> ഷെൽഫിഷ് ഒഴികെയുള്ള ഭക്ഷണങ്ങൾ രോഗബാധിതരായ ആളുകൾ ഭക്ഷണം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ മലിനമായേക്കാം.<ref name="pmid11479930">{{Cite journal|title='Norwalk-like viruses' as a cause of foodborne disease outbreaks|journal=Rev. Med. Virol.|volume=11|issue=4|pages=243–52|year=2001|pmid=11479930|doi=10.1002/rmv.321|url=https://zenodo.org/record/1229350}}</ref> രോഗബാധിതനായ ഒരാൾ കൈകാര്യം ചെയ്ത ഭക്ഷണത്തിൽ നിന്നാണ് നിരവധി നോറോവൈറസ് ബാധകൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നത്.<ref name="pmid14672828">{{Cite journal|title=Foodborne viruses: an emerging problem|journal=Int. J. Food Microbiol.|volume=90|issue=1|pages=23–41|year=2004|pmid=14672828|doi=10.1016/S0168-1605(03)00169-7|pmc=7127053}}</ref> 2017 മാർച്ചിനും ഓഗസ്റ്റിനുമിടയിൽ, കാനഡയിലെ ക്യൂബെക്കിൽ, 700-ലധികം ആളുകൾക്ക് അസുഖം ബാധിച്ചു. കാനഡയിലെ സിഎഫൈഎ ഫുഡ് കൺട്രോൾ ഏജൻസി നടത്തിയ അന്വേഷണമനുസരിച്ച്, ചൈനീസ് വിതരണക്കാരായ ഹാർബിൻ ഗവോതൈ ഫുഡ് കോ ലിമിറ്റഡ്-ൽ നിന്ന് ഇറക്കുമതി ചെയ്ത ഫ്രോസൺ റാസ്ബെറിയാണ് രോഗപ്പകർച്ചക്ക് കാരണം എന്ന് കണ്ടെത്തി, തുടർന്ന് കനേഡിയൻ അധികാരികൾ ഹാർബിൻ ഗവോതൈയിൽ നിന്ന് റാസ്ബെറി ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ തിരിച്ചുവിളിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/chile-crime-raspberries-insight/how-a-chilean-raspberry-scam-dodged-food-safety-controls-from-china-to-canada-idUSKBN26R1M1|title=How a Chilean raspberry scam dodged food safety controls from China to Canada|access-date=10 October 2020|last=Sherwood|first=Dave|website=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010080047/https://www.reuters.com/article/chile-crime-raspberries-insight/how-a-chilean-raspberry-scam-dodged-food-safety-controls-from-china-to-canada-idUSKBN26R1M1|archive-date=10 October 2020}}</ref> === വർഗ്ഗീകരണം === നൊറോവൈറസുകൾ (NoV) ''കാലിസിവിരിഡേ'' കുടുംബത്തിൽ പെടുന്ന, സിംഗിൾ-സ്ട്രാൻഡഡ് പോസിറ്റീവ് സെൻസ് ആർഎൻഎ, നോൺ- എൻവലപ്പ്ഡ് വൈറസുകളുടെ ഗ്രൂപ്പാണ്. <ref name="ICTV">{{Cite web|url=http://www.ictv.global/report/caliciviridae|title=ICTV Report Caliciviridae}}</ref> <ref name="health">{{Cite web|url=http://www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/cda-phlncd-norwalk.htm|title=Norovirus Laboratory Case Definition (LCD)|access-date=15 September 2020|last=Public Health Laboratory Network|date=25 September 2006|publisher=Australian Government Department of Health and Ageing|language=en}}</ref> ഇന്റർനാഷണൽ കമ്മിറ്റി ഓൺ ടാക്സോണമി ഓഫ് വൈറസസ് പ്രകാരം, ''നോറോവൈറസ്'' ജനുസ്സിൽ ഒരു സ്പീഷീസ് ഉണ്ട്, അതിനെ ''നോർവാക്ക് വൈറസ്'' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref name="ICTV" /> നൊറോവൈറസുകളെ ജനിതകപരമായി കുറഞ്ഞത് ഏഴ് വ്യത്യസ്ത ജനിതകഗ്രൂപ്പുകളായി (GI, GII, GIII, GIV, GV, GVI, and GVII) തരംതിരിക്കാം. അവയെല്ലാം വ്യത്യസ്‌ത ജനിതക ക്ലസ്റ്ററുകളായോ ജനിതകരൂപങ്ങളായോ വീണ്ടും വിഭജിക്കാം <ref>{{Cite journal|last=Atmar|last8=Al-Ibrahim|doi=10.1093/infdis/jiz170|pages=603–614|issue=4|volume=220|date=15 August 2019|journal=The Journal of Infectious Diseases|title=Persistence of Antibodies to 2 Virus-Like Particle Norovirus Vaccine Candidate Formulations in Healthy Adults: 1-Year Follow-up With Memory Probe Vaccination|first9=David L|last9=Bernstein|first8=Mohamed S|first7=Paul M|first=Robert L|last7=Mendelman|first6=Astrid|last6=Borkowski|first5=James|last5=Sherwood|first4=Eric|last4=Lloyd|first3=Jakob P|last3=Cramer|first2=Frank|last2=Baehner|pmid=31001633}}</ref> അക്യൂട്ട് ഗ്യാസ്ട്രോഎൻറൈറ്റിസ് കേസുകളിൽ സാധാരണയായി വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്ന നോറോവൈറസുകൾ രണ്ട് ജനിതക ഗ്രൂപ്പുകളിൽ പെടുന്നു. ജീനൊഗ്രൂപ്പ് I (GI) ൽ നോർവാക്ക് വൈറസ്, ഡെസേർട്ട് ഷീൽഡ് വൈറസ്, സതാംപ്ടൺ വൈറസ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു; ജീനോഗ്രൂപ്പ് II (GII) ൽ ബ്രിസ്റ്റോൾ വൈറസ്, ലോർഡ്‌സ്‌ഡെയ്ൽ വൈറസ്, ടൊറന്റോ വൈറസ്, മെക്‌സിക്കോ വൈറസ്, ഹവായ് വൈറസ്, സ്‌നോ മൗണ്ടൻ വൈറസ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="health"/> മനുഷ്യരെ ബാധിക്കുന്ന മിക്ക നോറോവൈറസുകളും GI, GII എന്നീ ജനിതകഗ്രൂപ്പുകളിൽ പെടുന്നു.<ref name="pmid10752550">{{Cite journal|title=Genetic polymorphism across regions of the three open reading frames of "Norwalk-like viruses"|url=https://archive.org/details/archives-of-virology_2000_145_2/page/223|journal=Arch. Virol.|volume=145|issue=2|pages=223–41|year=2000|pmid=10752550|doi=10.1007/s007050050020}}</ref> ജിനോഗ്രൂപ്പ് II, ജിനോടൈപ്പ് 4 (GII.4 എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ) നിന്നുള്ള നോറോവൈറസുകൾ പ്രായപൂർത്തിയായവരിൽ ഗ്യാസ്ട്രോഎൻറൈറ്റിസ് വൈറസ് ബാധ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നതിൽ ഭൂരിഭാഗത്തിനും കാരണമാകുന്നു.<ref>{{Cite journal|title=Identification of a distinct common strain of "Norwalk-like viruses" having a global distribution|journal=J. Infect. Dis.|volume=179|issue=6|pages=1334–44|year=2000|pmid=10228052|doi=10.1086/314783}}</ref> === ഘടന === [[പ്രമാണം:Norwalk_Caspid.jpg|ലഘുചിത്രം| നോർവാക്ക് വൈറസ് ക്യാപ്‌സിഡിന്റെ എക്സ്-റേ ക്രിസ്റ്റലോഗ്രാഫിക് ഘടന]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !ജനുസ്സ് ! ഘടന ! സമമിതി ! കാപ്സിഡ് ! ജീനോമിക് ക്രമീകരണം ! ജീനോമിക് സെഗ്മെന്റേഷൻ |- | നൊറോവൈറസ് | ഐക്കോസഹെഡ്രൽ | T=1, T=3 | പൊതിയാത്തത് | ലീനിയർ | മോണോപാർട്ടൈറ്റ് |} ഐക്കോസഹെഡ്രൽ ജ്യാമിതികളുള്ള നൊറോവൈറസിലെ വൈറസുകൾ നോൺ എൻവലപ്പ്ഡ് ആണ്. അവയുടെ ക്യാപ്‌സിഡ് വ്യാസങ്ങൾ 23 മുതൽ 40 [[മീറ്റർ|നാ.മീ]] വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. വലിയ ക്യാപ്‌സിഡുകൾ (38-40 നാ.മീ) T=3 സമമിതി കാണിക്കുകയും 180 VP1 പ്രോട്ടീനുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു . ചെറിയ ക്യാപ്‌സിഡുകൾ (23 നാ.മീ) T=1 സമമിതി കാണിക്കുന്നു, അവയിൽ 60 VP1 പ്രോട്ടീനുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref name="ViralZone">{{Cite web|url=http://viralzone.expasy.org/all_by_species/194.html|title=Viral Zone|access-date=15 June 2015|publisher=ExPASy}}</ref> [[ഇലക്ട്രോൺ സൂക്ഷ്മദർശിനി|ഇലക്ട്രോൺ മൈക്രോസ്കോപ്പി]] ഉപയോഗിച്ച് ദൃശ്യവൽക്കരിക്കുമ്പോൾ വൈറസ് കണങ്ങൾ ഒരു രൂപരഹിത ഉപരിതല ഘടന പ്രകടമാക്കുന്നു.<ref name="pmid11444031">{{Cite book|title=Gastroenteritis Viruses|vauthors=Prasad BV, Crawford S, Lawton JA, Pesavento J, Hardy M, Estes MK|work=Novartis Found. Symp.|year=2001|isbn=978-0-470-84653-7|series=Novartis Foundation Symposia|volume=238|pages=26–37; discussion 37–46|chapter=Structural studies on gastroenteritis viruses|doi=10.1002/0470846534.ch3|pmid=11444031}}</ref> === ജീനോം === നോറോ വൈറസുകളിൽ ഏകദേശം 7.5 കിലോ ബേസ് ഉള്ള ഒരു ലീനിയർ, നോൺ-സെഗ്മൻ്റഡ്, പോസിറ്റീവ് സെൻസ് ആർഎൻഎ ജീനോം അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="ViralZone"/> അവ വൈറൽ 3C-പോലുള്ള പ്രോട്ടീസ് (NS6), ഏകദേശം 58~60 kDa ഉള്ള ഒരു പ്രധാന സ്ട്രക്ചറൽ പ്രോട്ടീൻ (VP1), മൈനർ ക്യാപ്‌സിഡ് പ്രോട്ടീൻ (VP2) എന്നിവ വഴി ആറ് ചെറിയ നോൺ-സ്ട്രക്ചറൽ പ്രോട്ടീനുകളായി (NS1/2 മുതൽ NS7 വരെ)<ref>{{Cite journal|title=Norovirus gene expression and replication|journal=The Journal of General Virology|volume=95|issue=Pt 2|pages=278–91|date=February 2014|pmid=24243731|doi=10.1099/vir.0.059634-0}}</ref> ഒരു വലിയ പോളിപ്രോട്ടീനെ എൻകോഡ് ചെയ്യുന്നു. <ref name="pmid10804143">{{Cite journal|title=Organization and expression of calicivirus genes|journal=The Journal of Infectious Diseases|volume=181 Suppl 2|pages=S309-16|date=May 2000|pmid=10804143|doi=10.1086/315575}}</ref> വൈറൽ ക്യാപ്‌സിഡിന്റെ ഏറ്റവും വേരിയബിൾ ആയ മേഖല പി2 ഡൊമെയ്‌നാണ്, അതിൽ ആന്റിജൻ പ്രസൻ്റിങ് സൈറ്റുകളും കാർബോഹൈഡ്രേറ്റ് റിസപ്റ്റർ ബൈൻഡിംഗ് മേഖലകളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite journal|title=The P Domain of Norovirus Capsid Protein Forms Dimer and Binds to Histo-Blood Group Antigen Receptors|journal=J. Virol.|volume=78|issue=12|pages=6233–42|year=2004|pmid=15163716|pmc=416535|doi=10.1128/JVI.78.12.6233-6242.2004}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Mutations within the P2 domain of norovirus capsid affect binding to human histo-blood group antigens: evidence for a binding pocket|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2003-12_77_23/page/12562|journal=J. Virol.|volume=77|issue=23|pages=12562–71|year=2003|pmid=14610179|pmc=262557|doi=10.1128/jvi.77.23.12562-12571.2003}} {{Cite journal|title=Erratum|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2004-03_78_6/page/3200|journal=J. Virol.|volume=78|issue=6|page=3200|year=2004|doi=10.1128/JVI.78.6.3201.2004|last=Tan M}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Structural Basis for the Recognition of Blood Group Trisaccharides by Norovirus|journal=J. Virol.|volume=81|issue=11|pages=5949–57|year=2007|pmid=17392366|pmc=1900264|doi=10.1128/JVI.00219-07}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=An in silico virtual screening study for the design of norovirus inhibitors: fragment-based molecular docking and binding free energy calculations|journal=Carbohydr. Res.|volume=378|pages=133–8|year=2013|pmid=23582100|doi=10.1016/j.carres.2013.03.012|url=http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:su:diva-94865}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Norovirus drug candidates that inhibit viral capsid attachment to human histo-blood group antigens|journal=Antiviral Res.|volume=133|pages=14–22|year=2016|pmid=27421712|doi=10.1016/j.antiviral.2016.07.006|pmc=5026924}}</ref> === പരിണാമം === 1, 2, 3, 4 ഗ്രൂപ്പുകൾക്ക് ഒരു പൊതു പൂർവ്വികൻ അവസാനമായി ഉണ്ടായിരുന്നത് AD 867-ൽ ആണ്.<ref name="Kobayashi2016">Kobayashi M, Matsushima, Y, Motoya T, Sakon N, Shigemoto N, Okamoto-Nakagawa R ''et al.'' (2016) Molecular ecolution of the capsid gene in human norovirus genogroup II. Sci Rep 6:29400</ref> ഗ്രൂപ്പ് 2, ഗ്രൂപ്പ് 4 വൈറസുകൾക്ക് ഏകദേശം AD 1443 ലാണ് അവസാനമായി ഒരു പൊതു പൂർവ്വികനുണ്ടായിരുന്നത് (95% ഹൈയസ്റ്റ് പോസിറ്റീവ് ഡേൻസിറ്റി 1336-1542 AD).<ref name="Ozaki2018">Ozaki K, Matsushima Y, Nagasawa K, Motoya T, Ryo A, Kuroda M, Katayama K, Kimura H (2018) Molecular evolutionary analyses of the RNA-dependent RNA polymerase region in Norovirus genogroup II Front Microbiol</ref> മറ്റ് ആർഎൻഎ വൈറസുകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ഈ വൈറസിലെ മ്യൂട്ടേഷൻ നിരക്ക് (1.21{{E|−2}} to 1.41 {{E|−2}} സബ്സ്റ്റിറ്റ്യൂഷൻ പെർ സൈറ്റ് പെർ ഇയർ) കൂടുതലാണ്.<ref name="Victoria2009">{{Cite journal|title=Bayesian coalescent inference reveals high evolutionary rates and expansion of Norovirus populations|journal=Infect Genet Evol|volume=9|issue=5|pages=927–932|year=2009|pmid=19559104|doi=10.1016/j.meegid.2009.06.014}}</ref> കൂടാതെ, ORF1-ORF2 (VP1) ജംഗ്ഷനിൽ ഒരു റീകോമ്പിനേഷൻ ഹോട്ട്‌സ്‌പോട്ട് നിലവിലുണ്ട്.<ref>{{Cite journal|title=T-RECs: rapid and large-scale detection of recombination events among different evolutionary lineages of viral genomes|journal=BMC Bioinformatics|volume=18|issue=1|pages=13|date=January 2017|pmid=28056784|pmc=5216575|doi=10.1186/s12859-016-1420-z}}</ref> === റെപ്ലിക്കേഷൻ സൈക്കിൾ === വൈറൽ റെപ്ലിക്കേഷൻ സൈറ്റോപ്ലാസ്മിക് ആണ്. എൻഡോസൈറ്റോസിസിനെ മീഡിയേറ്റ് ചെയ്യുന്ന ഹോസ്റ്റ് റിസപ്റ്ററുകളുമായുള്ള അറ്റാച്ച്മെന്റ് വഴിയാണ് ഹോസ്റ്റ് സെല്ലിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം നേടുന്നത്. പോസിറ്റീവ്-സ്ട്രാൻഡഡ് ആർഎൻഎ വൈറസ് ട്രാൻസ്ക്രിപ്ഷൻ ആണ് റെപ്ലിക്കേഷൻ രീതി. ലീക്കി സ്കാനിംഗും ആർഎൻഎ ടെർമിനേഷൻ-റീഇനിഷേഷനും വഴിയാണ് ട്രാൻസ്ലേഷൻ നടക്കുന്നത്. മനുഷ്യരും മറ്റ് സസ്തനികളും സ്വാഭാവിക ഹോസ്റ്റ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഫേക്കൽ-ഓറൽ അല്ലെങ്കിൽ മലിനീകരണം വഴിയാണ് പകരുന്നത്.<ref name="ViralZone"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !ജനുസ്സ് ! ഹോസ്റ്റ് വിശദാംശങ്ങൾ ! ടിഷ്യു ട്രോപ്പിസം ! എൻട്രി വിശദാംശങ്ങൾ ! വിശദാംശങ്ങൾ റിലീസ് ചെയ്യുക ! റെപ്ലിക്കേഷൻ സൈറ്റ് ! അസംബ്ലി സൈറ്റ് ! പകർച്ച |- | നൊറോവൈറസ് | മനുഷ്യർ; സസ്തനികൾ | കുടൽ എപ്പിത്തീലിയം | സെൽ റിസപ്റ്റർ എൻഡോസൈറ്റോസിസ് | ലിസിസ് | സൈറ്റോപ്ലാസ്ം | സൈറ്റോപ്ലാസ്ം | ഓറൽ-ഫെക്കൽ |} == പാത്തോഫിസിയോളജി == ഒരു വ്യക്തിക്ക് നോറോവൈറസ് ബാധിച്ചാൽ, വൈറസ് [[ചെറുകുടൽ|ചെറുകുടലിൽ]] പെരുകുന്നു. അക്യൂട്ട് ആയ ലക്ഷണങ്ങൾ ആണ് മുഖ്യമായും ഉള്ളത്. [[ഗാസ്ട്രോ എന്ററൈറ്റിസ്|ഗാസ്ട്രൊ എന്ററൈറ്റിസ്]], ഓക്കാനം, ശക്തമായ ഛർദ്ദി, [[അതിസാരം|വയറിളക്കം]], വൈറസ് ബാധിച്ച് 12-48 മണിക്കൂറിൽ തുടങ്ങി 24-72 മണിക്കൂർ വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വയറുവേദന എന്നിവയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ.<ref name="cdcfactsheet">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/ncidod/dvrd/revb/gastro/norovirus-factsheet.htm|title=Norovirus: Technical Fact Sheet|publisher=National Center for Infectious Diseases, CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308152422/http://www.cdc.gov/ncidod/dvrd/revb/gastro/norovirus-factsheet.htm|archive-date=2012-03-08}}</ref> ചിലപ്പോൾ രുചി നഷ്ടപ്പെടൽ, പൊതുവായ അലസത, ബലഹീനത, പേശി വേദന, [[തലവേദന]], [[ചുമ]], കൂടാതെ/അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞ ഗ്രേഡ് [[പനി]] എന്നിവയും ഉണ്ടാകാം. രോഗം സാധാരണയായി സ്വയം ശമിക്കുന്നു. കഠിനമായ അസുഖം വിരളമാണ്. യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിൽ നോറോവൈറസ് മൂലമുള്ള മരണങ്ങളുടെ എണ്ണം 570-800<ref>{{Cite journal|title=Norovirus disease in the United States|journal=Emerging Infectious Diseases|volume=19|issue=8|pages=1198–205|date=August 2013|pmid=23876403|pmc=3739528|doi=10.3201/eid1908.130465}}</ref> ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും വളരെ ചെറിയ കുട്ടികൾ, പ്രായമായവർ, ദുർബലമായ രോഗപ്രതിരോധ ശേഷി ഉള്ളവർ എന്നിവരാണ്. [[നിർജ്ജലീകരണം]] അല്ലെങ്കിൽ ഇലക്ട്രോലൈറ്റ് അസന്തുലിതാവസ്ഥ അവഗണിക്കുകയോ ചികിത്സിക്കാതിരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ ഈ ഗ്രൂപ്പുകളിൽ രോഗ ലക്ഷണങ്ങൾ ജീവന് ഭീഷണിയായേക്കാം.<ref name="pmid16968608">{{Cite journal|title=Norovirus gastroenteritis|journal=Current Gastroenterology Reports|volume=8|issue=5|pages=401–8|date=October 2006|pmid=16968608|doi=10.1007/s11894-006-0026-4}}</ref> == രോഗനിർണയം == [[പോളിമെറേയ്സ് ചെയിൻ റിയാക്ഷൻ|പോളിമറേസ് ചെയിൻ റിയാക്ഷൻ]] (പിസിആർ) പരിശോധനകൾ അല്ലെങ്കിൽ ക്വാണ്ടിറ്റേറ്റീവ് പിസിആർ പരിശോധനകൾ വഴിയാണ് നോറോവൈറസിന്റെ പ്രത്യേക രോഗനിർണയം നടത്തുന്നത്. ഇത് ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ഫലം നൽകുന്നു. വളരെ സെൻസിറ്റീവ് ആയ ഈ പരിശോധനകൾ 10 വൈറസ് കണങ്ങൾ ഉള്ളപ്പോൾ പോലും രോഗം കണ്ടെത്താൻ കഴിയും.<ref name="pmid17175887">{{Cite journal|title=Laboratory diagnosis of norovirus|journal=[[Clinical Laboratory|Clin. Lab.]]|volume=52|issue=11–12|pages=571–81|year=2006|pmid=17175887}}</ref> നോറോവൈറസ് സ്‌ട്രെയിനുകളുടെ മിശ്രിതത്തിനെതിരെയുള്ള ആന്റിബോഡികൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന എലിസ പോലുള്ള പരിശോധനകൾ വാണിജ്യപരമായി ലഭ്യമാണ്, എന്നാൽ ഇവയ്ക്ക് സ്പെസിഫിസിറ്റിയും സെൻസിറ്റിവിറ്റിയും ഇല്ല.<ref name="pmid17391396">{{Cite journal|title=Evaluation of two commercial enzyme immunoassays for the detection of norovirus in faecal samples from hospitalised children with sporadic acute gastroenteritis|journal=Clin. Microbiol. Infect.|volume=13|issue=3|pages=341–3|year=2007|pmid=17391396|doi=10.1111/j.1469-0691.2006.01594.x}}</ref> == പ്രതിരോധം == [[അണുബാധ|അണുബാധയ്ക്ക്]] ശേഷം, വൈറസിന്റെ അതേ സ്ട്രെയിനിനോടുള്ള ആർജ്ജിത പ്രതിരോധശേഷി 6 മാസം മുതൽ 2 വർഷം വരെ വീണ്ടും അണുബാധ വരുന്നതിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നു.<ref name="pmid25490691">{{Cite journal|title=Developments in understanding acquired immunity and innate susceptibility to norovirus and rotavirus gastroenteritis in children|journal=Current Opinion in Pediatrics|volume=27|issue=1|pages=105–9|date=February 2015|pmid=25490691|pmc=4618547|doi=10.1097/MOP.0000000000000166}}</ref> വൈറസിന്റെ മറ്റ് ജനിതകരൂപങ്ങൾ മൂലമുള്ള അണുബാധയിൽ നിന്ന് ഈ പ്രതിരോധശേഷി പൂർണ്ണമായും സംരക്ഷിക്കുന്നില്ല.<ref name="pmid25490691" /> [[കാനഡ|കാനഡയിൽ]], നോറോവൈറസ് ഒരു നോട്ടിഫയബിൾ (ശ്രദ്ധേയമായ) രോഗമാണ്.<ref>{{Cite web|url=http://www.phac-aspc.gc.ca/bid-bmi/dsd-dsm/duns-eng.php|title=Diseases Under National Surveillance (as of January 2009)|access-date=21 November 2017|date=2003-09-17|publisher=Public Health Agency of Canada}}</ref> യുഎസിലും യുകെയിലും ഇത് നോട്ടിഫയബിളല്ല.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/guidance/notifiable-diseases-and-causative-organisms-how-to-report|title=Notifiable diseases and causative organisms: how to report - GOV.UK|access-date=26 November 2017|last=Anonymous|date=1 May 2010|website=www.gov.uk|publisher=[[Public Health England]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/norovirus/reporting/index.html|title=Norovirus {{!}} Reporting and Surveillance {{!}} CDC|access-date=26 November 2017|last=Anonymous|date=28 December 2016|website=www.cdc.gov|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]]|language=en-us}}</ref> === കൈ കഴുകലും അണുനാശിനികളും === സോപ്പും വെള്ളവും ഉപയോഗിച്ച് കൈ കഴുകുന്നത് നോറോവൈറസ് രോഗാണുക്കളുടെ സംക്രമണം കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള ഫലപ്രദമായ മാർഗ്ഗമാണ്. ആൽക്കഹോൾ റബ്ബുകൾ (≥62% ഐസോപ്രോപൈൽ ആൽക്കഹോൾ) ഒരു അനുബന്ധമായി ഉപയോഗിക്കാം, പക്ഷേ നോറോവൈറസിന് [[ലിപ്പിഡ്|ലിപിഡ്]] വൈറൽ എൻവലപ്പ് ഇല്ലാത്തതിനാൽ ആൽക്കഹോൾ റബ് കൈകഴുകുന്നതിനേക്കാൾ ഫലപ്രദമല്ല.<ref name="pmid16765204">{{Cite journal|title=Virucidal activity of a quaternary ammonium compound disinfectant against feline calicivirus: a surrogate for norovirus|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-infection-control_2006-06_34_5/page/269|journal=Am J Infect Control|volume=34|issue=5|pages=269–73|year=2006|pmid=16765204|doi=10.1016/j.ajic.2005.11.009}}</ref> 1.5% -7.5% വരെ ബ്ലീച്ച് ലായനിയോ നോറോവൈറസിനെതിരെ ഫലപ്രദമായ മറ്റ് അണുനാശിനികളോ ഉപയോഗിച്ച് നോറോവൈറസ് കണികകൾ ഉണ്ടാകാനിടയുള്ള ഉപരിതലങ്ങൾ അണുവിമുക്തമാക്കാം.<ref name="cdcfactsheet" /><ref>{{Cite web|url=https://www.epa.gov/pesticide-registration/list-g-epa-registered-hospital-disinfectants-effective-against-norovirus|title=List G: EPA Registered Hospital Disinfectants Effective Against Norovirus (Norwalk-like virus)|access-date=9 May 2016|date=2015-09-28|publisher=US Environmental Protection Agency}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thenakedscientists.com/HTML/content/interviews/interview/838/|title=Gastroenteritis and Noroviruses—Dr Jim Grey, Health Protection Agency|access-date=2014-02-09|date=2007-12-09|publisher=The Naked Scientists}}</ref> === വാക്സിൻ പരീക്ഷണങ്ങൾ === ലിഗോസൈറ്റ് 2007-ൽ ഒരു വാക്‌സിൻ തയ്യാറാക്കുന്നുണ്ടെന്നും, അതിന്റെ ഘട്ടം 1 പരീക്ഷണങ്ങൾ ആരംഭിച്ചതായും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Norovac">{{Cite web|url=http://www.ligocyte.com/downloads/Noro.pdf|title=Norovirus Vaccine|access-date=2021-12-01|archive-date=2008-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002175650/http://www.ligocyte.com/downloads/Noro.pdf|url-status=dead}}</ref> അതിനുശേഷം കമ്പനി ടകെഡ ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ കമ്പനി ഏറ്റെടുത്തു.<ref>{{Cite web|url=http://www.takeda.com/news/2012/20121005_4001.html|title=Takeda to Acquire LigoCyte Pharmaceuticals, Inc.}}</ref> 2019 വരെയായി, ഒരു ബൈവാലന്റ് (NoV GI.1/GII.4) ഇൻട്രാമസ്‌കുലർ വാക്‌സിൻ ഘട്ടം 1 ട്രയൽ പൂർത്തിയാക്കി.<ref>{{Cite journal|last=Baehner|first=F.|last2=Bogaerts|first2=H.|last3=Goodwin|first3=R.|date=2016-12-01|title=Vaccines against norovirus: state of the art trials in children and adults|journal=Clinical Microbiology and Infection|series=Vaccines for Mutual Protection: Selected Proceedings from the 3rd ESCMID Conference on Vaccines|volume=22|pages=S136–S139|doi=10.1016/j.cmi.2015.12.023|pmid=27130672|issn=1198-743X}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.takeda.com/siteassets/system/what-we-do/research-and-development-rd-in-takeda/our-pipeline/pipeline_en_2019_q2.pdf|title=Key Products and Pipeline (FY2019 Q2 Pipeline Table)|access-date=9 December 2019|date=2019|website=[[Takeda Pharmaceutical Company]]}}</ref> 2020-ൽ ഘട്ടം 2 ബി ട്രയൽ പൂർത്തിയായി.<ref>{{Cite web|url=https://www.hillevax.com/pipeline.html|title=HilleVax Pipeline|access-date=1 October 2021|website=Hillevax Pipeline|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001201039/https://www.hillevax.com/pipeline.html|archive-date=2021-10-01|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sherwood|last8=Faix|doi=10.1016/j.vaccine.2020.07.069|pages=6442–6449|issue=41|volume=38|date=22 September 2020|journal=Vaccine|title=Efficacy of an intramuscular bivalent norovirus GI.1/GII.4 virus-like particle vaccine candidate in healthy US adults.|first9=team.|last9=US Navy study|first8=D|first7=A|first=J|last7=Jackson|first6=A|last6=Borkowski|first5=J|last5=Boslego|first4=M|last4=Liu|first3=E|last3=Lloyd|first2=PM|last2=Mendelman|pmid=32878708}}</ref> വൈറസിന്റെ ബാഹ്യഘടനയെ അനുകരിക്കുന്നതിനായി നോറോവൈറസ് ക്യാപ്‌സിഡ് പ്രോട്ടീനുകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച വൈറസ് പോലുള്ള കണികയെയാണ് വാക്സിൻ ആശ്രയിക്കുന്നത്. ഈ കണികയിൽ ആർഎൻഎ ഇല്ലാത്തതിനാൽ, അത് അണുബാധയ്ക്ക് കാരണമാകില്ല.<ref name="Norovac" /> === നിലനിൽപ്പ് === നോറോവൈറസിന് മനുഷ്യ ശരീരത്തിന് പുറത്ത്, ഉപരിതലവും താപനിലയും അനുസരിച്ച് വളരെക്കാലം നിലനിൽക്കാൻ കഴിയും. കഠിനവും മൃദുവായതുമായ പ്രതലങ്ങളിൽ അതിന് ആഴ്ചകളോളവും,<ref>{{Cite web|url=http://www.webmd.com/cold-and-flu/features/how-to-stay-well-when-everyone-else-is-sick|title=How To Stay Well (When Everyone Else Is Sick)|access-date=2017-01-28|publisher=Webmd.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103204322/http://www.webmd.com/cold-and-flu/features/how-to-stay-well-when-everyone-else-is-sick|archive-date=2014-01-03}}</ref> അതുപോലെ മലിനമായ നിശ്ചല ജലത്തിൽ മാസങ്ങളോ ഒരുപക്ഷേ വർഷങ്ങളോ നിലനിൽക്കാൻ വൈറസിന് കഴിയും.<ref>{{Cite web|url=http://blogs.scientificamerican.com/artful-amoeba/2012/01/17/misery-inducing-norovirus-can-survive-for-months-perhaps-years-in-drinking-water/|title=Misery-inducing Norovirus Can Survive for Months—Perhaps Years—in Drinking Water|access-date=February 27, 2012|date=January 17, 2012|website=Scientific American}}</ref> 2006-ലെ ഒരു പഠനത്തിൽ, മലിനീകരണം കഴിഞ്ഞ് ഏഴ് ദിവസത്തിന് ശേഷവും ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രതലങ്ങളിൽ വൈറസ് അവശേഷിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തി.<ref>{{Cite journal|title=Persistence of caliciviruses on environmental surfaces and their transfer to food|journal=International Journal of Food Microbiology|volume=108|issue=1|pages=84–91|year=2006|pmid=16473426|doi=10.1016/j.ijfoodmicro.2005.10.024}}</ref> == ചികിത്സ == നോറോവൈറസ് രോഗം ചികിത്സിക്കാൻ പ്രത്യേകമായി മരുന്ന് ഇല്ല. നോറോവൈറസ് അണുബാധയെ ആൻറിബയോട്ടിക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ചികിത്സിക്കാൻ കഴിയില്ല, കാരണം ഇത് ഒരു വൈറസാണ്. ഛർദ്ദിയിലും വയറിളക്കത്തിലും ദ്രാവകം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് മൂലമുണ്ടാകുന്ന നിർജ്ജലീകരണം നിയന്ത്രിക്കുക<ref name="CDC2017Tx" /> ആന്റിമെറ്റിക്‌സ്, ആൻറി ഡയറിയൽസ് എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് രോഗലക്ഷണങ്ങൾ ലഘൂകരിക്കുക തുടങ്ങിയ നടപടികളിലൂടെ സങ്കീർണതകൾ ഒഴിവാക്കുകയാണ് ചികിത്സകളിലൂടെ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.merckmanuals.com/home/digestive_disorders/gastroenteritis/travelers_diarrhea.html|title=Traveler's Diarrhea|access-date=21 February 2016|website=Merck Manuals Consumer Version}}</ref> == എപ്പിഡെമിയോളജി == [[പ്രമാണം:Reports_by_Month_of_Norovirus.svg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു| ഇംഗ്ലണ്ടിലെയും വെയിൽസിലെയും നോറോവൈറസ് അണുബാധയുടെ റിപ്പോർട്ടുകളിലെ വാർഷിക പ്രവണത (2000-2011). ഉറവിടം: HPA]] [[പ്രമാണം:Norovirus_Cases_per_Year.png|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു| ഇംഗ്ലണ്ടിലെയും വെയിൽസിലെയും നൊറോവൈറസ് അണുബാധകളുടെ ലബോറട്ടറി റിപ്പോർട്ടുകൾ 2000-2012. ഉറവിടം: HPA, NB ടെസ്റ്റിംഗ് രീതികൾ 2007-ൽ മാറ്റി ]] ലോകമെമ്പാടുമുള്ള അക്യൂട്ട് ഗ്യാസ്ട്രോഎൻറൈറ്റിസ് കേസുകളിൽ 18 ശതമാനവും നോറോവൈറസ് കാരണമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. വികസിത രാജ്യങ്ങളിലും മരണനിരക്ക് കുറഞ്ഞ വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലും (യഥാക്രമം 20%, 19%) രോഗബാധ ഉയർന്ന മരണനിരക്ക് ഉള്ള വികസ്വര രാജ്യങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് (14%) താരതമ്യേന സാധാരണമാണ്. ഹോസ്പിറ്റൽ ഇൻപേഷ്യന്റുകളെ അപേക്ഷിച്ച് (17%) സമൂഹത്തിലും ആശുപത്രി ഔട്ട്പേഷ്യന്റുകളിലും (യഥാക്രമം 24%, 20%) ഇത് കൂടുതൽ രോഗ ബാധക്ക് കാരണമാകുന്നു.<ref name="FERG">{{Cite journal|title=Global prevalence of norovirus in cases of gastroenteritis: a systematic review and meta-analysis|journal=Lancet Infect Dis|volume=14|issue=8|pages=725–30|date=August 2014|pmid=24981041|doi=10.1016/S1473-3099(14)70767-4|pmc=8006533|url=https://zenodo.org/record/1260252}}</ref> ക്രൂയിസ് കപ്പലുകളിൽ ഗ്യാസ്ട്രോഎൻറൈറ്റിസ് പകർച്ചവ്യാധികൾ ഉണ്ടാകാനുള്ള ഒരു സാധാരണ കാരണമാണ് നോറോവൈറസ്. സിഡിസി അതിന്റെ വെസൽ സാനിറ്റേഷൻ പ്രോഗ്രാമിലൂടെ യുഎസ്, വിദേശ ക്രൂയിസ് കപ്പലുകളിൽ ദഹനനാളത്തിന്റെ അസുഖം-കൂടുതലും നോറോവൈറസ് മൂലമുണ്ടാകുന്ന രോഗ ബാധകൾ രേഖപ്പെടുത്തുകയും അന്വേഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു;<ref name="CDC">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/nceh/vsp/surv/gilist.htm|title=Vessel Sanitation Program - Outbreak Updates for International Cruise Ships|access-date=9 May 2016|last=CDC VSP|publisher=Centers for Disease Control and Prevention}}</ref> 2015-ൽ 12 ഉം 2016 ജനുവരി1 മുതൽ മെയ് 9 വരെ 10 രോഗ ബാധകളും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഒരു രോഗപ്പകർച്ച 25% യാത്രക്കാരെയും ചെറിയ ശതമാനം ക്രൂ അംഗങ്ങളെയും ബാധിച്ചേക്കാം.<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/nceh/vsp/surv/outbreak/2016/april16_balmoral.htm|title=CDC - Vessel Sanitation Program - Balmoral, April 16, 2016|access-date=9 May 2016|website=Cdc.gov}}</ref> == ചരിത്രം == 1968 നവംബറിൽ കുട്ടികളിൽ അക്യൂട്ട് ഗ്യാസ്ട്രോഎൻറൈറ്റിസ് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ ഒഹായോയിലെ ബ്രോൺസൺ എലിമെന്ററി സ്കൂൾ നിലനിൽക്കുന്ന നോർവാക്ക് എന്ന സ്ഥലത്തിന്റെ പേരിലാണ് നോറോവൈറസിന് ആദ്യം "നോർവാക്ക് ഏജന്റ്" എന്ന് പേരിട്ടത് (1936 ൽ ഡെൻമാർക്കിലെ റോസ്കിൽഡിൽ ഒരു രോഗബാധ ഇതിനകം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. അവിടെ അത് സാധാരണയായി "റോസ്കിൽഡെ സൈജ്" അല്ലെങ്കിൽ "റോസ്കിൽഡെ അസുഖം" എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു). 1972-ൽ, മനുഷ്യ മല സാമ്പിളുകളിലെ ഇലക്ട്രോൺ മൈക്രോസ്കോപ്പി ഒരു വൈറസിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അതിന് "നോർവാക്ക് വൈറസ്" എന്ന പേര് നൽകി. സമാനമായ ലക്ഷണങ്ങളുള്ള നിരവധി രോഗപ്പകർച്ചകൾ അതിനുശേഷം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നോർവാക്ക് വൈറസ് ജീനോമിന്റെ [[ക്ലോണിംഗ്|ക്ലോണിംഗും]] സീക്വൻസിംഗും കാണിക്കുന്നത് ഈ വൈറസുകൾക്ക് കാലിസിവിരിഡേ കുടുംബത്തിൽ പെട്ട വൈറസുകളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന ഒരു ജനിതക സംഘടനയുണ്ടെന്ന് ആണ്.<ref name="pmid9015097">{{Cite journal|last=Kapikian AZ|title=Overview of viral gastroenteritis|journal=Arch. Virol. Suppl.|series=Archives of Virology|volume=12|pages=7–19|year=1996|pmid=9015097|doi=10.1007/978-3-7091-6553-9_2|isbn=978-3-211-82875-5}}</ref> ജനുസ്സിന്റെ "നോറോവൈറസ്" എന്ന പേരിന് ഇന്റർനാഷണൽ കമ്മിറ്റി ഓൺ ടാക്സോണമി ഓഫ് വൈറസസ് (ICTV) 2002-ൽ അംഗീകാരം നൽകി.<ref>ICTVdB Management (2006). 00.012.0.03. Norovirus. In: ICTVdB—The Universal Virus Database, version 4. Büchen-Osmond, C. (Ed), Columbia University, New York, USA</ref> എന്നിരുന്നാലും, രോഗം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുമ്പോൾ നോറോവൈറസ് എന്ന ജനുസ്സിന് പകരം നോർവാക്ക് വൈറസ് എന്ന് പരാമർശിക്കണമെന്ന് പറഞ്ഞ് ഐസിടിവി 2011-ൽ, മാധ്യമങ്ങളെയും ദേശീയ ആരോഗ്യ അധികാരികളെയും ശാസ്ത്ര സമൂഹത്തെയും പരാമർശിച്ച് ഒരു പത്രക്കുറിപ്പും ഒരു വാർത്താക്കുറിപ്പും<ref>{{Cite web|url=http://talk.ictvonline.org/files/ictv_documents/m/newsletters/4069.aspx|title=2011 ICTV Newsletter #9, November 2011|date=November 14, 2011|publisher=ICTV|access-date=2021-12-01|archive-date=2012-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120730225245/http://talk.ictvonline.org/files/ictv_documents/m/newsletters/4069.aspx|url-status=dead}}</ref> പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ജപ്പാനിലെയും മറ്റിടങ്ങളിലെയും കുടുംബപ്പേരായ "നോറോ" ഉള്ള ആളുകൾക്ക് എതിര് ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യതയുള്ളതിനാൽ നൊറോവൈറസ് ജനുസ്സിന്റെ പേര് പുനർനാമകരണം ചെയ്യാനുള്ള ജപ്പാനിലെ ഒരു വ്യക്തിയുടെ അഭ്യർത്ഥനയോട് ഐസിടിവിയുടെ പൊതു പ്രതികരണം കൂടിയായിരുന്നു ഇത്. ഐസിടിവിയുടെ ഈ നിലപാട് പരസ്യമാക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, കാലിസിവിരിഡേ സ്റ്റഡി ഗ്രൂപ്പിലെ അംഗങ്ങളുമായി ഐസിടിവി വ്യാപകമായി കൂടിയാലോചിക്കുകയും കേസ് ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം ചർച്ച ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. "നോർവാക്ക് ഏജന്റ്", "നോർവാക്ക് വൈറസ്" എന്നിവ കൂടാതെ, ഈ വൈറസിനെ "നോർവാക്ക്-ലൈക്ക് വൈറസ്", "സ്മാൾ, റൌണ്ട്-സ്ട്രക്ചേഡ് വൈറസുകൾ" (SRSVs), സ്പെൻസർ ഫ്ലൂ, "സ്നോ മൌണ്ടേൻ വൈറസ്" എന്നീ പേരുകളിലും വിളിക്കുന്നു.<ref name="pmid3036438">{{Cite journal|last=Appleton H|title=Small round viruses: classification and role in food-borne infections ...|journal=Ciba Found. Symp.|volume=128|pages=108–25|year=1987|pmid=3036438|doi=10.1002/9780470513460.ch7|series=Novartis Foundation Symposia|isbn=9780470513460}}</ref> നോറോവൈറസുകൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങളുടെ പൊതുവായ പേരുകളിൽ "റോസ്കിൽഡ് ഇൽനസ്", "വിന്റർ വൊമിറ്റിങ് ഡിസീസ്",<ref>{{Cite journal|year=2001|title="Norwalk-Like Viruses". Public Health Consequences and Outbreak Management|journal=Morbidity and Mortality Weekly Reports—Recommendations and Reports|volume=50|issue=RR-9|pages=1–18|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5009a1.htm|pmid=15580799}}</ref> "വിന്റർ വൊമിറ്റിങ് ബഗ്", "വൈറൽ ഗ്യാസ്ട്രോഎൻറൈറ്റിസ്", "അക്യൂട്ട് നോൺ ബാക്ടീരിയൽ ഗ്യാസ്ട്രോഎൻറൈറ്റിസ്" എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="pmid16968608" /> == അവലംബം == {{reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [https://www.nhs.uk/conditions/norovirus/ നോറോവൈറസ് (വൊമിറ്റിങ് ബഗ്) NHS] നോറോവൈറസ് അണുബാധ * [http://www.noronet.nl ഗ്ലോബൽ നെറ്റ്‌വർക്ക് ആൻഡ് ഡാറ്റാബേസ് ഓഫ് നോറോവൈറസസ്] * [https://web.archive.org/web/20170511101027/https://www.cdc.gov/nceh/vsp/pub/FAQ/faq.pdf CDC വൈറൽ ഗ്യാസ്ട്രോഎൻറൈറ്റിസ് FAQs] : സെന്റർ ഫോർ ഡിസീസ് കൺട്രോൾ ആൻഡ് പ്രിവൻഷൻ ഓഫ് ഫുഡ് ഇൽനെസ് ഫാക്റ്റ് ഷീറ്റ് * [https://www.cdc.gov/hai/pdfs/norovirus/229110-ANoroCaseFactSheet508.pdf "നോറോവൈറസ് ഇൻ ഹെൽത്ത് കെയർ ഫെസിലിറ്റീസ് ഫാക്റ്റ് ഷീറ്റ്"], CDC, 2006 ഡിസംബർ 21 ന് പുറത്തിറങ്ങി * [https://web.archive.org/web/20171122001545/https://www.cdc.gov/nceh/vsp/pub/CruisingTips/healthycruising.pdf ക്രൂയിസ് അവധിക്കാല യാത്രക്കാർക്കായി CDC-യിൽ നിന്നുള്ള നുറുങ്ങുകൾ] * [http://www.viprbrc.org/brc/home.do?decorator=calici വൈറസ് പതോജെൻ ഡാറ്റാബേസ് ആൻഡ് അനാലിസിസ് റിസോഴ്സ് (ViPR): കാലിസിവിരിഡേ] * [http://www.pdbe.org/emsearch/noro*%20AND%20comp_type:virus EM ഡാറ്റാ ബാങ്കിൽ (EMDB) നിന്നുള്ള നോറോവൈറസുകളുടെ 3D മാക്രോമോളികുലാർ ഘടനകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913003125/https://www.ebi.ac.uk/pdbe/emdb/searchResults.html/?q=noro* |date=2019-09-13 }} * [http://viralzone.expasy.org/all_by_species/194.html വൈറൽസോൺ: നോറോവൈറസ്] * [http://www.ictv.global/report/caliciviridae '''ഐസിടിവി റിപ്പോർട്ട്:''' ''കാലിസിവിരിഡേ''] [[വർഗ്ഗം:ഛർദ്ദി]] 30k78btso4tiav2zhj56tqxhwt8uikr 0 566434 4673447 3721057 2026-10-04T17:20:39Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673447 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Dwarapalaka prathima.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|തമിഴ് ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ഒരു ദ്വാരപാലകപ്രതിമ]] ഒരു '''ദ്വാരപാലൻ''' അല്ലെങ്കിൽ '''ദ്വാരപാലകൻ''' ( [[സംസ്കൃതം]], "ഡോർ ഗാർഡ്"; [[സംസ്കൃത ലിപ്യന്തരീകരണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ലിപി|IAST]] : ''{{IAST|Dvārapāla}}'' Sanskrit pronunciation: [dʋaːɽɐpaːlɐ] ) ഒരു യോദ്ധാവ് അല്ലെങ്കിൽ ഭയാനകമായ ഭീമാകാരൻ ആയി പലപ്പോഴും ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു [[വാതിൽ|വാതിലിന്റെ]] രക്ഷാധികാരിയാണ്, സാധാരണയായി സായുധമായാണ് ചിത്രീകരിക്കാറുള്ളത്.- ഏറ്റവും സാധാരണമായആയുധം <nowiki><i id="mwFw">ഗദ</i></nowiki> ആണ്. ദ്വാരപാല പ്രതിമ [[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദു]], [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധ]], [[ജൈനമതം|ജൈന]] സംസ്കാരങ്ങളിലും [[ജാവ (ദ്വീപ്)|ജാവ]] പോലുള്ള അവരുടെ സ്വാധീന മേഖലകളിലും വ്യാപകമായ [[വാസ്തുവിദ്യ|വാസ്തുവിദ്യാ ഘടകമാണ്]] . == ജയവിജയന്മാർ == പുരാണങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധരായ ദ്വാരപാലകർ ജയവിജയന്മാർ ആണ്. അവർ ഭഗവാൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ധാമമായ വൈകുണ്ഠത്തിലെ ദ്വാരപാലകർ ആണ്. പല ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ പ്രതിമാദ്വയം കാണാറുണ്ട്. ഇവർക്ക് ശാപം കിട്ടിയിട്ടാണ് മൂന്ന് ജന്മം രാക്ഷസദ്വന്ദ്വമായി ജനിച്ചതെന്ന് ശ്രീമദ്ഭാഗവതം വിവരിക്കുന്നു. മൂന്നു ജന്മത്തിലും മഹാവിഷ്ണു തന്നെ കൊല്ലണമെന്ന് ഇവർ അനുഗ്രഹവും വാങ്ങി. 1.ഹിരണ്യാക്ഷ-ഹിരണ്യകശിപുമാർ 2. രാവണ-കുംഭകർണ്ണന്മാർ 3. ശിശുപാല-ദന്തവക്ത്രന്മാർ {{multiple image|align=right|image1=Sculpture of Jaya, guardian to the entrance of the sanctum of Vishnu in Chennakeshava temple at Belur.jpg|width1=130|alt1=|caption1=|image2=Sculpture of Vijaya, guardian to the entrance of the sanctum of Vishnu in Chennakeshava temple at Belur.jpg|width2=170|alt2=|caption2=|footer=ബേലൂർ ചിന്ന കേശവക്ഷേത്രത്തിലെ ശ്രീകോവിലിനുമുമ്പിലെ ജയവിജയ പ്രതിമ}} [[Category:Pages using multiple image with auto scaled images]] {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 300 | image1 = Pawapuri - 005 Door Guardian (9243062075).jpg | alt1 = | image2 = Pawapuri - 006 Door Guardian (9245834130).jpg | perrow = 3 | caption_align = left | footer = [[ജൈനക്ഷേത്ര]]ത്തിലെ ദ്വാരപാലകർ | caption1 = | caption2 = }} == പേരുകൾ == മിക്ക തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ ഭാഷകളിലും ( [[തായ്ഭാഷ|തായ്]], [[ബർമ്മീസ് ഭാഷ|ബർമീസ്]], [[വിയറ്റ്നാമീസ് ഭാഷ|വിയറ്റ്നാമീസ്]], [[ഖമർ ഭാഷ|ഖെമർ]], [[ജാവനീസ് ഭാഷ|ജാവനീസ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ), ഈ സംരക്ഷണ രൂപങ്ങളെ ''ദ്വാരപാല'' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.  സംസ്കൃത ''ദ്വാര'' എന്നാൽ "വാതിൽ", ''പാല'' എന്നാൽ "കാവൽ" അല്ലെങ്കിൽ "സംരക്ഷകൻ".എന്നുമാണർത്ഥം. [[പ്രമാണം:Plaosan_Temple_Guardian.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു| [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിലെ]] [[ജാവ (ദ്വീപ്)|ജാവയിലെ]] [[പ്ലവോസാൻ|പ്ലോസനിലെ]] ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബുദ്ധക്ഷേത്രമായ ദ്വാരപാലയുടെ രണ്ട് ജോഡികളിൽ ഒന്ന്.]] [[ഇന്തോനേഷ്യൻ ഭാഷ|ഇന്തോനേഷ്യയിലും]] മലേഷ്യയിലും ബന്ധപ്പെട്ട പേര് ''ദ്വാരപാല എന്നാണ്'' . വടക്കൻ ഏഷ്യൻ ഭാഷകളിലെ തത്തുല്യ വാതിൽ കാവൽക്കാർ [[ജാപ്പനീസ് ഭാഷ|ജാപ്പനീസ്]] ഭാഷയിൽ ''കൊങ്കോറികിഷി'' അല്ലെങ്കിൽ ''നിയോ'', [[ചൈനീസ് ഭാഷ|ചൈനീസ്]] ഭാഷയിൽ ''ഹെങ് ഹാ എർ ജിയാങ്'', [[കൊറിയൻ ഭാഷ|കൊറിയൻ]] ഭാഷയിൽ ''നരേയോങ്‌ഗുംഗാങ് എന്നിവയാണ്'' . == ഉത്ഭവവും രൂപങ്ങളും == ഒരു വാസ്തുവിദ്യാ സവിശേഷത എന്ന നിലയിൽ ദ്വാരപാലകളുടെ ഉത്ഭവം പ്രാദേശിക ജനകീയ മതത്തിലെ [[യക്ഷൻ]], അകാല പോലുള്ള യോദ്ധാക്കൾ തുടങ്ങിയ [[കാവൽ ദൈവം|ദേവതകളിൽ]] നിന്നാണ്. <ref>Helena A. van Bemmel, ''Dvārapālas in Indonesia: temple guardians and acculturation By Helena A. van Bemmel'', {{ISBN|978-90-5410-155-0}}</ref> ഇന്ന് ചില ദ്വാരപാലകർ പോലീസുകാരോ പട്ടാളക്കാരോ കാവൽ നിൽക്കുന്നവരുടെ രൂപങ്ങളാണ്. ഈ പ്രതിമകൾ പരമ്പരാഗതമായി ബുദ്ധമത അല്ലെങ്കിൽ ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് പുറത്ത് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ രാജകൊട്ടാരങ്ങൾ പോലെയുള്ള മറ്റ് ഘടനകൾ, ഉള്ളിലെ വിശുദ്ധ സ്ഥലങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ. ഒരു ദ്വാരപാലനെ സാധാരണയായി ഒരു [[ഭൂതം|ഭൂതത്തെപ്പോലെ]] കാണപ്പെടുന്ന സായുധരായ ഭയാനകമായ സംരക്ഷകനായാണ് ചിത്രീകരിക്കുന്നത്, എന്നാൽ [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] ബുദ്ധക്ഷേത്രങ്ങളുടെ കവാടങ്ങളിൽ, ദ്വാരപാലന്മാർ പലപ്പോഴും ശരാശരി [[മനുഷ്യൻ|മനുഷ്യ]] സവിശേഷതകൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു. മറ്റ് സന്ദർഭങ്ങളിൽ, ഉഗ്രരൂപത്തിലുള്ള നാഗ സർപ്പത്തിന്റെ രൂപം ഇതേ പ്രവർത്തനം നടത്തിയേക്കാം. [[ജാവ (ദ്വീപ്)|ജാവയിലെയും]] ബാലിയിലെയും ശിൽപങ്ങൾ, സാധാരണയായി ആൻഡിസൈറ്റിൽ നിന്ന് കൊത്തിയെടുത്തതാണ്, ആയുധമേന്തിയ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭീമാകാരന്മാരായി ആണ് ഇവരെ അധികവും ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. ജാവയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദ്വാരപാല ശിലാ പ്രതിമ, [[സിംഗസാരി|സിംഹാസരി]] കാലഘട്ടത്തിലെ ദ്വാരപാല, {{Convert|3.7|m||abbr=}} ) ആണ്. ഉയരം. മറുവശത്ത്, കംബോഡിയയിലെയും തായ്‌ലൻഡിലെയും പരമ്പരാഗത ദ്വാരപാലകൾ മെലിഞ്ഞതും ക്ലബിനെ മധ്യഭാഗത്ത് താഴേക്ക് പിടിച്ച് നിൽക്കുന്നതുമായ സ്ഥാനത്ത് ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. തായ്‌ലൻഡിലെ ദ്വാരപാലകരുടെ പുരാതന ശിൽപങ്ങൾ ചുട്ടെടുത്ത [[കളിമണ്ണ്]] കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇത്തരത്തിലുള്ള സെറാമിക് ശിൽപങ്ങൾ [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ്‌ലൻഡിൽ]], [[സുഖോതായ് സാമ്രാജ്യം|സുഖോത്തായി]], [[അയുത്തായ രാജ്യം|അയുത്തായ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ]], 14-16 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ, വടക്കൻ തായ്‌ലൻഡിലെ നിരവധി ചൂള സമുച്ചയങ്ങളിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. <ref>[[Samuel P. Harn Museum of Art]], Gainesville, Florida</ref> {{gallery|Image:Dvarapala Elephanta 2007.JPG| 14=Dvarapala [[Yaksha]] ({{lang-th|ยักษ์}}) of the [[Grand Palace]], [[Bangkok]], Thailand|24=Guardian statue at a Hindu temple in Sri Lanka.|23=File:Dvarapala (door guard) statue at Hindu temple.jpg|22=Dvarapalaka, 11th century ([[Chola dynasty]]), [[Tamil Nadu]], India|21=File:Dvarapalaka.jpg|20=Dvarapala at the Kraton of [[Surakarta]], Indonesia|19=File:Kraton Surakarta - Statue.jpg|18=Dvarapala at the entrance of Hatadage, [[Polonnaruwa]], [[Sri Lanka]]|17=File:Hatadage-stella(js).jpg|16=Contemporary soldier dvarapala as doorkeeper at [[Wat Ratchabophit]], Bangkok|15=File:Bangkok wat ratchabopit 021.jpg|13=Image:Geant Grand Palais.jpg|Dvarapala in [[Elephanta Caves|Elephanta]] [[India]].|12=A pair of male and female dvarapalas guarding gate of a Hindu temple in [[Bali]], [[Indonesia]].|11=Image:Entrée du Temple de Dalem Agung Padantegal.jpg|10=Late 9th or early 10th century dvarapala from Indrapura (Dong Duong), [[Champa]], [[Vietnam]].|9=Image:Dvarapala Dong Duong Style.jpg|8=Dvarapala [[Sukhothai Kingdom|Sukhothai]] and [[Ayutthaya Kingdom|Ayutthaya]], 14th and 16th centuries [[Thailand]].|7=Image:Dvarapala.JPG|6=Dvarapala at [[Banteay Kdei]] in [[Angkor]], [[Cambodia]]|5=File:Banteay Kdei, Angkor, Camboya, 2013-08-16, DD 15.JPG|4=The largest dvarapala stone statue of [[Java]], [[Singhasari kingdom|Singhasari]] period.|Image:COLLECTIE TROPENMUSEUM Beeld van een demonische tempelwachter Singosari Oost-Java TMnr 10016489.jpg|mode=packed}} == ഇതും കാണുക == == റഫറൻസുകൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [https://web.archive.org/web/20220111215400/https://www.dorjeshugden.com/all-articles/features/between-worlds-guardians-in-tibet-as-agents-of-transformation/ ലോകങ്ങൾക്കിടയിൽ: പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഏജന്റുമാരായി ടിബറ്റിലെ കാവൽക്കാർ] * [http://www.art-and-archaeology.com/seasia/glossary.html തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ കലയുടെ ഗ്ലോസറി] [[വർഗ്ഗം:Articles containing Thai-language text]] [[വർഗ്ഗം:പ്രതിമകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ദ്വാരപാലകർ]] pl2yg51jshb0cxpftt87vnyu0ksb344 0 567407 4673504 4568812 2026-10-05T02:57:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673504 wikitext text/x-wiki {{PU|Pippa Bacca}} {{Infobox person | name = പിപ്പാ ബക്ക | image = 09-02-07 Pippa.jpg | birth_name = ഗ്യൂസെപ്പിന പാസ്ക്വലിനോ ഡി മറീന (Giuseppina Pasqualino di Marineo) | birth_date = {{birth date|1974|12|9|df=y}} | birth_place = [[Italy|ഇറ്റലി]] | death_date = {{death date and age|2008|3|31|1974|12|9|df=y}} | death_place = [[Gebze|ഗെബ്സ്]], [[Turkey|തുർക്കി]] | death_cause = [[Strangulation|കഴുത്തുഞെരിച്ചു കൊല്ലൽ]] | occupation = കലാകാരി }} ഒരു ഇറ്റാലിയൻ ഫെമിനിസ്റ്റ് കലാകാരിയാണ് '''പിപ്പാ ബക്ക''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''ഗ്യൂസെപ്പിന പാസ്ക്വലിനോ ഡി മറീനോ''' (9 ഡിസംബർ 1974 - 31 മാർച്ച് 2008). "വിവിധ ജനങ്ങളും രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വിവാഹം" എന്ന മുദ്രാവാക്യത്തിന് കീഴിൽ ലോകസമാധാനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഒരു സഹ കലാകാരിയുമായി ചേർന്ന് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ [[ഹിച്ച്ഹിക്കിംഗ്|ഹിച്ച്ഹൈക്ക്]] ചെയ്തു.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2008/04/19/theater/19peac.html|title=Performance Artist Killed on Peace Trip is Mourned|last=Elisabetta, Povoledo|date=19 April 2008|website=[[The New York Times]]}}</ref> ട്രെക്കിംഗിനിടെ അവർ പ്രതീകാത്മകമായി വിവാഹ വസ്ത്രം ധരിച്ചിരുന്നു.<ref name="murder">{{cite news| url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7344381.stm |title= 'World peace' hitcher is murdered| publisher= [[BBC News]] |accessdate= 12 April 2008}}</ref> 2008 മാർച്ച് 31 ന് തുർക്കിയിലെ ഗെബ്‌സെയിൽ വച്ച് പിപ്പ ബക്കയെ കാണാതായി. 2008 ഏപ്രിൽ 11 ന് അതേ നഗരത്തിൽ അവരുടെ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തി. പിന്നീട് ഒരാളെ പോലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="murder" /><ref name="ahn">{{cite news | url= http://www.allheadlinenews.com/articles/7010618837 | title= Missing Italian 'World Peace' Hitcher And Artist Found Dead In Turkey | publisher= All Headline News | accessdate= 12 April 2008 | url-status= dead | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080506115507/http://www.allheadlinenews.com/articles/7010618837 | archivedate= 6 May 2008 | df= dmy-all }}</ref><ref name="break" /> == "ബ്രൈഡ്സ് ഓൺ ടൂർ" == "ബ്രൈഡ്സ് ഓൺ ടൂർ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ലോകസമാധാന ശ്രമത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു ബക്ക, അതിനായി അവരും സഹ കലാകാരി സിൽവിയ മോറോയും 2008 മാർച്ച് <ref name="itin">{{Cite web|url=http://bridesontour.fotoup.net/programma.html|title=Itinerary|access-date=12 April 2008|website=Brides on Tour|publisher=Fotoup.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20080314151014/http://bridesontour.fotoup.net/programma.html|archive-date=14 March 2008}}</ref> ന് ഇറ്റലിയിലെ [[മിലാൻ|മിലാനിൽ]] നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. വെളുത്ത വിവാഹ വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച അവർ ബാൽക്കണിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് 2008 മാർച്ച് 20 ന് തുർക്കിയിലെത്തി. മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാൻ അവർ പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നു, അവരുടെ അവസാന ലക്ഷ്യസ്ഥാനം [[ജെറുസലേം|ജറുസലേം]] ആയിരുന്നു. <ref name="itin" /> അവരുടെ വസ്ത്രധാരണത്തെക്കുറിച്ച്, അവർ അവരുടെ വെബ്‌സൈറ്റിൽ ഇങ്ങനെ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു, "ഞങ്ങൾ കൊണ്ടുപോകുന്ന ഒരേയൊരു വസ്ത്രമാണിത് - യാത്രയ്ക്കിടയിൽ അടിഞ്ഞുകൂടിയ എല്ലാ കറകളും ഇതിലുണ്ടാവും." <ref name="bot">{{Cite web|url=http://bridesontour.fotoup.net/|title=Brides on Tour|access-date=12 April 2008|website=Brides on Tour|publisher=Fotoup.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407025142/http://bridesontour.fotoup.net/|archive-date=7 April 2008}}</ref> തന്റെ സഹോദരിയുടെ ഹിച്ച്‌ഹൈക്കിംഗ് പദ്ധതികളെക്കുറിച്ചും അവരുടെ ശരീരം കണ്ടെത്തിയതിന്റെ വെളിച്ചത്തിലും, സഹോദരൻ മരിയ ഇറ്റാലിയൻ വാർത്താ ഏജൻസിയായ എ‍എൻഎസ്‍എ യോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, "അവളുടെ യാത്രകൾ ഒരു കലാപരമായ പ്രകടനത്തിനും സമാധാനത്തിന്റെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും സന്ദേശം നൽകുന്നതിനുമായിരുന്നു, എന്നാൽ എല്ലാവരും വിശ്വാസത്തിന് അർഹരല്ല... ഞങ്ങൾ പ്രത്യേകിച്ച് ആശങ്കാകുലരായില്ല, കാരണം അവൾ ഒരുപാട് നാളായി ഹിച്ച്ഹൈക്കിംഗ് നടത്തുകയായിരുന്നു, അതിനാൽ അപകടകരമായ സാഹചര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ അവൾ പ്രാപ്തയായിരുന്നു. . . കലയ്ക്ക് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ അവൾ ദൃഢനിശ്ചയമുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നു." == അപ്രത്യക്ഷമാകൽ == [[ഇസ്താംബുൾ|ഇസ്താംബൂളിൽ]] എത്തുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് ബക്കയും കൂട്ടുകാരിയും [[ബെയ്‌റൂത്ത്|ബെയ്റൂട്ടിൽ]] വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടാൻ പദ്ധതിയിട്ട് വേർപിരിഞ്ഞു. മാർച്ച് 31ന് ശേഷം ബക്കയെ കാണാതായി.<ref name=ahn/> അവരുടെ ക്രെഡിറ്റ് കാർഡ് അന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് ഉപയോഗിച്ചതായി റിപ്പോർട്ടുണ്ട്.<ref name=break>{{cite news | url= http://www.breakingnews.ie/world/?jp=mhojqlmhidsn&rss=rss2 | title= 'Brides for peace' protester found dead in Turkey | website= BreakingNews | accessdate= 12 April 2008 | archive-date= 2023-10-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20231028183528/https://www.breakingnews.ie/world/?jp=mhojqlmhidsn&rss=rss2 | url-status= dead }}</ref> ഇസ്താംബൂളിന്റെ തെക്കുകിഴക്ക് {{Convert|40|mi|km}} മാറി ഗെബ്‌സെയ്ക്ക് സമീപമുള്ള ചില കുറ്റിക്കാടുകൾക്ക് സമീപം ബക്കയുടെ നഗ്നവും കഴുത്ത് ഞെരിച്ച് ജീർണിച്ചതുമായ മൃതദേഹം കണ്ടെത്തി. <ref name=":0"/> അവളുടെ ശരീരത്തിലേക്ക് പോലീസിനെ നയിച്ച ആൾ, മുറാത്ത് കരാട്ടസിനെ, പോലീസ് കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തു. മാർച്ച് 31 ന് ഒരു പെട്രോൾ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് ബക്കയെ തന്റെ ജീപ്പിൽ കയറ്റിയ ശേഷം ബലാത്സംഗം ചെയ്യുകയും കഴുത്ത് ഞെരിച്ച് കൊല്ലുകയും ചെയ്തതായി അയാൾ സമ്മതിച്ചതിന് ശേഷം അയാളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="ahn" /> ഡിഎൻഎ പരിശോധനയിൽ കരാട്ടാസ് മാത്രമല്ല, ബക്ക ഒന്നിലധികം ആളുകളാൽ ബലാത്സംഗം ചെയ്യപ്പെട്ടതായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11033294.asp|title=Bacca faced multiple rape|location=Istanbul|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|year=2008|access-date=2022-03-18|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924064725/http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11033294.asp|url-status=dead}}</ref> താൻ മയക്കുമരുന്നിന്റെയും മദ്യത്തിന്റെയും ലഹരിയിലായിരുന്നെന്നും എന്താണ് സംഭവിച്ചതെന്ന് ഓർമയില്ലെന്നും അയാൾ പറഞ്ഞു.<ref name="Guler">{{cite news|title=Pippa Bacca murderer says he does not remember killing|first=Mehmet|last=Guler|url=http://www.todayszaman.com/national_pippa-bacca-murderer-says-he-does-not-remember-killing_157862.html|date=5 November 2008|publisher=Today's Zaman|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160225150653/http://www.todayszaman.com/national_pippa-bacca-murderer-says-he-does-not-remember-killing_157862.html|archivedate=25 February 2016|df=dmy-all}}</ref> ഇരയുടെ മൊബൈൽ ഫോണിലേക്ക് സ്വന്തം [[സിം|സിം കാർഡ്]] ഇട്ടതിന് ശേഷമാണ് ഇയാളെ കണ്ടെത്തിയത്- മോഷണക്കുറ്റത്തിന് ഇയാൾക്ക് നേരത്തെ ശിക്ഷയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ ഈ വിവരം പോലീസിനെ അറിയിക്കുകയായിരുന്നു. ബക്കയുടെ കുടുംബത്തിന്റെ അഭിഭാഷകൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, ബക്കയുടെ സ്വന്തം വിവരങ്ങൾ മൊബൈൽ ഉപകരണത്തിൽ നിന്ന് മായ്ച്ചതിനാലും, മൂന്നാം ക്ലാസിന് ശേഷം സ്കൂൾ വിട്ടുപോയതിനാൽ ഇംഗ്ലീഷ് സംസാരിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാലും, കുറഞ്ഞത് ഒരു കൂട്ടാളിയെയെങ്കിലും ആയാൾക്കൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നതായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. == പ്രതികരണങ്ങൾ == തുർക്കി പ്രസിഡന്റ് [[അബ്ദുള്ള ഗുൽ]] ഇറ്റാലിയൻ പ്രസിഡന്റ് [[ജോർജിയോ നാപൊളിറ്റാനോ|ജോർജിയോ നപ്പോളിറ്റാനോയെ]] വിളിച്ച് ദുഃഖം അറിയിച്ചു.<ref name="Povoledo">{{cite news|url=http://theater.nytimes.com/2008/04/19/theater/19peac.html?pagewanted=all&_r=0|title=Performance Artist Killed on Peace Trip is Mourned| first= Elisabetta| last=Povoledo|date=19 April 2008|work = [[The New York Times]]}}</ref> ''ടുഡേസ് സമാനിലെ'' ഒരു കമന്ററി, സ്ത്രീയുടെ മരണത്തിൽ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ബക്ക കേസിൽ തുർക്കി രാഷ്ട്രീയക്കാർ "വിദേശികളോട്" കാണിക്കുന്ന അപകർഷതയെ വിമർശിച്ചു. വിദേശികളുടെ മുന്നിൽ ഉണ്ടായ നാണക്കേട് കാരണമുണ്ടായ തുർക്കിയുടെ ആശങ്ക പരിഗണിക്കാതെ സ്ത്രീകൾക്കെതിരായ അതിക്രമങ്ങൾ പോലുള്ള പ്രാദേശിക പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കപ്പെടണമെന്ന് കോളമിസ്റ്റ് വാദിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.todayszaman.com/columnist-139511-being-disgraced-in-the-eyes-of-whom.html|title=Being disgraced in the eyes of whom?|first=Ayse|last=Karabat|publisher=Today's Zaman|date=20 April 2008|access-date=2022-03-18|archive-date=2012-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221013544/http://www.todayszaman.com/columnist-139511-being-disgraced-in-the-eyes-of-whom.html|url-status=dead}}</ref> തുർക്കിയിലെ ഏറ്റവുമധികം വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്ന പത്രമായ ''ഹുറിയറ്റ്'' കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച് "ഞങ്ങൾ ലജ്ജിക്കുന്നു" എന്ന തലക്കെട്ടിൽ ഒരു ലേഖനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name="hurri">{{cite news| url= http://www.hurriyet.com.tr/english/turkey/8682937.asp?gid=231&sz=83045 |title= Missing Italian woman artist Pippa Bacca found dead in Turkey| website= [[Hürriyet]] |accessdate= 12 April 2008}}</ref> == സിനിമ == ബക്കയുടെ കഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു ഡോക്യുമെന്ററി, ''ലാ മാരി'' (''ദി ബ്രൈഡ്''), ഫ്രഞ്ച് ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ് ജോയൽ കർട്സ് 2012<ref name="curtz">{{Cite web|url=http://joelcurtz.com/en/travaux/detail/136|title=''The Bride (La Mariée)''|website=JoëlCurtz.com|publisher=Joël Curtz}}</ref> ൽ സംവിധാനം ചെയ്തു. ചിത്രത്തിന്റെ ഷൂട്ടിങ്ങിനിടെ ഫിലിം ടീം വീണ്ടെടുത്ത അവരുടെ ക്യാമറയിൽ നിന്നുള്ള വീഡിയോ ആർക്കൈവുകൾ ഈ ഡോക്യുമെന്ററിയിൽ കാണാം.<ref name="IDFA">{{Cite web|url=http://www.idfa.nl/industry/tags/project.aspx?id=df84a038-1401-486c-9ece-c6329a54c9bd|title=The Bride|publisher=International Documentary Film Festival Amsterdam|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193514/http://www.idfa.nl/industry/tags/project.aspx?id=df84a038-1401-486c-9ece-c6329a54c9bd|archive-date=29 October 2013|access-date=2022-03-18|archivedate=2013-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029193514/http://www.idfa.nl/industry/tags/project.aspx?id=df84a038-1401-486c-9ece-c6329a54c9bd|url-status=deviated}}</ref> == അവലംബം == {{reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [http://www.pippabacca.it/ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:2008-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1974-ൽ ജനിച്ചവർ]] ky589f81xqf3iaiuuanr3ixybsg01wf 0 569657 4673388 4146394 2026-10-04T12:50:23Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673388 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tulsi Gowda}}{{Infobox person | name = Tulsi Gowda | image = Tulsi Gowda receiving Padma Shri award (cropped).jpg | alt = Tulsi Gowda an India environmentalist receiving Padma Shri award from President Ram Nath Kovind | caption = Gowda receiving the [[Padma Shri]] award from President [[Ram Nath Kovind]] | nationality = | occupation = [[Environmentalist]] | website = | other_names = Encyclopedia of Forest | birth_date = {{Birth year and age|1944}} | birth_place = [[Honnali]], [[Mysore State]], [[British India]] | honours = {{ubl|[[Padma Shri]] {{small|(2020)}}|[[Indira Priyadarshini Vrikshamitra Awards]] {{small|(1986)}}|[[Rajyotsava Prashasti|Rajyotsava Award]] {{small|(1999)}}}} }} കർണാടക സംസ്ഥാനത്തെ അങ്കോള താലൂക്കിലെ ഹൊന്നാലി ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഇന്ത്യൻ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകയാണ് '''തുളസി ഗൗഡ'''. 2021-ൽ, രാജ്യത്തെ നാലാമത്തെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[പത്മശ്രീ]] നൽകി ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് അവരെ ആദരിച്ചു. അവർ മുപ്പതിനായിരത്തിലധികം വൃക്ഷത്തൈകൾ നട്ടുവളർത്തുകയും വനംവകുപ്പിന്റെ നഴ്സറികൾ പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്തു. ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസം ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടും, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിനായി അവർ വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റും വിവിധ സംഘടനകളും ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|title=Tulsi Gowda to be felicitated|url=http://www.samachar.com/Snake-Marshal-and-Tulsi-Gowda-to-be-felicitated-lgccLQdadbi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109083606/http://www.samachar.com/Snake-Marshal-and-Tulsi-Gowda-to-be-felicitated-lgccLQdadbi.html|url-status=dead|archive-date=2013-11-09|publisher=Samachar}}</ref><ref>{{cite news|title=‘Plant two saplings a year'|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/plant-two-saplings-a-year/article2080738.ece|newspaper=The Hindu|date=6 June 2011}}</ref><ref>{{cite news |title=‘Snake' Marshal and Tulsi Gowdato be felicitated |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2070134.ece?css=print |work=The Hindu |date=2 June 2011 |access-date=2022-05-04 |archive-date=2013-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109135054/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2070134.ece?css=print |url-status=dead }}</ref> എല്ലാത്തരം വൃക്ഷങ്ങളുടെയും മാതൃവൃക്ഷം തിരിച്ചറിയാനുള്ള അവരുടെ കഴിവിന് "വനത്തിന്റെ വിജ്ഞാനകോശം" എന്നും അവർ അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|title=Tulsi Gowda 'Encyclopedia of the Forest', Receives Padma Shri At 77|url=https://www.indiatoday.in/newsmo/video/tulsi-gowda-encyclopedia-of-the-forest-receives-padma-shri-at-77-1874870-2021-11-09|access-date=2021-11-15|website=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The 'Encyclopedia of Forest': Meet Tulasi Gowda, the Barefoot Padma Awardee|url=https://www.news18.com/news/india/the-encyclopedia-of-forest-meet-tulasi-gowda-the-barefoot-padma-awardee-4421072.html|access-date=2021-11-15|website=News18|language=en}}</ref><ref>{{Citation|title=Video {{!}} 'Encyclopedia Of Forest' Tulsi Gowda Receives Padma Shri Award|url=https://www.ndtv.com/video/news/news/padma-shri-award-encyclopedia-of-forest-tulsi-gowda-receives-padma-shri-award-608598|access-date=2021-11-15}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതം == ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ കർണാടകയിലെ ഉത്തര കന്നഡ ജില്ലയ്ക്കുള്ളിൽ ഗ്രാമങ്ങളും നഗരങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ഒരു പരിവർത്തന വാസസ്ഥലമായ ഹൊന്നാള്ളി ഗ്രാമത്തിലെ ഹലക്കി ഗോത്രവർഗ കുടുംബത്തിലാണ് 1944-ൽ തുളസി ഗൗഡ ജനിച്ചത്. ഇരുപത്തിയഞ്ചിലധികം വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും അഞ്ച് ദേശീയ പാർക്കുകളും ഉള്ളതിനാൽ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഒരു സംസ്ഥാനമാണ് കർണാടക. ഗൗഡ ഒരു ദരിദ്ര കുടുംബത്തിലാണ് ജനിച്ചത്, അവർക്ക് 2 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അവരുടെ അച്ഛൻ മരിച്ചു. അവർക്ക് പ്രായമായപ്പോൾ ഒരു പ്രാദേശിക നഴ്‌സറിയിൽ ദിവസവേതനക്കാരനായി അമ്മയോടൊപ്പം ജോലി ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിച്ചു, ഔപചാരിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടുന്നതിൽ നിന്ന് അവളെ വിലക്കി. വിദ്യാഭ്യാസമില്ലായ്മയുടെ ഫലമായി അവൾ നിരക്ഷരയാണ്. ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ ഗോവിന്ദഗൗഡ എന്ന മുതിർന്ന ആളുമായി അവളെ വിവാഹം കഴിച്ചു. എന്നാൽ വിവാഹം തുടങ്ങിയപ്പോൾ അവർക്ക് എത്ര വയസ്സായിരുന്നുവെന്ന് അവർ ഉൾപ്പെടെ ആർക്കും അറിയില്ല, പക്ഷേ അവൾക്ക് ഏകദേശം 10 മുതൽ 12 വയസ്സ് വരെ പ്രായം കണക്കാക്കുന്നു. ഗൗഡയ്ക്ക് 50 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അവരുടെ ഭർത്താവ് മരിച്ചു. നഴ്സറിയിൽ, കർണാടക ഫോറസ്ട്രി ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റിൽ വളർത്താനും വിളവെടുക്കാനുമുള്ള വിത്തുകളുടെ പരിപാലന ചുമതല ഗൗഡയ്ക്കായിരുന്നു. കൂടാതെ അഗാസുര വിത്തുതടത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്ന വിത്തുകൾ അവർ പ്രത്യേകം പരിചരിച്ചിരുന്നു.<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-09-01|title=Tree goddess Tulasi Gowda, the barefoot Indian activist protecting the forest|url=https://www.lifegate.com/tulasi-gowda-forests-india|access-date=2021-10-19|website=LifeGate|language=en-US}}</ref> സംരക്ഷണത്തിനും സസ്യശാസ്‌ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിപുലമായ അറിവിനുമുള്ള അംഗീകാരമായി ഗൗഡ 35 വർഷത്തോളം അമ്മയ്‌ക്കൊപ്പം നഴ്‌സറിയിൽ ദിവസ വേതന തൊഴിലാളിയായി ജോലി തുടർന്നു. 70-ാം വയസ്സിൽ വിരമിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അവർ 15 വർഷം കൂടി നഴ്‌സറിയിൽ സ്ഥിരമായ ജോലി ചെയ്തു. ഈ നഴ്‌സറിയിലെ മുഴുവൻ സമയത്തും, നേരിട്ടുള്ള അനുഭവത്തിലൂടെ നേടിയ ഭൂമിയെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത അറിവ് ഉപയോഗിച്ച് വനം വകുപ്പിന്റെ വനവൽക്കരണ ശ്രമങ്ങളെ സഹായിക്കാൻ അവർ നേരിട്ട് സംഭാവന നൽകുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ലോകത്തെ നന്നായി ജീവിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളായി വളരുന്ന തൈകൾ നട്ടുവളർത്തുക മാത്രമല്ല വന്യജീവികളെ നശിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വേട്ടക്കാരെ തടയാനും അവർ സഹായിക്കുകയും നിരവധി കാട്ടുതീ തടയാൻ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. == കരിയറും അവാർഡുകളും == കർണാടക ഫോറസ്ട്രി ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിലെ വിപുലമായ സേവനത്തിന് പുറമേ, വിത്ത് വികസനത്തിലും സംരക്ഷണത്തിലും അവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഗൗഡയ്ക്ക് നിരവധി അവാർഡുകളും അംഗീകാരങ്ങളും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1986-ൽ ഐപിവിഎം അവാർഡ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഇന്ദിര പ്രിയദർശിനി വൃക്ഷമിത്ര അവാർഡ്]] അവർക്ക് ലഭിച്ചു. വനവൽക്കരണം, തരിശുഭൂമി വികസനം എന്നീ മേഖലകളിൽ വ്യക്തികളോ സ്ഥാപനങ്ങളോ നൽകുന്ന പയനിയറിംഗ്, നൂതനമായ സംഭാവനകളെ IPVM അവാർഡ് അംഗീകരിക്കുന്നു.<ref name=":1">{{Cite web|last=Menon|first=Arathi|last2=Chinnappa|first2=Abhishek N.|date=2021-06-10|title=Tulsi Gowda: Barefoot Ecologist Brings Forests to Life|url=https://www.thebeacon.in/2021/06/10/tulsi-gowda-barefoot-ecologist-brings-forests-to-life/|access-date=2021-10-19|website=The Beacon Webzine|language=en-US}}</ref> 1999-ൽ, ഗൗഡയ്ക്ക് കന്നഡ റൈജോത്സവ അവാർഡ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന കർണാടക രാജ്യോത്സവ അവാർഡ് ലഭിച്ചു. ഇത് "ഇന്ത്യയിലെ കർണാടക സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന സിവിലിയൻ ബഹുമതിയാണ്".<ref name=":1"/>കർണ്ണാടക സംസ്ഥാനത്തിലെ 60 വയസ്സിനു മുകളിലുള്ള പൗരന്മാർക്ക് അതത് മേഖലകളിൽ മികവ് പുലർത്തുന്നവർക്ക് കർണാടക രാജ്യോത്സവ അവാർഡ് വർഷം തോറും നൽകുന്നു. 1999-ൽ ഈ പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ച 68 പേരിൽ ഒരാളാണ് ഗൗഡ, പരിസ്ഥിതിക്ക് നൽകിയ സംഭാവനകൾ പരിഗണിച്ച് ഈ പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ച 2 പേരിൽ ഒരാളായിരുന്നു ഗൗഡ.<ref name=":2">{{Cite web|title=Karnataka Government|url=https://www.karnataka.gov.in/page/Awards/State+Awards/Rajyotsava+Awards/en|access-date=2021-10-19|website=www.karnataka.gov.in}}</ref> 2020 ജനുവരി 26-ന്, ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് ഗൗഡയെ ഇന്ത്യയിലെ പൗരന്മാർക്ക് നൽകുന്ന നാലാമത്തെ പരമോന്നത ബഹുമതിയായ പത്മശ്രീ പുരസ്‌കാരം നൽകി ആദരിച്ചു. എല്ലാ വർഷവും ഇന്ത്യയുടെ റിപ്പബ്ലിക് ദിനത്തിൽ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് നൽകുന്ന ഒരു അവാർഡാണ് പത്മശ്രീ. അവാർഡ് നേടിയതിന് ശേഷം, പത്മശ്രീ ലഭിച്ചതിൽ സന്തോഷമുണ്ടെങ്കിലും, "കാടുകൾക്കും മരങ്ങൾക്കും കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ഗൗഡ തന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഉദ്ദേശ്യം ആവർത്തിച്ചു.<ref name=":1" /> == കർണാടക വനം വകുപ്പ് == തുളസി ഗൗഡ കർണാടക ഫോറസ്റ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിൽ ദിവസ വേതനക്കാരനായും സ്ഥിരം തൊഴിലാളിയായും 60 വർഷത്തിലേറെ ചെലവഴിച്ചു. അഞ്ച് കടുവ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ, മുപ്പത് വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ, പതിനഞ്ച് സംരക്ഷണ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ, ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റി റിസർവ് എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് കർണാടക ഫോറസ്ട്രി ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ്. കമ്മ്യൂണിറ്റികളെയും ഗ്രാമങ്ങളെയും പ്രകൃതിയുമായി വീണ്ടും ബന്ധിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് അവരുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യമെന്ന് അവർ വിവരിക്കുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് ഭാഗവും വനമോ മരങ്ങളോ ഉള്ള ഒരു ഭാവിയാണ് വകുപ്പ് വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത്.<ref name=":3">{{Cite web|title=Karnataka Forest Department - Home page|url=https://aranya.gov.in/aranyacms/(S(u5shf1ytgsyqjwahlapbuoz1))/English/Home.aspx|access-date=2021-10-19|website=aranya.gov.in}}</ref> == അറിവ് == വനത്തെക്കുറിച്ചും അതിനുള്ളിൽ വളരുന്ന സസ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചും അവരുടെ വിപുലമായ അറിവ് കാരണം തുളസി ഗൗഡയെ പരിസ്ഥിതി വാദികൾ "വനത്തിന്റെ വിജ്ഞാനകോശം" എന്നും അവളുടെ ഗോത്രം "വൃക്ഷദേവത" എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. <ref name=":4">{{Cite web|last=Thacker|first=Hency|date=2020-02-26|title=Tulasi Gowda - One Woman can change the world|url=https://thecsrjournal.in/tulasi-gowda-one-woman-can-change-the-world/|access-date=2021-10-19|website=The CSR Journal|language=en-GB}}</ref> വനത്തിലെ എല്ലാ ഇനം വൃക്ഷങ്ങളുടെയും മാതൃവൃക്ഷം അതിന്റെ സ്ഥാനം കണക്കിലെടുക്കാതെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള അവരുടെ കഴിവിന് പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name=":1" /> മാതൃവൃക്ഷങ്ങൾക്ക് അവയുടെ പ്രായവും വലിപ്പവും പ്രാധാന്യമുണ്ട്, അത് അവയെ വനത്തിലെ ഏറ്റവും ബന്ധിപ്പിച്ച നോഡുകളാക്കി മാറ്റുന്നു. മാതൃവൃക്ഷം നൈട്രജനും പോഷകങ്ങളും കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്നതിനാൽ മാതൃവൃക്ഷങ്ങളെ തൈകളുമായും ബന്ധിപ്പിക്കാൻ ഈ ഭൂഗർഭ നോഡുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|title=About Mother Trees in the Forest|url=https://mothertreeproject.org/about-mother-trees-in-the-forest/|access-date=2021-10-19|website=The Mother Tree Project|language=en-US}}</ref> വിത്ത് ശേഖരണത്തിലും ഗൗഡ മിടുക്കിയാണ്. മുഴുവൻ സസ്യജാലങ്ങളെയും പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനും പുനരുൽപ്പാദിപ്പിക്കാനും മാതൃവൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വിത്തുകൾ വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നതാണ് വിത്ത് ശേഖരണം. തൈകളുടെ നിലനിൽപ്പ് ഉറപ്പാക്കാൻ മാതൃവൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് മുളയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് വിത്തുകൾ ശേഖരിക്കേണ്ടതിനാൽ ഇത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. ഈ സമയം കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കാൻ ഗൗഡയ്ക്ക് കഴിയും. ഈ വിത്ത് വേർതിരിച്ചെടുക്കൽ കർണാടക ഫോറസ്ട്രി ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിനുള്ളിൽ പ്രത്യേകിച്ചും ഉപയോഗപ്രദമാണ്. കാരണം അവർ അവരുടെ 4 പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളെ "നിയന്ത്രണം, സംരക്ഷണം, സുസ്ഥിര പരിപാലനം" എന്നിങ്ങനെ വിവരിക്കുന്നു.<ref name=":3" /> തുളസി ഗൗഡ എങ്ങനെയാണ് കാടിനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് ശേഖരിച്ചത് എന്നത് പരക്കെ ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അതിനെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചപ്പോൾ അവൾ പറയുന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും എന്നാൽ അത് "കാടിന്റെ ഭാഷ സംസാരിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് തോന്നുന്നു" എന്നാണ്. <ref name=":0" />അവരുടെ ഗോത്രമായ ഹലക്കി വൊക്കലിഗയ്ക്കും ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയ പൈതൃകമുണ്ട്, അവിടെ മാതൃാധിപത്യം പ്രകൃതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഭൂമിയുടെ പരിപാലന ചുമതല വഹിക്കുന്നു.<ref name=":0" /> == പാരമ്പര്യം == ഗൗഡ സ്വന്തമായി കർണാടകയിൽ ഒരു ലക്ഷം (100,000) മരങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിച്ചതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=":4" /> ഈ സംഭാവനകൾ അവരുടെ കമ്മ്യൂണിറ്റിയിലെ അംഗങ്ങളിലും ശാശ്വതമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഹലക്കി ഗോത്രവർഗക്കാരുടെ ക്ഷേമത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഉത്തര കന്നഡ ജില്ലയിലെ നാഗരാജ ഗൗഡ, തുളസി തങ്ങളുടെ സമൂഹത്തിന്റെ അഭിമാനമാണെന്ന് പറഞ്ഞു, "അവൾക്ക് വനത്തെയും ഔഷധ സസ്യങ്ങളെയും കുറിച്ച് അമൂല്യമായ അറിവുണ്ട്. ആരും അത് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല, അവൾ നല്ല ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നില്ല, അതിനാൽ നിങ്ങൾ അവരുടെ ജോലി കണ്ടില്ലെങ്കിൽ അവരുടെ സംഭാവന മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസമാണ്."<ref name=":1" /> യെല്ലപ്പ റെഡ്ഡി, ഒരു റിട്ടയേർഡ് ഓഫീസർ, ഗൗഡയുടെ സമൂഹത്തോടുള്ള ശാശ്വതമായ പ്രതിബദ്ധതയെ അഭിനന്ദിക്കുന്നു. ഗൗഡ 300-ലധികം ഔഷധ സസ്യങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കുകയും തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അത് അവരുടെ ഗ്രാമത്തിനുള്ളിൽ അസുഖങ്ങൾ ചികിത്സിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name=":1" /> ഗൗഡ കർണാടക ഫോറസ്ട്രി ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചെങ്കിലും, തന്റെ ഗ്രാമത്തിലെ കുട്ടികളെ കാടിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ചും വിത്ത് എങ്ങനെ കണ്ടെത്താമെന്നും പരിപാലിക്കാമെന്നും പഠിപ്പിക്കുന്നതിനാണ് ഗൗഡ തന്റെ ശിഷ്ടകാലം സമർപ്പിച്ചത്.<ref name=":0" /> പരിസ്ഥിതിവാദത്തിന് പുറത്ത്, ഗൗഡ തന്റെ ഗ്രാമത്തിനുള്ളിലെ സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കും വേണ്ടി പോരാടിയിട്ടുണ്ട്. വാക്കേറ്റത്തിന് ശേഷം മറ്റൊരു ഹാലക്കി സ്ത്രീയെ തോക്ക് ചൂണ്ടി ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, "കുറ്റം ചെയ്തയാളെ ശിക്ഷിച്ചില്ലെങ്കിൽ ശക്തമായി പ്രതിഷേധിക്കുമെന്ന്" പ്രസ്താവിച്ചുകൊണ്ട് ഗൗഡ അവരുടെ സഹായത്തിനെത്തി.<ref name=":0" /> ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Padma Shri Award Recipients in Social Work}} [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനത്തിന് പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1944-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പരിസ്ഥിതിപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:2024-ൽ മരിച്ചവർ]] 2uotyoz0jkp5aecf61cyn54h8d6r8sk 0 571718 4673556 3753419 2026-10-05T10:11:27Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673556 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Alien capture Babylon Phone (33546113460).jpg|ലഘുചിത്രം|276x276ബിന്ദു|ഏലിയൻ - ബാബിലോൺ ഫോൺ മോഡൽ]] മൊബൈൽ ഫോണിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള കളിമൺ ടാബ്‌ലെറ്റിന്റെ രൂപത്തിൽ ''(Karl Weingärtner)'' കാൾ വെയ്‌ൻഗാർട്ട്‌നറുടെ 2012 ലെ കലാസൃഷ്ടിയാണ് "'''ബേബിലോ-നോക്കിയ" (" ബാബിലോൺ-നോക്കിയ, ഏലിയൻ-മൊബൈൽ, ക്യൂനിഫോം മൊബൈൽ ഫോൺ ").''' അതിന്റെ കീകളും സ്‌ക്രീനും [[ക്യൂണിഫോം ലിപി|ക്യൂണിഫോം]] സ്ക്രിപ്റ്റ് കാണിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Babylonokia.jpg|ലഘുചിത്രം|310x310ബിന്ദു|''Babylonokia'']] പ്രാചീന ലോകത്തിൽ നിന്നും വർത്തമാന കാലത്തേക്കുള്ള വിവര കൈമാറ്റത്തിന്റെ പരിണാമത്തെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നതിനാണ് വെയ്ംഗർട്ട്നർ ഈ കൃതി സൃഷ്ടിച്ചത്. 800 വർഷം പഴക്കമുള്ള പുരാവസ്തു കണ്ടെത്തൽ<ref>{{Cite web|url=https://www.snopes.com/fact-check/alien-cellphone-found/|title=FACT CHECK: Did Archaeologists Dig Up an 800-Year-Old Alien Cellphone?|access-date=2022-06-09|language=en-US}}</ref> എന്ന് പറഞ്ഞു കൊണ്ട് ഫ്രിഞ്ച് ശാസ്ത്രജ്ഞരും പുരാവസ്തു വക്താക്കളും ഈ കലാസൃഷ്ടിയുടെ ഒരു ഫോട്ടോ തെറ്റായി ചിത്രീകരിച്ചു. "പാരനോർമൽ ക്രൂസിബിൾ" ' എന്ന യൂട്യൂബ് ചാനലിലെ ഒരു വീഡിയോയിൽ, ആ കഥ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്, ഇത് ഒരു നിഗൂഢതയായി ചില പത്ര സ്രോതസ്സുകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു. ==കലാസൃഷ്ടി== ബെർലിനിലെ മ്യൂസിയം ഫോർ കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ "ക്യൂണിഫോം മുതൽ എസ്എംഎസ് വരെ: കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ വൺസ് ആൻഡ് ടുഡേ" എന്ന തലക്കെട്ടിൽ നടന്ന പ്രദർശനത്തോടുള്ള പ്രതികരണമായാണ് ക്യൂണിഫോം അടയാളങ്ങളോടുകൂടിയ ഫോൺ ശൈലിയിലുള്ള കളിമൺ ടാബ്‌ലെറ്റ് വീൻഗാർട്ട്നർ സൃഷ്ടിച്ചത്. വിവരങ്ങളുടെ രേഖാമൂലമുള്ള രേഖകളുടെ ആരംഭം [[ക്യൂണിഫോം ലിപി|ക്യൂണിഫോം]] സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് കളിമണ്ണിൽ നിന്നാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. 91 ഗ്രാം (3¼ oz) ഭാരവും ഏകദേശം 13.5 6.5 x 0.8 സെന്റീമീറ്റർ (5.31 x 2.56 x 0.31 ഇഞ്ച്). ==വസ്തുത== [[പ്രമാണം:Ericsson S868 001.jpg|ലഘുചിത്രം|260x260ബിന്ദു|Ericsson S868 mobile]] 1990 കളിലെ ഒരു മോഡലായ "എറിക്‌സൺ എസ് 868" മൊബൈൽ ഫോണിന്റെ കളിമൺ പകർപ്പാണ് ഇത്. ==തെറ്റായി അവതരിപ്പിക്കൽ== Weingärtner തന്റെ സൃഷ്ടിയുടെ വിൽപ്പനയുടെ ഭാഗമായി ചിത്രത്തിന്റെ ഒരു ഫോട്ടോ ഫേസ്ബുക്കിൽ പോസ്റ്റ് ചെയ്തു, ഒരു ഫേസ്ബുക്ക് കമന്റേറ്റർ "BabyloNokia" എന്ന പേര് നൽകി. മൂന്ന് വർഷത്തിന് ശേഷം, ''"800 വർഷം പഴക്കമുള്ള മൊബൈൽ ഫോൺ ഓസ്ട്രിയയിൽ കണ്ടെത്തിയോ? ഇത് പരിശോധിക്കുക"'' എന്ന തലക്കെട്ടോടെ ചിത്രം, കോൺസ്‌പിറസി ക്ലബ് വെബ്‌സൈറ്റിൽ പോസ്റ്റ് ചെയ്തു. Weingärtner-നറുടെ ഫോട്ടോ ആട്രിബ്യൂഷൻ കൂടാതെ റീപോസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും പുരാവസ്തു ബിസി 13-ാം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഫ്രിഞ്ച് വെബ്‌സൈറ്റുകളും പ്രസ്സുകളും ചിത്രത്തിന്റെ ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ, വെയ്ംഗർട്ട്നർ പറഞ്ഞു: ''"എന്റെ അറിവില്ലാതെയും എന്റെ സമ്മതമില്ലാതെയുമാണ് ഫോട്ടോ ഉപയോഗിച്ചത്. അത് ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചതല്ല, ഞാൻ UFO-കളിലും വിശ്വസിക്കുന്നില്ല, ഞാൻ [[അന്യഗ്രഹ ജീവി]]കളിൽ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല."'' == അവലംബം== <references /> *http://www.snopes.com/alien-cellphone-found/ * https://web.archive.org/web/20170103094417/http://canadajournal.net/science/is-this-an-800-year-old-mobile-phone-video-40526-2016/ k6uvrbdpubd5jx2i94o03kmoqe04x35 0 580006 4673414 3913102 2026-10-04T15:29:25Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673414 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}{{Infobox building | name = Dar Batha | native_name = دار البطحاء | native_name_lang = Arabic | image = Dar Batha DSCF2861.jpg | image_size = | image_caption = | map_type = | map_caption = | relief = | former_names = | alternate_names = | etymology = | status = | building_type = palace, [[Moroccan riad|riad]] | architectural_style = [[Alaouite]], [[Moroccan architecture|Moroccan]], [[Moorish architecture]] | classification = | location = [[Fez, Morocco|Fes]], [[Morocco]] | address = | location_city = | location_country = | coordinates = {{coord|34|03|37.6|N|04|58|58.1|W|display=inline, title}} | altitude = | namesake = | groundbreaking_date = | start_date = 1886 [[Common Era|CE]] | stop_date = | est_completion = | topped_out_date = | completion_date = 1907 CE | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = 1990-1996 | closing_date = | cost = | owner = | affiliation = | height = | architectural = | roof = | material = wood, brick, tile | size = | floor_count = 1 | floor_area = | elevator_count = | grounds_area = | other_dimensions = | architect = }} മൊറോക്കോയിലെ ഫെസ് നഗരത്തിലെ ഒരു മുൻ രാജകൊട്ടാരമാണ് ദാർ ബത്ത (അറബിക്: دار البطحاء, Bat-ḥaa) അല്ലെങ്കിൽ Qasr al-Batḥa (അറബിക്: قصر البطحاء). പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ അലൗയിറ്റ് സുൽത്താൻ ഹസ്സൻ ഒന്നാമൻ ഈ കൊട്ടാരം നിർമ്മിക്കാൻ ഏർപ്പാട് ചെയ്യുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ അബ്ദുൽഅസീസിന്റെ കീഴിൽ പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. 1915-ൽ ഇത് ചരിത്രപരമായ കലകളുടെയും കരകൗശല വസ്തുക്കളുടെയും ഒരു മ്യൂസിയമാക്കി മാറ്റി. ഇപ്പോൾ 6,500-ലധികം വസ്തുക്കൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. നഗരത്തിന്റെ പഴയ മദീന ക്വാർട്ടറായ ഫെസ് എൽ-ബാലിയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ അറ്റത്തുള്ള ബാബ് ബൗ ജെലൗഡിന് സമീപവും പുതിയ മദീന ക്വാർട്ടറായ ഫെസ് എൽ-ജിഡിദിന് സമീപവുമാണ് കൊട്ടാരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ചരിത്രപരമായ മറ്റൊരു കൊട്ടാരമായ ദാർ അൽ-ബെയ്ദ (അറബിക്: الدار البيضاء), തുടക്കത്തിൽ ഇതേ സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. എന്നാൽ 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മറ്റ് ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. പൊതുജനങ്ങൾക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയാത്ത, ഔദ്യോഗിക വസതിയായി ഇത് ഇന്നും തുടരുന്നു. == ചരിത്രം == മൗലേ ഹസ്സൻ ഒന്നാമന് (ഭരണകാലം 1873-1894) മുമ്പ്, ദാർ ബത്ത സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഭൂമി ഫെസ് എൽ-ബാലിക്കും ഫെസ് എൽ-ജിഡിഡിനും ഇടയിലുള്ള ചെറിയ ഒറ്റപ്പെട്ട ഘടനകൾ മാത്രമായിരുന്നു. രണ്ട് നഗരങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന മതിലുകളുടെ ഇടനാഴി നിർമ്മിക്കാൻ മൗലേ ഹസ്സൻ തീരുമാനിച്ചപ്പോൾ മാത്രമാണ് ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും രാജകീയ ഉദ്യാനങ്ങളും (ജ്ഞാന് സ്ബിൽ പോലുള്ളവ) കൊട്ടാരങ്ങളും കൊണ്ട് നിറഞ്ഞത്.<ref name=":0">{{Cite book|last=Le Tourneau|first=Roger|title=Fès avant le protectorat: étude économique et sociale d'une ville de l'occident musulman|publisher=Société Marocaine de Librairie et d'Édition|year=1949|location=Casablanca|pages=90, 106}}</ref> ഫെസിലെ സമ്പന്നരായ ബെൻ ജെല്ലൂൺ കുടുംബത്തിൽ നിന്നാണ് ദാർ ബത്തയ്ക്കുള്ള ഭൂമി വാങ്ങിയത്.<ref name=":0" /> ദാർ ബത്ത ഒരു കൊട്ടാര സമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് വശത്തുള്ള ദാർ അൽ-ബെയ്‌ഡ ("വൈറ്റ് പാലസ്") സഹിതം വേനൽക്കാല കൊട്ടാരമായും വിശിഷ്ട സന്ദർശകരുടെയും അതിഥികളുടെയും വസതിയായി ഇത് നിർമ്മിച്ചു. <ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=http://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;ISL;ma;Mon01;22;en|title=Batha Palace|last=Mezzine|first=Mohamed|website=Discover Islamic Art, Museum With No Frontiers |access-date=}}</ref> 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ മൗലേ ഹസ്സൻ ഒന്നാമൻ ഈ കൊട്ടാരം നിർമ്മിക്കാൻ ഏർപ്പാട് ചെയ്യുകയും ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് മൗലേ അബ്ദുൽ അസീസ് (1894-1908 ഭരിച്ചു) പൂർത്തിയാക്കി അലങ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> 1886 നും 1907 നും ഇടയിലാണ് നിർമ്മാണം നടന്നതെന്ന് ഒരു ഉറവിടം വ്യക്തമാക്കുന്നു.<ref name=":12">{{Cite book|last=Parker|first=Richard|title=A practical guide to Islamic Monuments in Morocco|url=https://archive.org/details/practicalguideto0000rich_l1s6|publisher=The Baraka Press|year=1981|location=Charlottesville, VA}}</ref> 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[മൊറോക്കോ]]യുടെ അവസാനത്തെ സ്വതന്ത്ര സുൽത്താനായ സുൽത്താൻ അബ്ദുൽഹാഫിദ് (1909-1912) ആണ് തൊട്ടടുത്തുള്ള ദാർ അൽ-ബെയ്ദ പൂർത്തിയാക്കിയത്.<ref name=":0" /> 1912-ൽ രണ്ട് കൊട്ടാരങ്ങളും പുതിയ ഫ്രഞ്ച് പ്രൊട്ടക്റ്ററേറ്റിന്റെ റെസിഡന്റ് ജനറലിന്റെ സേവനങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിച്ചു. ദാർ അൽ-ബെയ്‌ദ കൊട്ടാരം ഈ ചടങ്ങ് തുടർന്നു. പക്ഷേ 1915-ൽ ദർ ബത്ത പ്രാദേശിക കലകളുടെ ഒരു മ്യൂസിയമാക്കി (മുമ്പ് ദാർ അടിയേലിൽ <ref name="Métalsi 2003">{{Cite book|last=Métalsi|first=Mohamed|title=Fès: La ville essentielle|publisher=ACR Édition Internationale|year=2003|isbn=978-2867701528|location=Paris|pages=146, 148, 154}}</ref> സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു). പിന്നീട് ദേശീയ നരവംശശാസ്ത്ര മ്യൂസിയമായും സാംസ്‌കാരിക കേന്ദ്രമായും മാറ്റി. <ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.fnm.ma/musee-al-batha-de-fes/|title=Musée Al Batha de Fès|website=Fondation nationale des musées|language=fr-FR|access-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526065801/http://www.fnm.ma/musee-al-batha-de-fes/|archive-date=2020-05-26|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.minculture.gov.ma/fr/?p=364|title=Musée du Batha à Fès – Ministère de la culture|language=fr-FR|access-date=2020-03-20|archive-date=2020-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622140759/https://www.minculture.gov.ma/fr/?p=364|url-status=dead}}</ref>1924-ൽ ഇത് ദേശീയ സ്മാരകമായി തരംതിരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=":2" /> ദാർ അൽ-ബെയ്ദ സർക്കാർ ഒരു സ്വീകരണ കൊട്ടാരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് തുടരുന്നു.<ref name=":12" /> == വാസ്തുവിദ്യ == === ദാർ ബത്ത കൊട്ടാരം === കെട്ടിടത്തിന്റെ പ്രധാന കവാടം ഒരു വലിയ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള മുറ്റത്തേക്ക് നയിക്കുന്നു, അതിന് ചുറ്റും കെട്ടിടം കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. മുറ്റം ഗാലറികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, കെട്ടിടത്തിന്റെ രണ്ട് പ്രധാന പാർശ്വഘടനകൾ അതിന്റെ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും അറ്റത്താണ്. നടുമുറ്റത്തെ തറ അതിന്റെ പടിഞ്ഞാറും കിഴക്കും അറ്റത്തും അതിന്റെ തറയിലും അലങ്കാര ജലധാരകൾക്കും ചുറ്റും വർണ്ണാഭമായ സെല്ലിജ് മൊസൈക്ക് ടൈൽ വർക്കുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> നടുമുറ്റത്തിന്റെ കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും അറ്റത്തുള്ള ഗാലറികൾ ഇഷ്ടികയിൽ വലിയ ശുഭപ്രതീക കമാനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. അതേസമയം സെൻട്രൽ ഗാർഡന്റെ വടക്കും തെക്കുമുള്ള ഗാലറികൾ ചായം പൂശിയ മരം കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. കൊട്ടാരത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള മറ്റ് ചില മുറികളും ചായം പൂശി സെല്ലിജും മരപ്പണിയും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name=":1" /> പൂന്തോട്ടം ഒരു സാധാരണ റിയാഡ് ലേഔട്ടിനെയും ആൻഡലൂഷ്യൻ ശൈലിയെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, ചതുരാകൃതിയിലുള്ള അങ്കണം അതിന്റെ രണ്ട് കേന്ദ്ര അക്ഷങ്ങൾക്കൊപ്പം നാല് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ മധ്യത്തിൽ ഒരു ജലധാരയുണ്ട്.<ref name=":2" /><ref name=":1" />കൊട്ടാരത്തിന്റെ മൊത്തം വിസ്തൃതിയുടെ 58% വരും ഇത്.<ref name=":1" /> 1915-ൽ ലാൻഡ്‌സ്‌കേപ്പ് ആർക്കിടെക്റ്റ് ജീൻ-ക്ലോഡ് നിക്കോളാസ് ഫോറെസ്റ്റിയർ ആണ് ഈ പൂന്തോട്ടം, പ്രത്യേകിച്ച് വേനൽക്കാലത്ത് സന്ദർശകരുടെ വിനോദ ഉപയോഗത്തിനായി ക്രമീകരിച്ചത്.<ref name=":2" /> ഇവിടുത്തെ വൃക്ഷങ്ങളിലും ചെടികളിലും ഈന്തപ്പനകൾ, ജകരണ്ടകൾ, ഹൈബിസ്കസ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=":2" /> ഇന്ന്, കച്ചേരികളും മതപരമായ ഉത്സവങ്ങളും പൂന്തോട്ടത്തിൽ നടക്കുന്നു.<ref name="lo">[https://www.lonelyplanet.com/morocco/fez/attractions/batha-museum/a/poi-sig/438784/355510 Batha Museum]. ''Lonely Planet''. Retrieved January 23, 2018.</ref><gallery> File:Inside Batha Museum of Fes city.jpg|കൊട്ടാരത്തിന്റെ മുറ്റം, സെല്ലിജ് പൊതിഞ്ഞ ജലധാരകൾ File:Dar Batha DSCF2803.jpg|''സെല്ലിജ്'' ജലധാരയ്ക്ക് ചുറ്റും പാകിയിരിക്കുന്നു File:Dar Batha DSCF2808.jpg|മുറ്റത്തിന് ചുറ്റും ഗാലറി File:Dar Batha Museum, Fes (8958254162).jpg|സെൻട്രൽ റിയാഡ് ഗാർഡൻ File:Dar el Batha Museum (588894744).jpg|പൂന്തോട്ടത്തിന്റെ വടക്കോ തെക്കോ അറ്റത്തുള്ള തടി ഗാലറികളിൽ ഒന്ന് File:Dar Batha DSCF2795.jpg|തടികൊണ്ടുള്ള ഗാലറിയുടെ മേൽക്കൂരയിൽ ചായം പൂശിയ അലങ്കാരം </gallery> ==അവലംബം== {{commons category|Dar Batha}} {{reflist}} {{Palaces in Morocco}} {{Fes}} [[വർഗ്ഗം:മ്യൂസിയങ്ങൾ]] o6wp10qvp4d64futhko6m74yxthgpn3 0 601614 4673473 4671511 2026-10-04T22:10:33Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673473 wikitext text/x-wiki {{copy edit|for=യാന്ത്രികവിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ|date=2023 ഓഗസ്റ്റ്}} '''നൈല ക്വാഡ്രി ബലോച്ച്''' (ജനനം ജൂലൈ 18, 1965 [[ക്വെറ്റ|ക്വറ്റ]], [[ബലൂചിസ്ഥാൻ (ഭൂപ്രദേശം)|ബലൂചിസ്ഥാൻ]], [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] ) ഒരു [[ബലൂചികൾ|ബലൂച്]] രാഷ്ട്രീയക്കാരിയും [[സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾ|സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായുള്ള]] പ്രവർത്തകയും എഴുത്തുകാരിയും കവിയും ബലൂച്ച് ക്വാം പാരാസ്റ്റ് അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര പ്രഭാഷണങ്ങളുടെ പേരിൽ പ്രശസ്തയും ആണ്. പ്രശസ്ത അഭിഭാഷകനും ബലൂച് ക്വാം പാരാസ്റ്റ് റൈറ്റ്‌സിന്റെ പ്രവർത്തകനുമായ സയ്യിദ് അഹമ്മദ് ക്വാദ്രിയുടെ മകളാണ് നൈല. അവളുടെ അമ്മ ബിബി ഗുൽ സറീന ഒരു ഫെമിനിസ്റ്റും ബലൂചിസ്ഥാനിലെ ആദ്യത്തെ തദ്ദേശീയ [[സർക്കാരിതര സംഘടന|എൻജിഒയുടെ]] സ്ഥാപകയുമായിരുന്നു. അവൾ [[കാനഡ|കാനഡയിലെ]] പൗരയാണ്. .ഇന്ന് അവർ കാനഡ ആസ്ഥാനമായി പ്രവാസ ബലൂചിസ്ഥാൻ സർക്കാറിന്റെ പ്രധാനമന്ത്രിയാണ്. <ref>https://thewire.in/south-asia/the-assault-by-pakistan-on-baloch-peoples-rights-has-now-reached-women</ref> വിവാഹിതയും മൂന്ന് ആൺമക്കളുടെ അമ്മയുമാണ് നൈല. ഒരാൾ, മസ്ദക് ദിൽഷാദ് ബലോച്ച്, കാനഡയിൽ [[നാടുകടത്തൽ|പ്രവാസത്തിൽ]] കഴിയുന്നു, <ref>{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/kashmir-indias-integral-part-world-should-follow-narendra-modi-on-balochistan-mazdak-dilshad-baloch/articleshow/53807336.cms|title=Kashmir India's integral part, world should follow Narendra Modi on Balochistan: Mazdak Dilshad Baloch – The Economic Times|access-date=2023-08-01|archive-date=2016-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013034422/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/kashmir-indias-integral-part-world-should-follow-narendra-modi-on-balochistan-mazdak-dilshad-baloch/articleshow/53807336.cms|url-status=dead}}</ref> പാക്കിസ്ഥാന്റെ എതിർപ്പുകൾ മറികടന്ന് പിന്നീട് അവർക്ക് ഇന്ത്യൻ വിസ ലഭിച്ചു ഇന്ത്യയിൽ വന്നു<ref>https://www.indiatoday.in/india/story/naela-qadri-baloch-delhi-government-in-exile-346044-2016-10-11 </ref> [[ആഗ്ര|ആഗ്രയിൽ]] ആദ്യ സെമിനാർ സംഘടിപ്പിച്ച [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] '''ഹിന്ദ്-ബലൂച് ഫോറത്തിന്റെ''' സ്ഥാപക അംഗമാണ് അവർ. പാകിസ്ഥാൻ ശക്തമായ തെളിവുകൾ നിരത്തി അവരുടെ ഇന്ത്യൻ വിസ മുടക്കുമെങ്കിലും പലപ്പോഴും ഇന്ത്യയിൽ അവർ വരാറുണ്ട്. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/No-visa-for-Baloch-leader-Naela-Quadri/article15422374.ece|title=No visa for Baloch leader Naela Quadri|first=Kallol|last=Bhattacherjee|newspaper=The Hindu|date=October 3, 2016|via=www.thehindu.com|access-date=2023-08-01|archive-date=2020-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520002604/https://www.thehindu.com/news/national/No-visa-for-Baloch-leader-Naela-Quadri/article15422374.ece|url-status=dead}}</ref>. അടുത്തിടെ, വിദ്യാർത്ഥി ആക്ടിവിസ്റ്റ് റിൻഷാദ് റീറയെ [[കേരളം|ഇന്ത്യയിൽ]] മോചിപ്പിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ഒരു സംയുക്ത മനുഷ്യാവകാശ പ്രസ്താവനയിൽ കേരളത്തിൽ വച്ച് അവർ ഒപ്പുവച്ചു<ref>{{Cite news|url=https://keyboardjournal.com/joint-statement-of-human-rights-activists-demand-withdrawal-of-sedition-charged-on-students-of-malappuram-government-college-over-a-poster-they-pasted-regarding-kashmirs-freedom/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601021808/https://keyboardjournal.com/joint-statement-of-human-rights-activists-demand-withdrawal-of-sedition-charged-on-students-of-malappuram-government-college-over-a-poster-they-pasted-regarding-kashmirs-freedom/|url-status=dead|archive-date=2019-06-01|title=Joint Statement for the release of Students|work=Keyboard journal|access-date=2019-02-23|language=en-US}}</ref>. == റഫറൻസുകൾ == <references group="" responsive="1"></references> == പുറംകണ്ണികകൾ == * [http://www.thehindu.com/news/national/things-changing-after-modi-highlighted-baloch-plight-naela-quadri-baloch/article9208496.ece 'മോദി ബലൂച് ദുരവസ്ഥ ഉയർത്തിക്കാട്ടിയതോടെ കാര്യങ്ങൾ മാറിമറിഞ്ഞു'] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/things-changing-rapidly-after-pm-modi-highlighted-balochistans-plight-at-intentional-level-says-naela-quadri-3077281/ പ്രധാനമന്ത്രി മോദി ബലൂചിസ്ഥാന്റെ ദുരവസ്ഥ മനഃപൂർവം എടുത്തുകാണിച്ചതിന് ശേഷം കാര്യങ്ങൾ അതിവേഗം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു, നെയ്ല ക്വാദ്രി] * [http://www.news18.com/news/india/naela-quadri-baloch-doesnt-represent-balochistan-says-brahamdagh-bugti-1301107.html നൈല ക്വാദ്രി ബലോച്ച് ബലൂചിസ്ഥാനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ലെന്ന് ബ്രഹംദാഗ് ബുഗ്തി] [[വർഗ്ഗം:1965-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 18-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബലൂചികൾ]] 2mhmt2xe3x1snlaw1dmw69begj1lzc3 2 608077 4673499 4649044 2026-10-05T01:47:54Z CommonsDelinker 756 "Anchal_Singh.jpg" നീക്കം ചെയ്യുന്നു, [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] എന്ന കാര്യനിർവ്വാഹകൻ അത് കോമൺസിൽ നിന്നും നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കാരണം: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Anchal Singh.jpg|]]. 4673499 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occ . VALUES ?occ { wd:Q33999 # actor } ?item wdt:P27 wd:Q668 . # country of citizenship: India ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . # gender: female ?item wdt:P31 wd:Q5 . # human OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?wfr schema:about ?item . ?wfr schema:isPartOf <https://ml.wikipedia.org/>.} } limit 5000 |wdq= |sort=P569 |columns=number:#,label:name,P18,description,P27,P569,P570,P19,P20,item,?linkcount:sitelinks |thumb=50 |min_section=2 |links=red }} {| class='wikitable sortable' ! # ! name ! P18 ! description ! പൗരത്വം ! P569 ! മരിച്ച തീയതി ! ജന്മസ്ഥലം ! P20 ! item ! sitelinks |- | style='text-align:right'| 1 | ''[[:d:Q25547|Q25547]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-23 | | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | | [[:d:Q25547|Q25547]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2 | | | | | | | | | [[:d:Q68090|Q68090]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3 | ''[[:d:Q68094|Q68094]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[തിരുക്കടായ്യർ]] | | [[:d:Q68094|Q68094]] | 9 |- | style='text-align:right'| 4 | | | | | | | | | [[:d:Q79845|Q79845]] | 12 |- | style='text-align:right'| 5 | | | | | | | | | [[:d:Q140660|Q140660]] | 8 |- | style='text-align:right'| 6 | | | | | | | | | [[:d:Q146724|Q146724]] | 31 |- | style='text-align:right'| 7 | | | | | | | | | [[:d:Q151505|Q151505]] | 9 |- | style='text-align:right'| 8 | | | | | | | | | [[:d:Q157901|Q157901]] | 20 |- | style='text-align:right'| 9 | | | | | | | | | [[:d:Q227513|Q227513]] | 25 |- | style='text-align:right'| 10 | | | | | | | | | [[:d:Q242508|Q242508]] | 41 |- | style='text-align:right'| 11 | | | | | | | | | [[:d:Q245862|Q245862]] | 19 |- | style='text-align:right'| 12 | | | | | | | | | [[:d:Q402203|Q402203]] | 16 |- | style='text-align:right'| 13 | | | | | | | | | [[:d:Q432731|Q432731]] | 24 |- | style='text-align:right'| 14 | ''[[:d:Q434399|Q434399]]'' | [[പ്രമാണം:Asha Puthli 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1945-02-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q434399|Q434399]] | 8 |- | style='text-align:right'| 15 | ''[[:d:Q441799|Q441799]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-10-04 | 2012-04-19 | [[ഡെറാഡൂൺ]] | [[ഗോരഖ്പൂർ]] | [[:d:Q441799|Q441799]] | 13 |- | style='text-align:right'| 16 | | | | | | | | | [[:d:Q443958|Q443958]] | 10 |- | style='text-align:right'| 17 | | | | | | | | | [[:d:Q464873|Q464873]] | 22 |- | style='text-align:right'| 18 | ''[[:d:Q464950|Q464950]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1932-12-05 | 2006-02-09 | [[ബാഗ്ദാദ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q464950|Q464950]] | 22 |- | style='text-align:right'| 19 | ''[[:d:Q465981|Q465981]]'' | [[പ്രമാണം:Karen David by Gage Skidmore.jpg|center|50px]] | ബ്രിട്ടനിലെ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[കാനഡ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1979-04-15 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q465981|Q465981]] | 21 |- | style='text-align:right'| 20 | ''[[:d:Q467074|Q467074]]'' | [[പ്രമാണം:Gayatri Joshi in 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-03-20 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q467074|Q467074]] | 23 |- | style='text-align:right'| 21 | ''[[:d:Q467416|Q467416]]'' | [[പ്രമാണം:Shweta Tiwari 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-04 | | [[Pratapgarh, Uttar Pradesh]] | | [[:d:Q467416|Q467416]] | 27 |- | style='text-align:right'| 22 | | | | | | | | | [[:d:Q469215|Q469215]] | 28 |- | style='text-align:right'| 23 | | | | | | | | | [[:d:Q487198|Q487198]] | 26 |- | style='text-align:right'| 24 | ''[[:d:Q491459|Q491459]]'' | [[പ്രമാണം:Chetana Das.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-11-04 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q491459|Q491459]] | 10 |- | style='text-align:right'| 25 | | | | | | | | | [[:d:Q496683|Q496683]] | 8 |- | style='text-align:right'| 26 | ''[[:d:Q510101|Q510101]]'' | [[പ്രമാണം:Seeta Devi as Gopa in Prem Sanyas (The Light of Asia) 1925.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1912 | 1983 | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q510101|Q510101]] | 12 |- | style='text-align:right'| 27 | | | | | | | | | [[:d:Q519392|Q519392]] | 8 |- | style='text-align:right'| 28 | ''[[:d:Q523103|Q523103]]'' | [[പ്രമാണം:Bina Rai.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-06-04<br/>1931-07-13 | 2009-12-06 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q523103|Q523103]] | 21 |- | style='text-align:right'| 29 | | | | | | | | | [[:d:Q539858|Q539858]] | 15 |- | style='text-align:right'| 30 | ''[[:d:Q539885|Q539885]]'' | [[പ്രമാണം:S. Varalakshmi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925-08-13 | 2009-09-22 | [[Jaggampeta]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q539885|Q539885]] | 11 |- | style='text-align:right'| 31 | | | | | | | | | [[:d:Q540297|Q540297]] | 22 |- | style='text-align:right'| 32 | | | | | | | | | [[:d:Q540483|Q540483]] | 15 |- | style='text-align:right'| 33 | ''[[:d:Q540496|Q540496]]'' | [[പ്രമാണം:GVaralakshmi1951.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-09-27 | 2006-11-26<br/>2006-11-25 | [[ഓങ്‌ഗോൾ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q540496|Q540496]] | 9 |- | style='text-align:right'| 34 | ''[[:d:Q541513|Q541513]]'' | [[പ്രമാണം:SimiGarewal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1947-10-17 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q541513|Q541513]] | 28 |- | style='text-align:right'| 35 | ''[[:d:Q705446|Q705446]]'' | [[പ്രമാണം:Subhashree Ganguly on her wedding day.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-03<br/>1990-11-03 | | [[Bardhaman]] | | [[:d:Q705446|Q705446]] | 7 |- | style='text-align:right'| 36 | | | | | | | | | [[:d:Q764803|Q764803]] | 23 |- | style='text-align:right'| 37 | ''[[:d:Q793987|Q793987]]'' | [[പ്രമാണം:Payel Sarkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-02-10<br/>1978-02-10 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q793987|Q793987]] | 11 |- | style='text-align:right'| 38 | ''[[:d:Q863662|Q863662]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-12-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q863662|Q863662]] | 4 |- | style='text-align:right'| 39 | ''[[:d:Q863745|Q863745]]'' | [[പ്രമാണം:Neha Sharma grace the Mamma Mia Pink Carpet at Jio World Centre BKC Bandra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-21 | | [[Bhagalpur]] | | [[:d:Q863745|Q863745]] | 39 |- | style='text-align:right'| 40 | | | | | | | | | [[:d:Q863846|Q863846]] | 17 |- | style='text-align:right'| 41 | | | | | | | | | [[:d:Q893134|Q893134]] | 5 |- | style='text-align:right'| 42 | | | | | | | | | [[:d:Q1088653|Q1088653]] | 9 |- | style='text-align:right'| 43 | | | | | | | | | [[:d:Q1249473|Q1249473]] | 19 |- | style='text-align:right'| 44 | | | | | | | | | [[:d:Q1372499|Q1372499]] | 6 |- | style='text-align:right'| 45 | | | | | | | | | [[:d:Q1396281|Q1396281]] | 17 |- | style='text-align:right'| 46 | | | | | | | | | [[:d:Q1407499|Q1407499]] | 28 |- | style='text-align:right'| 47 | ''[[:d:Q1628810|Q1628810]]'' | [[പ്രമാണം:Lillete dubey.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-05-13<br/>1953-09-07 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q1628810|Q1628810]] | 23 |- | style='text-align:right'| 48 | | | | | | | | | [[:d:Q1891017|Q1891017]] | 1 |- | style='text-align:right'| 49 | ''[[:d:Q1976975|Q1976975]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-03-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q1976975|Q1976975]] | 10 |- | style='text-align:right'| 50 | ''[[:d:Q1995585|Q1995585]]'' | [[പ്രമാണം:Puja Gupta graces Onitsuka Tiger launch party in Mumbai (02).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-30 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q1995585|Q1995585]] | 24 |- | style='text-align:right'| 51 | ''[[:d:Q2003575|Q2003575]]'' | [[പ്രമാണം:Pratyusha Banerjee at her birthday bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-10 | 2016-04-01 | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q2003575|Q2003575]] | 26 |- | style='text-align:right'| 52 | ''[[:d:Q2003605|Q2003605]]'' | [[പ്രമാണം:Sriti Jha zt Zee-Rishtey-Awards 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-26 | | [[Begusarai]] | | [[:d:Q2003605|Q2003605]] | 33 |- | style='text-align:right'| 53 | ''[[:d:Q2003652|Q2003652]]'' | [[പ്രമാണം:Avika Gor at the special screening of Incredibles 2 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-06-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2003652|Q2003652]] | 25 |- | style='text-align:right'| 54 | | | | | | | | | [[:d:Q2003696|Q2003696]] | 1 |- | style='text-align:right'| 55 | ''[[:d:Q2003726|Q2003726]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q2003726|Q2003726]] | 0 |- | style='text-align:right'| 56 | | | | | | | | | [[:d:Q2003885|Q2003885]] | 14 |- | style='text-align:right'| 57 | ''[[:d:Q2003940|Q2003940]]'' | [[പ്രമാണം:Sakshi Tanwar graces the Ganesha puja at Ekta Kapoor’s house (05) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-01-12 | | [[Alwar]] | | [[:d:Q2003940|Q2003940]] | 26 |- | style='text-align:right'| 58 | | | | | | | | | [[:d:Q2004042|Q2004042]] | 6 |- | style='text-align:right'| 59 | | | | | | | | | [[:d:Q2004106|Q2004106]] | 10 |- | style='text-align:right'| 60 | | | | | | | | | [[:d:Q2040478|Q2040478]] | 15 |- | style='text-align:right'| 61 | | | | | | | | | [[:d:Q2050167|Q2050167]] | 7 |- | style='text-align:right'| 62 | | | | | | | | | [[:d:Q2190753|Q2190753]] | 9 |- | style='text-align:right'| 63 | | | | | | | | | [[:d:Q2220177|Q2220177]] | 18 |- | style='text-align:right'| 64 | | | | | | | | | [[:d:Q2433720|Q2433720]] | 16 |- | style='text-align:right'| 65 | ''[[:d:Q2514244|Q2514244]]'' | [[പ്രമാണം:Tina Desai in 2012 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-24 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q2514244|Q2514244]] | 28 |- | style='text-align:right'| 66 | ''[[:d:Q2556603|Q2556603]]'' | [[പ്രമാണം:Madhur Jaffrey crop.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | 1933-08-13 | | [[Civil Lines]]<br/>[[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q2556603|Q2556603]] | 27 |- | style='text-align:right'| 67 | ''[[:d:Q2681568|Q2681568]]'' | [[പ്രമാണം:Zerifa Wahid.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q2681568|Q2681568]] | 11 |- | style='text-align:right'| 68 | | | | | | | | | [[:d:Q2721485|Q2721485]] | 28 |- | style='text-align:right'| 69 | ''[[:d:Q2721495|Q2721495]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-07 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q2721495|Q2721495]] | 14 |- | style='text-align:right'| 70 | | | | | | | | | [[:d:Q2721590|Q2721590]] | 17 |- | style='text-align:right'| 71 | | | | | | | | | [[:d:Q2727349|Q2727349]] | 1 |- | style='text-align:right'| 72 | | | | | | | | | [[:d:Q2763244|Q2763244]] | 28 |- | style='text-align:right'| 73 | | | | | | | | | [[:d:Q2776357|Q2776357]] | 1 |- | style='text-align:right'| 74 | | | | | | | | | [[:d:Q2917149|Q2917149]] | 7 |- | style='text-align:right'| 75 | ''[[:d:Q3046959|Q3046959]]'' | [[പ്രമാണം:Zareen Khan at the pink carpet of Bollywood Hungama OTT India Fest 2023 award ceremony (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3046959|Q3046959]] | 38 |- | style='text-align:right'| 76 | ''[[:d:Q3192675|Q3192675]]'' | [[പ്രമാണം:Kanishtha GQ Fashion.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3192675|Q3192675]] | 10 |- | style='text-align:right'| 77 | ''[[:d:Q3202714|Q3202714]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-05-15 | 2013-01-04 | [[മ്യാൻമാർ|മ്യാന്മാർ]] | [[പുരി]] | [[:d:Q3202714|Q3202714]] | 9 |- | style='text-align:right'| 78 | | | | | | | | | [[:d:Q3349745|Q3349745]] | 9 |- | style='text-align:right'| 79 | | | | | | | | | [[:d:Q3374204|Q3374204]] | 12 |- | style='text-align:right'| 80 | ''[[:d:Q3381455|Q3381455]]'' | [[പ്രമാണം:Shivshakti Sachdev grace Raakesh Paswan's party for his show Afsar Bitiya (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-21 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q3381455|Q3381455]] | 9 |- | style='text-align:right'| 81 | ''[[:d:Q3514905|Q3514905]]'' | [[പ്രമാണം:Archita2.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-29 | | [[റൂർക്കേല]] | | [[:d:Q3514905|Q3514905]] | 14 |- | style='text-align:right'| 82 | | | | | | | | | [[:d:Q3515360|Q3515360]] | 6 |- | style='text-align:right'| 83 | | | | | | | | | [[:d:Q3522229|Q3522229]] | 5 |- | style='text-align:right'| 84 | ''[[:d:Q3523662|Q3523662]]'' | [[പ്രമാണം:S Janaki .jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1931-12-12 | | [[രാജമന്ദ്രി]] | | [[:d:Q3523662|Q3523662]] | 13 |- | style='text-align:right'| 85 | | | | | | | | | [[:d:Q3523690|Q3523690]] | 14 |- | style='text-align:right'| 86 | | | | | | | | | [[:d:Q3523912|Q3523912]] | 18 |- | style='text-align:right'| 87 | | | | | | | | | [[:d:Q3530637|Q3530637]] | 10 |- | style='text-align:right'| 88 | | | | | | | | | [[:d:Q3531155|Q3531155]] | 22 |- | style='text-align:right'| 89 | | | | | | | | | [[:d:Q3531872|Q3531872]] | 7 |- | style='text-align:right'| 90 | | | | | | | | | [[:d:Q3531931|Q3531931]] | 10 |- | style='text-align:right'| 91 | ''[[:d:Q3533050|Q3533050]]'' | [[പ്രമാണം:Singer harini pic.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-04-30 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q3533050|Q3533050]] | 8 |- | style='text-align:right'| 92 | | | | | | | | | [[:d:Q3535247|Q3535247]] | 21 |- | style='text-align:right'| 93 | | | | | | | | | [[:d:Q3615051|Q3615051]] | 18 |- | style='text-align:right'| 94 | | | | | | | | | [[:d:Q3624766|Q3624766]] | 12 |- | style='text-align:right'| 95 | | | | | | | | | [[:d:Q3630378|Q3630378]] | 14 |- | style='text-align:right'| 96 | | | | | | | | | [[:d:Q3630933|Q3630933]] | 9 |- | style='text-align:right'| 97 | | | | | | | | | [[:d:Q3632513|Q3632513]] | 19 |- | style='text-align:right'| 98 | | | | | | | | | [[:d:Q3632633|Q3632633]] | 11 |- | style='text-align:right'| 99 | ''[[:d:Q3632820|Q3632820]]'' | [[പ്രമാണം:Smita jayekar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Girgaon]] | | [[:d:Q3632820|Q3632820]] | 14 |- | style='text-align:right'| 100 | ''[[:d:Q3632832|Q3632832]]'' | [[പ്രമാണം:SushmaSeth.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1936-06-20 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q3632832|Q3632832]] | 21 |- | style='text-align:right'| 101 | | | | | | | | | [[:d:Q3633715|Q3633715]] | 14 |- | style='text-align:right'| 102 | ''[[:d:Q3633989|Q3633989]]'' | [[പ്രമാണം:Anita Hassanandani Reddy snapped promoting the film Bareilly Ki Barfi (02) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-14<br/>1980-04-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3633989|Q3633989]] | 25 |- | style='text-align:right'| 103 | ''[[:d:Q3634967|Q3634967]]'' | [[പ്രമാണം:Kitu Gidwani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-10-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3634967|Q3634967]] | 19 |- | style='text-align:right'| 104 | | | | | | | | | [[:d:Q3652147|Q3652147]] | 14 |- | style='text-align:right'| 105 | | | | | | | | | [[:d:Q3764125|Q3764125]] | 9 |- | style='text-align:right'| 106 | ''[[:d:Q3765218|Q3765218]]'' | [[പ്രമാണം:YogeetaBali.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-12-29 | | | | [[:d:Q3765218|Q3765218]] | 15 |- | style='text-align:right'| 107 | | | | | | | | | [[:d:Q3765263|Q3765263]] | 18 |- | style='text-align:right'| 108 | | | | | | | | | [[:d:Q3785692|Q3785692]] | 19 |- | style='text-align:right'| 109 | ''[[:d:Q3816132|Q3816132]]'' | [[പ്രമാണം:Koel Purie.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-25 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q3816132|Q3816132]] | 15 |- | style='text-align:right'| 110 | | | | | | | | | [[:d:Q3870701|Q3870701]] | 7 |- | style='text-align:right'| 111 | ''[[:d:Q3874276|Q3874276]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-31 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q3874276|Q3874276]] | 12 |- | style='text-align:right'| 112 | | | | | | | | | [[:d:Q3908346|Q3908346]] | 17 |- | style='text-align:right'| 113 | | | | | | | | | [[:d:Q3912060|Q3912060]] | 2 |- | style='text-align:right'| 114 | ''[[:d:Q3922203|Q3922203]]'' | [[പ്രമാണം:Priyadarshini Pradhan..jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q3922203|Q3922203]] | 2 |- | style='text-align:right'| 115 | ''[[:d:Q3959831|Q3959831]]'' | [[പ്രമാണം:Shruti sharma forest success.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q3959831|Q3959831]] | 12 |- | style='text-align:right'| 116 | ''[[:d:Q4100804|Q4100804]]'' | [[പ്രമാണം:Shweta Bhardwaj provogue.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4100804|Q4100804]] | 16 |- | style='text-align:right'| 117 | | | | | | | | | [[:d:Q4144488|Q4144488]] | 31 |- | style='text-align:right'| 118 | ''[[:d:Q4160503|Q4160503]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-07-29 | 2012-01-27 | [[അജ്മീർ]] | [[കുവൈറ്റ്|കുവൈറ്റ്‌]] | [[:d:Q4160503|Q4160503]] | 7 |- | style='text-align:right'| 119 | | | | | | | | | [[:d:Q4277747|Q4277747]] | 12 |- | style='text-align:right'| 120 | | | | | | | | | [[:d:Q4279645|Q4279645]] | 14 |- | style='text-align:right'| 121 | | | | | | | | | [[:d:Q4319578|Q4319578]] | 9 |- | style='text-align:right'| 122 | | | | | | | | | [[:d:Q4385004|Q4385004]] | 5 |- | style='text-align:right'| 123 | | | | | | | | | [[:d:Q4507798|Q4507798]] | 4 |- | style='text-align:right'| 124 | | | | | | | | | [[:d:Q4540513|Q4540513]] | 4 |- | style='text-align:right'| 125 | ''[[:d:Q4661550|Q4661550]]'' | [[പ്രമാണം:Aanchal kumar chivas bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-10-24 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q4661550|Q4661550]] | 15 |- | style='text-align:right'| 126 | ''[[:d:Q4661551|Q4661551]]'' | [[പ്രമാണം:Aanchal Munjal - Ghayal Once Again.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-13 | | [[Hisar]] | | [[:d:Q4661551|Q4661551]] | 11 |- | style='text-align:right'| 127 | ''[[:d:Q4661683|Q4661683]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954 | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q4661683|Q4661683]] | 14 |- | style='text-align:right'| 128 | | | | | | | | | [[:d:Q4662641|Q4662641]] | 10 |- | style='text-align:right'| 129 | | | | | | | | | [[:d:Q4662645|Q4662645]] | 25 |- | style='text-align:right'| 130 | | | | | | | | | [[:d:Q4662702|Q4662702]] | 1 |- | style='text-align:right'| 131 | ''[[:d:Q4662719|Q4662719]]'' | [[പ്രമാണം:Aashka Goradia at the Launch of Santosh Sawant's 'Smiling Soul' (4).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-27 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q4662719|Q4662719]] | 16 |- | style='text-align:right'| 132 | | | | | | | | | [[:d:Q4662727|Q4662727]] | 7 |- | style='text-align:right'| 133 | | | | | | | | | [[:d:Q4667441|Q4667441]] | 8 |- | style='text-align:right'| 134 | | | | | | | | | [[:d:Q4667443|Q4667443]] | 10 |- | style='text-align:right'| 135 | | | | | | | | | [[:d:Q4667687|Q4667687]] | 6 |- | style='text-align:right'| 136 | | | | | | | | | [[:d:Q4667902|Q4667902]] | 5 |- | style='text-align:right'| 137 | | | | | | | | | [[:d:Q4667981|Q4667981]] | 9 |- | style='text-align:right'| 138 | ''[[:d:Q4673430|Q4673430]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1920-05-03 | 2012-04-30<br/>2012-04-29 | [[പെഷവാർ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q4673430|Q4673430]] | 16 |- | style='text-align:right'| 139 | | | | | | | | | [[:d:Q4673791|Q4673791]] | 13 |- | style='text-align:right'| 140 | | | | | | | | | [[:d:Q4681309|Q4681309]] | 14 |- | style='text-align:right'| 141 | | | | | | | | | [[:d:Q4683040|Q4683040]] | 13 |- | style='text-align:right'| 142 | | | | | | | | | [[:d:Q4683044|Q4683044]] | 22 |- | style='text-align:right'| 143 | ''[[:d:Q4686401|Q4686401]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Adoni]] | | [[:d:Q4686401|Q4686401]] | 7 |- | style='text-align:right'| 144 | | | | | | | | | [[:d:Q4694945|Q4694945]] | 5 |- | style='text-align:right'| 145 | ''[[:d:Q4696338|Q4696338]]'' | [[പ്രമാണം:Ahsaas Channa Attend Iwmbuzz Digital Awards 2022.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-08-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4696338|Q4696338]] | 18 |- | style='text-align:right'| 146 | ''[[:d:Q4696779|Q4696779]]'' | [[പ്രമാണം:Joymoti film screenshot.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1915-06-27 | 2002-12-17 | [[Golaghat]] | | [[:d:Q4696779|Q4696779]] | 7 |- | style='text-align:right'| 147 | | | | | | | | | [[:d:Q4697419|Q4697419]] | 18 |- | style='text-align:right'| 148 | | | | | | | | | [[:d:Q4699184|Q4699184]] | 13 |- | style='text-align:right'| 149 | | | | | | | | | [[:d:Q4701778|Q4701778]] | 5 |- | style='text-align:right'| 150 | | | | | | | | | [[:d:Q4701786|Q4701786]] | 9 |- | style='text-align:right'| 151 | | | | | | | | | [[:d:Q4701830|Q4701830]] | 3 |- | style='text-align:right'| 152 | ''[[:d:Q4727615|Q4727615]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q4727615|Q4727615]] | 7 |- | style='text-align:right'| 153 | | | | | | | | | [[:d:Q4727621|Q4727621]] | 6 |- | style='text-align:right'| 154 | | | | | | | | | [[:d:Q4727622|Q4727622]] | 5 |- | style='text-align:right'| 155 | ''[[:d:Q4740037|Q4740037]]'' | [[പ്രമാണം:Amar noorie.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-05-23 | | | | [[:d:Q4740037|Q4740037]] | 6 |- | style='text-align:right'| 156 | ''[[:d:Q4740212|Q4740212]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-06-14 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q4740212|Q4740212]] | 10 |- | style='text-align:right'| 157 | | | | | | | | | [[:d:Q4742143|Q4742143]] | 12 |- | style='text-align:right'| 158 | | | | | | | | | [[:d:Q4746097|Q4746097]] | 7 |- | style='text-align:right'| 159 | ''[[:d:Q4746754|Q4746754]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1906 | 1965-03-03 | [[Bilagi]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q4746754|Q4746754]] | 15 |- | style='text-align:right'| 160 | | | | | | | | | [[:d:Q4746903|Q4746903]] | 5 |- | style='text-align:right'| 161 | ''[[:d:Q4748620|Q4748620]]'' | [[പ്രമാണം:Amrapali Dubey at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-11 | | [[ഗോരഖ്പൂർ]] | | [[:d:Q4748620|Q4748620]] | 16 |- | style='text-align:right'| 162 | ''[[:d:Q4748678|Q4748678]]'' | [[പ്രമാണം:Amrita Puri at '8th Annual Gemfields RioTinto Retail Jeweller India Awards 2012' meet 14.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4748678|Q4748678]] | 20 |- | style='text-align:right'| 163 | ''[[:d:Q4748736|Q4748736]]'' | [[പ്രമാണം:Amruta Khanvilkar snapped at Andheri (2).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q4748736|Q4748736]] | 18 |- | style='text-align:right'| 164 | | | | | | | | | [[:d:Q4750943|Q4750943]] | 11 |- | style='text-align:right'| 165 | | | | | | | | | [[:d:Q4751201|Q4751201]] | 3 |- | style='text-align:right'| 166 | ''[[:d:Q4752596|Q4752596]]'' | [[പ്രമാണം:Aanchal sabharwal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-29 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q4752596|Q4752596]] | 5 |- | style='text-align:right'| 167 | | | | | | | | | [[:d:Q4761943|Q4761943]] | 3 |- | style='text-align:right'| 168 | | | | | | | | | [[:d:Q4765224|Q4765224]] | 6 |- | style='text-align:right'| 169 | ''[[:d:Q4765538|Q4765538]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1939-01-17 | 2007-06-20 | | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q4765538|Q4765538]] | 12 |- | style='text-align:right'| 170 | ''[[:d:Q4765560|Q4765560]]'' | [[പ്രമാണം:Anita kanwal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-04-09 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q4765560|Q4765560]] | 3 |- | style='text-align:right'| 171 | | | | | | | | | [[:d:Q4765561|Q4765561]] | 6 |- | style='text-align:right'| 172 | ''[[:d:Q4765619|Q4765619]]'' | [[പ്രമാണം:AnitaRaj.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-02-28<br/>1962 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4765619|Q4765619]] | 16 |- | style='text-align:right'| 173 | ''[[:d:Q4765729|Q4765729]]'' | [[പ്രമാണം:Anjali Abrol in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-16 | | [[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] | | [[:d:Q4765729|Q4765729]] | 7 |- | style='text-align:right'| 174 | ''[[:d:Q4765733|Q4765733]]'' | [[പ്രമാണം:Anjali Devi in Mangaiyarkarasi 1949.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1927-08-24 | 2014-01-13 | [[Peddapuram mandal]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q4765733|Q4765733]] | 25 |- | style='text-align:right'| 175 | | | | | | | | | [[:d:Q4765758|Q4765758]] | 4 |- | style='text-align:right'| 176 | | | | | | | | | [[:d:Q4765765|Q4765765]] | 11 |- | style='text-align:right'| 177 | ''[[:d:Q4765855|Q4765855]]'' | [[പ്രമാണം:Anjori Alagh at the Charcoal-Houseproud.in launch 05.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-05-20 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q4765855|Q4765855]] | 12 |- | style='text-align:right'| 178 | | | | | | | | | [[:d:Q4765869|Q4765869]] | 16 |- | style='text-align:right'| 179 | | | | | | | | | [[:d:Q4766074|Q4766074]] | 7 |- | style='text-align:right'| 180 | | | | | | | | | [[:d:Q4766075|Q4766075]] | 7 |- | style='text-align:right'| 181 | ''[[:d:Q4767988|Q4767988]]'' | [[പ്രമാണം:అన్నపూర్ణ, తెలుగు సినిమా నటి.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q4767988|Q4767988]] | 7 |- | style='text-align:right'| 182 | | | | | | | | | [[:d:Q4777685|Q4777685]] | 9 |- | style='text-align:right'| 183 | | | | | | | | | [[:d:Q4777769|Q4777769]] | 6 |- | style='text-align:right'| 184 | ''[[:d:Q4777839|Q4777839]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-12-04 | | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | | [[:d:Q4777839|Q4777839]] | 8 |- | style='text-align:right'| 185 | ''[[:d:Q4777840|Q4777840]]'' | [[പ്രമാണം:Anupama Verma at the premiere of 'The Saint'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-07-02 | | | | [[:d:Q4777840|Q4777840]] | 8 |- | style='text-align:right'| 186 | | | | | | | | | [[:d:Q4777850|Q4777850]] | 7 |- | style='text-align:right'| 187 | | | | | | | | | [[:d:Q4777873|Q4777873]] | 12 |- | style='text-align:right'| 188 | | | | | | | | | [[:d:Q4777878|Q4777878]] | 7 |- | style='text-align:right'| 189 | ''[[:d:Q4777879|Q4777879]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-03-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4777879|Q4777879]] | 8 |- | style='text-align:right'| 190 | | | | | | | | | [[:d:Q4777901|Q4777901]] | 14 |- | style='text-align:right'| 191 | | | | | | | | | [[:d:Q4777947|Q4777947]] | 4 |- | style='text-align:right'| 192 | ''[[:d:Q4777962|Q4777962]]'' | [[പ്രമാണം:AnuyaBhagwat.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | [[Emirate of Dubai]] | | [[:d:Q4777962|Q4777962]] | 11 |- | style='text-align:right'| 193 | | | | | | | | | [[:d:Q4779112|Q4779112]] | 14 |- | style='text-align:right'| 194 | ''[[:d:Q4779118|Q4779118]]'' | [[പ്രമാണം:Aparajita Auddy (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-02-02 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4779118|Q4779118]] | 6 |- | style='text-align:right'| 195 | ''[[:d:Q4779120|Q4779120]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-09 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4779120|Q4779120]] | 4 |- | style='text-align:right'| 196 | | | | | | | | | [[:d:Q4779123|Q4779123]] | 8 |- | style='text-align:right'| 197 | | | | | | | | | [[:d:Q4779148|Q4779148]] | 2 |- | style='text-align:right'| 198 | | | | | | | | | [[:d:Q4785556|Q4785556]] | 18 |- | style='text-align:right'| 199 | | | | | | | | | [[:d:Q4785559|Q4785559]] | 9 |- | style='text-align:right'| 200 | | | | | | | | | [[:d:Q4795753|Q4795753]] | 7 |- | style='text-align:right'| 201 | | | | | | | | | [[:d:Q4800830|Q4800830]] | 8 |- | style='text-align:right'| 202 | | | | | | | | | [[:d:Q4802166|Q4802166]] | 4 |- | style='text-align:right'| 203 | ''[[:d:Q4802251|Q4802251]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 1990 | [[presidencies and provinces of British India]] | | [[:d:Q4802251|Q4802251]] | 3 |- | style='text-align:right'| 204 | ''[[:d:Q4802265|Q4802265]]'' | [[പ്രമാണം:Arunima Ghosh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-27 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4802265|Q4802265]] | 5 |- | style='text-align:right'| 205 | | | | | | | | | [[:d:Q4802270|Q4802270]] | 2 |- | style='text-align:right'| 206 | | | | | | | | | [[:d:Q4804505|Q4804505]] | 6 |- | style='text-align:right'| 207 | ''[[:d:Q4804506|Q4804506]]'' | [[പ്രമാണം:Asha Khadilkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-01-11 | | | | [[:d:Q4804506|Q4804506]] | 5 |- | style='text-align:right'| 208 | | | | | | | | | [[:d:Q4804507|Q4804507]] | 26 |- | style='text-align:right'| 209 | | | | | | | | | [[:d:Q4804511|Q4804511]] | 0 |- | style='text-align:right'| 210 | | | | | | | | | [[:d:Q4804517|Q4804517]] | 14 |- | style='text-align:right'| 211 | | | | | | | | | [[:d:Q4804549|Q4804549]] | 11 |- | style='text-align:right'| 212 | | | | | | | | | [[:d:Q4805088|Q4805088]] | 8 |- | style='text-align:right'| 213 | | | | | | | | | [[:d:Q4805162|Q4805162]] | 9 |- | style='text-align:right'| 214 | | | | | | | | | [[:d:Q4805704|Q4805704]] | 16 |- | style='text-align:right'| 215 | ''[[:d:Q4806199|Q4806199]]'' | [[പ്രമാണം:AshwiniBhave.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-05-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4806199|Q4806199]] | 16 |- | style='text-align:right'| 216 | ''[[:d:Q4834242|Q4834242]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-08-15 | 2017-09-10 | [[ബെംഗളൂരു]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q4834242|Q4834242]] | 14 |- | style='text-align:right'| 217 | ''[[:d:Q4864991|Q4864991]]'' | [[പ്രമാണം:Barsha Priyadarshini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-07 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q4864991|Q4864991]] | 9 |- | style='text-align:right'| 218 | | | | | | | | | [[:d:Q4879891|Q4879891]] | 10 |- | style='text-align:right'| 219 | ''[[:d:Q4880624|Q4880624]]'' | [[പ്രമാണം:Begum Para.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-12-25 | 2008-12-09 | [[Jhelum]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q4880624|Q4880624]] | 10 |- | style='text-align:right'| 220 | | | | | | | | | [[:d:Q4886805|Q4886805]] | 5 |- | style='text-align:right'| 221 | | | | | | | | | [[:d:Q4900807|Q4900807]] | 11 |- | style='text-align:right'| 222 | ''[[:d:Q4900878|Q4900878]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-09-10 | 2001-02-12 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4900878|Q4900878]] | 10 |- | style='text-align:right'| 223 | | | | | | | | | [[:d:Q4901046|Q4901046]] | 8 |- | style='text-align:right'| 224 | ''[[:d:Q4901204|Q4901204]]'' | [[പ്രമാണം:Bharti Achrekar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-10-15<br/>1960 | | | | [[:d:Q4901204|Q4901204]] | 19 |- | style='text-align:right'| 225 | | | | | | | | | [[:d:Q4901279|Q4901279]] | 6 |- | style='text-align:right'| 226 | | | | | | | | | [[:d:Q4901322|Q4901322]] | 19 |- | style='text-align:right'| 227 | ''[[:d:Q4901512|Q4901512]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4901512|Q4901512]] | 5 |- | style='text-align:right'| 228 | ''[[:d:Q4901513|Q4901513]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-06-06 | | [[ഷിമോഗ]] | | [[:d:Q4901513|Q4901513]] | 9 |- | style='text-align:right'| 229 | ''[[:d:Q4901578|Q4901578]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-04-18 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q4901578|Q4901578]] | 11 |- | style='text-align:right'| 230 | ''[[:d:Q4903019|Q4903019]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4903019|Q4903019]] | 5 |- | style='text-align:right'| 231 | | | | | | | | | [[:d:Q4903026|Q4903026]] | 4 |- | style='text-align:right'| 232 | | | | | | | | | [[:d:Q4904175|Q4904175]] | 6 |- | style='text-align:right'| 233 | ''[[:d:Q4904281|Q4904281]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | 2012-10-22 | [[ഒഡീഷ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q4904281|Q4904281]] | 3 |- | style='text-align:right'| 234 | ''[[:d:Q4907191|Q4907191]]'' | [[പ്രമാണം:Indian actress Bijaya Jena.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q4907191|Q4907191]] | 7 |- | style='text-align:right'| 235 | ''[[:d:Q4914024|Q4914024]]'' | [[പ്രമാണം:Bindiya.Goswami.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-01-06<br/>1961-01-06 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4914024|Q4914024]] | 13 |- | style='text-align:right'| 236 | | | | | | | | | [[:d:Q4914462|Q4914462]] | 1 |- | style='text-align:right'| 237 | | | | | | | | | [[:d:Q4967473|Q4967473]] | 8 |- | style='text-align:right'| 238 | ''[[:d:Q4968186|Q4968186]]'' | [[പ്രമാണം:Brinda Parekh graces Indian Music Academy – Marathi Music Awards (03) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4968186|Q4968186]] | 8 |- | style='text-align:right'| 239 | | | | | | | | | [[:d:Q4974267|Q4974267]] | 4 |- | style='text-align:right'| 240 | ''[[:d:Q5006656|Q5006656]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1922 | 1987 | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q5006656|Q5006656]] | 6 |- | style='text-align:right'| 241 | ''[[:d:Q5044344|Q5044344]]'' | [[പ്രമാണം:Carol at mod'art fashion show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-12-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5044344|Q5044344]] | 8 |- | style='text-align:right'| 242 | | | | | | | | | [[:d:Q5054439|Q5054439]] | 15 |- | style='text-align:right'| 243 | | | | | | | | | [[:d:Q5067673|Q5067673]] | 14 |- | style='text-align:right'| 244 | [[Chaiti Ghoshal]] | [[പ്രമാണം:Chaiti Ghosal Jan 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5068129|Q5068129]] | 3 |- | style='text-align:right'| 245 | ''[[:d:Q5070947|Q5070947]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5070947|Q5070947]] | 5 |- | style='text-align:right'| 246 | | | | | | | | | [[:d:Q5071090|Q5071090]] | 5 |- | style='text-align:right'| 247 | | | | | | | | | [[:d:Q5071222|Q5071222]] | 2 |- | style='text-align:right'| 248 | | | | | | | | | [[:d:Q5071354|Q5071354]] | 8 |- | style='text-align:right'| 249 | ''[[:d:Q5071477|Q5071477]]'' | [[പ്രമാണം:Chandrayee Ghosh.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5071477|Q5071477]] | 6 |- | style='text-align:right'| 250 | ''[[:d:Q5084688|Q5084688]]'' | [[പ്രമാണം:Charlie Chauhan at the launch of 'Ye Hai Aashique'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-08<br/>1996-09-08 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q5084688|Q5084688]] | 8 |- | style='text-align:right'| 251 | ''[[:d:Q5088608|Q5088608]]'' | [[പ്രമാണം:Chaya Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-05-16 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q5088608|Q5088608]] | 12 |- | style='text-align:right'| 252 | ''[[:d:Q5094848|Q5094848]]'' | [[പ്രമാണം:Chhavi Pandey.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-18 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q5094848|Q5094848]] | 10 |- | style='text-align:right'| 253 | ''[[:d:Q5100340|Q5100340]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937 | 2010-01-21 | | | [[:d:Q5100340|Q5100340]] | 6 |- | style='text-align:right'| 254 | | | | | | | | | [[:d:Q5102302|Q5102302]] | 5 |- | style='text-align:right'| 255 | | | | | | | | | [[:d:Q5102344|Q5102344]] | 29 |- | style='text-align:right'| 256 | | | | | | | | | [[:d:Q5102359|Q5102359]] | 14 |- | style='text-align:right'| 257 | | | | | | | | | [[:d:Q5108577|Q5108577]] | 4 |- | style='text-align:right'| 258 | | | | | | | | | [[:d:Q5111018|Q5111018]] | 4 |- | style='text-align:right'| 259 | | | | | | | | | [[:d:Q5118311|Q5118311]] | 4 |- | style='text-align:right'| 260 | ''[[:d:Q5209694|Q5209694]]'' | [[പ്രമാണം:Daisy bopanna ipl.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-04 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q5209694|Q5209694]] | 13 |- | style='text-align:right'| 261 | ''[[:d:Q5209727|Q5209727]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5209727|Q5209727]] | 4 |- | style='text-align:right'| 262 | | | | | | | | | [[:d:Q5209729|Q5209729]] | 11 |- | style='text-align:right'| 263 | ''[[:d:Q5211051|Q5211051]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953 | 2022-11-17 | | [[Sudhar]] | [[:d:Q5211051|Q5211051]] | 2 |- | style='text-align:right'| 264 | ''[[:d:Q5211052|Q5211052]]'' | [[പ്രമാണം:Daljeet Kaur at Gold Awards 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-11-15 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q5211052|Q5211052]] | 10 |- | style='text-align:right'| 265 | | | | | | | | | [[:d:Q5248075|Q5248075]] | 18 |- | style='text-align:right'| 266 | ''[[:d:Q5248100|Q5248100]]'' | [[പ്രമാണം:Debina Bonnerjee in 2023.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-04-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5248100|Q5248100]] | 12 |- | style='text-align:right'| 267 | [[Debjani Chatterjee (actress)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5248113|Q5248113]] | 2 |- | style='text-align:right'| 268 | ''[[:d:Q5248115|Q5248115]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5248115|Q5248115]] | 12 |- | style='text-align:right'| 269 | | | | | | | | | [[:d:Q5248128|Q5248128]] | 5 |- | style='text-align:right'| 270 | ''[[:d:Q5250461|Q5250461]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5250461|Q5250461]] | 3 |- | style='text-align:right'| 271 | | | | | | | | | [[:d:Q5250472|Q5250472]] | 6 |- | style='text-align:right'| 272 | | | | | | | | | [[:d:Q5250473|Q5250473]] | 4 |- | style='text-align:right'| 273 | ''[[:d:Q5250544|Q5250544]]'' | [[പ്രമാണം:Deepal shaw.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5250544|Q5250544]] | 10 |- | style='text-align:right'| 274 | | | | | | | | | [[:d:Q5250629|Q5250629]] | 15 |- | style='text-align:right'| 275 | | | | | | | | | [[:d:Q5250630|Q5250630]] | 22 |- | style='text-align:right'| 276 | ''[[:d:Q5250647|Q5250647]]'' | [[പ്രമാണം:Deepshikha walks for Manish Malhotra & Shaina NC's show for CPAA 08.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-08-02<br/>1977-01-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5250647|Q5250647]] | 15 |- | style='text-align:right'| 277 | | | | | | | | | [[:d:Q5250655|Q5250655]] | 0 |- | style='text-align:right'| 278 | | | | | | | | | [[:d:Q5254296|Q5254296]] | 13 |- | style='text-align:right'| 279 | | | | | | | | | [[:d:Q5267654|Q5267654]] | 14 |- | style='text-align:right'| 280 | | | | | | | | | [[:d:Q5269022|Q5269022]] | 11 |- | style='text-align:right'| 281 | | | | | | | | | [[:d:Q5277790|Q5277790]] | 6 |- | style='text-align:right'| 282 | | | | | | | | | [[:d:Q5277861|Q5277861]] | 20 |- | style='text-align:right'| 283 | | | | | | | | | [[:d:Q5279710|Q5279710]] | 16 |- | style='text-align:right'| 284 | | | | | | | | | [[:d:Q5282197|Q5282197]] | 9 |- | style='text-align:right'| 285 | | | | | | | | | [[:d:Q5282198|Q5282198]] | 15 |- | style='text-align:right'| 286 | | | | | | | | | [[:d:Q5282199|Q5282199]] | 22 |- | style='text-align:right'| 287 | | | | | | | | | [[:d:Q5284702|Q5284702]] | 5 |- | style='text-align:right'| 288 | | | | | | | | | [[:d:Q5284704|Q5284704]] | 3 |- | style='text-align:right'| 289 | | | | | | | | | [[:d:Q5284706|Q5284706]] | 5 |- | style='text-align:right'| 290 | | | | | | | | | [[:d:Q5284713|Q5284713]] | 8 |- | style='text-align:right'| 291 | | | | | | | | | [[:d:Q5285006|Q5285006]] | 4 |- | style='text-align:right'| 292 | | | | | | | | | [[:d:Q5289321|Q5289321]] | 18 |- | style='text-align:right'| 293 | | | | | | | | | [[:d:Q5289323|Q5289323]] | 13 |- | style='text-align:right'| 294 | | | | | | | | | [[:d:Q5289359|Q5289359]] | 6 |- | style='text-align:right'| 295 | | | | | | | | | [[:d:Q5289472|Q5289472]] | 5 |- | style='text-align:right'| 296 | | | | | | | | | [[:d:Q5304387|Q5304387]] | 4 |- | style='text-align:right'| 297 | ''[[:d:Q5322192|Q5322192]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1935-06-03 | 2006 | | | [[:d:Q5322192|Q5322192]] | 3 |- | style='text-align:right'| 298 | ''[[:d:Q5331053|Q5331053]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-06-13 | | [[Peddapuram mandal]] | | [[:d:Q5331053|Q5331053]] | 4 |- | style='text-align:right'| 299 | | | | | | | | | [[:d:Q5353136|Q5353136]] | 1 |- | style='text-align:right'| 300 | | | | | | | | | [[:d:Q5367727|Q5367727]] | 2 |- | style='text-align:right'| 301 | ''[[:d:Q5381748|Q5381748]]'' | [[പ്രമാണം:Premiere of 'Rock Of Ages' 10 Sonal Sehgal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-07-13 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q5381748|Q5381748]] | 6 |- | style='text-align:right'| 302 | | | | | | | | | [[:d:Q5397761|Q5397761]] | 29 |- | style='text-align:right'| 303 | ''[[:d:Q5414998|Q5414998]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5414998|Q5414998]] | 4 |- | style='text-align:right'| 304 | | | | | | | | | [[:d:Q5415060|Q5415060]] | 9 |- | style='text-align:right'| 305 | | | | | | | | | [[:d:Q5435363|Q5435363]] | 5 |- | style='text-align:right'| 306 | | | | | | | | | [[:d:Q5439490|Q5439490]] | 18 |- | style='text-align:right'| 307 | ''[[:d:Q5443472|Q5443472]]'' | [[പ്രമാണം:Yuvraj Thakur, Fenil Umrigar at the launch party of Bindass's show Yeh Hai Aashiqui.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q5443472|Q5443472]] | 9 |- | style='text-align:right'| 308 | ''[[:d:Q5451233|Q5451233]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-26 | | | | [[:d:Q5451233|Q5451233]] | 2 |- | style='text-align:right'| 309 | ''[[:d:Q5452170|Q5452170]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q5452170|Q5452170]] | 10 |- | style='text-align:right'| 310 | | | | | | | | | [[:d:Q5501428|Q5501428]] | 1 |- | style='text-align:right'| 311 | | | | | | | | | [[:d:Q5527641|Q5527641]] | 24 |- | style='text-align:right'| 312 | ''[[:d:Q5527769|Q5527769]]'' | [[പ്രമാണം:GauriKarnik.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-12-20 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q5527769|Q5527769]] | 7 |- | style='text-align:right'| 313 | | | | | | | | | [[:d:Q5527775|Q5527775]] | 11 |- | style='text-align:right'| 314 | | | | | | | | | [[:d:Q5528723|Q5528723]] | 1 |- | style='text-align:right'| 315 | | | | | | | | | [[:d:Q5528724|Q5528724]] | 4 |- | style='text-align:right'| 316 | | | | | | | | | [[:d:Q5529942|Q5529942]] | 18 |- | style='text-align:right'| 317 | | | | | | | | | [[:d:Q5529954|Q5529954]] | 2 |- | style='text-align:right'| 318 | ''[[:d:Q5529955|Q5529955]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-24 | | [[പാലക്കോല്ലു]] | | [[:d:Q5529955|Q5529955]] | 5 |- | style='text-align:right'| 319 | | | | | | | | | [[:d:Q5529978|Q5529978]] | 4 |- | style='text-align:right'| 320 | ''[[:d:Q5557814|Q5557814]]'' | [[പ്രമാണം:Giaa Manek at the launch of Telly Calendar 2014.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-18 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q5557814|Q5557814]] | 12 |- | style='text-align:right'| 321 | | | | | | | | | [[:d:Q5564269|Q5564269]] | 9 |- | style='text-align:right'| 322 | | | | | | | | | [[:d:Q5564270|Q5564270]] | 8 |- | style='text-align:right'| 323 | | | | | | | | | [[:d:Q5565038|Q5565038]] | 9 |- | style='text-align:right'| 324 | | | | | | | | | [[:d:Q5589918|Q5589918]] | 3 |- | style='text-align:right'| 325 | | | | | | | | | [[:d:Q5590129|Q5590129]] | 5 |- | style='text-align:right'| 326 | | | | | | | | | [[:d:Q5590131|Q5590131]] | 10 |- | style='text-align:right'| 327 | | | | | | | | | [[:d:Q5619906|Q5619906]] | 11 |- | style='text-align:right'| 328 | | | | | | | | | [[:d:Q5637843|Q5637843]] | 6 |- | style='text-align:right'| 329 | | | | | | | | | [[:d:Q5646393|Q5646393]] | 10 |- | style='text-align:right'| 330 | | | | | | | | | [[:d:Q5673877|Q5673877]] | 11 |- | style='text-align:right'| 331 | | | | | | | | | [[:d:Q5679286|Q5679286]] | 16 |- | style='text-align:right'| 332 | | | | | | | | | [[:d:Q5698080|Q5698080]] | 8 |- | style='text-align:right'| 333 | | | | | | | | | [[:d:Q5710886|Q5710886]] | 9 |- | style='text-align:right'| 334 | | | | | | | | | [[:d:Q5814172|Q5814172]] | 5 |- | style='text-align:right'| 335 | | | | | | | | | [[:d:Q6043141|Q6043141]] | 16 |- | style='text-align:right'| 336 | | | | | | | | | [[:d:Q6066032|Q6066032]] | 12 |- | style='text-align:right'| 337 | ''[[:d:Q6080395|Q6080395]]'' | [[പ്രമാണം:Ishita Arun 2010 - still 113962 crop.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-09-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6080395|Q6080395]] | 5 |- | style='text-align:right'| 338 | ''[[:d:Q6113138|Q6113138]]'' | [[പ്രമാണം:Priyanka Kothari.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-11-30 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6113138|Q6113138]] | 21 |- | style='text-align:right'| 339 | ''[[:d:Q6121223|Q6121223]]'' | [[പ്രമാണം:Jaddan Bai (1933).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1892 | 1949-07-21<br/>1949-04-08 | [[വാരാണസി]]<br/>[[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q6121223|Q6121223]] | 13 |- | style='text-align:right'| 340 | ''[[:d:Q6123633|Q6123633]]'' | [[പ്രമാണം:Jayamala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-02-28 | | [[ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ല]] | | [[:d:Q6123633|Q6123633]] | 11 |- | style='text-align:right'| 341 | ''[[:d:Q6137435|Q6137435]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | 2015-07-21 | [[Kharagpur]] | | [[:d:Q6137435|Q6137435]] | 8 |- | style='text-align:right'| 342 | ''[[:d:Q6148297|Q6148297]]'' | [[പ്രമാണം:Jamuna Telugu Actress.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1936-08-30 | 2023-01-27 | [[ഹംപി]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q6148297|Q6148297]] | 21 |- | style='text-align:right'| 343 | | | | | | | | | [[:d:Q6150715|Q6150715]] | 7 |- | style='text-align:right'| 344 | ''[[:d:Q6161680|Q6161680]]'' | [[പ്രമാണം:Jasmin Bhasin snapped in Bandra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-28 | | [[കോട്ട, രാജസ്ഥാൻ|കോട്ട]] | | [[:d:Q6161680|Q6161680]] | 21 |- | style='text-align:right'| 345 | | | | | | | | | [[:d:Q6167417|Q6167417]] | 1 |- | style='text-align:right'| 346 | | | | | | | | | [[:d:Q6167455|Q6167455]] | 9 |- | style='text-align:right'| 347 | | | | | | | | | [[:d:Q6167690|Q6167690]] | 3 |- | style='text-align:right'| 348 | | | | | | | | | [[:d:Q6167973|Q6167973]] | 14 |- | style='text-align:right'| 349 | | | | | | | | | [[:d:Q6173112|Q6173112]] | 6 |- | style='text-align:right'| 350 | | | | | | | | | [[:d:Q6178509|Q6178509]] | 9 |- | style='text-align:right'| 351 | | | | | | | | | [[:d:Q6190826|Q6190826]] | 5 |- | style='text-align:right'| 352 | | | | | | | | | [[:d:Q6305121|Q6305121]] | 14 |- | style='text-align:right'| 353 | | | | | | | | | [[:d:Q6305151|Q6305151]] | 6 |- | style='text-align:right'| 354 | | | | | | | | | [[:d:Q6324119|Q6324119]] | 4 |- | style='text-align:right'| 355 | ''[[:d:Q6344052|Q6344052]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1938-03-28 | 1977-02-18 | | | [[:d:Q6344052|Q6344052]] | 4 |- | style='text-align:right'| 356 | | | | | | | | | [[:d:Q6348098|Q6348098]] | 7 |- | style='text-align:right'| 357 | | | | | | | | | [[:d:Q6348854|Q6348854]] | 5 |- | style='text-align:right'| 358 | | | | | | | | | [[:d:Q6350191|Q6350191]] | 4 |- | style='text-align:right'| 359 | | | | | | | | | [[:d:Q6354364|Q6354364]] | 8 |- | style='text-align:right'| 360 | | | | | | | | | [[:d:Q6354367|Q6354367]] | 7 |- | style='text-align:right'| 361 | | | | | | | | | [[:d:Q6354369|Q6354369]] | 11 |- | style='text-align:right'| 362 | | | | | | | | | [[:d:Q6355716|Q6355716]] | 6 |- | style='text-align:right'| 363 | | | | | | | | | [[:d:Q6358711|Q6358711]] | 10 |- | style='text-align:right'| 364 | | | | | | | | | [[:d:Q6359918|Q6359918]] | 9 |- | style='text-align:right'| 365 | ''[[:d:Q6360604|Q6360604]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1939-03-21 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q6360604|Q6360604]] | 5 |- | style='text-align:right'| 366 | ''[[:d:Q6360972|Q6360972]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-04-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6360972|Q6360972]] | 5 |- | style='text-align:right'| 367 | | | | | | | | | [[:d:Q6361052|Q6361052]] | 4 |- | style='text-align:right'| 368 | | | | | | | | | [[:d:Q6365453|Q6365453]] | 5 |- | style='text-align:right'| 369 | ''[[:d:Q6365725|Q6365725]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | | | [[:d:Q6365725|Q6365725]] | 0 |- | style='text-align:right'| 370 | ''[[:d:Q6371091|Q6371091]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-23 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q6371091|Q6371091]] | 4 |- | style='text-align:right'| 371 | ''[[:d:Q6373558|Q6373558]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-03-17 | | | | [[:d:Q6373558|Q6373558]] | 2 |- | style='text-align:right'| 372 | | | | | | | | | [[:d:Q6374451|Q6374451]] | 16 |- | style='text-align:right'| 373 | ''[[:d:Q6374460|Q6374460]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Mangaldoi]] | | [[:d:Q6374460|Q6374460]] | 6 |- | style='text-align:right'| 374 | | | | | | | | | [[:d:Q6379189|Q6379189]] | 15 |- | style='text-align:right'| 375 | | | | | | | | | [[:d:Q6379280|Q6379280]] | 0 |- | style='text-align:right'| 376 | ''[[:d:Q6379289|Q6379289]]'' | [[പ്രമാണം:Kavita kaushik colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-02-15 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6379289|Q6379289]] | 19 |- | style='text-align:right'| 377 | | | | | | | | | [[:d:Q6379291|Q6379291]] | 7 |- | style='text-align:right'| 378 | | | | | | | | | [[:d:Q6383305|Q6383305]] | 6 |- | style='text-align:right'| 379 | | | | | | | | | [[:d:Q6383306|Q6383306]] | 13 |- | style='text-align:right'| 380 | ''[[:d:Q6383309|Q6383309]]'' | [[പ്രമാണം:Keerti Gaekwad Kelkar at Actress Akangsha Ranwat's birthday bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6383309|Q6383309]] | 7 |- | style='text-align:right'| 381 | | | | | | | | | [[:d:Q6395418|Q6395418]] | 14 |- | style='text-align:right'| 382 | ''[[:d:Q6403190|Q6403190]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-04-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6403190|Q6403190]] | 6 |- | style='text-align:right'| 383 | ''[[:d:Q6414804|Q6414804]]'' | [[പ്രമാണം:Kiran Juneja at Engagement ceremony of Arjun Hitkari with Gayatri(1) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-07-17 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6414804|Q6414804]] | 11 |- | style='text-align:right'| 384 | | | | | | | | | [[:d:Q6416209|Q6416209]] | 20 |- | style='text-align:right'| 385 | [[Kishori Godbole]] | [[പ്രമാണം:KishoriGodbole.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q6416652|Q6416652]] | 3 |- | style='text-align:right'| 386 | | | | | | | | | [[:d:Q6416669|Q6416669]] | 12 |- | style='text-align:right'| 387 | | | | | | | | | [[:d:Q6429073|Q6429073]] | 5 |- | style='text-align:right'| 388 | | | | | | | | | [[:d:Q6434821|Q6434821]] | 10 |- | style='text-align:right'| 389 | | | | | | | | | [[:d:Q6437449|Q6437449]] | 12 |- | style='text-align:right'| 390 | | | | | | | | | [[:d:Q6437630|Q6437630]] | 10 |- | style='text-align:right'| 391 | | | | | | | | | [[:d:Q6438563|Q6438563]] | 27 |- | style='text-align:right'| 392 | | | | | | | | | [[:d:Q6440794|Q6440794]] | 5 |- | style='text-align:right'| 393 | | | | | | | | | [[:d:Q6442679|Q6442679]] | 4 |- | style='text-align:right'| 394 | | | | | | | | | [[:d:Q6443601|Q6443601]] | 5 |- | style='text-align:right'| 395 | | | | | | | | | [[:d:Q6443609|Q6443609]] | 15 |- | style='text-align:right'| 396 | | | | | | | | | [[:d:Q6444681|Q6444681]] | 11 |- | style='text-align:right'| 397 | | | | | | | | | [[:d:Q6448629|Q6448629]] | 12 |- | style='text-align:right'| 398 | | | | | | | | | [[:d:Q6467144|Q6467144]] | 6 |- | style='text-align:right'| 399 | | | | | | | | | [[:d:Q6479877|Q6479877]] | 18 |- | style='text-align:right'| 400 | | | | | | | | | [[:d:Q6516244|Q6516244]] | 9 |- | style='text-align:right'| 401 | | | | | | | | | [[:d:Q6516259|Q6516259]] | 15 |- | style='text-align:right'| 402 | | | | | | | | | [[:d:Q6516295|Q6516295]] | 13 |- | style='text-align:right'| 403 | | | | | | | | | [[:d:Q6520599|Q6520599]] | 12 |- | style='text-align:right'| 404 | | | | | | | | | [[:d:Q6695427|Q6695427]] | 5 |- | style='text-align:right'| 405 | [[Lushin Dubey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6705105|Q6705105]] | 6 |- | style='text-align:right'| 406 | | | | | | | | | [[:d:Q6727522|Q6727522]] | 18 |- | style='text-align:right'| 407 | [[Madhuvanti Arun]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6727572|Q6727572]] | 6 |- | style='text-align:right'| 408 | ''[[:d:Q6733711|Q6733711]]'' | [[പ്രമാണം:Mahek chahal super fight league event.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[നോർവെ]] | 1979-02-01 | | [[നോർവെ]] | | [[:d:Q6733711|Q6733711]] | 22 |- | style='text-align:right'| 409 | | | | | | | | | [[:d:Q6735226|Q6735226]] | 1 |- | style='text-align:right'| 410 | | | | | | | | | [[:d:Q6741093|Q6741093]] | 0 |- | style='text-align:right'| 411 | | | | | | | | | [[:d:Q6741434|Q6741434]] | 15 |- | style='text-align:right'| 412 | | | | | | | | | [[:d:Q6741435|Q6741435]] | 2 |- | style='text-align:right'| 413 | | | | | | | | | [[:d:Q6745459|Q6745459]] | 0 |- | style='text-align:right'| 414 | | | | | | | | | [[:d:Q6746995|Q6746995]] | 15 |- | style='text-align:right'| 415 | ''[[:d:Q6749787|Q6749787]]'' | [[പ്രമാണം:Manini Mishra at the First look launch of 'Identity Card'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q6749787|Q6749787]] | 11 |- | style='text-align:right'| 416 | | | | | | | | | [[:d:Q6750370|Q6750370]] | 6 |- | style='text-align:right'| 417 | | | | | | | | | [[:d:Q6750371|Q6750371]] | 4 |- | style='text-align:right'| 418 | | | | | | | | | [[:d:Q6750418|Q6750418]] | 3 |- | style='text-align:right'| 419 | | | | | | | | | [[:d:Q6750434|Q6750434]] | 3 |- | style='text-align:right'| 420 | | | | | | | | | [[:d:Q6750444|Q6750444]] | 7 |- | style='text-align:right'| 421 | | | | | | | | | [[:d:Q6750446|Q6750446]] | 9 |- | style='text-align:right'| 422 | ''[[:d:Q6750452|Q6750452]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953-09-09 | 2013-07-23 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6750452|Q6750452]] | 11 |- | style='text-align:right'| 423 | | | | | | | | | [[:d:Q6752177|Q6752177]] | 8 |- | style='text-align:right'| 424 | | | | | | | | | [[:d:Q6797611|Q6797611]] | 7 |- | style='text-align:right'| 425 | | | | | | | | | [[:d:Q6807581|Q6807581]] | 3 |- | style='text-align:right'| 426 | | | | | | | | | [[:d:Q6807586|Q6807586]] | 13 |- | style='text-align:right'| 427 | ''[[:d:Q6807588|Q6807588]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-12-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6807588|Q6807588]] | 3 |- | style='text-align:right'| 428 | | | | | | | | | [[:d:Q6807604|Q6807604]] | 6 |- | style='text-align:right'| 429 | | | | | | | | | [[:d:Q6807608|Q6807608]] | 12 |- | style='text-align:right'| 430 | | | | | | | | | [[:d:Q6807613|Q6807613]] | 8 |- | style='text-align:right'| 431 | | | | | | | | | [[:d:Q6807665|Q6807665]] | 22 |- | style='text-align:right'| 432 | | | | | | | | | [[:d:Q6809046|Q6809046]] | 7 |- | style='text-align:right'| 433 | | | | | | | | | [[:d:Q6809048|Q6809048]] | 8 |- | style='text-align:right'| 434 | | | | | | | | | [[:d:Q6809082|Q6809082]] | 7 |- | style='text-align:right'| 435 | ''[[:d:Q6809083|Q6809083]]'' | [[പ്രമാണം:Meghna Naidu at Press conference of Rivaaz (5).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-09-19<br/>1980-09-19 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q6809083|Q6809083]] | 19 |- | style='text-align:right'| 436 | | | | | | | | | [[:d:Q6812836|Q6812836]] | 5 |- | style='text-align:right'| 437 | | | | | | | | | [[:d:Q6862116|Q6862116]] | 15 |- | style='text-align:right'| 438 | | | | | | | | | [[:d:Q6869043|Q6869043]] | 13 |- | style='text-align:right'| 439 | | | | | | | | | [[:d:Q6880705|Q6880705]] | 15 |- | style='text-align:right'| 440 | ''[[:d:Q6894182|Q6894182]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1919 | 1951 | | | [[:d:Q6894182|Q6894182]] | 5 |- | style='text-align:right'| 441 | | | | | | | | | [[:d:Q6897636|Q6897636]] | 11 |- | style='text-align:right'| 442 | | | | | | | | | [[:d:Q6897670|Q6897670]] | 8 |- | style='text-align:right'| 443 | [[Mona Thiba]] | [[പ്രമാണം:Mona Thiba.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q6897725|Q6897725]] | 4 |- | style='text-align:right'| 444 | | | | | | | | | [[:d:Q6897927|Q6897927]] | 6 |- | style='text-align:right'| 445 | | | | | | | | | [[:d:Q6897938|Q6897938]] | 6 |- | style='text-align:right'| 446 | | | | | | | | | [[:d:Q6918852|Q6918852]] | 3 |- | style='text-align:right'| 447 | | | | | | | | | [[:d:Q6919029|Q6919029]] | 1 |- | style='text-align:right'| 448 | [[Moumita Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6919077|Q6919077]] | 6 |- | style='text-align:right'| 449 | | | | | | | | | [[:d:Q6929584|Q6929584]] | 17 |- | style='text-align:right'| 450 | | | | | | | | | [[:d:Q6930001|Q6930001]] | 11 |- | style='text-align:right'| 451 | | | | | | | | | [[:d:Q6932094|Q6932094]] | 22 |- | style='text-align:right'| 452 | | | | | | | | | [[:d:Q6935255|Q6935255]] | 14 |- | style='text-align:right'| 453 | | | | | | | | | [[:d:Q6942733|Q6942733]] | 11 |- | style='text-align:right'| 454 | | | | | | | | | [[:d:Q6959696|Q6959696]] | 5 |- | style='text-align:right'| 455 | | | | | | | | | [[:d:Q6959697|Q6959697]] | 2 |- | style='text-align:right'| 456 | | | | | | | | | [[:d:Q6962052|Q6962052]] | 4 |- | style='text-align:right'| 457 | | | | | | | | | [[:d:Q6963347|Q6963347]] | 3 |- | style='text-align:right'| 458 | | | | | | | | | [[:d:Q6965558|Q6965558]] | 8 |- | style='text-align:right'| 459 | [[Natanya Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6968398|Q6968398]] | 0 |- | style='text-align:right'| 460 | | | | | | | | | [[:d:Q6968492|Q6968492]] | 8 |- | style='text-align:right'| 461 | | | | | | | | | [[:d:Q6968501|Q6968501]] | 5 |- | style='text-align:right'| 462 | | | | | | | | | [[:d:Q6980339|Q6980339]] | 3 |- | style='text-align:right'| 463 | | | | | | | | | [[:d:Q6981411|Q6981411]] | 11 |- | style='text-align:right'| 464 | ''[[:d:Q6982485|Q6982485]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-10-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6982485|Q6982485]] | 7 |- | style='text-align:right'| 465 | | | | | | | | | [[:d:Q6983536|Q6983536]] | 2 |- | style='text-align:right'| 466 | | | | | | | | | [[:d:Q6986773|Q6986773]] | 4 |- | style='text-align:right'| 467 | | | | | | | | | [[:d:Q6986823|Q6986823]] | 10 |- | style='text-align:right'| 468 | | | | | | | | | [[:d:Q6986874|Q6986874]] | 7 |- | style='text-align:right'| 469 | | | | | | | | | [[:d:Q6986875|Q6986875]] | 24 |- | style='text-align:right'| 470 | | | | | | | | | [[:d:Q6986881|Q6986881]] | 12 |- | style='text-align:right'| 471 | | | | | | | | | [[:d:Q6986979|Q6986979]] | 6 |- | style='text-align:right'| 472 | [[Neha Dubey]] | [[പ്രമാണം:Neha Dubey.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q6987739|Q6987739]] | 5 |- | style='text-align:right'| 473 | | | | | | | | | [[:d:Q6987742|Q6987742]] | 7 |- | style='text-align:right'| 474 | | | | | | | | | [[:d:Q6987744|Q6987744]] | 13 |- | style='text-align:right'| 475 | | | | | | | | | [[:d:Q7030270|Q7030270]] | 6 |- | style='text-align:right'| 476 | | | | | | | | | [[:d:Q7032158|Q7032158]] | 15 |- | style='text-align:right'| 477 | | | | | | | | | [[:d:Q7040057|Q7040057]] | 7 |- | style='text-align:right'| 478 | | | | | | | | | [[:d:Q7040121|Q7040121]] | 12 |- | style='text-align:right'| 479 | [[Nishi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[സിയാൽകോട്ട്]] | | [[:d:Q7040479|Q7040479]] | 7 |- | style='text-align:right'| 480 | | | | | | | | | [[:d:Q7041757|Q7041757]] | 2 |- | style='text-align:right'| 481 | | | | | | | | | [[:d:Q7041766|Q7041766]] | 8 |- | style='text-align:right'| 482 | | | | | | | | | [[:d:Q7070368|Q7070368]] | 17 |- | style='text-align:right'| 483 | | | | | | | | | [[:d:Q7093969|Q7093969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 484 | ''[[:d:Q7117544|Q7117544]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7117544|Q7117544]] | 3 |- | style='text-align:right'| 485 | | | | | | | | | [[:d:Q7123831|Q7123831]] | 12 |- | style='text-align:right'| 486 | | | | | | | | | [[:d:Q7125472|Q7125472]] | 16 |- | style='text-align:right'| 487 | | | | | | | | | [[:d:Q7125473|Q7125473]] | 8 |- | style='text-align:right'| 488 | | | | | | | | | [[:d:Q7126623|Q7126623]] | 11 |- | style='text-align:right'| 489 | | | | | | | | | [[:d:Q7127775|Q7127775]] | 12 |- | style='text-align:right'| 490 | | | | | | | | | [[:d:Q7127781|Q7127781]] | 20 |- | style='text-align:right'| 491 | | | | | | | | | [[:d:Q7130325|Q7130325]] | 12 |- | style='text-align:right'| 492 | | | | | | | | | [[:d:Q7132124|Q7132124]] | 14 |- | style='text-align:right'| 493 | | | | | | | | | [[:d:Q7137069|Q7137069]] | 4 |- | style='text-align:right'| 494 | [[Parizaad Kolah]] | [[പ്രമാണം:Parizaad Kolah grace the screening of Ladies First.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7137564|Q7137564]] | 2 |- | style='text-align:right'| 495 | | | | | | | | | [[:d:Q7139343|Q7139343]] | 6 |- | style='text-align:right'| 496 | [[Paroma Banerji]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7139416|Q7139416]] | 4 |- | style='text-align:right'| 497 | | | | | | | | | [[:d:Q7156651|Q7156651]] | 13 |- | style='text-align:right'| 498 | | | | | | | | | [[:d:Q7158138|Q7158138]] | 6 |- | style='text-align:right'| 499 | | | | | | | | | [[:d:Q7196244|Q7196244]] | 3 |- | style='text-align:right'| 500 | | | | | | | | | [[:d:Q7196247|Q7196247]] | 5 |- | style='text-align:right'| 501 | | | | | | | | | [[:d:Q7214157|Q7214157]] | 13 |- | style='text-align:right'| 502 | ''[[:d:Q7228518|Q7228518]]'' | [[പ്രമാണം:Pooja Gor in 2016 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-01 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q7228518|Q7228518]] | 14 |- | style='text-align:right'| 503 | [[Pooja Kanwal]] | [[പ്രമാണം:Pooja kanwal 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7228520|Q7228520]] | 6 |- | style='text-align:right'| 504 | | | | | | | | | [[:d:Q7228527|Q7228527]] | 4 |- | style='text-align:right'| 505 | | | | | | | | | [[:d:Q7228529|Q7228529]] | 3 |- | style='text-align:right'| 506 | | | | | | | | | [[:d:Q7228695|Q7228695]] | 6 |- | style='text-align:right'| 507 | | | | | | | | | [[:d:Q7228696|Q7228696]] | 6 |- | style='text-align:right'| 508 | | | | | | | | | [[:d:Q7228697|Q7228697]] | 15 |- | style='text-align:right'| 509 | | | | | | | | | [[:d:Q7228867|Q7228867]] | 1 |- | style='text-align:right'| 510 | | | | | | | | | [[:d:Q7228874|Q7228874]] | 5 |- | style='text-align:right'| 511 | | | | | | | | | [[:d:Q7237213|Q7237213]] | 5 |- | style='text-align:right'| 512 | | | | | | | | | [[:d:Q7237298|Q7237298]] | 14 |- | style='text-align:right'| 513 | | | | | | | | | [[:d:Q7238572|Q7238572]] | 9 |- | style='text-align:right'| 514 | | | | | | | | | [[:d:Q7238675|Q7238675]] | 4 |- | style='text-align:right'| 515 | ''[[:d:Q7238704|Q7238704]]'' | [[പ്രമാണം:Pratima Kazmi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-06-13 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7238704|Q7238704]] | 9 |- | style='text-align:right'| 516 | | | | | | | | | [[:d:Q7239764|Q7239764]] | 3 |- | style='text-align:right'| 517 | | | | | | | | | [[:d:Q7239769|Q7239769]] | 1 |- | style='text-align:right'| 518 | | | | | | | | | [[:d:Q7239782|Q7239782]] | 17 |- | style='text-align:right'| 519 | | | | | | | | | [[:d:Q7240187|Q7240187]] | 10 |- | style='text-align:right'| 520 | | | | | | | | | [[:d:Q7240196|Q7240196]] | 10 |- | style='text-align:right'| 521 | | | | | | | | | [[:d:Q7240692|Q7240692]] | 4 |- | style='text-align:right'| 522 | | | | | | | | | [[:d:Q7245981|Q7245981]] | 9 |- | style='text-align:right'| 523 | | | | | | | | | [[:d:Q7246456|Q7246456]] | 7 |- | style='text-align:right'| 524 | | | | | | | | | [[:d:Q7246472|Q7246472]] | 9 |- | style='text-align:right'| 525 | | | | | | | | | [[:d:Q7246478|Q7246478]] | 2 |- | style='text-align:right'| 526 | | | | | | | | | [[:d:Q7246483|Q7246483]] | 8 |- | style='text-align:right'| 527 | ''[[:d:Q7246485|Q7246485]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-06-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7246485|Q7246485]] | 2 |- | style='text-align:right'| 528 | | | | | | | | | [[:d:Q7246508|Q7246508]] | 6 |- | style='text-align:right'| 529 | | | | | | | | | [[:d:Q7246509|Q7246509]] | 6 |- | style='text-align:right'| 530 | | | | | | | | | [[:d:Q7260894|Q7260894]] | 7 |- | style='text-align:right'| 531 | | | | | | | | | [[:d:Q7261853|Q7261853]] | 10 |- | style='text-align:right'| 532 | [[Pushtiie]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7261862|Q7261862]] | 2 |- | style='text-align:right'| 533 | | | | | | | | | [[:d:Q7278444|Q7278444]] | 9 |- | style='text-align:right'| 534 | | | | | | | | | [[:d:Q7279109|Q7279109]] | 4 |- | style='text-align:right'| 535 | | | | | | | | | [[:d:Q7280192|Q7280192]] | 7 |- | style='text-align:right'| 536 | [[Ragini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7283093|Q7283093]] | 4 |- | style='text-align:right'| 537 | | | | | | | | | [[:d:Q7283095|Q7283095]] | 12 |- | style='text-align:right'| 538 | | | | | | | | | [[:d:Q7283097|Q7283097]] | 16 |- | style='text-align:right'| 539 | ''[[:d:Q7285732|Q7285732]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-07-27 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7285732|Q7285732]] | 6 |- | style='text-align:right'| 540 | | | | | | | | | [[:d:Q7286437|Q7286437]] | 13 |- | style='text-align:right'| 541 | | | | | | | | | [[:d:Q7286442|Q7286442]] | 13 |- | style='text-align:right'| 542 | | | | | | | | | [[:d:Q7286652|Q7286652]] | 6 |- | style='text-align:right'| 543 | | | | | | | | | [[:d:Q7286781|Q7286781]] | 8 |- | style='text-align:right'| 544 | | | | | | | | | [[:d:Q7286791|Q7286791]] | 10 |- | style='text-align:right'| 545 | | | | | | | | | [[:d:Q7288658|Q7288658]] | 10 |- | style='text-align:right'| 546 | | | | | | | | | [[:d:Q7288671|Q7288671]] | 6 |- | style='text-align:right'| 547 | | | | | | | | | [[:d:Q7292950|Q7292950]] | 2 |- | style='text-align:right'| 548 | | | | | | | | | [[:d:Q7293124|Q7293124]] | 11 |- | style='text-align:right'| 549 | | | | | | | | | [[:d:Q7294843|Q7294843]] | 2 |- | style='text-align:right'| 550 | [[Rashi Bunny]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7294863|Q7294863]] | 5 |- | style='text-align:right'| 551 | ''[[:d:Q7294974|Q7294974]]'' | [[പ്രമാണം:Rashmi Gautam.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-04-07 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q7294974|Q7294974]] | 9 |- | style='text-align:right'| 552 | | | | | | | | | [[:d:Q7295459|Q7295459]] | 9 |- | style='text-align:right'| 553 | | | | | | | | | [[:d:Q7295698|Q7295698]] | 22 |- | style='text-align:right'| 554 | ''[[:d:Q7295944|Q7295944]]'' | [[പ്രമാണം:Rattan Bai, Nutan's grandmother.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1890s | 1986 | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7295944|Q7295944]] | 10 |- | style='text-align:right'| 555 | ''[[:d:Q7296308|Q7296308]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-12-22 | | [[Gudivada]] | | [[:d:Q7296308|Q7296308]] | 5 |- | style='text-align:right'| 556 | | | | | | | | | [[:d:Q7310617|Q7310617]] | 8 |- | style='text-align:right'| 557 | | | | | | | | | [[:d:Q7313570|Q7313570]] | 6 |- | style='text-align:right'| 558 | ''[[:d:Q7313573|Q7313573]]'' | [[പ്രമാണം:Moromor Aita.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-12-10 | 2011-11-17 | [[Sripuria, Tinsukia]] | [[ആസാം]] | [[:d:Q7313573|Q7313573]] | 5 |- | style='text-align:right'| 559 | [[Reshmi Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Reshmi Ghosh Actress.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7315379|Q7315379]] | 9 |- | style='text-align:right'| 560 | | | | | | | | | [[:d:Q7320290|Q7320290]] | 29 |- | style='text-align:right'| 561 | | | | | | | | | [[:d:Q7320303|Q7320303]] | 10 |- | style='text-align:right'| 562 | | | | | | | | | [[:d:Q7323502|Q7323502]] | 10 |- | style='text-align:right'| 563 | | | | | | | | | [[:d:Q7333918|Q7333918]] | 6 |- | style='text-align:right'| 564 | [[Rimjhim Mitra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7334475|Q7334475]] | 5 |- | style='text-align:right'| 565 | | | | | | | | | [[:d:Q7335040|Q7335040]] | 6 |- | style='text-align:right'| 566 | | | | | | | | | [[:d:Q7335045|Q7335045]] | 17 |- | style='text-align:right'| 567 | | | | | | | | | [[:d:Q7336478|Q7336478]] | 22 |- | style='text-align:right'| 568 | | | | | | | | | [[:d:Q7336830|Q7336830]] | 6 |- | style='text-align:right'| 569 | | | | | | | | | [[:d:Q7339020|Q7339020]] | 4 |- | style='text-align:right'| 570 | | | | | | | | | [[:d:Q7366351|Q7366351]] | 8 |- | style='text-align:right'| 571 | | | | | | | | | [[:d:Q7368842|Q7368842]] | 16 |- | style='text-align:right'| 572 | | | | | | | | | [[:d:Q7376361|Q7376361]] | 3 |- | style='text-align:right'| 573 | | | | | | | | | [[:d:Q7376575|Q7376575]] | 11 |- | style='text-align:right'| 574 | | | | | | | | | [[:d:Q7379114|Q7379114]] | 12 |- | style='text-align:right'| 575 | | | | | | | | | [[:d:Q7380183|Q7380183]] | 6 |- | style='text-align:right'| 576 | | | | | | | | | [[:d:Q7380199|Q7380199]] | 14 |- | style='text-align:right'| 577 | | | | | | | | | [[:d:Q7380206|Q7380206]] | 5 |- | style='text-align:right'| 578 | [[ഋഥിക]] | [[പ്രമാണം:Ruthika.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7383386|Q7383386]] | 3 |- | style='text-align:right'| 579 | | | | | | | | | [[:d:Q7387427|Q7387427]] | 4 |- | style='text-align:right'| 580 | | | | | | | | | [[:d:Q7387560|Q7387560]] | 3 |- | style='text-align:right'| 581 | | | | | | | | | [[:d:Q7387707|Q7387707]] | 6 |- | style='text-align:right'| 582 | | | | | | | | | [[:d:Q7395773|Q7395773]] | 19 |- | style='text-align:right'| 583 | | | | | | | | | [[:d:Q7396215|Q7396215]] | 2 |- | style='text-align:right'| 584 | | | | | | | | | [[:d:Q7397974|Q7397974]] | 4 |- | style='text-align:right'| 585 | | | | | | | | | [[:d:Q7399059|Q7399059]] | 11 |- | style='text-align:right'| 586 | | | | | | | | | [[:d:Q7399061|Q7399061]] | 18 |- | style='text-align:right'| 587 | | | | | | | | | [[:d:Q7399780|Q7399780]] | 9 |- | style='text-align:right'| 588 | | | | | | | | | [[:d:Q7403092|Q7403092]] | 10 |- | style='text-align:right'| 589 | ''[[:d:Q7403094|Q7403094]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-02 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7403094|Q7403094]] | 3 |- | style='text-align:right'| 590 | | | | | | | | | [[:d:Q7408770|Q7408770]] | 6 |- | style='text-align:right'| 591 | | | | | | | | | [[:d:Q7409440|Q7409440]] | 13 |- | style='text-align:right'| 592 | | | | | | | | | [[:d:Q7415626|Q7415626]] | 5 |- | style='text-align:right'| 593 | | | | | | | | | [[:d:Q7415628|Q7415628]] | 12 |- | style='text-align:right'| 594 | | | | | | | | | [[:d:Q7416296|Q7416296]] | 11 |- | style='text-align:right'| 595 | ''[[:d:Q7416299|Q7416299]]'' | [[പ്രമാണം:Sandhya in 1957.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1931-09-22 | 2025-10-04 | [[കൊച്ചി]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7416299|Q7416299]] | 14 |- | style='text-align:right'| 596 | | | | | | | | | [[:d:Q7416320|Q7416320]] | 0 |- | style='text-align:right'| 597 | | | | | | | | | [[:d:Q7417915|Q7417915]] | 3 |- | style='text-align:right'| 598 | | | | | | | | | [[:d:Q7417916|Q7417916]] | 10 |- | style='text-align:right'| 599 | ''[[:d:Q7418498|Q7418498]]'' | [[പ്രമാണം:Sanjeeda Sheikh attends Manish Malhotra’s show The Walk of Mijwan (04).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-20 | | [[കുവൈറ്റ് സിറ്റി]] | | [[:d:Q7418498|Q7418498]] | 20 |- | style='text-align:right'| 600 | | | | | | | | | [[:d:Q7418879|Q7418879]] | 3 |- | style='text-align:right'| 601 | | | | | | | | | [[:d:Q7420163|Q7420163]] | 7 |- | style='text-align:right'| 602 | | | | | | | | | [[:d:Q7420906|Q7420906]] | 3 |- | style='text-align:right'| 603 | | | | | | | | | [[:d:Q7420991|Q7420991]] | 8 |- | style='text-align:right'| 604 | | | | | | | | | [[:d:Q7421671|Q7421671]] | 19 |- | style='text-align:right'| 605 | ''[[:d:Q7423149|Q7423149]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7423149|Q7423149]] | 3 |- | style='text-align:right'| 606 | [[Saranya Nag]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7423150|Q7423150]] | 4 |- | style='text-align:right'| 607 | | | | | | | | | [[:d:Q7423973|Q7423973]] | 17 |- | style='text-align:right'| 608 | | | | | | | | | [[:d:Q7424124|Q7424124]] | 16 |- | style='text-align:right'| 609 | | | | | | | | | [[:d:Q7424442|Q7424442]] | 5 |- | style='text-align:right'| 610 | | | | | | | | | [[:d:Q7425857|Q7425857]] | 11 |- | style='text-align:right'| 611 | | | | | | | | | [[:d:Q7425950|Q7425950]] | 6 |- | style='text-align:right'| 612 | | | | | | | | | [[:d:Q7427426|Q7427426]] | 13 |- | style='text-align:right'| 613 | | | | | | | | | [[:d:Q7429118|Q7429118]] | 11 |- | style='text-align:right'| 614 | [[Seema Azmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7445859|Q7445859]] | 8 |- | style='text-align:right'| 615 | ''[[:d:Q7445863|Q7445863]]'' | [[പ്രമാണം:SeemaDeo.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1942-03-27 | 2023-08-24 | [[മുംബൈ]] | [[ബാന്ദ്ര]] | [[:d:Q7445863|Q7445863]] | 10 |- | style='text-align:right'| 616 | | | | | | | | | [[:d:Q7461581|Q7461581]] | 5 |- | style='text-align:right'| 617 | | | | | | | | | [[:d:Q7487229|Q7487229]] | 6 |- | style='text-align:right'| 618 | | | | | | | | | [[:d:Q7487383|Q7487383]] | 16 |- | style='text-align:right'| 619 | | | | | | | | | [[:d:Q7487579|Q7487579]] | 5 |- | style='text-align:right'| 620 | | | | | | | | | [[:d:Q7488783|Q7488783]] | 5 |- | style='text-align:right'| 621 | | | | | | | | | [[:d:Q7489091|Q7489091]] | 9 |- | style='text-align:right'| 622 | | | | | | | | | [[:d:Q7489922|Q7489922]] | 11 |- | style='text-align:right'| 623 | | | | | | | | | [[:d:Q7490763|Q7490763]] | 8 |- | style='text-align:right'| 624 | | | | | | | | | [[:d:Q7492374|Q7492374]] | 12 |- | style='text-align:right'| 625 | | | | | | | | | [[:d:Q7492390|Q7492390]] | 11 |- | style='text-align:right'| 626 | | | | | | | | | [[:d:Q7493133|Q7493133]] | 13 |- | style='text-align:right'| 627 | | | | | | | | | [[:d:Q7494205|Q7494205]] | 13 |- | style='text-align:right'| 628 | | | | | | | | | [[:d:Q7495009|Q7495009]] | 7 |- | style='text-align:right'| 629 | [[Shernaz Patel]] | [[പ്രമാണം:Shernaz Patel at Audio release of 'Love, Wrinkle-free' (16).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7495297|Q7495297]] | 9 |- | style='text-align:right'| 630 | | | | | | | | | [[:d:Q7495591|Q7495591]] | 2 |- | style='text-align:right'| 631 | | | | | | | | | [[:d:Q7496022|Q7496022]] | 7 |- | style='text-align:right'| 632 | | | | | | | | | [[:d:Q7496685|Q7496685]] | 6 |- | style='text-align:right'| 633 | | | | | | | | | [[:d:Q7496760|Q7496760]] | 18 |- | style='text-align:right'| 634 | | | | | | | | | [[:d:Q7496766|Q7496766]] | 8 |- | style='text-align:right'| 635 | | | | | | | | | [[:d:Q7496769|Q7496769]] | 17 |- | style='text-align:right'| 636 | | | | | | | | | [[:d:Q7496770|Q7496770]] | 9 |- | style='text-align:right'| 637 | | | | | | | | | [[:d:Q7500361|Q7500361]] | 7 |- | style='text-align:right'| 638 | | | | | | | | | [[:d:Q7503382|Q7503382]] | 24 |- | style='text-align:right'| 639 | | | | | | | | | [[:d:Q7504219|Q7504219]] | 5 |- | style='text-align:right'| 640 | | | | | | | | | [[:d:Q7504223|Q7504223]] | 13 |- | style='text-align:right'| 641 | ''[[:d:Q7504339|Q7504339]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-02-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7504339|Q7504339]] | 5 |- | style='text-align:right'| 642 | [[Shruti Agarwal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Kalimpong]] | | [[:d:Q7504341|Q7504341]] | 3 |- | style='text-align:right'| 643 | | | | | | | | | [[:d:Q7504343|Q7504343]] | 14 |- | style='text-align:right'| 644 | | | | | | | | | [[:d:Q7504349|Q7504349]] | 7 |- | style='text-align:right'| 645 | | | | | | | | | [[:d:Q7504350|Q7504350]] | 8 |- | style='text-align:right'| 646 | | | | | | | | | [[:d:Q7504566|Q7504566]] | 13 |- | style='text-align:right'| 647 | | | | | | | | | [[:d:Q7505874|Q7505874]] | 11 |- | style='text-align:right'| 648 | | | | | | | | | [[:d:Q7505875|Q7505875]] | 8 |- | style='text-align:right'| 649 | | | | | | | | | [[:d:Q7505885|Q7505885]] | 16 |- | style='text-align:right'| 650 | ''[[:d:Q7505949|Q7505949]]'' | [[പ്രമാണം:Shyama in Aar-Paar (1954).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1935-06-07 | 2017-11-14 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7505949|Q7505949]] | 21 |- | style='text-align:right'| 651 | | | | | | | | | [[:d:Q7520416|Q7520416]] | 18 |- | style='text-align:right'| 652 | | | | | | | | | [[:d:Q7522247|Q7522247]] | 8 |- | style='text-align:right'| 653 | | | | | | | | | [[:d:Q7532422|Q7532422]] | 3 |- | style='text-align:right'| 654 | | | | | | | | | [[:d:Q7544832|Q7544832]] | 4 |- | style='text-align:right'| 655 | | | | | | | | | [[:d:Q7546540|Q7546540]] | 9 |- | style='text-align:right'| 656 | | | | | | | | | [[:d:Q7546544|Q7546544]] | 4 |- | style='text-align:right'| 657 | | | | | | | | | [[:d:Q7547766|Q7547766]] | 10 |- | style='text-align:right'| 658 | | | | | | | | | [[:d:Q7560759|Q7560759]] | 2 |- | style='text-align:right'| 659 | | | | | | | | | [[:d:Q7560769|Q7560769]] | 5 |- | style='text-align:right'| 660 | | | | | | | | | [[:d:Q7560776|Q7560776]] | 11 |- | style='text-align:right'| 661 | [[Sophia Handa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7562880|Q7562880]] | 3 |- | style='text-align:right'| 662 | [[Soumili Biswas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7564585|Q7564585]] | 7 |- | style='text-align:right'| 663 | [[Soumya Bollapragada]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q7564595|Q7564595]] | 4 |- | style='text-align:right'| 664 | | | | | | | | | [[:d:Q7585692|Q7585692]] | 15 |- | style='text-align:right'| 665 | | | | | | | | | [[:d:Q7585713|Q7585713]] | 8 |- | style='text-align:right'| 666 | | | | | | | | | [[:d:Q7585876|Q7585876]] | 4 |- | style='text-align:right'| 667 | | | | | | | | | [[:d:Q7586356|Q7586356]] | 9 |- | style='text-align:right'| 668 | | | | | | | | | [[:d:Q7586522|Q7586522]] | 3 |- | style='text-align:right'| 669 | | | | | | | | | [[:d:Q7631262|Q7631262]] | 3 |- | style='text-align:right'| 670 | | | | | | | | | [[:d:Q7631263|Q7631263]] | 5 |- | style='text-align:right'| 671 | [[സുചേതാ ഖന്ന]] | [[പ്രമാണം:Sucheta Khanna.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7632900|Q7632900]] | 5 |- | style='text-align:right'| 672 | | | | | | | | | [[:d:Q7632912|Q7632912]] | 9 |- | style='text-align:right'| 673 | | | | | | | | | [[:d:Q7633738|Q7633738]] | 6 |- | style='text-align:right'| 674 | | | | | | | | | [[:d:Q7633743|Q7633743]] | 10 |- | style='text-align:right'| 675 | | | | | | | | | [[:d:Q7633851|Q7633851]] | 2 |- | style='text-align:right'| 676 | | | | | | | | | [[:d:Q7633853|Q7633853]] | 11 |- | style='text-align:right'| 677 | | | | | | | | | [[:d:Q7634701|Q7634701]] | 9 |- | style='text-align:right'| 678 | | | | | | | | | [[:d:Q7634710|Q7634710]] | 12 |- | style='text-align:right'| 679 | | | | | | | | | [[:d:Q7635223|Q7635223]] | 9 |- | style='text-align:right'| 680 | | | | | | | | | [[:d:Q7635226|Q7635226]] | 14 |- | style='text-align:right'| 681 | | | | | | | | | [[:d:Q7635951|Q7635951]] | 12 |- | style='text-align:right'| 682 | | | | | | | | | [[:d:Q7636492|Q7636492]] | 16 |- | style='text-align:right'| 683 | | | | | | | | | [[:d:Q7636907|Q7636907]] | 8 |- | style='text-align:right'| 684 | | | | | | | | | [[:d:Q7636936|Q7636936]] | 5 |- | style='text-align:right'| 685 | | | | | | | | | [[:d:Q7636937|Q7636937]] | 15 |- | style='text-align:right'| 686 | | | | | | | | | [[:d:Q7636943|Q7636943]] | 3 |- | style='text-align:right'| 687 | | | | | | | | | [[:d:Q7639929|Q7639929]] | 7 |- | style='text-align:right'| 688 | ''[[:d:Q7645137|Q7645137]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-25 | | [[റാഞ്ചി]] | | [[:d:Q7645137|Q7645137]] | 6 |- | style='text-align:right'| 689 | | | | | | | | | [[:d:Q7645139|Q7645139]] | 5 |- | style='text-align:right'| 690 | | | | | | | | | [[:d:Q7645145|Q7645145]] | 17 |- | style='text-align:right'| 691 | | | | | | | | | [[:d:Q7645293|Q7645293]] | 2 |- | style='text-align:right'| 692 | | | | | | | | | [[:d:Q7645618|Q7645618]] | 4 |- | style='text-align:right'| 693 | | | | | | | | | [[:d:Q7647021|Q7647021]] | 21 |- | style='text-align:right'| 694 | | | | | | | | | [[:d:Q7648975|Q7648975]] | 5 |- | style='text-align:right'| 695 | | | | | | | | | [[:d:Q7648978|Q7648978]] | 17 |- | style='text-align:right'| 696 | [[Sushmita Mukherjee]] | [[പ്രമാണം:Sushmita Mukherjee.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7648979|Q7648979]] | 9 |- | style='text-align:right'| 697 | | | | | | | | | [[:d:Q7650485|Q7650485]] | 2 |- | style='text-align:right'| 698 | ''[[:d:Q7653868|Q7653868]]'' | [[പ്രമാണം:Actress Swargajyoti Barooah in Joymoti film.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q7653868|Q7653868]] | 1 |- | style='text-align:right'| 699 | | | | | | | | | [[:d:Q7653917|Q7653917]] | 19 |- | style='text-align:right'| 700 | | | | | | | | | [[:d:Q7654025|Q7654025]] | 5 |- | style='text-align:right'| 701 | [[സ്വാതി സെൻ]] | [[പ്രമാണം:Swati Sen.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7654044|Q7654044]] | 6 |- | style='text-align:right'| 702 | ''[[:d:Q7658742|Q7658742]]'' | [[പ്രമാണം:Swini Nimesh Khara.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-12 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7658742|Q7658742]] | 6 |- | style='text-align:right'| 703 | | | | | | | | | [[:d:Q7680192|Q7680192]] | 9 |- | style='text-align:right'| 704 | | | | | | | | | [[:d:Q7682187|Q7682187]] | 12 |- | style='text-align:right'| 705 | | | | | | | | | [[:d:Q7683178|Q7683178]] | 9 |- | style='text-align:right'| 706 | | | | | | | | | [[:d:Q7683307|Q7683307]] | 4 |- | style='text-align:right'| 707 | ''[[:d:Q7683943|Q7683943]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-30 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q7683943|Q7683943]] | 8 |- | style='text-align:right'| 708 | | | | | | | | | [[:d:Q7683966|Q7683966]] | 4 |- | style='text-align:right'| 709 | | | | | | | | | [[:d:Q7684863|Q7684863]] | 4 |- | style='text-align:right'| 710 | | | | | | | | | [[:d:Q7685024|Q7685024]] | 5 |- | style='text-align:right'| 711 | | | | | | | | | [[:d:Q7685386|Q7685386]] | 6 |- | style='text-align:right'| 712 | | | | | | | | | [[:d:Q7687584|Q7687584]] | 4 |- | style='text-align:right'| 713 | | | | | | | | | [[:d:Q7688039|Q7688039]] | 5 |- | style='text-align:right'| 714 | | | | | | | | | [[:d:Q7695170|Q7695170]] | 1 |- | style='text-align:right'| 715 | | | | | | | | | [[:d:Q7695205|Q7695205]] | 9 |- | style='text-align:right'| 716 | | | | | | | | | [[:d:Q7695206|Q7695206]] | 7 |- | style='text-align:right'| 717 | | | | | | | | | [[:d:Q7695208|Q7695208]] | 5 |- | style='text-align:right'| 718 | | | | | | | | | [[:d:Q7695632|Q7695632]] | 11 |- | style='text-align:right'| 719 | | | | | | | | | [[:d:Q7710774|Q7710774]] | 4 |- | style='text-align:right'| 720 | | | | | | | | | [[:d:Q7800009|Q7800009]] | 16 |- | style='text-align:right'| 721 | | | | | | | | | [[:d:Q7807890|Q7807890]] | 25 |- | style='text-align:right'| 722 | | | | | | | | | [[:d:Q7807946|Q7807946]] | 4 |- | style='text-align:right'| 723 | | | | | | | | | [[:d:Q7825384|Q7825384]] | 12 |- | style='text-align:right'| 724 | | | | | | | | | [[:d:Q7843807|Q7843807]] | 11 |- | style='text-align:right'| 725 | | | | | | | | | [[:d:Q7843809|Q7843809]] | 6 |- | style='text-align:right'| 726 | | | | | | | | | [[:d:Q7852779|Q7852779]] | 13 |- | style='text-align:right'| 727 | | | | | | | | | [[:d:Q7876976|Q7876976]] | 8 |- | style='text-align:right'| 728 | | | | | | | | | [[:d:Q7879076|Q7879076]] | 12 |- | style='text-align:right'| 729 | | | | | | | | | [[:d:Q7881028|Q7881028]] | 7 |- | style='text-align:right'| 730 | | | | | | | | | [[:d:Q7898180|Q7898180]] | 15 |- | style='text-align:right'| 731 | | | | | | | | | [[:d:Q7900746|Q7900746]] | 9 |- | style='text-align:right'| 732 | | | | | | | | | [[:d:Q7901587|Q7901587]] | 35 |- | style='text-align:right'| 733 | | | | | | | | | [[:d:Q7901875|Q7901875]] | 6 |- | style='text-align:right'| 734 | | | | | | | | | [[:d:Q7901876|Q7901876]] | 9 |- | style='text-align:right'| 735 | | | | | | | | | [[:d:Q7901881|Q7901881]] | 16 |- | style='text-align:right'| 736 | | | | | | | | | [[:d:Q7901897|Q7901897]] | 4 |- | style='text-align:right'| 737 | [[Ushasie Chakraborty]] | [[പ്രമാണം:Ushashi Chakraborty on Siti Cinema.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7901910|Q7901910]] | 7 |- | style='text-align:right'| 738 | ''[[:d:Q7908593|Q7908593]]'' | [[പ്രമാണം:Vahbbiz Dorabjee and Vivian Dsena at Pride Gallantry Awards by Maharashtra Police (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-28 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7908593|Q7908593]] | 9 |- | style='text-align:right'| 739 | | | | | | | | | [[:d:Q7908859|Q7908859]] | 8 |- | style='text-align:right'| 740 | | | | | | | | | [[:d:Q7908862|Q7908862]] | 7 |- | style='text-align:right'| 741 | | | | | | | | | [[:d:Q7908870|Q7908870]] | 3 |- | style='text-align:right'| 742 | | | | | | | | | [[:d:Q7914348|Q7914348]] | 5 |- | style='text-align:right'| 743 | | | | | | | | | [[:d:Q7914350|Q7914350]] | 0 |- | style='text-align:right'| 744 | | | | | | | | | [[:d:Q7914980|Q7914980]] | 11 |- | style='text-align:right'| 745 | | | | | | | | | [[:d:Q7915280|Q7915280]] | 10 |- | style='text-align:right'| 746 | | | | | | | | | [[:d:Q7916112|Q7916112]] | 6 |- | style='text-align:right'| 747 | ''[[:d:Q7916120|Q7916120]]'' | [[പ്രമാണം:VarshaUsgaonkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-02-28 | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q7916120|Q7916120]] | 17 |- | style='text-align:right'| 748 | | | | | | | | | [[:d:Q7917889|Q7917889]] | 8 |- | style='text-align:right'| 749 | | | | | | | | | [[:d:Q7917997|Q7917997]] | 8 |- | style='text-align:right'| 750 | | | | | | | | | [[:d:Q7918070|Q7918070]] | 12 |- | style='text-align:right'| 751 | | | | | | | | | [[:d:Q7920155|Q7920155]] | 7 |- | style='text-align:right'| 752 | [[വിഭ നടരാജൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7924597|Q7924597]] | 0 |- | style='text-align:right'| 753 | | | | | | | | | [[:d:Q7929265|Q7929265]] | 7 |- | style='text-align:right'| 754 | | | | | | | | | [[:d:Q7929268|Q7929268]] | 6 |- | style='text-align:right'| 755 | | | | | | | | | [[:d:Q7931282|Q7931282]] | 9 |- | style='text-align:right'| 756 | | | | | | | | | [[:d:Q7932334|Q7932334]] | 3 |- | style='text-align:right'| 757 | | | | | | | | | [[:d:Q7932417|Q7932417]] | 6 |- | style='text-align:right'| 758 | | | | | | | | | [[:d:Q7972701|Q7972701]] | 4 |- | style='text-align:right'| 759 | [[Zaheera]] | [[പ്രമാണം:Zaheera.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q8064635|Q8064635]] | 9 |- | style='text-align:right'| 760 | | | | | | | | | [[:d:Q8074930|Q8074930]] | 4 |- | style='text-align:right'| 761 | | | | | | | | | [[:d:Q10950087|Q10950087]] | 15 |- | style='text-align:right'| 762 | | | | | | | | | [[:d:Q11011658|Q11011658]] | 7 |- | style='text-align:right'| 763 | | | | | | | | | [[:d:Q11056386|Q11056386]] | 10 |- | style='text-align:right'| 764 | | | | | | | | | [[:d:Q11457118|Q11457118]] | 21 |- | style='text-align:right'| 765 | | | | | | | | | [[:d:Q11457207|Q11457207]] | 11 |- | style='text-align:right'| 766 | | | | | | | | | [[:d:Q12056218|Q12056218]] | 15 |- | style='text-align:right'| 767 | | | | | | | | | [[:d:Q12060994|Q12060994]] | 1 |- | style='text-align:right'| 768 | | | | | | | | | [[:d:Q12068128|Q12068128]] | 26 |- | style='text-align:right'| 769 | | | | | | | | | [[:d:Q12415694|Q12415694]] | 6 |- | style='text-align:right'| 770 | | | | | | | | | [[:d:Q12415781|Q12415781]] | 7 |- | style='text-align:right'| 771 | [[कजरी (हिन्दी फ़िल्म कलाकार)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12417677|Q12417677]] | 1 |- | style='text-align:right'| 772 | | | | | | | | | [[:d:Q12428264|Q12428264]] | 1 |- | style='text-align:right'| 773 | [[Maya Alagh]] | [[പ്രമാണം:Maya Alagh at the Charcoal-Houseproud.in launch 07.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q12446484|Q12446484]] | 8 |- | style='text-align:right'| 774 | | | | | | | | | [[:d:Q12454107|Q12454107]] | 1 |- | style='text-align:right'| 775 | ''[[:d:Q12459003|Q12459003]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12459003|Q12459003]] | 1 |- | style='text-align:right'| 776 | | | | | | | | | [[:d:Q12974676|Q12974676]] | 13 |- | style='text-align:right'| 777 | ''[[:d:Q12980915|Q12980915]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12980915|Q12980915]] | 1 |- | style='text-align:right'| 778 | ''[[:d:Q12982135|Q12982135]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | 2009 | [[Neduntheevu]] | | [[:d:Q12982135|Q12982135]] | 7 |- | style='text-align:right'| 779 | | | | | | | | | [[:d:Q12989045|Q12989045]] | 1 |- | style='text-align:right'| 780 | | | | | | | | | [[:d:Q12991587|Q12991587]] | 1 |- | style='text-align:right'| 781 | [[ఎండకుర్తి కామేశ్వరి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12992012|Q12992012]] | 1 |- | style='text-align:right'| 782 | | | | | | | | | [[:d:Q12993917|Q12993917]] | 1 |- | style='text-align:right'| 783 | | | | | | | | | [[:d:Q12994912|Q12994912]] | 3 |- | style='text-align:right'| 784 | ''[[:d:Q12997551|Q12997551]]'' | [[പ്രമാണം:Chhaya Devi in Harmonium.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914 | 2001-04-27<br/>2001-04-25 | [[Bhagalpur]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q12997551|Q12997551]] | 7 |- | style='text-align:right'| 785 | | | | | | | | | [[:d:Q12999720|Q12999720]] | 4 |- | style='text-align:right'| 786 | | | | | | | | | [[:d:Q13003366|Q13003366]] | 4 |- | style='text-align:right'| 787 | [[Yamuna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q13007209|Q13007209]] | 6 |- | style='text-align:right'| 788 | | | | | | | | | [[:d:Q13010931|Q13010931]] | 1 |- | style='text-align:right'| 789 | ''[[:d:Q13011628|Q13011628]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[ശ്രീരംഗം]]<br/>[[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q13011628|Q13011628]] | 4 |- | style='text-align:right'| 790 | | | | | | | | | [[:d:Q13056865|Q13056865]] | 11 |- | style='text-align:right'| 791 | | | | | | | | | [[:d:Q13058152|Q13058152]] | 9 |- | style='text-align:right'| 792 | | | | | | | | | [[:d:Q13059245|Q13059245]] | 6 |- | style='text-align:right'| 793 | | | | | | | | | [[:d:Q13060080|Q13060080]] | 5 |- | style='text-align:right'| 794 | | | | | | | | | [[:d:Q13115584|Q13115584]] | 1 |- | style='text-align:right'| 795 | [[आशा पोतदार]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13115799|Q13115799]] | 1 |- | style='text-align:right'| 796 | ''[[:d:Q13116483|Q13116483]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967 | | | | [[:d:Q13116483|Q13116483]] | 1 |- | style='text-align:right'| 797 | | | | | | | | | [[:d:Q13118248|Q13118248]] | 4 |- | style='text-align:right'| 798 | [[नेहा घाटे]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13118377|Q13118377]] | 1 |- | style='text-align:right'| 799 | | | | | | | | | [[:d:Q13118805|Q13118805]] | 5 |- | style='text-align:right'| 800 | [[Prachiti Mhatre]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[താനെ]] | | [[:d:Q13118925|Q13118925]] | 1 |- | style='text-align:right'| 801 | | | | | | | | | [[:d:Q13118994|Q13118994]] | 5 |- | style='text-align:right'| 802 | | | | | | | | | [[:d:Q13119648|Q13119648]] | 1 |- | style='text-align:right'| 803 | [[विद्या पटवर्धन]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13121138|Q13121138]] | 1 |- | style='text-align:right'| 804 | | | | | | | | | [[:d:Q13121647|Q13121647]] | 6 |- | style='text-align:right'| 805 | | | | | | | | | [[:d:Q13121655|Q13121655]] | 1 |- | style='text-align:right'| 806 | | | | | | | | | [[:d:Q13121827|Q13121827]] | 6 |- | style='text-align:right'| 807 | | | | | | | | | [[:d:Q13122012|Q13122012]] | 4 |- | style='text-align:right'| 808 | | | | | | | | | [[:d:Q13122067|Q13122067]] | 1 |- | style='text-align:right'| 809 | [[Smita Dongre]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13122239|Q13122239]] | 1 |- | style='text-align:right'| 810 | | | | | | | | | [[:d:Q13152205|Q13152205]] | 8 |- | style='text-align:right'| 811 | | | | | | | | | [[:d:Q13650980|Q13650980]] | 12 |- | style='text-align:right'| 812 | | | | | | | | | [[:d:Q13652396|Q13652396]] | 9 |- | style='text-align:right'| 813 | | | | | | | | | [[:d:Q13653610|Q13653610]] | 7 |- | style='text-align:right'| 814 | | | | | | | | | [[:d:Q13729015|Q13729015]] | 7 |- | style='text-align:right'| 815 | | | | | | | | | [[:d:Q14829512|Q14829512]] | 15 |- | style='text-align:right'| 816 | ''[[:d:Q14949627|Q14949627]]'' | [[പ്രമാണം:Anusree Roy Profile Picture.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q14949627|Q14949627]] | 7 |- | style='text-align:right'| 817 | | | | | | | | | [[:d:Q15217667|Q15217667]] | 8 |- | style='text-align:right'| 818 | | | | | | | | | [[:d:Q15236153|Q15236153]] | 9 |- | style='text-align:right'| 819 | | | | | | | | | [[:d:Q15261702|Q15261702]] | 10 |- | style='text-align:right'| 820 | | | | | | | | | [[:d:Q15302629|Q15302629]] | 4 |- | style='text-align:right'| 821 | | | | | | | | | [[:d:Q15441224|Q15441224]] | 6 |- | style='text-align:right'| 822 | | | | | | | | | [[:d:Q15500928|Q15500928]] | 3 |- | style='text-align:right'| 823 | | | | | | | | | [[:d:Q15608204|Q15608204]] | 7 |- | style='text-align:right'| 824 | | | | | | | | | [[:d:Q15645431|Q15645431]] | 1 |- | style='text-align:right'| 825 | | | | | | | | | [[:d:Q15646287|Q15646287]] | 14 |- | style='text-align:right'| 826 | | | | | | | | | [[:d:Q15650149|Q15650149]] | 6 |- | style='text-align:right'| 827 | | | | | | | | | [[:d:Q15650292|Q15650292]] | 8 |- | style='text-align:right'| 828 | | | | | | | | | [[:d:Q15690116|Q15690116]] | 1 |- | style='text-align:right'| 829 | | | | | | | | | [[:d:Q15692081|Q15692081]] | 6 |- | style='text-align:right'| 830 | | | | | | | | | [[:d:Q15692170|Q15692170]] | 7 |- | style='text-align:right'| 831 | | | | | | | | | [[:d:Q15693767|Q15693767]] | 8 |- | style='text-align:right'| 832 | | | | | | | | | [[:d:Q15693981|Q15693981]] | 1 |- | style='text-align:right'| 833 | | | | | | | | | [[:d:Q15695391|Q15695391]] | 6 |- | style='text-align:right'| 834 | | | | | | | | | [[:d:Q15696296|Q15696296]] | 10 |- | style='text-align:right'| 835 | | | | | | | | | [[:d:Q15697674|Q15697674]] | 9 |- | style='text-align:right'| 836 | | | | | | | | | [[:d:Q15698163|Q15698163]] | 9 |- | style='text-align:right'| 837 | | | | | | | | | [[:d:Q15698969|Q15698969]] | 1 |- | style='text-align:right'| 838 | | | | | | | | | [[:d:Q15701357|Q15701357]] | 1 |- | style='text-align:right'| 839 | [[T. Lalitha Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15702220|Q15702220]] | 1 |- | style='text-align:right'| 840 | | | | | | | | | [[:d:Q15704302|Q15704302]] | 4 |- | style='text-align:right'| 841 | [[నవీన. ఎస్]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Kadapa]] | | [[:d:Q15705267|Q15705267]] | 1 |- | style='text-align:right'| 842 | [[Sultana]] | [[പ്രമാണം:Sultana Razaaq,(India) Silent film actor and director.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1990 | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q15706574|Q15706574]] | 13 |- | style='text-align:right'| 843 | | | | | | | | | [[:d:Q15707271|Q15707271]] | 14 |- | style='text-align:right'| 844 | | | | | | | | | [[:d:Q15716797|Q15716797]] | 4 |- | style='text-align:right'| 845 | | | | | | | | | [[:d:Q15719746|Q15719746]] | 7 |- | style='text-align:right'| 846 | | | | | | | | | [[:d:Q15721302|Q15721302]] | 9 |- | style='text-align:right'| 847 | | | | | | | | | [[:d:Q15724036|Q15724036]] | 9 |- | style='text-align:right'| 848 | | | | | | | | | [[:d:Q15724428|Q15724428]] | 1 |- | style='text-align:right'| 849 | | | | | | | | | [[:d:Q15724579|Q15724579]] | 6 |- | style='text-align:right'| 850 | | | | | | | | | [[:d:Q15724621|Q15724621]] | 1 |- | style='text-align:right'| 851 | ''[[:d:Q15724698|Q15724698]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15724698|Q15724698]] | 1 |- | style='text-align:right'| 852 | | | | | | | | | [[:d:Q15724734|Q15724734]] | 2 |- | style='text-align:right'| 853 | | | | | | | | | [[:d:Q15724856|Q15724856]] | 2 |- | style='text-align:right'| 854 | | | | | | | | | [[:d:Q15725164|Q15725164]] | 5 |- | style='text-align:right'| 855 | [[Shefali Nayak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15725218|Q15725218]] | 1 |- | style='text-align:right'| 856 | | | | | | | | | [[:d:Q15725394|Q15725394]] | 2 |- | style='text-align:right'| 857 | | | | | | | | | [[:d:Q15734820|Q15734820]] | 6 |- | style='text-align:right'| 858 | | | | | | | | | [[:d:Q15846400|Q15846400]] | 7 |- | style='text-align:right'| 859 | | | | | | | | | [[:d:Q15930081|Q15930081]] | 13 |- | style='text-align:right'| 860 | | | | | | | | | [[:d:Q15930298|Q15930298]] | 6 |- | style='text-align:right'| 861 | | | | | | | | | [[:d:Q15930747|Q15930747]] | 12 |- | style='text-align:right'| 862 | | | | | | | | | [[:d:Q15956515|Q15956515]] | 6 |- | style='text-align:right'| 863 | | | | | | | | | [[:d:Q15992928|Q15992928]] | 6 |- | style='text-align:right'| 864 | | | | | | | | | [[:d:Q16014901|Q16014901]] | 7 |- | style='text-align:right'| 865 | | | | | | | | | [[:d:Q16015014|Q16015014]] | 3 |- | style='text-align:right'| 866 | | | | | | | | | [[:d:Q16016369|Q16016369]] | 14 |- | style='text-align:right'| 867 | ''[[:d:Q16017570|Q16017570]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1935 | 2006 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16017570|Q16017570]] | 9 |- | style='text-align:right'| 868 | | | | | | | | | [[:d:Q16019122|Q16019122]] | 3 |- | style='text-align:right'| 869 | | | | | | | | | [[:d:Q16019284|Q16019284]] | 9 |- | style='text-align:right'| 870 | | | | | | | | | [[:d:Q16023564|Q16023564]] | 3 |- | style='text-align:right'| 871 | [[സുധാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q16054458|Q16054458]] | 1 |- | style='text-align:right'| 872 | [[Priya Adivarekar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16058113|Q16058113]] | 0 |- | style='text-align:right'| 873 | | | | | | | | | [[:d:Q16058185|Q16058185]] | 8 |- | style='text-align:right'| 874 | | | | | | | | | [[:d:Q16110704|Q16110704]] | 7 |- | style='text-align:right'| 875 | | | | | | | | | [[:d:Q16146387|Q16146387]] | 4 |- | style='text-align:right'| 876 | | | | | | | | | [[:d:Q16147300|Q16147300]] | 8 |- | style='text-align:right'| 877 | ''[[:d:Q16148172|Q16148172]]'' | [[പ്രമാണം:AishwaryaAjit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16148172|Q16148172]] | 0 |- | style='text-align:right'| 878 | | | | | | | | | [[:d:Q16148994|Q16148994]] | 30 |- | style='text-align:right'| 879 | | | | | | | | | [[:d:Q16150938|Q16150938]] | 7 |- | style='text-align:right'| 880 | | | | | | | | | [[:d:Q16154619|Q16154619]] | 7 |- | style='text-align:right'| 881 | | | | | | | | | [[:d:Q16193312|Q16193312]] | 4 |- | style='text-align:right'| 882 | | | | | | | | | [[:d:Q16194633|Q16194633]] | 0 |- | style='text-align:right'| 883 | | | | | | | | | [[:d:Q16196723|Q16196723]] | 2 |- | style='text-align:right'| 884 | | | | | | | | | [[:d:Q16197442|Q16197442]] | 1 |- | style='text-align:right'| 885 | | | | | | | | | [[:d:Q16198048|Q16198048]] | 14 |- | style='text-align:right'| 886 | | | | | | | | | [[:d:Q16198893|Q16198893]] | 6 |- | style='text-align:right'| 887 | | | | | | | | | [[:d:Q16198930|Q16198930]] | 5 |- | style='text-align:right'| 888 | | | | | | | | | [[:d:Q16199195|Q16199195]] | 7 |- | style='text-align:right'| 889 | | | | | | | | | [[:d:Q16199248|Q16199248]] | 12 |- | style='text-align:right'| 890 | | | | | | | | | [[:d:Q16199613|Q16199613]] | 3 |- | style='text-align:right'| 891 | | | | | | | | | [[:d:Q16199826|Q16199826]] | 9 |- | style='text-align:right'| 892 | | | | | | | | | [[:d:Q16199949|Q16199949]] | 11 |- | style='text-align:right'| 893 | | | | | | | | | [[:d:Q16200004|Q16200004]] | 13 |- | style='text-align:right'| 894 | | | | | | | | | [[:d:Q16200014|Q16200014]] | 9 |- | style='text-align:right'| 895 | | | | | | | | | [[:d:Q16200036|Q16200036]] | 10 |- | style='text-align:right'| 896 | | | | | | | | | [[:d:Q16200055|Q16200055]] | 4 |- | style='text-align:right'| 897 | | | | | | | | | [[:d:Q16200062|Q16200062]] | 9 |- | style='text-align:right'| 898 | | | | | | | | | [[:d:Q16200096|Q16200096]] | 8 |- | style='text-align:right'| 899 | | | | | | | | | [[:d:Q16200118|Q16200118]] | 3 |- | style='text-align:right'| 900 | | | | | | | | | [[:d:Q16200125|Q16200125]] | 6 |- | style='text-align:right'| 901 | | | | | | | | | [[:d:Q16200172|Q16200172]] | 16 |- | style='text-align:right'| 902 | | | | | | | | | [[:d:Q16200218|Q16200218]] | 6 |- | style='text-align:right'| 903 | [[ദിപ ഷാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200314|Q16200314]] | 5 |- | style='text-align:right'| 904 | | | | | | | | | [[:d:Q16200332|Q16200332]] | 7 |- | style='text-align:right'| 905 | | | | | | | | | [[:d:Q16200361|Q16200361]] | 13 |- | style='text-align:right'| 906 | | | | | | | | | [[:d:Q16200406|Q16200406]] | 0 |- | style='text-align:right'| 907 | ''[[:d:Q16200413|Q16200413]]'' | [[പ്രമാണം:Payal Ghosh at the 63rd Jio Filmfare Awards 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-13 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16200413|Q16200413]] | 16 |- | style='text-align:right'| 908 | | | | | | | | | [[:d:Q16200421|Q16200421]] | 8 |- | style='text-align:right'| 909 | | | | | | | | | [[:d:Q16200448|Q16200448]] | 4 |- | style='text-align:right'| 910 | | | | | | | | | [[:d:Q16200567|Q16200567]] | 6 |- | style='text-align:right'| 911 | | | | | | | | | [[:d:Q16200615|Q16200615]] | 3 |- | style='text-align:right'| 912 | | | | | | | | | [[:d:Q16200641|Q16200641]] | 0 |- | style='text-align:right'| 913 | [[Deepika Kamaiah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16200651|Q16200651]] | 5 |- | style='text-align:right'| 914 | [[Kamal Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2026-01-21 | | | [[:d:Q16200659|Q16200659]] | 2 |- | style='text-align:right'| 915 | | | | | | | | | [[:d:Q16200740|Q16200740]] | 8 |- | style='text-align:right'| 916 | | | | | | | | | [[:d:Q16201037|Q16201037]] | 3 |- | style='text-align:right'| 917 | | | | | | | | | [[:d:Q16201057|Q16201057]] | 6 |- | style='text-align:right'| 918 | [[മാനസി വീതിനൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മനാമ]] | | [[:d:Q16201066|Q16201066]] | 4 |- | style='text-align:right'| 919 | | | | | | | | | [[:d:Q16201150|Q16201150]] | 3 |- | style='text-align:right'| 920 | | | | | | | | | [[:d:Q16201252|Q16201252]] | 4 |- | style='text-align:right'| 921 | | | | | | | | | [[:d:Q16201282|Q16201282]] | 5 |- | style='text-align:right'| 922 | | | | | | | | | [[:d:Q16201316|Q16201316]] | 12 |- | style='text-align:right'| 923 | | | | | | | | | [[:d:Q16201518|Q16201518]] | 3 |- | style='text-align:right'| 924 | | | | | | | | | [[:d:Q16201547|Q16201547]] | 9 |- | style='text-align:right'| 925 | | | | | | | | | [[:d:Q16201561|Q16201561]] | 6 |- | style='text-align:right'| 926 | | | | | | | | | [[:d:Q16201721|Q16201721]] | 3 |- | style='text-align:right'| 927 | | | | | | | | | [[:d:Q16201746|Q16201746]] | 0 |- | style='text-align:right'| 928 | | | | | | | | | [[:d:Q16201757|Q16201757]] | 3 |- | style='text-align:right'| 929 | | | | | | | | | [[:d:Q16201770|Q16201770]] | 4 |- | style='text-align:right'| 930 | | | | | | | | | [[:d:Q16201800|Q16201800]] | 8 |- | style='text-align:right'| 931 | | | | | | | | | [[:d:Q16202023|Q16202023]] | 7 |- | style='text-align:right'| 932 | | | | | | | | | [[:d:Q16202228|Q16202228]] | 6 |- | style='text-align:right'| 933 | | | | | | | | | [[:d:Q16202260|Q16202260]] | 4 |- | style='text-align:right'| 934 | [[ശ്രേയ ശർമ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16202270|Q16202270]] | 3 |- | style='text-align:right'| 935 | | | | | | | | | [[:d:Q16202519|Q16202519]] | 3 |- | style='text-align:right'| 936 | | | | | | | | | [[:d:Q16202541|Q16202541]] | 4 |- | style='text-align:right'| 937 | | | | | | | | | [[:d:Q16202566|Q16202566]] | 6 |- | style='text-align:right'| 938 | | | | | | | | | [[:d:Q16202578|Q16202578]] | 2 |- | style='text-align:right'| 939 | | | | | | | | | [[:d:Q16202614|Q16202614]] | 7 |- | style='text-align:right'| 940 | | | | | | | | | [[:d:Q16202646|Q16202646]] | 7 |- | style='text-align:right'| 941 | | | | | | | | | [[:d:Q16202697|Q16202697]] | 6 |- | style='text-align:right'| 942 | | | | | | | | | [[:d:Q16202722|Q16202722]] | 1 |- | style='text-align:right'| 943 | | | | | | | | | [[:d:Q16202737|Q16202737]] | 11 |- | style='text-align:right'| 944 | | | | | | | | | [[:d:Q16202819|Q16202819]] | 20 |- | style='text-align:right'| 945 | | | | | | | | | [[:d:Q16202975|Q16202975]] | 4 |- | style='text-align:right'| 946 | | | | | | | | | [[:d:Q16206171|Q16206171]] | 5 |- | style='text-align:right'| 947 | | | | | | | | | [[:d:Q16206462|Q16206462]] | 7 |- | style='text-align:right'| 948 | | | | | | | | | [[:d:Q16208435|Q16208435]] | 4 |- | style='text-align:right'| 949 | | | | | | | | | [[:d:Q16208477|Q16208477]] | 13 |- | style='text-align:right'| 950 | | | | | | | | | [[:d:Q16209504|Q16209504]] | 5 |- | style='text-align:right'| 951 | | | | | | | | | [[:d:Q16209812|Q16209812]] | 8 |- | style='text-align:right'| 952 | | | | | | | | | [[:d:Q16212395|Q16212395]] | 5 |- | style='text-align:right'| 953 | | | | | | | | | [[:d:Q16216019|Q16216019]] | 9 |- | style='text-align:right'| 954 | | | | | | | | | [[:d:Q16221424|Q16221424]] | 9 |- | style='text-align:right'| 955 | | | | | | | | | [[:d:Q16221764|Q16221764]] | 5 |- | style='text-align:right'| 956 | | | | | | | | | [[:d:Q16222199|Q16222199]] | 8 |- | style='text-align:right'| 957 | | | | | | | | | [[:d:Q16222341|Q16222341]] | 9 |- | style='text-align:right'| 958 | ''[[:d:Q16222392|Q16222392]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-03-18 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q16222392|Q16222392]] | 8 |- | style='text-align:right'| 959 | | | | | | | | | [[:d:Q16223965|Q16223965]] | 8 |- | style='text-align:right'| 960 | [[Revathi Sankaran]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16225977|Q16225977]] | 4 |- | style='text-align:right'| 961 | | | | | | | | | [[:d:Q16226260|Q16226260]] | 7 |- | style='text-align:right'| 962 | | | | | | | | | [[:d:Q16226497|Q16226497]] | 3 |- | style='text-align:right'| 963 | | | | | | | | | [[:d:Q16226658|Q16226658]] | 4 |- | style='text-align:right'| 964 | | | | | | | | | [[:d:Q16230639|Q16230639]] | 6 |- | style='text-align:right'| 965 | | | | | | | | | [[:d:Q16231363|Q16231363]] | 5 |- | style='text-align:right'| 966 | | | | | | | | | [[:d:Q16231373|Q16231373]] | 4 |- | style='text-align:right'| 967 | | | | | | | | | [[:d:Q16231646|Q16231646]] | 9 |- | style='text-align:right'| 968 | | | | | | | | | [[:d:Q16231757|Q16231757]] | 16 |- | style='text-align:right'| 969 | | | | | | | | | [[:d:Q16231811|Q16231811]] | 5 |- | style='text-align:right'| 970 | | | | | | | | | [[:d:Q16232402|Q16232402]] | 10 |- | style='text-align:right'| 971 | | | | | | | | | [[:d:Q16232549|Q16232549]] | 2 |- | style='text-align:right'| 972 | ''[[:d:Q16232648|Q16232648]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-24 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q16232648|Q16232648]] | 7 |- | style='text-align:right'| 973 | ''[[:d:Q16232942|Q16232942]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16232942|Q16232942]] | 1 |- | style='text-align:right'| 974 | | | | | | | | | [[:d:Q16233248|Q16233248]] | 6 |- | style='text-align:right'| 975 | ''[[:d:Q16233288|Q16233288]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16233288|Q16233288]] | 5 |- | style='text-align:right'| 976 | | | | | | | | | [[:d:Q16233421|Q16233421]] | 5 |- | style='text-align:right'| 977 | | | | | | | | | [[:d:Q16233560|Q16233560]] | 10 |- | style='text-align:right'| 978 | | | | | | | | | [[:d:Q16234496|Q16234496]] | 13 |- | style='text-align:right'| 979 | | | | | | | | | [[:d:Q16236034|Q16236034]] | 3 |- | style='text-align:right'| 980 | | | | | | | | | [[:d:Q16239691|Q16239691]] | 8 |- | style='text-align:right'| 981 | | | | | | | | | [[:d:Q16240190|Q16240190]] | 3 |- | style='text-align:right'| 982 | | | | | | | | | [[:d:Q16240198|Q16240198]] | 6 |- | style='text-align:right'| 983 | | | | | | | | | [[:d:Q16240581|Q16240581]] | 13 |- | style='text-align:right'| 984 | | | | | | | | | [[:d:Q16240627|Q16240627]] | 11 |- | style='text-align:right'| 985 | | | | | | | | | [[:d:Q16240640|Q16240640]] | 7 |- | style='text-align:right'| 986 | [[Shruti Bapna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16243490|Q16243490]] | 8 |- | style='text-align:right'| 987 | | | | | | | | | [[:d:Q16246697|Q16246697]] | 6 |- | style='text-align:right'| 988 | | | | | | | | | [[:d:Q16246753|Q16246753]] | 7 |- | style='text-align:right'| 989 | | | | | | | | | [[:d:Q16247337|Q16247337]] | 3 |- | style='text-align:right'| 990 | | | | | | | | | [[:d:Q16247410|Q16247410]] | 5 |- | style='text-align:right'| 991 | | | | | | | | | [[:d:Q16250215|Q16250215]] | 25 |- | style='text-align:right'| 992 | | | | | | | | | [[:d:Q16250691|Q16250691]] | 5 |- | style='text-align:right'| 993 | | | | | | | | | [[:d:Q16258538|Q16258538]] | 10 |- | style='text-align:right'| 994 | | | | | | | | | [[:d:Q16271157|Q16271157]] | 13 |- | style='text-align:right'| 995 | [[Kiran Bhargava]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16275110|Q16275110]] | 6 |- | style='text-align:right'| 996 | | | | | | | | | [[:d:Q16275114|Q16275114]] | 3 |- | style='text-align:right'| 997 | ''[[:d:Q16310929|Q16310929]]'' | [[പ്രമാണം:Alapati Lakshmi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1952 | | | | [[:d:Q16310929|Q16310929]] | 1 |- | style='text-align:right'| 998 | [[Varsha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16311679|Q16311679]] | 1 |- | style='text-align:right'| 999 | [[Vibha Natarajan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16312495|Q16312495]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1000 | | | | | | | | | [[:d:Q16314155|Q16314155]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1001 | | | | | | | | | [[:d:Q16315657|Q16315657]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1002 | | | | | | | | | [[:d:Q16315878|Q16315878]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1003 | | | | | | | | | [[:d:Q16344092|Q16344092]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1004 | | | | | | | | | [[:d:Q16344332|Q16344332]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1005 | | | | | | | | | [[:d:Q16345997|Q16345997]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1006 | | | | | | | | | [[:d:Q16346416|Q16346416]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1007 | | | | | | | | | [[:d:Q16727188|Q16727188]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1008 | | | | | | | | | [[:d:Q16727418|Q16727418]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1009 | | | | | | | | | [[:d:Q16729286|Q16729286]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1010 | | | | | | | | | [[:d:Q16729507|Q16729507]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1011 | | | | | | | | | [[:d:Q16729508|Q16729508]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1012 | | | | | | | | | [[:d:Q16730453|Q16730453]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1013 | | | | | | | | | [[:d:Q16730508|Q16730508]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1014 | | | | | | | | | [[:d:Q16730567|Q16730567]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1015 | [[Sonia Kapoor]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16730579|Q16730579]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1016 | | | | | | | | | [[:d:Q16730587|Q16730587]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1017 | | | | | | | | | [[:d:Q16730800|Q16730800]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1018 | ''[[:d:Q16730805|Q16730805]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-10-11 | | [[Ulhasnagar]] | | [[:d:Q16730805|Q16730805]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1019 | | | | | | | | | [[:d:Q16731007|Q16731007]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1020 | | | | | | | | | [[:d:Q16731794|Q16731794]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1021 | | | | | | | | | [[:d:Q16731876|Q16731876]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1022 | [[Dipti Mehta]] | [[പ്രമാണം:Dipti Mehta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16732430|Q16732430]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1023 | | | | | | | | | [[:d:Q16732433|Q16732433]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1024 | [[Jaya Menon]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16732486|Q16732486]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1025 | | | | | | | | | [[:d:Q16732697|Q16732697]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1026 | | | | | | | | | [[:d:Q16732971|Q16732971]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1027 | | | | | | | | | [[:d:Q16732972|Q16732972]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1028 | | | | | | | | | [[:d:Q16732976|Q16732976]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1029 | | | | | | | | | [[:d:Q16733206|Q16733206]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1030 | [[Priyanka Nayyar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16733217|Q16733217]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1031 | | | | | | | | | [[:d:Q16734128|Q16734128]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1032 | | | | | | | | | [[:d:Q16734255|Q16734255]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1033 | [[Pooja Pihal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16734529|Q16734529]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1034 | | | | | | | | | [[:d:Q16734742|Q16734742]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1035 | | | | | | | | | [[:d:Q16734880|Q16734880]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1036 | | | | | | | | | [[:d:Q16734901|Q16734901]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1037 | | | | | | | | | [[:d:Q16734985|Q16734985]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1038 | | | | | | | | | [[:d:Q16739015|Q16739015]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1039 | | | | | | | | | [[:d:Q16751660|Q16751660]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1040 | ''[[:d:Q16755934|Q16755934]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-22 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16755934|Q16755934]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1041 | | | | | | | | | [[:d:Q16755975|Q16755975]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1042 | | | | | | | | | [[:d:Q16762317|Q16762317]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1043 | [[Deepa Bhaskar]] | [[പ്രമാണം:Deepa Bhaskar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16832052|Q16832052]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1044 | | | | | | | | | [[:d:Q16832056|Q16832056]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1045 | | | | | | | | | [[:d:Q16832061|Q16832061]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1046 | | | | | | | | | [[:d:Q16832067|Q16832067]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1047 | ''[[:d:Q16832075|Q16832075]]'' | [[പ്രമാണം:Kanchi Singh in 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-27 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q16832075|Q16832075]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1048 | | | | | | | | | [[:d:Q16832078|Q16832078]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1049 | | | | | | | | | [[:d:Q16832079|Q16832079]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1050 | | | | | | | | | [[:d:Q16832080|Q16832080]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1051 | | | | | | | | | [[:d:Q16832081|Q16832081]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1052 | [[Dhriti Saharan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16832082|Q16832082]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1053 | | | | | | | | | [[:d:Q16832084|Q16832084]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1054 | [[സന്യാതാര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q16832086|Q16832086]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1055 | | | | | | | | | [[:d:Q16832091|Q16832091]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1056 | | | | | | | | | [[:d:Q16832097|Q16832097]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1057 | | | | | | | | | [[:d:Q16832098|Q16832098]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1058 | | | | | | | | | [[:d:Q16832105|Q16832105]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1059 | | | | | | | | | [[:d:Q16832109|Q16832109]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1060 | | | | | | | | | [[:d:Q16832111|Q16832111]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1061 | | | | | | | | | [[:d:Q16832118|Q16832118]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1062 | | | | | | | | | [[:d:Q16832128|Q16832128]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1063 | | | | | | | | | [[:d:Q16832129|Q16832129]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1064 | | | | | | | | | [[:d:Q16832133|Q16832133]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1065 | | | | | | | | | [[:d:Q16832141|Q16832141]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1066 | | | | | | | | | [[:d:Q16832142|Q16832142]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1067 | | | | | | | | | [[:d:Q16832145|Q16832145]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1068 | | | | | | | | | [[:d:Q16832146|Q16832146]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1069 | | | | | | | | | [[:d:Q16832247|Q16832247]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1070 | | | | | | | | | [[:d:Q16832258|Q16832258]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1071 | [[Pari Telang]] | [[പ്രമാണം:Pari Telang, Santosh Juvekar and Spruha Joshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832270|Q16832270]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1072 | | | | | | | | | [[:d:Q16845048|Q16845048]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1073 | | | | | | | | | [[:d:Q16873056|Q16873056]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1074 | | | | | | | | | [[:d:Q16885556|Q16885556]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1075 | | | | | | | | | [[:d:Q16887711|Q16887711]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1076 | [[മീന ടി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16910853|Q16910853]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1077 | | | | | | | | | [[:d:Q17054227|Q17054227]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1078 | | | | | | | | | [[:d:Q17089032|Q17089032]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1079 | | | | | | | | | [[:d:Q17131115|Q17131115]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1080 | | | | | | | | | [[:d:Q17151726|Q17151726]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1081 | [[Disha Poovaiah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17180844|Q17180844]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1082 | | | | | | | | | [[:d:Q17198237|Q17198237]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1083 | | | | | | | | | [[:d:Q17305770|Q17305770]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1084 | | | | | | | | | [[:d:Q17305822|Q17305822]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1085 | ''[[:d:Q17318886|Q17318886]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-02-12 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q17318886|Q17318886]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1086 | | | | | | | | | [[:d:Q17328057|Q17328057]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1087 | | | | | | | | | [[:d:Q17386464|Q17386464]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1088 | | | | | | | | | [[:d:Q17403239|Q17403239]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1089 | | | | | | | | | [[:d:Q17403318|Q17403318]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1090 | | | | | | | | | [[:d:Q17403438|Q17403438]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1091 | | | | | | | | | [[:d:Q17411063|Q17411063]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1092 | | | | | | | | | [[:d:Q17411236|Q17411236]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1093 | [[Richa Bhadra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q17413626|Q17413626]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1094 | | | | | | | | | [[:d:Q17413627|Q17413627]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1095 | | | | | | | | | [[:d:Q17413634|Q17413634]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1096 | | | | | | | | | [[:d:Q17413637|Q17413637]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1097 | | | | | | | | | [[:d:Q17465683|Q17465683]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1098 | | | | | | | | | [[:d:Q17479437|Q17479437]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1099 | | | | | | | | | [[:d:Q17489736|Q17489736]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1100 | | | | | | | | | [[:d:Q17492722|Q17492722]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1101 | ''[[:d:Q17495789|Q17495789]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17495789|Q17495789]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1102 | | | | | | | | | [[:d:Q17495879|Q17495879]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1103 | ''[[:d:Q17495917|Q17495917]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1936-04-21 | 2023-11-30 | [[ചെന്നൈ]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q17495917|Q17495917]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1104 | | | | | | | | | [[:d:Q17581407|Q17581407]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1105 | [[Keerthana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17581412|Q17581412]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1106 | ''[[:d:Q17582133|Q17582133]]'' | [[പ്രമാണം:Anaika Soti.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-14 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q17582133|Q17582133]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1107 | | | | | | | | | [[:d:Q17605971|Q17605971]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1108 | | | | | | | | | [[:d:Q17617132|Q17617132]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1109 | | | | | | | | | [[:d:Q17708728|Q17708728]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1110 | [[Faezeh Jalali]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q17744435|Q17744435]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1111 | | | | | | | | | [[:d:Q17747329|Q17747329]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1112 | [[Monicka]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17859831|Q17859831]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1113 | | | | | | | | | [[:d:Q17859838|Q17859838]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1114 | | | | | | | | | [[:d:Q18043609|Q18043609]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1115 | | | | | | | | | [[:d:Q18044734|Q18044734]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1116 | | | | | | | | | [[:d:Q18044750|Q18044750]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1117 | | | | | | | | | [[:d:Q18066888|Q18066888]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1118 | ''[[:d:Q18070354|Q18070354]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q18070354|Q18070354]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1119 | | | | | | | | | [[:d:Q18085653|Q18085653]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1120 | | | | | | | | | [[:d:Q18091547|Q18091547]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1121 | | | | | | | | | [[:d:Q18097858|Q18097858]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1122 | | | | | | | | | [[:d:Q18124379|Q18124379]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1123 | | | | | | | | | [[:d:Q18126169|Q18126169]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1124 | | | | | | | | | [[:d:Q18209921|Q18209921]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1125 | | | | | | | | | [[:d:Q18210664|Q18210664]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1126 | | | | | | | | | [[:d:Q18211013|Q18211013]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1127 | | | | | | | | | [[:d:Q18211037|Q18211037]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1128 | | | | | | | | | [[:d:Q18211387|Q18211387]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1129 | | | | | | | | | [[:d:Q18211758|Q18211758]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1130 | | | | | | | | | [[:d:Q18341113|Q18341113]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1131 | ''[[:d:Q18350991|Q18350991]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 2006 | [[മധുര]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q18350991|Q18350991]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1132 | | | | | | | | | [[:d:Q18351880|Q18351880]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1133 | | | | | | | | | [[:d:Q18353980|Q18353980]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1134 | | | | | | | | | [[:d:Q18354514|Q18354514]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1135 | | | | | | | | | [[:d:Q18354719|Q18354719]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1136 | | | | | | | | | [[:d:Q18357741|Q18357741]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1137 | | | | | | | | | [[:d:Q18357765|Q18357765]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1138 | | | | | | | | | [[:d:Q18518779|Q18518779]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1139 | | | | | | | | | [[:d:Q18581765|Q18581765]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1140 | | | | | | | | | [[:d:Q18589140|Q18589140]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1141 | | | | | | | | | [[:d:Q18589263|Q18589263]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1142 | | | | | | | | | [[:d:Q18637710|Q18637710]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1143 | | | | | | | | | [[:d:Q18637951|Q18637951]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1144 | | | | | | | | | [[:d:Q18638583|Q18638583]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1145 | | | | | | | | | [[:d:Q18638590|Q18638590]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1146 | | | | | | | | | [[:d:Q18685708|Q18685708]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1147 | | | | | | | | | [[:d:Q18686306|Q18686306]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1148 | | | | | | | | | [[:d:Q18686349|Q18686349]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1149 | | | | | | | | | [[:d:Q18719320|Q18719320]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1150 | [[ഷെമ്പക]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തൂത്തുക്കുടി|തൂത്തുക്കുടി തുറമുഖം]] | | [[:d:Q18720248|Q18720248]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1151 | | | | | | | | | [[:d:Q18720273|Q18720273]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1152 | ''[[:d:Q18763820|Q18763820]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18763820|Q18763820]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1153 | | | | | | | | | [[:d:Q18918081|Q18918081]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1154 | ''[[:d:Q18922873|Q18922873]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-19 | | [[കുദ്രേമുഖ് ദേശീയോദ്യാനം]] | | [[:d:Q18922873|Q18922873]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1155 | | | | | | | | | [[:d:Q18977603|Q18977603]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1156 | | | | | | | | | [[:d:Q18978043|Q18978043]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1157 | ''[[:d:Q19276584|Q19276584]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1944-09-03 | 2021-06-03 | [[കൊല്ലെഗൽ]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q19276584|Q19276584]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1158 | | | | | | | | | [[:d:Q19321759|Q19321759]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1159 | [[Neha Yadav]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19517806|Q19517806]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1160 | | | | | | | | | [[:d:Q19519716|Q19519716]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1161 | ''[[:d:Q19520028|Q19520028]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-02-12 | | [[Hazaribagh]] | | [[:d:Q19520028|Q19520028]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1162 | [[Kuki Grewal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19520074|Q19520074]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1163 | [[Paru Gambhir]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19520656|Q19520656]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1164 | [[ஜெயகௌரி (நடிகை)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19547669|Q19547669]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1165 | | | | | | | | | [[:d:Q19547903|Q19547903]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1166 | | | | | | | | | [[:d:Q19560043|Q19560043]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1167 | | | | | | | | | [[:d:Q19560056|Q19560056]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1168 | | | | | | | | | [[:d:Q19560090|Q19560090]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1169 | | | | | | | | | [[:d:Q19560352|Q19560352]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1170 | | | | | | | | | [[:d:Q19560393|Q19560393]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1171 | | | | | | | | | [[:d:Q19560933|Q19560933]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1172 | | | | | | | | | [[:d:Q19560950|Q19560950]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1173 | ''[[:d:Q19560963|Q19560963]]'' | [[പ്രമാണം:Manisha Kelkar graces Indian Music Academy – Marathi Music Awards (18) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19560963|Q19560963]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1174 | | | | | | | | | [[:d:Q19561007|Q19561007]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1175 | ''[[:d:Q19561526|Q19561526]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-10-07 | | [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]] | | [[:d:Q19561526|Q19561526]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1176 | [[Shireen Mirza]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q19561585|Q19561585]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1177 | | | | | | | | | [[:d:Q19571665|Q19571665]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1178 | | | | | | | | | [[:d:Q19571873|Q19571873]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1179 | | | | | | | | | [[:d:Q19571948|Q19571948]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1180 | | | | | | | | | [[:d:Q19573584|Q19573584]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1181 | | | | | | | | | [[:d:Q19573589|Q19573589]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1182 | [[Neelam Mehra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19593774|Q19593774]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1183 | | | | | | | | | [[:d:Q19609674|Q19609674]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1184 | | | | | | | | | [[:d:Q19661204|Q19661204]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1185 | | | | | | | | | [[:d:Q19661316|Q19661316]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1186 | | | | | | | | | [[:d:Q19661366|Q19661366]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1187 | | | | | | | | | [[:d:Q19661711|Q19661711]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1188 | | | | | | | | | [[:d:Q19662250|Q19662250]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1189 | | | | | | | | | [[:d:Q19662259|Q19662259]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1190 | [[Mounica]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19662278|Q19662278]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1191 | [[Manasi Varma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19662569|Q19662569]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1192 | | | | | | | | | [[:d:Q19663063|Q19663063]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1193 | | | | | | | | | [[:d:Q19663157|Q19663157]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1194 | | | | | | | | | [[:d:Q19663694|Q19663694]] | 21 |- | style='text-align:right'| 1195 | | | | | | | | | [[:d:Q19664279|Q19664279]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1196 | | | | | | | | | [[:d:Q19664756|Q19664756]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1197 | | | | | | | | | [[:d:Q19664844|Q19664844]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1198 | | | | | | | | | [[:d:Q19665157|Q19665157]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1199 | | | | | | | | | [[:d:Q19665473|Q19665473]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1200 | | | | | | | | | [[:d:Q19665776|Q19665776]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1201 | | | | | | | | | [[:d:Q19666177|Q19666177]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1202 | | | | | | | | | [[:d:Q19667243|Q19667243]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1203 | | | | | | | | | [[:d:Q19667495|Q19667495]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1204 | | | | | | | | | [[:d:Q19723498|Q19723498]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1205 | | | | | | | | | [[:d:Q19737357|Q19737357]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1206 | | | | | | | | | [[:d:Q19742633|Q19742633]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1207 | | | | | | | | | [[:d:Q19759758|Q19759758]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1208 | | | | | | | | | [[:d:Q19760091|Q19760091]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1209 | [[Anita Chowdhary]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19803737|Q19803737]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1210 | ''[[:d:Q19809609|Q19809609]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1944-08-20 | 1995-10-19 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19809609|Q19809609]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1211 | | | | | | | | | [[:d:Q19810144|Q19810144]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1212 | | | | | | | | | [[:d:Q19810215|Q19810215]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1213 | | | | | | | | | [[:d:Q19813300|Q19813300]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1214 | | | | | | | | | [[:d:Q19818645|Q19818645]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1215 | | | | | | | | | [[:d:Q19824584|Q19824584]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1216 | | | | | | | | | [[:d:Q19882088|Q19882088]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1217 | | | | | | | | | [[:d:Q19891084|Q19891084]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1218 | [[Parull Chaudhry]] | [[പ്രമാണം:Parull Chaudhry.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19891147|Q19891147]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1219 | ''[[:d:Q19891334|Q19891334]]'' | [[പ്രമാണം:Ruhanika Dhawan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-09-25 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q19891334|Q19891334]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1220 | ''[[:d:Q19891524|Q19891524]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19891524|Q19891524]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1221 | [[Auritra Ghosh]] | [[പ്രമാണം:AuritraGhosh 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q19891567|Q19891567]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1222 | | | | | | | | | [[:d:Q19891740|Q19891740]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1223 | | | | | | | | | [[:d:Q19891959|Q19891959]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1224 | | | | | | | | | [[:d:Q19892475|Q19892475]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1225 | | | | | | | | | [[:d:Q19892578|Q19892578]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1226 | | | | | | | | | [[:d:Q19892701|Q19892701]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1227 | | | | | | | | | [[:d:Q19892704|Q19892704]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1228 | | | | | | | | | [[:d:Q19895785|Q19895785]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1229 | | | | | | | | | [[:d:Q19895979|Q19895979]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1230 | ''[[:d:Q19896075|Q19896075]]'' | [[പ്രമാണം:Photo Elina samantray.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-23 | | [[Bhadrak]] | | [[:d:Q19896075|Q19896075]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1231 | | | | | | | | | [[:d:Q19896109|Q19896109]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1232 | | | | | | | | | [[:d:Q19898333|Q19898333]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1233 | | | | | | | | | [[:d:Q19898504|Q19898504]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1234 | | | | | | | | | [[:d:Q19899015|Q19899015]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1235 | | | | | | | | | [[:d:Q19899302|Q19899302]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1236 | | | | | | | | | [[:d:Q19938389|Q19938389]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1237 | | | | | | | | | [[:d:Q19961072|Q19961072]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1238 | | | | | | | | | [[:d:Q19972652|Q19972652]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1239 | | | | | | | | | [[:d:Q20059908|Q20059908]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1240 | | | | | | | | | [[:d:Q20090123|Q20090123]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1241 | | | | | | | | | [[:d:Q20090635|Q20090635]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1242 | | | | | | | | | [[:d:Q20128241|Q20128241]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1243 | | | | | | | | | [[:d:Q20261418|Q20261418]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1244 | | | | | | | | | [[:d:Q20560783|Q20560783]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1245 | | | | | | | | | [[:d:Q20574928|Q20574928]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1246 | ''[[:d:Q20579666|Q20579666]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20579666|Q20579666]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1247 | | | | | | | | | [[:d:Q20584921|Q20584921]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1248 | | | | | | | | | [[:d:Q20604641|Q20604641]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1249 | | | | | | | | | [[:d:Q20609060|Q20609060]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1250 | | | | | | | | | [[:d:Q20630463|Q20630463]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1251 | | | | | | | | | [[:d:Q20630699|Q20630699]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1252 | | | | | | | | | [[:d:Q20631149|Q20631149]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1253 | | | | | | | | | [[:d:Q20638100|Q20638100]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1254 | | | | | | | | | [[:d:Q20641928|Q20641928]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1255 | | | | | | | | | [[:d:Q20643557|Q20643557]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1256 | | | | | | | | | [[:d:Q20644118|Q20644118]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1257 | | | | | | | | | [[:d:Q20649327|Q20649327]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1258 | | | | | | | | | [[:d:Q20649334|Q20649334]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1259 | | | | | | | | | [[:d:Q20649361|Q20649361]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1260 | | | | | | | | | [[:d:Q20649445|Q20649445]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1261 | | | | | | | | | [[:d:Q20649453|Q20649453]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1262 | [[Charulatha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q20649489|Q20649489]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1263 | | | | | | | | | [[:d:Q20649506|Q20649506]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1264 | | | | | | | | | [[:d:Q20649647|Q20649647]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1265 | [[Karina Shah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20649913|Q20649913]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1266 | [[Anima Pedini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2006-12-12 | | | [[:d:Q20665757|Q20665757]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1267 | | | | | | | | | [[:d:Q20675998|Q20675998]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1268 | | | | | | | | | [[:d:Q20676230|Q20676230]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1269 | | | | | | | | | [[:d:Q20677497|Q20677497]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1270 | [[Swati Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q20684310|Q20684310]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1271 | | | | | | | | | [[:d:Q20684322|Q20684322]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1272 | | | | | | | | | [[:d:Q20684357|Q20684357]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1273 | | | | | | | | | [[:d:Q20684364|Q20684364]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1274 | [[Roshan Kumari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അംബാല]] | | [[:d:Q20684428|Q20684428]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1275 | [[Suparna Marwah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20684723|Q20684723]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1276 | | | | | | | | | [[:d:Q20684896|Q20684896]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1277 | | | | | | | | | [[:d:Q20684952|Q20684952]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1278 | [[Neyha Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Moradabad]] | | [[:d:Q20684973|Q20684973]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1279 | [[Geetha Poduval]] | [[പ്രമാണം:Geeta.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q20685151|Q20685151]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1280 | | | | | | | | | [[:d:Q20685247|Q20685247]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1281 | ''[[:d:Q20685290|Q20685290]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q20685290|Q20685290]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1282 | | | | | | | | | [[:d:Q20685440|Q20685440]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1283 | | | | | | | | | [[:d:Q20685511|Q20685511]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1284 | | | | | | | | | [[:d:Q20685609|Q20685609]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1285 | ''[[:d:Q20737448|Q20737448]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1915 | 1986-10-02 | [[ലാഹോർ]] | [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം]] | [[:d:Q20737448|Q20737448]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1286 | [[Priyanka Bose]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Bose in Nirbhaya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | No/unknown value | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q20740655|Q20740655]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1287 | ''[[:d:Q20740874|Q20740874]]'' | [[പ്രമാണം:Wamiqa Gabbi snapped outside Maddock office (2) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-29 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q20740874|Q20740874]] | 19 |- | style='text-align:right'| 1288 | | | | | | | | | [[:d:Q20744678|Q20744678]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1289 | | | | | | | | | [[:d:Q20744706|Q20744706]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1290 | | | | | | | | | [[:d:Q20810757|Q20810757]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1291 | | | | | | | | | [[:d:Q20870055|Q20870055]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1292 | | | | | | | | | [[:d:Q20900162|Q20900162]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1293 | | | | | | | | | [[:d:Q20984457|Q20984457]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1294 | | | | | | | | | [[:d:Q20985271|Q20985271]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1295 | | | | | | | | | [[:d:Q20985303|Q20985303]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1296 | | | | | | | | | [[:d:Q21004809|Q21004809]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1297 | | | | | | | | | [[:d:Q21004894|Q21004894]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1298 | [[Lagnajita Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21005305|Q21005305]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1299 | | | | | | | | | [[:d:Q21005334|Q21005334]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1300 | | | | | | | | | [[:d:Q21036716|Q21036716]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1301 | | | | | | | | | [[:d:Q21043196|Q21043196]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1302 | | | | | | | | | [[:d:Q21062558|Q21062558]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1303 | | | | | | | | | [[:d:Q21063375|Q21063375]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1304 | ''[[:d:Q21063552|Q21063552]]'' | [[പ്രമാണം:Karishma Sharma graces the launch of Arth restaurant (15).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-22 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q21063552|Q21063552]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1305 | [[Sulakshana Khatri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21063989|Q21063989]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1306 | | | | | | | | | [[:d:Q21064181|Q21064181]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1307 | | | | | | | | | [[:d:Q21064549|Q21064549]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1308 | | | | | | | | | [[:d:Q21066399|Q21066399]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1309 | | | | | | | | | [[:d:Q21066423|Q21066423]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1310 | | | | | | | | | [[:d:Q21066525|Q21066525]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1311 | | | | | | | | | [[:d:Q21066640|Q21066640]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1312 | | | | | | | | | [[:d:Q21066657|Q21066657]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1313 | | | | | | | | | [[:d:Q21066767|Q21066767]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1314 | | | | | | | | | [[:d:Q21066811|Q21066811]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1315 | | | | | | | | | [[:d:Q21066998|Q21066998]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1316 | | | | | | | | | [[:d:Q21067194|Q21067194]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1317 | ''[[:d:Q21067402|Q21067402]]'' | [[പ്രമാണം:Actress Reshma Rathore.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-03 | | [[ఉసిరికాయలపల్లి]] | | [[:d:Q21067402|Q21067402]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1318 | ''[[:d:Q21069952|Q21069952]]'' | [[പ്രമാണം:Sabita Devi in "Teen Sau Din Ke Baad".jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1914 | 1965 | | [[Beeston]] | [[:d:Q21069952|Q21069952]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1319 | | | | | | | | | [[:d:Q21070426|Q21070426]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1320 | | | | | | | | | [[:d:Q21070443|Q21070443]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1321 | | | | | | | | | [[:d:Q21077873|Q21077873]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1322 | | | | | | | | | [[:d:Q21210076|Q21210076]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1323 | [[Saudamini Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21281507|Q21281507]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1324 | | | | | | | | | [[:d:Q21284951|Q21284951]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1325 | | | | | | | | | [[:d:Q21285223|Q21285223]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1326 | | | | | | | | | [[:d:Q21402960|Q21402960]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1327 | | | | | | | | | [[:d:Q21495378|Q21495378]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1328 | | | | | | | | | [[:d:Q21509514|Q21509514]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1329 | | | | | | | | | [[:d:Q21620673|Q21620673]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1330 | | | | | | | | | [[:d:Q21620692|Q21620692]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1331 | | | | | | | | | [[:d:Q21621287|Q21621287]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1332 | | | | | | | | | [[:d:Q21621374|Q21621374]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1333 | | | | | | | | | [[:d:Q21622381|Q21622381]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1334 | | | | | | | | | [[:d:Q21642539|Q21642539]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1335 | | | | | | | | | [[:d:Q21814479|Q21814479]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1336 | | | | | | | | | [[:d:Q21849784|Q21849784]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1337 | | | | | | | | | [[:d:Q21872641|Q21872641]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1338 | [[Shylashri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21903474|Q21903474]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1339 | | | | | | | | | [[:d:Q21931915|Q21931915]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1340 | | | | | | | | | [[:d:Q21931989|Q21931989]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1341 | | | | | | | | | [[:d:Q21932158|Q21932158]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1342 | [[Reshma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2021 | | | [[:d:Q21933491|Q21933491]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1343 | [[Radha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[നെല്ലൂർ (Q61434)|നെല്ലൂർ]] | | [[:d:Q21933640|Q21933640]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1344 | | | | | | | | | [[:d:Q21933983|Q21933983]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1345 | | | | | | | | | [[:d:Q21934068|Q21934068]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1346 | | | | | | | | | [[:d:Q21934299|Q21934299]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1347 | | | | | | | | | [[:d:Q22006115|Q22006115]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1348 | | | | | | | | | [[:d:Q22006139|Q22006139]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1349 | | | | | | | | | [[:d:Q22132849|Q22132849]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1350 | [[Avantika Dasani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22227465|Q22227465]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1351 | | | | | | | | | [[:d:Q22276952|Q22276952]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1352 | | | | | | | | | [[:d:Q22277353|Q22277353]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1353 | | | | | | | | | [[:d:Q22277541|Q22277541]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1354 | | | | | | | | | [[:d:Q22277644|Q22277644]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1355 | | | | | | | | | [[:d:Q22277683|Q22277683]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1356 | | | | | | | | | [[:d:Q22278316|Q22278316]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1357 | | | | | | | | | [[:d:Q22278395|Q22278395]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1358 | [[Balinder Johal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q22278421|Q22278421]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1359 | | | | | | | | | [[:d:Q22278500|Q22278500]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1360 | | | | | | | | | [[:d:Q22278722|Q22278722]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1361 | | | | | | | | | [[:d:Q22279372|Q22279372]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1362 | | | | | | | | | [[:d:Q22279408|Q22279408]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1363 | | | | | | | | | [[:d:Q22279732|Q22279732]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1364 | | | | | | | | | [[:d:Q22279772|Q22279772]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1365 | | | | | | | | | [[:d:Q22279840|Q22279840]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1366 | | | | | | | | | [[:d:Q22279856|Q22279856]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1367 | | | | | | | | | [[:d:Q22280130|Q22280130]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1368 | [[Kamala Saikhom]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22280228|Q22280228]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1369 | | | | | | | | | [[:d:Q22280324|Q22280324]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1370 | | | | | | | | | [[:d:Q22280325|Q22280325]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1371 | | | | | | | | | [[:d:Q22281323|Q22281323]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1372 | | | | | | | | | [[:d:Q22304977|Q22304977]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1373 | | | | | | | | | [[:d:Q22926429|Q22926429]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1374 | | | | | | | | | [[:d:Q22950148|Q22950148]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1375 | | | | | | | | | [[:d:Q22957818|Q22957818]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1376 | | | | | | | | | [[:d:Q22957835|Q22957835]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1377 | [[Gunjan Malhotra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22957931|Q22957931]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1378 | | | | | | | | | [[:d:Q22958145|Q22958145]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1379 | | | | | | | | | [[:d:Q22958183|Q22958183]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1380 | | | | | | | | | [[:d:Q22958532|Q22958532]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1381 | | | | | | | | | [[:d:Q22959785|Q22959785]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1382 | | | | | | | | | [[:d:Q23002613|Q23002613]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1383 | | | | | | | | | [[:d:Q23017965|Q23017965]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1384 | ''[[:d:Q23019136|Q23019136]]'' | [[പ്രമാണം:Sukanya Kulkarni.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-12-23 | | | | [[:d:Q23019136|Q23019136]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1385 | | | | | | | | | [[:d:Q23019144|Q23019144]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1386 | | | | | | | | | [[:d:Q23542626|Q23542626]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1387 | | | | | | | | | [[:d:Q23542639|Q23542639]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1388 | | | | | | | | | [[:d:Q23542650|Q23542650]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1389 | | | | | | | | | [[:d:Q23664564|Q23664564]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1390 | | | | | | | | | [[:d:Q23664763|Q23664763]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1391 | [[Shivangi Kolhapure]] | [[പ്രമാണം:ShivangiShaktiShraddhaKapoor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23703791|Q23703791]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1392 | [[Shruti Ulfat]] | [[പ്രമാണം:Shruti Ulfat.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q23712224|Q23712224]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1393 | | | | | | | | | [[:d:Q23712225|Q23712225]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1394 | | | | | | | | | [[:d:Q23712228|Q23712228]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1395 | | | | | | | | | [[:d:Q23712232|Q23712232]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1396 | | | | | | | | | [[:d:Q23712240|Q23712240]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1397 | [[Baljinder Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23712261|Q23712261]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1398 | [[Roshni Rastogi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23712288|Q23712288]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1399 | ''[[:d:Q23712310|Q23712310]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23712310|Q23712310]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1400 | | | | | | | | | [[:d:Q23712634|Q23712634]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1401 | | | | | | | | | [[:d:Q23712645|Q23712645]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1402 | | | | | | | | | [[:d:Q23712687|Q23712687]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1403 | | | | | | | | | [[:d:Q23712869|Q23712869]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1404 | | | | | | | | | [[:d:Q23712898|Q23712898]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1405 | | | | | | | | | [[:d:Q23712963|Q23712963]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1406 | [[Kamalika Guha Thakurta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23731496|Q23731496]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1407 | | | | | | | | | [[:d:Q23731521|Q23731521]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1408 | [[Papiya Sengupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q23731523|Q23731523]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1409 | | | | | | | | | [[:d:Q23731525|Q23731525]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1410 | | | | | | | | | [[:d:Q23731526|Q23731526]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1411 | | | | | | | | | [[:d:Q23731527|Q23731527]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1412 | [[Divjot Sabarwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23731528|Q23731528]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1413 | | | | | | | | | [[:d:Q23731529|Q23731529]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1414 | | | | | | | | | [[:d:Q23731536|Q23731536]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1415 | [[Vanitha Vasu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q23761847|Q23761847]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1416 | [[Niharika Dash]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q23762255|Q23762255]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1417 | | | | | | | | | [[:d:Q23762720|Q23762720]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1418 | [[Neha Kaul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കശ്മീർ]] | | [[:d:Q23879635|Q23879635]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1419 | | | | | | | | | [[:d:Q23879763|Q23879763]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1420 | | | | | | | | | [[:d:Q23900761|Q23900761]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1421 | | | | | | | | | [[:d:Q23931615|Q23931615]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1422 | [[Dipti Dhotre]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23932111|Q23932111]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1423 | ''[[:d:Q23932130|Q23932130]]'' | [[പ്രമാണം:Medha Manjrekar (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-04-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q23932130|Q23932130]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1424 | ''[[:d:Q24007350|Q24007350]]'' | [[പ്രമാണം:Kanisha Malhotra.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-28 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q24007350|Q24007350]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1425 | [[Rucha Inamdar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24045544|Q24045544]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1426 | | | | | | | | | [[:d:Q24045549|Q24045549]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1427 | [[Deepika Amin]] | [[പ്രമാണം:Deepika Amin..jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24045554|Q24045554]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1428 | | | | | | | | | [[:d:Q24049101|Q24049101]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1429 | [[Surbhi Javeri Vyas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q24052877|Q24052877]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1430 | [[Indu Nagaraj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q24061195|Q24061195]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1431 | | | | | | | | | [[:d:Q24088805|Q24088805]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1432 | ''[[:d:Q24247095|Q24247095]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-31 | | [[Nalbari]] | | [[:d:Q24247095|Q24247095]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1433 | | | | | | | | | [[:d:Q24450357|Q24450357]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1434 | | | | | | | | | [[:d:Q24450449|Q24450449]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1435 | [[Pooja Jhaveri]] | [[പ്രമാണം:Pooja Jhaveri.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Valsad]] | | [[:d:Q24514905|Q24514905]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1436 | [[Bela Sulakhe]] | [[പ്രമാണം:Bela Sulakhe.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q24572176|Q24572176]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1437 | | | | | | | | | [[:d:Q24572196|Q24572196]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1438 | [[Eenu Shree]] | [[പ്രമാണം:Eenu Shree.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q24572209|Q24572209]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1439 | | | | | | | | | [[:d:Q24573502|Q24573502]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1440 | | | | | | | | | [[:d:Q24701707|Q24701707]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1441 | | | | | | | | | [[:d:Q24790750|Q24790750]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1442 | | | | | | | | | [[:d:Q24883116|Q24883116]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1443 | [[Aditi Pratap]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q24906004|Q24906004]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1444 | | | | | | | | | [[:d:Q24929784|Q24929784]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1445 | | | | | | | | | [[:d:Q25150777|Q25150777]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1446 | [[Saunskruti Kher]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25175002|Q25175002]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1447 | | | | | | | | | [[:d:Q25190348|Q25190348]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1448 | | | | | | | | | [[:d:Q25300613|Q25300613]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1449 | | | | | | | | | [[:d:Q25324807|Q25324807]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1450 | | | | | | | | | [[:d:Q25324910|Q25324910]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1451 | | | | | | | | | [[:d:Q25341439|Q25341439]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1452 | [[Inchara Rao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25344463|Q25344463]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1453 | [[Sudeshna Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q25345112|Q25345112]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1454 | | | | | | | | | [[:d:Q25423781|Q25423781]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1455 | | | | | | | | | [[:d:Q25553466|Q25553466]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1456 | | | | | | | | | [[:d:Q25576476|Q25576476]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1457 | | | | | | | | | [[:d:Q25585137|Q25585137]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1458 | | | | | | | | | [[:d:Q25588412|Q25588412]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1459 | [[Jaswant Daman]] | [[പ്രമാണം:Jaswant Daman 02.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25623905|Q25623905]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1460 | [[Udaya Chandrika]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25627769|Q25627769]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1461 | | | | | | | | | [[:d:Q25628405|Q25628405]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1462 | | | | | | | | | [[:d:Q25643972|Q25643972]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1463 | [[Pakija Begum]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Nagaon]] | | [[:d:Q25682009|Q25682009]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1464 | | | | | | | | | [[:d:Q25691171|Q25691171]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1465 | | | | | | | | | [[:d:Q25844204|Q25844204]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1466 | | | | | | | | | [[:d:Q25915881|Q25915881]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1467 | | | | | | | | | [[:d:Q25915912|Q25915912]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1468 | | | | | | | | | [[:d:Q25927273|Q25927273]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1469 | | | | | | | | | [[:d:Q25999309|Q25999309]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1470 | | | | | | | | | [[:d:Q25999310|Q25999310]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1471 | | | | | | | | | [[:d:Q26213685|Q26213685]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1472 | | | | | | | | | [[:d:Q26221428|Q26221428]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1473 | | | | | | | | | [[:d:Q26221433|Q26221433]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1474 | | | | | | | | | [[:d:Q26252608|Q26252608]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1475 | | | | | | | | | [[:d:Q26271714|Q26271714]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1476 | | | | | | | | | [[:d:Q26271741|Q26271741]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1477 | | | | | | | | | [[:d:Q26689623|Q26689623]] | 19 |- | style='text-align:right'| 1478 | | | | | | | | | [[:d:Q26702564|Q26702564]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1479 | | | | | | | | | [[:d:Q26702625|Q26702625]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1480 | | | | | | | | | [[:d:Q26702628|Q26702628]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1481 | | | | | | | | | [[:d:Q26702644|Q26702644]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1482 | [[Kamalika Chanda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26761748|Q26761748]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1483 | [[Nithya Shetty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q26761756|Q26761756]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1484 | | | | | | | | | [[:d:Q26837982|Q26837982]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1485 | | | | | | | | | [[:d:Q26848937|Q26848937]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1486 | [[Renee Dhyani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26856927|Q26856927]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1487 | | | | | | | | | [[:d:Q26899256|Q26899256]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1488 | [[Allari Subhashini]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Bhimavaram]] | | [[:d:Q26903401|Q26903401]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1489 | | | | | | | | | [[:d:Q26923060|Q26923060]] | 44 |- | style='text-align:right'| 1490 | [[Namita Dubey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26923434|Q26923434]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1491 | | | | | | | | | [[:d:Q26972756|Q26972756]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1492 | | | | | | | | | [[:d:Q26997337|Q26997337]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1493 | | | | | | | | | [[:d:Q26997646|Q26997646]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1494 | ''[[:d:Q27050042|Q27050042]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-03-15 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q27050042|Q27050042]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1495 | | | | | | | | | [[:d:Q27050993|Q27050993]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1496 | [[Tambaram Lalitha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 1983 | | | [[:d:Q27050997|Q27050997]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1497 | [[Aarti Rana]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q27051006|Q27051006]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1498 | | | | | | | | | [[:d:Q27062269|Q27062269]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1499 | | | | | | | | | [[:d:Q27062853|Q27062853]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1500 | [[ജ്യോത്സ്ന സിംഗ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27101589|Q27101589]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1501 | | | | | | | | | [[:d:Q27210418|Q27210418]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1502 | | | | | | | | | [[:d:Q27449984|Q27449984]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1503 | [[Madhuri Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q27450880|Q27450880]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1504 | | | | | | | | | [[:d:Q27452318|Q27452318]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1505 | | | | | | | | | [[:d:Q27532937|Q27532937]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1506 | | | | | | | | | [[:d:Q27575744|Q27575744]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1507 | | | | | | | | | [[:d:Q27582042|Q27582042]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1508 | | | | | | | | | [[:d:Q27673476|Q27673476]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1509 | | | | | | | | | [[:d:Q27684930|Q27684930]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1510 | | | | | | | | | [[:d:Q27786561|Q27786561]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1511 | | | | | | | | | [[:d:Q27824495|Q27824495]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1512 | | | | | | | | | [[:d:Q27825974|Q27825974]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1513 | | | | | | | | | [[:d:Q27826973|Q27826973]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1514 | | | | | | | | | [[:d:Q27849976|Q27849976]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1515 | | | | | | | | | [[:d:Q27854128|Q27854128]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1516 | | | | | | | | | [[:d:Q27916424|Q27916424]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1517 | [[Aashritha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മധുര]] | | [[:d:Q27925338|Q27925338]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1518 | | | | | | | | | [[:d:Q27928599|Q27928599]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1519 | [[Poonam Singar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27940874|Q27940874]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1520 | [[Priya Tandon]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27973721|Q27973721]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1521 | [[Nisha Nagpal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27975616|Q27975616]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1522 | | | | | | | | | [[:d:Q27978749|Q27978749]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1523 | | | | | | | | | [[:d:Q27982184|Q27982184]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1524 | ''[[:d:Q28003011|Q28003011]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കലിനിൻഗ്രാഡ്]] | | [[:d:Q28003011|Q28003011]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1525 | | | | | | | | | [[:d:Q28033782|Q28033782]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1526 | [[Roshni Prakash]] | [[പ്രമാണം:Roshini Prakash.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q28065653|Q28065653]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1527 | | | | | | | | | [[:d:Q28113101|Q28113101]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1528 | | | | | | | | | [[:d:Q28137088|Q28137088]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1529 | | | | | | | | | [[:d:Q28151586|Q28151586]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1530 | | | | | | | | | [[:d:Q28170401|Q28170401]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1531 | [[Kanchan Awasthi]] | [[പ്രമാണം:Kanchan Awasthi at India Unbound Awards 2018.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q28202624|Q28202624]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1532 | | | | | | | | | [[:d:Q28313184|Q28313184]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1533 | [[Malobika Banerjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q28318864|Q28318864]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1534 | | | | | | | | | [[:d:Q28324628|Q28324628]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1535 | | | | | | | | | [[:d:Q28370116|Q28370116]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1536 | | | | | | | | | [[:d:Q28378661|Q28378661]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1537 | | | | | | | | | [[:d:Q28465150|Q28465150]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1538 | | | | | | | | | [[:d:Q28530033|Q28530033]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1539 | | | | | | | | | [[:d:Q28530082|Q28530082]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1540 | ''[[:d:Q28531083|Q28531083]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28531083|Q28531083]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1541 | | | | | | | | | [[:d:Q28536692|Q28536692]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1542 | [[ഗായത്രി രെമ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q28648723|Q28648723]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1543 | | | | | | | | | [[:d:Q28723581|Q28723581]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1544 | | | | | | | | | [[:d:Q28755644|Q28755644]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1545 | [[Sindhuri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q28791124|Q28791124]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1546 | | | | | | | | | [[:d:Q28806969|Q28806969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1547 | | | | | | | | | [[:d:Q28816733|Q28816733]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1548 | [[Dilnaz Irani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28867638|Q28867638]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1549 | | | | | | | | | [[:d:Q28910259|Q28910259]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1550 | [[Deepa Sahu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28912155|Q28912155]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1551 | | | | | | | | | [[:d:Q28916643|Q28916643]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1552 | [[Theenmar Savithri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q28916669|Q28916669]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1553 | | | | | | | | | [[:d:Q28919944|Q28919944]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1554 | ''[[:d:Q28922013|Q28922013]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Brahmapur]] | | [[:d:Q28922013|Q28922013]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1555 | | | | | | | | | [[:d:Q28924795|Q28924795]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1556 | | | | | | | | | [[:d:Q28939000|Q28939000]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1557 | [[Nazneen]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q28939017|Q28939017]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1558 | | | | | | | | | [[:d:Q28941847|Q28941847]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1559 | | | | | | | | | [[:d:Q28943177|Q28943177]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1560 | | | | | | | | | [[:d:Q28946513|Q28946513]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1561 | | | | | | | | | [[:d:Q28946536|Q28946536]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1562 | | | | | | | | | [[:d:Q28957253|Q28957253]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1563 | | | | | | | | | [[:d:Q28960125|Q28960125]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1564 | | | | | | | | | [[:d:Q28961100|Q28961100]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1565 | | | | | | | | | [[:d:Q28967460|Q28967460]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1566 | | | | | | | | | [[:d:Q28967949|Q28967949]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1567 | | | | | | | | | [[:d:Q29033627|Q29033627]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1568 | [[Tripura Mishra]] | [[പ്രമാണം:Tripura Mishra receiving award during 2nd Odisha State Tele Awards ceremony in 2014 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗഞ്ചം ജില്ല]] | | [[:d:Q29046055|Q29046055]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1569 | | | | | | | | | [[:d:Q29050606|Q29050606]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1570 | | | | | | | | | [[:d:Q29107353|Q29107353]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1571 | [[രുക്മിണി (Q29110261)|രുക്മിണി]] | [[പ്രമാണം:Rukmani devi.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q29110261|Q29110261]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1572 | | | | | | | | | [[:d:Q29168702|Q29168702]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1573 | [[Neena Mahapatra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Sukinda]] | | [[:d:Q29169732|Q29169732]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1574 | | | | | | | | | [[:d:Q29178250|Q29178250]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1575 | | | | | | | | | [[:d:Q29317087|Q29317087]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1576 | | | | | | | | | [[:d:Q29335071|Q29335071]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1577 | | | | | | | | | [[:d:Q29440063|Q29440063]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1578 | | | | | | | | | [[:d:Q29467522|Q29467522]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1579 | | | | | | | | | [[:d:Q29554957|Q29554957]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1580 | | | | | | | | | [[:d:Q29555886|Q29555886]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1581 | | | | | | | | | [[:d:Q29566518|Q29566518]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1582 | | | | | | | | | [[:d:Q29583858|Q29583858]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1583 | | | | | | | | | [[:d:Q29617840|Q29617840]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1584 | | | | | | | | | [[:d:Q29639221|Q29639221]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1585 | | | | | | | | | [[:d:Q29639636|Q29639636]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1586 | | | | | | | | | [[:d:Q29645363|Q29645363]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1587 | | | | | | | | | [[:d:Q29657132|Q29657132]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1588 | | | | | | | | | [[:d:Q29718528|Q29718528]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1589 | | | | | | | | | [[:d:Q29947416|Q29947416]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1590 | | | | | | | | | [[:d:Q29982317|Q29982317]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1591 | [[Baishali Parida]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30004756|Q30004756]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1592 | [[Manelly Zepeda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30008395|Q30008395]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1593 | | | | | | | | | [[:d:Q30012661|Q30012661]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1594 | [[Swati Rajput]] | [[പ്രമാണം:Swati Rajput in November 2015.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30015541|Q30015541]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1595 | | | | | | | | | [[:d:Q30060523|Q30060523]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1596 | | | | | | | | | [[:d:Q30120332|Q30120332]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1597 | [[Sandhya Mahapatra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30146092|Q30146092]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1598 | | | | | | | | | [[:d:Q30156551|Q30156551]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1599 | | | | | | | | | [[:d:Q30161030|Q30161030]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1600 | | | | | | | | | [[:d:Q30230016|Q30230016]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1601 | | | | | | | | | [[:d:Q30249891|Q30249891]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1602 | | | | | | | | | [[:d:Q30303265|Q30303265]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1603 | | | | | | | | | [[:d:Q30321603|Q30321603]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1604 | | | | | | | | | [[:d:Q30323597|Q30323597]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1605 | | | | | | | | | [[:d:Q30325703|Q30325703]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1606 | | | | | | | | | [[:d:Q30640132|Q30640132]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1607 | | | | | | | | | [[:d:Q30645960|Q30645960]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1608 | | | | | | | | | [[:d:Q31173548|Q31173548]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1609 | | | | | | | | | [[:d:Q31173858|Q31173858]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1610 | | | | | | | | | [[:d:Q31344533|Q31344533]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1611 | | | | | | | | | [[:d:Q31344803|Q31344803]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1612 | | | | | | | | | [[:d:Q31367726|Q31367726]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1613 | | | | | | | | | [[:d:Q31367979|Q31367979]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1614 | [[sandhya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1971 | [[ശ്രീരംഗം]] | | [[:d:Q31368008|Q31368008]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1615 | | | | | | | | | [[:d:Q31493781|Q31493781]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1616 | | | | | | | | | [[:d:Q31494315|Q31494315]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1617 | | | | | | | | | [[:d:Q31496246|Q31496246]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1618 | | | | | | | | | [[:d:Q31500801|Q31500801]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1619 | | | | | | | | | [[:d:Q31500932|Q31500932]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1620 | | | | | | | | | [[:d:Q31502567|Q31502567]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1621 | | | | | | | | | [[:d:Q31632637|Q31632637]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1622 | [[Chitra Palekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q31737939|Q31737939]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1623 | [[Poonam Ghadge]] | [[പ്രമാണം:Poonam Ghadge.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q31739975|Q31739975]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1624 | | | | | | | | | [[:d:Q31801423|Q31801423]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1625 | [[Snigdha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[രാജമന്ദ്രി]] | | [[:d:Q32356835|Q32356835]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1626 | | | | | | | | | [[:d:Q33120060|Q33120060]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1627 | | | | | | | | | [[:d:Q33129344|Q33129344]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1628 | [[Sarala Yeolekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Solapur]] | | [[:d:Q33129563|Q33129563]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1629 | | | | | | | | | [[:d:Q33190409|Q33190409]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1630 | | | | | | | | | [[:d:Q33294844|Q33294844]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1631 | | | | | | | | | [[:d:Q33508746|Q33508746]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1632 | | | | | | | | | [[:d:Q33874379|Q33874379]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1633 | | | | | | | | | [[:d:Q33959726|Q33959726]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1634 | | | | | | | | | [[:d:Q33996516|Q33996516]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1635 | | | | | | | | | [[:d:Q35488350|Q35488350]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1636 | | | | | | | | | [[:d:Q36490433|Q36490433]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1637 | | | | | | | | | [[:d:Q37321580|Q37321580]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1638 | [[Jaya Guhanathan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ശ്രീലങ്ക]] | | [[:d:Q37992284|Q37992284]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1639 | | | | | | | | | [[:d:Q38195463|Q38195463]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1640 | | | | | | | | | [[:d:Q38265663|Q38265663]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1641 | | | | | | | | | [[:d:Q38460411|Q38460411]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1642 | | | | | | | | | [[:d:Q38801370|Q38801370]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1643 | | | | | | | | | [[:d:Q38896140|Q38896140]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1644 | | | | | | | | | [[:d:Q39972688|Q39972688]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1645 | [[Sanchana Natarajan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q40553876|Q40553876]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1646 | ''[[:d:Q40562431|Q40562431]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q40562431|Q40562431]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1647 | | | | | | | | | [[:d:Q40719896|Q40719896]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1648 | | | | | | | | | [[:d:Q40992378|Q40992378]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1649 | | | | | | | | | [[:d:Q41142161|Q41142161]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1650 | | | | | | | | | [[:d:Q41151871|Q41151871]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1651 | | | | | | | | | [[:d:Q41187928|Q41187928]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1652 | | | | | | | | | [[:d:Q41317966|Q41317966]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1653 | | | | | | | | | [[:d:Q41657952|Q41657952]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1654 | | | | | | | | | [[:d:Q41672307|Q41672307]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1655 | | | | | | | | | [[:d:Q41693360|Q41693360]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1656 | | | | | | | | | [[:d:Q41693692|Q41693692]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1657 | | | | | | | | | [[:d:Q41721010|Q41721010]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1658 | | | | | | | | | [[:d:Q41787874|Q41787874]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1659 | | | | | | | | | [[:d:Q42097433|Q42097433]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1660 | | | | | | | | | [[:d:Q42301586|Q42301586]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1661 | [[Smaranika Priyadarshini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q42302447|Q42302447]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1662 | | | | | | | | | [[:d:Q42336753|Q42336753]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1663 | ''[[:d:Q42504794|Q42504794]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-10 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q42504794|Q42504794]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1664 | | | | | | | | | [[:d:Q42584551|Q42584551]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1665 | | | | | | | | | [[:d:Q42610846|Q42610846]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1666 | [[Theni Kunjarammal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2008-04-18 | [[തേനി]] | | [[:d:Q42630713|Q42630713]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1667 | | | | | | | | | [[:d:Q42881458|Q42881458]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1668 | [[Rani Balbir Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q42901131|Q42901131]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1669 | ''[[:d:Q42945006|Q42945006]]'' | [[പ്രമാണം:Avantika Khattri1.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-20 | | [[ഝാൻസി]] | | [[:d:Q42945006|Q42945006]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1670 | [[Sabita Soares]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q43025880|Q43025880]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1671 | | | | | | | | | [[:d:Q43067536|Q43067536]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1672 | | | | | | | | | [[:d:Q43112680|Q43112680]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1673 | | | | | | | | | [[:d:Q43157901|Q43157901]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1674 | | | | | | | | | [[:d:Q43231547|Q43231547]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1675 | | | | | | | | | [[:d:Q43302481|Q43302481]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1676 | | | | | | | | | [[:d:Q43396404|Q43396404]] | 19 |- | style='text-align:right'| 1677 | | | | | | | | | [[:d:Q43493321|Q43493321]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1678 | | | | | | | | | [[:d:Q43548360|Q43548360]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1679 | | | | | | | | | [[:d:Q44037410|Q44037410]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1680 | [[Hitha Chandrashekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q44627641|Q44627641]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1681 | | | | | | | | | [[:d:Q44905254|Q44905254]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1682 | | | | | | | | | [[:d:Q45025262|Q45025262]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1683 | | | | | | | | | [[:d:Q45096105|Q45096105]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1684 | [[Nilaanjana Bhattacharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q45175069|Q45175069]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1685 | | | | | | | | | [[:d:Q45921951|Q45921951]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1686 | | | | | | | | | [[:d:Q46248994|Q46248994]] | 21 |- | style='text-align:right'| 1687 | | | | | | | | | [[:d:Q46715274|Q46715274]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1688 | | | | | | | | | [[:d:Q47050081|Q47050081]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1689 | [[Megha Ghosh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q47063571|Q47063571]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1690 | [[Gayathri Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Nalgonda]] | | [[:d:Q47072993|Q47072993]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1691 | | | | | | | | | [[:d:Q47091446|Q47091446]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1692 | | | | | | | | | [[:d:Q47163043|Q47163043]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1693 | | | | | | | | | [[:d:Q47199474|Q47199474]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1694 | | | | | | | | | [[:d:Q47288136|Q47288136]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1695 | | | | | | | | | [[:d:Q47463136|Q47463136]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1696 | ''[[:d:Q47467700|Q47467700]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-23 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q47467700|Q47467700]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1697 | ''[[:d:Q47482051|Q47482051]]'' | [[പ്രമാണം:Meghna Mishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q47482051|Q47482051]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1698 | [[Tanya Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q47490622|Q47490622]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1699 | | | | | | | | | [[:d:Q47493064|Q47493064]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1700 | | | | | | | | | [[:d:Q47493085|Q47493085]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1701 | | | | | | | | | [[:d:Q47510802|Q47510802]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1702 | | | | | | | | | [[:d:Q47520205|Q47520205]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1703 | | | | | | | | | [[:d:Q47538612|Q47538612]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1704 | | | | | | | | | [[:d:Q47541949|Q47541949]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1705 | | | | | | | | | [[:d:Q47545125|Q47545125]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1706 | | | | | | | | | [[:d:Q47545138|Q47545138]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1707 | | | | | | | | | [[:d:Q47545338|Q47545338]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1708 | | | | | | | | | [[:d:Q48076899|Q48076899]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1709 | | | | | | | | | [[:d:Q48222492|Q48222492]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1710 | | | | | | | | | [[:d:Q48735056|Q48735056]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1711 | | | | | | | | | [[:d:Q48882250|Q48882250]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1712 | | | | | | | | | [[:d:Q48884766|Q48884766]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1713 | | | | | | | | | [[:d:Q49080613|Q49080613]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1714 | | | | | | | | | [[:d:Q49462419|Q49462419]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1715 | | | | | | | | | [[:d:Q49561944|Q49561944]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1716 | [[Pramila Joshai]] | [[പ്രമാണം:Pramila Joshai (November, 2016).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q49821196|Q49821196]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1717 | | | | | | | | | [[:d:Q50082989|Q50082989]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1718 | | | | | | | | | [[:d:Q50136966|Q50136966]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1719 | | | | | | | | | [[:d:Q50220690|Q50220690]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1720 | | | | | | | | | [[:d:Q50345211|Q50345211]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1721 | | | | | | | | | [[:d:Q50376724|Q50376724]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1722 | | | | | | | | | [[:d:Q50399361|Q50399361]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1723 | | | | | | | | | [[:d:Q50495552|Q50495552]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1724 | | | | | | | | | [[:d:Q50572383|Q50572383]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1725 | [[Sathyabhama]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q50668738|Q50668738]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1726 | | | | | | | | | [[:d:Q50806971|Q50806971]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1727 | [[Ginny Ali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q50812951|Q50812951]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1728 | | | | | | | | | [[:d:Q50821301|Q50821301]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1729 | | | | | | | | | [[:d:Q50931178|Q50931178]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1730 | | | | | | | | | [[:d:Q51120666|Q51120666]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1731 | [[Sihi Kahi Geetha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q51271521|Q51271521]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1732 | | | | | | | | | [[:d:Q51337522|Q51337522]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1733 | | | | | | | | | [[:d:Q51635415|Q51635415]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1734 | [[Tarika Tripathi]] | [[പ്രമാണം:Tarika Tripathi attends the 17th Transmedia Gujarati Screen and Stage Awards in Mumbai (19).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q51637956|Q51637956]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1735 | [[Sunita Gowariker]] | [[പ്രമാണം:Sunita Gowariker walks for Manish Malhotra & Shaina NC's show for CPAA 19 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q51639041|Q51639041]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1736 | | | | | | | | | [[:d:Q51641176|Q51641176]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1737 | [[Rashaana Shah]] | [[പ്രമാണം:Rachna Shah at a work out designed by Satish Naidu (11) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q51723128|Q51723128]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1738 | [[Sudha Narasimharaju]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q52120493|Q52120493]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1739 | | | | | | | | | [[:d:Q52154705|Q52154705]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1740 | ''[[:d:Q52157535|Q52157535]]'' | [[പ്രമാണം:Tumpa Ghosh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q52157535|Q52157535]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1741 | | | | | | | | | [[:d:Q52270253|Q52270253]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1742 | | | | | | | | | [[:d:Q52395230|Q52395230]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1743 | | | | | | | | | [[:d:Q52408533|Q52408533]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1744 | | | | | | | | | [[:d:Q52515543|Q52515543]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1745 | | | | | | | | | [[:d:Q52587909|Q52587909]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1746 | | | | | | | | | [[:d:Q52634159|Q52634159]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1747 | | | | | | | | | [[:d:Q53563137|Q53563137]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1748 | | | | | | | | | [[:d:Q53567255|Q53567255]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1749 | ''[[:d:Q53605203|Q53605203]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q53605203|Q53605203]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1750 | [[Suhani Dhanki]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q53673500|Q53673500]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1751 | ''[[:d:Q53821769|Q53821769]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-01-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q53821769|Q53821769]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1752 | | | | | | | | | [[:d:Q53869488|Q53869488]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1753 | | | | | | | | | [[:d:Q53870503|Q53870503]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1754 | | | | | | | | | [[:d:Q54553513|Q54553513]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1755 | ''[[:d:Q54612826|Q54612826]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q54612826|Q54612826]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1756 | | | | | | | | | [[:d:Q54806875|Q54806875]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1757 | | | | | | | | | [[:d:Q54820917|Q54820917]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1758 | [[Neeta Puri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q54975469|Q54975469]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1759 | | | | | | | | | [[:d:Q55080929|Q55080929]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1760 | | | | | | | | | [[:d:Q55094456|Q55094456]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1761 | | | | | | | | | [[:d:Q55120382|Q55120382]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1762 | [[Dipika Tripathy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55164187|Q55164187]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1763 | | | | | | | | | [[:d:Q55195985|Q55195985]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1764 | | | | | | | | | [[:d:Q55231409|Q55231409]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1765 | | | | | | | | | [[:d:Q55286896|Q55286896]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1766 | | | | | | | | | [[:d:Q55314943|Q55314943]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1767 | | | | | | | | | [[:d:Q55395631|Q55395631]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1768 | | | | | | | | | [[:d:Q55583965|Q55583965]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1769 | | | | | | | | | [[:d:Q55615962|Q55615962]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1770 | | | | | | | | | [[:d:Q55719615|Q55719615]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1771 | | | | | | | | | [[:d:Q55739464|Q55739464]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1772 | [[Anisha Sharma]] | [[പ്രമാണം:ଆନିଷା ଶର୍ମା .jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55805797|Q55805797]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1773 | | | | | | | | | [[:d:Q55819347|Q55819347]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1774 | | | | | | | | | [[:d:Q55825047|Q55825047]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1775 | | | | | | | | | [[:d:Q55878815|Q55878815]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1776 | | | | | | | | | [[:d:Q55878835|Q55878835]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1777 | | | | | | | | | [[:d:Q55878987|Q55878987]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1778 | | | | | | | | | [[:d:Q55973615|Q55973615]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1779 | | | | | | | | | [[:d:Q55978024|Q55978024]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1780 | | | | | | | | | [[:d:Q56061482|Q56061482]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1781 | [[Arpita Kar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56103267|Q56103267]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1782 | | | | | | | | | [[:d:Q56117246|Q56117246]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1783 | | | | | | | | | [[:d:Q56120990|Q56120990]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1784 | [[Sradha Panigrahi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56121136|Q56121136]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1785 | | | | | | | | | [[:d:Q56162063|Q56162063]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1786 | | | | | | | | | [[:d:Q56224057|Q56224057]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1787 | | | | | | | | | [[:d:Q56224062|Q56224062]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1788 | [[Shagun Sharma]] | [[പ്രമാണം:Shagun Sharma at the Star Parivaar Awards 2023.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Palampur]]<br/>[[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q56224113|Q56224113]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1789 | | | | | | | | | [[:d:Q56240001|Q56240001]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1790 | [[Kaveri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56279643|Q56279643]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1791 | ''[[:d:Q56279863|Q56279863]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56279863|Q56279863]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1792 | | | | | | | | | [[:d:Q56380352|Q56380352]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1793 | | | | | | | | | [[:d:Q56394070|Q56394070]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1794 | | | | | | | | | [[:d:Q56394223|Q56394223]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1795 | | | | | | | | | [[:d:Q56395452|Q56395452]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1796 | ''[[:d:Q56399694|Q56399694]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q56399694|Q56399694]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1797 | | | | | | | | | [[:d:Q56433237|Q56433237]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1798 | | | | | | | | | [[:d:Q56443084|Q56443084]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1799 | | | | | | | | | [[:d:Q56476618|Q56476618]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1800 | | | | | | | | | [[:d:Q56512721|Q56512721]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1801 | [[Angel Shijoy]] | [[പ്രമാണം:ANGEL SHIJOY.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[എറണാകുളം ജില്ല]] | | [[:d:Q56610837|Q56610837]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1802 | | | | | | | | | [[:d:Q56612733|Q56612733]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1803 | | | | | | | | | [[:d:Q56650967|Q56650967]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1804 | | | | | | | | | [[:d:Q56673490|Q56673490]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1805 | | | | | | | | | [[:d:Q56677708|Q56677708]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1806 | | | | | | | | | [[:d:Q56701932|Q56701932]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1807 | [[Rupsa Saha Chowdhury]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56702018|Q56702018]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1808 | [[Debaparna Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56702051|Q56702051]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1809 | | | | | | | | | [[:d:Q56702165|Q56702165]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1810 | | | | | | | | | [[:d:Q56702776|Q56702776]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1811 | ''[[:d:Q56703491|Q56703491]]'' | [[പ്രമാണം:Kapil-Sharma-and-Ginni-Chatrath’s-wedding-reception.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-18 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q56703491|Q56703491]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1812 | [[Sushree Rath]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56786649|Q56786649]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1813 | | | | | | | | | [[:d:Q56849473|Q56849473]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1814 | [[Geetanjali Kulkarni]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56859775|Q56859775]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1815 | [[Divya Seth Shah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56859948|Q56859948]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1816 | [[Shubhavi Choksey]] | [[പ്രമാണം:Shubhaavi Choksey snapped in Mumbai.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q56875906|Q56875906]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1817 | | | | | | | | | [[:d:Q56887772|Q56887772]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1818 | | | | | | | | | [[:d:Q56949546|Q56949546]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1819 | | | | | | | | | [[:d:Q57534334|Q57534334]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1820 | | | | | | | | | [[:d:Q57584622|Q57584622]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1821 | | | | | | | | | [[:d:Q57608932|Q57608932]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1822 | | | | | | | | | [[:d:Q57710094|Q57710094]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1823 | | | | | | | | | [[:d:Q57915967|Q57915967]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1824 | | | | | | | | | [[:d:Q58138871|Q58138871]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1825 | | | | | | | | | [[:d:Q58175513|Q58175513]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1826 | | | | | | | | | [[:d:Q58184259|Q58184259]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1827 | | | | | | | | | [[:d:Q58311934|Q58311934]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1828 | [[Parul Kar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58312073|Q58312073]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1829 | [[Rani Bandyopadhyay]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58312382|Q58312382]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1830 | [[Uma Dey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58313923|Q58313923]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1831 | | | | | | | | | [[:d:Q58358375|Q58358375]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1832 | | | | | | | | | [[:d:Q58416611|Q58416611]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1833 | [[Ameeta Sadashiv Kulal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58431989|Q58431989]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1834 | | | | | | | | | [[:d:Q58435527|Q58435527]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1835 | | | | | | | | | [[:d:Q58435976|Q58435976]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1836 | | | | | | | | | [[:d:Q58436309|Q58436309]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1837 | | | | | | | | | [[:d:Q58763927|Q58763927]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1838 | | | | | | | | | [[:d:Q59385784|Q59385784]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1839 | | | | | | | | | [[:d:Q59553697|Q59553697]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1840 | | | | | | | | | [[:d:Q59553701|Q59553701]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1841 | | | | | | | | | [[:d:Q59654481|Q59654481]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1842 | | | | | | | | | [[:d:Q59678195|Q59678195]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1843 | | | | | | | | | [[:d:Q59690883|Q59690883]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1844 | | | | | | | | | [[:d:Q59714310|Q59714310]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1845 | [[Kim Yashpal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q59779167|Q59779167]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1846 | | | | | | | | | [[:d:Q59811927|Q59811927]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1847 | ''[[:d:Q59892284|Q59892284]]'' | [[പ്രമാണം:Nidhi Sunil at Fiama Di Wills promotion (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q59892284|Q59892284]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1848 | | | | | | | | | [[:d:Q60040640|Q60040640]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1849 | | | | | | | | | [[:d:Q60040645|Q60040645]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1850 | | | | | | | | | [[:d:Q60059441|Q60059441]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1851 | | | | | | | | | [[:d:Q60076332|Q60076332]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1852 | [[Kavya Keeran]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60220750|Q60220750]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1853 | | | | | | | | | [[:d:Q60321800|Q60321800]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1854 | [[Ketaki Narayan]] | [[പ്രമാണം:Ketaki narayan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അകോല]] | | [[:d:Q60444871|Q60444871]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1855 | | | | | | | | | [[:d:Q60500309|Q60500309]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1856 | [[Mamuni Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60511399|Q60511399]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1857 | | | | | | | | | [[:d:Q60511414|Q60511414]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1858 | | | | | | | | | [[:d:Q60511531|Q60511531]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1859 | | | | | | | | | [[:d:Q60649425|Q60649425]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1860 | [[Trupti Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60664595|Q60664595]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1861 | [[Harshada Patil]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60686142|Q60686142]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1862 | | | | | | | | | [[:d:Q60809313|Q60809313]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1863 | | | | | | | | | [[:d:Q61059217|Q61059217]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1864 | | | | | | | | | [[:d:Q61064798|Q61064798]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1865 | | | | | | | | | [[:d:Q61066165|Q61066165]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1866 | [[വിജിത്ര]] | [[പ്രമാണം:VM 07049.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q61066262|Q61066262]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1867 | | | | | | | | | [[:d:Q61068860|Q61068860]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1868 | [[Krutika Deo]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[നാസിക്]] | | [[:d:Q61070791|Q61070791]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1869 | | | | | | | | | [[:d:Q61103396|Q61103396]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1870 | | | | | | | | | [[:d:Q61117929|Q61117929]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1871 | | | | | | | | | [[:d:Q61118363|Q61118363]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1872 | [[Vanibala]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2017-09 | [[Koyyalagudem]] | | [[:d:Q61124402|Q61124402]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1873 | | | | | | | | | [[:d:Q61124485|Q61124485]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1874 | | | | | | | | | [[:d:Q61451547|Q61451547]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1875 | | | | | | | | | [[:d:Q61717224|Q61717224]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1876 | | | | | | | | | [[:d:Q61776706|Q61776706]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1877 | | | | | | | | | [[:d:Q61794979|Q61794979]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1878 | | | | | | | | | [[:d:Q61797687|Q61797687]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1879 | | | | | | | | | [[:d:Q61945511|Q61945511]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1880 | | | | | | | | | [[:d:Q61965515|Q61965515]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1881 | | | | | | | | | [[:d:Q61983417|Q61983417]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1882 | | | | | | | | | [[:d:Q61984856|Q61984856]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1883 | | | | | | | | | [[:d:Q62002538|Q62002538]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1884 | | | | | | | | | [[:d:Q62032206|Q62032206]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1885 | [[C. R. Saraswathi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q62056206|Q62056206]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1886 | | | | | | | | | [[:d:Q62109761|Q62109761]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1887 | | | | | | | | | [[:d:Q62267046|Q62267046]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1888 | | | | | | | | | [[:d:Q62557167|Q62557167]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1889 | | | | | | | | | [[:d:Q62571046|Q62571046]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1890 | | | | | | | | | [[:d:Q62573983|Q62573983]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1891 | | | | | | | | | [[:d:Q62642855|Q62642855]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1892 | | | | | | | | | [[:d:Q62764175|Q62764175]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1893 | | | | | | | | | [[:d:Q62785961|Q62785961]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1894 | | | | | | | | | [[:d:Q63184754|Q63184754]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1895 | ''[[:d:Q63248606|Q63248606]]'' | [[പ്രമാണം:Priya Vadlamani.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-08-27 | | [[ജബൽ‌പൂർ]] | | [[:d:Q63248606|Q63248606]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1896 | | | | | | | | | [[:d:Q63275095|Q63275095]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1897 | | | | | | | | | [[:d:Q63322949|Q63322949]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1898 | | | | | | | | | [[:d:Q63373020|Q63373020]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1899 | | | | | | | | | [[:d:Q63383310|Q63383310]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1900 | | | | | | | | | [[:d:Q63434225|Q63434225]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1901 | | | | | | | | | [[:d:Q63457200|Q63457200]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1902 | | | | | | | | | [[:d:Q63491692|Q63491692]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1903 | | | | | | | | | [[:d:Q63667938|Q63667938]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1904 | | | | | | | | | [[:d:Q63869731|Q63869731]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1905 | | | | | | | | | [[:d:Q64009814|Q64009814]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1906 | | | | | | | | | [[:d:Q64010366|Q64010366]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1907 | | | | | | | | | [[:d:Q64220828|Q64220828]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1908 | | | | | | | | | [[:d:Q64667896|Q64667896]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1909 | [[Sarasa Balussery]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബാലുശ്ശേരി]] | | [[:d:Q64667905|Q64667905]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1910 | | | | | | | | | [[:d:Q64667935|Q64667935]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1911 | | | | | | | | | [[:d:Q64733263|Q64733263]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1912 | | | | | | | | | [[:d:Q64748099|Q64748099]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1913 | [[Lekha Nanda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64820015|Q64820015]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1914 | | | | | | | | | [[:d:Q64853059|Q64853059]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1915 | | | | | | | | | [[:d:Q64853064|Q64853064]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1916 | [[Aishwarya Sen]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q65280980|Q65280980]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1917 | | | | | | | | | [[:d:Q65283139|Q65283139]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1918 | [[Pranjal Bhatt]] | [[പ്രമാണം:PranjalBhatt GujaratGovAward cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q65397722|Q65397722]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1919 | | | | | | | | | [[:d:Q65580965|Q65580965]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1920 | | | | | | | | | [[:d:Q65580967|Q65580967]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1921 | | | | | | | | | [[:d:Q65584746|Q65584746]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1922 | | | | | | | | | [[:d:Q65681314|Q65681314]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1923 | | | | | | | | | [[:d:Q65718508|Q65718508]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1924 | ''[[:d:Q65922156|Q65922156]]'' | [[പ്രമാണം:Misha Bajwa actress.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[കാനഡ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q65922156|Q65922156]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1925 | | | | | | | | | [[:d:Q65924823|Q65924823]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1926 | [[Thanmai Bolt]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q65924826|Q65924826]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1927 | | | | | | | | | [[:d:Q65937363|Q65937363]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1928 | | | | | | | | | [[:d:Q66187492|Q66187492]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1929 | [[Pooja Lokesh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q66332148|Q66332148]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1930 | [[Urmila Nimbalkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66370923|Q66370923]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1931 | | | | | | | | | [[:d:Q66391736|Q66391736]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1932 | | | | | | | | | [[:d:Q66398420|Q66398420]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1933 | | | | | | | | | [[:d:Q66490582|Q66490582]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1934 | | | | | | | | | [[:d:Q66537058|Q66537058]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1935 | | | | | | | | | [[:d:Q66758729|Q66758729]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1936 | | | | | | | | | [[:d:Q66768722|Q66768722]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1937 | [[Aruna Balraj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66817362|Q66817362]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1938 | | | | | | | | | [[:d:Q66817488|Q66817488]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1939 | | | | | | | | | [[:d:Q66817703|Q66817703]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1940 | | | | | | | | | [[:d:Q66982217|Q66982217]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1941 | ''[[:d:Q67141113|Q67141113]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-01-18 | | [[Ulhasnagar]] | | [[:d:Q67141113|Q67141113]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1942 | | | | | | | | | [[:d:Q67173129|Q67173129]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1943 | [[Melissa Raju Thomas]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q67439893|Q67439893]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1944 | | | | | | | | | [[:d:Q67442361|Q67442361]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1945 | | | | | | | | | [[:d:Q67544881|Q67544881]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1946 | | | | | | | | | [[:d:Q67598215|Q67598215]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1947 | ''[[:d:Q67654543|Q67654543]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | | | [[:d:Q67654543|Q67654543]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1948 | | | | | | | | | [[:d:Q67694058|Q67694058]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1949 | | | | | | | | | [[:d:Q67836062|Q67836062]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1950 | ''[[:d:Q67922411|Q67922411]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924 | 2019-09-19 | [[ബെംഗളൂരു]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q67922411|Q67922411]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1951 | | | | | | | | | [[:d:Q68985367|Q68985367]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1952 | | | | | | | | | [[:d:Q70663659|Q70663659]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1953 | [[Biju Ningombam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q70709387|Q70709387]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1954 | | | | | | | | | [[:d:Q71332979|Q71332979]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1955 | | | | | | | | | [[:d:Q71337319|Q71337319]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1956 | | | | | | | | | [[:d:Q71451596|Q71451596]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1957 | | | | | | | | | [[:d:Q72171821|Q72171821]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1958 | | | | | | | | | [[:d:Q73327151|Q73327151]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1959 | | | | | | | | | [[:d:Q73755538|Q73755538]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1960 | | | | | | | | | [[:d:Q73838317|Q73838317]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1961 | | | | | | | | | [[:d:Q73898835|Q73898835]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1962 | | | | | | | | | [[:d:Q74210243|Q74210243]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1963 | | | | | | | | | [[:d:Q74881079|Q74881079]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1964 | | | | | | | | | [[:d:Q75008093|Q75008093]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1965 | | | | | | | | | [[:d:Q75079365|Q75079365]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1966 | | | | | | | | | [[:d:Q75831613|Q75831613]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1967 | | | | | | | | | [[:d:Q76621276|Q76621276]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1968 | | | | | | | | | [[:d:Q76692836|Q76692836]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1969 | | | | | | | | | [[:d:Q77309425|Q77309425]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1970 | | | | | | | | | [[:d:Q77556969|Q77556969]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1971 | | | | | | | | | [[:d:Q77650240|Q77650240]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1972 | | | | | | | | | [[:d:Q77697110|Q77697110]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1973 | | | | | | | | | [[:d:Q78035452|Q78035452]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1974 | | | | | | | | | [[:d:Q78148389|Q78148389]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1975 | | | | | | | | | [[:d:Q79035164|Q79035164]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1976 | | | | | | | | | [[:d:Q79666099|Q79666099]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1977 | | | | | | | | | [[:d:Q79666131|Q79666131]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1978 | [[আকাঙ্ক্ষা সাক্ষরকার]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q82049524|Q82049524]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1979 | [[Lochani bag]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കലഹന്ദി ജില്ല]] | | [[:d:Q82146627|Q82146627]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1980 | [[Akshara Reddy]] | [[പ്രമാണം:Akshara Reddy2019.jpeg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q82474273|Q82474273]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1981 | ''[[:d:Q82831647|Q82831647]]'' | [[പ്രമാണം:Amrutha Srinivasan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q82831647|Q82831647]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1982 | | | | | | | | | [[:d:Q83687813|Q83687813]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1983 | [[Natasha Fernandes]] | [[പ്രമാണം:Press-Meet-of-Ek-Haseena-Ek-Deewana-with-starcast-5.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q84216291|Q84216291]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1984 | | | | | | | | | [[:d:Q84216754|Q84216754]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1985 | | | | | | | | | [[:d:Q84369599|Q84369599]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1986 | | | | | | | | | [[:d:Q84408189|Q84408189]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1987 | | | | | | | | | [[:d:Q84479721|Q84479721]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1988 | [[Aseema Panda]] | [[പ്രമാണം:Aseema Panda.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q84606903|Q84606903]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1989 | [[Rashmi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q84607993|Q84607993]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1990 | | | | | | | | | [[:d:Q84727630|Q84727630]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1991 | [[S. N. Parvathy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മ്യാൻമാർ|മ്യാന്മാർ]] | | [[:d:Q85181236|Q85181236]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1992 | | | | | | | | | [[:d:Q85304167|Q85304167]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1993 | | | | | | | | | [[:d:Q85493519|Q85493519]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1994 | | | | | | | | | [[:d:Q85501822|Q85501822]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1995 | | | | | | | | | [[:d:Q85846892|Q85846892]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1996 | | | | | | | | | [[:d:Q85999848|Q85999848]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1997 | [[K. S. Jayalakshmi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q86010268|Q86010268]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1998 | [[Malhaar Rathod]] | [[പ്രമാണം:Malhaar Rathod.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q87094174|Q87094174]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1999 | | | | | | | | | [[:d:Q87116081|Q87116081]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2000 | ''[[:d:Q87445713|Q87445713]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q87445713|Q87445713]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2001 | ''[[:d:Q87458899|Q87458899]]'' | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര-ടെലിവിഷൻ നടി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q87458899|Q87458899]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2002 | | | | | | | | | [[:d:Q87471277|Q87471277]] | 12 |- | style='text-align:right'| 2003 | [[Arzoo Govitrikar]] | [[പ്രമാണം:Arzoo Govitrikar at Gehna Jewellers celebrates 26 years of excellence (27).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൻവേൽ]] | | [[:d:Q88100228|Q88100228]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2004 | | | | | | | | | [[:d:Q90570178|Q90570178]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2005 | | | | | | | | | [[:d:Q90669875|Q90669875]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2006 | | | | | | | | | [[:d:Q92365949|Q92365949]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2007 | | | | | | | | | [[:d:Q94608973|Q94608973]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2008 | | | | | | | | | [[:d:Q94970257|Q94970257]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2009 | [[Rajeshwari Datta]] | [[പ്രമാണം:Rajeshwari Datta.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q95045080|Q95045080]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2010 | [[Shalini Vadnikatti]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q95145429|Q95145429]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2011 | | | | | | | | | [[:d:Q95306920|Q95306920]] | 13 |- | style='text-align:right'| 2012 | | | | | | | | | [[:d:Q95615344|Q95615344]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2013 | | | | | | | | | [[:d:Q95652666|Q95652666]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2014 | | | | | | | | | [[:d:Q95692430|Q95692430]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2015 | | | | | | | | | [[:d:Q95693005|Q95693005]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2016 | | | | | | | | | [[:d:Q95745598|Q95745598]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2017 | [[Shwethkumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q95998561|Q95998561]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2018 | | | | | | | | | [[:d:Q96007489|Q96007489]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2019 | | | | | | | | | [[:d:Q96065677|Q96065677]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2020 | | | | | | | | | [[:d:Q96083250|Q96083250]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2021 | ''[[:d:Q96211621|Q96211621]]'' | [[പ്രമാണം:Brigida Saga.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-01-14 | | | | [[:d:Q96211621|Q96211621]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2022 | | | | | | | | | [[:d:Q96211652|Q96211652]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2023 | | | | | | | | | [[:d:Q96219241|Q96219241]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2024 | [[Gayathri Krishnaa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q96219253|Q96219253]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2025 | [[Kavya Suresh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q96219308|Q96219308]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2026 | | | | | | | | | [[:d:Q96239329|Q96239329]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2027 | | | | | | | | | [[:d:Q96279401|Q96279401]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2028 | | | | | | | | | [[:d:Q96354729|Q96354729]] | 10 |- | style='text-align:right'| 2029 | | | | | | | | | [[:d:Q96473175|Q96473175]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2030 | [[Silpa Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q96574142|Q96574142]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2031 | | | | | | | | | [[:d:Q96588808|Q96588808]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2032 | [[Rita Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q96602546|Q96602546]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2033 | | | | | | | | | [[:d:Q96625039|Q96625039]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2034 | | | | | | | | | [[:d:Q96632194|Q96632194]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2035 | | | | | | | | | [[:d:Q96741680|Q96741680]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2036 | | | | | | | | | [[:d:Q96742290|Q96742290]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2037 | | | | | | | | | [[:d:Q96756059|Q96756059]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2038 | | | | | | | | | [[:d:Q96943460|Q96943460]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2039 | | | | | | | | | [[:d:Q96958965|Q96958965]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2040 | | | | | | | | | [[:d:Q96983380|Q96983380]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2041 | | | | | | | | | [[:d:Q97002532|Q97002532]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2042 | [[Anushree Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q97097763|Q97097763]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2043 | | | | | | | | | [[:d:Q97155784|Q97155784]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2044 | | | | | | | | | [[:d:Q97224637|Q97224637]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2045 | | | | | | | | | [[:d:Q97234392|Q97234392]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2046 | | | | | | | | | [[:d:Q97254676|Q97254676]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2047 | | | | | | | | | [[:d:Q97279155|Q97279155]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2048 | | | | | | | | | [[:d:Q97319243|Q97319243]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2049 | [[Manasvi Kottachi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q97324906|Q97324906]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2050 | | | | | | | | | [[:d:Q97346270|Q97346270]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2051 | [[Mridula Vijay]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q97460937|Q97460937]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2052 | | | | | | | | | [[:d:Q97486969|Q97486969]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2053 | | | | | | | | | [[:d:Q97495238|Q97495238]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2054 | | | | | | | | | [[:d:Q97543217|Q97543217]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2055 | [[Shanthamma]] | [[പ്രമാണം:Shanthamma (Kannada film actress).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2020-07-19 | | [[മൈസൂരു]] | [[:d:Q97602498|Q97602498]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2056 | [[Roja Paromita Dey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q97604452|Q97604452]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2057 | [[Moumita Chakraborty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q97622151|Q97622151]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2058 | | | | | | | | | [[:d:Q97670104|Q97670104]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2059 | | | | | | | | | [[:d:Q97704199|Q97704199]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2060 | | | | | | | | | [[:d:Q98086090|Q98086090]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2061 | | | | | | | | | [[:d:Q98229463|Q98229463]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2062 | [[Iraa Agarwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98240187|Q98240187]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2063 | | | | | | | | | [[:d:Q98276975|Q98276975]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2064 | | | | | | | | | [[:d:Q98373186|Q98373186]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2065 | | | | | | | | | [[:d:Q98380388|Q98380388]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2066 | | | | | | | | | [[:d:Q98397191|Q98397191]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2067 | [[Sandhita Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q98505600|Q98505600]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2068 | | | | | | | | | [[:d:Q98581064|Q98581064]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2069 | | | | | | | | | [[:d:Q98605466|Q98605466]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2070 | ''[[:d:Q98716245|Q98716245]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-09-26 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q98716245|Q98716245]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2071 | | | | | | | | | [[:d:Q98737375|Q98737375]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2072 | | | | | | | | | [[:d:Q98737449|Q98737449]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2073 | ''[[:d:Q98833916|Q98833916]]'' | | ഇന്ത്യൻ അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98833916|Q98833916]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2074 | | | | | | | | | [[:d:Q98833929|Q98833929]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2075 | [[Asha Bordoloi]] | [[പ്രമാണം:Assamese film actress Asha Bordoloi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98841302|Q98841302]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2076 | | | | | | | | | [[:d:Q98915809|Q98915809]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2077 | [[Gangavva]] | [[പ്രമാണം:Gangavva M.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98954355|Q98954355]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2078 | | | | | | | | | [[:d:Q98970297|Q98970297]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2079 | | | | | | | | | [[:d:Q99027544|Q99027544]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2080 | | | | | | | | | [[:d:Q99191560|Q99191560]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2081 | [[Surabhi Prabhu]] | [[പ്രമാണം:Surabhi Prabhu's birthday bash (2).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99383606|Q99383606]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2082 | [[Tulika Basu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99440297|Q99440297]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2083 | | | | | | | | | [[:d:Q99472081|Q99472081]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2084 | | | | | | | | | [[:d:Q99479640|Q99479640]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2085 | [[Patrali Chattopadhyay]] | [[പ്രമാണം:Patrali chattopadhyay.JPG|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99518149|Q99518149]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2086 | | | | | | | | | [[:d:Q99518196|Q99518196]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2087 | | | | | | | | | [[:d:Q99520827|Q99520827]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2088 | | | | | | | | | [[:d:Q99521568|Q99521568]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2089 | | | | | | | | | [[:d:Q99575918|Q99575918]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2090 | | | | | | | | | [[:d:Q99600900|Q99600900]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2091 | | | | | | | | | [[:d:Q99751255|Q99751255]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2092 | | | | | | | | | [[:d:Q99850337|Q99850337]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2093 | [[Niilam Paanchal]] | [[പ്രമാണം:Niilam Paanchal At GIFA 2019.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q99899900|Q99899900]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2094 | | | | | | | | | [[:d:Q99929670|Q99929670]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2095 | [[Gayatri Deshmukh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99967935|Q99967935]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2096 | | | | | | | | | [[:d:Q99973589|Q99973589]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2097 | [[Sanchita Choudhary]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q100165569|Q100165569]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2098 | | | | | | | | | [[:d:Q100319922|Q100319922]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2099 | | | | | | | | | [[:d:Q100384398|Q100384398]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2100 | [[Padmavati Rao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q100436235|Q100436235]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2101 | | | | | | | | | [[:d:Q100965079|Q100965079]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2102 | | | | | | | | | [[:d:Q101413935|Q101413935]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2103 | | | | | | | | | [[:d:Q101419168|Q101419168]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2104 | [[Vaunisha Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q101513803|Q101513803]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2105 | | | | | | | | | [[:d:Q101514091|Q101514091]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2106 | | | | | | | | | [[:d:Q101837915|Q101837915]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2107 | [[Sarika Bahroliya]] | [[പ്രമാണം:Sarika Bahroliya 2K19.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q102145781|Q102145781]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2108 | [[Alina Rai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q102309782|Q102309782]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2109 | | | | | | | | | [[:d:Q102353164|Q102353164]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2110 | [[Maira Doshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q102895509|Q102895509]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2111 | | | | | | | | | [[:d:Q103161910|Q103161910]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2112 | | | | | | | | | [[:d:Q103604957|Q103604957]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2113 | [[Neha Shitole]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q103821120|Q103821120]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2114 | ''[[:d:Q104028171|Q104028171]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104028171|Q104028171]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2115 | | | | | | | | | [[:d:Q104128390|Q104128390]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2116 | | | | | | | | | [[:d:Q104175581|Q104175581]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2117 | [[Koel Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104195736|Q104195736]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2118 | [[Medha Raghunath]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104213950|Q104213950]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2119 | | | | | | | | | [[:d:Q104408452|Q104408452]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2120 | | | | | | | | | [[:d:Q104412463|Q104412463]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2121 | | | | | | | | | [[:d:Q104413074|Q104413074]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2122 | | | | | | | | | [[:d:Q104450070|Q104450070]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2123 | | | | | | | | | [[:d:Q104495868|Q104495868]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2124 | | | | | | | | | [[:d:Q104500791|Q104500791]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2125 | | | | | | | | | [[:d:Q104516566|Q104516566]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2126 | | | | | | | | | [[:d:Q104520599|Q104520599]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2127 | | | | | | | | | [[:d:Q104521832|Q104521832]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2128 | | | | | | | | | [[:d:Q104531866|Q104531866]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2129 | | | | | | | | | [[:d:Q104532728|Q104532728]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2130 | | | | | | | | | [[:d:Q104626323|Q104626323]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2131 | | | | | | | | | [[:d:Q104633802|Q104633802]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2132 | | | | | | | | | [[:d:Q104664800|Q104664800]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2133 | [[Ridhanya Ruth]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104698397|Q104698397]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2134 | | | | | | | | | [[:d:Q104710311|Q104710311]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2135 | | | | | | | | | [[:d:Q104727174|Q104727174]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2136 | ''[[:d:Q104728567|Q104728567]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-20 | | [[Silchar]] | | [[:d:Q104728567|Q104728567]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2137 | ''[[:d:Q104759946|Q104759946]]'' | [[പ്രമാണം:Jiya Shankar at the Jio MAMI Film Festival 2023 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q104759946|Q104759946]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2138 | | | | | | | | | [[:d:Q104775896|Q104775896]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2139 | | | | | | | | | [[:d:Q104780469|Q104780469]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2140 | | | | | | | | | [[:d:Q104786117|Q104786117]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2141 | | | | | | | | | [[:d:Q104813820|Q104813820]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2142 | ''[[:d:Q104839461|Q104839461]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104839461|Q104839461]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2143 | | | | | | | | | [[:d:Q104841967|Q104841967]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2144 | | | | | | | | | [[:d:Q104870164|Q104870164]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2145 | | | | | | | | | [[:d:Q104873327|Q104873327]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2146 | | | | | | | | | [[:d:Q104905554|Q104905554]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2147 | | | | | | | | | [[:d:Q104998022|Q104998022]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2148 | | | | | | | | | [[:d:Q105122111|Q105122111]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2149 | | | | | | | | | [[:d:Q105225154|Q105225154]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2150 | | | | | | | | | [[:d:Q105271541|Q105271541]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2151 | | | | | | | | | [[:d:Q105314228|Q105314228]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2152 | | | | | | | | | [[:d:Q105316395|Q105316395]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2153 | | | | | | | | | [[:d:Q105419253|Q105419253]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2154 | | | | | | | | | [[:d:Q105427852|Q105427852]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2155 | | | | | | | | | [[:d:Q105511557|Q105511557]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2156 | | | | | | | | | [[:d:Q105542292|Q105542292]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2157 | | | | | | | | | [[:d:Q105546515|Q105546515]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2158 | [[Tanvi Dogra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105598525|Q105598525]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2159 | | | | | | | | | [[:d:Q105624952|Q105624952]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2160 | | | | | | | | | [[:d:Q105671622|Q105671622]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2161 | | | | | | | | | [[:d:Q105671774|Q105671774]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2162 | | | | | | | | | [[:d:Q105671779|Q105671779]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2163 | [[Manisha Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105671780|Q105671780]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2164 | | | | | | | | | [[:d:Q105678773|Q105678773]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2165 | | | | | | | | | [[:d:Q105682148|Q105682148]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2166 | | | | | | | | | [[:d:Q105695723|Q105695723]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2167 | | | | | | | | | [[:d:Q105723128|Q105723128]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2168 | ''[[:d:Q105723574|Q105723574]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105723574|Q105723574]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2169 | | | | | | | | | [[:d:Q105759050|Q105759050]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2170 | | | | | | | | | [[:d:Q105759283|Q105759283]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2171 | | | | | | | | | [[:d:Q105833558|Q105833558]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2172 | | | | | | | | | [[:d:Q105970989|Q105970989]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2173 | | | | | | | | | [[:d:Q105979251|Q105979251]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2174 | | | | | | | | | [[:d:Q105993507|Q105993507]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2175 | ''[[:d:Q106078335|Q106078335]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊച്ചി]] | | [[:d:Q106078335|Q106078335]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2176 | | | | | | | | | [[:d:Q106195462|Q106195462]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2177 | | | | | | | | | [[:d:Q106230577|Q106230577]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2178 | | | | | | | | | [[:d:Q106286505|Q106286505]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2179 | | | | | | | | | [[:d:Q106382159|Q106382159]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2180 | ''[[:d:Q106390471|Q106390471]]'' | [[പ്രമാണം:Prachi vaishnav 31.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106390471|Q106390471]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2181 | | | | | | | | | [[:d:Q106390891|Q106390891]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2182 | | | | | | | | | [[:d:Q106418603|Q106418603]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2183 | | | | | | | | | [[:d:Q106462844|Q106462844]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2184 | | | | | | | | | [[:d:Q106497673|Q106497673]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2185 | [[Gayathri Reddy]] | [[പ്രമാണം:Gayathri Reddy.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106516750|Q106516750]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2186 | | | | | | | | | [[:d:Q106687777|Q106687777]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2187 | [[Sriprada]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2021-05-05 | | | [[:d:Q106727289|Q106727289]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2188 | ''[[:d:Q106764195|Q106764195]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-09 | | [[Kudal]] | | [[:d:Q106764195|Q106764195]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2189 | | | | | | | | | [[:d:Q106804906|Q106804906]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2190 | [[Falaque Rashid Roy]] | [[പ്രമാണം:Falaque Rashid Roy.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106808277|Q106808277]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2191 | | | | | | | | | [[:d:Q106815307|Q106815307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2192 | [[Diksha Juneja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106833634|Q106833634]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2193 | ''[[:d:Q106856329|Q106856329]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106856329|Q106856329]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2194 | | | | | | | | | [[:d:Q106880962|Q106880962]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2195 | | | | | | | | | [[:d:Q106887302|Q106887302]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2196 | | | | | | | | | [[:d:Q106925457|Q106925457]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2197 | | | | | | | | | [[:d:Q106946429|Q106946429]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2198 | | | | | | | | | [[:d:Q106972390|Q106972390]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2199 | [[Sunkara Lakshmi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106977311|Q106977311]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2200 | | | | | | | | | [[:d:Q106977804|Q106977804]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2201 | | | | | | | | | [[:d:Q107040666|Q107040666]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2202 | | | | | | | | | [[:d:Q107059488|Q107059488]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2203 | | | | | | | | | [[:d:Q107135005|Q107135005]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2204 | | | | | | | | | [[:d:Q107213159|Q107213159]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2205 | [[Pooja Bharthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107290322|Q107290322]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2206 | | | | | | | | | [[:d:Q107293122|Q107293122]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2207 | | | | | | | | | [[:d:Q107313826|Q107313826]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2208 | [[Ithoi Oinam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107335481|Q107335481]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2209 | | | | | | | | | [[:d:Q107360798|Q107360798]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2210 | | | | | | | | | [[:d:Q107361605|Q107361605]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2211 | | | | | | | | | [[:d:Q107379814|Q107379814]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2212 | | | | | | | | | [[:d:Q107398062|Q107398062]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2213 | | | | | | | | | [[:d:Q107412375|Q107412375]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2214 | | | | | | | | | [[:d:Q107412397|Q107412397]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2215 | | | | | | | | | [[:d:Q107413845|Q107413845]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2216 | | | | | | | | | [[:d:Q107426885|Q107426885]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2217 | | | | | | | | | [[:d:Q107452319|Q107452319]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2218 | | | | | | | | | [[:d:Q107454167|Q107454167]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2219 | | | | | | | | | [[:d:Q107551394|Q107551394]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2220 | | | | | | | | | [[:d:Q107606707|Q107606707]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2221 | | | | | | | | | [[:d:Q107719174|Q107719174]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2222 | | | | | | | | | [[:d:Q107740710|Q107740710]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2223 | | | | | | | | | [[:d:Q107788254|Q107788254]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2224 | [[Gurpreet Bedi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q107861879|Q107861879]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2225 | | | | | | | | | [[:d:Q108017856|Q108017856]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2226 | [[Gita Karmakar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108100821|Q108100821]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2227 | | | | | | | | | [[:d:Q108102272|Q108102272]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2228 | | | | | | | | | [[:d:Q108207975|Q108207975]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2229 | | | | | | | | | [[:d:Q108219130|Q108219130]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2230 | | | | | | | | | [[:d:Q108266340|Q108266340]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2231 | | | | | | | | | [[:d:Q108276654|Q108276654]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2232 | [[Ivanka Das]] | [[പ്രമാണം:Ivankadas.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108328357|Q108328357]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2233 | | | | | | | | | [[:d:Q108367712|Q108367712]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2234 | | | | | | | | | [[:d:Q108371896|Q108371896]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2235 | [[Sarah Anjuli]] | | | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108383641|Q108383641]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2236 | | | | | | | | | [[:d:Q108405927|Q108405927]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2237 | [[Roosha Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108405936|Q108405936]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2238 | [[Rajini Chandy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108414980|Q108414980]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2239 | [[Rumki Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108455478|Q108455478]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2240 | | | | | | | | | [[:d:Q108456393|Q108456393]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2241 | | | | | | | | | [[:d:Q108458195|Q108458195]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2242 | | | | | | | | | [[:d:Q108473512|Q108473512]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2243 | | | | | | | | | [[:d:Q108532078|Q108532078]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2244 | | | | | | | | | [[:d:Q108533051|Q108533051]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2245 | | | | | | | | | [[:d:Q108551811|Q108551811]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2246 | | | | | | | | | [[:d:Q108562298|Q108562298]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2247 | | | | | | | | | [[:d:Q108648613|Q108648613]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2248 | | | | | | | | | [[:d:Q108691957|Q108691957]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2249 | [[Yamuna Srinidhi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108699107|Q108699107]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2250 | | | | | | | | | [[:d:Q108727622|Q108727622]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2251 | | | | | | | | | [[:d:Q108730226|Q108730226]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2252 | | | | | | | | | [[:d:Q108734408|Q108734408]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2253 | | | | | | | | | [[:d:Q108748568|Q108748568]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2254 | | | | | | | | | [[:d:Q108810952|Q108810952]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2255 | | | | | | | | | [[:d:Q108819218|Q108819218]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2256 | | | | | | | | | [[:d:Q108822223|Q108822223]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2257 | | | | | | | | | [[:d:Q108828056|Q108828056]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2258 | [[Rukshana Tabassum]] | [[പ്രമാണം:Smriti Irani presenting the Rajat Kamal Award to Rukshana Tabassum (Special Mention) for the Non-Feature film – THE CAKE STORY, at the 65th National Film Awards Function, in New Delhi.JPG|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108830428|Q108830428]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2259 | | | | | | | | | [[:d:Q108831890|Q108831890]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2260 | | | | | | | | | [[:d:Q108861401|Q108861401]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2261 | ''[[:d:Q108871046|Q108871046]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q108871046|Q108871046]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2262 | | | | | | | | | [[:d:Q108910271|Q108910271]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2263 | | | | | | | | | [[:d:Q108912884|Q108912884]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2264 | | | | | | | | | [[:d:Q109090833|Q109090833]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2265 | | | | | | | | | [[:d:Q109119928|Q109119928]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2266 | | | | | | | | | [[:d:Q109236593|Q109236593]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2267 | | | | | | | | | [[:d:Q109330202|Q109330202]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2268 | | | | | | | | | [[:d:Q109334853|Q109334853]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2269 | | | | | | | | | [[:d:Q109339518|Q109339518]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2270 | | | | | | | | | [[:d:Q109341401|Q109341401]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2271 | | | | | | | | | [[:d:Q109353813|Q109353813]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2272 | [[Mayanka Pereira]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q109356638|Q109356638]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2273 | | | | | | | | | [[:d:Q109358232|Q109358232]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2274 | | | | | | | | | [[:d:Q109376499|Q109376499]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2275 | [[Khushboo Atre]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109385458|Q109385458]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2276 | | | | | | | | | [[:d:Q109385476|Q109385476]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2277 | | | | | | | | | [[:d:Q109471766|Q109471766]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2278 | | | | | | | | | [[:d:Q109474017|Q109474017]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2279 | | | | | | | | | [[:d:Q109555175|Q109555175]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2280 | ''[[:d:Q109581861|Q109581861]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1977 | | | | [[:d:Q109581861|Q109581861]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2281 | | | | | | | | | [[:d:Q109700981|Q109700981]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2282 | | | | | | | | | [[:d:Q109742328|Q109742328]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2283 | [[Tanya Desai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗാസിയാബാദ് ജില്ല]] | | [[:d:Q109928090|Q109928090]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2284 | | | | | | | | | [[:d:Q109933608|Q109933608]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2285 | | | | | | | | | [[:d:Q110052443|Q110052443]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2286 | | | | | | | | | [[:d:Q110129764|Q110129764]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2287 | | | | | | | | | [[:d:Q110183671|Q110183671]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2288 | [[Gowri Krishnan]] | [[പ്രമാണം:Gowri Krishnan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110221118|Q110221118]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2289 | [[Devika Nambiar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110222553|Q110222553]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2290 | | | | | | | | | [[:d:Q110233848|Q110233848]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2291 | | | | | | | | | [[:d:Q110262986|Q110262986]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2292 | | | | | | | | | [[:d:Q110263023|Q110263023]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2293 | ''[[:d:Q110263460|Q110263460]]'' | [[പ്രമാണം:Vivek Gomber, Chaitanya Tamhane, and Geetanjali Kulkarni at the trailer launch of Court.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110263460|Q110263460]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2294 | [[Pragya Nayan]] | [[പ്രമാണം:Pragynayan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110487306|Q110487306]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2295 | | | | | | | | | [[:d:Q110520112|Q110520112]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2296 | | | | | | | | | [[:d:Q110604405|Q110604405]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2297 | [[Uma Nair]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110651364|Q110651364]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2298 | | | | | | | | | [[:d:Q110657835|Q110657835]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2299 | | | | | | | | | [[:d:Q110753106|Q110753106]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2300 | | | | | | | | | [[:d:Q110802809|Q110802809]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2301 | | | | | | | | | [[:d:Q110833059|Q110833059]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2302 | | | | | | | | | [[:d:Q110918284|Q110918284]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2303 | | | | | | | | | [[:d:Q110952382|Q110952382]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2304 | | | | | | | | | [[:d:Q110982519|Q110982519]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2305 | | | | | | | | | [[:d:Q111008806|Q111008806]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2306 | | | | | | | | | [[:d:Q111043061|Q111043061]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2307 | | | | | | | | | [[:d:Q111050133|Q111050133]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2308 | | | | | | | | | [[:d:Q111175201|Q111175201]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2309 | [[Sreelaya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111177978|Q111177978]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2310 | | | | | | | | | [[:d:Q111204058|Q111204058]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2311 | | | | | | | | | [[:d:Q111231663|Q111231663]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2312 | | | | | | | | | [[:d:Q111304276|Q111304276]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2313 | | | | | | | | | [[:d:Q111313593|Q111313593]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2314 | | | | | | | | | [[:d:Q111356252|Q111356252]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2315 | | | | | | | | | [[:d:Q111356259|Q111356259]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2316 | | | | | | | | | [[:d:Q111381517|Q111381517]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2317 | | | | | | | | | [[:d:Q111387733|Q111387733]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2318 | [[Khushi Shah]] | [[പ്രമാണം:KhushiShah280.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111427747|Q111427747]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2319 | | | | | | | | | [[:d:Q111503309|Q111503309]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2320 | | | | | | | | | [[:d:Q111530424|Q111530424]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2321 | | | | | | | | | [[:d:Q111536222|Q111536222]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2322 | | | | | | | | | [[:d:Q111592144|Q111592144]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2323 | | | | | | | | | [[:d:Q111602740|Q111602740]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2324 | | | | | | | | | [[:d:Q111629283|Q111629283]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2325 | | | | | | | | | [[:d:Q111650228|Q111650228]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2326 | [[Priyanka Khurana Goyal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111698031|Q111698031]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2327 | [[Geetika Mehandru]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q111701296|Q111701296]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2328 | | | | | | | | | [[:d:Q111730657|Q111730657]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2329 | | | | | | | | | [[:d:Q111802382|Q111802382]] | 12 |- | style='text-align:right'| 2330 | | | | | | | | | [[:d:Q111844364|Q111844364]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2331 | | | | | | | | | [[:d:Q111890121|Q111890121]] | 10 |- | style='text-align:right'| 2332 | | | | | | | | | [[:d:Q111974927|Q111974927]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2333 | | | | | | | | | [[:d:Q112054653|Q112054653]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2334 | | | | | | | | | [[:d:Q112063758|Q112063758]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2335 | | | | | | | | | [[:d:Q112067365|Q112067365]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2336 | [[Bhanita Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Chaygaon]] | | [[:d:Q112084270|Q112084270]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2337 | | | | | | | | | [[:d:Q112133918|Q112133918]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2338 | [[കരുണ പാണ്ഡെ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112159650|Q112159650]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2339 | | | | | | | | | [[:d:Q112160817|Q112160817]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2340 | [[Garima Parihar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112161056|Q112161056]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2341 | | | | | | | | | [[:d:Q112206663|Q112206663]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2342 | | | | | | | | | [[:d:Q112220409|Q112220409]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2343 | | | | | | | | | [[:d:Q112234138|Q112234138]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2344 | | | | | | | | | [[:d:Q112240369|Q112240369]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2345 | | | | | | | | | [[:d:Q112240858|Q112240858]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2346 | | | | | | | | | [[:d:Q112259269|Q112259269]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2347 | | | | | | | | | [[:d:Q112261726|Q112261726]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2348 | | | | | | | | | [[:d:Q112620863|Q112620863]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2349 | [[Sayali Salunkhe]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q112623718|Q112623718]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2350 | | | | | | | | | [[:d:Q112626109|Q112626109]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2351 | | | | | | | | | [[:d:Q112648810|Q112648810]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2352 | | | | | | | | | [[:d:Q112688779|Q112688779]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2353 | | | | | | | | | [[:d:Q112750065|Q112750065]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2354 | | | | | | | | | [[:d:Q112861144|Q112861144]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2355 | | | | | | | | | [[:d:Q113103743|Q113103743]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2356 | | | | | | | | | [[:d:Q113119115|Q113119115]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2357 | | | | | | | | | [[:d:Q113164512|Q113164512]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2358 | | | | | | | | | [[:d:Q113172371|Q113172371]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2359 | [[Sheetal Maulik]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113252183|Q113252183]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2360 | | | | | | | | | [[:d:Q113282360|Q113282360]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2361 | | | | | | | | | [[:d:Q113299760|Q113299760]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2362 | [[Neetha Ashok]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113335018|Q113335018]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2363 | | | | | | | | | [[:d:Q113362583|Q113362583]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2364 | | | | | | | | | [[:d:Q113385562|Q113385562]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2365 | | | | | | | | | [[:d:Q113400960|Q113400960]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2366 | | | | | | | | | [[:d:Q113401682|Q113401682]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2367 | | | | | | | | | [[:d:Q113432387|Q113432387]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2368 | | | | | | | | | [[:d:Q113435022|Q113435022]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2369 | [[Soma Banerjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113503409|Q113503409]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2370 | | | | | | | | | [[:d:Q113570513|Q113570513]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2371 | [[Deepak Sandhu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113571113|Q113571113]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2372 | ''[[:d:Q113571181|Q113571181]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113571181|Q113571181]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2373 | | | | | | | | | [[:d:Q113571454|Q113571454]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2374 | | | | | | | | | [[:d:Q113572173|Q113572173]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2375 | [[Priyanka Bora]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113585715|Q113585715]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2376 | | | | | | | | | [[:d:Q113664372|Q113664372]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2377 | [[Kapilakshi Malhotra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113677101|Q113677101]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2378 | | | | | | | | | [[:d:Q113951510|Q113951510]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2379 | | | | | | | | | [[:d:Q113961911|Q113961911]] | 10 |- | style='text-align:right'| 2380 | | | | | | | | | [[:d:Q113992343|Q113992343]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2381 | | | | | | | | | [[:d:Q114029879|Q114029879]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2382 | | | | | | | | | [[:d:Q114048995|Q114048995]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2383 | ''[[:d:Q114286745|Q114286745]]'' | [[പ്രമാണം:Aranthangi Nisha.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | | | | [[:d:Q114286745|Q114286745]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2384 | | | | | | | | | [[:d:Q114342235|Q114342235]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2385 | | | | | | | | | [[:d:Q114346899|Q114346899]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2386 | | | | | | | | | [[:d:Q114383422|Q114383422]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2387 | | | | | | | | | [[:d:Q114414236|Q114414236]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2388 | | | | | | | | | [[:d:Q114450294|Q114450294]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2389 | | | | | | | | | [[:d:Q114498129|Q114498129]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2390 | | | | | | | | | [[:d:Q114607226|Q114607226]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2391 | | | | | | | | | [[:d:Q114648235|Q114648235]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2392 | [[Arti Sarin]] | [[പ്രമാണം:Air Marshal Arti Sarin.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114657241|Q114657241]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2393 | | | | | | | | | [[:d:Q114670768|Q114670768]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2394 | [[Ronak Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114713765|Q114713765]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2395 | [[Manasvi Vyas]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114752547|Q114752547]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2396 | [[Kinjal Rajpriya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114798347|Q114798347]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2397 | | | | | | | | | [[:d:Q114822036|Q114822036]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2398 | | | | | | | | | [[:d:Q114895279|Q114895279]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2399 | | | | | | | | | [[:d:Q114952781|Q114952781]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2400 | | | | | | | | | [[:d:Q114956944|Q114956944]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2401 | | | | | | | | | [[:d:Q114978368|Q114978368]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2402 | [[Neena Madhu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115090734|Q115090734]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2403 | | | | | | | | | [[:d:Q115155657|Q115155657]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2404 | | | | | | | | | [[:d:Q115156677|Q115156677]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2405 | | | | | | | | | [[:d:Q115202573|Q115202573]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2406 | | | | | | | | | [[:d:Q115298702|Q115298702]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2407 | | | | | | | | | [[:d:Q115395183|Q115395183]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2408 | | | | | | | | | [[:d:Q115450959|Q115450959]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2409 | | | | | | | | | [[:d:Q115478120|Q115478120]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2410 | | | | | | | | | [[:d:Q115516155|Q115516155]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2411 | | | | | | | | | [[:d:Q115517922|Q115517922]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2412 | | | | | | | | | [[:d:Q115555409|Q115555409]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2413 | [[Lahoma Bhattacharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115705942|Q115705942]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2414 | | | | | | | | | [[:d:Q115728410|Q115728410]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2415 | | | | | | | | | [[:d:Q115796240|Q115796240]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2416 | | | | | | | | | [[:d:Q115796775|Q115796775]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2417 | | | | | | | | | [[:d:Q115871051|Q115871051]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2418 | | | | | | | | | [[:d:Q115907549|Q115907549]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2419 | | | | | | | | | [[:d:Q115910456|Q115910456]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2420 | | | | | | | | | [[:d:Q115925927|Q115925927]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2421 | | | | | | | | | [[:d:Q115990261|Q115990261]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2422 | ''[[:d:Q116044530|Q116044530]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116044530|Q116044530]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2423 | | | | | | | | | [[:d:Q116044618|Q116044618]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2424 | | | | | | | | | [[:d:Q116051861|Q116051861]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2425 | | | | | | | | | [[:d:Q116153705|Q116153705]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2426 | | | | | | | | | [[:d:Q116226296|Q116226296]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2427 | | | | | | | | | [[:d:Q116262563|Q116262563]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2428 | | | | | | | | | [[:d:Q116291281|Q116291281]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2429 | [[Paavana Gowda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116390344|Q116390344]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2430 | | | | | | | | | [[:d:Q116410004|Q116410004]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2431 | | | | | | | | | [[:d:Q116459382|Q116459382]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2432 | | | | | | | | | [[:d:Q116469899|Q116469899]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2433 | | | | | | | | | [[:d:Q116611863|Q116611863]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2434 | [[Dhanya Ananya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116802758|Q116802758]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2435 | | | | | | | | | [[:d:Q116819162|Q116819162]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2436 | [[Rupinder Rupi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116884432|Q116884432]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2437 | | | | | | | | | [[:d:Q116958064|Q116958064]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2438 | ''[[:d:Q117199694|Q117199694]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-17 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q117199694|Q117199694]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2439 | | | | | | | | | [[:d:Q117264809|Q117264809]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2440 | ''[[:d:Q117371266|Q117371266]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1949-10-24 | 1990 | | | [[:d:Q117371266|Q117371266]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2441 | | | | | | | | | [[:d:Q117466218|Q117466218]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2442 | | | | | | | | | [[:d:Q117477323|Q117477323]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2443 | ''[[:d:Q117699222|Q117699222]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1964 | 2022 | | | [[:d:Q117699222|Q117699222]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2444 | | | | | | | | | [[:d:Q117795571|Q117795571]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2445 | | | | | | | | | [[:d:Q117815582|Q117815582]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2446 | | | | | | | | | [[:d:Q118115628|Q118115628]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2447 | | | | | | | | | [[:d:Q118179878|Q118179878]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2448 | | | | | | | | | [[:d:Q118266120|Q118266120]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2449 | | | | | | | | | [[:d:Q118314456|Q118314456]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2450 | | | | | | | | | [[:d:Q118359397|Q118359397]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2451 | | | | | | | | | [[:d:Q118395193|Q118395193]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2452 | ''[[:d:Q118630710|Q118630710]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-25 | 2023 | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | [[കുളു]] | [[:d:Q118630710|Q118630710]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2453 | | | | | | | | | [[:d:Q118675671|Q118675671]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2454 | [[Pooja Pawar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q119109894|Q119109894]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2455 | | | | | | | | | [[:d:Q119142378|Q119142378]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2456 | [[Preeti Puri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q119149720|Q119149720]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2457 | | | | | | | | | [[:d:Q119224912|Q119224912]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2458 | | | | | | | | | [[:d:Q119267237|Q119267237]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2459 | [[Palomi Ghosh]] | [[പ്രമാണം:The Director of ‘ONYO OPALAA’ Satarupa Sanyal, the Director of ‘NACHOM-IA KUMPASAR’ Bardroy Barretto, the Director of ‘KOTI’, Suhaas Surykant Bhosale and Actress, Palomi Ghosh addressing a press conference (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q119319808|Q119319808]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2460 | [[Sandhyarani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 1999-07-19 | | | [[:d:Q119558904|Q119558904]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2461 | | | | | | | | | [[:d:Q119684739|Q119684739]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2462 | | | | | | | | | [[:d:Q119890530|Q119890530]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2463 | | | | | | | | | [[:d:Q119892786|Q119892786]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2464 | | | | | | | | | [[:d:Q119938217|Q119938217]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2465 | | | | | | | | | [[:d:Q119938262|Q119938262]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2466 | | | | | | | | | [[:d:Q120293098|Q120293098]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2467 | ''[[:d:Q120323493|Q120323493]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-09 | | | | [[:d:Q120323493|Q120323493]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2468 | [[Kanyakumari Mukherjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q120333407|Q120333407]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2469 | [[Ankita Chakraborty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q120360630|Q120360630]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2470 | ''[[:d:Q120490669|Q120490669]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q120490669|Q120490669]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2471 | [[Malvi Malhotra]] | [[പ്രമാണം:Malvi Malhotra Actor.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q120507757|Q120507757]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2472 | | | | | | | | | [[:d:Q120667244|Q120667244]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2473 | | | | | | | | | [[:d:Q120667470|Q120667470]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2474 | [[Diya Basu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q120734976|Q120734976]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2475 | | | | | | | | | [[:d:Q120745842|Q120745842]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2476 | | | | | | | | | [[:d:Q120776499|Q120776499]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2477 | [[Deva Nandha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121033000|Q121033000]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2478 | | | | | | | | | [[:d:Q121102692|Q121102692]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2479 | | | | | | | | | [[:d:Q121306915|Q121306915]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2480 | | | | | | | | | [[:d:Q121410222|Q121410222]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2481 | | | | | | | | | [[:d:Q121437663|Q121437663]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2482 | | | | | | | | | [[:d:Q121536428|Q121536428]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2483 | [[Shalini Vatsa]] | [[പ്രമാണം:Shalini Vatsa.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121764068|Q121764068]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2484 | | | | | | | | | [[:d:Q121864614|Q121864614]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2485 | | | | | | | | | [[:d:Q121878797|Q121878797]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2486 | [[Binita Borgohain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Jorhat]] | | [[:d:Q122147705|Q122147705]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2487 | [[Madhurima Choudhury]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122165427|Q122165427]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2488 | | | | | | | | | [[:d:Q122261721|Q122261721]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2489 | | | | | | | | | [[:d:Q122382221|Q122382221]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2490 | | | | | | | | | [[:d:Q122415831|Q122415831]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2491 | | | | | | | | | [[:d:Q122436056|Q122436056]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2492 | | | | | | | | | [[:d:Q122618437|Q122618437]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2493 | [[Dipti Panda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122677989|Q122677989]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2494 | | | | | | | | | [[:d:Q122732834|Q122732834]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2495 | [[Juli Panda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122734156|Q122734156]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2496 | [[Mituna Parida]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122734228|Q122734228]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2497 | | | | | | | | | [[:d:Q122832590|Q122832590]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2498 | [[Abarnathi]] | [[പ്രമാണം:Abharnathi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122832660|Q122832660]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2499 | | | | | | | | | [[:d:Q122834631|Q122834631]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2500 | | | | | | | | | [[:d:Q122884241|Q122884241]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2501 | [[Tamasha Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q122962823|Q122962823]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2502 | | | | | | | | | [[:d:Q122962918|Q122962918]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2503 | | | | | | | | | [[:d:Q123118107|Q123118107]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2504 | | | | | | | | | [[:d:Q123119189|Q123119189]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2505 | [[Mahi Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123122511|Q123122511]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2506 | | | | | | | | | [[:d:Q123146578|Q123146578]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2507 | | | | | | | | | [[:d:Q123153470|Q123153470]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2508 | ''[[:d:Q123163548|Q123163548]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1911-01-01 | 1985-12-08 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q123163548|Q123163548]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2509 | [[Simran Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123163961|Q123163961]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2510 | [[Simaran Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123165808|Q123165808]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2511 | [[Surekha Kudachi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123171414|Q123171414]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2512 | [[Sneha Paul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123171771|Q123171771]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2513 | [[Bhavika Sharma]] | [[പ്രമാണം:Bhavika Sharma at the Star Parivaar Awards 2023 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123194248|Q123194248]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2514 | | | | | | | | | [[:d:Q123204412|Q123204412]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2515 | | | | | | | | | [[:d:Q123224059|Q123224059]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2516 | | | | | | | | | [[:d:Q123224530|Q123224530]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2517 | [[V. J. Archana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123235745|Q123235745]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2518 | | | | | | | | | [[:d:Q123235860|Q123235860]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2519 | | | | | | | | | [[:d:Q123235936|Q123235936]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2520 | | | | | | | | | [[:d:Q123244195|Q123244195]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2521 | | | | | | | | | [[:d:Q123258170|Q123258170]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2522 | | | | | | | | | [[:d:Q123265009|Q123265009]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2523 | | | | | | | | | [[:d:Q123269520|Q123269520]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2524 | [[Jinnie Jaaz]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123301373|Q123301373]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2525 | | | | | | | | | [[:d:Q123310071|Q123310071]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2526 | | | | | | | | | [[:d:Q123310298|Q123310298]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2527 | [[Sharanya Jit Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123311409|Q123311409]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2528 | [[Noor Malabika]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123311541|Q123311541]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2529 | | | | | | | | | [[:d:Q123311748|Q123311748]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2530 | [[Priya Gamre]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123311969|Q123311969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2531 | [[Ayesha Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123312385|Q123312385]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2532 | | | | | | | | | [[:d:Q123312450|Q123312450]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2533 | | | | | | | | | [[:d:Q123312806|Q123312806]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2534 | | | | | | | | | [[:d:Q123332311|Q123332311]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2535 | [[Anupama Prakash]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123337059|Q123337059]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2536 | [[Rajsi Verma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123339567|Q123339567]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2537 | [[Rimjhim Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123339929|Q123339929]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2538 | | | | | | | | | [[:d:Q123343908|Q123343908]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2539 | | | | | | | | | [[:d:Q123344018|Q123344018]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2540 | [[Hiral Radadiya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123359360|Q123359360]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2541 | | | | | | | | | [[:d:Q123360294|Q123360294]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2542 | [[Riya Singh Gheyar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123361093|Q123361093]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2543 | ''[[:d:Q123362124|Q123362124]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123362124|Q123362124]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2544 | | | | | | | | | [[:d:Q123370182|Q123370182]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2545 | | | | | | | | | [[:d:Q123375814|Q123375814]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2546 | [[Jaya Pandey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123377671|Q123377671]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2547 | | | | | | | | | [[:d:Q123381974|Q123381974]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2548 | | | | | | | | | [[:d:Q123382231|Q123382231]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2549 | [[Simran Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123383667|Q123383667]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2550 | [[Simran Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123385036|Q123385036]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2551 | | | | | | | | | [[:d:Q123385092|Q123385092]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2552 | | | | | | | | | [[:d:Q123396313|Q123396313]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2553 | [[Nehal Vadoliya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123398748|Q123398748]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2554 | | | | | | | | | [[:d:Q123399548|Q123399548]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2555 | | | | | | | | | [[:d:Q123406970|Q123406970]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2556 | | | | | | | | | [[:d:Q123417751|Q123417751]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2557 | | | | | | | | | [[:d:Q123490853|Q123490853]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2558 | ''[[:d:Q123499808|Q123499808]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123499808|Q123499808]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2559 | [[Pihu Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123500195|Q123500195]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2560 | [[Saarya Laxman]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123502240|Q123502240]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2561 | [[Aaba Shajith]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123505052|Q123505052]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2562 | | | | | | | | | [[:d:Q123505058|Q123505058]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2563 | | | | | | | | | [[:d:Q123505066|Q123505066]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2564 | [[Aadhirai Soundarajan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123505101|Q123505101]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2565 | ''[[:d:Q123505105|Q123505105]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123505105|Q123505105]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2566 | [[Aadhya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123505112|Q123505112]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2567 | ''[[:d:Q123505113|Q123505113]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123505113|Q123505113]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2568 | [[Aadithi Krishna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123505139|Q123505139]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2569 | | | | | | | | | [[:d:Q123505150|Q123505150]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2570 | [[Aditi Savant]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123505155|Q123505155]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2571 | | | | | | | | | [[:d:Q123505185|Q123505185]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2572 | [[Aadyn Encalarde]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123505187|Q123505187]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2573 | | | | | | | | | [[:d:Q123505191|Q123505191]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2574 | | | | | | | | | [[:d:Q123505198|Q123505198]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2575 | | | | | | | | | [[:d:Q123505211|Q123505211]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2576 | [[Aakanksha Panchal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123505214|Q123505214]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2577 | | | | | | | | | [[:d:Q123505215|Q123505215]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2578 | | | | | | | | | [[:d:Q123505217|Q123505217]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2579 | | | | | | | | | [[:d:Q123505219|Q123505219]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2580 | [[Shylaja Chetlur]] | [[പ്രമാണം:ShylajaChetlur.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123507660|Q123507660]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2581 | | | | | | | | | [[:d:Q123512875|Q123512875]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2582 | | | | | | | | | [[:d:Q123515638|Q123515638]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2583 | | | | | | | | | [[:d:Q123524244|Q123524244]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2584 | [[Bharti Jha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123553179|Q123553179]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2585 | [[Garima Maurya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123553195|Q123553195]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2586 | [[Shyna Khatri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123554855|Q123554855]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2587 | | | | | | | | | [[:d:Q123557066|Q123557066]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2588 | | | | | | | | | [[:d:Q123560477|Q123560477]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2589 | | | | | | | | | [[:d:Q123567199|Q123567199]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2590 | | | | | | | | | [[:d:Q123568433|Q123568433]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2591 | | | | | | | | | [[:d:Q123568452|Q123568452]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2592 | ''[[:d:Q123568484|Q123568484]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568484|Q123568484]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2593 | | | | | | | | | [[:d:Q123568560|Q123568560]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2594 | | | | | | | | | [[:d:Q123568663|Q123568663]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2595 | [[Payal Patil]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568935|Q123568935]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2596 | [[Pallavi Patil]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123569286|Q123569286]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2597 | ''[[:d:Q123569693|Q123569693]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123569693|Q123569693]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2598 | | | | | | | | | [[:d:Q123571642|Q123571642]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2599 | | | | | | | | | [[:d:Q123571816|Q123571816]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2600 | | | | | | | | | [[:d:Q123574612|Q123574612]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2601 | | | | | | | | | [[:d:Q123584280|Q123584280]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2602 | [[Amrita Dasgupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123598655|Q123598655]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2603 | | | | | | | | | [[:d:Q123598763|Q123598763]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2604 | [[Ambika Vani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123600730|Q123600730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2605 | | | | | | | | | [[:d:Q123614797|Q123614797]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2606 | | | | | | | | | [[:d:Q123614807|Q123614807]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2607 | | | | | | | | | [[:d:Q123614821|Q123614821]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2608 | [[Ashmita Jaggi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123614841|Q123614841]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2609 | | | | | | | | | [[:d:Q123614895|Q123614895]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2610 | [[Zeliya Christopher]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123655439|Q123655439]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2611 | | | | | | | | | [[:d:Q123670383|Q123670383]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2612 | | | | | | | | | [[:d:Q123670529|Q123670529]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2613 | [[Aisha Pathan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123670601|Q123670601]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2614 | [[Rani Pari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123670671|Q123670671]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2615 | | | | | | | | | [[:d:Q123679155|Q123679155]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2616 | | | | | | | | | [[:d:Q123683237|Q123683237]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2617 | | | | | | | | | [[:d:Q123686209|Q123686209]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2618 | [[Deepika Paul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123686265|Q123686265]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2619 | | | | | | | | | [[:d:Q123692790|Q123692790]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2620 | | | | | | | | | [[:d:Q123709946|Q123709946]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2621 | | | | | | | | | [[:d:Q123717369|Q123717369]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2622 | [[Sunita Rajput]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123742524|Q123742524]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2623 | [[Shivanya Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123743041|Q123743041]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2624 | | | | | | | | | [[:d:Q123746246|Q123746246]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2625 | [[Soni Jha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123751925|Q123751925]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2626 | | | | | | | | | [[:d:Q123753069|Q123753069]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2627 | [[Tripti Berra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123753696|Q123753696]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2628 | [[Alendra Bill]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123753709|Q123753709]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2629 | [[Shubhangi Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123753747|Q123753747]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2630 | | | | | | | | | [[:d:Q123754004|Q123754004]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2631 | [[Anu Murya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123754190|Q123754190]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2632 | | | | | | | | | [[:d:Q123754275|Q123754275]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2633 | | | | | | | | | [[:d:Q123764599|Q123764599]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2634 | | | | | | | | | [[:d:Q123771077|Q123771077]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2635 | [[Kanchan Arora]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123808024|Q123808024]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2636 | [[Bani Rani Barui]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123809836|Q123809836]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2637 | [[Anmol Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123822381|Q123822381]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2638 | | | | | | | | | [[:d:Q123822451|Q123822451]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2639 | ''[[:d:Q123907445|Q123907445]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-05-06 | | | | [[:d:Q123907445|Q123907445]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2640 | [[Aaditi Kohli]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123914710|Q123914710]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2641 | | | | | | | | | [[:d:Q123915234|Q123915234]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2642 | | | | | | | | | [[:d:Q123924851|Q123924851]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2643 | | | | | | | | | [[:d:Q123973415|Q123973415]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2644 | | | | | | | | | [[:d:Q123996352|Q123996352]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2645 | | | | | | | | | [[:d:Q124040388|Q124040388]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2646 | [[Medha Shankr]] | [[പ്രമാണം:Medha Shankar 12th Fail (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124047728|Q124047728]] | 10 |- | style='text-align:right'| 2647 | | | | | | | | | [[:d:Q124061442|Q124061442]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2648 | | | | | | | | | [[:d:Q124098710|Q124098710]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2649 | [[Shilpa Mudbi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124128232|Q124128232]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2650 | | | | | | | | | [[:d:Q124136738|Q124136738]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2651 | | | | | | | | | [[:d:Q124238357|Q124238357]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2652 | [[Carmen Rose]] | [[പ്രമാണം:Carmen Rose and Osvy Viegas (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124254873|Q124254873]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2653 | | | | | | | | | [[:d:Q124300205|Q124300205]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2654 | | | | | | | | | [[:d:Q124309021|Q124309021]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2655 | [[Prachi Bansal]] | [[പ്രമാണം:Prachi Bansal in 2023.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124325866|Q124325866]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2656 | | | | | | | | | [[:d:Q124329716|Q124329716]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2657 | | | | | | | | | [[:d:Q124334931|Q124334931]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2658 | | | | | | | | | [[:d:Q124335496|Q124335496]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2659 | [[Sadhna Lakshmi Venkatesh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124337752|Q124337752]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2660 | | | | | | | | | [[:d:Q124399195|Q124399195]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2661 | [[Natasha Sikka]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124424074|Q124424074]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2662 | | | | | | | | | [[:d:Q124424112|Q124424112]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2663 | ''[[:d:Q124424176|Q124424176]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124424176|Q124424176]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2664 | | | | | | | | | [[:d:Q124424651|Q124424651]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2665 | | | | | | | | | [[:d:Q124424682|Q124424682]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2666 | [[Mansi Dovhal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124424726|Q124424726]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2667 | [[Amrita Tanganiya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124425090|Q124425090]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2668 | [[Simran Suri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124425307|Q124425307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2669 | [[Priya Ahuja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124425309|Q124425309]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2670 | | | | | | | | | [[:d:Q124425313|Q124425313]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2671 | | | | | | | | | [[:d:Q124425339|Q124425339]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2672 | [[Rashmi Agdekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124425393|Q124425393]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2673 | | | | | | | | | [[:d:Q124432275|Q124432275]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2674 | | | | | | | | | [[:d:Q124467806|Q124467806]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2675 | [[Samyuktha Viswanathan]] | [[പ്രമാണം:Samyuktha Viswanathan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124471825|Q124471825]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2676 | [[Pihu Jaiswal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124498491|Q124498491]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2677 | | | | | | | | | [[:d:Q124569051|Q124569051]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2678 | | | | | | | | | [[:d:Q124646393|Q124646393]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2679 | | | | | | | | | [[:d:Q124646708|Q124646708]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2680 | [[Snita Mehay]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646709|Q124646709]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2681 | [[Shazia Malik]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646711|Q124646711]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2682 | | | | | | | | | [[:d:Q124646712|Q124646712]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2683 | | | | | | | | | [[:d:Q124646713|Q124646713]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2684 | | | | | | | | | [[:d:Q124646715|Q124646715]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2685 | | | | | | | | | [[:d:Q124646716|Q124646716]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2686 | | | | | | | | | [[:d:Q124646717|Q124646717]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2687 | | | | | | | | | [[:d:Q124646718|Q124646718]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2688 | [[Yukti Randeria]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124650875|Q124650875]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2689 | | | | | | | | | [[:d:Q124659006|Q124659006]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2690 | | | | | | | | | [[:d:Q124668869|Q124668869]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2691 | | | | | | | | | [[:d:Q124714013|Q124714013]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2692 | | | | | | | | | [[:d:Q124714436|Q124714436]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2693 | | | | | | | | | [[:d:Q124716164|Q124716164]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2694 | | | | | | | | | [[:d:Q124719776|Q124719776]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2695 | | | | | | | | | [[:d:Q124743725|Q124743725]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2696 | | | | | | | | | [[:d:Q125121672|Q125121672]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2697 | | | | | | | | | [[:d:Q125167662|Q125167662]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2698 | | | | | | | | | [[:d:Q125232960|Q125232960]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2699 | | | | | | | | | [[:d:Q125277115|Q125277115]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2700 | | | | | | | | | [[:d:Q125314136|Q125314136]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2701 | | | | | | | | | [[:d:Q125379475|Q125379475]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2702 | [[Neha Solanki]] | [[പ്രമാണം:Neha Solanki at the Star Parivaar Awards 2023 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125524777|Q125524777]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2703 | | | | | | | | | [[:d:Q125525605|Q125525605]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2704 | [[Poonam Rajput]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125526343|Q125526343]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2705 | [[Hetal Yadav]] | [[പ്രമാണം:Hetal Yadav at the Star Eminence Awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125536109|Q125536109]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2706 | ''[[:d:Q125537450|Q125537450]]'' | [[പ്രമാണം:Anya Anand at the Audio release of 'Yeh Khula Aasmaan' (7).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125537450|Q125537450]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2707 | | | | | | | | | [[:d:Q125537474|Q125537474]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2708 | | | | | | | | | [[:d:Q125537639|Q125537639]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2709 | [[Monika Busam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] | | [[:d:Q125542117|Q125542117]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2710 | [[Ada Singh]] | [[പ്രമാണം:Ada Singh at the Celebs grace the premiere of Gauraiya Live.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125545926|Q125545926]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2711 | | | | | | | | | [[:d:Q125546049|Q125546049]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2712 | | | | | | | | | [[:d:Q125547736|Q125547736]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2713 | [[Simran Ahuja]] | [[പ്രമാണം:Celebs-grace-the-Filmfare-Glam-Awards-9.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125547792|Q125547792]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2714 | | | | | | | | | [[:d:Q125553048|Q125553048]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2715 | | | | | | | | | [[:d:Q125553615|Q125553615]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2716 | | | | | | | | | [[:d:Q125578106|Q125578106]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2717 | | | | | | | | | [[:d:Q125621841|Q125621841]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2718 | | | | | | | | | [[:d:Q125882375|Q125882375]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2719 | | | | | | | | | [[:d:Q125937933|Q125937933]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2720 | | | | | | | | | [[:d:Q125951144|Q125951144]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2721 | | | | | | | | | [[:d:Q126011565|Q126011565]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2722 | | | | | | | | | [[:d:Q126165118|Q126165118]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2723 | | | | | | | | | [[:d:Q126415175|Q126415175]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2724 | | | | | | | | | [[:d:Q126688430|Q126688430]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2725 | | | | | | | | | [[:d:Q126712087|Q126712087]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2726 | | | | | | | | | [[:d:Q126725262|Q126725262]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2727 | | | | | | | | | [[:d:Q126779154|Q126779154]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2728 | [[Esha Dey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q126838520|Q126838520]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2729 | | | | | | | | | [[:d:Q126958105|Q126958105]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2730 | | | | | | | | | [[:d:Q127328772|Q127328772]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2731 | | | | | | | | | [[:d:Q127605138|Q127605138]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2732 | | | | | | | | | [[:d:Q127700207|Q127700207]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2733 | | | | | | | | | [[:d:Q128306550|Q128306550]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2734 | | | | | | | | | [[:d:Q129160348|Q129160348]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2735 | | | | | | | | | [[:d:Q129257056|Q129257056]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2736 | | | | | | | | | [[:d:Q129344035|Q129344035]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2737 | | | | | | | | | [[:d:Q129672485|Q129672485]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2738 | | | | | | | | | [[:d:Q129675957|Q129675957]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2739 | | | | | | | | | [[:d:Q129748817|Q129748817]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2740 | | | | | | | | | [[:d:Q129947633|Q129947633]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2741 | | | | | | | | | [[:d:Q130030979|Q130030979]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2742 | | | | | | | | | [[:d:Q130072064|Q130072064]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2743 | | | | | | | | | [[:d:Q130129421|Q130129421]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2744 | [[K. Vijaya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Mysore State]] | | [[:d:Q130191446|Q130191446]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2745 | | | | | | | | | [[:d:Q130273124|Q130273124]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2746 | | | | | | | | | [[:d:Q130321040|Q130321040]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2747 | [[Danube Kangjam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130343790|Q130343790]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2748 | | | | | | | | | [[:d:Q130375756|Q130375756]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2749 | | | | | | | | | [[:d:Q130377426|Q130377426]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2750 | [[Minu Muneer]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130391136|Q130391136]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2751 | [[Nimisha K Chandra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130400912|Q130400912]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2752 | | | | | | | | | [[:d:Q130406369|Q130406369]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2753 | | | | | | | | | [[:d:Q130407586|Q130407586]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2754 | [[Abyukta Manikandan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130420609|Q130420609]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2755 | [[RJ Ananthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130442715|Q130442715]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2756 | | | | | | | | | [[:d:Q130455976|Q130455976]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2757 | | | | | | | | | [[:d:Q130537204|Q130537204]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2758 | | | | | | | | | [[:d:Q130544216|Q130544216]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2759 | | | | | | | | | [[:d:Q130544450|Q130544450]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2760 | [[Prantika Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130549077|Q130549077]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2761 | [[Pamela Bhutoria]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130569696|Q130569696]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2762 | | | | | | | | | [[:d:Q130623267|Q130623267]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2763 | | | | | | | | | [[:d:Q130668271|Q130668271]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2764 | | | | | | | | | [[:d:Q130728826|Q130728826]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2765 | | | | | | | | | [[:d:Q130729709|Q130729709]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2766 | | | | | | | | | [[:d:Q130754285|Q130754285]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2767 | | | | | | | | | [[:d:Q130801428|Q130801428]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2768 | | | | | | | | | [[:d:Q130998489|Q130998489]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2769 | | | | | | | | | [[:d:Q131056772|Q131056772]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2770 | | | | | | | | | [[:d:Q131142269|Q131142269]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2771 | | | | | | | | | [[:d:Q131154548|Q131154548]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2772 | | | | | | | | | [[:d:Q131178144|Q131178144]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2773 | ''[[:d:Q131178145|Q131178145]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-10-26 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q131178145|Q131178145]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2774 | | | | | | | | | [[:d:Q131178206|Q131178206]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2775 | ''[[:d:Q131178220|Q131178220]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998 | | | | [[:d:Q131178220|Q131178220]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2776 | [[Shilpa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131178222|Q131178222]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2777 | [[Sminu Sijo]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131178438|Q131178438]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2778 | | | | | | | | | [[:d:Q131178639|Q131178639]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2779 | | | | | | | | | [[:d:Q131178997|Q131178997]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2780 | | | | | | | | | [[:d:Q131314150|Q131314150]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2781 | [[Pooja Mohanraj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131338668|Q131338668]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2782 | [[Priya Hassan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131340547|Q131340547]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2783 | | | | | | | | | [[:d:Q131361433|Q131361433]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2784 | | | | | | | | | [[:d:Q131411571|Q131411571]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2785 | | | | | | | | | [[:d:Q131418375|Q131418375]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2786 | | | | | | | | | [[:d:Q131431011|Q131431011]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2787 | [[Dimpy Fadhya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131440623|Q131440623]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2788 | | | | | | | | | [[:d:Q131466350|Q131466350]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2789 | [[Roopa Lakshmi]] | [[പ്രമാണം:Kavya Kalyanram and Roopa Lakshmi at a Private Party (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131604492|Q131604492]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2790 | | | | | | | | | [[:d:Q131635622|Q131635622]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2791 | | | | | | | | | [[:d:Q131743035|Q131743035]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2792 | | | | | | | | | [[:d:Q131748362|Q131748362]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2793 | | | | | | | | | [[:d:Q131756334|Q131756334]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2794 | | | | | | | | | [[:d:Q131795136|Q131795136]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2795 | | | | | | | | | [[:d:Q131824887|Q131824887]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2796 | [[Nikkesha]] | [[പ്രമാണം:Nikkesha-Rangwala-musical-event-of-film-Zindagi-Tere-Naam.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[കാനഡ]] | | | | | [[:d:Q131857786|Q131857786]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2797 | | | | | | | | | [[:d:Q131919587|Q131919587]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2798 | [[Aarohi Narayan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131927661|Q131927661]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2799 | | | | | | | | | [[:d:Q131931902|Q131931902]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2800 | | | | | | | | | [[:d:Q132184145|Q132184145]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2801 | [[Jyothi Rai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q132816785|Q132816785]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2802 | | | | | | | | | [[:d:Q132902782|Q132902782]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2803 | | | | | | | | | [[:d:Q132967824|Q132967824]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2804 | | | | | | | | | [[:d:Q133041344|Q133041344]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2805 | | | | | | | | | [[:d:Q133217079|Q133217079]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2806 | [[Gayathri Shan]] | [[പ്രമാണം:Gayathri Shan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q133258637|Q133258637]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2807 | [[Sanket Choukse]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q133259044|Q133259044]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2808 | | | | | | | | | [[:d:Q133296895|Q133296895]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2809 | | | | | | | | | [[:d:Q133465871|Q133465871]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2810 | | | | | | | | | [[:d:Q133500306|Q133500306]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2811 | | | | | | | | | [[:d:Q133841736|Q133841736]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2812 | | | | | | | | | [[:d:Q133843906|Q133843906]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2813 | | | | | | | | | [[:d:Q133858013|Q133858013]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2814 | [[Pushpa Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2019 | | | [[:d:Q133858359|Q133858359]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2815 | | | | | | | | | [[:d:Q133885488|Q133885488]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2816 | | | | | | | | | [[:d:Q133888450|Q133888450]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2817 | | | | | | | | | [[:d:Q133890910|Q133890910]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2818 | | | | | | | | | [[:d:Q133933741|Q133933741]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2819 | | | | | | | | | [[:d:Q134043602|Q134043602]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2820 | | | | | | | | | [[:d:Q134070763|Q134070763]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2821 | [[Deepa Thomas]] | [[പ്രമാണം:Deepa Thomas.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q134086675|Q134086675]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2822 | | | | | | | | | [[:d:Q134161179|Q134161179]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2823 | | | | | | | | | [[:d:Q134303750|Q134303750]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2824 | | | | | | | | | [[:d:Q134347293|Q134347293]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2825 | | | | | | | | | [[:d:Q134374029|Q134374029]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2826 | | | | | | | | | [[:d:Q134376278|Q134376278]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2827 | [[Vasuki Anand]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q134396531|Q134396531]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2828 | | | | | | | | | [[:d:Q134462815|Q134462815]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2829 | | | | | | | | | [[:d:Q134563630|Q134563630]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2830 | | | | | | | | | [[:d:Q134599568|Q134599568]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2831 | | | | | | | | | [[:d:Q134759760|Q134759760]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2832 | ''[[:d:Q135003776|Q135003776]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-14<br/>1999-04-14 | | | | [[:d:Q135003776|Q135003776]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2833 | | | | | | | | | [[:d:Q135034603|Q135034603]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2834 | | | | | | | | | [[:d:Q135110677|Q135110677]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2835 | | | | | | | | | [[:d:Q135114646|Q135114646]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2836 | | | | | | | | | [[:d:Q135114650|Q135114650]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2837 | | | | | | | | | [[:d:Q135114696|Q135114696]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2838 | | | | | | | | | [[:d:Q135114848|Q135114848]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2839 | [[मानसी मागीकर]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135116148|Q135116148]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2840 | | | | | | | | | [[:d:Q135116204|Q135116204]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2841 | | | | | | | | | [[:d:Q135116208|Q135116208]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2842 | | | | | | | | | [[:d:Q135152069|Q135152069]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2843 | ''[[:d:Q135152073|Q135152073]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135152073|Q135152073]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2844 | ''[[:d:Q135152074|Q135152074]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135152074|Q135152074]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2845 | | | | | | | | | [[:d:Q135155994|Q135155994]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2846 | | | | | | | | | [[:d:Q135208649|Q135208649]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2847 | | | | | | | | | [[:d:Q135229261|Q135229261]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2848 | | | | | | | | | [[:d:Q135233130|Q135233130]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2849 | | | | | | | | | [[:d:Q135271142|Q135271142]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2850 | | | | | | | | | [[:d:Q135274157|Q135274157]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2851 | | | | | | | | | [[:d:Q135285890|Q135285890]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2852 | [[Bhavini Jani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135299668|Q135299668]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2853 | | | | | | | | | [[:d:Q135336430|Q135336430]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2854 | | | | | | | | | [[:d:Q135336962|Q135336962]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2855 | [[Shama Deshpande]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135455449|Q135455449]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2856 | | | | | | | | | [[:d:Q135497552|Q135497552]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2857 | [[Basanti Chattopadhyay]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2025-08-12 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | [[:d:Q135768993|Q135768993]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2858 | [[Lipika Parida]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135874096|Q135874096]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2859 | | | | | | | | | [[:d:Q135874133|Q135874133]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2860 | | | | | | | | | [[:d:Q135934279|Q135934279]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2861 | | | | | | | | | [[:d:Q135997422|Q135997422]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2862 | | | | | | | | | [[:d:Q136029995|Q136029995]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2863 | | | | | | | | | [[:d:Q136125309|Q136125309]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2864 | [[Soumya Pandey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പ്രതാപ്ഗാർഹ് ജില്ല]] | | [[:d:Q136221809|Q136221809]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2865 | [[Padine Kumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q136228910|Q136228910]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2866 | | | | | | | | | [[:d:Q136334990|Q136334990]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2867 | [[Rajoshi Vidyarthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q136339230|Q136339230]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2868 | | | | | | | | | [[:d:Q136345989|Q136345989]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2869 | | | | | | | | | [[:d:Q136374036|Q136374036]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2870 | | | | | | | | | [[:d:Q136375103|Q136375103]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2871 | [[Bhamini Oza Gandhi]] | [[പ്രമാണം:Bhamini Oza Gandhi at the 2025 Toronto International Film Festival.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q136383473|Q136383473]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2872 | | | | | | | | | [[:d:Q136391128|Q136391128]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2873 | [[Ashalata Biswas]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q136409906|Q136409906]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2874 | [[Sonali Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q136428422|Q136428422]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2875 | | | | | | | | | [[:d:Q136447766|Q136447766]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2876 | [[Nikeet Dhillon]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q136456040|Q136456040]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2877 | | | | | | | | | [[:d:Q136486600|Q136486600]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2878 | | | | | | | | | [[:d:Q136497805|Q136497805]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2879 | | | | | | | | | [[:d:Q136499797|Q136499797]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2880 | | | | | | | | | [[:d:Q136535502|Q136535502]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2881 | | | | | | | | | [[:d:Q136536834|Q136536834]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2882 | [[Sweetaj Brar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q136555834|Q136555834]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2883 | | | | | | | | | [[:d:Q136649509|Q136649509]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2884 | | | | | | | | | [[:d:Q136658590|Q136658590]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2885 | [[Anvita Bhargava]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q137010708|Q137010708]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2886 | | | | | | | | | [[:d:Q137054862|Q137054862]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2887 | [[Sandhya Arakere]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q137175237|Q137175237]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2888 | | | | | | | | | [[:d:Q137177989|Q137177989]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2889 | | | | | | | | | [[:d:Q137178893|Q137178893]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2890 | | | | | | | | | [[:d:Q137193711|Q137193711]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2891 | | | | | | | | | [[:d:Q137442407|Q137442407]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2892 | ''[[:d:Q137528040|Q137528040]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2012-10-01 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q137528040|Q137528040]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2893 | | | | | | | | | [[:d:Q137584588|Q137584588]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2894 | | | | | | | | | [[:d:Q137757475|Q137757475]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2895 | | | | | | | | | [[:d:Q137884185|Q137884185]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2896 | | | | | | | | | [[:d:Q137886286|Q137886286]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2897 | [[Pravina Deshpande]] | [[പ്രമാണം:Pravina Deshpande.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2026-02-17 | | | [[:d:Q138329652|Q138329652]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2898 | | | | | | | | | [[:d:Q138360071|Q138360071]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2899 | [[Niroda Sundari]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1889 | 1974-12-31 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q118115365|Q118115365]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2900 | [[Komal Sharma]] | [[പ്രമാണം:Komalsharma01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6428091|Q6428091]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2901 | [[Satinder Satti]] | [[പ്രമാണം:Satinder Satti a popular TV anchor, and Punjab Arts Council chairperson ,Punjab,India 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q7426223|Q7426223]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2902 | [[P. R. Varalakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q19663670|Q19663670]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2903 | [[Ketaki Dutta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | 2003-07-08 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q39057549|Q39057549]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2904 | [[Maya Roy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1901 | 1961 | [[ചെന്നൈ]] | [[റാഞ്ചി]] | [[:d:Q135553134|Q135553134]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2905 | [[Jilloo Maa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1905 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200591|Q16200591]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2906 | [[Tadanki Seshamamba]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1908 | 1958-11-14 | | | [[:d:Q15702703|Q15702703]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2907 | [[Kommuri Padmavathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1908 | 1970-05-09 | | | [[:d:Q15694119|Q15694119]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2908 | [[Tripuramba]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1910-07-17 | 1979 | [[Mysore State]] | | [[:d:Q99373649|Q99373649]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2909 | [[Gohar Mamajiwala]] | [[പ്രമാണം:Gohar dans My Darling (1930).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1910-11-19 | 1985-09-28 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q5577574|Q5577574]] | 14 |- | style='text-align:right'| 2910 | [[Shamim Bano]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914 | 1984 | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q7487557|Q7487557]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2911 | [[Shanta Hublikar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1914-04-14 | 1992-07-17 | [[Adargunchi]] | | [[:d:Q98853305|Q98853305]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2912 | [[Sadhana Bose]] | [[പ്രമാണം:Sadhana Bose.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914-04-20 | 1973-10-03 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q7397848|Q7397848]] | 12 |- | style='text-align:right'| 2913 | [[Jyotsna Keshav Bhole]] | [[പ്രമാണം:JyotsnaKeshavBhole1939.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യ]] | 1914-05-11 | 2001-08-05 | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q13377728|Q13377728]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2914 | [[Vanamala Pawar]] | [[പ്രമാണം:The 91 years old lead actress of ‘Shyamchi Aai’ and the winner of President’s Gold Medal in 1953, Vanmala Devi at a Press Conference during the ongoing 36th International Film Festival of India – 2005 in Panaji, Goa.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1915<br/>1915-05-23 | 2007-05-29 | [[ഉജ്ജയിൻ]] | [[ഗ്വാളിയർ|ഗ്വാളിയാർ]] | [[:d:Q20578753|Q20578753]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2915 | [[Umasashi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1915 | 2000-12-06 | | | [[:d:Q106290814|Q106290814]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2916 | [[Rushyendramani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1917-01-01 | 2002-08-17 | [[വിജയവാഡ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7380893|Q7380893]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2917 | [[T. A. Madhuram]] | [[പ്രമാണം:Paithiakaran 1947 film.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1918 | 1974 | [[ഇന്ത്യ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7668111|Q7668111]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2918 | [[Padmavati Gokhale Shaligram]] | [[പ്രമാണം:PadmavatiShaligram1937.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1918 | 2014 | | | [[:d:Q109383336|Q109383336]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2919 | [[Sumati Gupte-Joglekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1919-05-11 | 2009-10-31 | | | [[:d:Q136002140|Q136002140]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2920 | [[M. Jayashree]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1921 | 2006-10-29 | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q99518939|Q99518939]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2921 | [[Vasanti Vinayak Ghorpade]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1922 | | | | [[:d:Q20578886|Q20578886]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2922 | [[T. R. Rajakumari]] | [[പ്രമാണം:TR Rajakumari Sivakavi 1943.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1922-05-05 | 1999-09-20 | [[തഞ്ചാവൂർ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q12983083|Q12983083]] | 12 |- | style='text-align:right'| 2923 | [[Uma Anand]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 2009-11-13 | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q7881003|Q7881003]] | 12 |- | style='text-align:right'| 2924 | [[M. V. Rajamma]] | [[പ്രമാണം:MVRajamma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 1999-04-24 | [[തമിഴ്‌നാട്]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q17404066|Q17404066]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2925 | [[K. L. V. Vasantha]] | [[പ്രമാണം:Vasantha1945.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 2008 | | | [[:d:Q27861894|Q27861894]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2926 | [[Kanchanamala]] | [[പ്രമാണം:Kanchanamala (1940).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 1981 | [[Tenali]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6361009|Q6361009]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2927 | [[Sumitra Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923-07-22 | 1990-08-28 | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q28853833|Q28853833]] | 12 |- | style='text-align:right'| 2928 | [[Smriti Biswas]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1924-02-17 | 2024-07-03 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[നാസിക്]] | [[:d:Q29387723|Q29387723]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2929 | [[Hemalatha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1926 | 2019 | [[Gudivada]] | | [[:d:Q13002131|Q13002131]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2930 | [[R. Nagarathnamma]] | [[പ്രമാണം:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Shri Award to Smt. R. Nagarathnamma, at an Investiture Ceremony-II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 04, 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926 | 2012 | [[മൈസൂരു]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q18645806|Q18645806]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2931 | [[Manju Dey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1926-05-07 | 1989-09-30 | | | [[:d:Q56664002|Q56664002]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2932 | [[മാണിക് വർമ്മ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-05-16 | 1996-11-10 | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6749612|Q6749612]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2933 | [[Mumtaz Shanti]] | [[പ്രമാണം:Mumtaz Shanti dans Basant (1942).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-05-28 | 1994-10-19 | [[Dinga]] | [[പാകിസ്താൻ]] | [[:d:Q6935527|Q6935527]] | 13 |- | style='text-align:right'| 2934 | [[Jyotsna Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | 2020-07-14 | | | [[:d:Q97376999|Q97376999]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2935 | [[U. R. Jeevarathinam]] | [[പ്രമാണം:URJeevarathinam.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1927 | 2000-07-26 | [[ഉഞ്ചലൂർ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7863530|Q7863530]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2936 | [[Kuldip Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | 1960-02-03 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q19892983|Q19892983]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2937 | [[P. A. Periyanayaki]] | [[പ്രമാണം:PA Periyanayaki.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1927-04-14 | 1990 | | | [[:d:Q19547719|Q19547719]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2938 | [[കമല കൊത്ത്നിസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1928 | 2000 | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q6355583|Q6355583]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2939 | [[Anupama Bhattacharjya]] | [[പ്രമാണം:Anupama Bhattacharjya.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1928-08-19 | 2022-01-30 | [[Sivasagar]] | | [[:d:Q17338718|Q17338718]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2940 | [[Minati Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1929 | 2020-01-06 | [[കട്ടക്]] | [[സൂറിച്ച്]] | [[:d:Q15725027|Q15725027]] | 12 |- | style='text-align:right'| 2941 | [[Ava Mukherjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1929 | 2018-01-15 | | | [[:d:Q48432221|Q48432221]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2942 | [[نرگس]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1929 | | | | [[:d:Q28357269|Q28357269]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2943 | [[Shammi]] | [[പ്രമാണം:Shammi (Nargis Rabadai).jpg|center|50px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1929-04-24 | 2018-03-06<br/>2018-03-05 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q16092014|Q16092014]] | 13 |- | style='text-align:right'| 2944 | [[T. P. Muthulakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931 | 2008-05-29 | [[തൂത്തുക്കുടി|തൂത്തുക്കുടി തുറമുഖം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q16310575|Q16310575]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2945 | [[Gita Ghatak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-01-23 | 2009-11-17 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q14915273|Q14915273]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2946 | [[Manimala]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-06-19 | 2016-06-16 | [[കട്ടക്]] | [[ഭുവനേശ്വർ]] | [[:d:Q15724955|Q15724955]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2947 | [[Kalpana Kartik]] | [[പ്രമാണം:कल्पना कार्तिक.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1931-09-19 | | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q6354365|Q6354365]] | 14 |- | style='text-align:right'| 2948 | [[Renukamma Murugodu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1932 | 2008-06-25 | [[Murgod]] | [[Murgod]] | [[:d:Q25850463|Q25850463]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2949 | [[Gyanada Kakati]] | [[പ്രമാണം:Gyanada Kakati.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1932 | 2025-01-08 | | | [[:d:Q91877176|Q91877176]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2950 | [[G. Sakunthala]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1932 | 2004-11-08 | [[ചിദംബരം]] | | [[:d:Q85269598|Q85269598]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2951 | [[Chand Burke]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1932-02-02 | 2008-12-28 | | | [[:d:Q97961866|Q97961866]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2952 | [[Nigar Sultana]] | [[പ്രമാണം:Nigar Sultana Actress-By Rashid Ashraf.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1932-06-21 | 2000-05<br/>2000-04-21 | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7032179|Q7032179]] | 14 |- | style='text-align:right'| 2953 | [[Sulochana Chavan]] | [[പ്രമാണം:Sulochana Chavan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1933-03-13 | 2022-12-10 | [[മുംബൈ]] | [[Girgaon]] | [[:d:Q7636490|Q7636490]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2954 | [[Bina Das Manna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1934 | 2010-02-01 | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q107353874|Q107353874]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2955 | [[M.N. LAKSHMI DEVI AMMA]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1934-04-14 | | [[മണ്ഡ്യ]] | | [[:d:Q21005610|Q21005610]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2956 | [[Urmila Bhatt]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-11-01 | 1997-02-22 | [[ഡെറാഡൂൺ]] | [[Juhu]] | [[:d:Q15930605|Q15930605]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2957 | [[Smita Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1934-12-16 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q108910212|Q108910212]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2958 | [[Kanika Majumder]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1935 | | | | [[:d:Q61828605|Q61828605]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2959 | [[Kajal Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1936-01-08 | 1996-10-22 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q29728428|Q29728428]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2960 | [[Jabeen Jalil]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1936-04-01 | | | | [[:d:Q104206350|Q104206350]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2961 | [[Indira]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1936-08-06 | 2025-06-16 | | | [[:d:Q16254194|Q16254194]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2962 | [[Priya Rajvansh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1937 | 2000-03-27 | [[ഷിംല]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7246473|Q7246473]] | 18 |- | style='text-align:right'| 2963 | [[Kishori Ballal]] | [[പ്രമാണം:Kishori-ballal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937<br/>1938 | 2020-02-18 | [[കർണാടക]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q22261221|Q22261221]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2964 | [[Pushpalatha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1937 | 2025-02-04 | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q85626165|Q85626165]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2965 | [[ഹരിനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937<br/>1934-06-06 | | [[ഉഡുപ്പി]] | | [[:d:Q15723133|Q15723133]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2966 | [[Asha Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1938 | 2024-08-25 | | | [[:d:Q12415309|Q12415309]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2967 | [[Naima Khan Upreti]] | [[പ്രമാണം:Naima Upreti.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1938 | 2018-06-15 | [[അൽമോറ]] | | [[:d:Q56875972|Q56875972]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2968 | [[Lalan Sarang]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1938-12-26 | 2018-11-09 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q29360004|Q29360004]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2969 | [[Shalini Mardolkar]] | [[പ്രമാണം:Bharat Bhusan and Shalini Mardolkar (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1939-08-15 | 2013-01-07 | [[Mardol]] | [[Vasai]] | [[:d:Q25691174|Q25691174]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2970 | [[Basabi Nandi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1939-12-05 | 2018-07-22 | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q51566309|Q51566309]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2971 | [[Daya Dongre]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1940-03-11 | 2025-11-03 | | | [[:d:Q19807845|Q19807845]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2972 | [[M. N. Rajam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1940-05-25 | | | | [[:d:Q12127506|Q12127506]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2973 | [[Anjana Mumtaz]] | [[പ്രമാണം:Anjana.Mumtaz.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1941-01-04 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q12412964|Q12412964]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2974 | [[K. Rani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943 | 2018-07-13 | | | [[:d:Q22279912|Q22279912]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2975 | [[എൽ വിജയലക്ഷ്മി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1943 | | [[എറണാകുളം]] | | [[:d:Q11056959|Q11056959]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2976 | [[Bela Bose]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1943-01-01 | 2023-02-20 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16911038|Q16911038]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2977 | [[ദേവിക (Q5267043)|ദേവിക]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-04-25 | 2002-05-02<br/>2002-04-25 | [[ചെന്നൈ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q5267043|Q5267043]] | 12 |- | style='text-align:right'| 2978 | [[കൽപന]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-07-08 | 1979-05-12 | [[South Canara District]] | [[Gotur, Belgaum]] | [[:d:Q13158764|Q13158764]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2979 | [[Zaheeda Hussain]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1944-10-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q8064629|Q8064629]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2980 | [[ജമീല മാലിക് (Q17581411)|ജമീല മാലിക്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945 | 2020-01-28 | [[കൊല്ലം]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q17581411|Q17581411]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2981 | [[Yengkhom Roma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945-09-23 | | [[ഇംഫാൽ]] | | [[:d:Q22280111|Q22280111]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2982 | [[സുമിത സന്യാൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945-10-09 | 2017-07-09 | [[ഡാർജിലിങ്|ഡാർജിലിംഗ്]] | | [[:d:Q7637150|Q7637150]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2983 | [[Soma Dey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1947-10-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q38233817|Q38233817]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2984 | [[రేకందాస్ ఉత్తరమ్మ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948 | | | | [[:d:Q13008353|Q13008353]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2985 | [[Laxmi Chhaya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-01-07 | 2004-05-09 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q6505202|Q6505202]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2986 | [[Leela Roy Ghosh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-02-03 | 2012-05-11 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q16019393|Q16019393]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2987 | [[ജ്യോതി ലക്ഷ്മി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-11-02 | 2016-08-08 | [[കാഞ്ചീപുരം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q17581424|Q17581424]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2988 | [[Bindu Ghosh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1949 | 2025-03-16 | | | [[:d:Q86010161|Q86010161]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2989 | [[R.T. Rama]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1949-06-25 | | [[ദാവൺഗരെ]] | | [[:d:Q53610776|Q53610776]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2990 | [[ജാനകി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1949-08-28 | | [[Peddapuram mandal]] | | [[:d:Q15702291|Q15702291]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2991 | [[Nayantara Marathi Actress]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1950<br/>1940 | 2014 | | | [[:d:Q108513738|Q108513738]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2992 | [[Nayana Apte Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-02-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q13118180|Q13118180]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2993 | [[ബി.ജയശ്രീ]] | [[പ്രമാണം:B Jayashree during a shoot of Ishtakamya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി, ഗായിക,നാടക വ്യക്തിത്വം | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-06-09 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16145324|Q16145324]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2994 | [[Leena Chandavarkar]] | [[പ്രമാണം:Leena Chandavarkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-08-29 | | [[ധാർവാഡ്]] | | [[:d:Q6516340|Q6516340]] | 15 |- | style='text-align:right'| 2995 | [[Lakshmi Chandrashekar]] | [[പ്രമാണം:Lakshmi Chandrashekar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q47462708|Q47462708]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2996 | [[പവല ശ്യാമള]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951 | | | | [[:d:Q25575107|Q25575107]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2997 | [[Taru Devani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-04-22 | | [[യുഗാണ്ട|ഉഗാണ്ട]] | | [[:d:Q108362607|Q108362607]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2998 | [[ത്രിശ്ശൂർ എൽസി (Q16202791)|ത്രിശ്ശൂർ എൽസി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-07-19 | | [[തൃശ്ശൂർ]] | | [[:d:Q16202791|Q16202791]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2999 | [[Anita Das]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-10-01 | 2018-05-11 | [[ജജ്പുർ ജില്ല]] | [[കട്ടക്]] | [[:d:Q15723616|Q15723616]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3000 | [[Arati Bhattacharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-11-08 | | | | [[:d:Q95599753|Q95599753]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3001 | [[Geeta Khanna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-12-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5529952|Q5529952]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3002 | [[കമല കമലേഷ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-10-07 | 2025-01-11 | [[കൊച്ചി]] | | [[:d:Q17411228|Q17411228]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3003 | [[Laishram Lalitabi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1953-09-11 | | | | [[:d:Q136499219|Q136499219]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3004 | [[Mamata Shankar]] | [[പ്രമാണം:Mamata-Shankar-actor-dancer-choreographer-Kolkata-India-Copyright-Foto-by-Monica-Boirar-aka-Monica-Beurer.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-01-07 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6745457|Q6745457]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3005 | [[Mithu Mukherjee]] | [[പ്രമാണം:Mithu1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-06-19 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q30123180|Q30123180]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3006 | [[Ranjana Deshmukh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-07-23 | 2000-03-03 | [[മുംബൈ]] | [[ശിവാജി പാർക്ക്, മുംബൈ]] | [[:d:Q7293110|Q7293110]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3007 | [[Smita Hai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-10-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q43025661|Q43025661]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3008 | [[കുട്ടി പദ്മിനി]] | [[പ്രമാണം:Kutty padmini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-06-05 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6448628|Q6448628]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3009 | [[റിത ദത്ത ചക്രവർത്തി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-07-04 | | [[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | | [[:d:Q7336510|Q7336510]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3010 | [[Alka Nupur]] | [[പ്രമാണം:Alka Nupur in arabasque after completion of a toda.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957 | | [[അലിഗഢ്]] | | [[:d:Q18351243|Q18351243]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3011 | [[Sadia Dehlvi]] | [[പ്രമാണം:Sadia Dehlvi bharat-s-tiwari-photography-IMG 8301 July 19, 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-06-16 | 2020-08-05 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7397899|Q7397899]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3012 | [[Helena Luke]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1958 | 2024-11-03 | | | [[:d:Q131109013|Q131109013]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3013 | [[Shoma Anand]] | [[പ്രമാണം:ShomaAnand.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-02-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7500268|Q7500268]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3014 | [[രാഗിണി ഷാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-10-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16734856|Q16734856]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3015 | [[Nirmiti Sawant]] | [[പ്രമാണം:Nirmiti Sawant.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7040068|Q7040068]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3016 | [[Rita Koiral]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | 2017-11-19 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q44094695|Q44094695]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3017 | [[Geetha Nair]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | 2023-03-08 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q117074710|Q117074710]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3018 | [[Guddi Maruti]] | [[പ്രമാണം:Guddi Maruti.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-04-04 | | | | [[:d:Q12423834|Q12423834]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3019 | [[Manjula Gururaj]] | [[പ്രമാണം:Manjula Gururaj.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-06-10 | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q6750448|Q6750448]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3020 | [[Ragasudha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-10-26 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q55878767|Q55878767]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3021 | [[Vijayalakshmi Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-07-19 | | | | [[:d:Q106464856|Q106464856]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3022 | [[Geetanjali Tikekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-03-18 | | | | [[:d:Q16832140|Q16832140]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3023 | [[Kuyili]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-06-14 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q19666192|Q19666192]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3024 | [[Bharti Sharma]] | [[പ്രമാണം:Picbharti.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-10-15 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q29913116|Q29913116]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3025 | [[Seema Bhargav]] | [[പ്രമാണം:Seema Pahwa in March 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-02-10 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7445862|Q7445862]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3026 | [[Mahasweta Ray]] | [[പ്രമാണം:Mahasweta-Ray.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-07-02 | | [[പുരി]] | | [[:d:Q6575740|Q6575740]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3027 | [[Shreela Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Shreela Ghosh - Kolkata 2014-02-14 3217.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-09-25 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q7503555|Q7503555]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3028 | [[Abha Parmar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1963 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19895107|Q19895107]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3029 | [[Sonali Chakraborty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1963 | 2022-10-31 | | | [[:d:Q114976759|Q114976759]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3030 | [[Jaya Seal]] | [[പ്രമാണം:JS190.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-02-19 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q6167421|Q6167421]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3031 | [[Sonu Walia]] | [[പ്രമാണം:SonuWalia02.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-02-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7562409|Q7562409]] | 13 |- | style='text-align:right'| 3032 | [[రేకందాస్ గుణవతి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-08-22 | | | | [[:d:Q16315654|Q16315654]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3033 | [[Swati Chitnis]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-10-17 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q20676241|Q20676241]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3034 | [[ജയശ്രീ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-05-24 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16730227|Q16730227]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3035 | [[Zenobia Shroff]] | [[പ്രമാണം:Shroff Sacred Heart University Film TV Master Program November 2018.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | 1965-05-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q111263888|Q111263888]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3036 | [[Pallavi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-06-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7127773|Q7127773]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3037 | [[Malabika Sen]] | [[പ്രമാണം:Indian Dancer (Malabika Sen).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-08-27 | | | | [[:d:Q87860248|Q87860248]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3038 | [[Uma (Tamil actress)]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-09-27 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7881023|Q7881023]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3039 | [[Navneet Nishan]] | [[പ്രമാണം:Navneet Nishan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-10-25 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q6982525|Q6982525]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3040 | [[Sangeeta Dash]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-04-24 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q105673223|Q105673223]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3041 | [[Viji Chandrasekhar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-12-02 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15468913|Q15468913]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3042 | [[ഷഗുഫ്ത അലി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-04-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16146322|Q16146322]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3043 | [[Lalitha Kumari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-05-18 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q18648967|Q18648967]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3044 | [[പ്രിയ അരുൺ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-08-17 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7246460|Q7246460]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3045 | [[Vijayta Pandit]] | [[പ്രമാണം:VijaytaPandit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-08-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7929326|Q7929326]] | 17 |- | style='text-align:right'| 3046 | [[Kruttika Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-02-23 | | [[ലണ്ടൻ]] | | [[:d:Q6439539|Q6439539]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3047 | [[Prateeksha Lonkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-06-12 | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q7238632|Q7238632]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3048 | [[പൂർണിമ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-09-23 | | [[മച്ചിലിപട്ടണം]] | | [[:d:Q7228868|Q7228868]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3049 | [[Satwant Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-12-05 | | [[Sirsa]] | | [[:d:Q43231541|Q43231541]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3050 | [[ഷർബാനി മുഖർജി]] | [[പ്രമാണം:Sharbani Mukherjee 2005 - still 1240.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7489442|Q7489442]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3051 | [[Sonalika Joshi]] | [[പ്രമാണം:SonalikaJoshi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-06-05 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q7560772|Q7560772]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3052 | [[Sangeeta Panwar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-06-29 | | [[Moradabad]] | | [[:d:Q38220238|Q38220238]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3053 | [[Pratibha Sinha]] | [[പ്രമാണം:PratibhaSinha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-07-04 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7238684|Q7238684]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3054 | [[Alka Kaushal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-09-02 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18638586|Q18638586]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3055 | [[Nishigandha Wad]] | [[പ്രമാണം:Nishigandha Wad.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-10-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7040540|Q7040540]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3056 | [[Sunita Rajwar]] | [[പ്രമാണം:Sunita Rajwar in February 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-11-06 | | [[ബറേലി]] | | [[:d:Q16206736|Q16206736]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3057 | [[Shilpa Shirodkar]] | [[പ്രമാണം:ShilpaShirodkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-11-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7496767|Q7496767]] | 21 |- | style='text-align:right'| 3058 | [[Nimisha Vakharia]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-12-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832126|Q16832126]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3059 | [[K.Sujatha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970s | 2007-06-25 | | | [[:d:Q12688702|Q12688702]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3060 | [[Maheswari]] | [[പ്രമാണം:Mahe wiki.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6733904|Q6733904]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3061 | [[Sheeba Akashdeep]] | [[പ്രമാണം:Sheeba Akashdeep, 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16727187|Q16727187]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3062 | [[Chanda Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | | | [[:d:Q66816607|Q66816607]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3063 | [[Pallavi Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | | | [[:d:Q77393870|Q77393870]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3064 | [[Ashwini Kalsekar]] | [[പ്രമാണം:Ashwini Kalsekar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-01-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4806201|Q4806201]] | 20 |- | style='text-align:right'| 3065 | [[Chumki Chowdhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-02-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q18685433|Q18685433]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3066 | [[Anila Sreekumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-02-11 | | | | [[:d:Q68176899|Q68176899]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3067 | [[Indrani Dutta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-04-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16728729|Q16728729]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3068 | [[Neha Joshi (TV actress)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-06-21 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q6987750|Q6987750]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3069 | [[നിവേദിത ഭട്ടാചാര്യ]] | [[പ്രമാണം:Nivedita Bhattacharya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-07-21 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7041763|Q7041763]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3070 | [[Shikha Swaroop]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-10-23 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7496575|Q7496575]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3071 | [[Shanoor Sana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1971 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q95066325|Q95066325]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3072 | [[Pavithra Jayaram]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1971 | 2024 | | | [[:d:Q126810500|Q126810500]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3073 | [[Indira Krishnan]] | [[പ്രമാണം:Indira Krishnan All India Achievers Awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-03-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q121358969|Q121358969]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3074 | [[Sonal Jha]] | [[പ്രമാണം:Sonal Jha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-07-29 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q55177844|Q55177844]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3075 | [[Sulekha Talwalkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-10-08 | | | | [[:d:Q7636145|Q7636145]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3076 | [[Shalini Arora]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-11-09 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7487228|Q7487228]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3077 | [[Muskaan Nancy James]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1972 | | | | [[:d:Q19894437|Q19894437]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3078 | [[Ashwini Ekbote]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-01-05 | 2016-10-22 | [[പൂണെ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q51834779|Q51834779]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3079 | [[Sandali Sinha]] | [[പ്രമാണം:SandaliSinha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-01-11 | | [[Muzaffarpur]] | | [[:d:Q7415964|Q7415964]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3080 | [[Maria Goretti]] | [[പ്രമാണം:MariaGorettiVJ.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-01-26 | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q6761233|Q6761233]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3081 | [[Anjali Sudhakar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-05-22 | | [[Kanakapura]] | | [[:d:Q4765740|Q4765740]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3082 | [[Rasika Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-09-12 | 2011-07-07 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7295046|Q7295046]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3083 | [[Chitkala Biradar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-11-21 | | | | [[:d:Q108611730|Q108611730]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3084 | [[Sheeba Chaddha]] | [[പ്രമാണം:Sheeba Chaddha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[Saharanpur]] | | [[:d:Q16200046|Q16200046]] | 17 |- | style='text-align:right'| 3085 | [[Sharvani Pillai]] | [[പ്രമാണം:Sharvani Pillai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16734541|Q16734541]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3086 | [[Bhaswati Basu]] | [[പ്രമാണം:Bhaswati Basu.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-03-05 | | | | [[:d:Q55409221|Q55409221]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3087 | [[Malashri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-08-10 | | [[ചെന്നൈ ജില്ല]] | | [[:d:Q10980180|Q10980180]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3088 | [[രേഷം തിപ്നിസ്]] | [[പ്രമാണം:Resham Tipnis (cropped) attending the launch of Sai Deodhar & Shakti Anand ‘Thoughtrain Entertainment’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-08-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16214589|Q16214589]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3089 | [[Richa Ahuja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-09-16 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q17505034|Q17505034]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3090 | [[Sujatha Sivakumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-09-27 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q22683046|Q22683046]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3091 | [[സലീമാ]] | [[പ്രമാണം:Saleema Actress One.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-11-04 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q16202034|Q16202034]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3092 | [[Shweta Rastogi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-11-16 | | | | [[:d:Q120287955|Q120287955]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3093 | [[Huma Warsi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-12-19 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q137575957|Q137575957]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3094 | [[అపూర్వ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974 | | | | [[:d:Q12990404|Q12990404]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3095 | [[Abhilasha Patil]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1974 | 2021-05-04 | | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q106707972|Q106707972]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3096 | [[Malini Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-01-05<br/>1965-01-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16202316|Q16202316]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3097 | [[പ്രഗതി]] | [[പ്രമാണം:Actress Pragathi (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-03-17 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7237601|Q7237601]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3098 | [[കസ്തൂരി (Q6374806)|കസ്തൂരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-05-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6374806|Q6374806]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3099 | [[Gautami Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Gautami.Kapoor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-06-21 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q16730577|Q16730577]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3100 | [[Barkha Madan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-08-17 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q16201002|Q16201002]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3101 | [[വൈഷ്ണവി മഹന്ത്]] | [[പ്രമാണം:Vaishnavi Mahant.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-09-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7908874|Q7908874]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3102 | [[Yuvarani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-11-30 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16203011|Q16203011]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3103 | [[Shivani Gosain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-03-10 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q21063771|Q21063771]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3104 | [[Rajeshwari Sachdev]] | [[പ്രമാണം:Rajeshwari Sachdev.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-04-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7286105|Q7286105]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3105 | [[Neha]] | [[പ്രമാണം:NehaBajpai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-04-18 | | [[Nanded]] | | [[:d:Q7460032|Q7460032]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3106 | [[Gargi Roychowdhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-04-24 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q17332332|Q17332332]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3107 | [[Neha Bam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-05-09 | | [[കോലാപ്പൂർ]] | | [[:d:Q22276950|Q22276950]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3108 | [[Lata Sabharwal]] | [[പ്രമാണം:Lataa Saberwal cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-08-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6495046|Q6495046]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3109 | [[Jayasri Rachakonda]] | [[പ്രമാണം:Jayasri Rachakonda.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-12 | | [[Ramagundam]] | | [[:d:Q97674107|Q97674107]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3110 | [[Rukhsaar Rehman]] | [[പ്രമാണം:Rukhsar image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-29 | | [[Rampur]] | | [[:d:Q19059651|Q19059651]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3111 | [[Tara Deshpande]] | [[പ്രമാണം:Tara Deshpande(1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-12-09<br/>1975-12-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7685053|Q7685053]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3112 | [[Shalini Kapoor Sagar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-01-04 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16202189|Q16202189]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3113 | [[Vandana Pathak]] | [[പ്രമാണം:Vandana Pathak at Kehvatlal Parivar premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-01-26 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16734267|Q16734267]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3114 | [[Manasi Joshi Roy]] | [[പ്രമാണം:Manasi Joshi Roy.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-03-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q26702554|Q26702554]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3115 | [[Smita Saravade]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-05-12 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q7544827|Q7544827]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3116 | [[Queen Hazarika]] | [[പ്രമാണം:Queen Hazarika at a video shoot in Bangalore (April, 2015).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-10-16 | | [[North Lakhimpur]] | | [[:d:Q19896001|Q19896001]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3117 | [[പ്യുമൊരി മേത്ത ഘോഷ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-11-23 | | [[Solapur]] | | [[:d:Q23038212|Q23038212]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3118 | [[Kalpa Latha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1977 | | | | [[:d:Q130383213|Q130383213]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3119 | [[Rajashree]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-04-29 | | | | [[:d:Q16201849|Q16201849]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3120 | [[Keerthi Gopinath]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-05-02 | | [[കോട്ടയം]] | | [[:d:Q96839191|Q96839191]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3121 | [[Mukti Mohan]] | [[പ്രമാണം:Mukti Mohan at celebrations for World Dance Day 3 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-06-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6933626|Q6933626]] | 14 |- | style='text-align:right'| 3122 | [[Zehra Naqvi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1977-07-05 | | | | [[:d:Q17198947|Q17198947]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3123 | [[Shilpa Shinde]] | [[പ്രമാണം:Shilpa-Shinde-snapped-at-the-media-interaction-6.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832103|Q16832103]] | 17 |- | style='text-align:right'| 3124 | [[രമ്യ ശ്രീ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-08-15 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q7290395|Q7290395]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3125 | [[Priyanka Upendra]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Upendra 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-11-09 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7246515|Q7246515]] | 13 |- | style='text-align:right'| 3126 | [[Mamilla Shailaja Priya]] | [[പ്രമാണം:Mamilla Shailaja Priya and family.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978 | | [[Bapatla]] | | [[:d:Q6745678|Q6745678]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3127 | [[Jyoti Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978 | | | | [[:d:Q15724164|Q15724164]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3128 | [[Satya Krishnan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-05-11 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7426866|Q7426866]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3129 | [[Mreenal Deshraj]] | [[പ്രമാണം:Mreenal during a event.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-08-02 | | | | [[:d:Q122898607|Q122898607]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3130 | [[Vinodhini Vaidyanathan]] | [[പ്രമാണം:Actress Vinodhini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-02 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q17584126|Q17584126]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3131 | [[Jennifer Mistry Bansiwal]] | [[പ്രമാണം:Jennifer mistry.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-27 | | [[ജബൽ‌പൂർ]] | | [[:d:Q6178630|Q6178630]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3132 | [[Mamathi Chari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-12-21 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q113662026|Q113662026]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3133 | [[പവിത്ര ലോകേഷ്]] | [[പ്രമാണം:Pavitra Lokesh (2023) 03.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-02-20 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q25004445|Q25004445]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3134 | [[Moon Banerrjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-04-23 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23939927|Q23939927]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3135 | [[Vani Tripathi]] | [[പ്രമാണം:Prasoon Joshi, Amish Tripathi, Yatindra Mishra, Vani Tripathi at the Panel Discussion on “Is contemporary Cinema Reflecting the Literature of Our Times”, during the 48th International Film Festival of India (IFFI-2017).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-07-04 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7914885|Q7914885]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3136 | [[Ishitta Arun]] | [[പ്രമാണം:Ishitta Arun (cropped).png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-09-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q121307904|Q121307904]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3137 | [[Senthi Kumari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-10-26 | | | | [[:d:Q66309904|Q66309904]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3138 | [[റീമ ദെബ്നാദ്]] | [[പ്രമാണം:Reema Debnath in Universal CityWalk Hollywood.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-11-13 | | [[അഗർത്തല]] | | [[:d:Q16200225|Q16200225]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3139 | [[Menaka Lalwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-11-13 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16727189|Q16727189]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3140 | [[Nupur Mehta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7069964|Q7069964]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3141 | [[Rukmini Vijayakumar]] | [[പ്രമാണം:Rukmini in Tanjavur.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7378884|Q7378884]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3142 | [[Surabhi Prabhavathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | | | [[:d:Q16340598|Q16340598]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3143 | [[Teejay Sidhu]] | [[പ്രമാണം:Launch of men's wear 'Pegasus' 10 Teejay Sidhu.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-01-22 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q7694213|Q7694213]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3144 | [[Preeti Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-04-27 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q20684151|Q20684151]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3145 | [[Gungun Uprari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-16 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16832074|Q16832074]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3146 | [[Ashmita Karnani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-09-29<br/>1985 | | [[രാജസ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q59522647|Q59522647]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3147 | [[Sonali Chowdhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-13 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7560767|Q7560767]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3148 | [[Poonam Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-23 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16220979|Q16220979]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3149 | [[Anita Date Kelkar]] | [[പ്രമാണം:Anita Date (Cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-31 | | | | [[:d:Q104585037|Q104585037]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3150 | [[Tannishtha Chatterjee]] | [[പ്രമാണം:Tannishtha Chatterjee at Premiere of 'The Forest' (3).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-11-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7683695|Q7683695]] | 18 |- | style='text-align:right'| 3151 | [[Sambhavana Sheth]] | [[പ്രമാണം:Sambhavna graces the Golden Jubilee celebrations of FWICE.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7409036|Q7409036]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3152 | [[സ്വസ്തിക മുഖർജി]] | [[പ്രമാണം:Swastika Mukherjee - Kolkata 2015-10-10 5787.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-13 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7653993|Q7653993]] | 17 |- | style='text-align:right'| 3153 | [[Smita Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-16 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7544829|Q7544829]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3154 | [[Karishma Modi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-26 | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q6371090|Q6371090]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3155 | [[സ്വർണമാല്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-22 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7653909|Q7653909]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3156 | [[Neha Devi Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6987736|Q6987736]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3157 | [[Rinku Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Rinkughosh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-30 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q16201971|Q16201971]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3158 | [[Mona Singh]] | [[പ്രമാണം:Mona Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-08 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q6897722|Q6897722]] | 20 |- | style='text-align:right'| 3159 | [[Madhura Velankar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-08 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q29003268|Q29003268]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3160 | [[Swati Verma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16202685|Q16202685]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3161 | [[Divya Khosla Kumar]] | [[പ്രമാണം:Divya Khosla Kumar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-11-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16221279|Q16221279]] | 22 |- | style='text-align:right'| 3162 | [[Mannat Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-12-24 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q55955879|Q55955879]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3163 | [[Rubina Shergill]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | 2012-01-12 | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7376147|Q7376147]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3164 | [[Monica Castelino]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q30673498|Q30673498]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3165 | [[Hemashree]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | 2012-10-09 | [[തുമകൂരു ജില്ല|തുംകൂർ ജില്ല]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q20880437|Q20880437]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3166 | [[Aneesh Sheth]] | | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1982-01-05 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q64667922|Q64667922]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3167 | [[Asita Satapathy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-02-06 | | [[Khordha]] | | [[:d:Q104922816|Q104922816]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3168 | [[Prachi Save Sathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-03-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7237297|Q7237297]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3169 | [[സോണിയ അഗർവാൾ]] | [[പ്രമാണം:Sonia Agarwal at 62nd FFA (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-03-28 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q7561685|Q7561685]] | 19 |- | style='text-align:right'| 3170 | [[Madhuri Bhattacharya]] | [[പ്രമാണം:MadhuriBhattacharya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-07-01 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6727546|Q6727546]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3171 | [[Mayuri Kango]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-08-15 | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q6798131|Q6798131]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3172 | [[Manava Naik]] | [[പ്രമാണം:Manava Naik.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q12062287|Q12062287]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3173 | [[രതി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-23 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6122737|Q6122737]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3174 | [[Nauheed Cyrusi]] | [[പ്രമാണം:Nauheed Cyrusi at the unveil Blackberrys Spring Summer' 13 collection.jpg|center|50px]] | ബ്രിട്ടനിലെ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-10-19 | | [[ബെൽഫാസ്റ്റ്]] | | [[:d:Q6981172|Q6981172]] | 14 |- | style='text-align:right'| 3175 | [[മൗലി ഗാംഗുലി]] | [[പ്രമാണം:Mouli ganguly1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-15 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6918980|Q6918980]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3176 | [[Bhargavi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | 2008-12-16 | | | [[:d:Q4901277|Q4901277]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3177 | [[Nikita Anand]] | [[പ്രമാണം:Nikita anand.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q16149802|Q16149802]] | 14 |- | style='text-align:right'| 3178 | [[Prarthana Behere]] | [[പ്രമാണം:Prarthana Behere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-01-05 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q7238427|Q7238427]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3179 | [[Smilie Suri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-04-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7544709|Q7544709]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3180 | [[Kulraj Randhawa]] | [[പ്രമാണം:Kulraj at chaar din ki chandani hong kong premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-16 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q6443214|Q6443214]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3181 | [[Deeya Chopra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-17 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q5251034|Q5251034]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3182 | [[Swati Bajpai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7654036|Q7654036]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3183 | [[Manjari Phadnis]] | [[പ്രമാണം:ManjariFadnis.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6750364|Q6750364]] | 16 |- | style='text-align:right'| 3184 | [[Leena Jumani]] | [[പ്രമാണം:Lina Jumani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-16 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q6516344|Q6516344]] | 20 |- | style='text-align:right'| 3185 | [[രമ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-23 | | | | [[:d:Q20685238|Q20685238]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3186 | [[Sanaya Irani]] | [[പ്രമാണം:Sanaya Irani in 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-09-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7415555|Q7415555]] | 40 |- | style='text-align:right'| 3187 | [[Dheepa Ramanujam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-10-24 | | [[വിരുദുനഗർ]] | | [[:d:Q23762029|Q23762029]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3188 | [[Shalini Khanna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-11-16 | | | | [[:d:Q7487232|Q7487232]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3189 | [[പ്രഭ്‍ലീൻ സന്ധു]] | [[പ്രമാണം:Prabhleen Sandhu (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-12-05 | | [[Firozpur]] | | [[:d:Q7237252|Q7237252]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3190 | [[Karishma Tanna]] | [[പ്രമാണം:Karishma Tanna at an event in Pali Hill.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-12-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6371092|Q6371092]] | 25 |- | style='text-align:right'| 3191 | [[Shraddha Musale]] | [[പ്രമാണം:Shraddha musale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-07 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q7503384|Q7503384]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3192 | [[Mitali Nag]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-18 | | | | [[:d:Q54611260|Q54611260]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3193 | [[Nargis Bagheri]] | [[പ്രമാണം:Nargis Bagheri at Garodia International School Annual Day.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-21 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q72168380|Q72168380]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3194 | [[പൂജ രാമചന്ദ്രൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-22 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16165887|Q16165887]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3195 | [[Ranjini Jose]] | [[പ്രമാണം:Ranjini Jose.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-04-04 | | [[നുങ്കമ്പാക്കം]] | | [[:d:Q69469761|Q69469761]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3196 | [[Lakshmi Priyaa Chandramouli]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-04-09 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16202894|Q16202894]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3197 | [[Sharmishtha Raut]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-04-22 | | | | [[:d:Q119001899|Q119001899]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3198 | [[Malini Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-05-25 | | | | [[:d:Q105530251|Q105530251]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3199 | [[Nandini Jumani]] | [[പ്രമാണം:Nandini Jumani at the Premiere of Y.M.I..jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-03 | | | | [[:d:Q25681771|Q25681771]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3200 | [[Pallavi Subhash]] | [[പ്രമാണം:Pallavi Subhash in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7127782|Q7127782]] | 14 |- | style='text-align:right'| 3201 | [[Nisha Bano]] | [[പ്രമാണം:Nisha Bano at Punjabi Entertainment Festival & Awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-29 | | [[Mansa]] | | [[:d:Q65397878|Q65397878]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3202 | [[Urvashi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Urvashi Sharma snapped at Sachiin Joshis bash-5 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-13 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7901588|Q7901588]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3203 | [[Sreeja Sadineni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-29 | | | | [[:d:Q47545132|Q47545132]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3204 | [[Tanusree Chakraborty]] | [[പ്രമാണം:Tanusree Chakraborty - Kolkata 2023-06-21 9476.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7683925|Q7683925]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3205 | [[Shivani Surve]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7499339|Q7499339]] | 13 |- | style='text-align:right'| 3206 | [[Naina Dhaliwal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-09-16 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q6959698|Q6959698]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3207 | [[Ridhi Dogra]] | [[പ്രമാണം:Ridhi-Dogra-graces-the-10th-Gold-Awards-2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-09-22 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7332371|Q7332371]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3208 | [[Rimpi Das]] | [[പ്രമാണം:Aimi Barua and Rimpi Das at Jeevan kite festival.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-10-01 | | [[തിൻസൂകിയ]] | | [[:d:Q32100227|Q32100227]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3209 | [[Rani Chatterjee]] | [[പ്രമാണം:Rani Chatterjee snapped at Bharat Icon Awards 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16201930|Q16201930]] | 17 |- | style='text-align:right'| 3210 | [[Shweta Salve]] | [[പ്രമാണം:ShwetaSalve.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-12<br/>1990-11-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7505881|Q7505881]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3211 | [[Nisha Rawal]] | [[പ്രമാണം:Nisha Rawal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16223389|Q16223389]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3212 | [[Madhu Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-13 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q24751227|Q24751227]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3213 | [[Shital Thakkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7499142|Q7499142]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3214 | [[Dimple Chopade]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16200162|Q16200162]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3215 | [[Vipasha Agarwal]] | [[പ്രമാണം:Vipasha agarwal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7933432|Q7933432]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3216 | [[സുജ വരുണി]] | [[പ്രമാണം:Suja Varunee.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-16 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7635609|Q7635609]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3217 | [[Geetanjali Mishra]] | [[പ്രമാണം:Geetanjali Mishra snapped at the YOLO Foundation Initiative event (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-02-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q104840569|Q104840569]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3218 | [[Parineeta Borthakur]] | [[പ്രമാണം:Parineeta Borthakur.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-02-21 | | [[Duliajan]] | | [[:d:Q23880027|Q23880027]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3219 | [[Rekha Rana]] | [[പ്രമാണം:Rekha Rana photoshoot (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-04-24 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7310614|Q7310614]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3220 | [[Megha Gupta]] | [[പ്രമാണം:Megha gupta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-13 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q6809002|Q6809002]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3221 | [[Sonal Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Sonal Chauhan snapped at PVR in Juhu (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-16 | | [[നോയ്ഡ]] | | [[:d:Q7560758|Q7560758]] | 23 |- | style='text-align:right'| 3222 | [[ഗജാല]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5517537|Q5517537]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3223 | [[Shreya Narayan]] | [[പ്രമാണം:Shreya narayan i am.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-06-20 | | [[Muzaffarpur]] | | [[:d:Q7503733|Q7503733]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3224 | [[Richa Soni]] | [[പ്രമാണം:Richa Soni in 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-08 | | [[മുസാഫർപൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q7323504|Q7323504]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3225 | [[Sonel Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-26 | | | | [[:d:Q17012467|Q17012467]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3226 | [[Maanvi Gagroo]] | [[പ്രമാണം:Maanvi Gagroo in February 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-05<br/>1989-09-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]]<br/>[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6721134|Q6721134]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3227 | [[Monikangana Dutta]] | [[പ്രമാണം:Monikangana Dutta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-13 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q6900249|Q6900249]] | 13 |- | style='text-align:right'| 3228 | [[Nidhi Goyal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q56284104|Q56284104]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3229 | [[Nidhi Bisht]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-21 | | | | [[:d:Q28923698|Q28923698]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3230 | [[പ്രിയ ബഥിജ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-30 | | [[ചെമ്പൂർ]] | | [[:d:Q7246462|Q7246462]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3231 | [[Suvarna Kale]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-03 | | | | [[:d:Q65550759|Q65550759]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3232 | [[Gunjan Walia]] | [[പ്രമാണം:Gunjan Walia and Vikas Manaktala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-04 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16832131|Q16832131]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3233 | [[കമ്‌ന ജെത്മലാനി]] | [[പ്രമാണം:South Indian actress Kamna Jethmalani's photo-shoot (7).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4956663|Q4956663]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3234 | [[Lin Laishram]] | [[പ്രമാണം:Lin Laishram.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-19 | | [[ഇംഫാൽ]] | | [[:d:Q22278864|Q22278864]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3235 | [[Vivana Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24952004|Q24952004]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3236 | [[Mihika Verma]] | [[പ്രമാണം:Mihika Verma in 109 F fashion show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6845277|Q6845277]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3237 | [[Rucha Gujarati]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7376572|Q7376572]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3238 | [[Paloma Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q10954282|Q10954282]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3239 | [[Rashami Desai]] | [[പ്രമാണം:Rashami Desai at Lokmat Most Stylish Awards 2022 (1) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-13<br/>1986-08-04 | | [[Nagaon]] | | [[:d:Q7294801|Q7294801]] | 29 |- | style='text-align:right'| 3240 | [[സഞ്ജന സിംഗ്]] | [[പ്രമാണം:Sanjana Singh with Suresh Sharma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7418394|Q7418394]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3241 | [[Yamini Thakur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-04-02 | | | | [[:d:Q110620718|Q110620718]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3242 | [[Shahana Goswami]] | [[പ്രമാണം:Shahana Goswami at the launch of ‘Tu Hai Mera Sunday’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-05-06 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q11303319|Q11303319]] | 26 |- | style='text-align:right'| 3243 | [[Sneha Sreekumar]] | [[പ്രമാണം:Sneha Sreekumar in May 2018.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-05-09 | | [[എറണാകുളം ജില്ല]] | | [[:d:Q99734950|Q99734950]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3244 | [[Tapeshwari Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-11 | | [[Odisa]] | | [[:d:Q19898574|Q19898574]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3245 | [[Lisa Haydon]] | [[പ്രമാണം:Lisa Haydon snapped wearing Mishru’s Supernova collection (02) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6558075|Q6558075]] | 31 |- | style='text-align:right'| 3246 | [[Sai Tamhankar]] | [[പ്രമാണം:Sai Tamhankar at the Lakme Fashion Week 2018 – Day 5 (12) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-25 | | [[Sangli]] | | [[:d:Q7399819|Q7399819]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3247 | [[Nisha Krishnan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-28 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q21529470|Q21529470]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3248 | [[Scherezade Shroff Talwar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q29053382|Q29053382]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3249 | [[Avantika Shetty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q25898075|Q25898075]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3250 | [[Yuvika Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:YuvikaChaudhary.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-02 | | [[Baraut]] | | [[:d:Q8062169|Q8062169]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3251 | [[സായംതിക ബാനർജി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-12 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7429119|Q7429119]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3252 | [[Kausha Rach]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-15 | | | | [[:d:Q6378929|Q6378929]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3253 | [[Pavitra Punia]] | [[പ്രമാണം:Pavitra Punia celebrating her birthday in 2021 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-22 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q7155904|Q7155904]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3254 | [[Neethu]] | [[പ്രമാണം:Neethu.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-02 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6986983|Q6986983]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3255 | [[ശ്വേത ശ്രീവത്സവ്]] | [[പ്രമാണം:Shwetha Srivatsav at Filmfare Awards South 2015.PNG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-04 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q17403241|Q17403241]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3256 | [[Mumtaz Sorcar]] | [[പ്രമാണം:Mumtaz Sorcar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-15 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6935530|Q6935530]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3257 | [[Madalsa Sharma]] | [[പ്രമാണം:Madalsa Sharma grace the first look launch of Dil Salaa Sanki (09) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200991|Q16200991]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3258 | [[Leishangthem Tonthoingambi Devi]] | [[പ്രമാണം:Leishangthem Tonthoingambi Devi in 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-10-17 | | | | [[:d:Q22278830|Q22278830]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3259 | [[Neha Joshi]] | [[പ്രമാണം:Neha Joshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-07 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q41799102|Q41799102]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3260 | [[Soni Singh]] | [[പ്രമാണം:Soni Singh at ITA awards 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-14 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q7561676|Q7561676]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3261 | [[Sneha Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-17 | | [[ധൻബാദ്]] | | [[:d:Q109707747|Q109707747]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3262 | [[Tara D'Souza]] | [[പ്രമാണം:Tara d souza launch of sula's vinoteca.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-20 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7685050|Q7685050]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3263 | [[Manasi Rachh]] | [[പ്രമാണം:Manasi Rachh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-23 | | | | [[:d:Q21898087|Q21898087]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3264 | [[Yashashri Masurkar]] | [[പ്രമാണം:Yashashri Masurkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16231432|Q16231432]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3265 | [[Sohini Paul]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-31 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7554715|Q7554715]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3266 | [[Pranathi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | | | [[:d:Q21933995|Q21933995]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3267 | [[Keeya khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18637531|Q18637531]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3268 | [[Sabarna Anand]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | 2016-11-11 | | | [[:d:Q117363013|Q117363013]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3269 | [[Pratiksha Jadhav]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-17 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q42309110|Q42309110]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3270 | [[Bharti Kumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-26 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16731088|Q16731088]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3271 | [[Manasi Naik]] | [[പ്രമാണം:Manasi Naik in 2014.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-02 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q23815609|Q23815609]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3272 | [[Sindhu Loknath]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-05 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q7522242|Q7522242]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3273 | [[Keerthi Shanthanu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-11 | | | | [[:d:Q107159771|Q107159771]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3274 | [[Sudeepa Pinky]] | [[പ്രമാണം:Sudeepapinky8.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-28 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q16201636|Q16201636]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3275 | [[Anindita Raychaudhury]] | [[പ്രമാണം:Anindita Raychaudury at Parivaar Award 2.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-28 | | | | [[:d:Q66459186|Q66459186]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3276 | [[Bhavna Khatri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-24 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q4901558|Q4901558]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3277 | [[Urvi Ashar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-01 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7901591|Q7901591]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3278 | [[Kanishka Soni]] | [[പ്രമാണം:Kanishka Soni -3.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-16 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16231743|Q16231743]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3279 | [[നവ്യ നടരാജൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-25 | | | | [[:d:Q6982712|Q6982712]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3280 | [[Rubina Dilaik]] | [[പ്രമാണം:Rubina Dilaik snapped at Filmcity (8).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-26 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q7376141|Q7376141]] | 18 |- | style='text-align:right'| 3281 | [[Dolphin Dubey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q49253945|Q49253945]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3282 | [[Sneha Wagh]] | [[പ്രമാണം:Sneha Wagh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-04 | | [[കല്യാൺ]] | | [[:d:Q17015453|Q17015453]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3283 | [[Sumukhi Suresh]] | [[പ്രമാണം:Sumukhi-4 (1) (1).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-18 | | | | [[:d:Q47035388|Q47035388]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3284 | [[Shazahn Padamsee]] | [[പ്രമാണം:Shazahn Padamsee at Nokia APP party 11.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7491730|Q7491730]] | 21 |- | style='text-align:right'| 3285 | [[Radhika Chaudhari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-20 | | | | [[:d:Q7280240|Q7280240]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3286 | [[Sharanya Turadi Sundarraj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-21 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q65042808|Q65042808]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3287 | [[Aditi Mittal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16732696|Q16732696]] | 14 |- | style='text-align:right'| 3288 | [[Sukirti Kandpal]] | [[പ്രമാണം:Sukriti Kandpal RSSI Launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-20 | | [[നൈനിത്താൾ]] | | [[:d:Q7635860|Q7635860]] | 16 |- | style='text-align:right'| 3289 | [[Diksha Panth]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-12-21 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q28122281|Q28122281]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3290 | [[Shilpi Marwaha]] | [[പ്രമാണം:Shilpi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16732084|Q16732084]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3291 | [[Samiksha Bhatnagar]] | [[പ്രമാണം:Samiksha Bhatnagar graces the special screening of ‘Poster Boys’.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q19882323|Q19882323]] | 13 |- | style='text-align:right'| 3292 | [[Amruthavarshini]] | [[പ്രമാണം:Amruthavarshini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q31500799|Q31500799]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3293 | [[Juhi Aslam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q98841471|Q98841471]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3294 | [[Neha Sargam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-04 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q6987749|Q6987749]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3295 | [[Sakshi Gulati]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-10 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q21064510|Q21064510]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3296 | [[Parul Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Parul Chauhan in 2016 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-19 | | [[ലഖിംപുർ ഖേരി ജില്ല]] | | [[:d:Q7141199|Q7141199]] | 13 |- | style='text-align:right'| 3297 | [[സോവ മൊറാനി]] | [[പ്രമാണം:Zoa Morani and others grace Zaheer Iqbal’s birthday bash at Arth Bandra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q8073152|Q8073152]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3298 | [[Suruchi Adarkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-04-25 | | [[താനെ]] | | [[:d:Q21284544|Q21284544]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3299 | [[Sonalee Kulkarni]] | [[പ്രമാണം:Celebs walk the ramp at Glamour Style Walk 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-18 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7560764|Q7560764]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3300 | [[താരാ അലീഷ ബെറി]] | [[പ്രമാണം:Tara Alisha Berry.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16875890|Q16875890]] | 14 |- | style='text-align:right'| 3301 | [[Simran Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-29 | | [[റോം]] | | [[:d:Q16232181|Q16232181]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3302 | [[Tejashree]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7695202|Q7695202]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3303 | [[Neha Janpandit]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19892146|Q19892146]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3304 | [[Mrunal Dusanis]] | [[പ്രമാണം:Mrunal Dusanis.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-20 | | | | [[:d:Q104633811|Q104633811]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3305 | [[Sumona Chakravarti]] | [[പ്രമാണം:Sumona Chakravarti graces Durga Pooja (13).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-24 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7638021|Q7638021]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3306 | [[പൂജിത മേനോൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-29 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q18637648|Q18637648]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3307 | [[Akanksha Puri]] | [[പ്രമാണം:Akanksha Puri At Iconic Gold Awards 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-26 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q21066326|Q21066326]] | 14 |- | style='text-align:right'| 3308 | [[Shubha Poonja]] | [[പ്രമാണം:Shubha Poonja (1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7504558|Q7504558]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3309 | [[Nikii Daas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17403164|Q17403164]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3310 | [[Sudeepa Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-23 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q7633682|Q7633682]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3311 | [[Vaishnavi Dhanraj]] | [[പ്രമാണം:Vaibhavi colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-25 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q7908871|Q7908871]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3312 | [[Rozlyn Khan]] | [[പ്രമാണം:Rozlyn Khan's photo shoot for IPL (1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7375385|Q7375385]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3313 | [[Pritam Kagne]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-29 | | | | [[:d:Q26436280|Q26436280]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3314 | [[Shruti Sodhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-22 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q20685596|Q20685596]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3315 | [[Ragasya]] | [[പ്രമാണം:South Actress Ragasiya at TGIF anniversary bash (1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7282819|Q7282819]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3316 | [[Kadambari Kadam]] | [[പ്രമാണം:Kadambari Kadam.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-10-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q13116374|Q13116374]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3317 | [[Nidhi Jha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-10-18 | | [[ബിഹാർ]] | | [[:d:Q19958273|Q19958273]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3318 | [[Gaelyn Mendonca]] | [[പ്രമാണം:Gaelyn Mendonca (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16232278|Q16232278]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3319 | [[Rucha Dighe]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-11 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q19666411|Q19666411]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3320 | [[Kashish Singh]] | [[പ്രമാണം:Kashish-Singh-at-the-launch-of-Blenders-Pride-Tour-2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-20 | | | | [[:d:Q16730612|Q16730612]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3321 | [[Rochelle Maria Rao]] | [[പ്രമാണം:Rochelle Maria Rao at Godrej Eon's 'Woman of Substance Award 2013'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7353890|Q7353890]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3322 | [[Soniya Mehra]] | [[പ്രമാണം:Sonia Mehra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7561891|Q7561891]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3323 | [[Amruta Pawar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q134098633|Q134098633]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3324 | [[Khushali Kumar]] | [[പ്രമാണം:KhushaliKumar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q65640372|Q65640372]] | 14 |- | style='text-align:right'| 3325 | [[Apurva Nemlekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-27 | | | | [[:d:Q104501965|Q104501965]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3326 | [[Amita Pathak]] | [[പ്രമാണം:Raghav Sachar and Amita Pathak.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | | | [[:d:Q17386524|Q17386524]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3327 | [[Bhavna Ruparel]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-01-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19560962|Q19560962]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3328 | [[Sandeepa Dhar]] | [[പ്രമാണം:Sandeepa Dhar graces the Grey Goose fashion event.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-02-02 | | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q7416091|Q7416091]] | 16 |- | style='text-align:right'| 3329 | [[Hari Teja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-02-26 | | [[തിരുപ്പതി]] | | [[:d:Q37864523|Q37864523]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3330 | [[Krystle D'Souza]] | [[പ്രമാണം:Krystle D'Souza at Zee Rishtey Awards 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-03-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6439798|Q6439798]] | 22 |- | style='text-align:right'| 3331 | [[Kangana Sharma]] | [[പ്രമാണം:Kangna-Sharma-snapped-in-Santacruz-3.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q60690375|Q60690375]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3332 | [[Adaa Khan]] | [[പ്രമാണം:Adaa Khan attends 10th-anniversary bash of Viacom 18 Motion Pictures (18).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16935062|Q16935062]] | 20 |- | style='text-align:right'| 3333 | [[Unnati Davara]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-02 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q7897149|Q7897149]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3334 | [[Sahithya Jagannathan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-11 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7399654|Q7399654]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3335 | [[Pooja Sharma]] | [[പ്രമാണം:PoojaBSharma.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-12<br/>1989-02-12 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q17388745|Q17388745]] | 14 |- | style='text-align:right'| 3336 | [[Vraddhi Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-28 | | [[ഫരീദാബാദ്]] | | [[:d:Q20640726|Q20640726]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3337 | [[Sana Amin Sheikh]] | [[പ്രമാണം:Sana Amin.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7415416|Q7415416]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3338 | [[ഷീല കൗർ]] | [[പ്രമാണം:Sheela (Tamil actress).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-02 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7492340|Q7492340]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3339 | [[Jaspinder Cheema]] | [[പ്രമാണം:Jaspinder Cheema.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-12 | | [[Batala]] | | [[:d:Q17305775|Q17305775]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3340 | [[Sonam Bajwa]] | [[പ്രമാണം:Sonam Bajwa snapped at the airport 6 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-16 | | [[നൈനിത്താൾ]] | | [[:d:Q18629110|Q18629110]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3341 | [[Ihana Dhillon]] | [[പ്രമാണം:Akanksha Puri grace the success bash of the film Sonu Ke Titu Ki Sweety (07) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-18 | | [[Faridkot]] | | [[:d:Q16200282|Q16200282]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3342 | [[Vasundhara Kashyap]] | [[പ്രമാണം:Vasundhara Kashyap New.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7917038|Q7917038]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3343 | [[Namrata Sambherao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-29 | | | | [[:d:Q123717331|Q123717331]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3344 | [[Sai Lokur]] | [[പ്രമാണം:Sai Lokur 2 (cropped). jpg.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-05 | | [[ബെൽഗാം]] | | [[:d:Q21285519|Q21285519]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3345 | [[Hunar Hali]] | [[പ്രമാണം:Hunar-Hali-grace-the-Launch-of-GR8!.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-09 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16729574|Q16729574]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3346 | [[Shiny Doshi]] | [[പ്രമാണം:Shiny Doshi at the Fear Factor Khatron Ke Khiladi 8 launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-15 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q19888034|Q19888034]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3347 | [[Kusha Kapila]] | [[പ്രമാണം:Kusha Kapila at the launch of Mera Noor Hai Mashhoor (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q114269943|Q114269943]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3348 | [[Spruha Joshi]] | [[പ്രമാണം:Spruha Shirish Joshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7581446|Q7581446]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3349 | [[Soumya Seth]] | [[പ്രമാണം:Soumya Seth at the launch party of Bindass's show Yeh Hai Aashiqui (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-17 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q7564599|Q7564599]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3350 | [[Vinita Joshi Thakkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17417515|Q17417515]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3351 | [[Shrenu Parikh]] | [[പ്രമാണം:Shrenu Parikh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-11 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q7503591|Q7503591]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3352 | [[Vindhya Tiwari]] | [[പ്രമാണം:Vindhya Tiwari at launch of Telly Calendar 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-22 | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q21285611|Q21285611]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3353 | [[Misha Ghoshal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-26 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q17305955|Q17305955]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3354 | [[Vividha Kirti]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q61118365|Q61118365]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3355 | [[Rupa Sri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-22 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q65943977|Q65943977]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3356 | [[Riya Dey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[Balasore]] | | [[:d:Q15725142|Q15725142]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3357 | [[Akhila Kishore]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q19968682|Q19968682]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3358 | [[Anjali Raghav]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q48444407|Q48444407]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3359 | [[Soundarya Jayamala]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16832102|Q16832102]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3360 | [[Priyamvada Kant]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16910160|Q16910160]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3361 | [[Ishita Sharma]] | [[പ്രമാണം:Ishita sharma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-08 | | [[ഗയ]] | | [[:d:Q6080393|Q6080393]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3362 | [[Parna Pethe]] | [[പ്രമാണം:Parn Pethe.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q43132348|Q43132348]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3363 | [[Patralekha]] | [[പ്രമാണം:Patralekha at the launch of Huma Qureshi’s book Zeba (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-20 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q17318822|Q17318822]] | 18 |- | style='text-align:right'| 3364 | [[Dimple Jhangiani]] | [[പ്രമാണം:Dimple Jhangiani Ramleela Premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5277780|Q5277780]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3365 | [[Akanksha Juneja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16730488|Q16730488]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3366 | [[Monica Sehgal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03-06 | | [[ഉജ്ജയിൻ]] | | [[:d:Q26702631|Q26702631]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3367 | [[സോനു]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03-23 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7562405|Q7562405]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3368 | [[Heena Panchal]] | [[പ്രമാണം:Heena Panchal at teaser launch of When Obama loved Osama.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24059386|Q24059386]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3369 | [[Vinutha Lal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-13 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q20650026|Q20650026]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3370 | [[ഗുൽക്കി ജോഷി]] | [[പ്രമാണം:Gulki-Joshi-snapped-at-the-special-screening-of-Nakkash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ടിവി നടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-17 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q5617693|Q5617693]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3371 | [[Riya Deepsi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-19 | | | | [[:d:Q24300943|Q24300943]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3372 | [[Leeza Mangaldas]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-25 | | | | [[:d:Q61363203|Q61363203]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3373 | [[Santhi Mayadevi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-29 | | | | [[:d:Q127164702|Q127164702]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3374 | [[Dharti Bhatt]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-09 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q24901394|Q24901394]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3375 | [[Kajal Raghwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-20 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q24250412|Q24250412]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3376 | [[Anjana Singh]] | [[പ്രമാണം:Anjana Singh 2K19.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-07 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q51831424|Q51831424]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3377 | [[Ramya Pandian]] | [[പ്രമാണം:Ramya Pandian.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-13 | | [[Ilanji]] | | [[:d:Q97412023|Q97412023]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3378 | [[Nalini Negi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-14 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q21070444|Q21070444]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3379 | [[Samentha Fernandes]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17916886|Q17916886]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3380 | [[Ishita Dutta]] | [[പ്രമാണം:Ishita Dutta at the Club in Andheri (02).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-04 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q20090634|Q20090634]] | 22 |- | style='text-align:right'| 3381 | [[Dhivya Duraisamy]] | [[പ്രമാണം:Dhivya Duraisamy.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-22 | | [[പെരമ്പല്ലൂർ ജില്ല|പേരാമ്പല്ലൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q115291148|Q115291148]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3382 | [[Shravya]] | [[പ്രമാണം:Shravya Boini.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-02 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q26252609|Q26252609]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3383 | [[Harshita Gaur]] | [[പ്രമാണം:Harshita Gaur attends the trailer launch of the web series "Mirzapur" (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-12 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16729683|Q16729683]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3384 | [[Himaja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-02 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q24053400|Q24053400]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3385 | [[Neetu Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-25 | | | | [[:d:Q16202479|Q16202479]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3386 | [[Nivetha Pethuraj]] | [[പ്രമാണം:Photos-Celebrities-snapped-attending-the-press-conference-of-Das-Ka-Dhamki-5 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-30 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q24565120|Q24565120]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3387 | [[Sonali Raut]] | [[പ്രമാണം:Sonali Raut at an event in 2016.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-23 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16848019|Q16848019]] | 13 |- | style='text-align:right'| 3388 | [[തനു റോയ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7683901|Q7683901]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3389 | [[alisha seema khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q98228689|Q98228689]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3390 | [[Aditi Balan]] | [[പ്രമാണം:Aditi Balan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q48990461|Q48990461]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3391 | [[జయశ్రీ నాయుడు]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | | | [[:d:Q20559887|Q20559887]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3392 | [[Charu Asopa]] | [[പ്രമാണം:Celeb graces Alt Balaji’s Digital Awards 2018 (34) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24045542|Q24045542]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3393 | [[Samiksha Jaiswal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q56949672|Q56949672]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3394 | [[ശ്വേതാ പ്രസാദ്]] | [[പ്രമാണം:Shweta Basu Prasad.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-11 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q7505879|Q7505879]] | 21 |- | style='text-align:right'| 3395 | [[Murcyleen Peerzada]] | [[പ്രമാണം:Murcyleen Peerzada.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-13 | | [[കശ്മീർ]] | | [[:d:Q18378301|Q18378301]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3396 | [[Sakshi Malik]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Malik.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-21 | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q105759528|Q105759528]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3397 | [[Deepti Sadhwani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-23 | | | | [[:d:Q108576588|Q108576588]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3398 | [[Priyanka Halder]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-02-10 | | | | [[:d:Q131426079|Q131426079]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3399 | [[Mala Salariya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-02-23 | | | | [[:d:Q16234149|Q16234149]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3400 | [[Sukrutha Wagle]] | [[പ്രമാണം:Sukrutha Wagle.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-01 | | [[മണിപ്പാൽ]] | | [[:d:Q36759612|Q36759612]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3401 | [[Arundhati]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-03 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16148988|Q16148988]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3402 | [[Pankhuri Awasthy]] | [[പ്രമാണം:Pankhuri Awasthy in January 2020.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-31 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q30632883|Q30632883]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3403 | [[Zoya Khan]] | [[പ്രമാണം:Zoya Khan Actress Picture.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-04-17 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q8074700|Q8074700]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3404 | [[Sameeksha Sud]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-04-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q91461084|Q91461084]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3405 | [[ഏദൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-01 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q19665153|Q19665153]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3406 | [[Yesha Rughani]] | [[പ്രമാണം:Yesha Rughani 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-18 | | [[രാജ്‌കോട്]] | | [[:d:Q62278337|Q62278337]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3407 | [[Kalpika Ganesh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-27 | | | | [[:d:Q60690177|Q60690177]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3408 | [[Shivani Raghuvanshi]] | [[പ്രമാണം:Shivani Raghuvanshi on SpotboyE.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q22279842|Q22279842]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3409 | [[Anveshi Jain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-25 | | [[ഖജുരാഹോ (പട്ടണം)|ഖജുരാഹോ]] | | [[:d:Q88037265|Q88037265]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3410 | [[Kaur B]] | [[പ്രമാണം:Kaur B.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-05 | | | | [[:d:Q99448702|Q99448702]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3411 | [[Pooja Devariya]] | [[പ്രമാണം:Pooja Devariya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-29 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q21933970|Q21933970]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3412 | [[Pallavi Raju]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-14 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q51754516|Q51754516]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3413 | [[Geetika Vidya Ohlyan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-28 | | [[ഹരിയാണ]] | | [[:d:Q98668911|Q98668911]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3414 | [[Manasi Moghe]] | [[പ്രമാണം:Manasi Moghe (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-29 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q15930458|Q15930458]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3415 | [[Chandini Chowdary]] | [[പ്രമാണം:Chandini Chowdary.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-23 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q98768195|Q98768195]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3416 | [[Sonia Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-30 | | [[ഹരിദ്വാർ]] | | [[:d:Q113533704|Q113533704]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3417 | [[Vidyullekha Raman]] | [[പ്രമാണം:Vidyullekha Raman.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15240676|Q15240676]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3418 | [[Pooja Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Pooja Banerjee at Rohhit Verma's fashion show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-08 | | [[അലിഗഢ്]] | | [[:d:Q16233685|Q16233685]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3419 | [[Tanvi Hegde]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16233848|Q16233848]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3420 | [[Sheetal Thakur Massey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-13 | | | | [[:d:Q113171804|Q113171804]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3421 | [[Sara Gurpal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-19 | | [[ഹരിയാണ]] | | [[:d:Q29108528|Q29108528]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3422 | [[Aparna Dixit]] | [[പ്രമാണം:Aparna Dixit.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-20 | | [[ആഗ്ര]] | | [[:d:Q19519495|Q19519495]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3423 | [[Himanshi Khurana]] | [[പ്രമാണം:Himanshi Khurana (3).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-27 | | [[Kiratpur Sahib]] | | [[:d:Q21621694|Q21621694]] | 13 |- | style='text-align:right'| 3424 | [[Shiny Dixit]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q27582046|Q27582046]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3425 | [[Amrita Gogoi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-22 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q30639479|Q30639479]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3426 | [[Hitesh Bharadwaj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-23 | | | | [[:d:Q105620486|Q105620486]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3427 | [[Suhani Kalita]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-25 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7635215|Q7635215]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3428 | [[Mayuri Deshmukh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q32539845|Q32539845]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3429 | [[Gautami Deshpande]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-01-31 | | | | [[:d:Q105340211|Q105340211]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3430 | [[Lovely Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-09 | | [[നൈനിത്താൾ]] | | [[:d:Q20649854|Q20649854]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3431 | [[Vaishnavi Gowda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-20 | | | | [[:d:Q108731859|Q108731859]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3432 | [[Ishita Vyas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-18<br/>1990-03-18 | | [[Narmadapuram]] | | [[:d:Q16233245|Q16233245]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3433 | [[Sandhya Raju]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q105637214|Q105637214]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3434 | [[Shubhi Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-27 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q16202450|Q16202450]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3435 | [[Darshana Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-31 | | | | [[:d:Q104843520|Q104843520]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3436 | [[Kritika Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-04-10 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q47337814|Q47337814]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3437 | [[Manimegalai]] | [[പ്രമാണം:Manimegalai (VJ).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-05-07 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q33294860|Q33294860]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3438 | [[Anitha Sampath]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-12 | | | | [[:d:Q98686921|Q98686921]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3439 | [[Shammu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-14 | | [[Bikaner]] | | [[:d:Q7487603|Q7487603]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3440 | [[Sheela Rajkumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-14 | | [[തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി|തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]] | | [[:d:Q41143445|Q41143445]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3441 | [[Sheena Bajaj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q29532772|Q29532772]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3442 | [[Plabita Borthakur]] | [[പ്രമാണം:Plabita Borthakur.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-17 | | [[Duliajan]] | | [[:d:Q33133559|Q33133559]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3443 | [[Harleen Sethi]] | [[പ്രമാണം:Harleen-Sethi-grace-the-premiere-of-Scam-2003-The-Telgi-Story.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q132915874|Q132915874]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3444 | [[Vaishali Takkar]] | [[പ്രമാണം:Vaishali Takkar.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-15 | 2022-10-15 | [[ഉജ്ജയിൻ]] | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | [[:d:Q23731499|Q23731499]] | 13 |- | style='text-align:right'| 3445 | [[Ashrita Shetty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16234176|Q16234176]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3446 | [[Vanita Kharat]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-19 | | | | [[:d:Q123739031|Q123739031]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3447 | [[Rasika Sunil]] | [[പ്രമാണം:Rasika Sunil.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-03 | | | | [[:d:Q104512248|Q104512248]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3448 | [[Karunya Ram]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-10 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q27963246|Q27963246]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3449 | [[Riyanka Chanda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q29623084|Q29623084]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3450 | [[പി എസ് കീർത്തന]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7117504|Q7117504]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3451 | [[Esha Kansara]] | [[പ്രമാണം:Esha Kansara graces ITA Awards 2013 (09) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-20 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q5397759|Q5397759]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3452 | [[Pallavi Tiwari Shukla]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-23 | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q111306485|Q111306485]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3453 | [[Jinal Raval]] | [[പ്രമാണം:Jinal Raval.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-02 | | [[ഗാന്ധിനഗർ]] | | [[:d:Q110218274|Q110218274]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3454 | [[Payel Mithai Sarkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-06 | | | | [[:d:Q131759466|Q131759466]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3455 | [[Nakshatra Nagesh]] | [[പ്രമാണം:Nakshathra Nagesh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-11 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q73426617|Q73426617]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3456 | [[Ester Noronha]] | [[പ്രമാണം:Ester Noronha, Indian film star.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-12 | | [[ബഹ്റൈൻ]] | | [[:d:Q22279433|Q22279433]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3457 | [[Roshni Sahota]] | [[പ്രമാണം:Roshni Sahota graces the Indian Television Academy Awards 2017 (20) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-12 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q47454145|Q47454145]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3458 | [[Sonalika Prasad]] | [[പ്രമാണം:Sonalika Prasad actress in a show.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-10-05 | | | | [[:d:Q105965028|Q105965028]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3459 | [[Manisha Yadav]] | [[പ്രമാണം:Manisha Yadav.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-03 | 2021-10-01 | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16202987|Q16202987]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3460 | [[Priyanka Jawalkar]] | [[പ്രമാണം:Priyanka J.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-12 | | [[Ananthapuram]] | | [[:d:Q58763004|Q58763004]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3461 | [[Amika Shail]] | [[പ്രമാണം:Amika Shail (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-12 | | | | [[:d:Q113027169|Q113027169]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3462 | [[Trupti Toradmal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q99972369|Q99972369]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3463 | [[Elisha Kriis]] | [[പ്രമാണം:ElishaKriis2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-23 | | [[Godhra]] | | [[:d:Q20684411|Q20684411]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3464 | [[Sheen Dass]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-25 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q46882912|Q46882912]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3465 | [[പ്രേമി വിശ്വനാഥ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-02 | | [[എറണാകുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] | | [[:d:Q27978753|Q27978753]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3466 | [[Shanvi Srivastava]] | [[പ്രമാണം:Shanvi Srivastava.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-08 | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q16199660|Q16199660]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3467 | [[Aishwarya Sharma]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya-celebrate-Diwali-in-Bigg-Boss-17-house-14 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-08 | | [[ഉജ്ജയിൻ]] | | [[:d:Q118868967|Q118868967]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3468 | [[Sanskruti Balgude]] | [[പ്രമാണം:Sanskruti Balgude.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q20810454|Q20810454]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3469 | [[Nimrat Khaira]] | [[പ്രമാണം:Nimrat Khaira- 41365564960 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-22 | | [[ഗുർദാസ്പൂർ]] | | [[:d:Q27734999|Q27734999]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3470 | [[Anya Singh]] | [[പ്രമാണം:Anya Singh launch I Am India song (03) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-29 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q42806917|Q42806917]] | 14 |- | style='text-align:right'| 3471 | [[Shiwani Saini]] | [[പ്രമാണം:Shiwani Saini.jpeg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-31 | | | | [[:d:Q23712830|Q23712830]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3472 | [[Mouryaani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | | | [[:d:Q107059949|Q107059949]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3473 | [[Vithika Sheru]] | [[പ്രമാണം:Vithika Sheru receiving a memento by director Dr.Prathibha Penumalli and correspondent Dr.A.Madhusudhana Reddy in the 9th Annual Day celebrations of Rainbow Concept School, Mahabubnagar, Telangana State (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | [[Bhimavaram]] | | [[:d:Q16235834|Q16235834]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3474 | [[Akanksha Sareen]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q60704515|Q60704515]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3475 | [[Falaq Naaz]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-26 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q16733102|Q16733102]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3476 | [[Saayoni Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Saayoni Ghosh in 2015 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-27 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23744851|Q23744851]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3477 | [[Divya Suresh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-17 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q108532066|Q108532066]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3478 | [[മനോചിത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-18 | | [[കാഞ്ചീപുരം]] | | [[:d:Q16201368|Q16201368]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3479 | [[Zalak Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19891299|Q19891299]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3480 | [[Kenisha Awasthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q106839409|Q106839409]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3481 | [[Erica Fernandes]] | [[പ്രമാണം:Erica-Fernandes-snapped-at-Foodhall-1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-07 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16200342|Q16200342]] | 21 |- | style='text-align:right'| 3482 | [[Sreemukhi]] | [[പ്രമാണം:Sreemukhi at ETV Sarada Sankranthi Special Event.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-10 | | [[നിസാമബാദ് ജില്ല]] | | [[:d:Q26221429|Q26221429]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3483 | [[Alivia Sarkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-20 | | | | [[:d:Q106775997|Q106775997]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3484 | [[Ranya Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-28 | | [[ചിക്കമഗളൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q16734977|Q16734977]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3485 | [[Sonal Vengurlekar]] | [[പ്രമാണം:Sonal Vengurlekar 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7560761|Q7560761]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3486 | [[Gehana Vasisth]] | [[പ്രമാണം:GehanaVasisth (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-16<br/>1988-06-16 | | [[Chirmiri]] | | [[:d:Q18210661|Q18210661]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3487 | [[Poonam Mishra]] | [[പ്രമാണം:Poonam Mishra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-30 | | | | [[:d:Q50220366|Q50220366]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3488 | [[Indulekha Warrier]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-07-15 | | | | [[:d:Q113572409|Q113572409]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3489 | [[Palak Purswani]] | [[പ്രമാണം:Palak Purswani at the Star Eminence Awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-08-12 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q119649388|Q119649388]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3490 | [[Isha Rikhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-09 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q24006262|Q24006262]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3491 | [[Alisha Dash]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-13 | | [[റൂർക്കേല]] | | [[:d:Q17385802|Q17385802]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3492 | [[Amulya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-14 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16145884|Q16145884]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3493 | [[Malvika Raaj]] | [[പ്രമാണം:Malvika Raaj spotted at a salon in Juhu (02) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-18 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q27950776|Q27950776]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3494 | [[Ashna Zaveri]] | [[പ്രമാണം:Ashna Zaveri at meen kuzhambum mann paanaiyum movie pressmeet.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20687655|Q20687655]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3495 | [[Sakshi Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Chaudhary.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q16887645|Q16887645]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3496 | [[Diljott]] | [[പ്രമാണം:Celebrity Diljott.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-20 | | [[പഞ്ചാബ്|പഞ്ചാബ് പ്രദേശം]] | | [[:d:Q26837238|Q26837238]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3497 | [[Solanki Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[സാൾട്ട് ലേക്ക് സിറ്റി, യൂട്ടാ]] | | [[:d:Q56702037|Q56702037]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3498 | [[Anaswara Kumar]] | [[പ്രമാണം:Anaswara at HCL 2013 Year End Celebrations, Chennai, 12-19-13 (3) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-01-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16887713|Q16887713]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3499 | [[Shehnaaz Kaur Gill]] | [[പ്രമാണം:Shehnaaz Gill attend Aayush Sharma’s birthday party in Bandra.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-01-27 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q81878478|Q81878478]] | 18 |- | style='text-align:right'| 3500 | [[Shamika Bhide]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-02-15 | | | | [[:d:Q7487542|Q7487542]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3501 | [[Ketaki Mategaonkar]] | [[പ്രമാണം:Ketaki Mategaonkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-02-22 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q13116554|Q13116554]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3502 | [[Nidhi Bhavsar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-24 | | | | [[:d:Q119725026|Q119725026]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3503 | [[Aleya Ghosh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-24 | | | | [[:d:Q132889085|Q132889085]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3504 | [[Leena Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Leena Kapoor on location 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-08 | | | | [[:d:Q21621803|Q21621803]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3505 | [[Vaibhavi Shandilya]] | [[പ്രമാണം:Vaibhavi sandilya at sakka podu podu raja movie audio launch.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-05-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28465156|Q28465156]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3506 | [[Black Sheep Deepthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-06-16 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q122981976|Q122981976]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3507 | [[Shikha Malhotra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-09 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q89129702|Q89129702]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3508 | [[Anandhi]] | [[പ്രമാണം:Anandhi at PARIYERUM PERUMAL audio launch4.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-20 | | [[വാറങ്കൽ (Q213077)|വാറങ്കൽ]] | | [[:d:Q16233843|Q16233843]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3509 | [[Mahika Sharma]] | [[പ്രമാണം:Actress Mahika Sharma (26th july, 1994).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-26 | | [[തിൻസൂകിയ]] | | [[:d:Q21622842|Q21622842]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3510 | [[Donal Bisht]] | [[പ്രമാണം:Donal Bisht graces the launch of Jhatka club.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-08-27 | | [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | | [[:d:Q27967745|Q27967745]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3511 | [[Nanditha Raj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-08-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16236472|Q16236472]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3512 | [[Hruta Durgule]] | [[പ്രമാണം:Hruta.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-09-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q104081161|Q104081161]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3513 | [[Madhumita Sarkar]] | [[പ്രമാണം:Madhumita Sunlight.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-10-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19366469|Q19366469]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3514 | [[Preeyal Gor]] | [[പ്രമാണം:Priya gor colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7246492|Q7246492]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3515 | [[നിതി ടെയ്ലർ]] | [[പ്രമാണം:Niti Taylor (28965656657).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-08 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18638080|Q18638080]] | 13 |- | style='text-align:right'| 3516 | [[Bibriti Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-16 | | | | [[:d:Q119092132|Q119092132]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3517 | [[Shravanthi Sainath]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990s | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q18989120|Q18989120]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3518 | [[ശരണ്യ ആർ നായർ]] | | മലയാളം ചലച്ചിത്ര നടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995 | | | | [[:d:Q72714158|Q72714158]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3519 | [[പ്രകൃതി മിശ്ര]] | [[പ്രമാണം:Prakruti Mishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q15724659|Q15724659]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3520 | [[Benafsha Soonawalla]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995 | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q41620066|Q41620066]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3521 | [[Poorti Arya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995 | | | | [[:d:Q123740729|Q123740729]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3522 | [[Umang Jain]] | [[പ്രമാണം:Umang Jain.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-01-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16727191|Q16727191]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3523 | [[Babli]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-02-08 | | | | [[:d:Q21468051|Q21468051]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3524 | [[Kanikka Kapur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-04 | | | | [[:d:Q118719998|Q118719998]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3525 | [[Mannara]] | [[പ്രമാണം:Mannara walks the ramp at the IBFW 2017 (04).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-29 | | [[ബൊക്കാറൊ]] | | [[:d:Q18528664|Q18528664]] | 15 |- | style='text-align:right'| 3526 | [[Madhumitha H]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-29 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q117306038|Q117306038]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3527 | [[Susmitha Prabhakaran]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-04-10 | | | | [[:d:Q136433303|Q136433303]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3528 | [[Aishani Shetty]] | [[പ്രമാണം:Aishani Shetty 2016.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-04-15 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q87339855|Q87339855]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3529 | [[Rachana Mistry]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-04-16 | | | | [[:d:Q132861055|Q132861055]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3530 | [[Radhika Madan]] | [[പ്രമാണം:Radhika Madan graces the premiere of Kacchey Limbu (9) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-05-01 | | [[Pitam Pura]] | | [[:d:Q19665443|Q19665443]] | 22 |- | style='text-align:right'| 3531 | [[Mirnalini Ravi]] | [[പ്രമാണം:Mirnalini Ravi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-05-10 | | [[പുതുച്ചേരി നഗരം]] | | [[:d:Q91650905|Q91650905]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3532 | [[Shamin Mannan]] | [[പ്രമാണം:Shamin Mannan pic.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-06-11 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q16233366|Q16233366]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3533 | [[Gayatri Bhardwaj]] | [[പ്രമാണം:Gayatri-Bhardwaj-snapped-attending-the-YOLO-Foundation-Initiative (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-06-17 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q108830247|Q108830247]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3534 | [[Kamakshi Bhaskarla]] | [[പ്രമാണം:Kamakshi Bhaskarla.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-06-18 | | [[Eluru]] | | [[:d:Q133885366|Q133885366]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3535 | [[Sonyaa Ayodhya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-07-12 | | | | [[:d:Q77359294|Q77359294]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3536 | [[Rhea Sharma]] | [[പ്രമാണം:Rhea Sharma.gif|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-08-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q55003720|Q55003720]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3537 | [[Musskan Sethi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-18 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q41187234|Q41187234]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3538 | [[Tanya Sharma]] | [[പ്രമാണം:Tanya Sharma at Holi Invasion party.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-27 | | | | [[:d:Q19666113|Q19666113]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3539 | [[Pranali Ghogare]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-05 | | | | [[:d:Q113557129|Q113557129]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3540 | [[Jiya Roy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-27 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q95641559|Q95641559]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3541 | [[Sri Priyanka]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-30 | | [[പുതുച്ചേരി]] | | [[:d:Q22279761|Q22279761]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3542 | [[Tara Sutaria]] | [[പ്രമാണം:Tara Sutaria snapped promoting 'Heropanti 2' in Andheri (9).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7685156|Q7685156]] | 30 |- | style='text-align:right'| 3543 | [[Sushmita Mangshatabam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-08 | | | | [[:d:Q23712263|Q23712263]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3544 | [[Nupur Sanon]] | [[പ്രമാണം:Nupur Sanon graces GQ Style Awards (11).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-15 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q21994074|Q21994074]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3545 | [[Gayathri Ashok]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-22 | | | | [[:d:Q130068277|Q130068277]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3546 | [[Ketika Sharma]] | [[പ്രമാണം:Ketika Sharma.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-24 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q111576843|Q111576843]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3547 | [[Poulomi Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q27947739|Q27947739]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3548 | [[Amrin Qureshi]] | [[പ്രമാണം:Amrin-Qureshi-spotted-at-Yauatcha-in-BKC-4.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996<br/>1998 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q101721515|Q101721515]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3549 | [[Aarushi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Aarushi sharma Miss Diva 2015 on set Tadapdi jaan Sony Music.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-01-01 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q26924400|Q26924400]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3550 | [[Preethi Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | | | [[:d:Q105620771|Q105620771]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3551 | [[Dhanya Ramkumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | | | [[:d:Q124462388|Q124462388]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3552 | [[Ashwini Aanandita]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | | | [[:d:Q130063717|Q130063717]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3553 | [[Monalisa Bagal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-02-10 | | [[ലോണാവാല]] | | [[:d:Q41579765|Q41579765]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3554 | [[Kanika Tiwari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-09 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q27859546|Q27859546]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3555 | [[Aditi Gautam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-06 | | | | [[:d:Q113534596|Q113534596]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3556 | [[Archana Mosale]] | [[പ്രമാണം:Archana Mosale, model.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-08 | | | | [[:d:Q63804813|Q63804813]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3557 | [[Swathishta]] | [[പ്രമാണം:Swathishta.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-08 | | | | [[:d:Q117373458|Q117373458]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3558 | [[Maya Sundarakrishnan]] | [[പ്രമാണം:Maya S. Krishnan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-15 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q27891409|Q27891409]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3559 | [[Kruthika Jayakumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q19968633|Q19968633]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3560 | [[Nishvika Naidu]] | [[പ്രമാണം:Nishvika Naidu 1.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-05-19 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q55080776|Q55080776]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3561 | [[Saptami Gowda]] | [[പ്രമാണം:Kantara-Success-Meet-21b323d.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-08 | | | | [[:d:Q115489321|Q115489321]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3562 | [[Afsheen Zehra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-12 | | [[അംരോഹാ ജില്ല]] | | [[:d:Q120926589|Q120926589]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3563 | [[അർച്ചന രവി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-17 | | [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]] | | [[:d:Q64211096|Q64211096]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3564 | [[Shivani Rajashekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q112604821|Q112604821]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3565 | [[Amrutha Iyengar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-26 | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q98669471|Q98669471]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3566 | [[Nidhi Bhanushali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-28 | | [[ഗാന്ധിനഗർ]] | | [[:d:Q20675996|Q20675996]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3567 | [[Shivani Baokar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-08-24 | | | | [[:d:Q97486979|Q97486979]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3568 | [[Kriti Verma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q107049460|Q107049460]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3569 | [[Divya Sripada]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-05 | | | | [[:d:Q116756095|Q116756095]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3570 | [[Simran Pareenja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q22958148|Q22958148]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3571 | [[Mahira Sharma]] | [[പ്രമാണം:Mahira Sharma.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-25<br/>1998-02-04 | | [[Jammu & Kashmir]] | | [[:d:Q69881447|Q69881447]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3572 | [[Mehak Manwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-12-04 | | | | [[:d:Q17811799|Q17811799]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3573 | [[Farrhana Bhatt]] | [[പ്രമാണം:Farrhana Bhatt at the grand finale of Bigg Boss 19.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997 | | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q136759063|Q136759063]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3574 | [[Zaara Yesmin]] | [[പ്രമാണം:Zaara Yesmin 2023.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01-08 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q108291851|Q108291851]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3575 | [[Archana Kottige]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01-17 | | | | [[:d:Q121231233|Q121231233]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3576 | [[Junaid Malik]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01-25 | | [[Rampur]] | | [[:d:Q108081100|Q108081100]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3577 | [[ഷാലിൻ സോയ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-02-22 | | [[കോഴിക്കോട്]] | | [[:d:Q15991592|Q15991592]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3578 | [[Shreema Bhattacherjee]] | [[പ്രമാണം:Shreema bhattacherjee.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-02-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q124831495|Q124831495]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3579 | [[Swathy Nithyanand]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-04-13 | | | | [[:d:Q136447079|Q136447079]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3580 | [[Sadia Khateeb]] | [[പ്രമാണം:Sadia Khateeb snapped outside Empire Studios in Andheri (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-08 | | [[Bhaderwah]] | | [[:d:Q92938445|Q92938445]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3581 | [[Priyadarshini Indalkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-06-19 | | [[Sangli]] | | [[:d:Q126887818|Q126887818]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3582 | [[Merin Philip]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-06-21 | | | | [[:d:Q136410927|Q136410927]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3583 | [[Shree Gopika]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-04 | | [[പാലക്കാട്]] | | [[:d:Q114092261|Q114092261]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3584 | [[Tanya Maniktala]] | [[പ്രമാണം:Tanya Maniktala at the trailer launch of Kill (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-07 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q97697439|Q97697439]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3585 | [[Susmita Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-08 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q123232270|Q123232270]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3586 | [[Garima Chaurasia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-08-28 | | [[ഹരിദ്വാർ]] | | [[:d:Q84703730|Q84703730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3587 | [[Sonal Kukreja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-10-14 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q121913069|Q121913069]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3588 | [[Digangana Suryavanshi]] | [[പ്രമാണം:Digangana-suryavanshi-spotted-in-lakme-fashion-week (cropped).jpeg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-10-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16240139|Q16240139]] | 17 |- | style='text-align:right'| 3589 | [[Kritika Singh Yadav]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-11-11 | | | | [[:d:Q131150178|Q131150178]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3590 | [[Arshina Sumbul]] | [[പ്രമാണം:Arshina Sumbul.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998 | | | | [[:d:Q122746084|Q122746084]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3591 | [[Sri Gouri Priya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998 | | | | [[:d:Q125210387|Q125210387]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3592 | [[రూబల్ షెకావత్]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-03-29 | | | | [[:d:Q131379388|Q131379388]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3593 | [[Rajeshwari Kharat]] | [[പ്രമാണം:Rajeshwari Kharat.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-04 | | | | [[:d:Q47442848|Q47442848]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3594 | [[Angana Royy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-04-09 | | | | [[:d:Q109612237|Q109612237]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3595 | [[Palak Sindhwani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-04-11 | | | | [[:d:Q125294232|Q125294232]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3596 | [[Vaishnavi Chahande]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-04-29 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q108428248|Q108428248]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3597 | [[Dagar Tudu]] | [[പ്രമാണം:Santali Singer Dagar Tudu 3.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-05-18 | | | | [[:d:Q102128101|Q102128101]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3598 | [[Aditi Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-06-25 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q24250410|Q24250410]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3599 | [[Idhika Paul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-02 | | | | [[:d:Q121605221|Q121605221]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3600 | [[Samyuktha Hegde]] | [[പ്രമാണം:SamyukthaHegde.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-17 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q28123277|Q28123277]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3601 | [[Muskaan Kataria]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-19 | | | | [[:d:Q69541203|Q69541203]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3602 | [[Gomathi Priya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-26 | | | | [[:d:Q126435084|Q126435084]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3603 | [[Manul Chudasama]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-08-23 | | [[രാജ്‌കോട്]] | | [[:d:Q69420258|Q69420258]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3604 | [[Raksha Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-09-02 | | | | [[:d:Q121631374|Q121631374]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3605 | [[Aditi Saigal]] | [[പ്രമാണം:Aditi Saigal aka Dot at the premiere of her film The Archies (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-09-21 | | | | [[:d:Q111181225|Q111181225]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3606 | [[Nivedhithaa Sathish]] | [[പ്രമാണം:Nivedhithaa Sathish.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-09-26 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q42336683|Q42336683]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3607 | [[Sheetal Patra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-10-13 | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28919006|Q28919006]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3608 | [[Vedika Pinto]] | [[പ്രമാണം:Vedika pinto.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-10-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q103363260|Q103363260]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3609 | [[Ishita Panchal]] | [[പ്രമാണം:Ishita Panchal.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16240186|Q16240186]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3610 | [[Shriya Popat]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q96742488|Q96742488]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3611 | [[Eisha Singh]] | [[പ്രമാണം:Eisha Singh.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-24 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q27827010|Q27827010]] | 12 |- | style='text-align:right'| 3612 | [[Astha Agarwal]] | [[പ്രമാണം:Astha agarwal.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q26252606|Q26252606]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3613 | [[Sahher Bambba]] | [[പ്രമാണം:Sahher Bambba grace the trailer launch of the film Pal Pal Dil Ke Paas.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q67287509|Q67287509]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3614 | [[Malavika Krishnadas]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999 | | | | [[:d:Q104663630|Q104663630]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3615 | [[Chahat Vig]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-01-03 | | | | [[:d:Q130343470|Q130343470]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3616 | [[Nidhi Gangta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-01-08 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q133808702|Q133808702]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3617 | [[Apsara Rani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-01-12 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q62978340|Q62978340]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3618 | [[Vinali Bhatnagar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-04-20 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q117067556|Q117067556]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3619 | [[Suprava Mondal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-05-24 | | | | [[:d:Q127602669|Q127602669]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3620 | [[സന അൽതാഫ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-06-06 | | [[എറണാകുളം]] | | [[:d:Q21004801|Q21004801]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3621 | [[Anishma Anilkumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-06-27 | | [[കാട്ടാക്കട]] | | [[:d:Q138190710|Q138190710]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3622 | [[Yashika Aannand]] | [[പ്രമാണം:Yashika Aannand PhotoShoot (3).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-08-04 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q53456132|Q53456132]] | 14 |- | style='text-align:right'| 3623 | [[Mahima Makwana]] | [[പ്രമാണം:Mahima Makwana At Iconic Gold Awards 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-08-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16731862|Q16731862]] | 16 |- | style='text-align:right'| 3624 | [[Aishana Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-08-10 | | [[ജയ്‌പൂർ ജില്ല|ജയ് പൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q23731502|Q23731502]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3625 | [[Tiyasha Lepcha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-08-16 | | | | [[:d:Q104888470|Q104888470]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3626 | [[Samreen Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-09-07 | | | | [[:d:Q131933548|Q131933548]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3627 | [[Akshata Deshpande]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-09-19 | | | | [[:d:Q119851184|Q119851184]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3628 | [[Urvashi Rai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-10-27 | | | | [[:d:Q129418559|Q129418559]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3629 | [[Shivani Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-11-09 | | [[പലാമു ജില്ല]] | | [[:d:Q111522602|Q111522602]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3630 | [[Shweta Sharda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-11-24 | | | | [[:d:Q121912654|Q121912654]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3631 | [[Diana Khan]] | [[പ്രമാണം:Diana Khan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-12-27 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q46368708|Q46368708]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3632 | [[Saniya Pannu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q30644435|Q30644435]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3633 | [[ഇവാന]] | | ഇന്ത്യൻ അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-02-25 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q50494983|Q50494983]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3634 | [[Deeksha Suryawanshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-03-01 | | [[Chhindwara]] | | [[:d:Q123758921|Q123758921]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3635 | [[Josita Anola]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-03-02 | | | | [[:d:Q106726969|Q106726969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3636 | [[Mugdha Vaishampayan]] | [[പ്രമാണം:Mugdha vaishampayan.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-04-05 | | | | [[:d:Q6932100|Q6932100]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3637 | [[Shivathmika Rajashekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-04-22 | | | | [[:d:Q120716927|Q120716927]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3638 | [[Nisha Ravikrishnan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-06-09 | | [[സകലേഷ്‌പുര]] | | [[:d:Q95691978|Q95691978]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3639 | [[Pooja Somani]] | [[പ്രമാണം:PoojaSomani.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-09-13 | | [[ജല്ഗാഒന്]] | | [[:d:Q137574088|Q137574088]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3640 | [[Mallika Singh]] | [[പ്രമാണം:Mallika Singh.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-09-15 | | [[ജമ്മു ജില്ല]] | | [[:d:Q110468266|Q110468266]] | 8 |- | style='text-align:right'| 3641 | [[Alizeh Agnihotri]] | [[പ്രമാണം:Alizeh Agnihotri grace the premiere of Kill (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-09-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q93082750|Q93082750]] | 10 |- | style='text-align:right'| 3642 | [[Anjali Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-10-07 | | | | [[:d:Q124527509|Q124527509]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3643 | [[Gehna Sippy]] | [[പ്രമാണം:Gehna Sippy.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-10-11 | | | | [[:d:Q115253651|Q115253651]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3644 | [[Rittika Sen]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-12-05 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q25743422|Q25743422]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3645 | [[Pratibha Ranta]] | [[പ്രമാണം:Pratibha Ranta at the premiere of her film Laapataa Ladies (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-12-17 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q125789932|Q125789932]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3646 | [[Ritika Shroti]] | [[പ്രമാണം:Ritika Shrotri.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-12-20 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q28113011|Q28113011]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3647 | [[Mrinal Navell]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001 | | | | [[:d:Q123369608|Q123369608]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3648 | [[Spreha Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-01-23 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q136655471|Q136655471]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3649 | [[Sejal Bhavsar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-01-28 | | [[Jamnagar]]<br/>[[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q109193318|Q109193318]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3650 | [[Pranjal Dahiya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-05-05 | | [[ഫരീദാബാദ്]] | | [[:d:Q116510134|Q116510134]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3651 | [[Saloni Daini]] | [[പ്രമാണം:Saloni Daini in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-06-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7405701|Q7405701]] | 6 |- | style='text-align:right'| 3652 | [[Jannat Zubair Rahmani]] | [[പ്രമാണം:Jannat Zubair Rahmani snapped at the screening of Punjabi film Chal Bhajj Chaliye (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-08-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200559|Q16200559]] | 25 |- | style='text-align:right'| 3653 | [[Debadrita Basu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-10-03 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q55433114|Q55433114]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3654 | [[Avneet Kaur]] | [[പ്രമാണം:Avneet Kaur snapped in Bandra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-10-13 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q16255603|Q16255603]] | 19 |- | style='text-align:right'| 3655 | [[Revathi Pillai]] | [[പ്രമാണം:Revathi Pillai.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-06-05 | | | | [[:d:Q133836669|Q133836669]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3656 | [[Mohini Sapnani]] | [[പ്രമാണം:Mohinisapnani 14040704 105359615.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-06-16 | | [[രാജസ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q137574419|Q137574419]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3657 | [[Bhoomika Dash]] | [[പ്രമാണം:Bhumika Das.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-01-22 | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q29210726|Q29210726]] | 5 |- | style='text-align:right'| 3658 | [[Aria Gauthami]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-03-12 | | | | [[:d:Q119784459|Q119784459]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3659 | [[Indraja Shankar]] | [[പ്രമാണം:Indraja Shankar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-05-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q119041027|Q119041027]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3660 | [[Virti Vaghani]] | [[പ്രമാണം:Virti vaghani.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-10-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q99199173|Q99199173]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3661 | [[Suhani Bhatnagar]] | [[പ്രമാണം:Suhani Bhatnagar (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2004-06-14 | 2024-02-17 | | | [[:d:Q22277050|Q22277050]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3662 | [[Divyani Mondal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2004-08-17 | | | | [[:d:Q138314392|Q138314392]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3663 | [[Reet Sharma]] | [[പ്രമാണം:Reetsharma1.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2005-02-12 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q18715223|Q18715223]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3664 | [[Palak Hemnani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2005-04-21 | | | | [[:d:Q136654223|Q136654223]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3665 | [[Anushka Merchande]] | [[പ്രമാണം:Anushka Merchande.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2005-06-30 | | | | [[:d:Q112674268|Q112674268]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3666 | [[Ditya Bhande]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2006 | | [[Nala Sopara]] | | [[:d:Q56291239|Q56291239]] | 4 |- | style='text-align:right'| 3667 | [[Naisha Khanna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2006-02-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q130356770|Q130356770]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3668 | [[Nitanshi Goel]] | [[പ്രമാണം:Nitanshi Goel grace the Critics Choice Awards 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2007 | | [[നോയ്ഡ]] | | [[:d:Q56394071|Q56394071]] | 11 |- | style='text-align:right'| 3669 | [[Baby Sathanya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-07-07 | | | | [[:d:Q23762640|Q23762640]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3670 | [[Spandan Chaturvedi]] | [[പ്രമാണം:Spandan Chaturvedi as Chakor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-08-25 | | [[Ulhasnagar Assembly constituency]] | | [[:d:Q18097843|Q18097843]] | 7 |- | style='text-align:right'| 3671 | [[Ruhana Khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2008-10-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q25467342|Q25467342]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3672 | [[Aurra Bhatnagar Badoni]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2011-05-10 | | | | [[:d:Q125522941|Q125522941]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3673 | [[Baby Ameya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2018-01-05 | | | | [[:d:Q110645747|Q110645747]] | 5 |} {| class='wikitable sortable' ! # ! name ! ചിത്രം ! description ! പൗരത്വം ! ജനിച്ച തീയതി ! മരിച്ച തീയതി ! ജന്മസ്ഥലം ! മരിച്ച സ്ഥലം ! item ! sitelinks |- | style='text-align:right'| 1 | [[Priyanka Bose]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Bose in Nirbhaya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | No/unknown value | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q20740655|Q20740655]] | 13 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Tara Sundari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1878 | 1948 | [[ബംഗാൾ പ്രസിഡൻസി]] | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | [[:d:Q13058152|Q13058152]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3 | [[Niroda Sundari]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1889 | 1974-12-31 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q118115365|Q118115365]] | 1 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Rattan Bai]] | [[പ്രമാണം:Rattan Bai, Nutan's grandmother.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1890s | 1986 | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7295944|Q7295944]] | 10 |- | style='text-align:right'| 5 | [[ഫാത്തിമ ബീഗം]] | [[പ്രമാണം:Fatima Begum (vers 1925).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1892 | 1983 | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q1249473|Q1249473]] | 19 |- | style='text-align:right'| 6 | [[Jaddanbai]] | [[പ്രമാണം:Jaddan Bai (1933).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1892 | 1949-07-21<br/>1949-04-08 | [[വാരാണസി]]<br/>[[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q6121223|Q6121223]] | 12 |- | style='text-align:right'| 7 | [[കമല ഗോഖലൈ]] | [[പ്രമാണം:Kamalabai Gokhale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1900 | 1997 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6358711|Q6358711]] | 10 |- | style='text-align:right'| 8 | [[Malgadi Subha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q2050167|Q2050167]] | 6 |- | style='text-align:right'| 9 | [[P. R. Varalakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q19663670|Q19663670]] | 4 |- | style='text-align:right'| 10 | [[Padmapriya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | 1997-11-16 | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q27826973|Q27826973]] | 6 |- | style='text-align:right'| 11 | [[C. K. Saraswathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 20th century | 1997 | | | [[:d:Q31367726|Q31367726]] | 3 |- | style='text-align:right'| 12 | [[Prabha Devi]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1903-08-12 | 1952-11-08 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q129257056|Q129257056]] | 1 |- | style='text-align:right'| 13 | [[പേഷ്യൻസ് കൂപ്പർ]] | [[പ്രമാണം:Patience1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1905 | 1983 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[പാകിസ്താൻ]] | [[:d:Q540483|Q540483]] | 14 |- | style='text-align:right'| 14 | [[Jilloo Maa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1905 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200591|Q16200591]] | 5 |- | style='text-align:right'| 15 | [[M. R. Santhanalakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1905 | 1957 | [[കുംഭകോണം]] | | [[:d:Q16832061|Q16832061]] | 3 |- | style='text-align:right'| 16 | [[Amirbai Karnataki]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1906 | 1965-03-03 | [[Bilagi]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q4746754|Q4746754]] | 15 |- | style='text-align:right'| 17 | [[Leela Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1908-01-01 | 1988-01-17 | [[Jais]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q6516259|Q6516259]] | 14 |- | style='text-align:right'| 18 | [[Kommuri Padmavathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1908 | 1970-05-09 | | | [[:d:Q15694119|Q15694119]] | 1 |- | style='text-align:right'| 19 | [[Fearless Nadia]] | [[പ്രമാണം:Fearless Nadia in 11 O'Clock (1948).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1908-01-08 | 1996-01-09 | [[പെർത്ത്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q5439490|Q5439490]] | 17 |- | style='text-align:right'| 20 | [[Elspeth Duxbury]] | [[പ്രമാണം:Elspeth-duxbury-trailer.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1909-04-23 | 1967-03-10 | [[Dr. Ambedkar Nagar]] | [[ലണ്ടൻ]] | [[:d:Q5367727|Q5367727]] | 2 |- | style='text-align:right'| 21 | [[ലീല ചിറ്റ്നിസ്]] | [[പ്രമാണം:LeelaChitnis.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1909-09-09 | 2003-07-14 | [[കർണാടക]] | [[Danbury]] | [[:d:Q464873|Q464873]] | 20 |- | style='text-align:right'| 22 | [[Chandrabati Devi]] | [[പ്രമാണം:P.C. Barua and Chandrabati Devi - Bengali version of Devdas (1935).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1909-10-19 | 1992-04-29 | [[ബിഹാർ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q21077873|Q21077873]] | 5 |- | style='text-align:right'| 23 | [[Gohar Mamajiwala]] | [[പ്രമാണം:Gohar dans My Darling (1930).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1910-11-19 | 1985-09-28 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q5577574|Q5577574]] | 14 |- | style='text-align:right'| 24 | [[സുബൈദ]] | [[പ്രമാണം:Zubeida dans Seva Sadan (1934) (color publicity still).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1911 | 1988-09-21 | [[സൂരത്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q227513|Q227513]] | 25 |- | style='text-align:right'| 25 | [[Rose Musleah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1911-01-01 | 1985-12-08 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q123163548|Q123163548]] | 2 |- | style='text-align:right'| 26 | [[Anne Basil]] | | | [[ഇറാൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1911-10-13 | 1995-11-05 | [[ഷിറാസ്]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q21210076|Q21210076]] | 1 |- | style='text-align:right'| 27 | [[C. T. Rajakantham]] | [[പ്രമാണം:CTRajakantham.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1912 | 1999 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q19547903|Q19547903]] | 3 |- | style='text-align:right'| 28 | [[സീത ദേവി]] | [[പ്രമാണം:Seeta Devi as Gopa in Prem Sanyas (The Light of Asia) 1925.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1912 | 1983 | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q510101|Q510101]] | 12 |- | style='text-align:right'| 29 | [[Princess Indira Devi of Kapurthala]] | [[പ്രമാണം:Princess Indira Devi of Kapurthala, Bassano Ltd, 1938.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1912-02-26 | 1979-09-01 | [[കപൂർത്തല]]<br/>[[Kapurthala State]] | [[Ibiza]]<br/>[[സ്പെയിൻ]] | [[:d:Q113164512|Q113164512]] | 6 |- | style='text-align:right'| 30 | [[Pasupuleti Kannamba]] | [[പ്രമാണം:PKannamba.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1912-09-20 | 1964-05-07 | [[Eluru]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q3531872|Q3531872]] | 7 |- | style='text-align:right'| 31 | [[Surabhi Kamalabai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1913 | 1977 | | | [[:d:Q7645293|Q7645293]] | 3 |- | style='text-align:right'| 32 | [[Shamim Bano]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914 | 1984 | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q7487557|Q7487557]] | 8 |- | style='text-align:right'| 33 | [[Chaya Devi]] | [[പ്രമാണം:Chhaya Devi in Harmonium.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914 | 2001-04-27<br/>2001-04-25 | [[Bhagalpur]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q12997551|Q12997551]] | 7 |- | style='text-align:right'| 34 | [[Sabita Devi]] | [[പ്രമാണം:Sabita Devi in "Teen Sau Din Ke Baad".jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1914 | 1965 | | [[Beeston]] | [[:d:Q21069952|Q21069952]] | 13 |- | style='text-align:right'| 35 | [[Sadhana Bose]] | [[പ്രമാണം:Sadhana Bose.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914-04-20 | 1973-10-03 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q7397848|Q7397848]] | 12 |- | style='text-align:right'| 36 | [[Jyotsna Keshav Bhole]] | [[പ്രമാണം:JyotsnaKeshavBhole1939.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914-05-11 | 2001-08-05 | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q13377728|Q13377728]] | 7 |- | style='text-align:right'| 37 | [[Sardar Akhtar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1915 | 1986-10-02 | [[ലാഹോർ]] | [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം]] | [[:d:Q20737448|Q20737448]] | 12 |- | style='text-align:right'| 38 | [[Vanamala Pawar]] | [[പ്രമാണം:The 91 years old lead actress of ‘Shyamchi Aai’ and the winner of President’s Gold Medal in 1953, Vanmala Devi at a Press Conference during the ongoing 36th International Film Festival of India – 2005 in Panaji, Goa.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1915<br/>1915-05-23 | 2007-05-29 | [[ഉജ്ജയിൻ]] | [[ഗ്വാളിയർ|ഗ്വാളിയാർ]] | [[:d:Q20578753|Q20578753]] | 4 |- | style='text-align:right'| 39 | [[Aideu Handique]] | [[പ്രമാണം:Joymoti film screenshot.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1915-06-27 | 2002-12-17 | [[Golaghat]] | | [[:d:Q4696779|Q4696779]] | 6 |- | style='text-align:right'| 40 | [[T. V. Kumuthini]] | [[പ്രമാണം:TV Kumuthini.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1916-10-13 | 2000 | [[ആറ്റിങ്ങൽ]] | [[Royapettah]] | [[:d:Q107412397|Q107412397]] | 3 |- | style='text-align:right'| 41 | [[Rushyendramani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1917-01-01 | 2002-08-17 | [[വിജയവാഡ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7380893|Q7380893]] | 7 |- | style='text-align:right'| 42 | [[Padma Devi]] | [[പ്രമാണം:Padmadevi in Kisan Kanya.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1917 | 1983-02-01 | [[ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q66398420|Q66398420]] | 6 |- | style='text-align:right'| 43 | [[Ramola Devi]] | [[പ്രമാണം:Ramola in Khazanchi (1941).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1917-07-07 | 1988-12-10 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q114978368|Q114978368]] | 2 |- | style='text-align:right'| 44 | [[Pingala Kalyani]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1918 | 1996 | [[1996]] | | [[:d:Q28919944|Q28919944]] | 0 |- | style='text-align:right'| 45 | [[T. A. Madhuram]] | [[പ്രമാണം:Paithiakaran 1947 film.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1918 | 1974 | [[ഇന്ത്യ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7668111|Q7668111]] | 3 |- | style='text-align:right'| 46 | [[മോഹിനി (Q6894182)|മോഹിനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1919 | 1951 | | | [[:d:Q6894182|Q6894182]] | 5 |- | style='text-align:right'| 47 | [[Shanta Modak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1919-04-01 | 2015-04-28 | | | [[:d:Q20059908|Q20059908]] | 1 |- | style='text-align:right'| 48 | [[ജമുന ബറുവ]] | [[പ്രമാണം:Pramathesh Barua and Jamuna Barua in Devdas, 1935.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1919-10-10 | 2005-11-24 | [[ആഗ്ര]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q16016369|Q16016369]] | 13 |- | style='text-align:right'| 49 | [[Kalpana Divan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1920s | 2011-03-25 | | | [[:d:Q2727349|Q2727349]] | 1 |- | style='text-align:right'| 50 | [[Nirmalamma]] | [[പ്രമാണം:Nirmalamma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1920 | 2009-02-19 | [[മച്ചിലിപട്ടണം]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q7040057|Q7040057]] | 6 |- | style='text-align:right'| 51 | [[Achala Sachdev]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1920-05-03 | 2012-04-30<br/>2012-04-29 | [[പെഷവാർ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q4673430|Q4673430]] | 15 |- | style='text-align:right'| 52 | [[എസ് ജയലക്ഷ്മി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1920-07-24 | 2007-07-21 | | | [[:d:Q7387560|Q7387560]] | 2 |- | style='text-align:right'| 53 | [[കുമാരി (Q6443601)|കുമാരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1921 | 2008-03-03 | [[Tenali]] | [[വിജയവാഡ]] | [[:d:Q6443601|Q6443601]] | 5 |- | style='text-align:right'| 54 | [[M. Jayashree]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1921 | 2006-10-29 | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q99518939|Q99518939]] | 6 |- | style='text-align:right'| 55 | [[Husn Bano]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1922 | | | | [[:d:Q108532078|Q108532078]] | 0 |- | style='text-align:right'| 56 | [[C. Lakshmi Rajyam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1922 | 1987 | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q5006656|Q5006656]] | 6 |- | style='text-align:right'| 57 | [[Dina Pathak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1922-03-04 | 2002-10-11 | [[Amreli]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q5277861|Q5277861]] | 18 |- | style='text-align:right'| 58 | [[T. R. Rajakumari]] | [[പ്രമാണം:TR Rajakumari Sivakavi 1943.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1922-05-05 | 1999-09-20 | [[തഞ്ചാവൂർ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q12983083|Q12983083]] | 9 |- | style='text-align:right'| 59 | [[Bharati Devi]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1922-10-22 | 2011-12-30 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q56061482|Q56061482]] | 0 |- | style='text-align:right'| 60 | [[Uma Anand]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 2009-11-13 | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q7881003|Q7881003]] | 12 |- | style='text-align:right'| 61 | [[M. V. Rajamma]] | [[പ്രമാണം:MVRajamma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 1999-04-24 | [[തമിഴ്‌നാട്]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q17404066|Q17404066]] | 7 |- | style='text-align:right'| 62 | [[M. S. Sundari Bai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 2006 | [[മധുര]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q18350991|Q18350991]] | 6 |- | style='text-align:right'| 63 | [[K. L. V. Vasantha]] | [[പ്രമാണം:Vasantha1945.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 2008 | | | [[:d:Q27861894|Q27861894]] | 2 |- | style='text-align:right'| 64 | [[Arundhati Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 1990 | [[presidencies and provinces of British India]] | | [[:d:Q4802251|Q4802251]] | 3 |- | style='text-align:right'| 65 | [[Kanchanamala]] | [[പ്രമാണം:Kanchanamala (1940).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 1981 | [[Tenali]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6361009|Q6361009]] | 5 |- | style='text-align:right'| 66 | [[Mumtaz Begum]] | [[പ്രമാണം:Dil Hi To Hai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923-04-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q15956515|Q15956515]] | 5 |- | style='text-align:right'| 67 | [[Tun Tun]] | [[പ്രമാണം:Tun Tun (Uma Devi Khatri).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923-07-11 | 2003-11-23<br/>2003-11-24 | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7852779|Q7852779]] | 13 |- | style='text-align:right'| 68 | [[Sumitra Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923-07-22 | 1990-08-28 | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q28853833|Q28853833]] | 12 |- | style='text-align:right'| 69 | [[Bhanumati Rao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1923-12-04 | 2022-02-12 | | | [[:d:Q110982519|Q110982519]] | 4 |- | style='text-align:right'| 70 | [[Sandhya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1924 | | | | [[:d:Q13010931|Q13010931]] | 1 |- | style='text-align:right'| 71 | [[S. K. Padmadevi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924 | 2019-09-19 | [[ബെംഗളൂരു]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q67922411|Q67922411]] | 2 |- | style='text-align:right'| 72 | [[Hansa Wadkar]] | [[പ്രമാണം:HansaWadkarNavjeevan (1939).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924-01-24<br/>1923-01-24 | 1971-08-22<br/>1971-08-23 | | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q20984457|Q20984457]] | 10 |- | style='text-align:right'| 73 | [[Smriti Biswas]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1924-02-17 | 2024-07-04 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[നാസിക്]] | [[:d:Q29387723|Q29387723]] | 6 |- | style='text-align:right'| 74 | [[സുചിത്ര മിത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924-09-19 | 2011-01-03 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q3349745|Q3349745]] | 9 |- | style='text-align:right'| 75 | [[Suryakantham]] | [[പ്രമാണം:Suryakantham in Chakrapani(1954).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924-10-28 | 1994-12-18 | [[Kakinada]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q15930298|Q15930298]] | 6 |- | style='text-align:right'| 76 | [[Munawwar Sultana]] | [[പ്രമാണം:Munawar Sultana Pyar ki Manzil 1950.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924-11-08<br/>1928-12-18 | 2007-09-15 | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q27824495|Q27824495]] | 7 |- | style='text-align:right'| 77 | [[Krishnaveni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924-12-24 | 2025-02-16 | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q6437630|Q6437630]] | 10 |- | style='text-align:right'| 78 | [[കെ.തവമണി ദേവി]] | [[പ്രമാണം:Shakunthala 1940 film 3.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925 | 2001-02-10 | | | [[:d:Q6324119|Q6324119]] | 3 |- | style='text-align:right'| 79 | [[Abburi Kamala Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1925 | | | | [[:d:Q31500801|Q31500801]] | 1 |- | style='text-align:right'| 80 | [[Lalita Deulkar]] | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1925 | 2010-12-25 | | | [[:d:Q114822036|Q114822036]] | 0 |- | style='text-align:right'| 81 | [[Binota Roy]] | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1925<br/>1920 | 1978-07-28 | [[പട്ന]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q123560477|Q123560477]] | 0 |- | style='text-align:right'| 82 | [[Arundhati Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925 | 1990 | [[ബാരിസാൽ]] | | [[:d:Q13056865|Q13056865]] | 11 |- | style='text-align:right'| 83 | [[Pushpavalli]] | [[പ്രമാണം:Pushpavalli.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925-01-03 | 1991-04-28 | [[താടെപള്ളിഗുടെം|ടാടെപള്ളിഗുടെം]] | | [[:d:Q7261853|Q7261853]] | 9 |- | style='text-align:right'| 84 | [[എസ് വരലക്ഷ്മി]] | [[പ്രമാണം:S. Varalakshmi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925-08-13 | 2009-09-22 | [[Jaggampeta]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q539885|Q539885]] | 11 |- | style='text-align:right'| 85 | [[തൃപ്തി മിത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925-10-25 | 1989-05-24 | [[ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q7843807|Q7843807]] | 10 |- | style='text-align:right'| 86 | [[Tanguturi Suryakumari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925-11-13 | 2005-04-25 | [[രാജമന്ദ്രി]] | [[ലണ്ടൻ]] | [[:d:Q7683178|Q7683178]] | 9 |- | style='text-align:right'| 87 | [[R. Nagarathnamma]] | [[പ്രമാണം:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Shri Award to Smt. R. Nagarathnamma, at an Investiture Ceremony-II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 04, 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926 | 2012 | [[മൈസൂരു]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q18645806|Q18645806]] | 6 |- | style='text-align:right'| 88 | [[Zubeida Begum]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926 | 1952-01-26 | | | [[:d:Q8074930|Q8074930]] | 4 |- | style='text-align:right'| 89 | [[മാണിക് വർമ്മ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-05-16 | 1996-11-10 | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6749612|Q6749612]] | 8 |- | style='text-align:right'| 90 | [[Mumtaz Shanti]] | [[പ്രമാണം:Mumtaz Shanti dans Basant (1942).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-05-28 | 1994-10-19 | [[Dinga]] | [[പാകിസ്താൻ]] | [[:d:Q6935527|Q6935527]] | 13 |- | style='text-align:right'| 91 | [[വീണ (Q7918070)|വീണ]] | [[പ്രമാണം:Veena 1945.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-07-18<br/>1926-07-04 | 2004-11-14 | [[ക്വെറ്റ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7918070|Q7918070]] | 12 |- | style='text-align:right'| 92 | [[ഗരികാപതി വരലക്ഷ്മി]] | [[പ്രമാണം:GVaralakshmi1951.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-09-27 | 2006-11-26<br/>2006-11-25 | [[ഓങ്‌ഗോൾ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q540496|Q540496]] | 8 |- | style='text-align:right'| 93 | [[Begum Para]] | [[പ്രമാണം:Begum Para.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-12-25 | 2008-12-09 | [[Jhelum]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q4880624|Q4880624]] | 10 |- | style='text-align:right'| 94 | [[S. N. Lakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | 2012-02-20 | [[Virudhunagar]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7387707|Q7387707]] | 6 |- | style='text-align:right'| 95 | [[ഷാനോ ഖുറാന]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | | [[ജോധ്പുർ]] | | [[:d:Q15696296|Q15696296]] | 10 |- | style='text-align:right'| 96 | [[Jyotsna Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | 2020-07-14 | | | [[:d:Q97376999|Q97376999]] | 4 |- | style='text-align:right'| 97 | [[T. Kanakam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | 2015-07-21 | [[Kharagpur]] | | [[:d:Q6137435|Q6137435]] | 7 |- | style='text-align:right'| 98 | [[U. R. Jeevarathinam]] | [[പ്രമാണം:URJeevarathinam.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1927 | 2000-07-26 | [[Unjalur]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7863530|Q7863530]] | 3 |- | style='text-align:right'| 99 | [[Kuldip Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | 1960-02-03 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q19892983|Q19892983]] | 7 |- | style='text-align:right'| 100 | [[Sriranjani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927-02-22 | 1974-04-27 | | | [[:d:Q7586522|Q7586522]] | 3 |- | style='text-align:right'| 101 | [[P. A. Periyanayaki]] | [[പ്രമാണം:PA Periyanayaki.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1927-04-14 | 1990 | | | [[:d:Q19547719|Q19547719]] | 3 |- | style='text-align:right'| 102 | [[Anjali Devi]] | [[പ്രമാണം:Anjali Devi in Mangaiyarkarasi 1949.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1927-08-24 | 2014-01-13 | [[Peddapuram mandal]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q4765733|Q4765733]] | 25 |- | style='text-align:right'| 103 | [[Cuckoo Moray]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1928 | 1981-09-30 | | | [[:d:Q15930747|Q15930747]] | 11 |- | style='text-align:right'| 104 | [[Manorama Wagle]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1928 | | | | [[:d:Q13119648|Q13119648]] | 1 |- | style='text-align:right'| 105 | [[ലക്ഷ്മിപ്രിയ മോഹപാത്ര]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1928 | 2021 | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q15725164|Q15725164]] | 5 |- | style='text-align:right'| 106 | [[ദുലാരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1928-04-18 | 2013-01-18 | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q15992928|Q15992928]] | 4 |- | style='text-align:right'| 107 | [[സുലോചന ലത്കർ]] | [[പ്രമാണം:Sulochana Devi at the Dada Saheb Phalke Academy Awards, 2010.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1928-07-30 | 2023-06-04 | [[Khadaklat]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7636492|Q7636492]] | 16 |- | style='text-align:right'| 108 | [[Anupama Bhattacharjya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1928-08-19 | 2022-01-30 | [[Sivasagar]] | | [[:d:Q17338718|Q17338718]] | 3 |- | style='text-align:right'| 109 | [[Shaukat Kaifi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1928-10-21 | 2019-11-22 | [[ഹൈദരാബാദ് രാജ്യം]] | | [[:d:Q7490763|Q7490763]] | 8 |- | style='text-align:right'| 110 | [[Christine Finn]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി (1929–2007) | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1929 | 2007-12-05 | [[presidencies and provinces of British India]] | [[Guildford]] | [[:d:Q5111018|Q5111018]] | 4 |- | style='text-align:right'| 111 | [[Minati Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1929 | 2020-01-06 | [[കട്ടക്]] | [[സൂറിച്ച്]] | [[:d:Q15725027|Q15725027]] | 12 |- | style='text-align:right'| 112 | [[نرگس]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1929 | | | | [[:d:Q28357269|Q28357269]] | 1 |- | style='text-align:right'| 113 | [[Mohana Cabral]] | [[പ്രമാണം:Mohana Cabral.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1929-02-03 | 1990-09-11 | [[Socorro]] | | [[:d:Q25691171|Q25691171]] | 4 |- | style='text-align:right'| 114 | [[Usha Kiran]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1929-04-22 | 2000-03-09 | [[Vasai-Virar]] | [[നാസിക്]] | [[:d:Q7901881|Q7901881]] | 16 |- | style='text-align:right'| 115 | [[Shammi]] | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1929-04-24 | 2018-03-06<br/>2018-03-05 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q16092014|Q16092014]] | 13 |- | style='text-align:right'| 116 | [[Raavu Balasaraswathi]] | [[പ്രമാണം:Raavu Balasaraswathi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1929-08-29 | | [[Venkatagiri]] | | [[:d:Q7278444|Q7278444]] | 8 |- | style='text-align:right'| 117 | [[Anubha Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1930 | 1972-01-14 | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | | [[:d:Q29335071|Q29335071]] | 3 |- | style='text-align:right'| 118 | [[Nirupa Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1930-01-04 | 2004-10-13 | [[Valsad]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q2763244|Q2763244]] | 25 |- | style='text-align:right'| 119 | [[Madhuri Bhatia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1930-10-19 | | | | [[:d:Q122436056|Q122436056]] | 3 |- | style='text-align:right'| 120 | [[T. G. Kamala Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1930-12-29 | 2012-08-16 | [[Karvetinagar mandal]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q3764125|Q3764125]] | 9 |- | style='text-align:right'| 121 | [[Pearl Padamsee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931 | 2000-04-24 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7158138|Q7158138]] | 6 |- | style='text-align:right'| 122 | [[Saroja Ramamrutham]] | [[പ്രമാണം:Balayogini 1937film 2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931 | 2019-10-15<br/>2019-10-14 | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7424442|Q7424442]] | 5 |- | style='text-align:right'| 123 | [[T. P. Muthulakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931 | 2008-05-29 | [[തൂത്തുക്കുടി|തൂത്തുക്കുടി തുറമുഖം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q16310575|Q16310575]] | 5 |- | style='text-align:right'| 124 | [[Gita Ghatak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-01-23 | 2009-11-17 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q14915273|Q14915273]] | 3 |- | style='text-align:right'| 125 | [[Bina Rai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-06-04<br/>1931-07-13 | 2009-12-06 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q523103|Q523103]] | 20 |- | style='text-align:right'| 126 | [[Manimala]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-06-19 | 2016-06-16 | [[കട്ടക്]] | [[ഭുവനേശ്വർ]] | [[:d:Q15724955|Q15724955]] | 5 |- | style='text-align:right'| 127 | [[ഗീത ദേയ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-08-05 | 2011-01-17 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q519392|Q519392]] | 8 |- | style='text-align:right'| 128 | [[Meena Khadikar]] | [[പ്രമാണം:Meena Khadikar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1931-09-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6807586|Q6807586]] | 13 |- | style='text-align:right'| 129 | [[Kalpana Kartik]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1931-09-19 | | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q6354365|Q6354365]] | 14 |- | style='text-align:right'| 130 | [[സൗകാർ ജാനകി]] | [[പ്രമാണം:S Janaki .jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1931-12-12 | | [[രാജമന്ദ്രി]] | | [[:d:Q3523662|Q3523662]] | 13 |- | style='text-align:right'| 131 | [[Renukamma Murugodu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1932 | 2008-06-25 | [[Murgod]] | [[Murgod]] | [[:d:Q25850463|Q25850463]] | 2 |- | style='text-align:right'| 132 | [[Gyanada Kakati]] | [[പ്രമാണം:Gyanada Kakati.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1932 | 2025-01-08 | | | [[:d:Q91877176|Q91877176]] | 3 |- | style='text-align:right'| 133 | [[Sandhya Shantaram]] | [[പ്രമാണം:Sandhya Mridul at Phoenix Marketcity 04.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1932 | | [[കൊച്ചി]] | | [[:d:Q7416299|Q7416299]] | 10 |- | style='text-align:right'| 134 | [[ഷീലാ രമണി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1932-03-02 | 2015-07-15 | [[സിന്ധ്]] | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | [[:d:Q7493133|Q7493133]] | 11 |- | style='text-align:right'| 135 | [[Nigar Sultana]] | [[പ്രമാണം:Nigar Sultana Actress-By Rashid Ashraf.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1932-06-21 | 2000-05<br/>2000-04-21 | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7032179|Q7032179]] | 13 |- | style='text-align:right'| 136 | [[Gloria Mohanty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1932-06-27 | 2014-12-11 | [[കട്ടക്]] | [[കട്ടക്]] | [[:d:Q15724036|Q15724036]] | 8 |- | style='text-align:right'| 137 | [[നദിര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1932-12-05 | 2006-02-09 | [[ബാഗ്ദാദ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q464950|Q464950]] | 22 |- | style='text-align:right'| 138 | [[Vatsala Rajagopal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933 | | | | [[:d:Q16832129|Q16832129]] | 1 |- | style='text-align:right'| 139 | [[Purnima Das Verma]] | [[പ്രമാണം:Purnima das verma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933 | 2013 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q61945511|Q61945511]] | 10 |- | style='text-align:right'| 140 | [[Farrukh Jaffar]] | [[പ്രമാണം:Farrukh Jaffar in 2016.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1933 | 2021-10-15 | [[ജുൻപുർ ജില്ല]] | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[:d:Q96354729|Q96354729]] | 9 |- | style='text-align:right'| 141 | [[കൃഷ്ണ കുമാരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933-03-06 | 2018-01-24 | [[Naihati]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q6437449|Q6437449]] | 12 |- | style='text-align:right'| 142 | [[Sulochana Chavan]] | [[പ്രമാണം:Sulochana Chavan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1933-03-13 | 2022-12-10 | [[മുംബൈ]] | [[Girgaon]] | [[:d:Q7636490|Q7636490]] | 8 |- | style='text-align:right'| 143 | [[Parbati Ghose]] | [[പ്രമാണം:Parbati Ghose 2023 stamp of India.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933-03-28 | 2018-02-11 | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q15724579|Q15724579]] | 6 |- | style='text-align:right'| 144 | [[Kamini Kadam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933-08 | 2000-06-29 | [[ബോംബെ പ്രവിശ്യ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q16014901|Q16014901]] | 6 |- | style='text-align:right'| 145 | [[മധുർ ജാഫ്രി]] | [[പ്രമാണം:Madhur Jaffrey crop.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | 1933-08-13 | | [[Civil Lines]]<br/>[[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q2556603|Q2556603]] | 25 |- | style='text-align:right'| 146 | [[കമല ദേവി]] | [[പ്രമാണം:Robert Culp Kamala Devi I Spy 1966.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1933-10-08 | 2010 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q15441224|Q15441224]] | 4 |- | style='text-align:right'| 147 | [[Bina Das Manna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1934 | 2010-02-01 | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q107353874|Q107353874]] | 1 |- | style='text-align:right'| 148 | [[Meenakshi Goswami]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934 | 2012 | [[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | | [[:d:Q63275095|Q63275095]] | 4 |- | style='text-align:right'| 149 | [[Jamila Massey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1934-01-07 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q496683|Q496683]] | 8 |- | style='text-align:right'| 150 | [[M.N. LAKSHMI DEVI AMMA]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1934-04-14 | | [[Mandya]] | | [[:d:Q21005610|Q21005610]] | 5 |- | style='text-align:right'| 151 | [[Kumkum]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1934-04-22 | 2020-07-28 | [[Hussainabad]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q15646287|Q15646287]] | 13 |- | style='text-align:right'| 152 | [[Chitra Sen]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1934-05-05 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5102302|Q5102302]] | 5 |- | style='text-align:right'| 153 | [[Bhanumati Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-05-15 | 2013-01-04 | [[മ്യാൻമാർ|മ്യാന്മാർ]] | [[പുരി]] | [[:d:Q3202714|Q3202714]] | 9 |- | style='text-align:right'| 154 | [[കുമാരി കമല]] | [[പ്രമാണം:Kumari Kamala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-06-16 | | [[Mayiladuthurai]] | | [[:d:Q6443609|Q6443609]] | 12 |- | style='text-align:right'| 155 | [[Urmila Bhatt]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-11-01 | 1997-02-22 | [[ഡെറാഡൂൺ]] | [[Juhu]] | [[:d:Q15930605|Q15930605]] | 11 |- | style='text-align:right'| 156 | [[Ruma Guha Thakurta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-11-03 | 2019-06-03 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q7379114|Q7379114]] | 12 |- | style='text-align:right'| 157 | [[വിജയ മേത്ത]] | [[പ്രമാണം:Vijaya mehta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1934-11-04 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q540297|Q540297]] | 22 |- | style='text-align:right'| 158 | [[രേണു സൈക്യ]] | [[പ്രമാണം:Moromor Aita.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-12-10 | 2011-11-17 | [[Sripuria, Tinsukia]] | [[ആസാം]] | [[:d:Q7313573|Q7313573]] | 5 |- | style='text-align:right'| 159 | [[Smita Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1934-12-16 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q108910212|Q108910212]] | 0 |- | style='text-align:right'| 160 | [[Neeta Sen]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1935 | 2006 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16017570|Q16017570]] | 9 |- | style='text-align:right'| 161 | [[E. V. Saroja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1935-06-03 | 2006 | | | [[:d:Q5322192|Q5322192]] | 3 |- | style='text-align:right'| 162 | [[Shyama]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1935-06-07 | 2017-11-14 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7505949|Q7505949]] | 21 |- | style='text-align:right'| 163 | [[Mynavathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1935-07-26 | 2012-11-10 | [[Bhatkal]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q15721302|Q15721302]] | 8 |- | style='text-align:right'| 164 | [[C. R. Vijayakumari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1936 | | [[Mettupalayam]] | | [[:d:Q18719320|Q18719320]] | 4 |- | style='text-align:right'| 165 | [[Medisetti Sathyavathi]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1936 | | [[Tanuku]] | | [[:d:Q28916643|Q28916643]] | 0 |- | style='text-align:right'| 166 | [[Asha Patil]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1936 | 2016-01-18 | [[കോലാപ്പൂർ]] | [[കോലാപ്പൂർ]] | [[:d:Q22132849|Q22132849]] | 6 |- | style='text-align:right'| 167 | [[സുബ്ബലക്ഷ്മി (Q17495917)|സുബ്ബലക്ഷ്മി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1936-04-21 | 2023-11-30 | [[ചെന്നൈ]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q17495917|Q17495917]] | 6 |- | style='text-align:right'| 168 | [[Sushma Seth]] | [[പ്രമാണം:SushmaSeth.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1936-06-20 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q3632832|Q3632832]] | 20 |- | style='text-align:right'| 169 | [[ജമുണ]] | [[പ്രമാണം:Jamuna Telugu Actress.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1936-08-30 | 2023-01-27 | [[ഹംപി]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q6148297|Q6148297]] | 20 |- | style='text-align:right'| 170 | [[സുധ മൽഹോത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1936-11-30 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7633738|Q7633738]] | 6 |- | style='text-align:right'| 171 | [[ചിന്ദോഡി ലീല]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937 | 2010-01-21 | | | [[:d:Q5100340|Q5100340]] | 6 |- | style='text-align:right'| 172 | [[Leelavathi]] | [[പ്രമാണം:Dr. Leelavati.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1937<br/>1938 | 2023-12-08 | [[ബെൽത്തങ്ങടി]] | [[Nelamangala]] | [[:d:Q6516295|Q6516295]] | 13 |- | style='text-align:right'| 173 | [[Priya Rajvansh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1937 | 2000-03-27 | [[ഷിംല]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7246473|Q7246473]] | 17 |- | style='text-align:right'| 174 | [[Kishori Ballal]] | [[പ്രമാണം:Kishori-ballal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937<br/>1938 | 2020-02-18 | [[കർണാടക]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q22261221|Q22261221]] | 7 |- | style='text-align:right'| 175 | [[ഹരിനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937<br/>1934-06-06 | | [[ഉഡുപ്പി]] | | [[:d:Q15723133|Q15723133]] | 7 |- | style='text-align:right'| 176 | [[Lolita Chatterjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937 | 2018-05-09 | | | [[:d:Q54806875|Q54806875]] | 2 |- | style='text-align:right'| 177 | [[Kozhikode Sarada]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1937 | 2021-11-08 | | | [[:d:Q115555409|Q115555409]] | 2 |- | style='text-align:right'| 178 | [[Padmarani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937-01-25 | 2016-01-25 | [[പൂണെ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q22281323|Q22281323]] | 5 |- | style='text-align:right'| 179 | [[സുധ ശിവ്പുരി]] | [[പ്രമാണം:Sudha Shivpuri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1937-07-14 | 2015-05-20 | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7633743|Q7633743]] | 9 |- | style='text-align:right'| 180 | [[Asha Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1938 | 2024-08-25 | | | [[:d:Q12415309|Q12415309]] | 2 |- | style='text-align:right'| 181 | [[Naima Khan Upreti]] | [[പ്രമാണം:Naima Upreti.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1938 | 2018-06-15 | [[അൽമോറ]] | | [[:d:Q56875972|Q56875972]] | 7 |- | style='text-align:right'| 182 | [[Girija]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1938-03-03 | 1995-09-05 | [[Kankipadu]] | [[ടി. നഗർ]] | [[:d:Q5564269|Q5564269]] | 9 |- | style='text-align:right'| 183 | [[Kaberi Bose]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1938-03-28 | 1977-02-18 | | | [[:d:Q6344052|Q6344052]] | 4 |- | style='text-align:right'| 184 | [[Lakshmi Kanakala]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1939 | 2018-02-03 | | | [[:d:Q25576476|Q25576476]] | 3 |- | style='text-align:right'| 185 | [[Anita Guha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1939-01-17 | 2007-06-20 | | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q4765538|Q4765538]] | 12 |- | style='text-align:right'| 186 | [[Kanan Kaushal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1939-03-21 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q6360604|Q6360604]] | 5 |- | style='text-align:right'| 187 | [[Shalini Mardolkar]] | [[പ്രമാണം:Bharat Bhusan and Shalini Mardolkar (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1939-08-15 | 2013-01-07 | [[Mardol]] | [[Vasai]] | [[:d:Q25691174|Q25691174]] | 2 |- | style='text-align:right'| 188 | [[Basabi Nandi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1939-12-05 | 2018-07-22 | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q51566309|Q51566309]] | 5 |- | style='text-align:right'| 189 | [[Eva Asao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1940 | 1988 | [[Sivasagar]] | | [[:d:Q63322949|Q63322949]] | 1 |- | style='text-align:right'| 190 | [[A. Sakunthala]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1940 | 2024-09-17 | [[Arisipalayam Gram Panchayat]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q85304167|Q85304167]] | 3 |- | style='text-align:right'| 191 | [[Ameeta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1940-04-11 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4742143|Q4742143]] | 12 |- | style='text-align:right'| 192 | [[M. N. Rajam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1940-05-25 | | | | [[:d:Q12127506|Q12127506]] | 3 |- | style='text-align:right'| 193 | [[Subrata Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1940-07-18 | 2004-02-25 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q104626323|Q104626323]] | 3 |- | style='text-align:right'| 194 | [[Uma Shivakumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1941 | 2013-06-25 | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q15716797|Q15716797]] | 4 |- | style='text-align:right'| 195 | [[Anjana Mumtaz]] | [[പ്രമാണം:Anjana.Mumtaz.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1941-01-04 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q12412964|Q12412964]] | 11 |- | style='text-align:right'| 196 | [[സന്ധ്യ റോയ്]] | [[പ്രമാണം:Sandhya Roy 1975.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1941-04-11 | | [[Nabadwip]] | | [[:d:Q7416296|Q7416296]] | 10 |- | style='text-align:right'| 197 | [[Ashalata Wabgaonkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1941-07-02 | 2020-09-22 | [[ഗോവ]] | [[Satara]] | [[:d:Q4804549|Q4804549]] | 11 |- | style='text-align:right'| 198 | [[ലില്ലി ചക്രവർത്തി]] | [[പ്രമാണം:Lily Chakravarty.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1941-08-08 | | [[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | | [[:d:Q20985303|Q20985303]] | 8 |- | style='text-align:right'| 199 | [[സരിത ജോഷി]] | [[പ്രമാണം:Photo Of Sarita Joshi From The Celebs grace the Kashish Film Festival press meet.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1941-10-17 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7424124|Q7424124]] | 16 |- | style='text-align:right'| 200 | [[രാധ കുമാരി]] | [[പ്രമാണം:Kumari Radha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1942 | 2012-03-08 | [[Vizianagaram]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q19665473|Q19665473]] | 6 |- | style='text-align:right'| 201 | [[గూడూరు సావిత్రి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1942 | | | | [[:d:Q15698969|Q15698969]] | 1 |- | style='text-align:right'| 202 | [[Seema Deo]] | [[പ്രമാണം:SeemaDeo.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1942-03-27 | 2023-08-24 | [[മുംബൈ]] | [[ബാന്ദ്ര]] | [[:d:Q7445863|Q7445863]] | 10 |- | style='text-align:right'| 203 | [[Minoo Mumtaz]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1942-04-26 | 2021-10-23 | [[മുംബൈ]] | [[ടോറോണ്ടോ|ടൊറാന്റോ]] | [[:d:Q6869043|Q6869043]] | 12 |- | style='text-align:right'| 204 | [[Sabira Merchant]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1942-08-07 | | | | [[:d:Q7396215|Q7396215]] | 2 |- | style='text-align:right'| 205 | [[K. Rani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943 | 2018-07-13 | | | [[:d:Q22279912|Q22279912]] | 4 |- | style='text-align:right'| 206 | [[Vimi]] | [[പ്രമാണം:Vimmi. London. 1968.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-01-01 | 1977-08-22 | [[ജലന്ധർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7931282|Q7931282]] | 9 |- | style='text-align:right'| 207 | [[എൽ വിജയലക്ഷ്മി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1943 | | [[എറണാകുളം]] | | [[:d:Q11056959|Q11056959]] | 5 |- | style='text-align:right'| 208 | [[Sachu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943 | | [[Mylapore]] | | [[:d:Q15704302|Q15704302]] | 4 |- | style='text-align:right'| 209 | [[Bela Bose]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1943-01-01 | 2023-02-20 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16911038|Q16911038]] | 10 |- | style='text-align:right'| 210 | [[Beena Banerjee]] | [[പ്രമാണം:BeenaBanerjee.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-02-19 | | | | [[:d:Q15930081|Q15930081]] | 13 |- | style='text-align:right'| 211 | [[Dolly Thakore]] | [[പ്രമാണം:Premiere of 'Rock Of Ages' 05 Dolly Thakore.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1943-03-10 | | [[Kohat]] | | [[:d:Q5289359|Q5289359]] | 5 |- | style='text-align:right'| 212 | [[ദേവിക (Q5267043)|ദേവിക]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-04-25 | 2002-05-02<br/>2002-04-25 | [[ചെന്നൈ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q5267043|Q5267043]] | 12 |- | style='text-align:right'| 213 | [[കൽപന]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-07-08 | 1979-05-12 | [[South Canara District]] | [[Gotur, Belgaum]] | [[:d:Q13158764|Q13158764]] | 10 |- | style='text-align:right'| 214 | [[Manjit Aulkh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-07-15 | | [[Chotian(Bathinda)]] | | [[:d:Q20609060|Q20609060]] | 1 |- | style='text-align:right'| 215 | [[Nirmal Rishi]] | [[പ്രമാണം:Nirmal Rishi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1943-08-28 | | [[ബഠിംഡാ]] | | [[:d:Q41693692|Q41693692]] | 5 |- | style='text-align:right'| 216 | [[തനുജ]] | [[പ്രമാണം:Tanuja attending Durga puja in 2021.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1943-09-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q146724|Q146724]] | 31 |- | style='text-align:right'| 217 | [[Nanjil Nalini]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1944 | 2020-01-19 | [[തക്കല]] | | [[:d:Q84369599|Q84369599]] | 4 |- | style='text-align:right'| 218 | [[Miss Shefali]] | | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1944 | 2020-02-06 | [[Narayanganj]] | [[Sodepur]] | [[:d:Q84479721|Q84479721]] | 4 |- | style='text-align:right'| 219 | [[B. Jaya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1944-09-03 | 2021-06-03 | [[കൊല്ലെഗൽ]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q19276584|Q19276584]] | 8 |- | style='text-align:right'| 220 | [[Rajshree]] | [[പ്രമാണം:Rajshree - ETH Bibliothek Com L15-0265-0004-0005.tif|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1944-10-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7286437|Q7286437]] | 13 |- | style='text-align:right'| 221 | [[Zaheeda Hussain]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1944-10-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q8064629|Q8064629]] | 7 |- | style='text-align:right'| 222 | [[Anjana Bhowmick]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1944-12-30 | 2024-02-17 | [[Cooch Behar]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q4765765|Q4765765]] | 10 |- | style='text-align:right'| 223 | [[Usha Ganguly]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945 | 2020-04-23 | [[ജോധ്പുർ]]<br/>[[കാൺപൂർ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q7901876|Q7901876]] | 8 |- | style='text-align:right'| 224 | [[ജമീല മാലിക് (Q17581411)|ജമീല മാലിക്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945 | 2020-01-28 | [[കൊല്ലം]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q17581411|Q17581411]] | 5 |- | style='text-align:right'| 225 | [[Sulata Chowdhury]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945 | 1997-09-16 | | | [[:d:Q56849473|Q56849473]] | 4 |- | style='text-align:right'| 226 | [[Jharana Das]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945 | 2022-12-01 | | | [[:d:Q1372499|Q1372499]] | 6 |- | style='text-align:right'| 227 | [[ഇന്ദ്രാണി മുഖർജി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1945 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q12415694|Q12415694]] | 6 |- | style='text-align:right'| 228 | [[Asha Puthli]] | [[പ്രമാണം:Asha Puthli 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1945-02-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q434399|Q434399]] | 8 |- | style='text-align:right'| 229 | [[ബി.റ്റി. ലതിക]] | | ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തക, എഴുത്തുകാരി | [[ഇന്ത്യ]] | 1945-04-04 | | | | [[:d:Q15719746|Q15719746]] | 7 |- | style='text-align:right'| 230 | [[Kanthimathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945-08-30 | 2011-09-09 | [[Manamadurai]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6365453|Q6365453]] | 5 |- | style='text-align:right'| 231 | [[രാജശ്രീ]] | [[പ്രമാണം:Rajasree.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945-08-31 | | [[Eluru]] | | [[:d:Q16344332|Q16344332]] | 7 |- | style='text-align:right'| 232 | [[Yengkhom Roma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945-09-23 | | [[ഇംഫാൽ]] | | [[:d:Q22280111|Q22280111]] | 3 |- | style='text-align:right'| 233 | [[സുമിത സന്യാൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945-10-09 | 2017-07-09 | [[ഡാർജിലിങ്|ഡാർജിലിംഗ്]] | | [[:d:Q7637150|Q7637150]] | 7 |- | style='text-align:right'| 234 | [[Anju Mahendru]] | [[പ്രമാണം:Anju Mahendroo, Urvashi Dholakia at Mushtaq Sheikh's birthday bash (11).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1946-01-11 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q4765869|Q4765869]] | 15 |- | style='text-align:right'| 235 | [[സുലഭ ആര്യ]] | [[പ്രമാണം:Sulabha Arya 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1946-07-15 | | | | [[:d:Q15697674|Q15697674]] | 8 |- | style='text-align:right'| 236 | [[Kalpana Mohan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1946-07-18 | 2012-01-04 | [[ശ്രീനഗർ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q6354369|Q6354369]] | 11 |- | style='text-align:right'| 237 | [[Sabina Fernandes]] | [[പ്രമാണം:Sabina Fernandes during the tiatr Novo Dis Udetanam (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1946-08-13 | | [[Cortalim]] | | [[:d:Q125578106|Q125578106]] | 2 |- | style='text-align:right'| 238 | [[Geetanjali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1947 | 2019-10-31 | [[രാജമന്ദ്രി]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q15698163|Q15698163]] | 10 |- | style='text-align:right'| 239 | [[Shakuntala Barua]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1947-04-22 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q20985271|Q20985271]] | 3 |- | style='text-align:right'| 240 | [[Rama Prabha]] | [[പ്രമാണം:Rama Prabha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1947-05-05 | | [[കാദിരി]] | | [[:d:Q7288658|Q7288658]] | 10 |- | style='text-align:right'| 241 | [[Suhas Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1947-07-12 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q7635223|Q7635223]] | 9 |- | style='text-align:right'| 242 | [[സിമി ഗരേവാൾ]] | [[പ്രമാണം:SimiGarewal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1947-10-17 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q541513|Q541513]] | 28 |- | style='text-align:right'| 243 | [[Soma Dey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1947-10-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q38233817|Q38233817]] | 6 |- | style='text-align:right'| 244 | [[Shubhangi Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1948 | 2018-09-05 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q56476618|Q56476618]] | 4 |- | style='text-align:right'| 245 | [[Annapoorna]] | [[പ്രമാണം:అన్నపూర్ణ, తెలుగు సినిమా నటి.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q4767988|Q4767988]] | 7 |- | style='text-align:right'| 246 | [[Asha Kale]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4804505|Q4804505]] | 6 |- | style='text-align:right'| 247 | [[Manju Singh]] | [[പ്രമാണം:ManjuSingh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948 | 2022-04-14 | | | [[:d:Q6750434|Q6750434]] | 3 |- | style='text-align:right'| 248 | [[రేకందాస్ ఉత్తరమ్మ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948 | | | | [[:d:Q13008353|Q13008353]] | 1 |- | style='text-align:right'| 249 | [[Laxmi Chhaya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-01-07 | 2004-05-09 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q6505202|Q6505202]] | 10 |- | style='text-align:right'| 250 | [[Leela Roy Ghosh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-02-03 | 2012-05-11 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q16019393|Q16019393]] | 4 |- | style='text-align:right'| 251 | [[Pratima Kazmi]] | [[പ്രമാണം:Pratima Kazmi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-06-13 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7238704|Q7238704]] | 8 |- | style='text-align:right'| 252 | [[Nazima]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-06-14 | 1975-09-19 | [[നാസിക്]] | | [[:d:Q6983461|Q6983461]] | 7 |- | style='text-align:right'| 253 | [[വെന്നിര ആഡായി നിർമ്മല]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-06-27 | | [[കുംഭകോണം]] | | [[:d:Q7920155|Q7920155]] | 6 |- | style='text-align:right'| 254 | [[Vanisri]] | [[പ്രമാണം:Vanisri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-08-03 | | [[നെല്ലൂർ (Q61434)|നെല്ലൂർ]] | | [[:d:Q7914980|Q7914980]] | 11 |- | style='text-align:right'| 255 | [[B. V. Radha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-08-15 | 2017-09-10 | [[ബെംഗളൂരു]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q4834242|Q4834242]] | 12 |- | style='text-align:right'| 256 | [[Bhakti Barve]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-09-10 | 2001-02-12 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4900878|Q4900878]] | 9 |- | style='text-align:right'| 257 | [[പെർസിസിന്ന ഖംബത്ത]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-10-02 | 1998-08-18 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q432731|Q432731]] | 24 |- | style='text-align:right'| 258 | [[ജ്യോതി ലക്ഷ്മി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-11-02 | 2016-08-08 | [[കാഞ്ചീപുരം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q17581424|Q17581424]] | 8 |- | style='text-align:right'| 259 | [[K. R. Indira Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1949-01-01 | 2017-03-16 | | | [[:d:Q28961100|Q28961100]] | 5 |- | style='text-align:right'| 260 | [[Padma Khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1949-03-10<br/>1940-03-10 | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q7123831|Q7123831]] | 12 |- | style='text-align:right'| 261 | [[Sumitra Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1949-03-30 | 2003-05-21 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q13060080|Q13060080]] | 5 |- | style='text-align:right'| 262 | [[R.T. Rama]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1949-06-25 | | [[ദാവൺഗരെ]] | | [[:d:Q53610776|Q53610776]] | 1 |- | style='text-align:right'| 263 | [[ജാനകി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1949-08-28 | | [[Peddapuram mandal]] | | [[:d:Q15702291|Q15702291]] | 4 |- | style='text-align:right'| 264 | [[Kalairani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q6350191|Q6350191]] | 4 |- | style='text-align:right'| 265 | [[മലൈക ഷേണായ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q6741093|Q6741093]] | 0 |- | style='text-align:right'| 266 | [[Manasi Scott]] | [[പ്രമാണം:Manasi Scott walks the ramp at the Bombay Times Fashion Week (03) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q15261702|Q15261702]] | 9 |- | style='text-align:right'| 267 | [[മൗസം മക്കാർ]] | [[പ്രമാണം:Mouzam Makkar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q58763927|Q58763927]] | 3 |- | style='text-align:right'| 268 | [[Kshetrimayum Rashi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1950 | | | | [[:d:Q106880962|Q106880962]] | 3 |- | style='text-align:right'| 269 | [[Nayana Apte Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-02-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q13118180|Q13118180]] | 5 |- | style='text-align:right'| 270 | [[Kalpana Rai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-05-09 | 2008-02-06 | [[Kakinada]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q15692081|Q15692081]] | 6 |- | style='text-align:right'| 271 | [[ബി.ജയശ്രീ]] | [[പ്രമാണം:B Jayashree during a shoot of Ishtakamya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി, ഗായിക,നാടക വ്യക്തിത്വം | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-06-09 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16145324|Q16145324]] | 11 |- | style='text-align:right'| 272 | [[Daisy Irani]] | [[പ്രമാണം:Daisy Irani at the audio release of 'Shirin Farhad Ki Toh Nikal Padi'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-06-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5209729|Q5209729]] | 11 |- | style='text-align:right'| 273 | [[Leena Chandavarkar]] | [[പ്രമാണം:Leena Chandavarkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-08-29 | | [[ധാർവാഡ്]] | | [[:d:Q6516340|Q6516340]] | 15 |- | style='text-align:right'| 274 | [[Suhasini Mulay]] | [[പ്രമാണം:Suhasini Mulay.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-11-20 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q7635226|Q7635226]] | 14 |- | style='text-align:right'| 275 | [[Lakshmi Chandrashekar]] | [[പ്രമാണം:Lakshmi Chandrashekar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q47462708|Q47462708]] | 6 |- | style='text-align:right'| 276 | [[Kommajosyula Indradevi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951 | | | | [[:d:Q15693981|Q15693981]] | 1 |- | style='text-align:right'| 277 | [[പവല ശ്യാമള]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951 | | | | [[:d:Q25575107|Q25575107]] | 2 |- | style='text-align:right'| 278 | [[Bharathi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-01-15 | | [[തൂത്തുക്കുടി|തൂത്തുക്കുടി തുറമുഖം]] | | [[:d:Q20675998|Q20675998]] | 5 |- | style='text-align:right'| 279 | [[Manjula]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-04-05 | 1986-09-12 | [[Tumkur]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q6750444|Q6750444]] | 6 |- | style='text-align:right'| 280 | [[Taru Devani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-04-22 | | [[യുഗാണ്ട|ഉഗാണ്ട]] | | [[:d:Q108362607|Q108362607]] | 0 |- | style='text-align:right'| 281 | [[Telangana Shakuntala]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-06-09 | 2014-06-14 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q7695632|Q7695632]] | 11 |- | style='text-align:right'| 282 | [[ത്രിശ്ശൂർ എൽസി (Q16202791)|ത്രിശ്ശൂർ എൽസി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-07-19 | | [[തൃശ്ശൂർ]] | | [[:d:Q16202791|Q16202791]] | 1 |- | style='text-align:right'| 283 | [[Rama Vij]] | [[പ്രമാണം:RamaVij.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-09-05 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7288671|Q7288671]] | 6 |- | style='text-align:right'| 284 | [[Anita Das]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-10-01 | 2018-05-11 | [[ജജ്പുർ ജില്ല]] | [[കട്ടക്]] | [[:d:Q15723616|Q15723616]] | 10 |- | style='text-align:right'| 285 | [[Geeta Khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-12-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5529954|Q5529954]] | 2 |- | style='text-align:right'| 286 | [[Gitanjali Aiyar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1952 | 2023-06-07 | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q119224912|Q119224912]] | 3 |- | style='text-align:right'| 287 | [[ఆలపాటి లక్ష్మి]] | [[പ്രമാണം:Alapati Lakshmi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1952 | | | | [[:d:Q16310929|Q16310929]] | 1 |- | style='text-align:right'| 288 | [[Asha Patel]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-01-27 | | | | [[:d:Q4804511|Q4804511]] | 0 |- | style='text-align:right'| 289 | [[വൈശാലി കാസറവള്ളി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-04-12 | 2010-09-27 | [[ഗുൽബർഗ]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q7908859|Q7908859]] | 6 |- | style='text-align:right'| 290 | [[Vandana Gupte]] | [[പ്രമാണം:Vandana Gupte.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7914348|Q7914348]] | 4 |- | style='text-align:right'| 291 | [[കമല കമലേഷ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-10-23 | | [[കൊച്ചി]] | | [[:d:Q17411228|Q17411228]] | 4 |- | style='text-align:right'| 292 | [[Yogeeta Bali]] | [[പ്രമാണം:YogeetaBali.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-12-29 | | | | [[:d:Q3765218|Q3765218]] | 15 |- | style='text-align:right'| 293 | [[Peeya Rai Chowdhary]] | [[പ്രമാണം:Peeya Rai Choudhary at the premiere of Ahista Ahista.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q3374204|Q3374204]] | 11 |- | style='text-align:right'| 294 | [[Anusuya Majumdar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953 | | | | [[:d:Q4777947|Q4777947]] | 4 |- | style='text-align:right'| 295 | [[Daljeet Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953 | 2022-11-17 | | [[Sudhar]] | [[:d:Q5211051|Q5211051]] | 2 |- | style='text-align:right'| 296 | [[ജയശ്രീ ടി.]] | [[പ്രമാണം:JayshreeT (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953 | | | | [[:d:Q6167973|Q6167973]] | 14 |- | style='text-align:right'| 297 | [[Sheena Chohan]] | [[പ്രമാണം:Sheena Chohan at Sailor Today Awards (7).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7492374|Q7492374]] | 12 |- | style='text-align:right'| 298 | [[Tanvi Kishore]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[ബഹ്റൈൻ]] | | [[:d:Q17411236|Q17411236]] | 8 |- | style='text-align:right'| 299 | [[Aditi Vasudev]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q18977603|Q18977603]] | 3 |- | style='text-align:right'| 300 | [[Jaya Ojha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[Sri Ganganagar]] | | [[:d:Q21934299|Q21934299]] | 6 |- | style='text-align:right'| 301 | [[Preeti Ganguly]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953-05-17 | 2012-12-02 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q3630933|Q3630933]] | 9 |- | style='text-align:right'| 302 | [[മഞ്ജുള വിജയകുമാർ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953-09-09 | 2013-07-23 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6750452|Q6750452]] | 11 |- | style='text-align:right'| 303 | [[Aarathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954 | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q4661683|Q4661683]] | 14 |- | style='text-align:right'| 304 | [[ബീന കാക്]] | | ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-02-15 | | [[ഭരത്പൂർ, രാജസ്ഥാൻ|ഭരത്പൂർ]] | | [[:d:Q4879891|Q4879891]] | 10 |- | style='text-align:right'| 305 | [[Anita Kanwal]] | [[പ്രമാണം:Anita kanwal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-04-09 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q4765560|Q4765560]] | 3 |- | style='text-align:right'| 306 | [[Sathyapriya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-05-15 | | [[Tambaram]] | | [[:d:Q17581407|Q17581407]] | 4 |- | style='text-align:right'| 307 | [[Sulakshana Pandit]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-07-12 | | [[Raigarh]] | | [[:d:Q3632513|Q3632513]] | 17 |- | style='text-align:right'| 308 | [[Priya Tendulkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-10-19 | 2002-09-19 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q3630378|Q3630378]] | 13 |- | style='text-align:right'| 309 | [[Chetana Das]] | [[പ്രമാണം:Chetana Das.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-11-04 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q491459|Q491459]] | 8 |- | style='text-align:right'| 310 | [[Hema Chaudhary]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q21931989|Q21931989]] | 11 |- | style='text-align:right'| 311 | [[Mamata Shankar]] | [[പ്രമാണം:Mamata-Shankar-actor-dancer-choreographer-Kolkata-India-Copyright-Foto-by-Monica-Boirar-aka-Monica-Beurer.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-01-07 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6745457|Q6745457]] | 12 |- | style='text-align:right'| 312 | [[Asha Khadilkar]] | [[പ്രമാണം:Asha Khadilkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-01-11 | | | | [[:d:Q4804506|Q4804506]] | 4 |- | style='text-align:right'| 313 | [[Honey Irani]] | [[പ്രമാണം:Honey Irani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-01-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q764803|Q764803]] | 23 |- | style='text-align:right'| 314 | [[Prema Narayan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-04-04 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q7240196|Q7240196]] | 10 |- | style='text-align:right'| 315 | [[Kalpana Iyer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-04-17 | | [[Amroha]] | | [[:d:Q6354364|Q6354364]] | 8 |- | style='text-align:right'| 316 | [[Vadivukkarasi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-06-06 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q11011658|Q11011658]] | 7 |- | style='text-align:right'| 317 | [[Mithu Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-06-19 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q30123180|Q30123180]] | 7 |- | style='text-align:right'| 318 | [[Ranjana Deshmukh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-07-23 | 2000-03-03 | [[മുംബൈ]] | [[ശിവാജി പാർക്ക്, മുംബൈ]] | [[:d:Q7293110|Q7293110]] | 4 |- | style='text-align:right'| 319 | [[Neena Kulkarni]] | [[പ്രമാണം:Neena Kulkarni.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-08-15 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6986881|Q6986881]] | 12 |- | style='text-align:right'| 320 | [[Smita Hai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-10-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q43025661|Q43025661]] | 0 |- | style='text-align:right'| 321 | [[Usha Chavan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-10-17 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7901875|Q7901875]] | 5 |- | style='text-align:right'| 322 | [[Rita Bhaduri]] | [[പ്രമാണം:RitaBhaduri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-11-04 | 2018-07-17 | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7336478|Q7336478]] | 21 |- | style='text-align:right'| 323 | [[ജയചിത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6167455|Q6167455]] | 9 |- | style='text-align:right'| 324 | [[Ganavi Laxman]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1956 | | | | [[:d:Q126415175|Q126415175]] | 1 |- | style='text-align:right'| 325 | [[കുട്ടി പദ്മിനി]] | [[പ്രമാണം:Kutty padmini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-06-05 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6448628|Q6448628]] | 9 |- | style='text-align:right'| 326 | [[റിത ദത്ത ചക്രവർത്തി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-07-04 | | [[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | | [[:d:Q7336510|Q7336510]] | 6 |- | style='text-align:right'| 327 | [[Vidya Murthy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-07-18 | | [[മടിക്കേരി]] | | [[:d:Q59714310|Q59714310]] | 4 |- | style='text-align:right'| 328 | [[Sanghamitra Bandyopadhyay]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-08-08 | 2016-10-28 | | | [[:d:Q22276952|Q22276952]] | 5 |- | style='text-align:right'| 329 | [[Daniela Doria]] | | ഇറ്റലിയൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇറ്റലി]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1956-09-12 | | [[റോം]] | | [[:d:Q17328057|Q17328057]] | 2 |- | style='text-align:right'| 330 | [[Ranjeeta Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-09-22 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q7293124|Q7293124]] | 11 |- | style='text-align:right'| 331 | [[రేకందాస్ ప్రేమలత]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957 | | | | [[:d:Q16315657|Q16315657]] | 1 |- | style='text-align:right'| 332 | [[Alka Nupur]] | [[പ്രമാണം:Alka Nupur in arabasque after completion of a toda.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957 | | [[അലിഗഢ്]] | | [[:d:Q18351243|Q18351243]] | 4 |- | style='text-align:right'| 333 | [[റീന റോയ്]] | [[പ്രമാണം:Evelyn-Sharma-snapped-attending-the-Knight-Frank-India-event-2 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-01-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q157901|Q157901]] | 20 |- | style='text-align:right'| 334 | [[Sadia Dehlvi]] | [[പ്രമാണം:Sadia Dehlvi bharat-s-tiwari-photography-IMG 8301 July 19, 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-06-16 | 2020-08-05 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7397899|Q7397899]] | 11 |- | style='text-align:right'| 335 | [[Kavita Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:Kavita Choudhry.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-07-25 | 2024-02-15 | | [[അമൃത്‌സർ]] | [[:d:Q24883116|Q24883116]] | 8 |- | style='text-align:right'| 336 | [[Bharati Achrekar]] | [[പ്രമാണം:Bharti Achrekar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-10-15<br/>1960 | | | | [[:d:Q4901204|Q4901204]] | 19 |- | style='text-align:right'| 337 | [[Kitu Gidwani]] | [[പ്രമാണം:Kitu Gidwani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-10-22<br/>1967-10-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3634967|Q3634967]] | 19 |- | style='text-align:right'| 338 | [[Priti Sapru]] | [[പ്രമാണം:Priti Sapru.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-12-24 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7245981|Q7245981]] | 9 |- | style='text-align:right'| 339 | [[Talluri Rameshwari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-01-06 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q7680192|Q7680192]] | 9 |- | style='text-align:right'| 340 | [[Shoma Anand]] | [[പ്രമാണം:ShomaAnand.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-02-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7500268|Q7500268]] | 8 |- | style='text-align:right'| 341 | [[മഹുവ റോയ് ചൗദരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-09-24 | 1986-07-22 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q13059245|Q13059245]] | 6 |- | style='text-align:right'| 342 | [[രാഗിണി ഷാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-10-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16734856|Q16734856]] | 5 |- | style='text-align:right'| 343 | [[സുഭാഷിനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-10-18 | | | | [[:d:Q7631262|Q7631262]] | 3 |- | style='text-align:right'| 344 | [[Swaroop Sampat]] | [[പ്രമാണം:Swaroop Sampat.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-11-03 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7653917|Q7653917]] | 18 |- | style='text-align:right'| 345 | [[Naveen Saini]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-11-19 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q19818645|Q19818645]] | 4 |- | style='text-align:right'| 346 | [[Nirmiti Sawant]] | [[പ്രമാണം:Nirmiti Sawant.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7040068|Q7040068]] | 4 |- | style='text-align:right'| 347 | [[Padma Kumta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | 2017-03-06 | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q52408533|Q52408533]] | 5 |- | style='text-align:right'| 348 | [[Geetha Nair]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | 2023-03-08 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q117074710|Q117074710]] | 1 |- | style='text-align:right'| 349 | [[Naina Balsaver]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q6959696|Q6959696]] | 5 |- | style='text-align:right'| 350 | [[Radha Bartake]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | | [[മഡ്ഗാവ്]] | | [[:d:Q16193312|Q16193312]] | 3 |- | style='text-align:right'| 351 | [[నాగమణి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | | [[കിഴക്കേ ഗോദാവരി ജില്ല]] | | [[:d:Q20560783|Q20560783]] | 1 |- | style='text-align:right'| 352 | [[Jayamala]] | [[പ്രമാണം:Jayamala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-02-28 | | [[ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ല]] | | [[:d:Q6123633|Q6123633]] | 11 |- | style='text-align:right'| 353 | [[Guddi Maruti]] | [[പ്രമാണം:Guddi Maruti.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-04-04 | | | | [[:d:Q12423834|Q12423834]] | 6 |- | style='text-align:right'| 354 | [[നീന ഗുപ്ത (Q6986875)|നീന ഗുപ്ത]] | [[പ്രമാണം:Neena Gupta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-06-04 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q6986875|Q6986875]] | 24 |- | style='text-align:right'| 355 | [[Manjula Gururaj]] | [[പ്രമാണം:Manjula Gururaj.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-06-10 | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q6750448|Q6750448]] | 6 |- | style='text-align:right'| 356 | [[Ragasudha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-10-26 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q55878767|Q55878767]] | 3 |- | style='text-align:right'| 357 | [[Sushma Shrestha]] | [[പ്രമാണം:Poornima rocking the stage 2013-09-30 23-15.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7648978|Q7648978]] | 16 |- | style='text-align:right'| 358 | [[Gayatri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]]<br/>[[Ravulapalem]] | | [[:d:Q18686306|Q18686306]] | 7 |- | style='text-align:right'| 359 | [[Kunika]] | [[പ്രമാണം:Kunika at Sailor Today Awards (5) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-01-01<br/>1964-02-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6444681|Q6444681]] | 10 |- | style='text-align:right'| 360 | [[Rita Wolf]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-02-25 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q15500928|Q15500928]] | 3 |- | style='text-align:right'| 361 | [[Prabha Sinha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-04-16 | | | | [[:d:Q7237213|Q7237213]] | 5 |- | style='text-align:right'| 362 | [[Amardeep Jha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-06-14 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q4740212|Q4740212]] | 9 |- | style='text-align:right'| 363 | [[Vijayalakshmi Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-07-19 | | | | [[:d:Q106464856|Q106464856]] | 5 |- | style='text-align:right'| 364 | [[Apara Mehta]] | [[പ്രമാണം:Apara Mehta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-08-13 | | [[Bhavnagar]] | | [[:d:Q4779112|Q4779112]] | 14 |- | style='text-align:right'| 365 | [[Ketki Dave]] | [[പ്രമാണം:KetkiDave.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-08-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6395418|Q6395418]] | 13 |- | style='text-align:right'| 366 | [[Amita Khopkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-09-25 | | | | [[:d:Q18211037|Q18211037]] | 4 |- | style='text-align:right'| 367 | [[Himani Shivpuri]] | [[പ്രമാണം:Himani shivpuri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-10-24 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q3785692|Q3785692]] | 19 |- | style='text-align:right'| 368 | [[Geetanjali Tikekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-03-18 | | | | [[:d:Q16832140|Q16832140]] | 3 |- | style='text-align:right'| 369 | [[Lillete Dubey]] | [[പ്രമാണം:Lillete dubey.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-05-13<br/>1953-09-07<br/>1953 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q1628810|Q1628810]] | 23 |- | style='text-align:right'| 370 | [[Kuyili]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-06-14 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q19666192|Q19666192]] | 5 |- | style='text-align:right'| 371 | [[Bharti Sharma]] | [[പ്രമാണം:Picbharti.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-10-15 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q29913116|Q29913116]] | 7 |- | style='text-align:right'| 372 | [[Laboni Sarkar]] | [[പ്രമാണം:Laboni Sarkat 2024 AFA.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6467144|Q6467144]] | 6 |- | style='text-align:right'| 373 | [[Seema Kelkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962 | | [[കുവൈറ്റ്|കുവൈറ്റ്‌]] | | [[:d:Q16194633|Q16194633]] | 0 |- | style='text-align:right'| 374 | [[Bindiya Goswami]] | [[പ്രമാണം:Bindiya.Goswami.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-01-06<br/>1961-01-06 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4914024|Q4914024]] | 13 |- | style='text-align:right'| 375 | [[അപരാജിത മൊഹന്തി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-01-31 | | [[Sambalpur]] | | [[:d:Q4779123|Q4779123]] | 7 |- | style='text-align:right'| 376 | [[Seema Bhargav]] | [[പ്രമാണം:Seema Pahwa in March 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-02-10 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7445862|Q7445862]] | 12 |- | style='text-align:right'| 377 | [[Kovai Sarala]] | [[പ്രമാണം:Kovai Sarala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-04-07 | | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | | [[:d:Q6434821|Q6434821]] | 10 |- | style='text-align:right'| 378 | [[Natasha Rastogi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-05-14 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6968492|Q6968492]] | 8 |- | style='text-align:right'| 379 | [[Mahasweta Ray]] | [[പ്രമാണം:Mahasweta-Ray.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-07-02 | | [[പുരി]] | | [[:d:Q6575740|Q6575740]] | 4 |- | style='text-align:right'| 380 | [[Tasneem Sheikh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-08-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7687584|Q7687584]] | 3 |- | style='text-align:right'| 381 | [[Swati Anand]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-08-26 | | [[ഉജ്ജൈൻ ജില്ല]] | | [[:d:Q31173858|Q31173858]] | 0 |- | style='text-align:right'| 382 | [[Shreela Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Shreela Ghosh - Kolkata 2014-02-14 3217.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-09-25 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q7503555|Q7503555]] | 8 |- | style='text-align:right'| 383 | [[കെ ആർ വത്സല]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-10-12 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q18210664|Q18210664]] | 3 |- | style='text-align:right'| 384 | [[Satarupa Sanyal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-11-12 | | [[Bardhaman]] | | [[:d:Q7425950|Q7425950]] | 6 |- | style='text-align:right'| 385 | [[Abha Parmar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1963 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19895107|Q19895107]] | 2 |- | style='text-align:right'| 386 | [[Fathima Babu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1963 | | [[പുതുച്ചേരി]] | | [[:d:Q64748099|Q64748099]] | 6 |- | style='text-align:right'| 387 | [[Sonali Chakraborty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1963 | 2022-10-31 | | | [[:d:Q114976759|Q114976759]] | 4 |- | style='text-align:right'| 388 | [[Jaya Seal]] | [[പ്രമാണം:JS190.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-02-19 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q6167421|Q6167421]] | 9 |- | style='text-align:right'| 389 | [[Anita Raj]] | [[പ്രമാണം:AnitaRaj.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-02-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4765619|Q4765619]] | 16 |- | style='text-align:right'| 390 | [[S. P. Sailaja]] | [[പ്രമാണം:S.P. Sailaja in 1999.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-07-22 | | [[നെല്ലൂർ (Q61434)|നെല്ലൂർ]] | | [[:d:Q3522229|Q3522229]] | 5 |- | style='text-align:right'| 391 | [[റിനി സൈമൺ ഖന്ന]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1964 | | | | [[:d:Q7335040|Q7335040]] | 5 |- | style='text-align:right'| 392 | [[സവിത പ്രഭുനെ]] | [[പ്രമാണം:Savita prabhune colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19895366|Q19895366]] | 5 |- | style='text-align:right'| 393 | [[Ambika Rao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1964 | 2022 | | | [[:d:Q117699222|Q117699222]] | 2 |- | style='text-align:right'| 394 | [[Virginia Rodrigues]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1964 | | | | [[:d:Q130377426|Q130377426]] | 3 |- | style='text-align:right'| 395 | [[Sonu Walia]] | [[പ്രമാണം:SonuWalia02.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-02-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7562409|Q7562409]] | 13 |- | style='text-align:right'| 396 | [[Prachi Thakker]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-04-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28957253|Q28957253]] | 2 |- | style='text-align:right'| 397 | [[Kiran Juneja]] | [[പ്രമാണം:Kiran Juneja at Engagement ceremony of Arjun Hitkari with Gayatri(1) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-07-17 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6414804|Q6414804]] | 11 |- | style='text-align:right'| 398 | [[Vaishali Thakkar]] | [[പ്രമാണം:Vaishali Thakkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-07-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832118|Q16832118]] | 10 |- | style='text-align:right'| 399 | [[Smita Bharti]] | [[പ്രമാണം:Smita Bharti.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-08-02 | | [[ഭിലായി]] | | [[:d:Q26899256|Q26899256]] | 6 |- | style='text-align:right'| 400 | [[Richa Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-08-06 | 1996-12-10 | [[മുംബൈ]] | [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം]] | [[:d:Q7323502|Q7323502]] | 10 |- | style='text-align:right'| 401 | [[రేకందాస్ గుణవతి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-08-22 | | | | [[:d:Q16315654|Q16315654]] | 1 |- | style='text-align:right'| 402 | [[Navni Parihar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-09-23<br/>1964-09-13 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q15650292|Q15650292]] | 8 |- | style='text-align:right'| 403 | [[Swati Chitnis]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-10-17 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q20676241|Q20676241]] | 7 |- | style='text-align:right'| 404 | [[Sonia Singh]] | [[പ്രമാണം:Sonia Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-11-04 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16223965|Q16223965]] | 8 |- | style='text-align:right'| 405 | [[Prenal Oberai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-12-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19663063|Q19663063]] | 5 |- | style='text-align:right'| 406 | [[Rhea Pillai]] | [[പ്രമാണം:Rhea pillai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7320303|Q7320303]] | 10 |- | style='text-align:right'| 407 | [[രാദു]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-02-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16201757|Q16201757]] | 2 |- | style='text-align:right'| 408 | [[Archana Joglekar]] | [[പ്രമാണം:Archana Joglekar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-03-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4785559|Q4785559]] | 9 |- | style='text-align:right'| 409 | [[Anuradha Patel]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-03-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4777879|Q4777879]] | 8 |- | style='text-align:right'| 410 | [[ദീപിക ചിഖാലിയ]] | [[പ്രമാണം:Dipika Chikhlia in 2021 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രിയും രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകയും | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-04-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5250629|Q5250629]] | 14 |- | style='text-align:right'| 411 | [[Asawari Joshi]] | [[പ്രമാണം:AsawariJoshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-05-06 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3624766|Q3624766]] | 11 |- | style='text-align:right'| 412 | [[Runu Parija]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-05-15 | 2014-10-24 | | | [[:d:Q18341113|Q18341113]] | 1 |- | style='text-align:right'| 413 | [[ജയശ്രീ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-05-24 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16730227|Q16730227]] | 5 |- | style='text-align:right'| 414 | [[Zenobia Shroff]] | [[പ്രമാണം:Shroff Sacred Heart University Film TV Master Program November 2018.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | 1965-05-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q111263888|Q111263888]] | 10 |- | style='text-align:right'| 415 | [[Nivedita Joshi- Saraf]] | [[പ്രമാണം:NiveditaJoshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-06-06 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7041766|Q7041766]] | 8 |- | style='text-align:right'| 416 | [[Diya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-06-07 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5285006|Q5285006]] | 3 |- | style='text-align:right'| 417 | [[Pallavi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-06-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7127773|Q7127773]] | 5 |- | style='text-align:right'| 418 | [[രജനി (Q7285732)|രജനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-07-27 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7285732|Q7285732]] | 5 |- | style='text-align:right'| 419 | [[Malabika Sen]] | [[പ്രമാണം:Indian Dancer (Malabika Sen).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-08-27 | | | | [[:d:Q87860248|Q87860248]] | 3 |- | style='text-align:right'| 420 | [[അരുണ മുച്ചർല]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-09-13 | | [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] | | [[:d:Q4802166|Q4802166]] | 4 |- | style='text-align:right'| 421 | [[Alka Kubal]] | [[പ്രമാണം:AlkaKubal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-09-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4727621|Q4727621]] | 5 |- | style='text-align:right'| 422 | [[Kavitha]] | [[പ്രമാണം:Kavitha Dasaratharaj.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-09-28 | | | | [[:d:Q15692170|Q15692170]] | 7 |- | style='text-align:right'| 423 | [[സോണാലി സച്ദേവ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-09-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832078|Q16832078]] | 6 |- | style='text-align:right'| 424 | [[Navneet Nishan]] | [[പ്രമാണം:Navneet Nishan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-10-25 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q6982525|Q6982525]] | 12 |- | style='text-align:right'| 425 | [[Viji]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966 | 2000-11-27 | [[ഇന്ത്യ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q16015014|Q16015014]] | 3 |- | style='text-align:right'| 426 | [[Shanthi priya]] | [[പ്രമാണം:Actress Shantipriya.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-03-27 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q7489091|Q7489091]] | 8 |- | style='text-align:right'| 427 | [[Bhavya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-04-18 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q4901578|Q4901578]] | 10 |- | style='text-align:right'| 428 | [[Sangeeta Dash]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-04-24 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q105673223|Q105673223]] | 1 |- | style='text-align:right'| 429 | [[ജീവിത (Q6173112)|ജീവിത]] | [[പ്രമാണം:Jeevitha on October 26, 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-05-24 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q6173112|Q6173112]] | 6 |- | style='text-align:right'| 430 | [[Swapna Waghmare Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-07-16 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q16196723|Q16196723]] | 2 |- | style='text-align:right'| 431 | [[അപർണ വസ്തരേ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-10-14 | 2024-07-11 | [[Chikmagalur (Rural)]]<br/>[[Kadur]] | [[Banashankari]] | [[:d:Q17747329|Q17747329]] | 7 |- | style='text-align:right'| 432 | [[Viji Chandrasekhar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-12-02 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15468913|Q15468913]] | 5 |- | style='text-align:right'| 433 | [[Hema]] | [[പ്രമാണം:Hema Telugu actress.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967 | | [[huzaifa ibn yamani]] | | [[:d:Q5710886|Q5710886]] | 9 |- | style='text-align:right'| 434 | [[Kishori Ambiye]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967 | | | | [[:d:Q13116483|Q13116483]] | 1 |- | style='text-align:right'| 435 | [[Anahita Uberoi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18351880|Q18351880]] | 7 |- | style='text-align:right'| 436 | [[Kalpana Pandit]] | [[പ്രമാണം:KalpanaPandit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-01 | | | | [[:d:Q6354367|Q6354367]] | 7 |- | style='text-align:right'| 437 | [[Namrata Das]] | [[പ്രമാണം:Namrata Das.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-04-03 | | [[കേന്ദ്രപാറ ജില്ല]] | | [[:d:Q28946536|Q28946536]] | 4 |- | style='text-align:right'| 438 | [[Suneeta Rao]] | [[പ്രമാണം:SuneetaRao.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-04-05 | | | | [[:d:Q7639929|Q7639929]] | 7 |- | style='text-align:right'| 439 | [[ഷഗുഫ്ത അലി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-04-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16146322|Q16146322]] | 9 |- | style='text-align:right'| 440 | [[Medha Manjrekar]] | [[പ്രമാണം:Medha Manjrekar (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-04-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q23932130|Q23932130]] | 4 |- | style='text-align:right'| 441 | [[Amar Noorie]] | [[പ്രമാണം:Amar noorie.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-05-23 | | | | [[:d:Q4740037|Q4740037]] | 6 |- | style='text-align:right'| 442 | [[പ്രിയ അരുൺ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-08-17 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7246460|Q7246460]] | 8 |- | style='text-align:right'| 443 | [[Supriya Pilgaonkar]] | [[പ്രമാണം:Supriya.Pilgaonkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-08-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7645145|Q7645145]] | 17 |- | style='text-align:right'| 444 | [[Vijayta Pandit]] | [[പ്രമാണം:VijaytaPandit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-08-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7929326|Q7929326]] | 15 |- | style='text-align:right'| 445 | [[Mita Vashisht]] | [[പ്രമാണം:Mita Vashisht at the premiere of Janleva 555.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-11-02 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6880705|Q6880705]] | 15 |- | style='text-align:right'| 446 | [[രൂപാ (Q16201770)|രൂപാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-11-07 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q16201770|Q16201770]] | 4 |- | style='text-align:right'| 447 | [[Priyadarshini Pradhan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q3922203|Q3922203]] | 2 |- | style='text-align:right'| 448 | [[Meera Krishnan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-01-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15302629|Q15302629]] | 4 |- | style='text-align:right'| 449 | [[Dolly Minhas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-02-08 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q4967473|Q4967473]] | 8 |- | style='text-align:right'| 450 | [[Alka Verma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-02-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4727622|Q4727622]] | 4 |- | style='text-align:right'| 451 | [[Kruttika Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-02-23 | | [[ലണ്ടൻ]] | | [[:d:Q6439539|Q6439539]] | 10 |- | style='text-align:right'| 452 | [[Varsha Usgaonkar]] | [[പ്രമാണം:VarshaUsgaonkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-02-28 | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q7916120|Q7916120]] | 17 |- | style='text-align:right'| 453 | [[Ananya Khare]] | [[പ്രമാണം:Ananya Khare.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-03-16 | | [[Ratlam]] | | [[:d:Q3615051|Q3615051]] | 16 |- | style='text-align:right'| 454 | [[Kishori Shahane]] | [[പ്രമാണം:Kishori shahane ajita premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-04-23 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q3632633|Q3632633]] | 11 |- | style='text-align:right'| 455 | [[Shubhangi Gokhale]] | [[പ്രമാണം:Shubangi Gokhale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-06-02 | | [[Khamgaon]] | | [[:d:Q29583858|Q29583858]] | 5 |- | style='text-align:right'| 456 | [[Prateeksha Lonkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-06-12 | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q7238632|Q7238632]] | 7 |- | style='text-align:right'| 457 | [[Mrinal Dev-Kulkarni]] | [[പ്രമാണം:Mrinal Kulkarni snapped at the press meet for movie on Baba Amte 08.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-06-21<br/>1971-06-21 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6929584|Q6929584]] | 15 |- | style='text-align:right'| 458 | [[Rishina Kandhari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-06-21 | | | | [[:d:Q18211013|Q18211013]] | 4 |- | style='text-align:right'| 459 | [[മീനാക്ഷി (Q15217667)|മീനാക്ഷി]] | [[പ്രമാണം:Meenakshi (actress).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര നടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-08-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q15217667|Q15217667]] | 7 |- | style='text-align:right'| 460 | [[പൂർണിമ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-09-23 | | [[മച്ചിലിപട്ടണം]] | | [[:d:Q7228868|Q7228868]] | 3 |- | style='text-align:right'| 461 | [[Bhavani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-11-09 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16200014|Q16200014]] | 9 |- | style='text-align:right'| 462 | [[Satwant Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-12-05 | | [[Sirsa]] | | [[:d:Q43231541|Q43231541]] | 2 |- | style='text-align:right'| 463 | [[Nina Wadia]] | [[പ്രമാണം:Nina Wadia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-12-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6043141|Q6043141]] | 16 |- | style='text-align:right'| 464 | [[സുകന്യ കുൽക്കർണി]] | [[പ്രമാണം:Sukanya Kulkarni.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-12-23 | | | | [[:d:Q23019136|Q23019136]] | 4 |- | style='text-align:right'| 465 | [[ഷർബാനി മുഖർജി]] | [[പ്രമാണം:Sharbani Mukherjee 2005 - still 1240.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7489442|Q7489442]] | 10 |- | style='text-align:right'| 466 | [[Tripti Nadakar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-01-02 | | [[ഡാർജിലിങ്|ഡാർജിലിംഗ്]] | | [[:d:Q7843809|Q7843809]] | 6 |- | style='text-align:right'| 467 | [[Pinky Rajput]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-01-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7196247|Q7196247]] | 6 |- | style='text-align:right'| 468 | [[Pallavi Joshi]] | [[പ്രമാണം:Pallavi Joshi and Tanvi Azmi at Success bash of 'Hate Story' (8).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-04-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7127781|Q7127781]] | 20 |- | style='text-align:right'| 469 | [[Sonalika Joshi]] | [[പ്രമാണം:SonalikaJoshi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-06-05 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q7560772|Q7560772]] | 7 |- | style='text-align:right'| 470 | [[Piya Sengupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-06-09 | | | | [[:d:Q21066811|Q21066811]] | 6 |- | style='text-align:right'| 471 | [[Manjeet Kullar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-06-28 | | | | [[:d:Q6750370|Q6750370]] | 6 |- | style='text-align:right'| 472 | [[Pratibha Sinha]] | [[പ്രമാണം:PratibhaSinha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-07-04 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7238684|Q7238684]] | 10 |- | style='text-align:right'| 473 | [[അശ്വിനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-07-14 | 2012-09-23 | [[നെല്ലൂർ (Q61434)|നെല്ലൂർ]] | | [[:d:Q16019284|Q16019284]] | 9 |- | style='text-align:right'| 474 | [[Mandakini]] | [[പ്രമാണം:Mandakini01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-07-30 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q337434|Q337434]] | 31 |- | style='text-align:right'| 475 | [[Poonam Jhawer]] | [[പ്രമാണം:Poonam Jhawer.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-08-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7228696|Q7228696]] | 6 |- | style='text-align:right'| 476 | [[Alka Kaushal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-09-02 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18638586|Q18638586]] | 9 |- | style='text-align:right'| 477 | [[Satabdi Roy]] | [[പ്രമാണം:Shatabdi Roy.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-10-05 | | [[Agarpara]] | | [[:d:Q7425857|Q7425857]] | 11 |- | style='text-align:right'| 478 | [[Nishigandha Wad]] | [[പ്രമാണം:Nishigandha Wad.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-10-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7040540|Q7040540]] | 6 |- | style='text-align:right'| 479 | [[Sunita Rajwar]] | [[പ്രമാണം:Sunita Rajwar in February 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-11-06 | | [[ബറേലി]] | | [[:d:Q16206736|Q16206736]] | 8 |- | style='text-align:right'| 480 | [[Shilpa Shirodkar]] | [[പ്രമാണം:ShilpaShirodkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-11-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7496767|Q7496767]] | 20 |- | style='text-align:right'| 481 | [[സ്മിത നായർ ജെയിൻ]] | [[പ്രമാണം:Smita Nair Jain speaking at Nasscom.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-11-20 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q18126169|Q18126169]] | 12 |- | style='text-align:right'| 482 | [[Seema Rahmani]] | [[പ്രമാണം:Seema Rahmani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-12-03 | | [[കുവൈറ്റ്|കുവൈറ്റ്‌]] | | [[:d:Q20870055|Q20870055]] | 10 |- | style='text-align:right'| 483 | [[Nimisha Vakharia]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-12-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832126|Q16832126]] | 6 |- | style='text-align:right'| 484 | [[K.Sujatha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970s | 2007-06-25 | | | [[:d:Q12688702|Q12688702]] | 1 |- | style='text-align:right'| 485 | [[Maheswari]] | [[പ്രമാണം:Mahe wiki.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6733904|Q6733904]] | 5 |- | style='text-align:right'| 486 | [[Chandrayee Ghosh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5071477|Q5071477]] | 6 |- | style='text-align:right'| 487 | [[Jayati Bhatia]] | [[പ്രമാണം:Jayati Bhatia 1.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q6167690|Q6167690]] | 3 |- | style='text-align:right'| 488 | [[Manjula Ghattamaneni]] | [[പ്രമാണം:Manjula Indira Productions.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6750446|Q6750446]] | 8 |- | style='text-align:right'| 489 | [[ഊഹ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-01-01 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7532422|Q7532422]] | 3 |- | style='text-align:right'| 490 | [[Thangjam Manorama]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | 2004-07-11 | | | [[:d:Q15734820|Q15734820]] | 6 |- | style='text-align:right'| 491 | [[Sheeba Akashdeep]] | [[പ്രമാണം:Sheeba Akashdeep, 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16727187|Q16727187]] | 8 |- | style='text-align:right'| 492 | [[Chanda Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | | | [[:d:Q66816607|Q66816607]] | 3 |- | style='text-align:right'| 493 | [[Sunetra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | | | [[:d:Q67654543|Q67654543]] | 3 |- | style='text-align:right'| 494 | [[Dolly Bindra]] | [[പ്രമാണം:Dolly bindra colors indian telly awards cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-01-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5289323|Q5289323]] | 13 |- | style='text-align:right'| 495 | [[Ashwini Kalsekar]] | [[പ്രമാണം:Ashwini Kalsekar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-01-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4806201|Q4806201]] | 20 |- | style='text-align:right'| 496 | [[Aparajita Auddy]] | [[പ്രമാണം:Aparajita Auddy (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-02-02 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4779118|Q4779118]] | 6 |- | style='text-align:right'| 497 | [[Chumki Chowdhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-02-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q18685433|Q18685433]] | 5 |- | style='text-align:right'| 498 | [[Dolon Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-02-22 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5289472|Q5289472]] | 5 |- | style='text-align:right'| 499 | [[Mona Ambegaonkar]] | [[പ്രമാണം:Mona Ambegaonkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-03-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6897636|Q6897636]] | 10 |- | style='text-align:right'| 500 | [[പ്രിയ (Q16201721)|പ്രിയ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-03-21 | | | | [[:d:Q16201721|Q16201721]] | 3 |- | style='text-align:right'| 501 | [[Indrani Dutta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-04-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16728729|Q16728729]] | 5 |- | style='text-align:right'| 502 | [[Neelu Vaghela]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-04-15 | | [[രാജസ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q6986823|Q6986823]] | 10 |- | style='text-align:right'| 503 | [[Neha Joshi (TV actress)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-06-21 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q6987750|Q6987750]] | 2 |- | style='text-align:right'| 504 | [[Anu Hasan]] | [[പ്രമാണം:Anu Hasan2.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-07-15 | | [[തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി|തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]] | | [[:d:Q3530637|Q3530637]] | 10 |- | style='text-align:right'| 505 | [[നിവേദിത ഭട്ടാചാര്യ]] | [[പ്രമാണം:Nivedita Bhattacharya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-07-21 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7041763|Q7041763]] | 7 |- | style='text-align:right'| 506 | [[Deepshika]] | [[പ്രമാണം:Deepshikha walks for Manish Malhotra & Shaina NC's show for CPAA 08.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-08-02<br/>1977-01-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5250647|Q5250647]] | 13 |- | style='text-align:right'| 507 | [[Sagarika Mukherjee]] | [[പ്രമാണം:Sagarika13.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-09-04 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q7399059|Q7399059]] | 10 |- | style='text-align:right'| 508 | [[Parminder Gill]] | [[പ്രമാണം:Parminder Gill1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-09-16 | | [[ലുധിയാന ജില്ല]] | | [[:d:Q61059217|Q61059217]] | 3 |- | style='text-align:right'| 509 | [[Shikha Swaroop]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-10-23 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7496575|Q7496575]] | 4 |- | style='text-align:right'| 510 | [[Kashmira Shah]] | [[പ്രമാണം:Kashmera Shah in 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-12-02<br/>1971-12-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6374451|Q6374451]] | 15 |- | style='text-align:right'| 511 | [[Namrata Sawhney]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-12-14 | | [[പട്ട്യാല]] | | [[:d:Q6962052|Q6962052]] | 4 |- | style='text-align:right'| 512 | [[Meena Menon]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-12-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6807588|Q6807588]] | 4 |- | style='text-align:right'| 513 | [[Ekta Sohini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16202541|Q16202541]] | 3 |- | style='text-align:right'| 514 | [[Abhinaya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1971 | | | | [[:d:Q100319922|Q100319922]] | 3 |- | style='text-align:right'| 515 | [[Ritu Shivpuri]] | [[പ്രമാണം:Ritu Shivpuri graces Rebecca Dewan’s fashion show (11) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-01-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q15693767|Q15693767]] | 8 |- | style='text-align:right'| 516 | [[നിരോഷ]] | [[പ്രമാണം:Nirosha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-01-23 | | [[കൊളംബോ]] | | [[:d:Q13653610|Q13653610]] | 6 |- | style='text-align:right'| 517 | [[Shaheen Ahmed]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-02 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q12454107|Q12454107]] | 1 |- | style='text-align:right'| 518 | [[Indira Krishnan]] | [[പ്രമാണം:Indira Krishnan All India Achievers Awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-03-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q121358969|Q121358969]] | 4 |- | style='text-align:right'| 519 | [[Yamini Singh]] | [[പ്രമാണം:YaminiSingh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-03-20 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q28170401|Q28170401]] | 7 |- | style='text-align:right'| 520 | [[Sriranjini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-06-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16202614|Q16202614]] | 6 |- | style='text-align:right'| 521 | [[Sonal Jha]] | [[പ്രമാണം:Sonal Jha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-07-29 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q55177844|Q55177844]] | 5 |- | style='text-align:right'| 522 | [[Sreelekha Mitra]] | [[പ്രമാണം:Sreelekha Mitra interviewed by Siti Cinema in 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-08-30<br/>1975-08-30 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q13729015|Q13729015]] | 7 |- | style='text-align:right'| 523 | [[Sulekha Talwalkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-10-08 | | | | [[:d:Q7636145|Q7636145]] | 6 |- | style='text-align:right'| 524 | [[Mounika]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-10-20 | | | | [[:d:Q19321759|Q19321759]] | 3 |- | style='text-align:right'| 525 | [[Meghna Malik]] | [[പ്രമാണം:Meghna malik.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-10-28<br/>1971-10-03 | | [[സോണിപത്]] | | [[:d:Q4277747|Q4277747]] | 12 |- | style='text-align:right'| 526 | [[Shalini Arora]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-11-09 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7487228|Q7487228]] | 5 |- | style='text-align:right'| 527 | [[M ഹീര രാജഗോപാൽ]] | [[പ്രമാണം:Heera-rajagopal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-12-29 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q5698080|Q5698080]] | 8 |- | style='text-align:right'| 528 | [[Sindhu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972 | 2005-01-06 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q19665157|Q19665157]] | 3 |- | style='text-align:right'| 529 | [[Rajita]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972 | | [[Kakinada]] | | [[:d:Q31496246|Q31496246]] | 3 |- | style='text-align:right'| 530 | [[Ashwini Ekbote]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-01-05 | 2016-10-22 | [[പൂണെ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q51834779|Q51834779]] | 6 |- | style='text-align:right'| 531 | [[Suchitra Bandekar]] | [[പ്രമാണം:Suchitra Bandekar with Aadesh Bandekar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-01-07 | | | | [[:d:Q13122012|Q13122012]] | 4 |- | style='text-align:right'| 532 | [[Sandali Sinha]] | [[പ്രമാണം:SandaliSinha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-01-11 | | [[Muzaffarpur]] | | [[:d:Q7415964|Q7415964]] | 15 |- | style='text-align:right'| 533 | [[Maria Goretti]] | [[പ്രമാണം:MariaGorettiVJ.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-01-26 | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q6761233|Q6761233]] | 5 |- | style='text-align:right'| 534 | [[Nilanjana Sengupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-02-21<br/>1979-02-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16202260|Q16202260]] | 3 |- | style='text-align:right'| 535 | [[തനാസ് ഇറാനി]] | [[പ്രമാണം:Tanaaz-Irani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-04-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7682187|Q7682187]] | 12 |- | style='text-align:right'| 536 | [[Anjala Zaveri]] | [[പ്രമാണം:AnjalaZaveri.jpg|center|50px]] | ബ്രിട്ടനിലെ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1972-04-20 | | [[ലണ്ടൻ]] | | [[:d:Q3531931|Q3531931]] | 10 |- | style='text-align:right'| 537 | [[Ashwini Bhave]] | [[പ്രമാണം:AshwiniBhave.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-05-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4806199|Q4806199]] | 15 |- | style='text-align:right'| 538 | [[Anjali Sudhakar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-05-22 | | [[Kanakapura]] | | [[:d:Q4765740|Q4765740]] | 5 |- | style='text-align:right'| 539 | [[Gulfam Khan]] | [[പ്രമാണം:Gulfam Khan Portrait.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-06-06 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200740|Q16200740]] | 8 |- | style='text-align:right'| 540 | [[Sonam]] | [[പ്രമാണം:Sonam Khan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-09-02 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7560776|Q7560776]] | 10 |- | style='text-align:right'| 541 | [[Rasika Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-09-12 | 2011-07-07 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7295046|Q7295046]] | 7 |- | style='text-align:right'| 542 | [[Jaya Bhattacharya]] | [[പ്രമാണം:Jaya Bhattacharya in 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-09-19<br/>1978-07-01 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q16199248|Q16199248]] | 12 |- | style='text-align:right'| 543 | [[നികി അനേജ വാലിയ]] | [[പ്രമാണം:Niki Walia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-09-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16258538|Q16258538]] | 8 |- | style='text-align:right'| 544 | [[Deepa Parab]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-10-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16201561|Q16201561]] | 6 |- | style='text-align:right'| 545 | [[Ravali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-12-22 | | [[Gudivada]] | | [[:d:Q7296308|Q7296308]] | 5 |- | style='text-align:right'| 546 | [[Radhika Vaz]] | [[പ്രമാണം:Radhika Vaz, 2017 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q21066657|Q21066657]] | 9 |- | style='text-align:right'| 547 | [[Sheeba Chaddha]] | [[പ്രമാണം:Sheeba Chaddha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16200046|Q16200046]] | 15 |- | style='text-align:right'| 548 | [[ഫർഹീൻ]] | [[പ്രമാണം:Farheen mam.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16200332|Q16200332]] | 7 |- | style='text-align:right'| 549 | [[Sharvani Pillai]] | [[പ്രമാണം:Sharvani Pillai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16734541|Q16734541]] | 8 |- | style='text-align:right'| 550 | [[Rethika Srinivas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q20685290|Q20685290]] | 6 |- | style='text-align:right'| 551 | [[Sakshi Tanwar]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Tanwar graces the Ganesha puja at Ekta Kapoor’s house (05) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-01-12 | | [[Alwar]] | | [[:d:Q2003940|Q2003940]] | 25 |- | style='text-align:right'| 552 | [[Bhaswati Basu]] | [[പ്രമാണം:Bhaswati Basu.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-03-05 | | | | [[:d:Q55409221|Q55409221]] | 2 |- | style='text-align:right'| 553 | [[Bidipta Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-06-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4904175|Q4904175]] | 6 |- | style='text-align:right'| 554 | [[ഈശ്വരി റാവു]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-06-13 | | [[Peddapuram mandal]] | | [[:d:Q5331053|Q5331053]] | 4 |- | style='text-align:right'| 555 | [[Suman Ranganathan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-07-26 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7636937|Q7636937]] | 15 |- | style='text-align:right'| 556 | [[Malashri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-08-10 | | [[ചെന്നൈ ജില്ല]] | | [[:d:Q10980180|Q10980180]] | 11 |- | style='text-align:right'| 557 | [[രേഷം തിപ്നിസ്]] | [[പ്രമാണം:Resham Tipnis (cropped) attending the launch of Sai Deodhar & Shakti Anand ‘Thoughtrain Entertainment’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-08-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16214589|Q16214589]] | 8 |- | style='text-align:right'| 558 | [[Delnaaz Irani]] | [[പ്രമാണം:Delnaaz Paul at the opening of Fluke store.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-09-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5254296|Q5254296]] | 13 |- | style='text-align:right'| 559 | [[Richa Ahuja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-09-16 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q17505034|Q17505034]] | 9 |- | style='text-align:right'| 560 | [[Sujatha Sivakumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-09-27 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q22683046|Q22683046]] | 4 |- | style='text-align:right'| 561 | [[സലീമാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-11-04 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q16202034|Q16202034]] | 5 |- | style='text-align:right'| 562 | [[Kavita Lad]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-11-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q893134|Q893134]] | 5 |- | style='text-align:right'| 563 | [[Shweta Rastogi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-11-16 | | | | [[:d:Q120287955|Q120287955]] | 2 |- | style='text-align:right'| 564 | [[Arpita Pal]] | [[പ്രമാണം:Arpita Pal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4795753|Q4795753]] | 7 |- | style='text-align:right'| 565 | [[అపూర్వ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974 | | | | [[:d:Q12990404|Q12990404]] | 1 |- | style='text-align:right'| 566 | [[റാണി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974 | | | | [[:d:Q16344092|Q16344092]] | 4 |- | style='text-align:right'| 567 | [[Abhilasha Patil]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1974 | 2021-05-04 | | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q106707972|Q106707972]] | 4 |- | style='text-align:right'| 568 | [[Huirem Seema]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1974 | 2011 | | | [[:d:Q107360798|Q107360798]] | 4 |- | style='text-align:right'| 569 | [[Malini Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-01-05<br/>1965-01-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16202316|Q16202316]] | 5 |- | style='text-align:right'| 570 | [[Manasi Salvi]] | [[പ്രമാണം:Manasi Salvi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-01-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2190753|Q2190753]] | 9 |- | style='text-align:right'| 571 | [[Indrani Mukherjee]] | [[പ്രമാണം:Indrani Mukherjee.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-01-25 | | [[അസൻസോൾ]] | | [[:d:Q62267046|Q62267046]] | 3 |- | style='text-align:right'| 572 | [[ശ്രുതി രാജ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-02-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7504339|Q7504339]] | 5 |- | style='text-align:right'| 573 | [[പ്രഗതി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-03-17 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7237601|Q7237601]] | 4 |- | style='text-align:right'| 574 | [[രൂപ ശ്രീ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-03-27 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q18085653|Q18085653]] | 5 |- | style='text-align:right'| 575 | [[കസ്തൂരി (Q6374806)|കസ്തൂരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-05-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6374806|Q6374806]] | 4 |- | style='text-align:right'| 576 | [[Aditi Gowitrikar]] | [[പ്രമാണം:Aditi Gowitrikar graces H&M’s store launch in Mumbai (17) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-05-21<br/>1976-05-21 | | [[പൻവേൽ]] | | [[:d:Q3531155|Q3531155]] | 21 |- | style='text-align:right'| 577 | [[Adita Wahi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-06-03 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q18211758|Q18211758]] | 4 |- | style='text-align:right'| 578 | [[Govindini Murty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-06-20 | | [[മണിപ്പൂർ]] | | [[:d:Q5589918|Q5589918]] | 3 |- | style='text-align:right'| 579 | [[Gautami Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Gautami.Kapoor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-06-21 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q16730577|Q16730577]] | 11 |- | style='text-align:right'| 580 | [[Barkha Madan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-08-17 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q16201002|Q16201002]] | 8 |- | style='text-align:right'| 581 | [[Purbi Joshi]] | [[പ്രമാണം:Purbi Joshi at the shooting of music video for ‘Damadamm!’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-08-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7260894|Q7260894]] | 7 |- | style='text-align:right'| 582 | [[വൈഷ്ണവി മഹന്ത്]] | [[പ്രമാണം:Vaishnavi Mahant.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-09-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7908874|Q7908874]] | 15 |- | style='text-align:right'| 583 | [[Janaki Sabesh]] | [[പ്രമാണം:Janaki Sabesh Image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-09-23 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6150715|Q6150715]] | 7 |- | style='text-align:right'| 584 | [[Rakshanda Khan]] | [[പ്രമാണം:Rakhsandha khan1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-09-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7286781|Q7286781]] | 8 |- | style='text-align:right'| 585 | [[Sonali Kulkarni]] | [[പ്രമാണം:Sonali Kulkarni on Day 2 of Lakme Fashion Week 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-11-03 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q1407499|Q1407499]] | 28 |- | style='text-align:right'| 586 | [[Simone Singh]] | [[പ്രമാണം:SimoneSingh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-11-10 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q7520416|Q7520416]] | 17 |- | style='text-align:right'| 587 | [[Sabitha Jayaraj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-11-10 | | | | [[:d:Q52634159|Q52634159]] | 2 |- | style='text-align:right'| 588 | [[Yuvarani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-11-30 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16203011|Q16203011]] | 5 |- | style='text-align:right'| 589 | [[Anupama Kumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-12-04 | | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | | [[:d:Q4777839|Q4777839]] | 8 |- | style='text-align:right'| 590 | [[Aishwarya Narkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-12-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q108219130|Q108219130]] | 5 |- | style='text-align:right'| 591 | [[Uma Riyaz Khan]] | [[പ്രമാണം:Uma Riyaz Khan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7881028|Q7881028]] | 7 |- | style='text-align:right'| 592 | [[Bhavana]] | [[പ്രമാണം:Bhavana (Kannada actress) (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970s | | [[ദാവൺഗരെ]] | | [[:d:Q16200004|Q16200004]] | 12 |- | style='text-align:right'| 593 | [[Rupal Patel]] | [[പ്രമാണം:Rupalpatel.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-01-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18638590|Q18638590]] | 8 |- | style='text-align:right'| 594 | [[Seema Shinde]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-01-15 | | | | [[:d:Q106286505|Q106286505]] | 3 |- | style='text-align:right'| 595 | [[സുപ്രിയ കാർണിക്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-03-13 | | | | [[:d:Q16198893|Q16198893]] | 6 |- | style='text-align:right'| 596 | [[Anita Devgan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-03-18 | | | | [[:d:Q115516155|Q115516155]] | 3 |- | style='text-align:right'| 597 | [[സുമ കനകല]] | [[പ്രമാണം:Suma Kanakala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-03-22 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q7636907|Q7636907]] | 8 |- | style='text-align:right'| 598 | [[സന്ധ്യ മ്രിദുൽ]] | [[പ്രമാണം:Sandhya Mridul at an event at Koh hosted by Shruti Seth 06.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-03-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q1396281|Q1396281]] | 17 |- | style='text-align:right'| 599 | [[Rajeshwari Sachdev]] | [[പ്രമാണം:Rajeshwari Sachdev.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-04-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7286105|Q7286105]] | 14 |- | style='text-align:right'| 600 | [[Neha]] | [[പ്രമാണം:NehaBajpai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-04-18 | | [[Nanded]] | | [[:d:Q7460032|Q7460032]] | 15 |- | style='text-align:right'| 601 | [[Gargi Roychowdhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-04-24 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q17332332|Q17332332]] | 4 |- | style='text-align:right'| 602 | [[ഭുവനേശ്വരി (Q18124379)|ഭുവനേശ്വരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-06-04 | | [[Chittoor]] | | [[:d:Q18124379|Q18124379]] | 7 |- | style='text-align:right'| 603 | [[Deepa Venkat]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-06-11<br/>1974 | | | | [[:d:Q5250473|Q5250473]] | 4 |- | style='text-align:right'| 604 | [[Upasana Singh]] | [[പ്രമാണം:UpasanaSingh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-06-29 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q7898180|Q7898180]] | 15 |- | style='text-align:right'| 605 | [[സുഭശ്രി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-07-18 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7631263|Q7631263]] | 4 |- | style='text-align:right'| 606 | [[Lata Sabharwal]] | [[പ്രമാണം:Lataa Saberwal cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-08-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6495046|Q6495046]] | 12 |- | style='text-align:right'| 607 | [[Dolly Sohi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-09-15 | 2024-03-08 | [[അമൃത്‌സർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q26997337|Q26997337]] | 8 |- | style='text-align:right'| 608 | [[ശ്രുതി (Q7504343)|ശ്രുതി]] | [[പ്രമാണം:Shruti (Apr, 2016).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-09-18 | | [[Hassan]] | | [[:d:Q7504343|Q7504343]] | 13 |- | style='text-align:right'| 609 | [[Jayasri Rachakonda]] | [[പ്രമാണം:Jayasri Rachakonda.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-12 | | [[Ramagundam]] | | [[:d:Q97674107|Q97674107]] | 2 |- | style='text-align:right'| 610 | [[Pallavi Pradhan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q42610846|Q42610846]] | 4 |- | style='text-align:right'| 611 | [[Bhavana Balsavar]] | [[പ്രമാണം:Bhavana Balsaver,Shobha Khote at The Aap Ki Awaz Award 2012 (4).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16199949|Q16199949]] | 10 |- | style='text-align:right'| 612 | [[Meghna Reddy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-24 | | [[രാജമന്ദ്രി]] | | [[:d:Q4974267|Q4974267]] | 3 |- | style='text-align:right'| 613 | [[Rukhsaar Rehman]] | [[പ്രമാണം:Rukhsar image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-29 | | [[Rampur]] | | [[:d:Q19059651|Q19059651]] | 15 |- | style='text-align:right'| 614 | [[Tara Deshpande]] | [[പ്രമാണം:Tara Deshpande(1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-12-09<br/>1975-12-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7685053|Q7685053]] | 6 |- | style='text-align:right'| 615 | [[വൈഭവി മർച്ചന്റ്]] | [[പ്രമാണം:Vaibhavi Merchant don2 screening.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-12-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q245862|Q245862]] | 19 |- | style='text-align:right'| 616 | [[Mahi Gill]] | [[പ്രമാണം:Mahi Gill Paan Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-12-19 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q487198|Q487198]] | 25 |- | style='text-align:right'| 617 | [[Shonali Nagrani]] | [[പ്രമാണം:Shonali Nagrani at the launch of Watch Time's magazine 10.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-12-20 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7500361|Q7500361]] | 7 |- | style='text-align:right'| 618 | [[Shweta Kawatra]] | [[പ്രമാണം:Shweta kawatra walks ramp.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7505875|Q7505875]] | 8 |- | style='text-align:right'| 619 | [[Deepali Joshi-Shah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976 | 2012-01-27 | [[അജ്മീർ]] | [[കുവൈറ്റ്|കുവൈറ്റ്‌]] | [[:d:Q4160503|Q4160503]] | 5 |- | style='text-align:right'| 620 | [[ശ്രീയ രമേഷ്]] | | നടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976 | | [[കാസർഗോഡ്]] | | [[:d:Q27673476|Q27673476]] | 1 |- | style='text-align:right'| 621 | [[Praseetha Menon]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1976 | | | | [[:d:Q105314228|Q105314228]] | 2 |- | style='text-align:right'| 622 | [[Shalini Kapoor Sagar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-01-04 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16202189|Q16202189]] | 5 |- | style='text-align:right'| 623 | [[Shikha Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-01-04 | 2015-05-16 | | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q19961072|Q19961072]] | 4 |- | style='text-align:right'| 624 | [[Vandana Pathak]] | [[പ്രമാണം:Vandana Pathak at Kehvatlal Parivar premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-01-26 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16734267|Q16734267]] | 8 |- | style='text-align:right'| 625 | [[Malavika Avinash]] | [[പ്രമാണം:Malavika Avinash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-01-28 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6741434|Q6741434]] | 15 |- | style='text-align:right'| 626 | [[Priya Sachdev]] | [[പ്രമാണം:Priya Sachdev Kapur, wife of sanjay kapur.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-02-21 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7246478|Q7246478]] | 1 |- | style='text-align:right'| 627 | [[Vishakha Subhedar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-03-22 | | | | [[:d:Q119684739|Q119684739]] | 3 |- | style='text-align:right'| 628 | [[Manasi Joshi Roy]] | [[പ്രമാണം:Manasi Joshi Roy.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-03-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q26702554|Q26702554]] | 6 |- | style='text-align:right'| 629 | [[Smita Saravade]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-05-12 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q7544827|Q7544827]] | 3 |- | style='text-align:right'| 630 | [[ചായ സിംഗ്]] | [[പ്രമാണം:Chaya Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-05-16 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q5088608|Q5088608]] | 11 |- | style='text-align:right'| 631 | [[Poonam Narula]] | [[പ്രമാണം:Poonam Goel (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-06-03 | | | | [[:d:Q21062558|Q21062558]] | 3 |- | style='text-align:right'| 632 | [[Neshma Chemburkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-07-14 | | | | [[:d:Q131931902|Q131931902]] | 3 |- | style='text-align:right'| 633 | [[Sangita Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Sangeeta Ghosh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-08-18 | | [[Shivpuri]] | | [[:d:Q7417916|Q7417916]] | 10 |- | style='text-align:right'| 634 | [[Chitrangada Singh]] | [[പ്രമാണം:Chitrangada Singh at FBB Femina Miss India 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-08-30<br/>1976-03-28 | | [[ജോധ്പുർ]] | | [[:d:Q5102344|Q5102344]] | 29 |- | style='text-align:right'| 635 | [[Suchita Trivedi]] | [[പ്രമാണം:Suchita Trivedi in 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-09-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16751660|Q16751660]] | 9 |- | style='text-align:right'| 636 | [[Lakshmi Manchu]] | [[പ്രമാണം:Lakshmi Manchu.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-10-08 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6479877|Q6479877]] | 17 |- | style='text-align:right'| 637 | [[Queen Hazarika]] | [[പ്രമാണം:Queen Hazarika at a video shoot in Bangalore (April, 2015).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-10-16 | | [[North Lakhimpur]] | | [[:d:Q19896001|Q19896001]] | 6 |- | style='text-align:right'| 638 | [[Dipannita Sharma]] | [[പ്രമാണം:Celebrities at Manish Malhotra - Lilavati Save & Empower Girl Child show (8).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-11-02 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q5279710|Q5279710]] | 16 |- | style='text-align:right'| 639 | [[പ്യുമൊരി മേത്ത ഘോഷ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-11-23 | | [[Solapur]] | | [[:d:Q23038212|Q23038212]] | 1 |- | style='text-align:right'| 640 | [[Nethra Raghuraman]] | [[പ്രമാണം:Nethra Raghuraman graces the launch of Olive's new menu.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-11-29 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q16216019|Q16216019]] | 8 |- | style='text-align:right'| 641 | [[Bindu De Stoppani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-12-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q863662|Q863662]] | 3 |- | style='text-align:right'| 642 | [[Devadarshini]] | [[പ്രമാണം:Devadarshini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-01-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q140660|Q140660]] | 8 |- | style='text-align:right'| 643 | [[Maleeka Ghai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1977 | | | | [[:d:Q109581861|Q109581861]] | 2 |- | style='text-align:right'| 644 | [[Kalpa Latha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1977 | | | | [[:d:Q130383213|Q130383213]] | 2 |- | style='text-align:right'| 645 | [[പ്രേമ]] | [[പ്രമാണം:Prema.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-01-06 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7240187|Q7240187]] | 10 |- | style='text-align:right'| 646 | [[Smita Bansal]] | [[പ്രമാണം:Smita Bansal graces The Global Peace Initiative 2015 (47).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-02-21 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q2003885|Q2003885]] | 14 |- | style='text-align:right'| 647 | [[Shilpa Tulaskar]] | [[പ്രമാണം:Shilpa Tulaskar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-03-10 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q7496770|Q7496770]] | 8 |- | style='text-align:right'| 648 | [[Kartika Rane]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-03-17 | | | | [[:d:Q6373558|Q6373558]] | 1 |- | style='text-align:right'| 649 | [[ഗായത്രി ജോഷി]] | [[പ്രമാണം:Gayatri Joshi in 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-03-20 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q467074|Q467074]] | 23 |- | style='text-align:right'| 650 | [[Rupali Ganguly]] | [[പ്രമാണം:Rupali Ganguly at CID Veerta Awards 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-04-05 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7380199|Q7380199]] | 12 |- | style='text-align:right'| 651 | [[Sakshi Shivanand]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Shivanand Image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-04-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7403092|Q7403092]] | 10 |- | style='text-align:right'| 652 | [[Debolina Dutta]] | [[പ്രമാണം:Debolina Dutta 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-04-20 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5248128|Q5248128]] | 5 |- | style='text-align:right'| 653 | [[Rajashree]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-04-29 | | | | [[:d:Q16201849|Q16201849]] | 4 |- | style='text-align:right'| 654 | [[Keerthi Gopinath]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-05-02 | | [[കോട്ടയം]] | | [[:d:Q96839191|Q96839191]] | 4 |- | style='text-align:right'| 655 | [[Sheetal Agashe]] | [[പ്രമാണം:Sheetal-agashe-femina-award-2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-05-17 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q27854128|Q27854128]] | 12 |- | style='text-align:right'| 656 | [[Samata Das]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-06-07 | | [[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | | [[:d:Q16200218|Q16200218]] | 6 |- | style='text-align:right'| 657 | [[സുഗന്ധ ഗാർഗ്]] | [[പ്രമാണം:Sugandha Garg.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-06-13 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q7634701|Q7634701]] | 9 |- | style='text-align:right'| 658 | [[Mukti Mohan]] | [[പ്രമാണം:Mukti Mohan at celebrations for World Dance Day 3 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-06-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6933626|Q6933626]] | 14 |- | style='text-align:right'| 659 | [[Zehra Naqvi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1977-07-05 | | | | [[:d:Q17198947|Q17198947]] | 2 |- | style='text-align:right'| 660 | [[Raageshwari]] | [[പ്രമാണം:Raageshwari on a safari shoot.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-07-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2040478|Q2040478]] | 15 |- | style='text-align:right'| 661 | [[Rinke Khanna]] | [[പ്രമാണം:Rinke Khanna.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-07-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7335045|Q7335045]] | 17 |- | style='text-align:right'| 662 | [[Shilpa Shinde]] | [[പ്രമാണം:Shilpa-Shinde-snapped-at-the-media-interaction-6.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832103|Q16832103]] | 16 |- | style='text-align:right'| 663 | [[Niruta Singh]] | [[പ്രമാണം:Niruta-Singh-14.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[നേപ്പാൾ]] | 1977-08-12 | | [[ഡാർജിലിങ്|ഡാർജിലിംഗ്]] | | [[:d:Q7040121|Q7040121]] | 11 |- | style='text-align:right'| 664 | [[രമ്യ ശ്രീ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-08-15 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q7290395|Q7290395]] | 8 |- | style='text-align:right'| 665 | [[Achint Kaur]] | [[പ്രമാണം:Achint Kaur.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-09-05 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q4673791|Q4673791]] | 13 |- | style='text-align:right'| 666 | [[Gauri Pradhan Tejwani]] | [[പ്രമാണം:Gauri pradhan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-09-16 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q5527775|Q5527775]] | 11 |- | style='text-align:right'| 667 | [[Ayesha Raza Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-09-26 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q98716245|Q98716245]] | 5 |- | style='text-align:right'| 668 | [[Priyanka Upendra]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Upendra 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-11-09 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7246515|Q7246515]] | 13 |- | style='text-align:right'| 669 | [[Shruti Seth]] | [[പ്രമാണം:Premiere of 'Rock Of Ages' 11 Shruti Seth.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-12-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3765263|Q3765263]] | 18 |- | style='text-align:right'| 670 | [[Gauri Karnik]] | [[പ്രമാണം:GauriKarnik.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-12-20 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q5527769|Q5527769]] | 7 |- | style='text-align:right'| 671 | [[വിനീത]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q7932417|Q7932417]] | 6 |- | style='text-align:right'| 672 | [[Mamilla Shailaja Priya]] | [[പ്രമാണം:Mamilla Shailaja Priya and family.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978 | | [[Bapatla]] | | [[:d:Q6745678|Q6745678]] | 5 |- | style='text-align:right'| 673 | [[Nigaar Khan]] | [[പ്രമാണം:Nigaar Khan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7032158|Q7032158]] | 15 |- | style='text-align:right'| 674 | [[Jyoti Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978 | | | | [[:d:Q15724164|Q15724164]] | 1 |- | style='text-align:right'| 675 | [[അനുഷ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-03-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q18589263|Q18589263]] | 6 |- | style='text-align:right'| 676 | [[Ayesha Dharker]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-03-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q1976975|Q1976975]] | 9 |- | style='text-align:right'| 677 | [[Bhargavi Chirmule]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-03-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4901279|Q4901279]] | 6 |- | style='text-align:right'| 678 | [[Narayani Shastri]] | [[പ്രമാണം:Naryani shastri spa launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-04-16 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6965558|Q6965558]] | 8 |- | style='text-align:right'| 679 | [[Additi Gupta]] | [[പ്രമാണം:Additi Gupta at the launch of Zara Nachke Dikha 2 in 2010.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-04-20 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q4681309|Q4681309]] | 14 |- | style='text-align:right'| 680 | [[Mona Ghosh Shetty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-04-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6897670|Q6897670]] | 8 |- | style='text-align:right'| 681 | [[Sunitha Upadrashta]] | [[പ്രമാണം:Sunitha film fare.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-05-10 | | [[ഗുണ്ടൂർ]] | | [[:d:Q2917149|Q2917149]] | 7 |- | style='text-align:right'| 682 | [[Satya Krishnan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-05-11 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7426866|Q7426866]] | 4 |- | style='text-align:right'| 683 | [[Priyadarshini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-06-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7246485|Q7246485]] | 2 |- | style='text-align:right'| 684 | [[Neha Mehta]] | [[പ്രമാണം:Nehamehta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-06-09 | | [[Patan]] | | [[:d:Q16732433|Q16732433]] | 16 |- | style='text-align:right'| 685 | [[Jasveer Kaur]] | [[പ്രമാണം:Jasveer Kaur at launch of Telly Calendar 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-06-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17198237|Q17198237]] | 7 |- | style='text-align:right'| 686 | [[Kamalika Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Kamolika Di Jan 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-07 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6355716|Q6355716]] | 5 |- | style='text-align:right'| 687 | [[Urvashi Dholakia]] | [[പ്രമാണം:Urvashi Dholakia in 2020 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-07-09<br/>1979-07-09 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7214157|Q7214157]] | 13 |- | style='text-align:right'| 688 | [[Maanu]] | [[പ്രമാണം:Maanu.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-07-23 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q13152205|Q13152205]] | 8 |- | style='text-align:right'| 689 | [[ചിത്ര ഷെനോയ്]] | [[പ്രമാണം:Chitra Shenoy.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-07-24 | | [[Hassan]] | | [[:d:Q18589140|Q18589140]] | 3 |- | style='text-align:right'| 690 | [[റീ സെൻ]] | [[പ്രമാണം:Rii Sen at Berlinale 2011 (crop).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-07-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7333918|Q7333918]] | 6 |- | style='text-align:right'| 691 | [[Disha Vakani]] | [[പ്രമാണം:Disha Wakani on the sets of KBC 07.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-08-17 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q5282199|Q5282199]] | 22 |- | style='text-align:right'| 692 | [[Dr. Sharmila]] | [[പ്രമാണം:Dr. Sharmila Kothandaraman.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-08-17 | | | | [[:d:Q5304387|Q5304387]] | 4 |- | style='text-align:right'| 693 | [[മേഘ്‌ന നായിഡു]] | [[പ്രമാണം:Meghna Naidu at Press conference of Rivaaz (5).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-09-19<br/>1980-09-19 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q6809083|Q6809083]] | 19 |- | style='text-align:right'| 694 | [[Swathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-10-23 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q7654025|Q7654025]] | 5 |- | style='text-align:right'| 695 | [[Vinodhini Vaidyanathan]] | [[പ്രമാണം:Actress Vinodhini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-02 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q17584126|Q17584126]] | 5 |- | style='text-align:right'| 696 | [[Kaajal Pasupathi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-14 | | | | [[:d:Q38265663|Q38265663]] | 2 |- | style='text-align:right'| 697 | [[Keerthi Reddy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-17 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q6383306|Q6383306]] | 12 |- | style='text-align:right'| 698 | [[Koel Purie]] | [[പ്രമാണം:Koel Purie.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-25 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q3816132|Q3816132]] | 14 |- | style='text-align:right'| 699 | [[Jennifer Mistry Bansiwal]] | [[പ്രമാണം:Jennifer mistry.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-27 | | [[ജബൽ‌പൂർ]] | | [[:d:Q6178630|Q6178630]] | 7 |- | style='text-align:right'| 700 | [[Mamathi Chari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-12-21 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q113662026|Q113662026]] | 5 |- | style='text-align:right'| 701 | [[Carol Gracias]] | [[പ്രമാണം:Carol at mod'art fashion show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-12-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5044344|Q5044344]] | 8 |- | style='text-align:right'| 702 | [[Zerifa Wahid]] | [[പ്രമാണം:Zerifa Wahid.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q2681568|Q2681568]] | 11 |- | style='text-align:right'| 703 | [[Lima Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-01-01 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q123764599|Q123764599]] | 1 |- | style='text-align:right'| 704 | [[Malavika Shivpuri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-01-07 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q6741435|Q6741435]] | 2 |- | style='text-align:right'| 705 | [[Shibani Kashyap]] | [[പ്രമാണം:Shibani Kashyap at the Miss & Mrs Tiara 2018 contest.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-01-12 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7496022|Q7496022]] | 7 |- | style='text-align:right'| 706 | [[Rekha Vedavyas]] | [[പ്രമാണം:Rekha Vedavyas.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-01-24 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7310617|Q7310617]] | 8 |- | style='text-align:right'| 707 | [[Vandana Vithlani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-01-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q31173548|Q31173548]] | 1 |- | style='text-align:right'| 708 | [[Vibhavari Deshpande]] | [[പ്രമാണം:Vibhavari Deshpande.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-02-01 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q4279645|Q4279645]] | 14 |- | style='text-align:right'| 709 | [[Mahek Chahal]] | [[പ്രമാണം:Mahek chahal super fight league event.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[നോർവെ]] | 1979-02-01 | | [[നോർവെ]] | | [[:d:Q6733711|Q6733711]] | 22 |- | style='text-align:right'| 710 | [[പവിത്ര ലോകേഷ്]] | [[പ്രമാണം:Pavitra Lokesh (2023) 03.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-02-20 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q25004445|Q25004445]] | 6 |- | style='text-align:right'| 711 | [[Karen David]] | [[പ്രമാണം:Karen David by Gage Skidmore.jpg|center|50px]] | ബ്രിട്ടനിലെ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[കാനഡ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1979-04-15 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q465981|Q465981]] | 21 |- | style='text-align:right'| 712 | [[Bhairavi Raichura]] | [[പ്രമാണം:Bhairavi raichura colors indian telly awards cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-04-20 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q2004042|Q2004042]] | 6 |- | style='text-align:right'| 713 | [[Moon Banerrjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-04-23 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23939927|Q23939927]] | 6 |- | style='text-align:right'| 714 | [[Harini]] | [[പ്രമാണം:Singer harini pic.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-04-30 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q3533050|Q3533050]] | 8 |- | style='text-align:right'| 715 | [[Amruta Subhash]] | [[പ്രമാണം:Amruta Subhash 2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-05-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q11457118|Q11457118]] | 19 |- | style='text-align:right'| 716 | [[അർച്ചന ഗുപ്ത]] | [[പ്രമാണം:Archana gupta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-05-28 | | [[ആഗ്ര]] | | [[:d:Q4785556|Q4785556]] | 18 |- | style='text-align:right'| 717 | [[ശ്വേത ഗുലാത്തി]] | [[പ്രമാണം:Shweta Gulati Azaan Premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-05-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7505874|Q7505874]] | 11 |- | style='text-align:right'| 718 | [[Roshini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-06-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q22280130|Q22280130]] | 6 |- | style='text-align:right'| 719 | [[തിലോത്തമ ഷോം]] | [[പ്രമാണം:Tillotama Shome 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-06-25 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q2433720|Q2433720]] | 15 |- | style='text-align:right'| 720 | [[Vani Tripathi]] | [[പ്രമാണം:Prasoon Joshi, Amish Tripathi, Yatindra Mishra, Vani Tripathi at the Panel Discussion on “Is contemporary Cinema Reflecting the Literature of Our Times”, during the 48th International Film Festival of India (IFFI-2017).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-07-04 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7914885|Q7914885]] | 6 |- | style='text-align:right'| 721 | [[Juhi Babbar]] | [[പ്രമാണം:JuhiBabbar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-07-20 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q6305121|Q6305121]] | 14 |- | style='text-align:right'| 722 | [[Manyata Dutt]] | [[പ്രമാണം:Manyata Dutt snapped at her birthday bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-07-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q22950148|Q22950148]] | 13 |- | style='text-align:right'| 723 | [[Padmapriya Bhallamudi]] | [[പ്രമാണം:BH. Padmapriya in an Award Function at Telugu University in Hyderabad (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-08-11 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q47545138|Q47545138]] | 2 |- | style='text-align:right'| 724 | [[Kamya Panjabi]] | [[പ്രമാണം:Kamya Panjabi 3rd Gold Awards 2010.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-08-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6359918|Q6359918]] | 9 |- | style='text-align:right'| 725 | [[Suchitra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-08-14 | | [[ചെന്നൈ]]<br/>[[Mayiladuthurai]] | | [[:d:Q7632912|Q7632912]] | 8 |- | style='text-align:right'| 726 | [[Anu Choudhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-08-30<br/>1978-08-30 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q4777685|Q4777685]] | 9 |- | style='text-align:right'| 727 | [[Ishita Arun]] | [[പ്രമാണം:Ishita Arun 2010 - still 113962 crop.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-09-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6080395|Q6080395]] | 5 |- | style='text-align:right'| 728 | [[Aanchal Kumar]] | [[പ്രമാണം:Aanchal kumar chivas bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-10-24 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q4661550|Q4661550]] | 13 |- | style='text-align:right'| 729 | [[Senthi Kumari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-10-26 | | | | [[:d:Q66309904|Q66309904]] | 3 |- | style='text-align:right'| 730 | [[റീമ ദെബ്നാദ്]] | [[പ്രമാണം:Reema Debnath in Universal CityWalk Hollywood.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-11-13 | | [[അഗർത്തല]] | | [[:d:Q16200225|Q16200225]] | 3 |- | style='text-align:right'| 731 | [[Menaka Lalwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-11-13 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16727189|Q16727189]] | 5 |- | style='text-align:right'| 732 | [[Arunima Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-11-18 | | [[Duliajan]] | | [[:d:Q4802270|Q4802270]] | 1 |- | style='text-align:right'| 733 | [[Nupur Mehta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7069964|Q7069964]] | 4 |- | style='text-align:right'| 734 | [[Rukmini Vijayakumar]] | [[പ്രമാണം:Rukmini in Tanjavur.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7378884|Q7378884]] | 11 |- | style='text-align:right'| 735 | [[അനുയാ വൈ ഭഗവത്]] | [[പ്രമാണം:AnuyaBhagwat.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | [[Emirate of Dubai]] | | [[:d:Q4777962|Q4777962]] | 10 |- | style='text-align:right'| 736 | [[Kanwal Toor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | | | [[:d:Q6365725|Q6365725]] | 0 |- | style='text-align:right'| 737 | [[Surabhi Prabhavathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | | | [[:d:Q16340598|Q16340598]] | 1 |- | style='text-align:right'| 738 | [[Ekavali Khanna]] | [[പ്രമാണം:Ekavali khanna.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-01-01 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19561007|Q19561007]] | 5 |- | style='text-align:right'| 739 | [[Sravanthi Juluri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | | | [[:d:Q116459382|Q116459382]] | 2 |- | style='text-align:right'| 740 | [[Teejay Sidhu]] | [[പ്രമാണം:Launch of men's wear 'Pegasus' 10 Teejay Sidhu.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-01-22 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q7694213|Q7694213]] | 3 |- | style='text-align:right'| 741 | [[Gurdeep Kohli]] | [[പ്രമാണം:Arjun Punj, Gurdeep Kohli (cropped) - Gurdeep Kohli.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-01-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5619906|Q5619906]] | 11 |- | style='text-align:right'| 742 | [[Prachee Shah Pandya]] | [[പ്രമാണം:Prachi Shah graces the Khidkiyaan movie festival launch (06) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-02-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7237298|Q7237298]] | 14 |- | style='text-align:right'| 743 | [[Shanthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-02-17 | | | | [[:d:Q115517922|Q115517922]] | 2 |- | style='text-align:right'| 744 | [[Arpita Pandey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-03-14 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16197442|Q16197442]] | 1 |- | style='text-align:right'| 745 | [[കഞ്ചൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-04-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6360972|Q6360972]] | 5 |- | style='text-align:right'| 746 | [[Tapur Chatterjee]] | [[പ്രമാണം:Tapur chatterji.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-04-24 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7684863|Q7684863]] | 4 |- | style='text-align:right'| 747 | [[Preeti Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-04-27 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q20684151|Q20684151]] | 4 |- | style='text-align:right'| 748 | [[മേഘ്ന ഗോൻകർ]] | [[പ്രമാണം:Meghana Gaonkar (1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-08 | | [[ബെൽഗാം]] | | [[:d:Q6809048|Q6809048]] | 8 |- | style='text-align:right'| 749 | [[Kalpana Raghavendar]] | [[പ്രമാണം:Singer Kalpana.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-08 | | | | [[:d:Q22279840|Q22279840]] | 3 |- | style='text-align:right'| 750 | [[Trupti Bhoir]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16199195|Q16199195]] | 6 |- | style='text-align:right'| 751 | [[Koneenica Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Konineeca Banerjee.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-21 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6429073|Q6429073]] | 5 |- | style='text-align:right'| 752 | [[Karishma Randhawa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-23 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q6371091|Q6371091]] | 4 |- | style='text-align:right'| 753 | [[Neelam Shirke]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-25 | | | | [[:d:Q6986773|Q6986773]] | 4 |- | style='text-align:right'| 754 | [[Riva Bubber]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16206171|Q16206171]] | 5 |- | style='text-align:right'| 755 | [[Eva Shirali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5414998|Q5414998]] | 4 |- | style='text-align:right'| 756 | [[Gungun Uprari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-16 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16832074|Q16832074]] | 6 |- | style='text-align:right'| 757 | [[Sapna Sappu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-20 | | [[നാസിക്]] | | [[:d:Q52515543|Q52515543]] | 6 |- | style='text-align:right'| 758 | [[Firdaus Dadi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-26 | | | | [[:d:Q5451233|Q5451233]] | 2 |- | style='text-align:right'| 759 | [[രാസി]] | [[പ്രമാണം:Raasi actress.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-29 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q6752177|Q6752177]] | 8 |- | style='text-align:right'| 760 | [[ഉദയ ഭാനു]] | [[പ്രമാണം:Udaya Bhanu Midde.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-08-05 | | [[Sultanabad]] | | [[:d:Q7876976|Q7876976]] | 8 |- | style='text-align:right'| 761 | [[Samidha Guru]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-08-06 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q20744678|Q20744678]] | 3 |- | style='text-align:right'| 762 | [[Nandini Singh]] | [[പ്രമാണം:Nandini Singh Fashion show for girl child 05.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-08-07 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16222341|Q16222341]] | 9 |- | style='text-align:right'| 763 | [[Tejaswini Kolhapure]] | [[പ്രമാണം:Tejaswini Kolhapure.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-08-22 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q7695205|Q7695205]] | 9 |- | style='text-align:right'| 764 | [[Kanchana Moitra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-08-27 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q16201252|Q16201252]] | 4 |- | style='text-align:right'| 765 | [[Munisha Khatwani]] | [[പ്രമാണം:Munisha khatwani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-09-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q12060994|Q12060994]] | 1 |- | style='text-align:right'| 766 | [[Gayatri Arun]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-09-14 | | | | [[:d:Q105686657|Q105686657]] | 4 |- | style='text-align:right'| 767 | [[Ashmita Karnani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-09-29<br/>1985 | | [[രാജസ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q59522647|Q59522647]] | 2 |- | style='text-align:right'| 768 | [[ശ്വേത തിവാരി]] | [[പ്രമാണം:Shweta at KKK finale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-04 | | [[Pratapgarh, Uttar Pradesh]] | | [[:d:Q467416|Q467416]] | 27 |- | style='text-align:right'| 769 | [[Paoli Dam]] | [[പ്രമാണം:Paoli Dam saree image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-04 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7132124|Q7132124]] | 14 |- | style='text-align:right'| 770 | [[ഇവാ ഗ്രോവർ]] | [[പ്രമാണം:Eva Grover.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-08 | | | | [[:d:Q5415060|Q5415060]] | 8 |- | style='text-align:right'| 771 | [[Sonali Chowdhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-13 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7560767|Q7560767]] | 6 |- | style='text-align:right'| 772 | [[Kavita Bajaj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-18 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q6379280|Q6379280]] | 0 |- | style='text-align:right'| 773 | [[Poonam Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-23 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16220979|Q16220979]] | 3 |- | style='text-align:right'| 774 | [[Roshni Chopra]] | [[പ്രമാണം:Roshni Chopra graces Femina Beauty Awards 2017 (20) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-11-02<br/>1984-11-02 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7368842|Q7368842]] | 16 |- | style='text-align:right'| 775 | [[Tannishtha Chatterjee]] | [[പ്രമാണം:Tannishtha Chatterjee at Premiere of 'The Forest' (3).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-11-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7683695|Q7683695]] | 16 |- | style='text-align:right'| 776 | [[Chriselle Almeida]] | [[പ്രമാണം:Chriselle Almeida.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5108577|Q5108577]] | 4 |- | style='text-align:right'| 777 | [[Renu Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-04 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7313570|Q7313570]] | 6 |- | style='text-align:right'| 778 | [[Sambhavana Sheth]] | [[പ്രമാണം:Sambhavna graces the Golden Jubilee celebrations of FWICE.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7409036|Q7409036]] | 6 |- | style='text-align:right'| 779 | [[സ്വസ്തിക മുഖർജി]] | [[പ്രമാണം:Swastika Mukherjee - Kolkata 2015-10-10 5787.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-13 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7653993|Q7653993]] | 16 |- | style='text-align:right'| 780 | [[Juhi Parmar]] | [[പ്രമാണം:Juhi parmar at vikas's wedding.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-14 | | [[ഉജ്ജയിൻ]] | | [[:d:Q3633715|Q3633715]] | 13 |- | style='text-align:right'| 781 | [[Smita Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-16 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7544829|Q7544829]] | 3 |- | style='text-align:right'| 782 | [[Sreenanda Shankar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-25 | | | | [[:d:Q126779154|Q126779154]] | 2 |- | style='text-align:right'| 783 | [[Karishma Modi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-26 | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q6371090|Q6371090]] | 5 |- | style='text-align:right'| 784 | [[Shruti Sharma]] | [[പ്രമാണം:Shruti sharma forest success.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q3959831|Q3959831]] | 10 |- | style='text-align:right'| 785 | [[Surbhi Tiwari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981 | | | | [[:d:Q16832142|Q16832142]] | 3 |- | style='text-align:right'| 786 | [[Kishwar Merchant]] | [[പ്രമാണം:KishwarMerchant.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6416669|Q6416669]] | 11 |- | style='text-align:right'| 787 | [[Aditi Bhagwat]] | [[പ്രമാണം:Aditi Bhagwat, 2012.12.15 (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-01-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20649334|Q20649334]] | 5 |- | style='text-align:right'| 788 | [[Monal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-01-26 | 2002-04-14 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6897927|Q6897927]] | 6 |- | style='text-align:right'| 789 | [[Kavita Kaushik]] | [[പ്രമാണം:Kavita kaushik colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-02-15 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6379289|Q6379289]] | 19 |- | style='text-align:right'| 790 | [[Anuradha Mehta]] | [[പ്രമാണം:Anumehta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-08 | | [[Narasaraopet]] | | [[:d:Q4777873|Q4777873]] | 12 |- | style='text-align:right'| 791 | [[Shubhangi Atre Poorey]] | [[പ്രമാണം:Shubhangi Atre Poorey.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-11 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q7504566|Q7504566]] | 12 |- | style='text-align:right'| 792 | [[Anita Hassanandani]] | [[പ്രമാണം:Anita Hassanandani Reddy snapped promoting the film Bareilly Ki Barfi (02) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-14<br/>1980-04-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3633989|Q3633989]] | 23 |- | style='text-align:right'| 793 | [[സ്വർണമാല്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-22 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7653909|Q7653909]] | 5 |- | style='text-align:right'| 794 | [[Meghana Erande]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6809046|Q6809046]] | 7 |- | style='text-align:right'| 795 | [[Kanika Maheshwari]] | [[പ്രമാണം:Kanica maheshwari colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-24 | | [[അലിഗഢ്]] | | [[:d:Q16221424|Q16221424]] | 9 |- | style='text-align:right'| 796 | [[സുഹാസി ഗോരാധിയ ധർണി]] | [[പ്രമാണം:Suhasi Dhami graces ‘Big Life OK Now Awards 2014’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2721590|Q2721590]] | 17 |- | style='text-align:right'| 797 | [[Surekha Vani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-29 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q7645618|Q7645618]] | 4 |- | style='text-align:right'| 798 | [[Vega Tamotia]] | [[പ്രമാണം:Vega at the Audio release of 'Chittagong'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-05-07<br/>1985-05-07 | | [[ഛത്തീസ്ഗഢ്|ഛത്തീസ്‌ഗഢ്]] | | [[:d:Q7918259|Q7918259]] | 9 |- | style='text-align:right'| 799 | [[Anjori Alagh]] | [[പ്രമാണം:Anjori Alagh at the Charcoal-Houseproud.in launch 05.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-05-20 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q4765855|Q4765855]] | 12 |- | style='text-align:right'| 800 | [[Shenaz Treasurywala]] | [[പ്രമാണം:Shenaz Treasuryvala graces the Polo match (02).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-06-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7494205|Q7494205]] | 13 |- | style='text-align:right'| 801 | [[Anupama Verma]] | [[പ്രമാണം:Anupama Verma at the premiere of 'The Saint'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-07-02 | | | | [[:d:Q4777840|Q4777840]] | 8 |- | style='text-align:right'| 802 | [[Sonal Sehgal]] | [[പ്രമാണം:Premiere of 'Rock Of Ages' 10 Sonal Sehgal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-07-13 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q5381748|Q5381748]] | 6 |- | style='text-align:right'| 803 | [[ശാമ സിക്കന്ദർ]] | [[പ്രമാണം:Shama Sikander in Mumbai 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-04 | | [[Makrana]] | | [[:d:Q7487383|Q7487383]] | 16 |- | style='text-align:right'| 804 | [[Tanusree Chakraborty]] | [[പ്രമാണം:Tanusree Chakraborty - Kolkata 2023-06-21 9476.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-06<br/>1984-08-06 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7683925|Q7683925]] | 7 |- | style='text-align:right'| 805 | [[Neha Devi Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6987736|Q6987736]] | 4 |- | style='text-align:right'| 806 | [[Ankita Bhargava Patel]] | [[പ്രമാണം:Karan Patel and Ankita Karan Patel at Ganesha puja event.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-17 | | | | [[:d:Q16146387|Q16146387]] | 4 |- | style='text-align:right'| 807 | [[Gauahar Khan]] | [[പ്രമാണം:Gauahar Khan spotted at the 3rd Anniversary celebration.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-23<br/>1983-08-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q5527641|Q5527641]] | 24 |- | style='text-align:right'| 808 | [[Prathyusha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-29 | 2002-02-23 | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q7238675|Q7238675]] | 4 |- | style='text-align:right'| 809 | [[Rinku Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Rinkughosh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-30 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q16201971|Q16201971]] | 10 |- | style='text-align:right'| 810 | [[രാജശ്രീ താക്കൂർ]] | [[പ്രമാണം:Rajshri Thakur in 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-09-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7286442|Q7286442]] | 13 |- | style='text-align:right'| 811 | [[Neena]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-02 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q20684952|Q20684952]] | 2 |- | style='text-align:right'| 812 | [[Mona Singh]] | [[പ്രമാണം:Mona Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-08 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q6897722|Q6897722]] | 20 |- | style='text-align:right'| 813 | [[Swati Verma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16202685|Q16202685]] | 4 |- | style='text-align:right'| 814 | [[Aditi Sarangdhar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4683040|Q4683040]] | 13 |- | style='text-align:right'| 815 | [[Angana Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-28 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q18209921|Q18209921]] | 4 |- | style='text-align:right'| 816 | [[Divya Khosla Kumar]] | [[പ്രമാണം:Divya Khosla Kumar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-11-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16221279|Q16221279]] | 21 |- | style='text-align:right'| 817 | [[ഗായത്രി കഛ്രു]] | [[പ്രമാണം:Gayatri Kachru.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-12-07 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q5528723|Q5528723]] | 1 |- | style='text-align:right'| 818 | [[Keerthi Chawla]] | [[പ്രമാണം:Keerthi Chawla (cropped).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-12-09 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q6383305|Q6383305]] | 6 |- | style='text-align:right'| 819 | [[Prastuti Parashar]] | [[പ്രമാണം:Prastuti Porasor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-12-15 | | [[Jorhat]] | | [[:d:Q7238572|Q7238572]] | 8 |- | style='text-align:right'| 820 | [[Mannat Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-12-24 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q55955879|Q55955879]] | 4 |- | style='text-align:right'| 821 | [[Rubina Shergill]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | 2012-01-12 | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7376147|Q7376147]] | 5 |- | style='text-align:right'| 822 | [[Anusree Roy]] | [[പ്രമാണം:Anusree Roy Profile Picture.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q14949627|Q14949627]] | 6 |- | style='text-align:right'| 823 | [[Ankitha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | | [[Breach Candy]] | | [[:d:Q4766074|Q4766074]] | 7 |- | style='text-align:right'| 824 | [[Isaipriya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | 2009 | [[Neduntheevu]] | | [[:d:Q12982135|Q12982135]] | 6 |- | style='text-align:right'| 825 | [[Hemashree]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | 2012-10-09 | [[തുമകൂരു ജില്ല|തുംകൂർ ജില്ല]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q20880437|Q20880437]] | 1 |- | style='text-align:right'| 826 | [[Aneesh Sheth]] | | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1982-01-05 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q64667922|Q64667922]] | 6 |- | style='text-align:right'| 827 | [[Gayatri Mahanta]] | [[പ്രമാണം:Gayatri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-01-14 | | [[Jamugurihat]] | | [[:d:Q19737357|Q19737357]] | 4 |- | style='text-align:right'| 828 | [[Shilpa Saklani]] | [[പ്രമാണം:Shilpa Saklani in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-01-20 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q7496766|Q7496766]] | 7 |- | style='text-align:right'| 829 | [[Asita Satapathy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-02-06 | | [[Khordha]] | | [[:d:Q104922816|Q104922816]] | 0 |- | style='text-align:right'| 830 | [[Shilpa Shukla]] | [[പ്രമാണം:ShilpaShukla.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-02-22 | | [[വൈശാലി ജില്ല]] | | [[:d:Q7496769|Q7496769]] | 16 |- | style='text-align:right'| 831 | [[Ashlesha Sawant]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-03-14 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q17089032|Q17089032]] | 4 |- | style='text-align:right'| 832 | [[Nandita Patkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-03-16 | | | | [[:d:Q124136738|Q124136738]] | 3 |- | style='text-align:right'| 833 | [[Prachi Save Sathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-03-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7237297|Q7237297]] | 3 |- | style='text-align:right'| 834 | [[ശില്ല്പി ശർമ]] | [[പ്രമാണം:ShillpiSharma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-03-26<br/>1978-06-10 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q7496685|Q7496685]] | 6 |- | style='text-align:right'| 835 | [[സോണിയ അഗർവാൾ]] | [[പ്രമാണം:Sonia Agarwal at 62nd FFA (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-03-28 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q7561685|Q7561685]] | 19 |- | style='text-align:right'| 836 | [[Koel Mallick]] | [[പ്രമാണം:Bengali actress Koel.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-04-28 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q402203|Q402203]] | 15 |- | style='text-align:right'| 837 | [[Ashita Dhawan]] | [[പ്രമാണം:Ashita Dhawan in 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-05-23 | | | | [[:d:Q4805162|Q4805162]] | 8 |- | style='text-align:right'| 838 | [[Kanchi Kaul]] | [[പ്രമാണം:KanchiKaulSangeet.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-05-24 | | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q6361052|Q6361052]] | 4 |- | style='text-align:right'| 839 | [[Puja Gupta]] | [[പ്രമാണം:Puja-Gupta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-05-26 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16729508|Q16729508]] | 8 |- | style='text-align:right'| 840 | [[Kajal Nishad]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-06-01 | | [[Bhachau]] | | [[:d:Q6348854|Q6348854]] | 5 |- | style='text-align:right'| 841 | [[Pallavi Kulkarni]] | [[പ്രമാണം:Pallavi Kulkarni (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-06-15 | | | | [[:d:Q7127775|Q7127775]] | 12 |- | style='text-align:right'| 842 | [[Muskaan Mehani]] | [[പ്രമാണം:Muskaan Mihani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-06-26 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q6942733|Q6942733]] | 11 |- | style='text-align:right'| 843 | [[Nausheen Ali Sardar]] | [[പ്രമാണം:Nausheen Sardar Ali1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-06-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6981411|Q6981411]] | 11 |- | style='text-align:right'| 844 | [[Madhuri Bhattacharya]] | [[പ്രമാണം:MadhuriBhattacharya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-07-01 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6727546|Q6727546]] | 11 |- | style='text-align:right'| 845 | [[Ami Trivedi]] | [[പ്രമാണം:On the sets of Bajega Band Baaja.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-07-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4746097|Q4746097]] | 7 |- | style='text-align:right'| 846 | [[Jyoti Gauba]] | [[പ്രമാണം:Jyoti Gauba.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-07-16 | | | | [[:d:Q31632637|Q31632637]] | 5 |- | style='text-align:right'| 847 | [[Mayuri Kango]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-08-15 | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q6798131|Q6798131]] | 6 |- | style='text-align:right'| 848 | [[Mumaith Khan]] | [[പ്രമാണം:Mumaith Khan at the first look launch of 'Fattu Saala'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6935255|Q6935255]] | 14 |- | style='text-align:right'| 849 | [[Sakshi Talwar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-02 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7403094|Q7403094]] | 3 |- | style='text-align:right'| 850 | [[Manava Naik]] | [[പ്രമാണം:Manava Naik.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q12062287|Q12062287]] | 5 |- | style='text-align:right'| 851 | [[Rati Pandey]] | [[പ്രമാണം:Rati Pandey Hitler Didi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-11 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q7295698|Q7295698]] | 22 |- | style='text-align:right'| 852 | [[Barsha Rani Bishaya]] | [[പ്രമാണം:Barsha Rani Bishaya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-20 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q16246753|Q16246753]] | 7 |- | style='text-align:right'| 853 | [[രതി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-23 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6122737|Q6122737]] | 6 |- | style='text-align:right'| 854 | [[Mrinalini Sharma]] | [[പ്രമാണം:Mrinalini Sharma at Kallista Spa opening (12).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-27 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q13650980|Q13650980]] | 9 |- | style='text-align:right'| 855 | [[Birbaha Hansda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-10-08 | | [[Ankro]] | | [[:d:Q61776706|Q61776706]] | 7 |- | style='text-align:right'| 856 | [[Nauheed Cyrusi]] | [[പ്രമാണം:Nauheed Cyrusi at the unveil Blackberrys Spring Summer' 13 collection.jpg|center|50px]] | ബ്രിട്ടനിലെ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-10-19 | | [[ബെൽഫാസ്റ്റ്]] | | [[:d:Q6981172|Q6981172]] | 14 |- | style='text-align:right'| 857 | [[Nishita Goswami]] | [[പ്രമാണം:Assamese film actress Nishita Goswami.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-10-19 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q17605971|Q17605971]] | 6 |- | style='text-align:right'| 858 | [[Nikunj Malik]] | [[പ്രമാണം:Nikunj Malik at Shiana N C's ramp show to walk for the cause of cancer patients on 9th may 2014 2014-06-27 20-46.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-10-30 | | [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] | | [[:d:Q16212395|Q16212395]] | 5 |- | style='text-align:right'| 859 | [[Dalljiet Kaur]] | [[പ്രമാണം:Daljeet Kaur at Gold Awards 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-11-15 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q5211052|Q5211052]] | 10 |- | style='text-align:right'| 860 | [[Pooja Ruparel]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-11-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24701707|Q24701707]] | 9 |- | style='text-align:right'| 861 | [[Shefali Zariwala]] | [[പ്രമാണം:Shefali Jariwala at Sunidhi Chauhan's wedding reception at Taj Lands End (35).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-11-24 | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q7492558|Q7492558]] | 9 |- | style='text-align:right'| 862 | [[Sarah-Jane Dias]] | [[പ്രമാണം:Sarah-Jane Dias on Day 3 of Lakme Fashion Week 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-03 | | [[മസ്കറ്റ്]] | | [[:d:Q863846|Q863846]] | 17 |- | style='text-align:right'| 863 | [[Daisy Bopanna]] | [[പ്രമാണം:Daisy bopanna ipl.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-04 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q5209694|Q5209694]] | 12 |- | style='text-align:right'| 864 | [[സോണാലി ഖരെ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7560769|Q7560769]] | 5 |- | style='text-align:right'| 865 | [[Ohanna Shivanand]] | [[പ്രമാണം:Shilpa Anand On location shoot of film 'The Mall'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-10 | | [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] | | [[:d:Q7496760|Q7496760]] | 18 |- | style='text-align:right'| 866 | [[മൗലി ഗാംഗുലി]] | [[പ്രമാണം:Mouli ganguly1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-15 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6918980|Q6918980]] | 11 |- | style='text-align:right'| 867 | [[Madhumita Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q110604405|Q110604405]] | 0 |- | style='text-align:right'| 868 | [[Gunn Kansara]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-22 | | | | [[:d:Q16221764|Q16221764]] | 5 |- | style='text-align:right'| 869 | [[Bhargavi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | 2008-12-16 | | | [[:d:Q4901277|Q4901277]] | 3 |- | style='text-align:right'| 870 | [[മയൂരി (Q6797611)|മയൂരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | 2005-06-16 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6797611|Q6797611]] | 6 |- | style='text-align:right'| 871 | [[Jupitora Bhuyan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q16110704|Q16110704]] | 7 |- | style='text-align:right'| 872 | [[Rupali Bhosale]] | [[പ്രമാണം:Rupali bhosale at sunshine colony.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17413627|Q17413627]] | 8 |- | style='text-align:right'| 873 | [[Sohm Kapila]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | 1983 | | [[പത്താൻകോട്ട്]] | | [[:d:Q40992378|Q40992378]] | 1 |- | style='text-align:right'| 874 | [[Kshitee Jog]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-01-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6440794|Q6440794]] | 5 |- | style='text-align:right'| 875 | [[Nikita Anand]] | [[പ്രമാണം:Nikita anand.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q16149802|Q16149802]] | 13 |- | style='text-align:right'| 876 | [[Kubra Sait]] | [[പ്രമാണം:Kubbra Sait graces the Zee Cine Awards, 2019.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q55583965|Q55583965]] | 15 |- | style='text-align:right'| 877 | [[Aranthangi Nisha]] | [[പ്രമാണം:Aranthangi Nisha.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | | | | [[:d:Q114286745|Q114286745]] | 4 |- | style='text-align:right'| 878 | [[Prarthana Behere]] | [[പ്രമാണം:Prarthana Behere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-01-05 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q7238427|Q7238427]] | 10 |- | style='text-align:right'| 879 | [[Preetha Vijayakumar]] | [[പ്രമാണം:Preetha Vijayakumar 62nd Filmfare South Awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-01-10 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q1088653|Q1088653]] | 9 |- | style='text-align:right'| 880 | [[Pariva Pranati]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-03-18 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q16222392|Q16222392]] | 7 |- | style='text-align:right'| 881 | [[Sweta Keswani]] | [[പ്രമാണം:A group photo of Ms Krunti Mazumdar, Shri Pravin Dabas & Ms Emily Hamilton of the film Mem Sahib during the 37th International Film Festival (IFFI-2006) in Panaji, Goa on November 27, 2006 (cropped) - Sweta Keswani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-03-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16206462|Q16206462]] | 6 |- | style='text-align:right'| 882 | [[Shamitha Shreekumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-03-28 | | [[ഗുണ്ടൂർ]] | | [[:d:Q59690883|Q59690883]] | 2 |- | style='text-align:right'| 883 | [[Debina Bonnerjee]] | [[പ്രമാണം:Debina Bonnerjee graces Alt Balaji’s Digital Awards 2018 (10) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-04-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5248100|Q5248100]] | 12 |- | style='text-align:right'| 884 | [[Smilie Suri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-04-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7544709|Q7544709]] | 5 |- | style='text-align:right'| 885 | [[Kulraj Randhawa]] | [[പ്രമാണം:Kulraj at chaar din ki chandani hong kong premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-16 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q6443214|Q6443214]] | 13 |- | style='text-align:right'| 886 | [[Deeya Chopra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-17 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q5251034|Q5251034]] | 6 |- | style='text-align:right'| 887 | [[Kaveri Jha]] | [[പ്രമാണം:KaveriJha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-21 | | [[Darbhanga]] | | [[:d:Q6379189|Q6379189]] | 15 |- | style='text-align:right'| 888 | [[Swati Bajpai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7654036|Q7654036]] | 4 |- | style='text-align:right'| 889 | [[Meera Chopra]] | [[പ്രമാണം:Meera Chopra snapped at the launch of Jashn’s Fall-Winter 2018 Collection in Delhi (04) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-08 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q6807665|Q6807665]] | 22 |- | style='text-align:right'| 890 | [[Manjari Phadnis]] | [[പ്രമാണം:ManjariFadnis.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6750364|Q6750364]] | 16 |- | style='text-align:right'| 891 | [[Leena Jumani]] | [[പ്രമാണം:Lina Jumani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-16 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q6516344|Q6516344]] | 20 |- | style='text-align:right'| 892 | [[Sindhu Tolani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-19 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7522247|Q7522247]] | 8 |- | style='text-align:right'| 893 | [[രമ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-23 | | | | [[:d:Q20685238|Q20685238]] | 4 |- | style='text-align:right'| 894 | [[Reshma Pasupuleti]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-23 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q64853064|Q64853064]] | 5 |- | style='text-align:right'| 895 | [[Sonia Deepti]] | [[പ്രമാണം:Sonia Deepti in the 9th Annual Day celebrations of Rainbow Concept School, Mahabubnagar, Telangana State (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-29 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q151505|Q151505]] | 8 |- | style='text-align:right'| 896 | [[Ashima Bhalla]] | [[പ്രമാണം:Ashima Bhalla.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-03 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q4805088|Q4805088]] | 8 |- | style='text-align:right'| 897 | [[Melissa Pais]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-11 | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q6812836|Q6812836]] | 4 |- | style='text-align:right'| 898 | [[Jennifer Kotwal]] | [[പ്രമാണം:Jennifer Kotwal (2).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6178509|Q6178509]] | 8 |- | style='text-align:right'| 899 | [[Amrita Puri]] | [[പ്രമാണം:Amrita Puri at '8th Annual Gemfields RioTinto Retail Jeweller India Awards 2012' meet 14.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4748678|Q4748678]] | 20 |- | style='text-align:right'| 900 | [[Aditi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Aditi Dev Sharma promoting Saat Uchakkey.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-24 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q4683044|Q4683044]] | 19 |- | style='text-align:right'| 901 | [[Neelima Rani]] | [[പ്രമാണം:Neelima recent casual pic.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-28 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15608204|Q15608204]] | 7 |- | style='text-align:right'| 902 | [[Aparajita Ghosh Das]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-09 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4779120|Q4779120]] | 4 |- | style='text-align:right'| 903 | [[Sanaya Irani]] | [[പ്രമാണം:Sanaya Irani in 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-09-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7415555|Q7415555]] | 34 |- | style='text-align:right'| 904 | [[പൂനം കൗർ]] | [[പ്രമാണം:Poonam Kaur.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-10-09 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7228697|Q7228697]] | 15 |- | style='text-align:right'| 905 | [[Julia Bliss]] | [[പ്രമാണം:Julia bliss.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-10-20 | | [[Omsk]] | | [[:d:Q21067194|Q21067194]] | 5 |- | style='text-align:right'| 906 | [[Navina Bole]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-10-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6982485|Q6982485]] | 7 |- | style='text-align:right'| 907 | [[Shalini Khanna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-11-16 | | | | [[:d:Q7487232|Q7487232]] | 2 |- | style='text-align:right'| 908 | [[Priyanka Kothari]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Kothari From The SRK, Urmila, Juhi & Chitrangda at 'I Am' National Award winning bash (26).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-11-30 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6113138|Q6113138]] | 21 |- | style='text-align:right'| 909 | [[പ്രഭ്‍ലീൻ സന്ധു]] | [[പ്രമാണം:Prabhleen Sandhu (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-12-05 | | [[Firozpur]] | | [[:d:Q7237252|Q7237252]] | 6 |- | style='text-align:right'| 910 | [[Karishma Tanna]] | [[പ്രമാണം:Karishma Tanna at an event in Pali Hill.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-12-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6371092|Q6371092]] | 25 |- | style='text-align:right'| 911 | [[Priyanka Shah]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Shah at Rohhit Verma's sister Swati's birthday bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7246509|Q7246509]] | 5 |- | style='text-align:right'| 912 | [[Sayali Bhagat]] | [[പ്രമാണം:Sayali Bhagat's photoshoot for Manish Ranjan's collection 'Raga Tilang' 02 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-01 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q3951197|Q3951197]] | 17 |- | style='text-align:right'| 913 | [[गोपिका (अभिनेत्री)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984 | | | | [[:d:Q19806567|Q19806567]] | 1 |- | style='text-align:right'| 914 | [[രോഹിണി മറിയം ഇഡിക്കുള]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984 | | [[നീരേറ്റുപുറം]] | | [[:d:Q21285223|Q21285223]] | 5 |- | style='text-align:right'| 915 | [[దేవి గ్రంథం]] | [[പ്രമാണം:Devi gandham.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q31502567|Q31502567]] | 1 |- | style='text-align:right'| 916 | [[Archana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-02 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q99472081|Q99472081]] | 8 |- | style='text-align:right'| 917 | [[Shraddha Musale]] | [[പ്രമാണം:Shraddha musale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-07 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q7503384|Q7503384]] | 7 |- | style='text-align:right'| 918 | [[Keerti Gaekwad Kelkar]] | [[പ്രമാണം:Keerti Gaekwad Kelkar at Actress Akangsha Ranwat's birthday bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6383309|Q6383309]] | 7 |- | style='text-align:right'| 919 | [[Sumana Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-27 | | | | [[:d:Q7636943|Q7636943]] | 3 |- | style='text-align:right'| 920 | [[Neha Jhulka]] | [[പ്രമാണം:Neha Jhulka at Star One's 'Dill Mill Gayye' party.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6987742|Q6987742]] | 7 |- | style='text-align:right'| 921 | [[Payel Sarkar]] | [[പ്രമാണം:Payel Sarkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-02-10<br/>1978-02-10 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q793987|Q793987]] | 10 |- | style='text-align:right'| 922 | [[Lekha Washington]] | [[പ്രമാണം:Lekha Washington.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-02-15 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6520599|Q6520599]] | 12 |- | style='text-align:right'| 923 | [[Divyadarshini]] | [[പ്രമാണം:DD press meet.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-02-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q5284713|Q5284713]] | 8 |- | style='text-align:right'| 924 | [[Janvi Chheda]] | [[പ്രമാണം:JanviChheda.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-02-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16231646|Q16231646]] | 9 |- | style='text-align:right'| 925 | [[Aarthi Aggarwal]] | [[പ്രമാണം:Aarthi Agarwal.jpg|center|50px]] | അമേരിക്കൻ ചലചിത്ര നടൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-05 | 2015-06-06 | [[ന്യൂ ജെഴ്സി]] | [[Atlantic City]] | [[:d:Q4144488|Q4144488]] | 31 |- | style='text-align:right'| 926 | [[Pooja Misrra]] | [[പ്രമാണം:Pooja Missra at a party hosted by Sanjay Bedia (6).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-11 | | [[മുംഗർ]] | | [[:d:Q7228527|Q7228527]] | 3 |- | style='text-align:right'| 927 | [[Geeta Basra]] | [[പ്രമാണം:Geeta Basra walks the ramp for Cotton Council show (7).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-13 | | [[Portsmouth]] | | [[:d:Q5529942|Q5529942]] | 18 |- | style='text-align:right'| 928 | [[Mitali Nag]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-18 | | | | [[:d:Q54611260|Q54611260]] | 3 |- | style='text-align:right'| 929 | [[Nargis Bagheri]] | [[പ്രമാണം:Nargis Bagheri at Garodia International School Annual Day.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-21 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q72168380|Q72168380]] | 6 |- | style='text-align:right'| 930 | [[പൂജ രാമചന്ദ്രൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-22 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16165887|Q16165887]] | 3 |- | style='text-align:right'| 931 | [[Neha Kapur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-31 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q3874276|Q3874276]] | 12 |- | style='text-align:right'| 932 | [[Rakshita]] | [[പ്രമാണം:Rakshitha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-31 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7286791|Q7286791]] | 10 |- | style='text-align:right'| 933 | [[Lakshmi Priyaa Chandramouli]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-04-09 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16202894|Q16202894]] | 7 |- | style='text-align:right'| 934 | [[Sai Deodhar]] | [[പ്രമാണം:Sai Deodhar at launch of Thoughtrain Entertainment.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-04-21 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7399780|Q7399780]] | 9 |- | style='text-align:right'| 935 | [[ശ്രീദേവിക]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-05 | | [[പാലക്കാട്]] | | [[:d:Q21849784|Q21849784]] | 4 |- | style='text-align:right'| 936 | [[Natasha Suri]] | [[പ്രമാണം:Natasha Suri Portrait.JPG|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-05-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3870701|Q3870701]] | 7 |- | style='text-align:right'| 937 | [[Malini Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-05-25 | | | | [[:d:Q105530251|Q105530251]] | 2 |- | style='text-align:right'| 938 | [[Nandini Jumani]] | [[പ്രമാണം:Nandini Jumani at the Premiere of Y.M.I..jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-03 | | | | [[:d:Q25681771|Q25681771]] | 2 |- | style='text-align:right'| 939 | [[Pakhi Tyrewala]] | [[പ്രമാണം:Pakhi Tyrewala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7125473|Q7125473]] | 7 |- | style='text-align:right'| 940 | [[Pallavi Subhash]] | [[പ്രമാണം:Pallavi Subhash in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7127782|Q7127782]] | 13 |- | style='text-align:right'| 941 | [[Neetu Chandra]] | [[പ്രമാണം:Neetu Chandra snapped at the felicitation of P.V. Sindhu with Subrata Roy and Sahara India Pariwar (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-20 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q3535247|Q3535247]] | 21 |- | style='text-align:right'| 942 | [[Parignya Pandya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-22 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7137069|Q7137069]] | 4 |- | style='text-align:right'| 943 | [[Kajal Pisal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q96756059|Q96756059]] | 4 |- | style='text-align:right'| 944 | [[ഭാരതി സിംഗ്]] | [[പ്രമാണം:BhartiSingh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-03 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q4901322|Q4901322]] | 18 |- | style='text-align:right'| 945 | [[Shweta Tripathi]] | [[പ്രമാണം:Shweta Tripathi at Critics' Choice Shorts & Series Awards 2019 (10).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-06<br/>1985-07-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7505885|Q7505885]] | 16 |- | style='text-align:right'| 946 | [[Hamisha Daryani Ahuja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q112234138|Q112234138]] | 9 |- | style='text-align:right'| 947 | [[Urvashi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Urvashi Sharma snapped at Sachiin Joshis bash-5 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-13 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7901588|Q7901588]] | 15 |- | style='text-align:right'| 948 | [[Anaitha Nair]] | [[പ്രമാണം:Anaitha nair.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-19 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q4750943|Q4750943]] | 8 |- | style='text-align:right'| 949 | [[Sreeja Sadineni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-29 | | | | [[:d:Q47545132|Q47545132]] | 2 |- | style='text-align:right'| 950 | [[Ira Dubey]] | [[പ്രമാണം:Ira Dubey at the special screening of 'M Cream'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6066032|Q6066032]] | 12 |- | style='text-align:right'| 951 | [[Barsha Priyadarshini]] | [[പ്രമാണം:Barsha Priyadarshini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-07 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q4864991|Q4864991]] | 8 |- | style='text-align:right'| 952 | [[Surveen Chawla]] | [[പ്രമാണം:Surveen Chawla celebrities grace Lux Golden Rose Awards 2016 in Mumbai (27) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-08 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q7647021|Q7647021]] | 21 |- | style='text-align:right'| 953 | [[മധുമിഥ]] | [[പ്രമാണം:Actress Madhumitha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-20 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q15695391|Q15695391]] | 5 |- | style='text-align:right'| 954 | [[Shivani Surve]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7499339|Q7499339]] | 13 |- | style='text-align:right'| 955 | [[Ridheema Tiwari]] | [[പ്രമാണം:Ridheema Tiwari in 2020.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-31 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q16832141|Q16832141]] | 7 |- | style='text-align:right'| 956 | [[Chhavi Mittal]] | [[പ്രമാണം:Chhavi Mittal at Zee Rishtey Awards 2010 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-09-04 | | [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] | | [[:d:Q16732697|Q16732697]] | 7 |- | style='text-align:right'| 957 | [[Amelie Panda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-09-14 | | | | [[:d:Q39972688|Q39972688]] | 1 |- | style='text-align:right'| 958 | [[Naina Dhaliwal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-09-16 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q6959698|Q6959698]] | 5 |- | style='text-align:right'| 959 | [[Ridhi Dogra]] | [[പ്രമാണം:Ridhi Dogra at the Lokmat Most Stylish Awards 2023.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-09-22 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7332371|Q7332371]] | 15 |- | style='text-align:right'| 960 | [[Rimpi Das]] | [[പ്രമാണം:Aimi Barua and Rimpi Das at Jeevan kite festival.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-10-01 | | [[തിൻസൂകിയ]] | | [[:d:Q32100227|Q32100227]] | 5 |- | style='text-align:right'| 961 | [[മീനാക്ഷി ഥാപ്പ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-10-04 | 2012-04-19 | [[ഡെറാഡൂൺ]] | [[ഗോരഖ്പൂർ]] | [[:d:Q441799|Q441799]] | 12 |- | style='text-align:right'| 962 | [[Shivani Tanksale]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-10-29 | | | | [[:d:Q23712228|Q23712228]] | 4 |- | style='text-align:right'| 963 | [[Brinda Parekh]] | [[പ്രമാണം:Brinda Parekh graces Indian Music Academy – Marathi Music Awards (03) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4968186|Q4968186]] | 8 |- | style='text-align:right'| 964 | [[Saumya Tandon]] | [[പ്രമാണം:Saumya Tandon at Elle Beauty Awards 2016 (14) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-03 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q7427426|Q7427426]] | 12 |- | style='text-align:right'| 965 | [[Rani Chatterjee]] | [[പ്രമാണം:Rani Chatterjee snapped at Bharat Icon Awards 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16201930|Q16201930]] | 16 |- | style='text-align:right'| 966 | [[സ്മിത ഗോന്ദ്കർ]] | [[പ്രമാണം:SmitaGondkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20649361|Q20649361]] | 6 |- | style='text-align:right'| 967 | [[Payal Rohatgi]] | [[പ്രമാണം:Payal Rohatgi Colors at Indian Telly Awards, 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-09<br/>1980-11-09 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7156651|Q7156651]] | 13 |- | style='text-align:right'| 968 | [[Bhairavi Goswami]] | [[പ്രമാണം:Bhairavi Goswami at the Audio release of 'Mr. Bhatti On Chutti' (3).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-12 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q4900807|Q4900807]] | 11 |- | style='text-align:right'| 969 | [[Shweta Salve]] | [[പ്രമാണം:ShwetaSalve.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-12<br/>1990-11-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7505881|Q7505881]] | 9 |- | style='text-align:right'| 970 | [[Nisha Rawal]] | [[പ്രമാണം:Nisha Rawal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16223389|Q16223389]] | 10 |- | style='text-align:right'| 971 | [[Amruta Khanvilkar]] | [[പ്രമാണം:Amruta Khanvilkar snapped at Andheri (2).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q4748736|Q4748736]] | 18 |- | style='text-align:right'| 972 | [[Arunima Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Arunima Ghosh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-27 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4802265|Q4802265]] | 4 |- | style='text-align:right'| 973 | [[Hamsa Nandini]] | [[പ്രമാണം:Hamsa Nandini Filmfare Awards South (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-08 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q5646393|Q5646393]] | 10 |- | style='text-align:right'| 974 | [[Madhu Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-13 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q24751227|Q24751227]] | 9 |- | style='text-align:right'| 975 | [[Shital Thakkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7499142|Q7499142]] | 4 |- | style='text-align:right'| 976 | [[Sanjeeda Sheikh]] | [[പ്രമാണം:Sanjeeda Sheikh promoting Heeramandi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-20 | | [[കുവൈറ്റ് സിറ്റി]] | | [[:d:Q7418498|Q7418498]] | 20 |- | style='text-align:right'| 977 | [[Kavita Radheshyam]] | [[പ്രമാണം:Kavita Radheshyam 6 Edit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6379291|Q6379291]] | 7 |- | style='text-align:right'| 978 | [[Bidita Bag]] | [[പ്രമാണം:Bidita-Bag-during-the-Babumoshai-Bandookbaaz-success-party.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[Santragachhi]] | | [[:d:Q16727188|Q16727188]] | 12 |- | style='text-align:right'| 979 | [[Aahana Kumra]] | [[പ്രമാണം:Aahana Kumra on Day 2 of Lakme Fashion Week 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19667243|Q19667243]] | 14 |- | style='text-align:right'| 980 | [[Suhasini]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[നെല്ലൂർ (Q61434)|നെല്ലൂർ]] | | [[:d:Q19898504|Q19898504]] | 3 |- | style='text-align:right'| 981 | [[Shwetha Chengappa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[Somwarpet]] | | [[:d:Q21005334|Q21005334]] | 5 |- | style='text-align:right'| 982 | [[Abir Abrar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4667902|Q4667902]] | 5 |- | style='text-align:right'| 983 | [[Gayatri Iyer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q5528724|Q5528724]] | 4 |- | style='text-align:right'| 984 | [[Sudha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[ശ്രീരംഗം]]<br/>[[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q13011628|Q13011628]] | 4 |- | style='text-align:right'| 985 | [[Nazneen Patel]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q13118248|Q13118248]] | 4 |- | style='text-align:right'| 986 | [[Dimple Chopade]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16200162|Q16200162]] | 6 |- | style='text-align:right'| 987 | [[Rachel White]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q44905254|Q44905254]] | 6 |- | style='text-align:right'| 988 | [[Vipasha Agarwal]] | [[പ്രമാണം:Vipasha agarwal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7933432|Q7933432]] | 1 |- | style='text-align:right'| 989 | [[Arti Puri]] | [[പ്രമാണം:Arti Puri at launch of Looks Clinic in Goa (3).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-08 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q4800830|Q4800830]] | 7 |- | style='text-align:right'| 990 | [[സുജ വരുണി]] | [[പ്രമാണം:Suja Varunee.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-16 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7635609|Q7635609]] | 5 |- | style='text-align:right'| 991 | [[സോണിയ ബിന്ദ്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-17 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q19560090|Q19560090]] | 1 |- | style='text-align:right'| 992 | [[രസിക ദുഗല്]] | [[പ്രമാണം:Rasika Dugal at the launch of ‘Tu Hai Mera Sunday'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-17 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q19560393|Q19560393]] | 13 |- | style='text-align:right'| 993 | [[മീനാക്ഷി (Q6807604)|മീനാക്ഷി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-02-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6807604|Q6807604]] | 4 |- | style='text-align:right'| 994 | [[Maheshwari Chanakyan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-02-17 | | | | [[:d:Q114414236|Q114414236]] | 4 |- | style='text-align:right'| 995 | [[Parineeta Borthakur]] | [[പ്രമാണം:Parineeta Borthakur.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-02-21 | | [[Duliajan]] | | [[:d:Q23880027|Q23880027]] | 7 |- | style='text-align:right'| 996 | [[Tia Bajpai]] | [[പ്രമാണം:Tia bajpai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-02-22 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7800009|Q7800009]] | 16 |- | style='text-align:right'| 997 | [[Ishaa Saha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-02-25 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56702165|Q56702165]] | 4 |- | style='text-align:right'| 998 | [[പഖി ഹെഗ്ഡെ]] | [[പ്രമാണം:Pakhi Hegde at Smt Netaji film launch (6).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-03-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7125472|Q7125472]] | 16 |- | style='text-align:right'| 999 | [[Aindrita Ray]] | [[പ്രമാണം:Aindrita Ray.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-04-04 | | [[ഉദയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q4697419|Q4697419]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1000 | [[Aarti Singh]] | [[പ്രമാണം:Photos-Bigg-Boss-13-finalist-Arti-Singh-spotted-at-Coffee-Culture-1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-04-05 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q20744706|Q20744706]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1001 | [[Rekha Rana]] | [[പ്രമാണം:Rekha Rana photoshoot (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-04-24 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7310614|Q7310614]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1002 | [[Pooja Chopra]] | [[പ്രമാണം:Pooja Chopra graces Esha Amin’s Holiday Edit (04) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-03 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q3908346|Q3908346]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1003 | [[Snigdha Akolkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-03 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7547766|Q7547766]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1004 | [[ഷെറിൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-05 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7495009|Q7495009]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1005 | [[Neha Bamb]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q13652396|Q13652396]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1006 | [[Megha Gupta]] | [[പ്രമാണം:Megha gupta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-13 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q6809002|Q6809002]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1007 | [[Sonal Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Sonal Chauhan snapped at PVR in Juhu (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-16 | | [[നോയ്ഡ]] | | [[:d:Q7560758|Q7560758]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1008 | [[ഗജാല]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5517537|Q5517537]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1009 | [[Kirti Kulhari]] | [[പ്രമാണം:Kirti Kulhari at the movie premiere of Pippa (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6416209|Q6416209]] | 20 |- | style='text-align:right'| 1010 | [[ഗൗരി മുഞ്ജൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-06-06 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q5590129|Q5590129]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1011 | [[Perneet Chauhan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-06-13 | | [[വാസ്കോ ഡ ഗാമ, ഗോവ|വാസ്കോ ഡ ഗാമ]] | | [[:d:Q19665776|Q19665776]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1012 | [[Meenal Jain]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-06-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16209504|Q16209504]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1013 | [[Shreya Narayan]] | [[പ്രമാണം:Shreya narayan i am.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-06-20 | | [[Muzaffarpur]] | | [[:d:Q7503733|Q7503733]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1014 | [[Rupanjana Mitra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7380206|Q7380206]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1015 | [[Richa Soni]] | [[പ്രമാണം:Richa Soni in 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-08 | | [[മുസാഫർപൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q7323504|Q7323504]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1016 | [[Shwetha Bandekar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-09 | | | | [[:d:Q22958145|Q22958145]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1017 | [[Dimpy Ganguli]] | [[പ്രമാണം:Dimpy Ganguli in 2013 at the sets of Nach Baliye (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-25 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5277790|Q5277790]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1018 | [[Sonel Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-26 | | | | [[:d:Q17012467|Q17012467]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1019 | [[Ahana Deol]] | [[പ്രമാണം:Ahana deol Odissi dance.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4694945|Q4694945]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1020 | [[Maanvi Gagroo]] | [[പ്രമാണം:Maanvi Gagroo in February 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-05<br/>1989-09-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]]<br/>[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6721134|Q6721134]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1021 | [[Sayantani Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Sayantani Ghosh at the International Diamond Day celebrations.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7429118|Q7429118]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1022 | [[Monikangana Dutta]] | [[പ്രമാണം:Monikangana Dutta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-13 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q6900249|Q6900249]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1023 | [[Neha Oberoi]] | [[പ്രമാണം:NehaUberoi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6987744|Q6987744]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1024 | [[Nidhi Goyal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q56284104|Q56284104]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1025 | [[Shweta Bhardwaj]] | [[പ്രമാണം:Shweta Bhardwaj provogue.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4100804|Q4100804]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1026 | [[Tanvi Vyas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-30 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q7683943|Q7683943]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1027 | [[Sameksha Singh]] | [[പ്രമാണം:Sameksha Singh, Bollywood actress, photoshoot (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-08 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q7409440|Q7409440]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1028 | [[Sayani Gupta]] | [[പ്രമാണം:Sayani Gupta graces the Filmfare Glamour and Style Awards 2017 (15) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-09 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23712963|Q23712963]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1029 | [[Shakti Mohan]] | [[പ്രമാണം:Shakti Mohan at the 'MTV Video Music Awards India 2013'.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-12 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q12453740|Q12453740]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1030 | [[Nidhi Bisht]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-21 | | | | [[:d:Q28923698|Q28923698]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1031 | [[Dipa Sahu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-25 | 2020-07-27 | | | [[:d:Q96473175|Q96473175]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1032 | [[പ്രിയ ബഥിജ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-30 | | [[ചെമ്പൂർ]] | | [[:d:Q7246462|Q7246462]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1033 | [[Gunjan Vijaya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-31 | | | | [[:d:Q18066888|Q18066888]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1034 | [[Suvarna Kale]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-03 | | | | [[:d:Q65550759|Q65550759]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1035 | [[Gunjan Walia]] | [[പ്രമാണം:Gunjan Walia and Vikas Manaktala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-04 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16832131|Q16832131]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1036 | [[Firoza Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19892701|Q19892701]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1037 | [[Meenal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-18 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q16201150|Q16201150]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1038 | [[Aashka Goradia]] | [[പ്രമാണം:Aashka Goradia at the Launch of Santosh Sawant's 'Smiling Soul' (4).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-27 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q4662719|Q4662719]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1039 | [[Esha Gupta]] | [[പ്രമാണം:Esha Gupta graces the launch of Neha Gupta’s Festive Spring Summer 2018 collection (04) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-28 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q5397761|Q5397761]] | 29 |- | style='text-align:right'| 1040 | [[Vahbbiz Dorabjee]] | [[പ്രമാണം:Vahbbiz Dorabjee and Vivian Dsena at Pride Gallantry Awards by Maharashtra Police (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-28 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7908593|Q7908593]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1041 | [[Priya Wal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-09 | | [[അജ്മീർ]] | | [[:d:Q7246483|Q7246483]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1042 | [[Priya Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Priya Chauhan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-09 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q92365949|Q92365949]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1043 | [[കമ്‌ന ജെത്മലാനി]] | [[പ്രമാണം:South Indian actress Kamna Jethmalani's photo-shoot (7).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4956663|Q4956663]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1044 | [[അങ്കിത ലോഖാണ്ടേ]] | [[പ്രമാണം:Ankita-snapped-at-Baaghi-3-promotions.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-19 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q2721485|Q2721485]] | 28 |- | style='text-align:right'| 1045 | [[Lin Laishram]] | [[പ്രമാണം:Lin Laishram snapped at the Lakme Fashion Week 2024.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-19 | | [[ഇംഫാൽ]] | | [[:d:Q22278864|Q22278864]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1046 | [[Panchi Bora]] | [[പ്രമാണം:Photo Of Panchi Bora From The 3rd Boroplus Gold Awards 2010.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-27 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q7130325|Q7130325]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1047 | [[Anindita Bose]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4765224|Q4765224]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1048 | [[Saranya Bhagyaraj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7423149|Q7423149]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1049 | [[Shrutika]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q7504350|Q7504350]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1050 | [[Vaishnavi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | 2006-04-17 | | [[അണ്ണാ നഗർ|അണ്ണാനഗർ]] | [[:d:Q7908870|Q7908870]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1051 | [[ശരണ്യ ശശി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | 2021-08-09 | [[പഴയങ്ങാടി]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q108017856|Q108017856]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1052 | [[നവനീത് കൗർ]] | [[പ്രമാണം:Navneet Kaur at Amravati Mass Marriage announcement (5).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3652147|Q3652147]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1053 | [[Mihika Verma]] | [[പ്രമാണം:Mihika Verma in 109 F fashion show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6845277|Q6845277]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1054 | [[Sagarika Ghatge]] | [[പ്രമാണം:Sagarika Ghatge snapped attending the Lakme Fashion Week 2018 (03) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-08 | | [[കോലാപ്പൂർ]] | | [[:d:Q7399061|Q7399061]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1055 | [[തന്യ അബ്രോൾ]] | [[പ്രമാണം:Tanya Abrol at press conference of Sony’s new serial ‘Kuch Toh Log Kahenge’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-08 | | [[Abohar]] | | [[:d:Q7683966|Q7683966]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1056 | [[Shweta Agarwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-23 | | | | [[:d:Q104780469|Q104780469]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1057 | [[Rucha Gujarati]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7376572|Q7376572]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1058 | [[Priya Badlani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7246456|Q7246456]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1059 | [[Urvashi Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:Urvashi Chaudhary.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-27 | | [[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] | | [[:d:Q16200096|Q16200096]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1060 | [[Manisha Kelkar]] | [[പ്രമാണം:Manisha Kelkar graces Indian Music Academy – Marathi Music Awards (18) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19560963|Q19560963]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1061 | [[Angoorlata Deka]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-31 | | [[Nalbari]] | | [[:d:Q24247095|Q24247095]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1062 | [[Paloma Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q10954282|Q10954282]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1063 | [[Rashami Desai]] | [[പ്രമാണം:Rashami Desai at Lokmat Most Stylish Awards 2022 (1) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-13<br/>1986-08-04 | | [[Nagaon]] | | [[:d:Q7294801|Q7294801]] | 27 |- | style='text-align:right'| 1064 | [[Giaa Manek]] | [[പ്രമാണം:Giaa Manek at the launch of Telly Calendar 2014.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-18 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q5557814|Q5557814]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1065 | [[Deepal Shaw]] | [[പ്രമാണം:Deepal shaw.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5250544|Q5250544]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1066 | [[പ്രീതി കമല]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-21 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q7239769|Q7239769]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1067 | [[Andria D'Souza]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-22 | | [[ദുബായ്]] | | [[:d:Q20638100|Q20638100]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1068 | [[സഞ്ജന സിംഗ്]] | [[പ്രമാണം:Sanjana Singh with Suresh Sharma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7418394|Q7418394]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1069 | [[Sriti Jha]] | [[പ്രമാണം:Sriti Jha zt Zee-Rishtey-Awards 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-26 | | [[Begusarai]] | | [[:d:Q2003605|Q2003605]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1070 | [[Richa Gangopadhyay]] | [[പ്രമാണം:Richa Gangopadhyay at CCL, India (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-03-20 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q3523690|Q3523690]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1071 | [[Isabelle Kaif]] | [[പ്രമാണം:Isabelle Kaif at Anita Dongre show, Lakme Fashion Week 2018 (08) (cropped).jpg|center|50px]] | ബ്രിട്ടനിലെ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | 1986-03-22 | | [[British Hong Kong]] | | [[:d:Q16231363|Q16231363]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1072 | [[Yamini Thakur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-04-02 | | | | [[:d:Q110620718|Q110620718]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1073 | [[Sheena Shahabadi]] | [[പ്രമാണം:Sheena Shahabadi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-04-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7492390|Q7492390]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1074 | [[Vidisha Srivastava]] | [[പ്രമാണം:Vidisha Srivastava.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-04-28 | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q16199826|Q16199826]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1075 | [[Urmila Kanetkar- Kothare]] | [[പ്രമാണം:Urmilla Kothare.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-05-04 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q4319578|Q4319578]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1076 | [[Shirin Guha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-05-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200448|Q16200448]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1077 | [[Shahana Goswami]] | [[പ്രമാണം:Shahana Goswami at the launch of ‘Tu Hai Mera Sunday’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-05-06 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q11303319|Q11303319]] | 25 |- | style='text-align:right'| 1078 | [[Sneha Sreekumar]] | [[പ്രമാണം:Sneha Sreekumar in May 2018.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-05-09 | | [[എറണാകുളം ജില്ല]] | | [[:d:Q99734950|Q99734950]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1079 | [[Tejaswini Pandit]] | [[പ്രമാണം:Tejaswinipandit.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-05-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7695206|Q7695206]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1080 | [[Vaishnavi Sundar]] | [[പ്രമാണം:Vaishnavi Sundar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-08 | | | | [[:d:Q26271714|Q26271714]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1081 | [[Tapeshwari Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-11 | | [[Odisa]] | | [[:d:Q19898574|Q19898574]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1082 | [[Lisa Haydon]] | [[പ്രമാണം:Lisa Haydon snapped wearing Mishru’s Supernova collection (02) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6558075|Q6558075]] | 30 |- | style='text-align:right'| 1083 | [[Neetha Shetty]] | [[പ്രമാണം:Neetha Shetty in 2016.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-20 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q6986979|Q6986979]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1084 | [[Sai Tamhankar]] | [[പ്രമാണം:Sai Tamhankar at the Lakme Fashion Week 2018 – Day 5 (12) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-25 | | [[Sangli]] | | [[:d:Q7399819|Q7399819]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1085 | [[Nisha Krishnan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-28 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q21529470|Q21529470]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1086 | [[Kratika Sengar]] | [[പ്രമാണം:Gurmeet Choudhary Kratika Sengar Punar Vivah Success Party crop2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-03 | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q3523912|Q3523912]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1087 | [[Manasi Parekh Gohil]] | [[പ്രമാണം:Manasi Parekh in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-10 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q6746995|Q6746995]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1088 | [[ദീപതി നമ്പ്യാർ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-11 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q3912060|Q3912060]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1089 | [[Chahatt Khanna]] | [[പ്രമാണം:Chahat Khanna in 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5067673|Q5067673]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1090 | [[Sunayana Fozdar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19891524|Q19891524]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1091 | [[Mugdha Godse]] | [[പ്രമാണം:Mugdha Godse at the Society Achievers Awards 2018 (04) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-26<br/>1982-07-26 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6932094|Q6932094]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1092 | [[Scherezade Shroff Talwar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q29053382|Q29053382]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1093 | [[Ramya Subramanian]] | [[പ്രമാണം:Vj ramya in littleshows (cropped).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-30 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q20685247|Q20685247]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1094 | [[Avantika Shetty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q25898075|Q25898075]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1095 | [[കൈനാസ് മോട്ടിവാല ഹക്കൻ]] | [[പ്രമാണം:Kainaz Motivala at the BIG STAR Young Entertainer Awards 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-01<br/>1986-11-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6348098|Q6348098]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1096 | [[Yuvika Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:YuvikaChaudhary.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-02 | | [[Baraut]] | | [[:d:Q8062169|Q8062169]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1097 | [[Dipika Kakar]] | [[പ്രമാണം:Dipika Kakar at the 25th SOL Lions Gold Awards 2018 (14) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-06 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q12068128|Q12068128]] | 26 |- | style='text-align:right'| 1098 | [[Monica Khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-07 | | | | [[:d:Q16231373|Q16231373]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1099 | [[Namrata Thapa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-09 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q21642840|Q21642840]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1100 | [[സായംതിക ബാനർജി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-12 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7429119|Q7429119]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1101 | [[Kausha Rach]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-15 | | | | [[:d:Q6378929|Q6378929]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1102 | [[Pavitra Punia]] | [[പ്രമാണം:Pavitra Punia celebrating her birthday in 2021 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-22 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q7155904|Q7155904]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1103 | [[Anchal Sabharwal]] | [[പ്രമാണം:Aanchal sabharwal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-29 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q4752596|Q4752596]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1104 | [[Neethu]] | [[പ്രമാണം:Neethu.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-02 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6986983|Q6986983]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1105 | [[Poorni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-04 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q7228867|Q7228867]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1106 | [[ശ്വേത ശ്രീവത്സവ്]] | [[പ്രമാണം:Shwetha Srivatsav at Filmfare Awards South 2015.PNG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-04 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q17403241|Q17403241]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1107 | [[Mumtaz Sorcar]] | [[പ്രമാണം:Mumtaz Sorcar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-15 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6935530|Q6935530]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1108 | [[Anurita Jha]] | [[പ്രമാണം:Anurita Jha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-17 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q4777901|Q4777901]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1109 | [[Madalsa Sharma]] | [[പ്രമാണം:Madalsa Sharma grace the first look launch of Dil Salaa Sanki (09) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200991|Q16200991]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1110 | [[Abenao Elangbam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-28 | | | | [[:d:Q22277683|Q22277683]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1111 | [[Nidhi Singh]] | [[പ്രമാണം:Nidhi Singh graces the trailer launch of Alt Balaji’s Apaharan (04) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-10-04 | | [[പ്രയാഗ്‌രാജ് ലോക്‌സഭാ മണ്ഡലം]] | | [[:d:Q59678195|Q59678195]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1112 | [[Leishangthem Tonthoingambi Devi]] | [[പ്രമാണം:Leishangthem Tonthoingambi Devi in 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-10-17 | | | | [[:d:Q22278830|Q22278830]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1113 | [[Sridevi Vijaykumar]] | [[പ്രമാണം:Sridevi Vijaykumar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-10-29 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7586356|Q7586356]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1114 | [[Pooja Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-10-31 | | [[Lokhandwala Complex]] | | [[:d:Q23664564|Q23664564]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1115 | [[Iris Maity]] | [[പ്രമാണം:Iris Maity at the Audio release of 'Tutiya Dil'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-11-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q15846400|Q15846400]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1116 | [[Radhika Kumaraswamy]] | [[പ്രമാണം:Radhika (South Indian Actress) (4).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-11-11 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6448629|Q6448629]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1117 | [[Bhanu Sri Mehra]] | [[പ്രമാണം:Bhanu Sri Mehra at 60th South Filmfare Awards 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-11-19 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q4901046|Q4901046]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1118 | [[Tina Datta]] | [[പ്രമാണം:Tina Dutta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-11-27 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7807890|Q7807890]] | 25 |- | style='text-align:right'| 1119 | [[Neha Joshi]] | [[പ്രമാണം:Neha Joshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-07 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q41799102|Q41799102]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1120 | [[Soni Singh]] | [[പ്രമാണം:Soni Singh at ITA awards 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-14 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q7561676|Q7561676]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1121 | [[Sneha Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-17 | | [[ധൻബാദ്]] | | [[:d:Q109707747|Q109707747]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1122 | [[Tara D'Souza]] | [[പ്രമാണം:Tara d souza launch of sula's vinoteca.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-20 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7685050|Q7685050]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1123 | [[Manasi Rachh]] | [[പ്രമാണം:Manasi Rachh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-23 | | | | [[:d:Q21898087|Q21898087]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1124 | [[Yashashri Masurkar]] | [[പ്രമാണം:Yashashri Masurkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16231432|Q16231432]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1125 | [[Sohini Paul]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-31 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7554715|Q7554715]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1126 | [[സൂസൻ ജോർജ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q16230639|Q16230639]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1127 | [[Pranathi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | | | [[:d:Q21933995|Q21933995]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1128 | [[Rupali Suri]] | [[പ്രമാണം:Rupali Suri From The Urvee Adhikaari's new collection preview (6).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q124659006|Q124659006]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1129 | [[Keeya khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18637531|Q18637531]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1130 | [[Ekroop Bedi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q23731527|Q23731527]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1131 | [[Resha Konkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q54612826|Q54612826]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1132 | [[Deepa Shankar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | | | [[:d:Q113103743|Q113103743]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1133 | [[Aishwarya Sakhuja]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Sakhuja.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-04 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q4699184|Q4699184]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1134 | [[Amrapali Dubey]] | [[പ്രമാണം:Amrapali Dubey at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-11 | | [[ഗോരഖ്പൂർ]] | | [[:d:Q4748620|Q4748620]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1135 | [[Pratiksha Jadhav]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-17 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q42309110|Q42309110]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1136 | [[Kirti Nagpure]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16233288|Q16233288]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1137 | [[Bharti Kumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-26 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16731088|Q16731088]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1138 | [[Bharati Kumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-26 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q60040640|Q60040640]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1139 | [[Puja Gupta]] | [[പ്രമാണം:Puja Gupta graces Onitsuka Tiger launch party in Mumbai (02).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-30 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q1995585|Q1995585]] | 24 |- | style='text-align:right'| 1140 | [[Manasi Naik]] | [[പ്രമാണം:Manasi Naik in 2014.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-02 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q23815609|Q23815609]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1141 | [[Sindhu Loknath]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-05 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q7522242|Q7522242]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1142 | [[Puja Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Puja Banerjee Alias Pooja Bose - Kolkata 2023-12-05 8534.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5054439|Q5054439]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1143 | [[Ankita Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-07 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q2721495|Q2721495]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1144 | [[Nidhi Subbaiah]] | [[പ്രമാണം:NidhiSubbaiah.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-16 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q10950087|Q10950087]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1145 | [[Tina Desai]] | [[പ്രമാണം:Tina Desai in 2012 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-24 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q2514244|Q2514244]] | 28 |- | style='text-align:right'| 1146 | [[Sudeepa Pinky]] | [[പ്രമാണം:Sudeepapinky8.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-28 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q16201636|Q16201636]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1147 | [[Anindita Raychaudhury]] | [[പ്രമാണം:Anindita Raychaudury at Parivaar Award 2.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-28 | | | | [[:d:Q66459186|Q66459186]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1148 | [[കോമൽ ജാ]] | [[പ്രമാണം:Komal Jha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-15 | | [[റാഞ്ചി]] | | [[:d:Q16231757|Q16231757]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1149 | [[Anshu Malik]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-23 | | | | [[:d:Q61117929|Q61117929]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1150 | [[Bhavna Khatri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-24 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q4901558|Q4901558]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1151 | [[Mugdha Chaphekar]] | [[പ്രമാണം:Mugdha Chapekar at Mumbai Cyclothon.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q12974676|Q12974676]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1152 | [[Nidhi Sunil]] | [[പ്രമാണം:Nidhi Sunil at Fiama Di Wills promotion (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q59892284|Q59892284]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1153 | [[Santhoshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-31 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7420163|Q7420163]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1154 | [[Sayani Datta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-04-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q17305822|Q17305822]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1155 | [[Ratan Rajput]] | [[പ്രമാണം:Ratan Rajput in 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-04-20 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q7295459|Q7295459]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1156 | [[Priya Marathe]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-04-23 | | [[താനെ]] | | [[:d:Q7246472|Q7246472]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1157 | [[Kadambari Jethwani]] | [[പ്രമാണം:Kadambari Jethwani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-04-30 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q26213685|Q26213685]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1158 | [[Urvi Ashar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-01 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7901591|Q7901591]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1159 | [[Binny Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-10 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q4914462|Q4914462]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1160 | [[Zarine Khan]] | [[പ്രമാണം:Zareen Khan at the pink carpet of Bollywood Hungama OTT India Fest 2023 award ceremony (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3046959|Q3046959]] | 38 |- | style='text-align:right'| 1161 | [[Paridhi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Paridhi Sharma at launches of ‘Jodha Akbar’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-15 | | [[Bagh]]<br/>[[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q16734128|Q16734128]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1162 | [[Natasha Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-29 | | [[Saharanpur]] | | [[:d:Q6968501|Q6968501]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1163 | [[Anupriya Goenka]] | [[പ്രമാണം:Anupriya Goenka at the screening of Criminal Justice.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-29 | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q46248994|Q46248994]] | 21 |- | style='text-align:right'| 1164 | [[Surilie Gautam]] | [[പ്രമാണം:Surilie-Gautam-spotted-at-Fable-in-Juhu-5 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-06-03 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16202646|Q16202646]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1165 | [[Rishika Mihani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-06-08 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16231811|Q16231811]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1166 | [[Farrah Kader]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-06-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q65580965|Q65580965]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1167 | [[Sandipta Sen]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19895979|Q19895979]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1168 | [[Ruby Parihar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7376361|Q7376361]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1169 | [[Avantika Malik Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q94608973|Q94608973]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1170 | [[Madhura Naik]] | [[പ്രമാണം:Madhura SS.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07-19 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q6727522|Q6727522]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1171 | [[രചന മൗര്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7279109|Q7279109]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1172 | [[Divya Parameshwaran]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07-27 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q5284704|Q5284704]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1173 | [[Aabha Paul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-07 | | [[ഗാസിയാബാദ്]] | | [[:d:Q114498129|Q114498129]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1174 | [[Kanishka Soni]] | [[പ്രമാണം:Kanishka Soni -3.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-16 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16231743|Q16231743]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1175 | [[Benaf Dadachandji]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4886805|Q4886805]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1176 | [[Shraddha Arya]] | [[പ്രമാണം:Shraddha Arya at Screen Awards (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-17 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7503382|Q7503382]] | 23 |- | style='text-align:right'| 1177 | [[Pavani Gangireddy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-20 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q21284951|Q21284951]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1178 | [[നവ്യ നടരാജൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-25 | | | | [[:d:Q6982712|Q6982712]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1179 | [[Rubina Dilaik]] | [[പ്രമാണം:Rubina Dilaik snapped at Filmcity (8).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-26 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q7376141|Q7376141]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1180 | [[Khushboo Tawde]] | [[പ്രമാണം:Khushboo Tawde.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-05 | | [[Dombivli]] | | [[:d:Q16202722|Q16202722]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1181 | [[Girija Oak]] | [[പ്രമാണം:Girija Oak at success bash of Poshter Boyz (Cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-07 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q5564270|Q5564270]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1182 | [[Toral Rasputra]] | [[പ്രമാണം:Toral-Rasputra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-09<br/>1987-12-26 | | [[Anjar]]<br/>[[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7825384|Q7825384]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1183 | [[Mengu Suokhrie]] | [[പ്രമാണം:Mengu Suokhrie.jpeg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-16 | | [[കൊഹിമ]] | | [[:d:Q42336753|Q42336753]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1184 | [[Dolphin Dubey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q49253945|Q49253945]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1185 | [[Munmun Dutta]] | [[പ്രമാണം:MunmunDutta05.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-28 | | [[ദുർഗാപൂർ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q16208477|Q16208477]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1186 | [[Sneha Wagh]] | [[പ്രമാണം:Sneha Wagh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-04 | | [[കല്യാൺ]] | | [[:d:Q17015453|Q17015453]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1187 | [[Anuja Sathe]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-08 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q22280325|Q22280325]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1188 | [[Vedita Pratap Singh]] | [[പ്രമാണം:Vedita pratap photoshoot7.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-09 | | [[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | | [[:d:Q7917997|Q7917997]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1189 | [[Sumukhi Suresh]] | [[പ്രമാണം:Sumukhi-4 (1) (1).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-18 | | | | [[:d:Q47035388|Q47035388]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1190 | [[Shazahn Padamsee]] | [[പ്രമാണം:Shazahn Padamsee at Nokia APP party 11.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7491730|Q7491730]] | 20 |- | style='text-align:right'| 1191 | [[Radhika Chaudhari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-20 | | | | [[:d:Q7280240|Q7280240]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1192 | [[Moubani Sorcar]] | [[പ്രമാണം:Moubani Sorcar 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-21 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6918852|Q6918852]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1193 | [[Prarthi Dholakia]] | [[പ്രമാണം:A candid picture of Prarthi M Dholakia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-22 | | [[Jamnagar]] | | [[:d:Q18685708|Q18685708]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1194 | [[Smriti Kalra]] | [[പ്രമാണം:Smriti-Kalra-snapped-during-a-photo-shoot-for-dil-sambhal-jaa-zara.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-26 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7546540|Q7546540]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1195 | [[Riya Bamniyal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-28 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7339020|Q7339020]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1196 | [[Aditi Mittal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16732696|Q16732696]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1197 | [[Aarthi]] | [[പ്രമാണം:Aarathi (actress).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-09 | | [[ഊട്ടി]] | | [[:d:Q4662641|Q4662641]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1198 | [[Hemalatha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-13 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q18638583|Q18638583]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1199 | [[യഗ്ന ഷെട്ടി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-19 | | [[കുദ്രേമുഖ് ദേശീയോദ്യാനം]] | | [[:d:Q18922873|Q18922873]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1200 | [[Sukirti Kandpal]] | [[പ്രമാണം:Sukriti Kandpal RSSI Launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-20 | | [[നൈനിത്താൾ]] | | [[:d:Q7635860|Q7635860]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1201 | [[Avantika Khatri]] | [[പ്രമാണം:Avantika Khattri1.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-20 | | [[ഝാൻസി]] | | [[:d:Q42945006|Q42945006]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1202 | [[Neha Sharma]] | [[പ്രമാണം:Neha Sharma at the premiere of her film Jogira Sara Ra Ra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-21 | | [[Bhagalpur]] | | [[:d:Q863745|Q863745]] | 37 |- | style='text-align:right'| 1203 | [[Aarti Chhabria]] | [[പ്രമാണം:Aarti Chabria graces Stardust Awards 2016 (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-21<br/>1982-11-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4662645|Q4662645]] | 24 |- | style='text-align:right'| 1204 | [[Gurbani Judge]] | [[പ്രമാണം:Gurbani Judge at premiere of Bright 6, Mumbai 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-29 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q16198048|Q16198048]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1205 | [[രാഗിണി ഖന്ന]] | [[പ്രമാണം:Ragini Khanna on Day 5 of Lakme Fashion Week 2017 (47).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-12-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7283097|Q7283097]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1206 | [[തേജസ്വിനി പ്രകാശ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-12-17 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7695208|Q7695208]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1207 | [[സ്നേഹ ഉള്ളാൾ]] | [[പ്രമാണം:Mahurat of kaash mere hote.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-12-18 | | [[മസ്കറ്റ്]] | | [[:d:Q469215|Q469215]] | 26 |- | style='text-align:right'| 1208 | [[മിഷ്തി മുഖർജ്ജി]] | | ബംഗാളി അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-12-20 | 2020-02-02 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q99929670|Q99929670]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1209 | [[Diksha Panth]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-12-21 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q28122281|Q28122281]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1210 | [[Neelam Sivia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | | | [[:d:Q27978749|Q27978749]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1211 | [[Renjusha Menon]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | 2023-10-30 | [[കേരളം]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q123244195|Q123244195]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1212 | [[Shilpi Marwaha]] | [[പ്രമാണം:Shilpi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16732084|Q16732084]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1213 | [[Megha Dhade]] | [[പ്രമാണം:Megha Dhade at 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19560352|Q19560352]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1214 | [[Samiksha Bhatnagar]] | [[പ്രമാണം:Samiksha Bhatnagar graces the special screening of ‘Poster Boys’.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q19882323|Q19882323]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1215 | [[Amruthavarshini]] | [[പ്രമാണം:Amruthavarshini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q31500799|Q31500799]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1216 | [[Lahari Gudivada]] | [[പ്രമാണം:Lahari Gudivada.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[ഗുണ്ടൂർ]] | | [[:d:Q31500932|Q31500932]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1217 | [[Juhi Aslam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q98841471|Q98841471]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1218 | [[Asma Badar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-01-11 | | | | [[:d:Q19938389|Q19938389]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1219 | [[Anushree]] | [[പ്രമാണം:Anushree (Kannada actress).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-01-25 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q26221433|Q26221433]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1220 | [[Mrinmayee Godbole]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-02-06 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q30012661|Q30012661]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1221 | [[Rucha Hasabnis]] | [[പ്രമാണം:Rucha at STAR Plus Dandia Shoot.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-02-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7376575|Q7376575]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1222 | [[Shalu Kurian]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-02-09 | | | | [[:d:Q96983380|Q96983380]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1223 | [[Aditi Sajwan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-02-12 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q17318886|Q17318886]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1224 | [[Neha Sargam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-04 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q6987749|Q6987749]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1225 | [[Isha Chawla]] | [[പ്രമാണം:Isha Chawla.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q11056386|Q11056386]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1226 | [[Sakshi Gulati]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-10 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q21064510|Q21064510]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1227 | [[Sanchita Padukone]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-16 | | [[കുന്ദാപുര]] | | [[:d:Q7415626|Q7415626]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1228 | [[Parul Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Parul Chauhan in 2016 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-19 | | [[ലഖിംപുർ ഖേരി ജില്ല]] | | [[:d:Q7141199|Q7141199]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1229 | [[പൂജ സാൽവി]] | [[പ്രമാണം:Actress Pooja Salvi of 'Nautanki Saala'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-25 | | | | [[:d:Q7228529|Q7228529]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1230 | [[സോവ മൊറാനി]] | [[പ്രമാണം:Zoa Morani and others grace Zaheer Iqbal’s birthday bash at Arth Bandra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q8073152|Q8073152]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1231 | [[സാധിക വേണുഗോപാൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-04-06 | | | | [[:d:Q37321580|Q37321580]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1232 | [[Rashmi Gautam]] | [[പ്രമാണം:Rashmi Gautam.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-04-07 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q7294974|Q7294974]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1233 | [[Aeshra Patel]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-04-10 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q21872641|Q21872641]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1234 | [[Suruchi Adarkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-04-25 | | [[താനെ]] | | [[:d:Q21284544|Q21284544]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1235 | [[Rajshri Rani Pandey]] | [[പ്രമാണം:Rajshri Rani in 2015.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-04-29 | | [[Fatehpur]] | | [[:d:Q19663157|Q19663157]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1236 | [[Natashaa Iyer]] | [[പ്രമാണം:Natashaa Iyer.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-06 | | | | [[:d:Q102353164|Q102353164]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1237 | [[സ്മിത ശെവലെ]] | [[പ്രമാണം:स्मिता शेवाळे.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-18 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7544832|Q7544832]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1238 | [[Sonalee Kulkarni]] | [[പ്രമാണം:Celebs walk the ramp at Glamour Style Walk 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-18 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7560764|Q7560764]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1239 | [[താരാ അലീഷ ബെറി]] | [[പ്രമാണം:Tara Alisha Berry.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16875890|Q16875890]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1240 | [[Sugandha Mishra]] | [[പ്രമാണം:Sugandha Mishra attend the press conference of their show The Drama Company.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-23 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q7634710|Q7634710]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1241 | [[Mrunmayee Deshpande]] | [[പ്രമാണം:Mrunmayee Deshpande at the screening of Nat Samrat.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-29 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6930001|Q6930001]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1242 | [[Simran Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-29 | | [[റോം]] | | [[:d:Q16232181|Q16232181]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1243 | [[Surbhi Jyoti]] | [[പ്രമാണം:Surbhi Jyoti in 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-29 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q16250215|Q16250215]] | 25 |- | style='text-align:right'| 1244 | [[Tejashree]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7695202|Q7695202]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1245 | [[Tejashree Pradhan Ketkar]] | [[പ്രമാണം:Tejashree Pradhan .jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16202737|Q16202737]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1246 | [[Preetika Rao]] | [[പ്രമാണം:Preetika Rao Sakhiya Skin Clinic.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-07 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7239782|Q7239782]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1247 | [[Sumona Chakravarti]] | [[പ്രമാണം:Sumona Chakravarti graces Durga Pooja (13).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-24 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7638021|Q7638021]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1248 | [[പൂജിത മേനോൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-29 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q18637648|Q18637648]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1249 | [[Anindita Nayar]] | [[പ്രമാണം:Anindita Nayar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-01 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q18637710|Q18637710]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1250 | [[Jui Gadkari]] | [[പ്രമാണം:Jui Gadkari 2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-08 | | [[Karjat]] | | [[:d:Q6305151|Q6305151]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1251 | [[Monami Ghosh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-13<br/>1984-07-13 | | [[Basirhat]] | | [[:d:Q6897938|Q6897938]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1252 | [[Ansha Sayed]] | [[പ്രമാണം:AnshaSayed.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16232402|Q16232402]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1253 | [[Aastha Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:Aastha Chaudhary.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-20 | | [[Alwar]] | | [[:d:Q4507798|Q4507798]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1254 | [[Nancy Jennifer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-20 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q22278395|Q22278395]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1255 | [[Akanksha Puri]] | [[പ്രമാണം:Akanksha Puri At Iconic Gold Awards 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-26 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q21066326|Q21066326]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1256 | [[Shubha Poonja]] | [[പ്രമാണം:Shubha Poonja (1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7504558|Q7504558]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1257 | [[അഭിനയശ്രീ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q4667441|Q4667441]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1258 | [[Nikii Daas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17403164|Q17403164]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1259 | [[Sharmin Ali]] | [[പ്രമാണം:Sharmin Ali.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-08 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q18043609|Q18043609]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1260 | [[Madhurima Tuli]] | [[പ്രമാണം:Madhurima Tuli2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-19 | | [[ധൻബാദ്]] | | [[:d:Q16202819|Q16202819]] | 20 |- | style='text-align:right'| 1261 | [[Anisha Ambrose]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-22 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q16147300|Q16147300]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1262 | [[Sudeepa Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-23 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q7633682|Q7633682]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1263 | [[Vaishnavi Dhanraj]] | [[പ്രമാണം:Vaibhavi colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-25 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q7908871|Q7908871]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1264 | [[Hemangi Kavi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q98915809|Q98915809]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1265 | [[Klaudia Dudová]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക്|ചെക്ക്‌ റിപ്പബ്ലിക്ക്‌]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-02 | | [[Levice]] | | [[:d:Q20261418|Q20261418]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1266 | [[Jasmine Sandlas]] | [[പ്രമാണം:Jasmine Sandlas.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-04 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q19896109|Q19896109]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1267 | [[Sargun Mehta]] | [[പ്രമാണം:Sargun Mehta at Ravi Dubey's birthday, 2017 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-06 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q7423973|Q7423973]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1268 | [[നന്ദിനി റായ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-18 | | [[സെക്കന്ദ്രാബാദ്]] | | [[:d:Q16201800|Q16201800]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1269 | [[Kanishtha Dhankar]] | [[പ്രമാണം:Kanishtha GQ Fashion.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3192675|Q3192675]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1270 | [[Sana Saeed]] | [[പ്രമാണം:Sana Saeed.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2220177|Q2220177]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1271 | [[Shruti Sodhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-22 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q20685596|Q20685596]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1272 | [[Khyati Mangla]] | [[പ്രമാണം:Khatimanglawalled.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-22 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q61103396|Q61103396]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1273 | [[Ragasya]] | [[പ്രമാണം:South Actress Ragasiya at TGIF anniversary bash (1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7282819|Q7282819]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1274 | [[Maadhavi Latha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-10-02 | | [[Bellary]] | | [[:d:Q19664756|Q19664756]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1275 | [[മീനാക്ഷി ദീക്ഷിത്ത്]] | [[പ്രമാണം:Meenakshi Dixit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-10-12 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q6807608|Q6807608]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1276 | [[Kadambari Kadam]] | [[പ്രമാണം:Kadambari Kadam.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-10-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q13116374|Q13116374]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1277 | [[Roop Durgapal]] | [[പ്രമാണം:Roop Durgapal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-10-15 | | [[അൽമോറ]] | | [[:d:Q7366351|Q7366351]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1278 | [[Subhashree Ganguly]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-03<br/>1990-11-03 | | [[Bardhaman]] | | [[:d:Q705446|Q705446]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1279 | [[ഗിരിജ ജോഷി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-03 | | [[Roha]] | | [[:d:Q16200615|Q16200615]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1280 | [[Gaelyn Mendonca]] | [[പ്രമാണം:Gaelyn Mendonca (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16232278|Q16232278]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1281 | [[Hasleen Kaur]] | [[പ്രമാണം:Ajmer Sharif-Visit-2 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-10<br/>1989 | | [[Binnaguri]] | | [[:d:Q5679286|Q5679286]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1282 | [[Rucha Dighe]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-11 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q19666411|Q19666411]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1283 | [[Ritu Barmecha]] | [[പ്രമാണം:RituBarmecha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-16 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7336830|Q7336830]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1284 | [[Kashish Singh]] | [[പ്രമാണം:Kashish-Singh-at-the-launch-of-Blenders-Pride-Tour-2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-20 | | | | [[:d:Q16730612|Q16730612]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1285 | [[Rochelle Maria Rao]] | [[പ്രമാണം:Rochelle Maria Rao at Godrej Eon's 'Woman of Substance Award 2013'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7353890|Q7353890]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1286 | [[Kaashish Vohra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-28 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q50399361|Q50399361]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1287 | [[Shreya Dhanwanthary]] | [[പ്രമാണം:Shreya Dhanwanthary at Soho House.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-30 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q56240001|Q56240001]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1288 | [[Soniya Mehra]] | [[പ്രമാണം:Sonia Mehra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7561891|Q7561891]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1289 | [[Amrapali Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-19 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16222199|Q16222199]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1290 | [[Khushali Kumar]] | [[പ്രമാണം:KhushaliKumar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q65640372|Q65640372]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1291 | [[Zara Barring]] | [[പ്രമാണം:Zara barring Indian look.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-26 | | [[വിക്ടോറിയ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളമ്പിയ]] | | [[:d:Q19560043|Q19560043]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1292 | [[Apurva Nemlekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-27 | | | | [[:d:Q104501965|Q104501965]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1293 | [[Bidushi Dash Barde]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | 2012-10-22 | [[ഒഡീഷ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q4904281|Q4904281]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1294 | [[Milana Nagaraj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | [[ഹാസൻ ജില്ല]] | | [[:d:Q16885556|Q16885556]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1295 | [[Amita Pathak]] | [[പ്രമാണം:Raghav Sachar and Amita Pathak.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | | | [[:d:Q17386524|Q17386524]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1296 | [[Satarupa Pyne]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q22280324|Q22280324]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1297 | [[മായ (Q25341439)|മായ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q25341439|Q25341439]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1298 | [[రోజాభారతి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | [[രാജമന്ദ്രി]] | | [[:d:Q61124485|Q61124485]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1299 | [[Smrity Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]] | | [[:d:Q99575918|Q99575918]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1300 | [[Bhavna Ruparel]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-01-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19560962|Q19560962]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1301 | [[Aisha Sharma]] | [[പ്രമാണം:Aisha Sharma grace the GQ Best Dressed Awards 2018 (54) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-01-25 | | [[Bhagalpur]] | | [[:d:Q27849976|Q27849976]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1302 | [[Sandeepa Dhar]] | [[പ്രമാണം:Sandeepa Dhar graces the Grey Goose fashion event.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-02-02 | | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q7416091|Q7416091]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1303 | [[സുലഗ്ന പനിഗ്രഹി]] | [[പ്രമാണം:Sulagna Panigrahi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-02-03 | | [[Brahmapur]] | | [[:d:Q7635951|Q7635951]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1304 | [[Kesha Khambhati]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-02-08 | | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q41693360|Q41693360]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1305 | [[മിമി ചക്രവർത്തി]] | [[പ്രമാണം:Mimi Chakraborty - Kolkata 2023-12-05 8668.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-02-11 | | [[Jalpaiguri]] | | [[:d:Q6862116|Q6862116]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1306 | [[Hari Teja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-02-26 | | [[തിരുപ്പതി]] | | [[:d:Q37864523|Q37864523]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1307 | [[Krystle D'Souza]] | [[പ്രമാണം:Krystle D'Souza at Zee Rishtey Awards 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-03-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6439798|Q6439798]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1308 | [[Abhidnya Bhave]] | [[പ്രമാണം:Abhidnya Bhave (Cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-03-13 | | [[Vasai-Virar]] | | [[:d:Q28113101|Q28113101]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1309 | [[Shamata Anchan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-03-15 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q27050042|Q27050042]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1310 | [[Shalmalee Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-03-17 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q20810757|Q20810757]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1311 | [[Sanchita Shetty]] | [[പ്രമാണം:Sanchita Shetty 61st Idea Filmfare Awards South (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-07 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7415628|Q7415628]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1312 | [[Varsha Ashwathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-22 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7916112|Q7916112]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1313 | [[ശ്രീയ പിൽഗാനകർ]] | [[പ്രമാണം:Shriya Pilgaonkar grace the Jury meet of 13th Gemfields Retail Jeweller India Awards 2017 (02) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19666177|Q19666177]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1314 | [[Nandita Swetha]] | [[പ്രമാണം:Nandita Swetha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q14829512|Q14829512]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1315 | [[Roshni Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-30 | | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q118314456|Q118314456]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1316 | [[പല്ലവി ബത്ര]] | [[പ്രമാണം:Pallavi batra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-02 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16727418|Q16727418]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1317 | [[Chetna Pande]] | [[പ്രമാണം:Chetna-Pande-snapped-at-Estella-in-Juhu.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-03 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q16201547|Q16201547]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1318 | [[Megha Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-03 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q20649647|Q20649647]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1319 | [[Basabdatta Chatterjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16345997|Q16345997]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1320 | [[Scarlett Mellish Wilson]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | 1989-05-09 | | [[ലണ്ടൻ]] | | [[:d:Q16202975|Q16202975]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1321 | [[Adaa Khan]] | [[പ്രമാണം:Adaa Khan attends 10th-anniversary bash of Viacom 18 Motion Pictures (18).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16935062|Q16935062]] | 19 |- | style='text-align:right'| 1322 | [[Surabhi Hande]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-20 | | [[ജല്ഗാഒന്]] | | [[:d:Q21642539|Q21642539]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1323 | [[Pooja Joshi Arora]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-27 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q111312496|Q111312496]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1324 | [[Bhavana Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-06-06 | | [[ഷിമോഗ]] | | [[:d:Q4901513|Q4901513]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1325 | [[വന്ദന മേനോൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-06-10 | | [[തൃശ്ശൂർ]] | | [[:d:Q7914350|Q7914350]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1326 | [[Angela Krislinzki]] | [[പ്രമാണം:Angela Krislinzki graces the Milo Na Tum song launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-06-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q22957818|Q22957818]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1327 | [[Janani Bharadwaj]] | [[പ്രമാണം:Janani Bharadwaj Profile Picture.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-06-30 | | | | [[:d:Q16232549|Q16232549]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1328 | [[Unnati Davara]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-02 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q7897149|Q7897149]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1329 | [[Tina Ahuja]] | [[പ്രമാണം:Tina Ahuja graces the launch of the new Audi A5 (07) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20630463|Q20630463]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1330 | [[Sshakshi Chovan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16232942|Q16232942]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1331 | [[Sahithya Jagannathan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-11 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7399654|Q7399654]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1332 | [[Pooja Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-12<br/>1989-02-12 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q17388745|Q17388745]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1333 | [[Sonika Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Sonika Chauhan (1).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-12 | 2017-04-29 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q29617840|Q29617840]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1334 | [[Ruchira Jadhav]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-13 | | | | [[:d:Q114670768|Q114670768]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1335 | [[Mallika Dua]] | [[പ്രമാണം:MallikaDua.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-17 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q28033782|Q28033782]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1336 | [[Sreejita De]] | [[പ്രമാണം:Sreeji de colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-19 | | [[Haldia]] | | [[:d:Q7585692|Q7585692]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1337 | [[മധു ശാലിനി]] | [[പ്രമാണം:Madhu Shalini in Cinivaram.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-21 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q79845|Q79845]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1338 | [[Savani Ravindra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-22 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16755934|Q16755934]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1339 | [[Kashmira Irani]] | [[പ്രമാണം:KashmiraIrani1122.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-25 | | | | [[:d:Q19891959|Q19891959]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1340 | [[Deepika Singh]] | [[പ്രമാണം:Deepika Singh 2014 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-26 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q5250630|Q5250630]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1341 | [[Vraddhi Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-28 | | [[ഫരീദാബാദ്]] | | [[:d:Q20640726|Q20640726]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1342 | [[Jasmine Avasia]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q21004894|Q21004894]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1343 | [[Sana Amin Sheikh]] | [[പ്രമാണം:Sana Amin.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7415416|Q7415416]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1344 | [[ഷീല കൗർ]] | [[പ്രമാണം:Sheela (Tamil actress).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-02 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7492340|Q7492340]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1345 | [[Sara Khan]] | [[പ്രമാണം:Sara Khan graces the launch of Siddharth Kasyap's 24th original song 'Ishq Ki Mitti' (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-06 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q7421671|Q7421671]] | 19 |- | style='text-align:right'| 1346 | [[Prajakta Mali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-08 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q13118805|Q13118805]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1347 | [[Jaspinder Cheema]] | [[പ്രമാണം:Jaspinder Cheema.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-12 | | [[Batala]] | | [[:d:Q17305775|Q17305775]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1348 | [[Wasna Ahmed]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-13 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7972701|Q7972701]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1349 | [[Sonam Bajwa]] | [[പ്രമാണം:Sonam Bajwa snapped on the sets of The Kapil Sharma Show (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-16 | | [[നൈനിത്താൾ]] | | [[:d:Q18629110|Q18629110]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1350 | [[Ihana Dhillon]] | [[പ്രമാണം:Akanksha Puri grace the success bash of the film Sonu Ke Titu Ki Sweety (07) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-18 | | [[Faridkot]] | | [[:d:Q16200282|Q16200282]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1351 | [[Vasundhara Kashyap]] | [[പ്രമാണം:Vasundhara Kashyap New.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7917038|Q7917038]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1352 | [[Asha Negi]] | [[പ്രമാണം:Asha Negi grace the Mamma Mia Pink Carpet at Jio World Centre BKC Bandra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-23 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q4804507|Q4804507]] | 26 |- | style='text-align:right'| 1353 | [[Geeta Madhuri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-24 | | [[പാലക്കോല്ലു]] | | [[:d:Q5529955|Q5529955]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1354 | [[Namrata Sambherao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-29 | | | | [[:d:Q123717331|Q123717331]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1355 | [[Sony Charishta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-29 | | | | [[:d:Q126011565|Q126011565]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1356 | [[Sai Lokur]] | [[പ്രമാണം:Sai Lokur 2 (cropped). jpg.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-05 | | [[ബെൽഗാം]] | | [[:d:Q21285519|Q21285519]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1357 | [[Hunar Hali]] | [[പ്രമാണം:Hunar-Hali-grace-the-Launch-of-GR8!.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-09 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16729574|Q16729574]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1358 | [[Surbhi Chandna]] | [[പ്രമാണം:Surbhi Chandna at the 25th SOL Lions Gold Awards 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q26689623|Q26689623]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1359 | [[Anjum Fakih]] | [[പ്രമാണം:Anjum Fakih, Saas Bahu Aur Saazish (01) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-12 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q23731525|Q23731525]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1360 | [[Shiny Doshi]] | [[പ്രമാണം:Shiny Doshi at the Fear Factor Khatron Ke Khiladi 8 launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-15 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q19888034|Q19888034]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1361 | [[Kusha Kapila]] | [[പ്രമാണം:Kusha Kapila at the launch of Mera Noor Hai Mashhoor (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q114269943|Q114269943]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1362 | [[Soundarya Sharma]] | [[പ്രമാണം:Soundarya Sharma attends the 63rd Jio Filmfare Awards 2018 (19) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-20 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q55231409|Q55231409]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1363 | [[Krishi Thapanda]] | [[പ്രമാണം:Krishi Thapanda.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-23 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q47091446|Q47091446]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1364 | [[ആര്യ സലിം]] | [[പ്രമാണം:ARYA.jpg|center|50px]] | മലയാള സിനിമാനടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-26 | | | | [[:d:Q124399195|Q124399195]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1365 | [[Roopal Tyagi]] | [[പ്രമാണം:Roopal Tyagi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-05 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16755975|Q16755975]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1366 | [[Pujita Ponnada]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-05 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q55080929|Q55080929]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1367 | [[അർച്ചന ശാസ്ത്രി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-08 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7917889|Q7917889]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1368 | [[Spruha Joshi]] | [[പ്രമാണം:Spruha Shirish Joshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7581446|Q7581446]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1369 | [[Soumya Seth]] | [[പ്രമാണം:Soumya Seth at the launch party of Bindass's show Yeh Hai Aashiqui (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-17 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q7564599|Q7564599]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1370 | [[Neha Saxena]] | [[പ്രമാണം:Neha Saxena 30.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-25 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q25190348|Q25190348]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1371 | [[Harsha Khanderparkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28531083|Q28531083]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1372 | [[Sharmeila Mandre]] | [[പ്രമാണം:Sharmiela Mandre at 60th South Filmfare Awards 2013 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-28<br/>1990-10-18 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7489922|Q7489922]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1373 | [[പർനോ മിത്ര]] | [[പ്രമാണം:Premiere of Aami aar amar girlfriends 2013-07-28 11-24.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-31 | | [[സിലിഗുഡി]] | | [[:d:Q7139343|Q7139343]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1374 | [[Niharika Kareer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-07 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16730587|Q16730587]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1375 | [[Vinita Joshi Thakkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17417515|Q17417515]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1376 | [[Shrenu Parikh]] | [[പ്രമാണം:Shrenu Parikh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-11 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q7503591|Q7503591]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1377 | [[Payal Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Payal Ghosh at the 63rd Jio Filmfare Awards 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-13 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16200413|Q16200413]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1378 | [[Ginni Chatrath]] | [[പ്രമാണം:Kapil-Sharma-and-Ginni-Chatrath’s-wedding-reception.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-18 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q56703491|Q56703491]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1379 | [[Sai Dhanshika]] | [[പ്രമാണം:Dhansika at 61st Flimfare Awards (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-20 | | [[തഞ്ചാവൂർ]] | | [[:d:Q5269022|Q5269022]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1380 | [[Prerna Wanvari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-22 | | [[അന്ധേരി]] | | [[:d:Q7240692|Q7240692]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1381 | [[Sheetal Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-22 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q18357765|Q18357765]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1382 | [[Vindhya Tiwari]] | [[പ്രമാണം:Vindhya Tiwari at launch of Telly Calendar 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-22 | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q21285611|Q21285611]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1383 | [[Tridha Choudhury]] | [[പ്രമാണം:Tridha Choudhury - Kolkata 2014-01-19 5781.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-22 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q22277353|Q22277353]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1384 | [[Misha Ghoshal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-26 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q17305955|Q17305955]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1385 | [[Samaira Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-27 | | | | [[:d:Q16734985|Q16734985]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1386 | [[Chitrashi Rawat]] | [[പ്രമാണം:Chitrashi Rawat in 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-29 | | [[Raipur, Uttarakhand]] | | [[:d:Q5102359|Q5102359]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1387 | [[విష్ణుప్రియ గాంధీ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-13 | | [[തിരുപ്പതി]] | | [[:d:Q130544216|Q130544216]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1388 | [[Vaishali Desai]] | [[പ്രമാണം:Vaishali Desai at the IIJW as the Show Stopper for jeweler Naresh Kriplani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-18 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q12056218|Q12056218]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1389 | [[അസ്മിത സൂദ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-20 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q16202566|Q16202566]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1390 | [[Vividha Kirti]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q61118365|Q61118365]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1391 | [[Rupa Sri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-22 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q65943977|Q65943977]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1392 | [[അക്ഷര ഗൌഡ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-24 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q4701786|Q4701786]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1393 | [[Jugnu Ishiqui]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-24 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q16232648|Q16232648]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1394 | [[സാബ ആസാദ്]] | [[പ്രമാണം:Saba Azad Success bash of 'Nautanki Saala!'s music.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7395773|Q7395773]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1395 | [[Riya Dey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[Balasore]] | | [[:d:Q15725142|Q15725142]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1396 | [[Pallavi Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16729507|Q16729507]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1397 | [[Nakshatra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q19571873|Q19571873]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1398 | [[Akhila Kishore]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q19968682|Q19968682]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1399 | [[Manvitha Harish]] | [[പ്രമാണം:Manvitha Kamath (2).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q26221428|Q26221428]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1400 | [[Anjali Raghav]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q48444407|Q48444407]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1401 | [[Anangsha Biswas]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q60076332|Q60076332]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1402 | [[നൈനാ ദാസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | | | [[:d:Q6959697|Q6959697]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1403 | [[Nehalaxmi Iyer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16233248|Q16233248]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1404 | [[Soundarya Jayamala]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16832102|Q16832102]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1405 | [[Priyamvada Kant]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16910160|Q16910160]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1406 | [[Arjumman Mughal]] | [[പ്രമാണം:Arjumman Mughal in 2014.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-01 | | [[Rajauri]] | | [[:d:Q18353980|Q18353980]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1407 | [[தான்யா]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | | | [[:d:Q47545338|Q47545338]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1408 | [[Sonia Mann]] | [[പ്രമാണം:Sonia Mann.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[Haldwani]] | | [[:d:Q77697110|Q77697110]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1409 | [[Divya Chouskey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | 2020-07-12 | [[ഭോപ്പാൽ]] | [[ഭോപ്പാൽ]] | [[:d:Q97319243|Q97319243]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1410 | [[Meera Muralidharan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | | | [[:d:Q111175201|Q111175201]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1411 | [[Monisha Arshak]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-02 | | | | [[:d:Q105316395|Q105316395]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1412 | [[നുസ്റത്ത് ജഹാൻ]] | [[പ്രമാണം:Nusrat Jahan Ruhi - Kolkata 2023-12-05 8550.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-08 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7070368|Q7070368]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1413 | [[Boby Techi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-09 | | [[ഇറ്റാനഗർ]] | | [[:d:Q17403318|Q17403318]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1414 | [[Vijayalakshmi]] | [[പ്രമാണം:Vijayalakshmi Agathiyan at Chennai 600028 – 2 Press Meet.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-15 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7929268|Q7929268]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1415 | [[രിധിമ ഘോഷ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16200421|Q16200421]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1416 | [[Sunita Garabadu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-25 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q30060523|Q30060523]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1417 | [[Bhumika Gurung]] | [[പ്രമാണം:Bhumika-Gurung-attend-Colors-TV-Video-summit-awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-27 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q38896140|Q38896140]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1418 | [[Aishwarya Arjun]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02<br/>1990 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15236153|Q15236153]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1419 | [[Ishita Sharma]] | [[പ്രമാണം:Ishita sharma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-08 | | [[ഗയ]] | | [[:d:Q6080393|Q6080393]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1420 | [[Jayshree Soni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-08 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q16832247|Q16832247]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1421 | [[Ishita Raj Sharma]] | [[പ്രമാണം:Ishita Raj Sharma snapped at the pink carpet and awards ceremony of Bollywood Hungama OTT India Fest 2024 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-08 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q23664763|Q23664763]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1422 | [[Poonam Dubey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-08 | | [[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | | [[:d:Q55825047|Q55825047]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1423 | [[Parna Pethe]] | [[പ്രമാണം:Parn Pethe.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q43132348|Q43132348]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1424 | [[Patralekha]] | [[പ്രമാണം:Patralekha at the launch of Huma Qureshi’s book Zeba (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-20 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q17318822|Q17318822]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1425 | [[Shivani Tomar]] | [[പ്രമാണം:Shivani Tomar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-22 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q26702628|Q26702628]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1426 | [[Dimple Jhangiani]] | [[പ്രമാണം:Dimple Jhangiani Ramleela Premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5277780|Q5277780]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1427 | [[Akanksha Juneja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16730488|Q16730488]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1428 | [[Nikita Gordijn]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03-04 | | [[Tumsar]] | | [[:d:Q26837236|Q26837236]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1429 | [[Monica Sehgal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03-06 | | [[ഉജ്ജയിൻ]] | | [[:d:Q26702631|Q26702631]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1430 | [[Ekta Kaul]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03-11 | | [[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] | | [[:d:Q16209812|Q16209812]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1431 | [[സോനു]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03-23 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7562405|Q7562405]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1432 | [[Heena Parmar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19573589|Q19573589]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1433 | [[Heena Panchal]] | [[പ്രമാണം:Heena Panchal at teaser launch of When Obama loved Osama.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24059386|Q24059386]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1434 | [[Priya Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Priya Banerjee snapped at a photoshoot.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-16 | | [[കാൽഗറി]] | | [[:d:Q16734742|Q16734742]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1435 | [[Neha Saxena]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-24 | | [[ആഗ്ര]] | | [[:d:Q16226260|Q16226260]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1436 | [[Rachitha Mahalakshmi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-24 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q24088805|Q24088805]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1437 | [[Anjali Rao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-29 | | [[ബഠിംഡാ]] | | [[:d:Q29050606|Q29050606]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1438 | [[ഹര്ശിക പൂനച്ച]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-01 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q5673877|Q5673877]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1439 | [[Aradhana Jagota]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-09 | | | | [[:d:Q25999309|Q25999309]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1440 | [[Priyanka Singh]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Singh at an award Function.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-09 | | | | [[:d:Q113961911|Q113961911]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1441 | [[Vinutha Lal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-13 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q20650026|Q20650026]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1442 | [[ഗുൽക്കി ജോഷി]] | [[പ്രമാണം:Gulki-Joshi-snapped-at-the-special-screening-of-Nakkash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ടിവി നടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-17 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q5617693|Q5617693]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1443 | [[Riya Deepsi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-19 | | | | [[:d:Q24300943|Q24300943]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1444 | [[രാഗിണി ദ്വിവേദി]] | [[പ്രമാണം:Ragini Dwivedi at Acharya Habba.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-24 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7283095|Q7283095]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1445 | [[Leeza Mangaldas]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-25 | | | | [[:d:Q61363203|Q61363203]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1446 | [[മൃദുല മുരളി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-08 | | [[എറണാകുളം]] | | [[:d:Q16201282|Q16201282]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1447 | [[Seema Singh]] | [[പ്രമാണം:Seema Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q26848937|Q26848937]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1448 | [[Deepa Sannidhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-16 | | [[ചിക്കമഗളൂർ (Q980917)|ചിക്കമഗളൂർ]] | | [[:d:Q5250472|Q5250472]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1449 | [[Madhuri Braganza]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-18 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q90669875|Q90669875]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1450 | [[Ridhima Pandit]] | [[പ്രമാണം:Ridhima Pandit at Ekta Kapoor’s Diwali bash, 2019 (9) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q27982184|Q27982184]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1451 | [[Leslie Tripathy]] | [[പ്രമാണം:Leslie Tripathy at 19th Transmedia Gujarati Film And TV Awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-26 | | [[കേന്ദ്രപ്പാറ, ഒഡീഷ|കേന്ദ്രപ്പാറ]] | | [[:d:Q19571948|Q19571948]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1452 | [[Jasmin Bhasin]] | [[പ്രമാണം:Jasmin Bhasin snapped in Bandra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-28 | | [[കോട്ട, രാജസ്ഥാൻ|കോട്ട]] | | [[:d:Q6161680|Q6161680]] | 21 |- | style='text-align:right'| 1453 | [[Archita Sahu]] | [[പ്രമാണം:Archita2.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-29 | | [[റൂർക്കേല]] | | [[:d:Q3514905|Q3514905]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1454 | [[Smriti Khanna]] | [[പ്രമാണം:Smriti Khanna 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-06 | | [[നോയ്ഡ]] | | [[:d:Q20684357|Q20684357]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1455 | [[Loveleen Kaur Sasan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-16 | | [[ജമ്മു-കശ്മീർ]] | | [[:d:Q18211387|Q18211387]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1456 | [[Nikita Rawal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q73755538|Q73755538]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1457 | [[നികേഷ പട്ടേൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-20 | | [[ബിർമിങ്ഹാം]] | | [[:d:Q16734255|Q16734255]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1458 | [[Sakshi Agarwal]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Agarwal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-20 | | [[അൽമോറ]] | | [[:d:Q21620673|Q21620673]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1459 | [[Kajal Raghwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-20 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q24250412|Q24250412]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1460 | [[Sara Arfeen Khan]] | [[പ്രമാണം:Sara Arfeen Khan at the launch of Diliwaali Thakur Girls in 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-06 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19661711|Q19661711]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1461 | [[Parul Gulati]] | [[പ്രമാണം:ParulGulati.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-06 | | [[Rohtak]] | | [[:d:Q20631149|Q20631149]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1462 | [[Aanchal Khurana]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q20684364|Q20684364]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1463 | [[Anjana Singh]] | [[പ്രമാണം:Anjana Singh 2K19.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-07 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q51831424|Q51831424]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1464 | [[Mansha Bahl]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-08 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q23712898|Q23712898]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1465 | [[Ramya Pandian]] | [[പ്രമാണം:Ramya Pandian.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-13 | | [[Ilanji]] | | [[:d:Q97412023|Q97412023]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1466 | [[രൂപ മഞ്ജരി (Q7380183)|രൂപ മഞ്ജരി]] | [[പ്രമാണം:Rupa Manjari.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-19 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7380183|Q7380183]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1467 | [[Devoleena Bhattacharjee]] | [[പ്രമാണം:Devoleena Bhattacharjee during the promotion event of Dilwale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-22 | | [[Sivasagar]] | | [[:d:Q5267654|Q5267654]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1468 | [[Samentha Fernandes]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17916886|Q17916886]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1469 | [[Nikita Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-28 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16233560|Q16233560]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1470 | [[Ishita Dutta]] | [[പ്രമാണം:Ishita Dutta at the Club in Andheri (02).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-04 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q20090634|Q20090634]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1471 | [[Ayeesha S Aiman]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-19 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q21620692|Q21620692]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1472 | [[Mansi Shrivastava]] | [[പ്രമാണം:Mansi Srivastava in 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-21 | | [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] | | [[:d:Q16832105|Q16832105]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1473 | [[Sapna Choudhary]] | [[പ്രമാണം:Muharat-of-the-film-Dosti-Ke-Side-Effect-8 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-25 | | [[റോഹ്താക് ജില്ല]] | | [[:d:Q48884766|Q48884766]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1474 | [[Nithya Naresh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-25 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q117795571|Q117795571]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1475 | [[റെയ്ന മൽഹോത്ര]] | [[പ്രമാണം:Reyhna Malhotra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-26 | | | | [[:d:Q16201057|Q16201057]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1476 | [[Anushka Ranjan]] | [[പ്രമാണം:Anushka Ranjan at L’Oréal Paris’ campaign 'Standup against street harassment' in Mumbai (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q25999310|Q25999310]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1477 | [[Zoya Hussain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q57915967|Q57915967]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1478 | [[Madhuri Itagi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-07 | | [[ഹുബ്ലി]] | | [[:d:Q22278316|Q22278316]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1479 | [[Shruti Marathe]] | [[പ്രമാണം:Shruti Marathe in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-10 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7504349|Q7504349]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1480 | [[Rachana Parulkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17492722|Q17492722]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1481 | [[Harshita Gaur]] | [[പ്രമാണം:Harshita Gaur attends the trailer launch of the web series "Mirzapur" (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-12 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16729683|Q16729683]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1482 | [[Anusmriti Sarkar]] | [[പ്രമാണം:Anusmriti Sarkar grace Films Today magazine's 9th anniversary celebration at Levo Lounge.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-23 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q25915881|Q25915881]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1483 | [[Jia Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q123370182|Q123370182]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1484 | [[Kriti Kharbanda]] | [[പ്രമാണം:Kriti Kharbanda at the special screening of Fukrey 3 at Excel Entertainment office (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-29 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6438563|Q6438563]] | 27 |- | style='text-align:right'| 1485 | [[Himaja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-02 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q24053400|Q24053400]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1486 | [[Reshma Rathore]] | [[പ്രമാണം:Actress Reshma Rathore.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-03 | | [[ఉసిరికాయలపల్లి]] | | [[:d:Q21067402|Q21067402]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1487 | [[അഞ്ചു ജോസഫ്]] | [[പ്രമാണം:Anju Joseph.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-08 | | [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]] | | [[:d:Q59656214|Q59656214]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1488 | [[Farina Azad]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-09 | | | | [[:d:Q120323493|Q120323493]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1489 | [[Swanandi Tikekar]] | [[പ്രമാണം:Swanandi-tikekar-marathi-actress.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q41142161|Q41142161]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1490 | [[Poorva Gokhale]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-22 | | [[താനെ]] | | [[:d:Q7228874|Q7228874]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1491 | [[പൂർണിത]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-23 | | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | | [[:d:Q25547|Q25547]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1492 | [[Arthi Venkatesh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-23 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q47467700|Q47467700]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1493 | [[Neetu Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-25 | | | | [[:d:Q16202479|Q16202479]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1494 | [[Payal Rajput]] | [[പ്രമാണം:Payal Rajput.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-06 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q16734901|Q16734901]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1495 | [[Anjali Abrol]] | [[പ്രമാണം:Anjali Abrol in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-16 | | [[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] | | [[:d:Q4765729|Q4765729]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1496 | [[Sonali Raut]] | [[പ്രമാണം:Sonali Raut at an event in 2016.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-23 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16848019|Q16848019]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1497 | [[തനു റോയ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7683901|Q7683901]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1498 | [[alisha seema khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q98228689|Q98228689]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1499 | [[ഗുർലീൻ ചോപ്ര]] | [[പ്രമാണം:Gurleen Chopra.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-30 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q16200172|Q16200172]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1500 | [[Priyanka Sarkar]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Sarkar during a promotional event in 2016 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-31 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7246508|Q7246508]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1501 | [[Archana Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16202228|Q16202228]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1502 | [[Ruhi Singh]] | [[പ്രമാണം:Ruhi Singh graces the 10th Mirchi Music Awards (21) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q21066525|Q21066525]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1503 | [[Priyanka Purohit]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28313184|Q28313184]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1504 | [[Roma Arora]] | [[പ്രമാണം:Roma-Shoot.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q51337522|Q51337522]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1505 | [[Geetashree Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56701932|Q56701932]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1506 | [[കാർത്തിക അഡൈകലാം]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[Thirukkadaiyur]] | | [[:d:Q68094|Q68094]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1507 | [[Fenil Umrigar]] | [[പ്രമാണം:Yuvraj Thakur, Fenil Umrigar at the launch party of Bindass's show Yeh Hai Aashiqui.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q5443472|Q5443472]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1508 | [[Prachi Sinha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | | | [[:d:Q16762317|Q16762317]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1509 | [[జయశ్రీ నాయుడు]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | | | [[:d:Q20559887|Q20559887]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1510 | [[Shubra Aiyappa]] | [[പ്രമാണം:Shubra Aiyappa (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q21932158|Q21932158]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1511 | [[Saanvi Talwar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | | | [[:d:Q23731521|Q23731521]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1512 | [[Charu Asopa]] | [[പ്രമാണം:Celeb graces Alt Balaji’s Digital Awards 2018 (34) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24045542|Q24045542]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1513 | [[Sheetal Thakur]] | [[പ്രമാണം:Sheetal Thakur snapped at Estella in Juhu (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ധരംശാല]] | | [[:d:Q30323597|Q30323597]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1514 | [[Samiksha Jaiswal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q56949672|Q56949672]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1515 | [[Tanushree Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | | | [[:d:Q129344035|Q129344035]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1516 | [[Soma Laishram]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-05 | | | | [[:d:Q22006115|Q22006115]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1517 | [[ശ്വേതാ പ്രസാദ്]] | [[പ്രമാണം:Shweta Basu Prasad.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-11 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q7505879|Q7505879]] | 21 |- | style='text-align:right'| 1518 | [[Pragya Jaiswal]] | [[പ്രമാണം:Pragya Jaiswal CCL.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-12 | | [[ജബൽ‌പൂർ]] | | [[:d:Q20649445|Q20649445]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1519 | [[Murcyleen Peerzada]] | [[പ്രമാണം:Murcyleen Peerzada.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-13 | | [[കശ്മീർ]] | | [[:d:Q18378301|Q18378301]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1520 | [[Sushma Raj]] | [[പ്രമാണം:Sushma Raj Sankranti 2021.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-19 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q22279856|Q22279856]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1521 | [[Sakshi Malik]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Malik.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-21 | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q105759528|Q105759528]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1522 | [[Deepti Sadhwani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-23 | | | | [[:d:Q108576588|Q108576588]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1523 | [[Leesha Eclairs]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-26 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q73327151|Q73327151]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1524 | [[Raksha Holla]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-26 | | | | [[:d:Q113282360|Q113282360]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1525 | [[Priyanka Halder]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-02-10 | | | | [[:d:Q131426079|Q131426079]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1526 | [[സമ്പൂർണ ലാഹിരി]] | [[പ്രമാണം:Sampurna Lahiri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-02-21 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16250691|Q16250691]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1527 | [[Mala Salariya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-02-23 | | | | [[:d:Q16234149|Q16234149]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1528 | [[Shilpi Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-01 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q17403438|Q17403438]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1529 | [[Sukrutha Wagle]] | [[പ്രമാണം:Sukrutha Wagle.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-01 | | [[മണിപ്പാൽ]] | | [[:d:Q36759612|Q36759612]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1530 | [[Neha Pawar]] | [[പ്രമാണം:Neha-pawar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q41187928|Q41187928]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1531 | [[Arundhati]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-03 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16148988|Q16148988]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1532 | [[Kyra Dutt]] | [[പ്രമാണം:Kyra Dutt Martini Queen.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-12 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5248075|Q5248075]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1533 | [[Mannara]] | [[പ്രമാണം:Mannara walks the ramp at the IBFW 2017 (04).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-29 | | [[ബൊക്കാറൊ]] | | [[:d:Q18528664|Q18528664]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1534 | [[Pankhuri Awasthy]] | [[പ്രമാണം:Pankhuri Awasthy in January 2020.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-31 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q30632883|Q30632883]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1535 | [[Zoya Khan]] | [[പ്രമാണം:Zoya Khan Actress Picture.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-04-17 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q8074700|Q8074700]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1536 | [[Sameeksha Sud]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-04-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q91461084|Q91461084]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1537 | [[ഏദൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-01 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q19665153|Q19665153]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1538 | [[Shubha Phutela]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-05 | 2012-10-22 | [[ലുധിയാന]] | [[ലുധിയാന]] | [[:d:Q4385004|Q4385004]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1539 | [[Alisha Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-05 | | [[റാഞ്ചി]] | | [[:d:Q62642855|Q62642855]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1540 | [[Cherry Mardia]] | [[പ്രമാണം:Cherry Mardia at Jigariyaa Trailer Launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18097858|Q18097858]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1541 | [[മോണൽ ഗജ്ജർ]] | [[പ്രമാണം:Monal Gajjar (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-13 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16200361|Q16200361]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1542 | [[Lavina Tandon]] | [[പ്രമാണം:Lavina Tandon launch of Telly Calendar 2017 (10) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-14 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q16832128|Q16832128]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1543 | [[Yesha Rughani]] | [[പ്രമാണം:Yesha Rughani 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-18 | | [[രാജ്‌കോട്]] | | [[:d:Q62278337|Q62278337]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1544 | [[Kalpika Ganesh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-27 | | | | [[:d:Q60690177|Q60690177]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1545 | [[Pooja Gaur]] | [[പ്രമാണം:Pooja Gor in 2016 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-01 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q7228518|Q7228518]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1546 | [[Rani Agrawal]] | [[പ്രമാണം:Rani Agarwal at Audio release of 'Love Recipe' (8).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7292950|Q7292950]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1547 | [[Ipsita Pati]] | [[പ്രമാണം:Ipsita Pati at Fashion Theatrical fashion show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-18 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q27062269|Q27062269]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1548 | [[Shivani Raghuvanshi]] | [[പ്രമാണം:Shivani Raghuvanshi on SpotboyE.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q22279842|Q22279842]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1549 | [[Anveshi Jain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-25 | | [[ഖജുരാഹോ (പട്ടണം)|ഖജുരാഹോ]] | | [[:d:Q88037265|Q88037265]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1550 | [[Ketki Kadam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-02 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16730508|Q16730508]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1551 | [[Tejaswi Madivada]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-03 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q17489736|Q17489736]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1552 | [[മമഥ ഭുക്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-14 | | | | [[:d:Q6745459|Q6745459]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1553 | [[Ayesha Khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-22 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16023564|Q16023564]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1554 | [[Supriya Kumari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-25 | | [[റാഞ്ചി]] | | [[:d:Q7645137|Q7645137]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1555 | [[Shivya Pathania]] | [[പ്രമാണം:Shivya Pathania photoshoot in shimla 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-26 | | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q19571665|Q19571665]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1556 | [[Pooja Devariya]] | [[പ്രമാണം:Pooja Devariya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-29 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q21933970|Q21933970]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1557 | [[Priyanka Chhabra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-30 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16236034|Q16236034]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1558 | [[എൻ. ജെ. നന്ദിനി]] | | ഗായിക | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-05 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q24450449|Q24450449]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1559 | [[Dhanya Balakrishna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-06 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16154619|Q16154619]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1560 | [[Pratyusha Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Pratyusha Banerjee at her birthday bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-10 | 2016-04-01 | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q2003575|Q2003575]] | 25 |- | style='text-align:right'| 1561 | [[Pallavi Raju]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-14 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q51754516|Q51754516]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1562 | [[Geetika Vidya Ohlyan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-28 | | [[ഹരിയാണ]] | | [[:d:Q98668911|Q98668911]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1563 | [[Manasi Moghe]] | [[പ്രമാണം:Manasi Moghe (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-29 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q15930458|Q15930458]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1564 | [[Srishty Rode]] | [[പ്രമാണം:Srishty Rode.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-09-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832081|Q16832081]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1565 | [[Preeti Chaudhary]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-02 | | [[ഗാസിയാബാദ്]] | | [[:d:Q72171821|Q72171821]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1566 | [[Krissann Barretto]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19891084|Q19891084]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1567 | [[Reeth Mazumder]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-09 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q24790750|Q24790750]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1568 | [[Chandini Chowdary]] | [[പ്രമാണം:Chandini Chowdary.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-23 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q98768195|Q98768195]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1569 | [[Sonia Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-30 | | [[ഹരിദ്വാർ]] | | [[:d:Q113533704|Q113533704]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1570 | [[Vidyullekha Raman]] | [[പ്രമാണം:Vidyullekha Raman.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15240676|Q15240676]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1571 | [[അക്ഷ പാർദസാനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-08 | | | | [[:d:Q4701778|Q4701778]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1572 | [[Pooja Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Pooja Banerjee at Rohhit Verma's fashion show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-08 | | [[അലിഗഢ്]] | | [[:d:Q16233685|Q16233685]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1573 | [[Tanvi Hegde]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16233848|Q16233848]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1574 | [[Isha Keskar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-11 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q30303265|Q30303265]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1575 | [[Joshna Fernando]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-12 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q21621287|Q21621287]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1576 | [[Abhinaya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-13 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q4667443|Q4667443]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1577 | [[Sara Gurpal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-19 | | [[ഹരിയാണ]] | | [[:d:Q29108528|Q29108528]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1578 | [[Aparna Dixit]] | [[പ്രമാണം:Aparna Dixit.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-20 | | [[ആഗ്ര]] | | [[:d:Q19519495|Q19519495]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1579 | [[Anupriya Kapoor]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-26 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q4777850|Q4777850]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1580 | [[Himanshi Khurana]] | [[പ്രമാണം:Himanshi Khurana (3).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-27 | | [[Kiratpur Sahib]] | | [[:d:Q21621694|Q21621694]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1581 | [[Vinti Idnani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-29 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q23731526|Q23731526]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1582 | [[Nivetha Pethuraj]] | [[പ്രമാണം:Photos-Celebrities-snapped-attending-the-press-conference-of-Das-Ka-Dhamki-5 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-30 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q24565120|Q24565120]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1583 | [[Shiny Dixit]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q27582046|Q27582046]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1584 | [[Aasiya Kazi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4662727|Q4662727]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1585 | [[Amrita Gogoi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-22 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q30639479|Q30639479]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1586 | [[Hitesh Bharadwaj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-23 | | | | [[:d:Q105620486|Q105620486]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1587 | [[Suhani Kalita]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-25 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7635215|Q7635215]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1588 | [[Shefali Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-25 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q16832097|Q16832097]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1589 | [[Kavitha Gowda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q63383310|Q63383310]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1590 | [[Keerthi Pandian]] | [[പ്രമാണം:Keerthi Pandian.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992 | | | | [[:d:Q108458195|Q108458195]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1591 | [[Shweta Bhattacharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992 | | | | [[:d:Q111043061|Q111043061]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1592 | [[Diya Menon]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992 | | | | [[:d:Q115907549|Q115907549]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1593 | [[Gautami Deshpande]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-01-31 | | | | [[:d:Q105340211|Q105340211]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1594 | [[Vaidehi Parshurami]] | [[പ്രമാണം:VAIDEHI PARASHURAMI.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-01 | | | | [[:d:Q97486969|Q97486969]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1595 | [[Shafaq Naaz]] | [[പ്രമാണം:ShafaqNaaz.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-07<br/>1993-02-07 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q16271157|Q16271157]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1596 | [[Lovely Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-09 | | [[നൈനിത്താൾ]] | | [[:d:Q20649854|Q20649854]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1597 | [[Pupul Bhuyan]] | [[പ്രമാണം:Pupul Bhuyan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-23 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q56380352|Q56380352]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1598 | [[Ronjini Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-24 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q60649425|Q60649425]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1599 | [[Abigail Jain]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4667687|Q4667687]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1600 | [[Vanya Mishra]] | [[പ്രമാണം:VanyaMishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-27 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q7915280|Q7915280]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1601 | [[Sonu Chandrapal]] | [[പ്രമാണം:Sonu Chandrapal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-02 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q23712225|Q23712225]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1602 | [[Pallavi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Pallavi Sharma 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-05 | | | | [[:d:Q58175513|Q58175513]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1603 | [[Katyayani Sharma]] | [[പ്രമാണം:Katyayani Sharma.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-06 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q28536692|Q28536692]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1604 | [[Tuhina Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-11 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q103604957|Q103604957]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1605 | [[Ena Saha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-14 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16202023|Q16202023]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1606 | [[Ishita Vyas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-18<br/>1990-03-18 | | [[Narmadapuram]] | | [[:d:Q16233245|Q16233245]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1607 | [[Neha Bagga]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-19 | | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q99850337|Q99850337]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1608 | [[Garima Singh Rathore]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-24 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q70663659|Q70663659]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1609 | [[Sandhya Raju]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q105637214|Q105637214]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1610 | [[Shubhi Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-27 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q16202450|Q16202450]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1611 | [[Shilpa Manjunath]] | [[പ്രമാണം:Shilpa Manjunath.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-29 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q64010366|Q64010366]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1612 | [[Kritika Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-04-10 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q47337814|Q47337814]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1613 | [[ജ്യോത്സ്ന ചന്ദോള]] | [[പ്രമാണം:Jyotsna Chandola at Holi Invasion party.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-04-15 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q17305770|Q17305770]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1614 | [[Priyanka Deshpande]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Deshpande.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-04-28 | | | | [[:d:Q109341401|Q109341401]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1615 | [[Jinal Belani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-04-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q22958532|Q22958532]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1616 | [[Simi Chahal]] | [[പ്രമാണം:Simi Chahal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-05-09 | | | | [[:d:Q29440063|Q29440063]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1617 | [[Koushani Mukherjee]] | [[പ്രമാണം:Koushani Mukherjee - Kolkata 2023-12-05 8578.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-05-17 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q25588412|Q25588412]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1618 | [[Sharanya Pradeep]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-05-17 | | | | [[:d:Q124743725|Q124743725]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1619 | [[Ruchi Savarn]] | [[പ്രമാണം:Ruchi Savarn.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-05-26 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q24450357|Q24450357]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1620 | [[Avantika Mishra]] | [[പ്രമാണം:Avantika Mishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-05-30 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q17708728|Q17708728]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1621 | [[സാന്ദ്ര അമി]] | | തെന്നിന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി, വീഡിയോ ജോക്കി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-05 | | [[ഇടുക്കി ജില്ല]] | | [[:d:Q17465683|Q17465683]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1622 | [[Shriya Jha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-10 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7504219|Q7504219]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1623 | [[Shammu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-14 | | [[Bikaner]] | | [[:d:Q7487603|Q7487603]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1624 | [[Sheena Bajaj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q29532772|Q29532772]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1625 | [[Plabita Borthakur]] | [[പ്രമാണം:Plabita Borthakur.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-17 | | [[Duliajan]] | | [[:d:Q33133559|Q33133559]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1626 | [[Harleen Sethi]] | [[പ്രമാണം:Harleen-Sethi-grace-the-premiere-of-Scam-2003-The-Telgi-Story.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q132915874|Q132915874]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1627 | [[Ritabhari Chakraborty]] | [[പ്രമാണം:Rita 8906.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16200062|Q16200062]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1628 | [[Rhea Chakraborty]] | [[പ്രമാണം:Rhea Chakraborty, 6th Nykaa Femina Beauty Awards 2020 (11) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-01 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7320290|Q7320290]] | 29 |- | style='text-align:right'| 1629 | [[Heli Daruwala]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-14 | | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q97234392|Q97234392]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1630 | [[Vaishali Takkar]] | [[പ്രമാണം:Vaishali Takkar.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-15 | 2022-10-15 | [[ഉജ്ജയിൻ]] | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | [[:d:Q23731499|Q23731499]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1631 | [[Lipsa Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-15 | | [[പുരി]] | | [[:d:Q28946513|Q28946513]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1632 | [[Ashrita Shetty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16234176|Q16234176]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1633 | [[Anubha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-16 | | [[ഖോർദ ജില്ല]] | | [[:d:Q55395631|Q55395631]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1634 | [[Vanita Kharat]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-19 | | | | [[:d:Q123739031|Q123739031]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1635 | [[Barkha Singh]] | [[പ്രമാണം:Barkha Singh at screening of Zee5 web-series Silence.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-03 | | [[Bikaner]] | | [[:d:Q25324807|Q25324807]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1636 | [[Karunya Ram]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-10 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q27963246|Q27963246]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1637 | [[Chandini Tamilarasan]] | [[പ്രമാണം:Chandini Tamilarasan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-12 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q5071090|Q5071090]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1638 | [[Sakshi Pradhan]] | [[പ്രമാണം:SakshiPradhan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-12 | | | | [[:d:Q57584622|Q57584622]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1639 | [[Krishna Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-12 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q63184754|Q63184754]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1640 | [[Riyanka Chanda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q29623084|Q29623084]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1641 | [[Roshini Haripriyan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-14 | | | | [[:d:Q112688779|Q112688779]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1642 | [[പി എസ് കീർത്തന]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7117504|Q7117504]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1643 | [[Esha Kansara]] | [[പ്രമാണം:Esha Kansara graces ITA Awards 2013 (09) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-20 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q5397759|Q5397759]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1644 | [[Aishana Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-21 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q23731502|Q23731502]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1645 | [[Pallavi Tiwari Shukla]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-23 | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q111306485|Q111306485]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1646 | [[Jinal Raval]] | [[പ്രമാണം:Jinal Raval.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-02 | | [[ഗാന്ധിനഗർ]] | | [[:d:Q110218274|Q110218274]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1647 | [[Payel Mithai Sarkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-06 | | | | [[:d:Q131759466|Q131759466]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1648 | [[Nakshatra Nagesh]] | [[പ്രമാണം:Nakshathra Nagesh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-11 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q73426617|Q73426617]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1649 | [[Ester Noronha]] | [[പ്രമാണം:Ester Noronha, Indian film star.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-12 | | [[ബഹ്റൈൻ]] | | [[:d:Q22279433|Q22279433]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1650 | [[Roshni Sahota]] | [[പ്രമാണം:Roshni Sahota graces the Indian Television Academy Awards 2017 (20) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-12 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q47454145|Q47454145]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1651 | [[Monica Sharma]] | [[പ്രമാണം:Monica Sharma.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-15 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q19898333|Q19898333]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1652 | [[Kajol Srivastava]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-16 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q56394223|Q56394223]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1653 | [[Navneet Kaur Dhillon]] | [[പ്രമാണം:Miss India Navneet Kaur Dhillon unveils Ponds BB+ cream.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-23 | | [[അംബാല]] | | [[:d:Q16234496|Q16234496]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1654 | [[Sohini Sarkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-10-01 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23762720|Q23762720]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1655 | [[Rachita Ram]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-10-02 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q16832067|Q16832067]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1656 | [[Ankita Shorey]] | [[പ്രമാണം:Ankita Shorey launches new collection of Gitanjali.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-10-03 | | [[ജമ്മു-കശ്മീർ]] | | [[:d:Q4766075|Q4766075]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1657 | [[Sonalika Prasad]] | [[പ്രമാണം:Sonalika Prasad actress in a show.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-10-05 | | | | [[:d:Q105965028|Q105965028]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1658 | [[Shilpa Thakre]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-10-22<br/>1992 | | | | [[:d:Q106497673|Q106497673]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1659 | [[Manisha Yadav]] | [[പ്രമാണം:Manisha Yadav.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-03 | 2021-10-01 | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16202987|Q16202987]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1660 | [[Priyanka Jawalkar]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Jawalkar.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-12 | | [[Ananthapuram]] | | [[:d:Q58763004|Q58763004]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1661 | [[Amika Shail]] | [[പ്രമാണം:Amika Shail (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-12 | | | | [[:d:Q113027169|Q113027169]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1662 | [[Trupti Toradmal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q99972369|Q99972369]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1663 | [[Elisha Kriis]] | [[പ്രമാണം:ElishaKriis2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-23 | | [[Godhra]] | | [[:d:Q20684411|Q20684411]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1664 | [[പ്രേമി വിശ്വനാഥ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-02 | | [[എറണാകുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] | | [[:d:Q27978753|Q27978753]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1665 | [[Divya Agarwal]] | [[പ്രമാണം:Divya Agarwal snapped at Dolby in Andheri (07) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-04 | | [[നവി മുംബൈ]] | | [[:d:Q56117246|Q56117246]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1666 | [[Deeksha Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-04 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q84408189|Q84408189]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1667 | [[పవిత్ర జనని]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q130801428|Q130801428]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1668 | [[Pavithra Janani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-04 | | | | [[:d:Q131743035|Q131743035]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1669 | [[Mrudhula Bhaskar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-06 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q17151726|Q17151726]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1670 | [[Shanvi Srivastava]] | [[പ്രമാണം:Shanvi Srivastava.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-08 | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q16199660|Q16199660]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1671 | [[Aishwarya Sharma]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya-celebrate-Diwali-in-Bigg-Boss-17-house-14 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-08 | | [[ഉജ്ജയിൻ]] | | [[:d:Q118868967|Q118868967]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1672 | [[അദിതി മേനോൻ]] | | ഇന്ത്യൻ അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-15 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q62571046|Q62571046]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1673 | [[Sanskruti Balgude]] | [[പ്രമാണം:Sanskruti Balgude.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q20810454|Q20810454]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1674 | [[Nimrat Khaira]] | [[പ്രമാണം:Nimrat Khaira 2020.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-22 | | [[ഗുർദാസ്പൂർ]] | | [[:d:Q27734999|Q27734999]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1675 | [[Anya Singh]] | [[പ്രമാണം:Anya Singh launch I Am India song (03) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-29 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q42806917|Q42806917]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1676 | [[Indira Tiwari]] | [[പ്രമാണം:IndiraTiwari 2.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-30 | | | | [[:d:Q105546515|Q105546515]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1677 | [[താരിക]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-31 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7710774|Q7710774]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1678 | [[Shiwani Saini]] | [[പ്രമാണം:Shiwani Saini.jpeg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-31 | | | | [[:d:Q23712830|Q23712830]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1679 | [[സനം ഷെട്ടി]] | [[പ്രമാണം:Sanam Shetty.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16832084|Q16832084]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1680 | [[Rashi Mal]] | [[പ്രമാണം:Rashi Mal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18044734|Q18044734]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1681 | [[സ്നേഹ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]] | [[പ്രമാണം:Sneha Unnikrishnan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | | | [[:d:Q19664844|Q19664844]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1682 | [[Natalya Ilina]] | [[പ്രമാണം:Rahul-Mahajan-Natalya-Ilina-grace-Kapil-Sharma-and-Ginni-Chatrath’s-wedding-reception.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | [[കസാഖ്സ്ഥാൻ|ഖസാഖ്‌സ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q105833558|Q105833558]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1683 | [[Mouryaani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | | | [[:d:Q107059949|Q107059949]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1684 | [[Vithika Sheru]] | [[പ്രമാണം:Vithika Sheru receiving a memento by director Dr.Prathibha Penumalli and correspondent Dr.A.Madhusudhana Reddy in the 9th Annual Day celebrations of Rainbow Concept School, Mahabubnagar, Telangana State (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | [[Bhimavaram]] | | [[:d:Q16235834|Q16235834]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1685 | [[Sana Makbul]] | [[പ്രമാണം:Sana-Makbul-snapped-for-Khatron-Ke-Khiladi-finale-2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18354514|Q18354514]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1686 | [[Amandeep Sidhu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | | | [[:d:Q112648810|Q112648810]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1687 | [[Priyanka Pripri]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Pripri photograph.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19667495|Q19667495]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1688 | [[Mithila Palkar]] | [[പ്രമാണം:Mithila Palkar at L’Oréal Paris’ campaign 'Standup against street harassment' in Mumbai (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24049101|Q24049101]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1689 | [[Anaika Soti]] | [[പ്രമാണം:Anaika Soti.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-14 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q17582133|Q17582133]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1690 | [[Anisa Butt]] | [[പ്രമാണം:Anisa Butt snapped at the launch of the salon A’ Kreations (09) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-18 | | [[ലണ്ടൻ]] | | [[:d:Q16200036|Q16200036]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1691 | [[Gurleen Grewal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-21 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q17054227|Q17054227]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1692 | [[Trina Saha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-21 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56702776|Q56702776]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1693 | [[Falaq Naaz]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-26 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q16733102|Q16733102]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1694 | [[Saayoni Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Saayoni Ghosh in 2015 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-27 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23744851|Q23744851]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1695 | [[Aathmika]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-02-09 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q58435976|Q58435976]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1696 | [[Pranutan Bahl]] | [[പ്രമാണം:Pranutan Bahl, 12th Radio Mirchi Music Awards 2020 (1) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-10 | | | | [[:d:Q87471277|Q87471277]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1697 | [[Garima Jain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-13 | | | | [[:d:Q105225154|Q105225154]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1698 | [[Eisha Chopra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-16 | | | | [[:d:Q96083250|Q96083250]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1699 | [[Karunya Chaudhary]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-16 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q130072064|Q130072064]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1700 | [[Divya Suresh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-17 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q108532066|Q108532066]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1701 | [[മനോചിത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-18 | | [[കാഞ്ചീപുരം]] | | [[:d:Q16201368|Q16201368]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1702 | [[Zalak Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19891299|Q19891299]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1703 | [[Kenisha Awasthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q106839409|Q106839409]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1704 | [[Seerat Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Seerat Kapoor at walk the ramp for Lakshmi Manchu’s Teach for Change 9th Annual Fundraiser Fashion Show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-04-03 | | [[Mombasa]] | | [[:d:Q19560933|Q19560933]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1705 | [[Ruhi Chatrurvedi]] | [[പ്രമാണം:Ruhi MainImage.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-04-27 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q66768722|Q66768722]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1706 | [[Tania]] | [[പ്രമാണം:Tania at Punjabi Entertainment Festival & Awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-06 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q63457200|Q63457200]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1707 | [[Amyra Dastur]] | [[പ്രമാണം:Amyra Dastur snapped attending Ekta Kapoor’s Diwali bash 2023 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16148994|Q16148994]] | 30 |- | style='text-align:right'| 1708 | [[Erica Fernandes]] | [[പ്രമാണം:Erica-Fernandes-snapped-at-Foodhall-1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-07 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16200342|Q16200342]] | 21 |- | style='text-align:right'| 1709 | [[Sreemukhi]] | [[പ്രമാണം:Sreemukhi at ETV Sarada Sankranthi Special Event.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-10 | | [[നിസാമബാദ് ജില്ല]] | | [[:d:Q26221429|Q26221429]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1710 | [[Alivia Sarkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-20 | | | | [[:d:Q106775997|Q106775997]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1711 | [[Shivshakti Sachdev]] | [[പ്രമാണം:Shivshakti Sachdev grace Raakesh Paswan's party for his show Afsar Bitiya (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-21 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q3381455|Q3381455]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1712 | [[Deblina Chatterjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5248115|Q5248115]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1713 | [[Ranya Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-28 | | [[ചിക്കമഗളൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q16734977|Q16734977]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1714 | [[Sonal Vengurlekar]] | [[പ്രമാണം:Sonal Vengurlekar 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7560761|Q7560761]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1715 | [[Gehana Vasisth]] | [[പ്രമാണം:GehanaVasisth (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-16<br/>1988-06-16 | | [[Chirmiri]] | | [[:d:Q18210661|Q18210661]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1716 | [[Eshanya Maheshwari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q109376499|Q109376499]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1717 | [[Khanak Budhiraja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-22 | | [[അംബാല]] | | [[:d:Q113385562|Q113385562]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1718 | [[പ്രജക്ടാ കോലി]] | [[പ്രമാണം:Prajakta Koli, March 31, 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-27 | | [[താനെ]] | | [[:d:Q51120666|Q51120666]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1719 | [[Poonam Mishra]] | [[പ്രമാണം:Poonam Mishra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-30 | | | | [[:d:Q50220366|Q50220366]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1720 | [[Sukrithi]] | [[പ്രമാണം:Sukrithi Ambati Kerintha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-07-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q21004809|Q21004809]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1721 | [[Indulekha Warrier]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-07-15 | | | | [[:d:Q113572409|Q113572409]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1722 | [[Sanjana Sarathy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-07-25 | | | | [[:d:Q84727630|Q84727630]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1723 | [[Sakhi Gokhale]] | [[പ്രമാണം:Siddharth Chandekar and Sakhi Gokhale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-07-29 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q21621374|Q21621374]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1724 | [[Delna Davis]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-07-29 | | [[തൃശ്ശൂർ]] | | [[:d:Q29566518|Q29566518]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1725 | [[Deana Dia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-08-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q107452319|Q107452319]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1726 | [[Palak Purswani]] | [[പ്രമാണം:Palak Purswani at the Star Eminence Awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-08-12 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q119649388|Q119649388]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1727 | [[Akshara Singh]] | [[പ്രമാണം:Akshara–Singh.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-08-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q65283139|Q65283139]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1728 | [[Isha Rikhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-09 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q24006262|Q24006262]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1729 | [[Alisha Dash]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-13 | | [[റൂർക്കേല]] | | [[:d:Q17385802|Q17385802]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1730 | [[Amulya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-14 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16145884|Q16145884]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1731 | [[Malvika Raaj]] | [[പ്രമാണം:Malvika Raaj spotted at a salon in Juhu (02) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-18 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q27950776|Q27950776]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1732 | [[Pallavi Gowda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-20 | | | | [[:d:Q60321800|Q60321800]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1733 | [[Wamiqa Gabbi]] | [[പ്രമാണം:Wamiqa Gabbi snapped outside Maddock office (2) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-29 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q20740874|Q20740874]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1734 | [[Neelam Upadhyaya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-05 | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q23712240|Q23712240]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1735 | [[Kanika Mann]] | [[പ്രമാണം:Kanika Mann 2023.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-07 | | | | [[:d:Q62032206|Q62032206]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1736 | [[Ashna Zaveri]] | [[പ്രമാണം:Ashna Zaveri at meen kuzhambum mann paanaiyum movie pressmeet.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20687655|Q20687655]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1737 | [[Molina Sodhi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-21 | | | | [[:d:Q130314245|Q130314245]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1738 | [[Anjalie Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18978043|Q18978043]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1739 | [[Swarda Thigale]] | [[പ്രമാണം:Swarda thigale at Savitri Devi college and Hospital Launch Promo.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-29 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q31344533|Q31344533]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1740 | [[Aditi Rathore]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-30 | | [[Bikaner]] | | [[:d:Q29555886|Q29555886]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1741 | [[Sakshi Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Chaudhary.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q16887645|Q16887645]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1742 | [[Ruben Sarin]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q28370116|Q28370116]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1743 | [[Shritama Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11-03 | | [[കോട്ട, രാജസ്ഥാൻ|കോട്ട]] | | [[:d:Q16233421|Q16233421]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1744 | [[Nikita Dutta]] | [[പ്രമാണം:Nikita Dutta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11-13 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q43396404|Q43396404]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1745 | [[Tumpa Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Tumpa Ghosh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q52157535|Q52157535]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1746 | [[Surabhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-07<br/>1993-06-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16832258|Q16832258]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1747 | [[രവീണ രവി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-11 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q18918081|Q18918081]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1748 | [[ജ്യോതി ആംഗേ]] | [[പ്രമാണം:Jyoti amge (2).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-16 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q242508|Q242508]] | 40 |- | style='text-align:right'| 1749 | [[Niharika Konidela]] | [[പ്രമാണം:Niharika Konidela.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-18 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q21066767|Q21066767]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1750 | [[ഐശ്വര്യ ദേവൻ]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Devan graces the launch of the new resto-bar Angrezi Patiyaala (10) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-21 | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q15707271|Q15707271]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1751 | [[Karishma Sharma]] | [[പ്രമാണം:Karishma Sharma graces iReel Awards 2018 (16) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-22 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q21063552|Q21063552]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1752 | [[ഐമ സെബാസ്റ്റ്യൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[കോട്ടയം]] | | [[:d:Q23900761|Q23900761]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1753 | [[Solanki Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[സാൾട്ട് ലേക്ക് സിറ്റി, യൂട്ടാ]] | | [[:d:Q56702037|Q56702037]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1754 | [[Sana Sayyad]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q61983417|Q61983417]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1755 | [[Anaswara Kumar]] | [[പ്രമാണം:Anaswara at HCL 2013 Year End Celebrations, Chennai, 12-19-13 (3) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-01-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16887713|Q16887713]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1756 | [[Jhillik Bhattacharya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q29317087|Q29317087]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1757 | [[Sonika Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | | | [[:d:Q30120332|Q30120332]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1758 | [[Aditi Prabhudeva]] | [[പ്രമാണം:Aditi Prabhudeva (2022) 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[ദാവൺഗരെ]] | | [[:d:Q33120060|Q33120060]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1759 | [[Yogita Bihani]] | [[പ്രമാണം:Yogita Bihani.jpeg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q55314943|Q55314943]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1760 | [[Riya Sisodiya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | | | [[:d:Q56612733|Q56612733]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1761 | [[Sabina Jat]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q61118363|Q61118363]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1762 | [[Riya Suman]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q66758729|Q66758729]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1763 | [[Veronica Vanij]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-01-01 | | [[Ballia]] | | [[:d:Q107398062|Q107398062]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1764 | [[Niyati Fatnani]] | [[പ്രമാണം:Niyati Fatnani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-01-11 | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]]<br/>[[Bhavnagar]] | | [[:d:Q33190409|Q33190409]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1765 | [[Shehnaaz Kaur Gill]] | [[പ്രമാണം:Shehnaaz Gill attend Aayush Sharma’s birthday party in Bandra.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-01-27 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q81878478|Q81878478]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1766 | [[Shamika Bhide]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-02-15 | | | | [[:d:Q7487542|Q7487542]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1767 | [[Vrushika Mehta]] | [[പ്രമാണം:Vrushika Mehta (cropped).png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-02-18 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16873056|Q16873056]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1768 | [[Ketaki Mategaonkar]] | [[പ്രമാണം:Ketaki Mategaonkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-02-22 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q13116554|Q13116554]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1769 | [[ഉർവശി റൗട്ടേല]] | [[പ്രമാണം:Urvashi Rautela snapped at the song launch of ‘Aashiq Banaya Aapne’ from Hate Story IV (06) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-02-25 | | [[Kotdwar]] | | [[:d:Q7901587|Q7901587]] | 34 |- | style='text-align:right'| 1770 | [[Naina Singh]] | [[പ്രമാണം:Naina Singh graces the launch of Jhatka club.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-04 | | [[Moradabad]] | | [[:d:Q55739464|Q55739464]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1771 | [[Kruttika Ravindra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-17 | | [[Sagara]] | | [[:d:Q47493085|Q47493085]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1772 | [[Deepika Aggarwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-23 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q109471766|Q109471766]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1773 | [[Aleya Ghosh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-24 | | | | [[:d:Q132889085|Q132889085]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1774 | [[Aneri Vajani]] | [[പ്രമാണം:Aneri Vajani.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q27825974|Q27825974]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1775 | [[Saipriya Deva]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-28 | | | | [[:d:Q43548360|Q43548360]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1776 | [[Palak Jain]] | [[പ്രമാണം:Palak Jain The Buddy Project.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7126623|Q7126623]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1777 | [[Shamili Sounderajan]] | [[പ്രമാണം:Varshini.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-06 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q49561944|Q49561944]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1778 | [[Leena Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Leena Kapoor on location 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-08 | | | | [[:d:Q21621803|Q21621803]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1779 | [[Naina Ganguly]] | [[പ്രമാണം:Naina Ganguly.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-17 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q33874379|Q33874379]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1780 | [[Swastika Dutta]] | [[പ്രമാണം:Swastika in an Event for brand Promotion (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-23 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q50136966|Q50136966]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1781 | [[Tanya Ravichandran]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-26 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q29467522|Q29467522]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1782 | [[Priyanka Nalkari]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Nalkari.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-29 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q79666099|Q79666099]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1783 | [[Ankitta Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-05 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q23879763|Q23879763]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1784 | [[Vaibhavi Shandilya]] | [[പ്രമാണം:Vaibhavi sandilya at sakka podu podu raja movie audio launch.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-05-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28465156|Q28465156]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1785 | [[Black Sheep Deepthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-06-16 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q122981976|Q122981976]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1786 | [[Jigyasa Singh]] | [[പ്രമാണം:Jigyasa-Singh-walk-the-ramp-at-the-Global-Peace-Initiative-12.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-06-20 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q20128241|Q20128241]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1787 | [[Monisha Mohan Menon]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-06-20 | | | | [[:d:Q126165118|Q126165118]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1788 | [[Neha Choudhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-02<br/>1993-07-02 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q43493321|Q43493321]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1789 | [[Shruti Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-05 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q65584746|Q65584746]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1790 | [[Shikha Malhotra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-09 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q89129702|Q89129702]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1791 | [[Chhavi Pandey]] | [[പ്രമാണം:Chhavi Pandey.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-18 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q5094848|Q5094848]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1792 | [[Anandhi]] | [[പ്രമാണം:Anandhi at PARIYERUM PERUMAL audio launch4.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-20 | | [[വാറങ്കൽ (Q213077)|വാറങ്കൽ]] | | [[:d:Q16233843|Q16233843]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1793 | [[Mahika Sharma]] | [[പ്രമാണം:Actress Mahika Sharma (26th july, 1994).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-26 | | [[തിൻസൂകിയ]] | | [[:d:Q21622842|Q21622842]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1794 | [[Papri Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Papri Ghosh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-27 | | | | [[:d:Q25324910|Q25324910]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1795 | [[വിദ്യാ വതി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-08-16 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q30230016|Q30230016]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1796 | [[Meghana Lokesh]] | [[പ്രമാണം:Meghana.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-08-16 | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q55978024|Q55978024]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1797 | [[Donal Bisht]] | [[പ്രമാണം:Donal Bisht graces the launch of Jhatka club.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-08-27 | | [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | | [[:d:Q27967745|Q27967745]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1798 | [[Nanditha Raj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-08-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16236472|Q16236472]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1799 | [[Bhagyashree Mote]] | [[പ്രമാണം:Bhagyashree Mote 3 2.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-09 | | | | [[:d:Q47199474|Q47199474]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1800 | [[Divya Shah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-09-03 | | [[അംബാല ജില്ല]] | | [[:d:Q49462419|Q49462419]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1801 | [[Hruta Durgule]] | [[പ്രമാണം:Hruta.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-09-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q104081161|Q104081161]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1802 | [[Aditi Arya]] | [[പ്രമാണം:Aditi Arya in València (Ism).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-09-18 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q19760091|Q19760091]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1803 | [[Ruhani Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-09-18 | | [[സോളൻ, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q66537058|Q66537058]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1804 | [[Kaveri Priyam]] | [[പ്രമാണം:Kaveri Priyam.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-10-22 | | [[Bokaro]] | | [[:d:Q108102272|Q108102272]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1805 | [[Madhumita Sarkar]] | [[പ്രമാണം:Madhumita Sunlight.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-10-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19366469|Q19366469]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1806 | [[Priyal Gor]] | [[പ്രമാണം:Priya gor colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7246492|Q7246492]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1807 | [[നിതി ടെയ്ലർ]] | [[പ്രമാണം:Niti Taylor (28965656657).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-08 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18638080|Q18638080]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1808 | [[Disha Parmar]] | [[പ്രമാണം:Disha Parmar grace Riddhi Dogra's Pre-Diwali bash at The Stadium Bar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-11 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q5282198|Q5282198]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1809 | [[Aarohi Patel]] | [[പ്രമാണം:Aarohi Patel at the 18th Transmedia Gujarati Screen and Stage Awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-15 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q28943177|Q28943177]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1810 | [[Bibriti Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-16 | | | | [[:d:Q119092132|Q119092132]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1811 | [[Nimrit Kaur Ahluwalia]] | [[പ്രമാണം:Nimrit Ahluwalia.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-12-11 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q111802382|Q111802382]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1812 | [[Athulya Ravi]] | [[പ്രമാണം:Athulya's Recent Photo .jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-12-21 | | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | | [[:d:Q47510802|Q47510802]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1813 | [[Archana Jois]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-12-24 | | | | [[:d:Q111629283|Q111629283]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1814 | [[അഞ്ജന കെ ആർ]] | | ഇന്ത്യൻ അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-12-31 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q108727622|Q108727622]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1815 | [[Shravanthi Sainath]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990s | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q18989120|Q18989120]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1816 | [[ശരണ്യ ആർ നായർ]] | | മലയാളം ചലച്ചിത്ര നടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995 | | | | [[:d:Q72714158|Q72714158]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1817 | [[പ്രകൃതി മിശ്ര]] | [[പ്രമാണം:Prakruti Mishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q15724659|Q15724659]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1818 | [[Rithika Tamil Selvi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995 | | | | [[:d:Q110052443|Q110052443]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1819 | [[Neha Shetty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995 | | | | [[:d:Q111650228|Q111650228]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1820 | [[Umang Jain]] | [[പ്രമാണം:Umang Jain.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-01-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16727191|Q16727191]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1821 | [[Aayat Shaikh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-01-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q106418603|Q106418603]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1822 | [[Babli]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-02-08 | | | | [[:d:Q21468051|Q21468051]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1823 | [[Chaithra J Achar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-04 | | | | [[:d:Q111730657|Q111730657]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1824 | [[Kanikka Kapur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-04 | | | | [[:d:Q118719998|Q118719998]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1825 | [[Tanvi Ganesh Lonkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3515360|Q3515360]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1826 | [[Shirin Kanchwala]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q78035452|Q78035452]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1827 | [[Zayn Marie Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-20 | | | | [[:d:Q104521832|Q104521832]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1828 | [[Bavithra]] | [[പ്രമാണം:Bavithra.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-23 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q90570178|Q90570178]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1829 | [[Sonam Lamba]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-27 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q22006139|Q22006139]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1830 | [[Madhumitha H]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-29 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q117306038|Q117306038]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1831 | [[Aishani Shetty]] | [[പ്രമാണം:Aishani Shetty 2016.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-04-15 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q87339855|Q87339855]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1832 | [[Rachana Mistry]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-04-16 | | | | [[:d:Q132861055|Q132861055]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1833 | [[Radhika Madan]] | [[പ്രമാണം:Radhika Madan graces the premiere of Kacchey Limbu (9) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-05-01 | | [[Pitam Pura]] | | [[:d:Q19665443|Q19665443]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1834 | [[Mirnalini Ravi]] | [[പ്രമാണം:Mirnalini Ravi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-05-10 | | [[പുതുച്ചേരി നഗരം]] | | [[:d:Q91650905|Q91650905]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1835 | [[Shamin Mannan]] | [[പ്രമാണം:Shamin Mannan pic.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-06-11 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q16233366|Q16233366]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1836 | [[Gayatri Bhardwaj]] | [[പ്രമാണം:Gayatri-Bhardwaj-snapped-attending-the-YOLO-Foundation-Initiative (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-06-17 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q108830247|Q108830247]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1837 | [[Kanmani Manoharan]] | [[പ്രമാണം:Kanmani Manoharan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-06-26 | | | | [[:d:Q117477323|Q117477323]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1838 | [[Madirakshi Mundle]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-07-01 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q21495378|Q21495378]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1839 | [[Daksha Nagarkar]] | [[പ്രമാണം:Daksha Nagarkar.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-07-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q110263023|Q110263023]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1840 | [[Mihika Kushwaha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-07-20 | | [[ആഗ്ര]] | | [[:d:Q111602740|Q111602740]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1841 | [[Chaitra Reddy]] | [[പ്രമാണം:ChaitraR.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-07-23 | | | | [[:d:Q121878797|Q121878797]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1842 | [[Shivaleeka Oberoi]] | [[പ്രമാണം:Shivaleeka Oberoi snapped promoting her film Khuda Hafiz 2.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-07-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q85501822|Q85501822]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1843 | [[Soundariya Nanjundan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-08-05 | | | | [[:d:Q131314150|Q131314150]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1844 | [[Rhea Sharma]] | [[പ്രമാണം:Rhea Sharma.gif|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-08-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q55003720|Q55003720]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1845 | [[Neha Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-08-13 | | [[അമരാവതി, മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q21064181|Q21064181]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1846 | [[Komalee Prasad]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-08-24 | | | | [[:d:Q114895279|Q114895279]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1847 | [[Kimberly Jain]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q26271741|Q26271741]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1848 | [[Aishwarya Raj Bhakuni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-04 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q62109761|Q62109761]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1849 | [[Ramandeep Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q104775896|Q104775896]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1850 | [[Monica Chaudhary]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-06 | | | | [[:d:Q130030979|Q130030979]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1851 | [[Charlie Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Charlie Chauhan at the launch of 'Ye Hai Aashique'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-08<br/>1996-09-08 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q5084688|Q5084688]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1852 | [[Musskan Sethi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-18 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q41187234|Q41187234]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1853 | [[Tanya Sharma]] | [[പ്രമാണം:Tanya Sharma at Holi Invasion party.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-27 | | | | [[:d:Q19666113|Q19666113]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1854 | [[Sharmin Segal]] | [[പ്രമാണം:Sharmin Segal snapped at Lakme Fashion Week 2019-1.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q84216754|Q84216754]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1855 | [[Pranali Ghogare]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-05 | | | | [[:d:Q113557129|Q113557129]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1856 | [[Ruma Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q20685511|Q20685511]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1857 | [[അഭിരാമി സുരേഷ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി, മോഡൽ | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-09 | | [[കൊച്ചി]] | | [[:d:Q58436309|Q58436309]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1858 | [[Jiya Shankar]] | [[പ്രമാണം:Jiya Shankar at the Jio MAMI Film Festival 2023 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q104759946|Q104759946]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1859 | [[Shraddha Dangar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-15 | | [[രാജ്‌കോട്]] | | [[:d:Q76621276|Q76621276]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1860 | [[Jiya Roy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-27 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q95641559|Q95641559]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1861 | [[Shivani Rangole]] | [[പ്രമാണം:Shivani rangole1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-28 | | [[Chinchwad]] | | [[:d:Q45096105|Q45096105]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1862 | [[Sri Priyanka]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-30 | | [[പുതുച്ചേരി]] | | [[:d:Q22279761|Q22279761]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1863 | [[Samridhii Shukla]] | [[പ്രമാണം:Samridhii Shukla clicked at 9th anniversary celebration of SHOTT Mumbai (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-14 | | | | [[:d:Q124098710|Q124098710]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1864 | [[Meera Deosthale]] | [[പ്രമാണം:Meera Deosthale 2K19.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-16 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q28151586|Q28151586]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1865 | [[Arushi Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-18 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q115155657|Q115155657]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1866 | [[Tara Sutaria]] | [[പ്രമാണം:Tara Sutaria snapped promoting 'Heropanti 2' in Andheri (9).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7685156|Q7685156]] | 29 |- | style='text-align:right'| 1867 | [[Suruthi Periyasamy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-24 | | | | [[:d:Q118675671|Q118675671]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1868 | [[Vidya Pradeep]] | [[പ്രമാണം:Vidya Pradeep.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q22279732|Q22279732]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1869 | [[Sushmita Mangshatabam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-08 | | | | [[:d:Q23712263|Q23712263]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1870 | [[നബാ നടേഷ്]] | [[പ്രമാണം:Nabha Natesh at Maestro prerelease event in 2021.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-11 | | [[ശൃംഗേരി]] | | [[:d:Q21036716|Q21036716]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1871 | [[Aashika Bhatia]] | [[പ്രമാണം:Aashika-Bhatia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-15 | | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q4662702|Q4662702]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1872 | [[Nupur Sanon]] | [[പ്രമാണം:Nupur Sanon graces GQ Style Awards (11).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-15 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q21994074|Q21994074]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1873 | [[Gayathri Ashok]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-22 | | | | [[:d:Q130068277|Q130068277]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1874 | [[Ketika Sharma]] | [[പ്രമാണം:Ketika Sharma.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-24 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q111576843|Q111576843]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1875 | [[Amrin Qureshi]] | [[പ്രമാണം:Amrin-Qureshi-spotted-at-Yauatcha-in-BKC-4.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996<br/>1998 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q101721515|Q101721515]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1876 | [[Jhanak Shukla]] | [[പ്രമാണം:Jhanak Shukla.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q6190826|Q6190826]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1877 | [[Archana Prajapati]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q59811927|Q59811927]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1878 | [[Siddhi Idnani]] | [[പ്രമാണം:Siddhi Idnani.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q67694058|Q67694058]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1879 | [[Simran Choudhary]] | [[പ്രമാണം:Simran Choudhary in a Lehenga.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | | | [[:d:Q110520112|Q110520112]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1880 | [[Ashwini Aanandita]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | | | [[:d:Q130063717|Q130063717]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1881 | [[Jumana Abdu Rahman]] | [[പ്രമാണം:Jumana at Filmfare 2022 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | [[ദുബായ്]] | | [[:d:Q130728826|Q130728826]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1882 | [[Siri Hanumanth]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-01-02 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q130998489|Q130998489]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1883 | [[Rachel David]] | [[പ്രമാണം:Rachel David.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-01-04 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q110918284|Q110918284]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1884 | [[Helly Shah]] | [[പ്രമാണം:Helly Shah (43902370151) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-01-07 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q19663694|Q19663694]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1885 | [[Kushee Ravi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-01-23 | | | | [[:d:Q105122111|Q105122111]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1886 | [[Myna Nandhini]] | [[പ്രമാണം:Myna Nandhini at Viruman pressmeet.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-01-26 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q114450294|Q114450294]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1887 | [[Priyanka KD]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-02-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q122884241|Q122884241]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1888 | [[Jacquline Lydia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-02-08 | | | | [[:d:Q130455976|Q130455976]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1889 | [[Monalisa Bagal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-02-10 | | [[ലോണാവാല]] | | [[:d:Q41579765|Q41579765]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1890 | [[Himika Bose]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-02-13 | | | | [[:d:Q131635622|Q131635622]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1891 | [[Dharitri Terangpi]] | [[പ്രമാണം:Dharitri-Terangpi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-02-24 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q58416611|Q58416611]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1892 | [[Hemal Ingle]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-02 | | | | [[:d:Q123360294|Q123360294]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1893 | [[Kanika Tiwari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-09 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q27859546|Q27859546]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1894 | [[Shanaya Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-17 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q117199694|Q117199694]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1895 | [[Kadambari Danave]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-25 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q28723581|Q28723581]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1896 | [[Kanchi Singh]] | [[പ്രമാണം:Kanchi Singh in 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-27 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q16832075|Q16832075]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1897 | [[Subiksha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-07 | | [[Bellary]] | | [[:d:Q20649453|Q20649453]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1898 | [[Archana Mosale]] | [[പ്രമാണം:Archana Mosale, model.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-08 | | | | [[:d:Q63804813|Q63804813]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1899 | [[Swathishta]] | [[പ്രമാണം:Swathishta.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-08 | | | | [[:d:Q117373458|Q117373458]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1900 | [[Maya Sundarakrishnan]] | [[പ്രമാണം:Maya S. Krishnan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-15 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q27891409|Q27891409]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1901 | [[Kanishka Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-17 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q120776499|Q120776499]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1902 | [[Kruthika Jayakumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q19968633|Q19968633]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1903 | [[Aalisha Panwar]] | [[പ്രമാണം:Aalisha Panwar.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-05-07 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q56394070|Q56394070]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1904 | [[Aisha Ahmed]] | [[പ്രമാണം:Aisha Ahmed in Home Centre advert 2018.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-05-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q124425313|Q124425313]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1905 | [[వైదిక సెంజలియా]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-05-19 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q131178206|Q131178206]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1906 | [[Punarnavi Bhupalam]] | [[പ്രമാണം:Punarnavi Bhupalam 2018 latest .jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-05-28 | | [[Tenali]] | | [[:d:Q16739015|Q16739015]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1907 | [[Apoorva Arora]] | [[പ്രമാണം:Apoorva Arora snapped at Screenexx Awards (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-05 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q19882088|Q19882088]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1908 | [[Vidhi Pandya]] | [[പ്രമാണം:Vidhii Pandya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q49080613|Q49080613]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1909 | [[Afsheen Zehra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-12 | | [[അംരോഹാ ജില്ല]] | | [[:d:Q120926589|Q120926589]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1910 | [[അർച്ചന രവി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-17 | | [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]] | | [[:d:Q64211096|Q64211096]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1911 | [[Dnyanada Ramtirthkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-26 | | | | [[:d:Q106382159|Q106382159]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1912 | [[Shivani Rajashekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q112604821|Q112604821]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1913 | [[Priyanka Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-15 | | [[സഹാറൻപൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q108691957|Q108691957]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1914 | [[Elina Samantray]] | [[പ്രമാണം:Photo Elina samantray.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-23 | | [[Bhadrak]] | | [[:d:Q19896075|Q19896075]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1915 | [[Amrutha Iyengar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-26 | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q98669471|Q98669471]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1916 | [[Nidhi Bhanushali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-28 | | [[ഗാന്ധിനഗർ]] | | [[:d:Q20675996|Q20675996]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1917 | [[Ashika Ranganath]] | [[പ്രമാണം:Ashika Ranganath.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-08-05 | | [[Tumkur]] | | [[:d:Q30325703|Q30325703]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1918 | [[Sanjana Sanghi]] | [[പ്രമാണം:Sanjana-Sanghi-snapped-on-the-sets-of-The-Kapil-Sharma-Show-to-promote-their-upcoming-song-Mehendi-Wale-Haath (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-02 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18637951|Q18637951]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1919 | [[Priyanka Thimmesh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-04 | | [[ഷിമോഗ]] | | [[:d:Q41672307|Q41672307]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1920 | [[Venba]] | [[പ്രമാണം:VenbaProfile.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-04 | | | | [[:d:Q48882250|Q48882250]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1921 | [[Aditi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Aditi Sharma snapped at the airport (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-04 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q75008093|Q75008093]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1922 | [[Kriti Verma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q107049460|Q107049460]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1923 | [[Divya Sripada]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-05 | | | | [[:d:Q116756095|Q116756095]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1924 | [[Vibha Anand]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2004106|Q2004106]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1925 | [[Tanya Hope]] | [[പ്രമാണം:Tanya hope.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-11 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q50495552|Q50495552]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1926 | [[Mitali Mayekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-11 | | | | [[:d:Q104873327|Q104873327]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1927 | [[Aishwarya Khare]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-25 | | | | [[:d:Q109119928|Q109119928]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1928 | [[Jasmin Bajwa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-26 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q125553615|Q125553615]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1929 | [[Simran Pareenja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q22958148|Q22958148]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1930 | [[Kapilakshi Malhotra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-10-15 | | | | [[:d:Q98970297|Q98970297]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1931 | [[Poorvi Jain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-04 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q64853059|Q64853059]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1932 | [[Mahi Parasuraman]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-10 | | [[തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി|തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]] | | [[:d:Q99479640|Q99479640]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1933 | [[സൃഷ്ടി ജെയ്ൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-13 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q53869488|Q53869488]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1934 | [[Hiba Nawab]] | [[പ്രമാണം:Hiba Nawab at Dadasaheb Phalke Film Foundation 2018 awards (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-14 | | [[ബറേലി]] | | [[:d:Q16733206|Q16733206]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1935 | [[Tamanna Vyas]] | [[പ്രമാണം:Tamanna Vyas Captured by Dibyajyoti Dutta Bangladeshi Photographer.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-14 | | [[Brahmapur]] | | [[:d:Q50220690|Q50220690]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1936 | [[Mahira Sharma]] | [[പ്രമാണം:Mahira Sharma.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-25<br/>1998-02-04 | | [[Jammu & Kashmir]] | | [[:d:Q69881447|Q69881447]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1937 | [[Mehak Manwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-12-04 | | | | [[:d:Q17811799|Q17811799]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1938 | [[കാർത്തിക മുരളീധരൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q38460411|Q38460411]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1939 | [[Zaara Yesmin]] | [[പ്രമാണം:Zaara Yesmin 2023.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01-08 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q108291851|Q108291851]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1940 | [[Junaid Malik]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01-25 | | [[Rampur]] | | [[:d:Q108081100|Q108081100]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1941 | [[Aditi Myakal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01-27 | | [[Kamareddy]] | | [[:d:Q41721010|Q41721010]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1942 | [[Sowmya CM]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01-30 | | [[ഷിമോഗ ജില്ല]] | | [[:d:Q130406369|Q130406369]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1943 | [[Divyansha Kaushik]] | [[പ്രമാണം:Divyansha Kaushik.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-02-10 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q112259269|Q112259269]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1944 | [[ഷാലിൻ സോയ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-02-22 | | [[കോഴിക്കോട്]] | | [[:d:Q15991592|Q15991592]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1945 | [[Shreema Bhattacherjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-02-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q124831495|Q124831495]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1946 | [[Twarita Nagar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-02 | | [[സൗത്ത് വെസ്റ്റ് ഡെൽഹി ജില്ല]]<br/>[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q131154548|Q131154548]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1947 | [[Anahita Bhooshan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-14 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q123146578|Q123146578]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1948 | [[Debattama Saha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-20 | | [[Silchar]] | | [[:d:Q104728567|Q104728567]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1949 | [[നേഹ രത്നാകരൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-24 | | [[കണ്ണൂർ]] | | [[:d:Q19972652|Q19972652]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1950 | [[Yukti Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Yukti Kapoor-grace-Star-Parivaar-Awards-2023-1223-4 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-27 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q28530033|Q28530033]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1951 | [[Chirashree Anchan]] | [[പ്രമാണം:Chirashree Anchan, 30 November 2018.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-04-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q57534334|Q57534334]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1952 | [[Ulka Gupta]] | [[പ്രമാണം:Ulka-Gupta-grace-the-ABP-bash-for-Saas-Bahu-Aur-Saazish (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-04-12 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q7879076|Q7879076]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1953 | [[Nayamat Handa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-04-14 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q113951510|Q113951510]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1954 | [[Heroshini Komali]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-04-15 | | | | [[:d:Q115871051|Q115871051]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1955 | [[Sadia Khateeb]] | [[പ്രമാണം:Sadia Khateeb snapped outside Empire Studios in Andheri (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-08 | | [[Bhaderwah]] | | [[:d:Q92938445|Q92938445]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1956 | [[Aanchal Munjal]] | [[പ്രമാണം:Aanchal Munjal - Ghayal Once Again.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-13 | | [[Hisar]] | | [[:d:Q4661551|Q4661551]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1957 | [[Yamini Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-17 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q96065677|Q96065677]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1958 | [[Dhruvi Jani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q123204412|Q123204412]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1959 | [[Vasanthi Krishnan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-25 | | [[തിരുപ്പതി]] | | [[:d:Q131178639|Q131178639]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1960 | [[Trinetra Haldar Gummaraju]] | [[പ്രമാണം:Trinetra At Bandstand.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-06-17 | | | | [[:d:Q121864614|Q121864614]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1961 | [[Priyadarshini Indalkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-06-19 | | [[Sangli]] | | [[:d:Q126887818|Q126887818]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1962 | [[Avika Gor]] | [[പ്രമാണം:Avika Gor at the special screening of Incredibles 2 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-06-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2003652|Q2003652]] | 24 |- | style='text-align:right'| 1963 | [[Shree Gopika]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-04 | | [[പാലക്കാട്]] | | [[:d:Q114092261|Q114092261]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1964 | [[Aditi Shankar]] | [[പ്രമാണം:Aditi Shankar at Maaveeran press-meet.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-06 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q112620863|Q112620863]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1965 | [[Tanya Maniktala]] | [[പ്രമാണം:Tanya Maniktala at the trailer launch of Kill (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-07 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q97697439|Q97697439]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1966 | [[Susmita Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-08 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q123232270|Q123232270]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1967 | [[Simrat Kaur]] | [[പ്രമാണം:Simrat Kaur.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-16 | | [[മലബാർ ഹിൽ]] | | [[:d:Q47288136|Q47288136]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1968 | [[Garima Chaurasia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-08-28 | | [[ഹരിദ്വാർ]] | | [[:d:Q84703730|Q84703730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1969 | [[Shriya Sharma]] | [[പ്രമാണം:Phoca thumb l pic-5.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-09-09 | | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q7504223|Q7504223]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1970 | [[Saanve Megghana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-09-12 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q109334853|Q109334853]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1971 | [[Saloni Mittal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-09-15 | | [[Pilibanga]] | | [[:d:Q106687777|Q106687777]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1972 | [[Natasha Bharadwaj]] | [[പ്രമാണം:Natasha Bharadwaj grace the premiere of Kill (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-09-17 | | | | [[:d:Q120667244|Q120667244]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1973 | [[Tathoi Deb]] | [[പ്രമാണം:Tathoi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-10-11 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7688039|Q7688039]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1974 | [[अमृता धोंगडे]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-10-11 | | [[കോലാപ്പൂർ]] | | [[:d:Q130407586|Q130407586]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1975 | [[Sonal Kukreja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-10-14 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q121913069|Q121913069]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1976 | [[Siri Ravikumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-10-14 | | | | [[:d:Q124467806|Q124467806]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1977 | [[Digangana Suryavanshi]] | [[പ്രമാണം:Digangana-suryavanshi-spotted-in-lakme-fashion-week (cropped).jpeg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-10-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16240139|Q16240139]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1978 | [[Surangana Bandyopadhyay]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-11-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19609674|Q19609674]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1979 | [[Meghasri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-12-25 | | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | | [[:d:Q107537099|Q107537099]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1980 | [[സംസ്കൃതി ഷേണായ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998 | | [[കൊച്ചി]] | | [[:d:Q16240198|Q16240198]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1981 | [[Pallak Lalwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-01-01 | | [[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | | [[:d:Q23712687|Q23712687]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1982 | [[Riya Shukla]] | [[പ്രമാണം:Riya Shukla 2K20.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998 | | [[Indranagar]] | | [[:d:Q99751255|Q99751255]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1983 | [[Arshina Sumbul]] | [[പ്രമാണം:Arshina Sumbul.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998 | | | | [[:d:Q122746084|Q122746084]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1984 | [[Sri Gouri Priya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998 | | | | [[:d:Q125210387|Q125210387]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1985 | [[Aindrila Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-02-05 | 2022-11-20 | [[Berhampore]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q115298702|Q115298702]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1986 | [[Bhoomi Shetty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-02-19 | | [[കുന്ദാപുര]] | | [[:d:Q108473512|Q108473512]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1987 | [[Mayuri Kyatari]] | [[പ്രമാണം:Mayuri during the shoot of Ishtakamya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-03-05 | | [[ഹുബ്ലി]] | | [[:d:Q21509514|Q21509514]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1988 | [[Arundhati Nair]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-03-11 | | | | [[:d:Q96741680|Q96741680]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1989 | [[రూబల్ షెకావత్]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-03-29 | | | | [[:d:Q131379388|Q131379388]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1990 | [[Angana Royy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-04-09 | | | | [[:d:Q109612237|Q109612237]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1991 | [[Palak Sindhwani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-04-11 | | | | [[:d:Q125294232|Q125294232]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1992 | [[Shivangi Joshi]] | [[പ്രമാണം:Shivangi-Joshi-attend-the-press-meet-for-the-show-Khatron-Ke-Khilad-12.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-05-18 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q26923060|Q26923060]] | 36 |- | style='text-align:right'| 1993 | [[Faria Abdullah]] | [[പ്രമാണം:Faria Abdullah.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-05-28 | | | | [[:d:Q123915234|Q123915234]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1994 | [[Aditi Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-06-25 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q24250410|Q24250410]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1995 | [[Idhika Paul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-02 | | | | [[:d:Q121605221|Q121605221]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1996 | [[Alisha Parveen Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-04 | | | | [[:d:Q130754285|Q130754285]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1997 | [[Swini Khara]] | [[പ്രമാണം:Swini Nimesh Khara.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-12 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7658742|Q7658742]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1998 | [[Samyuktha Hegde]] | [[പ്രമാണം:SamyukthaHegde.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-17 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q28123277|Q28123277]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1999 | [[Muskaan Kataria]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-19 | | | | [[:d:Q69541203|Q69541203]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2000 | [[Gomathi Priya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-26 | | | | [[:d:Q126435084|Q126435084]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2001 | [[Dimple Hayathi]] | [[പ്രമാണം:Dimple Hayathi.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-08-21 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q95306920|Q95306920]] | 10 |- | style='text-align:right'| 2002 | [[Manul Chudasama]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-08-23 | | [[രാജ്‌കോട്]] | | [[:d:Q69420258|Q69420258]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2003 | [[Saiee Manjrekar]] | [[പ്രമാണം:Saiee Manjrekar snapped at Kathak-lessons (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-08-29<br/>1988-08-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q79035164|Q79035164]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2004 | [[Raksha Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-09-02 | | | | [[:d:Q121631374|Q121631374]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2005 | [[Aditi Saigal]] | [[പ്രമാണം:Aditi Saigal aka Dot at the premiere of her film The Archies (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-09-21 | | | | [[:d:Q111181225|Q111181225]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2006 | [[Nivedhithaa Sathish]] | [[പ്രമാണം:Nivedhithaa Sathish.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-09-26 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q42336683|Q42336683]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2007 | [[Megha Shetty]] | [[പ്രമാണം:Megha (cropped).png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-09-27 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q108730226|Q108730226]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2008 | [[Bhavya Trikha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-09-30 | | | | [[:d:Q127605138|Q127605138]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2009 | [[Sheetal Patra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-10-13 | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28919006|Q28919006]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2010 | [[Vedika Pinto]] | [[പ്രമാണം:Vedika pinto.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-10-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q103363260|Q103363260]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2011 | [[Deepthi Sunaina]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-11-10 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q65937363|Q65937363]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2012 | [[Parvathy Arun]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-11-17 | | | | [[:d:Q105511557|Q105511557]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2013 | [[Ishita Panchal]] | [[പ്രമാണം:Ishita Panchal.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16240186|Q16240186]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2014 | [[Shriya Popat]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q96742488|Q96742488]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2015 | [[Vinusha Devi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-05 | | | | [[:d:Q113432387|Q113432387]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2016 | [[റിയ വിജ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-14 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16240190|Q16240190]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2017 | [[Eisha Singh]] | [[പ്രമാണം:Eisha Singh.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-24 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q27827010|Q27827010]] | 12 |- | style='text-align:right'| 2018 | [[Surabhi Mehra]] | [[പ്രമാണം:Surabhi-Samriddhi-grace-the-Asian-Excellence-Awards-2022.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q127700207|Q127700207]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2019 | [[Samriddhi Mehra]] | [[പ്രമാണം:Surabhi-Samriddhi-grace-the-Asian-Excellence-Awards-2022.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-27 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q130321040|Q130321040]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2020 | [[Sahher Bambba]] | [[പ്രമാണം:Sahher Bambba grace the trailer launch of the film Pal Pal Dil Ke Paas.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q67287509|Q67287509]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2021 | [[Sargun Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q50345211|Q50345211]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2022 | [[Malavika Krishnadas]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999 | | | | [[:d:Q104663630|Q104663630]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2023 | [[Chahat Vig]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-01-03 | | | | [[:d:Q130343470|Q130343470]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2024 | [[Rashi Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-01-05 | | | | [[:d:Q114392256|Q114392256]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2025 | [[Apsara Rani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-01-12 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q62978340|Q62978340]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2026 | [[Alankrita Bora]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-02-15 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q67544881|Q67544881]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2027 | [[Deepti Jal Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] | 1999-02-26 | | [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] | | [[:d:Q71451596|Q71451596]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2028 | [[Noorin Shereef]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-04-03 | | | | [[:d:Q47493064|Q47493064]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2029 | [[Vinali Bhatnagar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-04-20 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q117067556|Q117067556]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2030 | [[Sinchana Gowda]] | [[പ്രമാണം:Actress Sinchana Gowda in 2020.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-05-11 | | [[Hassan]] | | [[:d:Q106462844|Q106462844]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2031 | [[Chahat Pandey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-06-01 | | [[ദമോഹ്]] | | [[:d:Q111530424|Q111530424]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2032 | [[സന അൽതാഫ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-06-06 | | [[എറണാകുളം]] | | [[:d:Q21004801|Q21004801]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2033 | [[Richa Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-07-02 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16239691|Q16239691]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2034 | [[Lehar Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-07-04 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q19892704|Q19892704]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2035 | [[Reneesha Rahiman]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-07-10 | | | | [[:d:Q126712087|Q126712087]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2036 | [[Nandhana Varma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-07-14 | | | | [[:d:Q105419253|Q105419253]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2037 | [[Aparna Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-07-23 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q22957835|Q22957835]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2038 | [[Yashika Aannand]] | [[പ്രമാണം:Yashika Aannand PhotoShoot (3).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-08-04 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q53456132|Q53456132]] | 14 |- | style='text-align:right'| 2039 | [[Ahsaas Channa]] | [[പ്രമാണം:Ahsaas Channa Attend Iwmbuzz Digital Awards 2022.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-08-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4696338|Q4696338]] | 17 |- | style='text-align:right'| 2040 | [[Mahima Makwana]] | [[പ്രമാണം:Mahima Makwana At Iconic Gold Awards 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-08-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16731862|Q16731862]] | 16 |- | style='text-align:right'| 2041 | [[Tiyasha Lepcha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-08-16 | | | | [[:d:Q104888470|Q104888470]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2042 | [[Preethi Asrani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-09-07 | | | | [[:d:Q96279401|Q96279401]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2043 | [[Ishita Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Ishita Chauhan snapped promoting their film Genius (06).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-09-14 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q20630699|Q20630699]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2044 | [[Akshata Deshpande]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-09-19 | | | | [[:d:Q119851184|Q119851184]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2045 | [[Muskan Bamne]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-09-20 | | | | [[:d:Q123149207|Q123149207]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2046 | [[Urvashi Rai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-10-27 | | | | [[:d:Q129418559|Q129418559]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2047 | [[Aditi Bhatia]] | [[പ്രമാണം:Aditi Bhatia at the screening of the film ‘Haq Se’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-10-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q25915912|Q25915912]] | 14 |- | style='text-align:right'| 2048 | [[Shanaya Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Shanaya Kapoor grace Abu Jani and Sandeep Khoslas fashion show-18.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-11-03 | | | | [[:d:Q63434225|Q63434225]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2049 | [[Aarsha Chandini Baiju]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-11-08 | | | | [[:d:Q116262563|Q116262563]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2050 | [[നിയാർ സൈകിയ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-11-09 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q19664279|Q19664279]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2051 | [[Shivani Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-11-09 | | [[പലാമു ജില്ല]] | | [[:d:Q111522602|Q111522602]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2052 | [[Shikha Chauhan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-11-15 | | [[Sandila]] | | [[:d:Q132967824|Q132967824]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2053 | [[Shweta Sharda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-11-24 | | | | [[:d:Q121912654|Q121912654]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2054 | [[Mini Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-12-08 | | | | [[:d:Q101419168|Q101419168]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2055 | [[Khushi Dubey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-12-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6403190|Q6403190]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2056 | [[Diana Khan]] | [[പ്രമാണം:Diana Khan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-12-27 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q46368708|Q46368708]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2057 | [[Gita Siddharth]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | 2019-12-14 | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q5565038|Q5565038]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2058 | [[Saniya Pannu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q30644435|Q30644435]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2059 | [[Srilakshmi Kanakala]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q47545125|Q47545125]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2060 | [[Brigida]] | [[പ്രമാണം:Brigida Saga.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-01-14 | | | | [[:d:Q96211621|Q96211621]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2061 | [[Sonal Bhojwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-01-18 | | [[Ulhasnagar]] | | [[:d:Q67141113|Q67141113]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2062 | [[ഇവാന]] | | ഇന്ത്യൻ അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-02-25 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q50494983|Q50494983]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2063 | [[Deeksha Suryawanshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-03-01 | | [[Chhindwara]] | | [[:d:Q123758921|Q123758921]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2064 | [[Josita Anola]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-03-02 | | | | [[:d:Q106726969|Q106726969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2065 | [[Ammu Abhirami]] | [[പ്രമാണം:Ammu Abhirami (cropped).png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-03-16 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q68985367|Q68985367]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2066 | [[Spoorthi Yadagiri]] | [[പ്രമാണം:Spoorthi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-03-25 | | | | [[:d:Q27916424|Q27916424]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2067 | [[Anjini Dhawan]] | [[പ്രമാണം:Anjini Dhawan at Jio World Plaza launch.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-04-04 | | | | [[:d:Q125537474|Q125537474]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2068 | [[Mugdha Vaishampayan]] | [[പ്രമാണം:Mugdha vaishampayan.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-04-05 | | | | [[:d:Q6932100|Q6932100]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2069 | [[വർത്തിക ജാ]] | [[പ്രമാണം:Vartika Jha (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-04-08 | | [[Renusagar]] | | [[:d:Q113362583|Q113362583]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2070 | [[Meenakshi Govindarajan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-04-12 | | | | [[:d:Q111356252|Q111356252]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2071 | [[Navika Kotia]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-05-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16731007|Q16731007]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2072 | [[ശിവാംഗി കൃഷ്ണകുമാർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-05-25 | | | | [[:d:Q107135005|Q107135005]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2073 | [[Nisha Ravikrishnan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-06-09 | | [[സകലേഷ്‌പുര]] | | [[:d:Q95691978|Q95691978]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2074 | [[Sakshi Vaidya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-06-19 | | [[താനെ]] | | [[:d:Q119267237|Q119267237]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2075 | [[Sivani Sangita]] | [[പ്രമാണം:Sivani Sangita 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-07-12 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q56395452|Q56395452]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2076 | [[Mallika Singh]] | [[പ്രമാണം:Mallika Singh.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-09-15 | | [[ജമ്മു ജില്ല]] | | [[:d:Q110468266|Q110468266]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2077 | [[Alizeh Agnihotri]] | [[പ്രമാണം:Alizeh Agnihotri grace the premiere of Kill (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-09-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q93082750|Q93082750]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2078 | [[Palak Tiwari]] | [[പ്രമാണം:Palak Tiwari snapped at Opa Worli in 2022 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-10-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q41317966|Q41317966]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2079 | [[Sparsh Khanchandani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-10-11 | | [[Ulhasnagar]] | | [[:d:Q16730805|Q16730805]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2080 | [[Rittika Sen]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-12-05 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q25743422|Q25743422]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2081 | [[अक्षता पाडगांवकर]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-12-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q132902782|Q132902782]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2082 | [[Pratibha Ranta]] | [[പ്രമാണം:Pratibha Ranta at the premiere of her film Laapataa Ladies (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-12-17 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q125789932|Q125789932]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2083 | [[Roopa Koduvayur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-12-27 | | | | [[:d:Q131411571|Q131411571]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2084 | [[Mrinal Navell]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001 | | | | [[:d:Q123369608|Q123369608]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2085 | [[Sejal Bhavsar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-01-28 | | [[Jamnagar]]<br/>[[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q109193318|Q109193318]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2086 | [[Andrea Kevichüsa]] | [[പ്രമാണം:Andrea-Kevichusa-BH (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-02-18 | | [[കൊഹിമ]] | | [[:d:Q111890121|Q111890121]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2087 | [[Reeshma Nanaiah]] | [[പ്രമാണം:Reeshma Nanaiah.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-04-28 | | [[മടിക്കേരി]] | | [[:d:Q121306915|Q121306915]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2088 | [[Shivani Narayanan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-05-05 | | | | [[:d:Q104495868|Q104495868]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2089 | [[Pranjal Dahiya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-05-05 | | [[ഫരീദാബാദ്]] | | [[:d:Q116510134|Q116510134]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2090 | [[Saloni Daini]] | [[പ്രമാണം:Saloni Daini in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-06-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7405701|Q7405701]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2091 | [[Preity Mukhundhan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-07-30 | | | | [[:d:Q126725262|Q126725262]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2092 | [[Jannat Zubair Rahmani]] | [[പ്രമാണം:Jannat Zubair Rahmani front pose (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-08-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200559|Q16200559]] | 24 |- | style='text-align:right'| 2093 | [[Roshni Walia]] | [[പ്രമാണം:Roshani Walia Spotted At Andheri.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-09-20 | | [[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | | [[:d:Q16240581|Q16240581]] | 13 |- | style='text-align:right'| 2094 | [[Saniya Anklesaria]] | [[പ്രമാണം:Saniya Anklesaria at launch of ‘Life’s Good’.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-09-30 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q18354719|Q18354719]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2095 | [[Debadrita Basu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-10-03 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q55433114|Q55433114]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2096 | [[Avneet Kaur]] | [[പ്രമാണം:Avneet Kaur snapped in Bandra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-10-13 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q16255603|Q16255603]] | 19 |- | style='text-align:right'| 2097 | [[Shruti Bisht]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2002 | | [[പൗരി ഗർഹ്വാൾ ജില്ല]] | | [[:d:Q16240640|Q16240640]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2098 | [[നയൻതാര ചക്രവർത്തി]] | [[പ്രമാണം:Nayantharachakravarthy.com-.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2002 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q59385784|Q59385784]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2099 | [[Tunisha Sharma]] | [[പ്രമാണം:Tunisha Sharma at the launch of the show 'Internet Wala Love' (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-01-04 | 2022-12-24 | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q28967460|Q28967460]] | 20 |- | style='text-align:right'| 2100 | [[Kashika Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-02-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q108861401|Q108861401]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2101 | [[Mahima Das]] | [[പ്രമാണം:Mahima Das.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-08-19 | | | | [[:d:Q87116081|Q87116081]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2102 | [[Reem Sheikh]] | [[പ്രമാണം:Reem.Shaikh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-09-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16240627|Q16240627]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2103 | [[Ayesha Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-09-13 | | [[മുംബൈ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q130668271|Q130668271]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2104 | [[Shyamoupti Mudly]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-11-04 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q110952382|Q110952382]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2105 | [[Hetal Gada]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-01-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q53821769|Q53821769]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2106 | [[Bhoomika Dash]] | [[പ്രമാണം:Bhumika Das.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-01-22 | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q29210726|Q29210726]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2107 | [[Arishfa Khan]] | [[പ്രമാണം:Arishfa Khan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-04-03 | | [[Shahjahanpur]] | | [[:d:Q55195985|Q55195985]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2108 | [[Akshitha Ashok]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-04-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q123686209|Q123686209]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2109 | [[Gracy Goswami]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-05-22 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q19662250|Q19662250]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2110 | [[Trupti Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-09-29 | | | | [[:d:Q133041344|Q133041344]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2111 | [[Virti Vaghani]] | [[പ്രമാണം:Virti vaghani.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-10-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q99199173|Q99199173]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2112 | [[Raveena Daha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-10-10 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q107606707|Q107606707]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2113 | [[Sumbul Touqeer]] | [[പ്രമാണം:Sumbul Touqeer in International Iconic Awards 2023.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-11-15 | | [[Shahjahanpur]] | | [[:d:Q116153705|Q116153705]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2114 | [[Zaynah Vastani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-12-08 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16832145|Q16832145]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2115 | [[Ziyah Vastani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-12-08 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16832146|Q16832146]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2116 | [[Ananya Agarwal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2004-01-21 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16058185|Q16058185]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2117 | [[Ashnoor Kaur]] | [[പ്രമാണം:Ashnoor Kaur.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2004-05-04 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q4805704|Q4805704]] | 13 |- | style='text-align:right'| 2118 | [[Suhani Bhatnagar]] | [[പ്രമാണം:Suhani Bhatnagar (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2004-06-14 | 2024-02-17 | | | [[:d:Q22277050|Q22277050]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2119 | [[Reet Sharma]] | [[പ്രമാണം:Reetsharma1.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2005-02-12 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q18715223|Q18715223]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2120 | [[Anchal Sahu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2005-03-18 | | | | [[:d:Q112133918|Q112133918]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2121 | [[Niharika Chouksey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2005-04-19 | | [[Burhanpur, Madhya Pradesh]] | | [[:d:Q114383422|Q114383422]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2122 | [[Anushka Merchande]] | [[പ്രമാണം:Anushka Merchande.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2005-06-30 | | | | [[:d:Q112674268|Q112674268]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2123 | [[Amrita Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2006 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q16732971|Q16732971]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2124 | [[Naisha Khanna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2006-02-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q130356770|Q130356770]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2125 | [[Baby Sathanya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-07-07 | | | | [[:d:Q23762640|Q23762640]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2126 | [[Saumya Shetye]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-08-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q130544450|Q130544450]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2127 | [[Shagun Singh]] | [[പ്രമാണം:Shagun Singh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-08-07 | | [[ദുർഗ്ഗ് ജില്ല|ദുർഗ് ജില്ല]] | | [[:d:Q130623267|Q130623267]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2128 | [[Spandan Chaturvedi]] | [[പ്രമാണം:Spandan Chaturvedi as Chakor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-08-25 | | [[Ulhasnagar Vidhan Sabha constituency]] | | [[:d:Q18097843|Q18097843]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2129 | [[Ruhanika Dhawan]] | [[പ്രമാണം:Ruhanika Dhawan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-09-25 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q19891334|Q19891334]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2130 | [[ഹർഷാലി മൽഹോത്ര]] | [[പ്രമാണം:Harshaali Malhotra 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2008-06-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20677497|Q20677497]] | 21 |- | style='text-align:right'| 2131 | [[Ruhana Khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2008-10-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q25467342|Q25467342]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2132 | [[Yuvina Parthavi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2008-11-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18581765|Q18581765]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2133 | [[Arshiya Mukherjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2010 | | | | [[:d:Q113664372|Q113664372]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2134 | [[Riva Arora]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2010-02-01 | | | | [[:d:Q116226296|Q116226296]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2135 | [[Aakriti Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2010-09-08 | | [[ഹരിയാണ]] | | [[:d:Q56224062|Q56224062]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2136 | [[Baby Ameya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2018-01-05 | | | | [[:d:Q110645747|Q110645747]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2137 | [[Cleophis]] | [[പ്രമാണം:Koningin Kleophis biedt Alexander de Grote wijn aan na de verovering van Mazagae Rijksmuseum SK-A-162.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1st millennium BCE | 1st millennium BCE | | | [[:d:Q539858|Q539858]] | 15 |- | style='text-align:right'| 2138 | [[അക്ഷയ (Q68090)|അക്ഷയ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q68090|Q68090]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2139 | [[Heeba Shah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2003696|Q2003696]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2140 | [[Anjum Farooki]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q2003726|Q2003726]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2141 | [[Snehlata]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2776357|Q2776357]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2142 | [[Smita Jaykar]] | [[പ്രമാണം:Smita jayekar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Girgaon]] | | [[:d:Q3632820|Q3632820]] | 13 |- | style='text-align:right'| 2143 | [['Punnagai Poo' Gheetha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[മലേഷ്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | [[Taiping]] | | [[:d:Q4540513|Q4540513]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2144 | [[അബിത]] | [[പ്രമാണം:Abitha-1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4667981|Q4667981]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2145 | [[Advani Lakshmi Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Adoni]] | | [[:d:Q4686401|Q4686401]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2146 | [[Akshita Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Akshita Kapoor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4701830|Q4701830]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2147 | [[Alka Amin]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q4727615|Q4727615]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2148 | [[Amita Nangia]] | [[പ്രമാണം:Amita nangia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4746903|Q4746903]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2149 | [[Anamika Saha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജെസ്സോർ ജില്ല]] | | [[:d:Q4751201|Q4751201]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2150 | [[Angana Bose]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4761943|Q4761943]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2151 | [[Anita Kanwar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4765561|Q4765561]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2152 | [[Anjana Basu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Howrah]] | | [[:d:Q4765758|Q4765758]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2153 | [[Anuja Iyer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q4777769|Q4777769]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2154 | [[Anuradha Menon]] | [[പ്രമാണം:Anuradha menon.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q4777878|Q4777878]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2155 | [[അപർണ പിള്ള]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q4779148|Q4779148]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2156 | [[Asha Sachdev]] | [[പ്രമാണം:AshaSachdev.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4804517|Q4804517]] | 14 |- | style='text-align:right'| 2157 | [[Bhavana Bhatt]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4901512|Q4901512]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2158 | [[Bibi Dalair Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4903019|Q4903019]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2159 | [[Bibi Khem Kaur Dhillon]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4903026|Q4903026]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2160 | [[Bijaya Jena]] | [[പ്രമാണം:Indian actress Bijaya Jena.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q4907191|Q4907191]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2161 | [[Chaiti Ghoshal]] | [[പ്രമാണം:Chaiti Ghosal Jan 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5068129|Q5068129]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2162 | [[Chandana Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5070947|Q5070947]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2163 | [[Chandni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5071222|Q5071222]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2164 | [[Chandrakala]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1999-06-21 | | | [[:d:Q5071354|Q5071354]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2165 | [[Churni Ganguly]] | [[പ്രമാണം:Churni Ganguly at the premire of Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Kurseong]] | | [[:d:Q5118311|Q5118311]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2166 | [[Daisy Irani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5209727|Q5209727]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2167 | [[Debjani Chatterjee (actress)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5248113|Q5248113]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2168 | [[Deepa Chari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5250461|Q5250461]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2169 | [[Deepti Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q5250655|Q5250655]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2170 | [[Disha Pandey]] | [[പ്രമാണം:Disha Pandey by Venket Raam.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5282197|Q5282197]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2171 | [[Divya Rana]] | [[പ്രമാണം:PicMa 1908556 1705281622675.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5284706|Q5284706]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2172 | [[Dolly Ahluwalia]] | [[പ്രമാണം:Dolly Ahluwalia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5289321|Q5289321]] | 18 |- | style='text-align:right'| 2173 | [[Elahe Hiptoola]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5353136|Q5353136]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2174 | [[Farjana]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5435363|Q5435363]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2175 | [[ഫിറോസ ബീഗം (Q5452170)|ഫിറോസ ബീഗം]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q5452170|Q5452170]] | 10 |- | style='text-align:right'| 2176 | [[Freishia Bomanbehram]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5501428|Q5501428]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2177 | [[Gaurie Pandit]] | [[പ്രമാണം:GowriPandit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q5590131|Q5590131]] | 10 |- | style='text-align:right'| 2178 | [[Hadi Rani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5637843|Q5637843]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2179 | [[M. D. Pallavi Arun]] | [[പ്രമാണം:M D Pallavi.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5814172|Q5814172]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2180 | [[ജയ റേ]] | [[പ്രമാണം:Charles Dausias - El fieu adoptif, 1896.djvu|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6167417|Q6167417]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2181 | [[കമല കൊത്ത്നിസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q6355583|Q6355583]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2182 | [[Kishori Godbole]] | [[പ്രമാണം:KishoriGodbole.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q6416652|Q6416652]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2183 | [[Komal Sharma]] | [[പ്രമാണം:Komalsharma01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6428091|Q6428091]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2184 | [[കുൽ സിദ്ദു]] | [[പ്രമാണം:Kul Sidhu.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബഠിംഡാ]] | | [[:d:Q6442679|Q6442679]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2185 | [[Leela Desai]] | [[പ്രമാണം:Leela Desai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6516244|Q6516244]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2186 | [[Lubna Salim]] | [[പ്രമാണം:LubnaSalim.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6695427|Q6695427]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2187 | [[Lushin Dubey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6705105|Q6705105]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2188 | [[മൈയ സെഥ്ന]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6735226|Q6735226]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2189 | [[മനിനി മിശ്ര]] | [[പ്രമാണം:Manini Mishra at the First look launch of 'Identity Card'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q6749787|Q6749787]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2190 | [[Manjeet Maan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6750371|Q6750371]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2191 | [[Manju Asrani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6750418|Q6750418]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2192 | [[Meena Gokuldas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6807581|Q6807581]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2193 | [[മേഘ്ന കോത്താരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6809082|Q6809082]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2194 | [[Mona Thiba]] | [[പ്രമാണം:Mona Thiba.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q6897725|Q6897725]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2195 | [[Moulshree Sachdeva]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6919029|Q6919029]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2196 | [[Moumita Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6919077|Q6919077]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2197 | [[Nandita Chandra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6963347|Q6963347]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2198 | [[Natanya Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6968398|Q6968398]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2199 | [[Nattasha Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6980339|Q6980339]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2200 | [[Nazneen Ghaani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6983536|Q6983536]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2201 | [[Neena Cheema]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q6986874|Q6986874]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2202 | [[Neha Dubey]] | [[പ്രമാണം:Neha Dubey.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q6987739|Q6987739]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2203 | [[Nicolette Bird]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7030270|Q7030270]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2204 | [[Nishi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[സിയാൽകോട്ട്]] | | [[:d:Q7040479|Q7040479]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2205 | [[നിവേദിത]] | [[പ്രമാണം:Nivedhitha Actress.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q7041757|Q7041757]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2206 | [[Onjolee Nair]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7093969|Q7093969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2207 | [[P. Shwetha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7117544|Q7117544]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2208 | [[Parizaad Kolah]] | [[പ്രമാണം:Parizaad Kolah grace the screening of Ladies First.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7137564|Q7137564]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2209 | [[Paroma Banerji]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7139416|Q7139416]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2210 | [[Pinky Parikh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7196244|Q7196244]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2211 | [[Pooja Kanwal]] | [[പ്രമാണം:Pooja kanwal 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7228520|Q7228520]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2212 | [[Poonam Dasgupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7228695|Q7228695]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2213 | [[Preetha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7239764|Q7239764]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2214 | [[Pushtiie]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7261862|Q7261862]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2215 | [[Radha Saluja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7280192|Q7280192]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2216 | [[Ragini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7283093|Q7283093]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2217 | [[Rakhee Tandon]] | [[പ്രമാണം:Rakhi vijan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7286652|Q7286652]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2218 | [[Rashi Bunny]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7294863|Q7294863]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2219 | [[Ghosh Reshmi]] | [[പ്രമാണം:Reshmi Ghosh Actress.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7315379|Q7315379]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2220 | [[Rimjhim Mitra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7334475|Q7334475]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2221 | [[Rozlyn Khan]] | [[പ്രമാണം:Rozlyn Khan's photo shoot for IPL (1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7375385|Q7375385]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2222 | [[ഋഥിക]] | [[പ്രമാണം:Ruthika.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7383386|Q7383386]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2223 | [[S. D. Subbulakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7387427|Q7387427]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2224 | [[Sadiya Siddiqui]] | [[പ്രമാണം:Sadiya Siddiqui.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7397974|Q7397974]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2225 | [[Samapika Debnath]] | [[പ്രമാണം:Samapika Debnath image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7408770|Q7408770]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2226 | [[Sandia Furtado]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7416320|Q7416320]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2227 | [[സംഗീത (Q7417915)|സംഗീത]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വാറങ്കൽ (Q213077)|വാറങ്കൽ]] | | [[:d:Q7417915|Q7417915]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2228 | [[Sanober Kabir]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7418879|Q7418879]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2229 | [[സപൻ സരൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7420906|Q7420906]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2230 | [[Sapna Awasthi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7420991|Q7420991]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2231 | [[Saranya Nag]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7423150|Q7423150]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2232 | [[Satinder Satti]] | [[പ്രമാണം:Satinder Satti a popular TV anchor, and Punjab Arts Council chairperson ,Punjab,India 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7426223|Q7426223]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2233 | [[Seema Azmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7445859|Q7445859]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2234 | [[Shaheen Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7461581|Q7461581]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2235 | [[Shalini Chandran]] | [[പ്രമാണം:Shalini Chandran.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7487229|Q7487229]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2236 | [[Shamitha Malnad]] | [[പ്രമാണം:Shamitha Malnad DS.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Thirthahalli]] | | [[:d:Q7487579|Q7487579]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2237 | [[ശീതൾ മേനോൻ]] | [[പ്രമാണം:Sheetal menon cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7492544|Q7492544]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2238 | [[Shernaz Patel]] | [[പ്രമാണം:Shernaz Patel at Audio release of 'Love, Wrinkle-free' (16).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7495297|Q7495297]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2239 | [[Sheryl Pinto]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7495591|Q7495591]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2240 | [[Shruti Agarwal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Kalimpong]] | | [[:d:Q7504341|Q7504341]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2241 | [[Smriti Mishra]] | [[പ്രമാണം:Anuj and Smriti Mishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7546544|Q7546544]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2242 | [[Sophia Handa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7562880|Q7562880]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2243 | [[Soumili Biswas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7564585|Q7564585]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2244 | [[Soumya Bollapragada]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q7564595|Q7564595]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2245 | [[Sreela Majumdar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2024-01-27 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q7585713|Q7585713]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2246 | [[Sri Lakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7585876|Q7585876]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2247 | [[സുചേതാ ഖന്ന]] | [[പ്രമാണം:Sucheta Khanna.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7632900|Q7632900]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2248 | [[സുദിപ ബസു]] | [[പ്രമാണം:Sudipa Basu 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7633851|Q7633851]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2249 | [[സുദീപ്ത ചക്രവർത്തി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7633853|Q7633853]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2250 | [[Suman Nagarkar]] | [[പ്രമാണം:Suman Nagarkar During the Shoot of Ishtakamya.JPG|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7636936|Q7636936]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2251 | [[Supriya Shukla]] | [[പ്രമാണം:Supriya Shukla at Zee Rishtey Awards 2018.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7645139|Q7645139]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2252 | [[Sushmita Mukherjee]] | [[പ്രമാണം:Sushmita Mukherjee.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7648979|Q7648979]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2253 | [[Suvarna Jha]] | [[പ്രമാണം:Suvarna Jha.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7650485|Q7650485]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2254 | [[Swargajyoti Barooah]] | [[പ്രമാണം:Actress Swargajyoti Barooah in Joymoti film.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q7653868|Q7653868]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2255 | [[സ്വാതി സെൻ]] | [[പ്രമാണം:Swati Sen.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7654044|Q7654044]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2256 | [[തനിമ സെൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7683307|Q7683307]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2257 | [[Tina Parekh]] | [[പ്രമാണം:Tina parekh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q7807946|Q7807946]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2258 | [[Urmila Mahanta]] | [[പ്രമാണം:Urmila Mahanta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Sonapur]] | | [[:d:Q7900746|Q7900746]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2259 | [[Usha Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഹരിയാണ]] | | [[:d:Q7901897|Q7901897]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2260 | [[Ushasie Chakraborty]] | [[പ്രമാണം:Ushashi Chakraborty on Siti Cinema.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7901910|Q7901910]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2261 | [[Vaishali Samant]] | [[പ്രമാണം:Vaishali Samant.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q7908862|Q7908862]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2262 | [[വിഭ നടരാജൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7924597|Q7924597]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2263 | [[Vijayalakshmi]] | [[പ്രമാണം:Vijayalakshmi (South Indian actress).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7929265|Q7929265]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2264 | [[വിന്ദ്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q7932334|Q7932334]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2265 | [[Zaheera]] | [[പ്രമാണം:Zaheera.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q8064635|Q8064635]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2266 | [[Jyoti Subhash]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q11457207|Q11457207]] | 10 |- | style='text-align:right'| 2267 | [[कजरी (हिन्दी फ़िल्म कलाकार)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12417677|Q12417677]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2268 | [[जया माथुर]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12428264|Q12428264]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2269 | [[Maya Alagh]] | [[പ്രമാണം:Maya Alagh at the Charcoal-Houseproud.in launch 07.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q12446484|Q12446484]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2270 | [[सोहा अली ख़ान]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12459003|Q12459003]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2271 | [[Sujatha Krishnan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12980915|Q12980915]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2272 | [[விஜயாள் பீற்றர்]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12989045|Q12989045]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2273 | [[ఇళ్ళ ఆదిలక్ష్మి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12991587|Q12991587]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2274 | [[ఎండకుర్తి కామేశ్వరి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12992012|Q12992012]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2275 | [[Malathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12993917|Q12993917]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2276 | [[Kousalya]] | [[പ്രമാണം:Singer Kousalya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12994912|Q12994912]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2277 | [[Prabha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Tenali]] | | [[:d:Q13003366|Q13003366]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2278 | [[Yamuna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q13007209|Q13007209]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2279 | [[अश्विनी कुलकर्णी]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13115584|Q13115584]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2280 | [[आशा पोतदार]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13115799|Q13115799]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2281 | [[नेहा घाटे]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13118377|Q13118377]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2282 | [[Prachiti Mhatre]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[താനെ]] | | [[:d:Q13118925|Q13118925]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2283 | [[विद्या पटवर्धन]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13121138|Q13121138]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2284 | [[Shweta Shinde]] | [[പ്രമാണം:Shweta Shinde.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13121647|Q13121647]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2285 | [[श्वेता भोसले]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13121655|Q13121655]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2286 | [[सुषमा देशपांडे]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13122067|Q13122067]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2287 | [[स्मिता डोंगरे]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13122239|Q13122239]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2288 | [[एकता बहल]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15645431|Q15645431]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2289 | [[T. Lalitha Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15702220|Q15702220]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2290 | [[నవీన. ఎస్]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Kadapa]] | | [[:d:Q15705267|Q15705267]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2291 | [[Sultana]] | [[പ്രമാണം:Sultana Razaaq,(India) Silent film actor and director.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1990 | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q15706574|Q15706574]] | 13 |- | style='text-align:right'| 2292 | [[Niharika Sahu-Naik]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q15724428|Q15724428]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2293 | [[Pushpa Panda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q15724621|Q15724621]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2294 | [[Priya Mahapatra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15724698|Q15724698]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2295 | [[Banaja Mohanty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15724734|Q15724734]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2296 | [[Bina Moharana]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15724856|Q15724856]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2297 | [[Shefali Nayak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15725218|Q15725218]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2298 | [[Snigdha Mohanty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15725394|Q15725394]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2299 | [[കുമാരി തങ്കം (Q16019122)|കുമാരി തങ്കം]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2011-03-08 | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q16019122|Q16019122]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2300 | [[സുധാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q16054458|Q16054458]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2301 | [[Priya Adivarekar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16058113|Q16058113]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2302 | [[Aishwarya Ajit]] | [[പ്രമാണം:AishwaryaAjit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16148172|Q16148172]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2303 | [[താഷു കൗശിക്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q16198930|Q16198930]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2304 | [[Mithu Chakrabarty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16200055|Q16200055]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2305 | [[Preetika Chawla]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16200118|Q16200118]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2306 | [[Aditi Chengappa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16200125|Q16200125]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2307 | [[ദിപ ഷാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200314|Q16200314]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2308 | [[Neha Gehlot]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16200406|Q16200406]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2309 | [[Jayakumari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16200567|Q16200567]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2310 | [[Kalyani Potdar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16200641|Q16200641]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2311 | [[Deepika Kamaiah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16200651|Q16200651]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2312 | [[Kamal Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16200659|Q16200659]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2313 | [[മാധുരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മധുര]] | | [[:d:Q16201037|Q16201037]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2314 | [[മാനസി വീതിനൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മനാമ]] | | [[:d:Q16201066|Q16201066]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2315 | [[Aishwarya Nag]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Nag.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16201316|Q16201316]] | 12 |- | style='text-align:right'| 2316 | [[Raisa Padamsee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Rochefort]] | | [[:d:Q16201518|Q16201518]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2317 | [[Khushboo Purohit]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[രാജസ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q16201746|Q16201746]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2318 | [[ശ്രേയ ശർമ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16202270|Q16202270]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2319 | [[Manasi Sinha]] | [[പ്രമാണം:Manashi Sinha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16202519|Q16202519]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2320 | [[സൂര്യ (Q16202578)|സൂര്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q16202578|Q16202578]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2321 | [[Manali Dey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Picnic Garden]] | | [[:d:Q16208435|Q16208435]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2322 | [[Revathi Sankaran]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16225977|Q16225977]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2323 | [[Iira Soni]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16226497|Q16226497]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2324 | [[Archana Taide]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16226658|Q16226658]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2325 | [[Shruti Bapna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16243490|Q16243490]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2326 | [[Rohini Banerjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q16246697|Q16246697]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2327 | [[Bombay Gnanam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16247337|Q16247337]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2328 | [[Chandni Bhagwanani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16247410|Q16247410]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2329 | [[Indira]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16254194|Q16254194]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2330 | [[Varsha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16311679|Q16311679]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2331 | [[Vibha Natarajan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16312495|Q16312495]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2332 | [[వై.రుక్మిణి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16314155|Q16314155]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2333 | [[Ratna Ghoshal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16346416|Q16346416]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2334 | [[Annie Gill]] | [[പ്രമാണം:Annie Gill.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Firozpur]] | | [[:d:Q16729286|Q16729286]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2335 | [[Vandana Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16730453|Q16730453]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2336 | [[Suman Shashi Kant]] | [[പ്രമാണം:Suman shashi kant with alok nath.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മധ്യപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q16730567|Q16730567]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2337 | [[Sonia Kapoor]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16730579|Q16730579]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2338 | [[Parakh Madan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16731794|Q16731794]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2339 | [[Malika Haydon]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16731876|Q16731876]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2340 | [[Dipti Mehta]] | [[പ്രമാണം:Dipti Mehta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16732430|Q16732430]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2341 | [[Jaya Menon]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16732486|Q16732486]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2342 | [[Arpita Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16732972|Q16732972]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2343 | [[Anjali Mukhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16732976|Q16732976]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2344 | [[Priyanka Nayyar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16733217|Q16733217]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2345 | [[Pooja Pihal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16734529|Q16734529]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2346 | [[Amrita Raichand]] | [[പ്രമാണം:Amrita Saluja at the launch of Watch Time's magazine 08.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ധൻബാദ്]] | | [[:d:Q16734880|Q16734880]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2347 | [[Deepa Bhaskar]] | [[പ്രമാണം:Deepa Bhaskar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16832052|Q16832052]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2348 | [[Zeenal Kamdar]] | [[പ്രമാണം:Zeenal Kamdar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16832056|Q16832056]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2349 | [[Reema Vohra]] | [[പ്രമാണം:Reema Worah 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16832079|Q16832079]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2350 | [[Poonam Sagar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q16832080|Q16832080]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2351 | [[Dhriti Saharan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16832082|Q16832082]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2352 | [[സന്യാതാര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q16832086|Q16832086]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2353 | [[Rishika Singh]] | [[പ്രമാണം:Rishika Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16832098|Q16832098]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2354 | [[Pooja Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16832111|Q16832111]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2355 | [[Tanvi Thakkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16832133|Q16832133]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2356 | [[Pari Telang]] | [[പ്രമാണം:Pari Telang, Santosh Juvekar and Spruha Joshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832270|Q16832270]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2357 | [[Kavita Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16845048|Q16845048]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2358 | [[മീന ടി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16910853|Q16910853]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2359 | [[പ്രിയദർശിനി]] | [[പ്രമാണം:Dr. Priyadarshini.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q17131115|Q17131115]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2360 | [[Disha Poovaiah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17180844|Q17180844]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2361 | [[നിത്യ രവീന്ദ്രൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q17386464|Q17386464]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2362 | [[Samita Bangargi]] | [[പ്രമാണം:Samita Bangargi, Ashish Chowdhry at Esha Deol's sangeet ceremony 20.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q17411063|Q17411063]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2363 | [[Richa Bhadra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q17413626|Q17413626]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2364 | [[Sakshi Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17413637|Q17413637]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2365 | [[മാവേലിക്കര പൊന്നമ്മ (Q17479437)|മാവേലിക്കര പൊന്നമ്മ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1995-09-06 | | | [[:d:Q17479437|Q17479437]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2366 | [[Seetha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17495879|Q17495879]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2367 | [[Keerthana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17581412|Q17581412]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2368 | [[Mridula Baruah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17617132|Q17617132]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2369 | [[Monicka]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17859831|Q17859831]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2370 | [[Reema Nagra]] | [[പ്രമാണം:ReemaNagra (cropped).png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17859838|Q17859838]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2371 | [[മനോചിത്ര]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q18044750|Q18044750]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2372 | [[Shriswara]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q18070354|Q18070354]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2373 | [[Monica Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q18091547|Q18091547]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2374 | [[Sheela Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Valsad]] | | [[:d:Q18357741|Q18357741]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2375 | [[Suruli Manohar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2014-08-07 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q18518779|Q18518779]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2376 | [[Kamlesh Gill]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q18686349|Q18686349]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2377 | [[Nikita Aria]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18763820|Q18763820]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2378 | [[Neha Yadav]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19517806|Q19517806]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2379 | [[Manju Bhashini]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19519716|Q19519716]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2380 | [[Kuki Grewal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19520074|Q19520074]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2381 | [[ஜெயகௌரி (நடிகை)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19547669|Q19547669]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2382 | [[Shireen Mirza]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q19561585|Q19561585]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2383 | [[Sonal Parihar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19573584|Q19573584]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2384 | [[Neelam Mehra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19593774|Q19593774]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2385 | [[Ishita Ganguly]] | [[പ്രമാണം:Ishita Ganguly 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19661204|Q19661204]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2386 | [[Prathista]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19661366|Q19661366]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2387 | [[Titas Bhowmik]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19662259|Q19662259]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2388 | [[Pooja Joshi Arora]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മധ്യപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q19665095|Q19665095]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2389 | [[Sujata Anand]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19723498|Q19723498]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2390 | [[മധു മാലിനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19759758|Q19759758]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2391 | [[Anita Chowdhary]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19803737|Q19803737]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2392 | [[Leela Gandhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19813300|Q19813300]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2393 | [[Auritra Ghosh]] | [[പ്രമാണം:AuritraGhosh 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q19891567|Q19891567]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2394 | [[Alefia Kapadia]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q19892475|Q19892475]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2395 | [[Shaiza Kashyap]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Saharanpur]] | | [[:d:Q19892578|Q19892578]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2396 | [[Neelu Kohli]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q19899015|Q19899015]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2397 | [[Anjena Kirti]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q20090123|Q20090123]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2398 | [[Samta Sagar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20090635|Q20090635]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2399 | [[शोभा शिराळकर]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20579666|Q20579666]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2400 | [[सुनीता सेनगुप्ता]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20584921|Q20584921]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2401 | [[Roma Manek]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q20604641|Q20604641]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2402 | [[Heena Kausar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20643557|Q20643557]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2403 | [[Anjali Paigankar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20649327|Q20649327]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2404 | [[Charulatha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q20649489|Q20649489]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2405 | [[Anima Pedini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2006-12-12 | | | [[:d:Q20665757|Q20665757]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2406 | [[Swati Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q20684310|Q20684310]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2407 | [[Roshan Kumari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അംബാല]] | | [[:d:Q20684428|Q20684428]] | 13 |- | style='text-align:right'| 2408 | [[Suparna Marwah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20684723|Q20684723]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2409 | [[Suzanna Mukherjee]] | [[പ്രമാണം:Suzanna Mukherjee at a promotional event.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഉക്രൈൻ]] | | [[:d:Q20684896|Q20684896]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2410 | [[Neyha Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Moradabad]] | | [[:d:Q20684973|Q20684973]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2411 | [[Sara Sharmaa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കുളു]] | | [[:d:Q20685440|Q20685440]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2412 | [[Sonia Sahni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20685609|Q20685609]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2413 | [[Lagnajita Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21005305|Q21005305]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2414 | [[Priya Chaudhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21043196|Q21043196]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2415 | [[Sulakshana Khatri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21063989|Q21063989]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2416 | [[Prabhjeet Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q21064549|Q21064549]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2417 | [[Anuradha Ray]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q21066399|Q21066399]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2418 | [[Avani Modi]] | [[പ്രമാണം:Avani Modi attends the 17th Transmedia Gujarati Screen & Stage Awards in Mumbai (15) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗാന്ധിനഗർ]] | | [[:d:Q21066423|Q21066423]] | 15 |- | style='text-align:right'| 2419 | [[Rajshri Deshpande]] | [[പ്രമാണം:Rajshri Deshpande at media meet of 'Angry Indian Goddess'.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q21066998|Q21066998]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2420 | [[Rajni Basumatary]] | [[പ്രമാണം:Rajni Basumatary 02.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Rangapara]] | | [[:d:Q21070426|Q21070426]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2421 | [[Saudamini Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21281507|Q21281507]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2422 | [[Twinkle]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21402960|Q21402960]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2423 | [[Shylashri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21903474|Q21903474]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2424 | [[Simran Judge]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q21931915|Q21931915]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2425 | [[Reshma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2021 | | | [[:d:Q21933491|Q21933491]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2426 | [[Radha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[നെല്ലൂർ (Q61434)|നെല്ലൂർ]] | | [[:d:Q21933640|Q21933640]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2427 | [[Vinodhini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21933983|Q21933983]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2428 | [[Jennifer]] | [[പ്രമാണം:Jennifer nanditha.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q21934068|Q21934068]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2429 | [[Vaishali Deepak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q22277541|Q22277541]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2430 | [[Aishwarya Dutta]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Dutta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q22277644|Q22277644]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2431 | [[Balinder Johal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q22278421|Q22278421]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2432 | [[Jahnavi Kamath]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q22278500|Q22278500]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2433 | [[Rupali Krishnarao]] | [[പ്രമാണം:Rupali Krushnarao Image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22278722|Q22278722]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2434 | [[Tapasya Nayak Srivastava]] | [[പ്രമാണം:Tapasya Nayak.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22279372|Q22279372]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2435 | [[Puja Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22279772|Q22279772]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2436 | [[Kamala Saikhom]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22280228|Q22280228]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2437 | [[Gizele Thakral]] | [[പ്രമാണം:Gizele Thakral Colors Annual Bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Sri Ganganagar]] | | [[:d:Q22304977|Q22304977]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2438 | [[Megha Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22926429|Q22926429]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2439 | [[Gunjan Malhotra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22957931|Q22957931]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2440 | [[Shilpa Anaspure]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22959785|Q22959785]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2441 | [[Deepa Lagoo]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23002613|Q23002613]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2442 | [[Nidhi Dutta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23017965|Q23017965]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2443 | [[സാമ്രുവേദി പൊരെയ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23019144|Q23019144]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2444 | [[Ankita Shrivastav]] | [[പ്രമാണം:Ankita Shrivastav at Life Good promo launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23542626|Q23542626]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2445 | [[Jayshree Arora]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23542650|Q23542650]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2446 | [[Shivangi Kolhapure]] | [[പ്രമാണം:ShivangiShaktiShraddhaKapoor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23703791|Q23703791]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2447 | [[Shruti Ulfat]] | [[പ്രമാണം:Shruti Ulfat.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q23712224|Q23712224]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2448 | [[Sonam Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23712232|Q23712232]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2449 | [[Baljinder Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23712261|Q23712261]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2450 | [[Debika Mitra]] | [[പ്രമാണം:Debika Mitra 2014.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23712634|Q23712634]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2451 | [[Rehana]] | [[പ്രമാണം:Rehana 1951.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2013 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q23712645|Q23712645]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2452 | [[Vanitha Vasu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q23761847|Q23761847]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2453 | [[Niharika Dash]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q23762255|Q23762255]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2454 | [[Ahlam Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23931615|Q23931615]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2455 | [[Dipti Dhotre]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23932111|Q23932111]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2456 | [[Rucha Inamdar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24045544|Q24045544]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2457 | [[Mansi Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] | | [[:d:Q24045549|Q24045549]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2458 | [[Deepika Amin]] | [[പ്രമാണം:Deepika Amin..jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24045554|Q24045554]] | 13 |- | style='text-align:right'| 2459 | [[Surbhi Javeri Vyas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q24052877|Q24052877]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2460 | [[Pooja Jhaveri]] | [[പ്രമാണം:Pooja Jhaveri.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Valsad]] | | [[:d:Q24514905|Q24514905]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2461 | [[Bela Sulakhe]] | [[പ്രമാണം:Bela Sulakhe.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q24572176|Q24572176]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2462 | [[Raell Padamsee]] | [[പ്രമാണം:Raell Padamsee.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24572196|Q24572196]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2463 | [[Shraddha Verma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q24573502|Q24573502]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2464 | [[Aditi Pratap]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q24906004|Q24906004]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2465 | [[രേണു ആര്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25150777|Q25150777]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2466 | [[Saunskruti Kher]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25175002|Q25175002]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2467 | [[ശിഖ തൽസാനിയ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25300613|Q25300613]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2468 | [[Sudeshna Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q25345112|Q25345112]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2469 | [[Kreatika Singer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q25423781|Q25423781]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2470 | [[गौरी सुखटणकर]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25585137|Q25585137]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2471 | [[Jaswant Daman]] | [[പ്രമാണം:Jaswant Daman 02.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25623905|Q25623905]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2472 | [[Udaya Chandrika]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25627769|Q25627769]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2473 | [[Jyotirmayee Bal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25643972|Q25643972]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2474 | [[Prajakta Dusane]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26702644|Q26702644]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2475 | [[Kamalika Chanda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26761748|Q26761748]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2476 | [[Renee Dhyani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26856927|Q26856927]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2477 | [[Allari Subhashini]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Bhimavaram]] | | [[:d:Q26903401|Q26903401]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2478 | [[Namita Dubey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26923434|Q26923434]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2479 | [[Usasi Misra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26972756|Q26972756]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2480 | [[Jyotii Sethi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q27050993|Q27050993]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2481 | [[Aarti Rana]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q27051006|Q27051006]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2482 | [[Radhika Chetan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q27062853|Q27062853]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2483 | [[ജ്യോത്സ്ന സിംഗ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27101589|Q27101589]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2484 | [[Madhuri Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q27450880|Q27450880]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2485 | [[Annu Antony]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27532937|Q27532937]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2486 | [[രുചിക പംണ്ഡേ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27575744|Q27575744]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2487 | [[Tanu Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27582042|Q27582042]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2488 | [[Shalini Sahuta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27928599|Q27928599]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2489 | [[Poonam Singar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27940874|Q27940874]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2490 | [[Roshni Prakash]] | [[പ്രമാണം:Roshini Prakash.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q28065653|Q28065653]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2491 | [[Malobika Banerjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q28318864|Q28318864]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2492 | [[Sangeeta Chauhan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q28378661|Q28378661]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2493 | [[Parveen Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28530082|Q28530082]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2494 | [[Malavika Ray]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q28806969|Q28806969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2495 | [[Divya Menon]] | [[പ്രമാണം:Divya Menon 02.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q28816733|Q28816733]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2496 | [[Dilnaz Irani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28867638|Q28867638]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2497 | [[Madhumita Mohanty]] | [[പ്രമാണം:Madhumita Mohanty (cropped).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q28910259|Q28910259]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2498 | [[Deepa Sahu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28912155|Q28912155]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2499 | [[Theenmar Savithri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[నాగంపేట్]] | | [[:d:Q28916669|Q28916669]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2500 | [[Lipi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Brahmapur]] | | [[:d:Q28922013|Q28922013]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2501 | [[Gargi Mohanty]] | [[പ്രമാണം:Gargi Mohanty performing at 2nd Odisha State Tele Awards (cropped).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28924795|Q28924795]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2502 | [[Gungun]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പുരി]] | | [[:d:Q28941847|Q28941847]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2503 | [[Diptirekha Padhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q28960125|Q28960125]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2504 | [[Jina Samal]] | [[പ്രമാണം:Jina Samal (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബലസോർ ജില്ല]] | | [[:d:Q29033627|Q29033627]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2505 | [[Tripura Mishra]] | [[പ്രമാണം:Tripura Mishra receiving award during 2nd Odisha State Tele Awards ceremony in 2014 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗഞ്ചം ജില്ല]] | | [[:d:Q29046055|Q29046055]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2506 | [[രുക്മിണി (Q29110261)|രുക്മിണി]] | [[പ്രമാണം:Rukmani devi.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q29110261|Q29110261]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2507 | [[Geeta Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29168702|Q29168702]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2508 | [[Neena Mahapatra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Sukinda]] | | [[:d:Q29169732|Q29169732]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2509 | [[Debjani Deghuria]] | [[പ്രമാണം:Devjani Odia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q29178250|Q29178250]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2510 | [[Sonia Birje]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29639221|Q29639221]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2511 | [[Mama Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29639636|Q29639636]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2512 | [[പ്രിയങ്ക മഹപത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29645363|Q29645363]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2513 | [[Kajal Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29657132|Q29657132]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2514 | [[Shubhi Ahuja]] | [[പ്രമാണം:Shubhi Ahuja - Completion of 200 episodes bash of Yaro Ka Tashan (09).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കോട്ട, രാജസ്ഥാൻ|കോട്ട]] | | [[:d:Q29718528|Q29718528]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2515 | [[Rakhee Dash]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29947416|Q29947416]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2516 | [[Baishali Parida]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30004756|Q30004756]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2517 | [[Manelly Zepeda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30008395|Q30008395]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2518 | [[Sandhya Mahapatra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30146092|Q30146092]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2519 | [[Reena Aggarwal]] | [[പ്രമാണം:Reena Aggarwal at the special screening of the film Behen Hogi Teri (15) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q30156551|Q30156551]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2520 | [[Priyanka Kandwal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q30249891|Q30249891]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2521 | [[पार्वती वझे]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q31344803|Q31344803]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2522 | [[P. S. Gnanam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1962-05 | | | [[:d:Q31367979|Q31367979]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2523 | [[sandhya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1971 | [[ശ്രീരംഗം]] | | [[:d:Q31368008|Q31368008]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2524 | [[లీలారాణి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Vizianagaram]] | | [[:d:Q31493781|Q31493781]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2525 | [[Poonam Ghadge]] | [[പ്രമാണം:Poonam Ghadge.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q31739975|Q31739975]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2526 | [[Pinky Pradhan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q31801423|Q31801423]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2527 | [[Sarala Yeolekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Solapur]] | | [[:d:Q33129563|Q33129563]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2528 | [[Shiju Kataria]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Fazilka]] | | [[:d:Q33996516|Q33996516]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2529 | [[Chum Darang]] | [[പ്രമാണം:Chum Darang clicked at the screening of Badhaai Do (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q35488350|Q35488350]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2530 | [[Rashmi Jha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[റായ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q36490433|Q36490433]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2531 | [[Swathi Deekshith]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q38195463|Q38195463]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2532 | [[Aleeza Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q38801370|Q38801370]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2533 | [[Sanchana Natarajan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q40553876|Q40553876]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2534 | [[സുരഭി സന്തോഷ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q40562431|Q40562431]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2535 | [[Honeypreet]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Fatehabad]] | | [[:d:Q40719896|Q40719896]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2536 | [[Meghali]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q41151871|Q41151871]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2537 | [[Shweta Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q41657952|Q41657952]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2538 | [[Sadhana Singh]] | [[പ്രമാണം:Sadhana Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q41787874|Q41787874]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2539 | [[Smaranika Priyadarshini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q42302447|Q42302447]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2540 | [[Sangeetha Mohan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q42584551|Q42584551]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2541 | [[Theni Kunjarammal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2008-04-18 | [[തേനി]] | | [[:d:Q42630713|Q42630713]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2542 | [[Manjula Kanwar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q42881458|Q42881458]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2543 | [[Yasmin Ponnappa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q43112680|Q43112680]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2544 | [[Zahida Parveen]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q43302481|Q43302481]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2545 | [[Suman Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q44037410|Q44037410]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2546 | [[Hitha Chandrashekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q44627641|Q44627641]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2547 | [[Sandhu Samaira]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q45025262|Q45025262]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2548 | [[Nilaanjana Bhattacharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q45175069|Q45175069]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2549 | [[Priya Raina]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കശ്മീർ]] | | [[:d:Q45921951|Q45921951]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2550 | [[Riya Subodh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q46715274|Q46715274]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2551 | [[Sheen Dass]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q46882912|Q46882912]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2552 | [[Megha Ghosh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q47063571|Q47063571]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2553 | [[Gayathri Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Nalgonda]] | | [[:d:Q47072993|Q47072993]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2554 | [[Manisha Saxena]] | [[പ്രമാണം:Manisha Saxena.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q47463136|Q47463136]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2555 | [[Meghna Mishra]] | [[പ്രമാണം:Meghna Mishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q47482051|Q47482051]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2556 | [[Tanya Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q47490622|Q47490622]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2557 | [[Malika Askari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q47520205|Q47520205]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2558 | [[Rali Nanda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q47541949|Q47541949]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2559 | [[Supriya Nayak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q48076899|Q48076899]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2560 | [[Pranoti Pradhan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q48222492|Q48222492]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2561 | [[Pramila Joshai]] | [[പ്രമാണം:Pramila Joshai (November, 2016).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q49821196|Q49821196]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2562 | [[Rima Ramanuj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q50376724|Q50376724]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2563 | [[Rekha Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q50572383|Q50572383]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2564 | [[Sathyabhama]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q50668738|Q50668738]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2565 | [[Hema Bellur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബേലൂർ]] | | [[:d:Q50806971|Q50806971]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2566 | [[Ginny Ali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q50812951|Q50812951]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2567 | [[Sudha Belawadi]] | [[പ്രമാണം:Sudha Belawadi (2002-03).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q50821301|Q50821301]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2568 | [[Sihi Kahi Geetha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q51271521|Q51271521]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2569 | [[Priyanka]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Soares.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q51635415|Q51635415]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2570 | [[Tarika Tripathi]] | [[പ്രമാണം:Tarika Tripathi attends the 17th Transmedia Gujarati Screen and Stage Awards in Mumbai (19).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q51637956|Q51637956]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2571 | [[Sunita Gowariker]] | [[പ്രമാണം:Sunita Gowariker walks for Manish Malhotra & Shaina NC's show for CPAA 19 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q51639041|Q51639041]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2572 | [[Sudha Narasimharaju]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q52120493|Q52120493]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2573 | [[Sipun]] | [[പ്രമാണം:Nikita Behera.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2019-01-05 | [[കട്ടക്]] | [[കട്ടക്]] | [[:d:Q52154705|Q52154705]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2574 | [[Pallavi Patil]] | [[പ്രമാണം:Pallavi patil actress 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Dhule]] | | [[:d:Q52270253|Q52270253]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2575 | [[Shobhana Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q52587909|Q52587909]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2576 | [[Padma Vasanthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q53563137|Q53563137]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2577 | [[Vanishree]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q53567255|Q53567255]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2578 | [[Nirmala Chennappa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q53605203|Q53605203]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2579 | [[Suhani Dhanki]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q53673500|Q53673500]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2580 | [[Geeta Tyagi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q53870503|Q53870503]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2581 | [[രജ്നി വാസൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q54553513|Q54553513]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2582 | [[Neeta Puri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q54975469|Q54975469]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2583 | [[Deeplina Deka]] | [[പ്രമാണം:Deeplina Deka 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55120382|Q55120382]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2584 | [[Dipika Tripathy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55164187|Q55164187]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2585 | [[Khushi Kothari]] | [[പ്രമാണം:Khushi Kothari at the poster launch of The Reunions (05) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55286896|Q55286896]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2586 | [[Khushbu Thakkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55615962|Q55615962]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2587 | [[പ്രിത്യി ബിശ്വാസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q55719615|Q55719615]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2588 | [[Anisha Sharma]] | [[പ്രമാണം:ଆନିଷା ଶର୍ମା .jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55805797|Q55805797]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2589 | [[Neetu Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55973615|Q55973615]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2590 | [[Arpita Kar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56103267|Q56103267]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2591 | [[Komal Kundar]] | [[പ്രമാണം:Komal Kundar attended the launch of Mubu TV (08) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56120990|Q56120990]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2592 | [[Sradha Panigrahi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56121136|Q56121136]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2593 | [[Nazea Hasan Sayed]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q56224057|Q56224057]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2594 | [[Shagun Sharma]] | [[പ്രമാണം:Shagun Sharma at the Star Parivaar Awards 2023.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56224113|Q56224113]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2595 | [[Amrita Chattopadhyay]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56279863|Q56279863]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2596 | [[Nitanshi Goel]] | [[പ്രമാണം:Nitanshi Goel grace the Critics Choice Awards 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[നോയ്ഡ]] | | [[:d:Q56394071|Q56394071]] | 10 |- | style='text-align:right'| 2597 | [[Nidhi Shah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q56399694|Q56399694]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2598 | [[Pinki Priyadarsini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56433237|Q56433237]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2599 | [[Sasmita Piyali Sahoo]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56443084|Q56443084]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2600 | [[Koel Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56512721|Q56512721]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2601 | [[Sushmita Daan]] | [[പ്രമാണം:Sushmita Dann at Femina Festive Showcase at R City Mall (73837889) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56650967|Q56650967]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2602 | [[Rashmi Nigam]] | [[പ്രമാണം:Rashmi Nigam From The SRK, Urmila, Juhi & Chitrangda at 'I Am' National Award winning bash (25).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q56673490|Q56673490]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2603 | [[Bidusmita]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56677708|Q56677708]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2604 | [[Debaparna Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56702051|Q56702051]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2605 | [[Sushree Rath]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56786649|Q56786649]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2606 | [[Geetanjali Kulkarni]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56859775|Q56859775]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2607 | [[Divya Seth Shah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56859948|Q56859948]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2608 | [[Shubhavi Choksey]] | [[പ്രമാണം:Shubhaavi Choksey snapped in Mumbai.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q56875906|Q56875906]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2609 | [[ലവ്‌ലി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56887772|Q56887772]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2610 | [[Aimee Baruah]] | [[പ്രമാണം:Aimee Baruah in 68th National Film Awards 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Nagaon]] | | [[:d:Q57608932|Q57608932]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2611 | [[Aparna Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58311934|Q58311934]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2612 | [[Parul Kar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58312073|Q58312073]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2613 | [[Rani Bandyopadhyay]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58312382|Q58312382]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2614 | [[Uma Dey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58313923|Q58313923]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2615 | [[Anjana Deshpande]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58358375|Q58358375]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2616 | [[Ameeta Sadashiv Kulal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58431989|Q58431989]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2617 | [[Akruti Nagpal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58435527|Q58435527]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2618 | [[Kim Yashpal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q59779167|Q59779167]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2619 | [[Sangeetha Sringeri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ശൃംഗേരി]] | | [[:d:Q60059441|Q60059441]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2620 | [[Kavya Keeran]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60220750|Q60220750]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2621 | [[Sofia Alam]] | [[പ്രമാണം:Sofia Alam.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60500309|Q60500309]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2622 | [[Mamuni Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60511399|Q60511399]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2623 | [[Kirti Mohany]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60511414|Q60511414]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2624 | [[Smita Mohanty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60511531|Q60511531]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2625 | [[Trupti Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60664595|Q60664595]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2626 | [[Harshada Patil]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60686142|Q60686142]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2627 | [[Shweta Malik]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60809313|Q60809313]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2628 | [[വിജിത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q61066262|Q61066262]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2629 | [[Krutika Deo]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[നാസിക്]] | | [[:d:Q61070791|Q61070791]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2630 | [[Sainee Raj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61451547|Q61451547]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2631 | [[Anusha Rai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Tumkur]] | | [[:d:Q61717224|Q61717224]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2632 | [[Lizzie Antony]] | [[പ്രമാണം:Actress Lizzie Antony.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q61797687|Q61797687]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2633 | [[Seena Antony]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61965515|Q61965515]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2634 | [[Nancy Thakkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q62002538|Q62002538]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2635 | [[Tilottama Dutta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q62557167|Q62557167]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2636 | [[Monica Mundu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[റാഞ്ചി]] | | [[:d:Q62573983|Q62573983]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2637 | [[Anamika Chakraborty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q62785961|Q62785961]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2638 | [[Padmaja Rao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q63667938|Q63667938]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2639 | [[Hema Panchamukhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q64220828|Q64220828]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2640 | [[Savithri Sreedharan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64667896|Q64667896]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2641 | [[Sarasa Balussery]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബാലുശ്ശേരി]] | | [[:d:Q64667905|Q64667905]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2642 | [[Payal Nair]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q64733263|Q64733263]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2643 | [[Lekha Nanda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64820015|Q64820015]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2644 | [[Pranjal Bhatt]] | [[പ്രമാണം:PranjalBhatt GujaratGovAward cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q65397722|Q65397722]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2645 | [[Bianca Desai]] | [[പ്രമാണം:Bianca Desai photo shoot.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q65718508|Q65718508]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2646 | [[Moni Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:Misha Bajwa actress.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[കാനഡ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q65922156|Q65922156]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2647 | [[Thanmai Bolt]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q65924826|Q65924826]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2648 | [[Nidhi Uttam]] | [[പ്രമാണം:Nidhi Uttam at inauguration.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q66187492|Q66187492]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2649 | [[Pooja Lokesh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q66332148|Q66332148]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2650 | [[Reena Basheer]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66391736|Q66391736]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2651 | [[Aruna Balraj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66817362|Q66817362]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2652 | [[Ananya Kasaravalli]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66817488|Q66817488]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2653 | [[Bhavani Prakash]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66817703|Q66817703]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2654 | [[Papiya Adhikari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q66982217|Q66982217]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2655 | [[Riddhi Kumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q67442361|Q67442361]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2656 | [[Ravina]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q67598215|Q67598215]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2657 | [[Biju Ningombam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q70709387|Q70709387]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2658 | [[Maya Choudhury]] | [[പ്രമാണം:Maya Choudhury.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇംഫാൽ]] | | [[:d:Q71332979|Q71332979]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2659 | [[Salina Prakash]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q71337319|Q71337319]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2660 | [[Pashmina Roshan]] | [[പ്രമാണം:Pashmina Roshan snapped in Bandra (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q74210243|Q74210243]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2661 | [[Manju Bharti]] | [[പ്രമാണം:SAC 1383 modified.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q74881079|Q74881079]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2662 | [[Preeti Mehra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q75079365|Q75079365]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2663 | [[Ekta Jain]] | [[പ്രമാണം:Ekta Jain.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q77650240|Q77650240]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2664 | [[আকাঙ্ক্ষা সাক্ষরকার]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q82049524|Q82049524]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2665 | [[Lochani bag]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കലഹന്ദി ജില്ല]] | | [[:d:Q82146627|Q82146627]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2666 | [[Amrutha Srinivasan]] | [[പ്രമാണം:Amrutha Srinivasan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q82831647|Q82831647]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2667 | [[Aseema Panda]] | [[പ്രമാണം:Aseema Panda.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q84606903|Q84606903]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2668 | [[Rashmi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q84607993|Q84607993]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2669 | [[S. N. Parvathy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മ്യാൻമാർ|മ്യാന്മാർ]] | | [[:d:Q85181236|Q85181236]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2670 | [[Pasi Sathya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q85846892|Q85846892]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2671 | [[Swarna Kilari]] | [[പ്രമാണം:Swarna Kilari.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Kothagudem]]<br/>[[ഭദ്രാദ്രി കൊതഗു‍ഡെം ജില്ല]] | | [[:d:Q85999848|Q85999848]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2672 | [[Malhaar Rathod]] | [[പ്രമാണം:Malhaar Rathod.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q87094174|Q87094174]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2673 | [[ഡിംപിൾ റോസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര-ടെലിവിഷൻ നടി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q87458899|Q87458899]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2674 | [[Arzoo Govitrikar]] | [[പ്രമാണം:Arzoo Govitrikar at Gehna Jewellers celebrates 26 years of excellence (27).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൻവേൽ]] | | [[:d:Q88100228|Q88100228]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2675 | [[Rajeshwari Datta]] | [[പ്രമാണം:Rajeshwari Datta.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q95045080|Q95045080]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2676 | [[Shalini Vadnikatti]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q95145429|Q95145429]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2677 | [[Shweta Agarwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q95745598|Q95745598]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2678 | [[Shwethkumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q95998561|Q95998561]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2679 | [[Gayathri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കോട്ടയം]] | | [[:d:Q96211652|Q96211652]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2680 | [[Devika Daftardar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q96219241|Q96219241]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2681 | [[Silpa Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q96574142|Q96574142]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2682 | [[Rita Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q96602546|Q96602546]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2683 | [[Pushpita Mukherjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q96632194|Q96632194]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2684 | [[Tina Bhatia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q96742290|Q96742290]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2685 | [[Mimi Dutta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q96958965|Q96958965]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2686 | [[Sharan Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുർദാസ്പൂർ]] | | [[:d:Q97002532|Q97002532]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2687 | [[Anushree Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q97097763|Q97097763]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2688 | [[Manasvi Kottachi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q97324906|Q97324906]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2689 | [[Arpita Baker]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q97346270|Q97346270]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2690 | [[Sanchita Banerjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q97495238|Q97495238]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2691 | [[Pooja Jaiswal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q97543217|Q97543217]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2692 | [[Shanthamma]] | [[പ്രമാണം:Shanthamma (Kannada film actress).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2020-07-19 | | [[മൈസൂരു]] | [[:d:Q97602498|Q97602498]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2693 | [[Roja Paromita Dey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q97604452|Q97604452]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2694 | [[Moumita Chakraborty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q97622151|Q97622151]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2695 | [[Farida Dadi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98086090|Q98086090]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2696 | [[Iraa Agarwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98240187|Q98240187]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2697 | [[Rajeshwari Raychowdhury]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 1994 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q98276975|Q98276975]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2698 | [[Divya Mohanty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q98373186|Q98373186]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2699 | [[Jai Quehaeni]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98397191|Q98397191]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2700 | [[Sandhita Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q98505600|Q98505600]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2701 | [[Salony Luthra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q98737375|Q98737375]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2702 | [[Rishikaa Singh Chandel]] | [[പ്രമാണം:Rishikaa Singh Chandel.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[സരൺ ജില്ല]] | | [[:d:Q98737449|Q98737449]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2703 | [[Manishajith]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98833929|Q98833929]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2704 | [[Ranjitha Menon]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99191560|Q99191560]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2705 | [[Tulika Basu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99440297|Q99440297]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2706 | [[Patrali Chattopadhyay]] | [[പ്രമാണം:Patrali chattopadhyay.JPG|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99518149|Q99518149]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2707 | [[Sweety Patnaik]] | [[പ്രമാണം:Sweety Patnaik.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99518196|Q99518196]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2708 | [[Pavani Reddy]] | [[പ്രമാണം:Pavani Reddy.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99520827|Q99520827]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2709 | [[Ritu Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99521568|Q99521568]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2710 | [[Sreya Bhattacharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99600900|Q99600900]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2711 | [[Gayatri Deshmukh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99967935|Q99967935]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2712 | [[Sanchita Choudhary]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q100165569|Q100165569]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2713 | [[Veena Sundar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q100384398|Q100384398]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2714 | [[Padmavati Rao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q100436235|Q100436235]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2715 | [[Sonam Nair]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q100965079|Q100965079]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2716 | [[Ratna Sarkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q101413935|Q101413935]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2717 | [[Vaunisha Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q101513803|Q101513803]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2718 | [[Amrita Jazzmyn]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q101514091|Q101514091]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2719 | [[Alina Rai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q102309782|Q102309782]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2720 | [[Maira Doshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q102895509|Q102895509]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2721 | [[Veena Jagtap]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q103161910|Q103161910]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2722 | [[Neha Shitole]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q103821120|Q103821120]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2723 | [[Kalyani Mandal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104028171|Q104028171]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2724 | [[Vidya Virsh]] | [[പ്രമാണം:Vidya virsh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104175581|Q104175581]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2725 | [[Koel Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104195736|Q104195736]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2726 | [[Paayal Radhakrishna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q104408452|Q104408452]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2727 | [[Ruchita Prasad]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104450070|Q104450070]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2728 | [[Sarmistha Acharjee]] | [[പ്രമാണം:Sarmistha Acharjee.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104500791|Q104500791]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2729 | [[Mani Chandana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104516566|Q104516566]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2730 | [[Aloka Ganguly]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104531866|Q104531866]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2731 | [[Kavita Srinivasan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104633802|Q104633802]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2732 | [[Ridhanya Ruth]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104698397|Q104698397]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2733 | [[Jeneva Talwar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104839461|Q104839461]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2734 | [[Reena Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104841967|Q104841967]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2735 | [[Rupali Sood]] | [[പ്രമാണം:Rupali Sood.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q104998022|Q104998022]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2736 | [[Suryamayee Mohapatra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105271541|Q105271541]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2737 | [[Elli Padhi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Bhadrak]] | | [[:d:Q105671622|Q105671622]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2738 | [[Lopamudra Satpathy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105671774|Q105671774]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2739 | [[Shweta Acharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105671779|Q105671779]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2740 | [[Manisha Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105671780|Q105671780]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2741 | [[Advaitha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105678773|Q105678773]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2742 | [[Rita Bori]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105682148|Q105682148]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2743 | [[Mousumi Bhattacharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105695723|Q105695723]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2744 | [[Nutan Mohanty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105759050|Q105759050]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2745 | [[Ipshita Mohanty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105759283|Q105759283]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2746 | [[Chandrakala Mohan]] | [[പ്രമാണം:2W3A1422 01.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105970989|Q105970989]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2747 | [[Nabanita Malakar]] | [[പ്രമാണം:Nabanita Malakar 2024.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105993507|Q105993507]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2748 | [[Rajnandini Paul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106195462|Q106195462]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2749 | [[Sreyasri Roy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106230577|Q106230577]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2750 | [[Prachi Vaishnav]] | [[പ്രമാണം:Prachi vaishnav 31.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106390471|Q106390471]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2751 | [[Gayathri Reddy]] | [[പ്രമാണം:Gayathri Reddy.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106516750|Q106516750]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2752 | [[Sriprada]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2021-05-05 | | | [[:d:Q106727289|Q106727289]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2753 | [[Jamuna Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106815307|Q106815307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2754 | [[Lali Chowdhury]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106856329|Q106856329]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2755 | [[Soumitrisha Kundu]] | [[പ്രമാണം:Kone Bou.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106887302|Q106887302]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2756 | [[Sonia Akula]] | [[പ്രമാണം:Sonia Akula.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107040666|Q107040666]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2757 | [[Pooja Bharthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107290322|Q107290322]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2758 | [[Pinky Banerjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107313826|Q107313826]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2759 | [[Manda Leima]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107361605|Q107361605]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2760 | [[Panchali Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107413845|Q107413845]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2761 | [[Gopa Aich]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107454167|Q107454167]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2762 | [[Bimala Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107788254|Q107788254]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2763 | [[Gurpreet Bedi]] | [[പ്രമാണം:Gurpreet Bedi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q107861879|Q107861879]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2764 | [[Gita Karmakar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108100821|Q108100821]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2765 | [[Preety Kongana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108207975|Q108207975]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2766 | [[Priyanka Bhardwaj]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Bhardwaj.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പാനിപ്പറ്റ് ജില്ല]] | | [[:d:Q108266340|Q108266340]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2767 | [[Shlokka Pandit]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q108276654|Q108276654]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2768 | [[Farhana Fatema]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108371896|Q108371896]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2769 | [[Sarah Anjuli]] | | | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108383641|Q108383641]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2770 | [[Ayoshi Talukdar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108405927|Q108405927]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2771 | [[Roosha Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108405936|Q108405936]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2772 | [[Rajini Chandy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108414980|Q108414980]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2773 | [[Rumki Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108455478|Q108455478]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2774 | [[Ananya Nagalla]] | [[പ്രമാണം:Ananya Nagalla.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Sathupalli]] | | [[:d:Q108456393|Q108456393]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2775 | [[Janhavi Rajole]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108551811|Q108551811]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2776 | [[Nazia Davison]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q108648613|Q108648613]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2777 | [[Sreevidya Mullachery]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108734408|Q108734408]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2778 | [[Rukmini Vasanth]] | [[പ്രമാണം:Rukmini Vasanth.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q108748568|Q108748568]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2779 | [[Chandini Jena]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108810952|Q108810952]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2780 | [[Shreya Gupto]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108819218|Q108819218]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2781 | [[Aneet Chohan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q108871046|Q108871046]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2782 | [[Somasree Chaki]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108910271|Q108910271]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2783 | [[Sangeeta Meena]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108912884|Q108912884]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2784 | [[Supurna Malakar]] | [[പ്രമാണം:Supurnamalakar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109090833|Q109090833]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2785 | [[Sowmika Pandiyan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109330202|Q109330202]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2786 | [[Tanushree Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109339518|Q109339518]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2787 | [[Shyamontika Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109353813|Q109353813]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2788 | [[Mayanka Pereira]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q109356638|Q109356638]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2789 | [[Khushboo Atre]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109385458|Q109385458]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2790 | [[Pooja Laxmi Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109385476|Q109385476]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2791 | [[Chinmayee Priyadarshini]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109474017|Q109474017]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2792 | [[Meghna Halder]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109742328|Q109742328]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2793 | [[Tanya Desai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗാസിയാബാദ് ജില്ല]] | | [[:d:Q109928090|Q109928090]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2794 | [[Gowri Krishnan]] | [[പ്രമാണം:Gowri Krishnan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110221118|Q110221118]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2795 | [[Devika Nambiar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110222553|Q110222553]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2796 | [[Rini Raj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110233848|Q110233848]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2797 | [[Pragya Nayan]] | [[പ്രമാണം:Pragynayan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110487306|Q110487306]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2798 | [[Uma Nair]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110651364|Q110651364]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2799 | [[Damini Kanwal Shetty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110753106|Q110753106]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2800 | [[Desiree Sangma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110802809|Q110802809]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2801 | [[Haritha G Nair]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110833059|Q110833059]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2802 | [[Anchal Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111008806|Q111008806]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2803 | [[Sreelaya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111177978|Q111177978]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2804 | [[Pratheeksha G Pradeep]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111231663|Q111231663]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2805 | [[Shipsy Rana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111313593|Q111313593]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2806 | [[Dushara Vijayan]] | [[പ്രമാണം:Dushara Vijayan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111356259|Q111356259]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2807 | [[Bhasha Sumbli]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111381517|Q111381517]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2808 | [[Agnes Sonkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111387733|Q111387733]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2809 | [[Khushi Shah]] | [[പ്രമാണം:KhushiShah280.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111427747|Q111427747]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2810 | [[Priyanka Khurana Goyal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111698031|Q111698031]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2811 | [[Geetika Mehandru]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q111701296|Q111701296]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2812 | [[Lipi Mohapatra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q111844364|Q111844364]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2813 | [[Pallavi Dey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2022-05-15 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q112063758|Q112063758]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2814 | [[Bhanita Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Chaygaon]] | | [[:d:Q112084270|Q112084270]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2815 | [[കരുണ പാണ്ഡെ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112159650|Q112159650]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2816 | [[Garima Parihar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112161056|Q112161056]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2817 | [[Naila Grewal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112220409|Q112220409]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2818 | [[Anushka Kaushik]] | [[പ്രമാണം:Anushka-Kaushik-grace-the-screening-of-the-series-Bravehearts-The-Untold-Stories-Of-Heroes.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Saharanpur]] | | [[:d:Q112240858|Q112240858]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2819 | [[Pratibha Panda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112626109|Q112626109]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2820 | [[Stephy Leon]] | [[പ്രമാണം:Stephy Leon.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112750065|Q112750065]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2821 | [[Aishwarya Mohanty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112861144|Q112861144]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2822 | [[Rajeswari Ray]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2022-07-21 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | [[:d:Q113172371|Q113172371]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2823 | [[Sheetal Maulik]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113252183|Q113252183]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2824 | [[Vidyashree Jayaram]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113299760|Q113299760]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2825 | [[Neetha Ashok]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113335018|Q113335018]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2826 | [[നൂപുർ ശർമ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[രാജസ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q113401682|Q113401682]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2827 | [[Priyanka Bora]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113585715|Q113585715]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2828 | [[Kapilakshi Malhotra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113677101|Q113677101]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2829 | [[Khushi Ravi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113992343|Q113992343]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2830 | [[Amruta Deshmukh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114648235|Q114648235]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2831 | [[Ronak Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114713765|Q114713765]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2832 | [[Kinjal Rajpriya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114798347|Q114798347]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2833 | [[Sonal Gaur Tiwari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114952781|Q114952781]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2834 | [[Ashlesha Thakur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114956944|Q114956944]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2835 | [[Neena Madhu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115090734|Q115090734]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2836 | [[ആരതി പൊടി]] | | അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[എറണാകുളം]] | | [[:d:Q115156677|Q115156677]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2837 | [[Lahoma Bhattacharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115705942|Q115705942]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2838 | [[Pavithra Lakshmi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115796240|Q115796240]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2839 | [[Krisha Kurup]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115796775|Q115796775]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2840 | [[Monica Chinnakotla]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115910456|Q115910456]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2841 | [[Dharsha Gupta]] | [[പ്രമാണം:Actress Dharsha Gupta.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115990261|Q115990261]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2842 | [[Aara]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116044530|Q116044530]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2843 | [[Anjali Nair]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116044618|Q116044618]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2844 | [[Alaka Sarangi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116051861|Q116051861]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2845 | [[Paavana Gowda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116390344|Q116390344]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2846 | [[Simran Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116410004|Q116410004]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2847 | [[Anusha Nuthula]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116469899|Q116469899]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2848 | [[Snisha Chandran]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116611863|Q116611863]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2849 | [[Dhanya Ananya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116802758|Q116802758]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2850 | [[Rupinder Rupi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116884432|Q116884432]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2851 | [[Preethi Varma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116958064|Q116958064]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2852 | [[Jasmine Rath]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q117264809|Q117264809]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2853 | [[Riya Vishwanathan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q118395193|Q118395193]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2854 | [[Vaibhavi Upadhyay]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2023 | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | [[കുളു]] | [[:d:Q118630710|Q118630710]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2855 | [[Aditi Sanwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഝാൻസി]] | | [[:d:Q119142378|Q119142378]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2856 | [[Ritu Chaudhary]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q119892786|Q119892786]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2857 | [[Priyanka Malviya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q120293098|Q120293098]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2858 | [[Malvi Malhotra]] | [[പ്രമാണം:Malvi Malhotra Actor.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q120507757|Q120507757]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2859 | [[Diya Basu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q120734976|Q120734976]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2860 | [[Sneha Acharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121102692|Q121102692]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2861 | [[Ishitta Arun]] | [[പ്രമാണം:Ishitta Arun (cropped).png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121307904|Q121307904]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2862 | [[Brinda Acharya]] | [[പ്രമാണം:Thumbnail IMG 1403.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121437663|Q121437663]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2863 | [[Amulya Gowda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121536428|Q121536428]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2864 | [[Binita Borgohain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Jorhat]] | | [[:d:Q122147705|Q122147705]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2865 | [[Madhurima Choudhury]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122165427|Q122165427]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2866 | [[Abhipsa Bhanja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122415831|Q122415831]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2867 | [[Mamata Nanda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122618437|Q122618437]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2868 | [[Dipti Panda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122677989|Q122677989]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2869 | [[Madhabi Panda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122732834|Q122732834]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2870 | [[Juli Panda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122734156|Q122734156]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2871 | [[Mituna Parida]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122734228|Q122734228]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2872 | [[Ayraa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122832590|Q122832590]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2873 | [[Abarnathi]] | [[പ്രമാണം:Abharnathi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122832660|Q122832660]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2874 | [[Tamasha Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q122962823|Q122962823]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2875 | [[Lipsa Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122962918|Q122962918]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2876 | [[Akshaya Udayakumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123118107|Q123118107]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2877 | [[Aayushi Jaiswal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123119189|Q123119189]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2878 | [[Mahi Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123122511|Q123122511]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2879 | [[Aastha Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q123153470|Q123153470]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2880 | [[Simran Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123163961|Q123163961]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2881 | [[Simaran Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123165808|Q123165808]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2882 | [[Surekha Kudachi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123171414|Q123171414]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2883 | [[Sneha Paul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123171771|Q123171771]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2884 | [[Bhavika Sharma]] | [[പ്രമാണം:Bhavika Sharma at the Star Parivaar Awards 2023 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123194248|Q123194248]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2885 | [[Shreya Tyagi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123224059|Q123224059]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2886 | [[Manvi Chugh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123224530|Q123224530]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2887 | [[V. J. Archana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123235745|Q123235745]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2888 | [[Nandita Dutta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123235860|Q123235860]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2889 | [[Ushasi Ghosh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123235936|Q123235936]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2890 | [[Pallavi Vawale]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123265009|Q123265009]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2891 | [[Sonia Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123269520|Q123269520]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2892 | [[Jinnie Jaaz]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123301373|Q123301373]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2893 | [[Alina Sen]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123310071|Q123310071]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2894 | [[Ridhima Tiwari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123310298|Q123310298]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2895 | [[Sharanya Jit Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123311409|Q123311409]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2896 | [[Noor Malabika]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123311541|Q123311541]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2897 | [[Aliya Naaz]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123311748|Q123311748]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2898 | [[Priya Gamre]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123311969|Q123311969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2899 | [[Ayesha Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123312385|Q123312385]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2900 | [[Ruks Khandagale]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123312450|Q123312450]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2901 | [[Pallavi Debnath]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123312806|Q123312806]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2902 | [[Sapna Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123332311|Q123332311]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2903 | [[Anupama Prakash]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123337059|Q123337059]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2904 | [[Rajsi Verma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123339567|Q123339567]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2905 | [[Nidhi Mahawan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123343908|Q123343908]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2906 | [[Muskaan Agarwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123344018|Q123344018]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2907 | [[Hiral Radadiya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123359360|Q123359360]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2908 | [[Riya Singh Gheyar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123361093|Q123361093]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2909 | [[Malvika Tomar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123362124|Q123362124]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2910 | [[Mishti Basu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123375814|Q123375814]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2911 | [[Jaya Pandey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123377671|Q123377671]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2912 | [[Zoya Rathore]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123381974|Q123381974]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2913 | [[Sonia Singh Rajput]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123382231|Q123382231]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2914 | [[Simran Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123383667|Q123383667]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2915 | [[Simran Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123385036|Q123385036]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2916 | [[Rekha Mona Sarkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123385092|Q123385092]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2917 | [[Pooja Poddar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q123396313|Q123396313]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2918 | [[Nehal Vadoliya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123398748|Q123398748]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2919 | [[Leena Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123399548|Q123399548]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2920 | [[Ayushi Bhowmick]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123406970|Q123406970]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2921 | [[Ankita Dave]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123499808|Q123499808]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2922 | [[Pihu Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123500195|Q123500195]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2923 | [[Suhana Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123512875|Q123512875]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2924 | [[Sanghamitra Talukder]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123524244|Q123524244]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2925 | [[Bharti Jha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123553179|Q123553179]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2926 | [[Garima Maurya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123553195|Q123553195]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2927 | [[Shyna Khatri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123554855|Q123554855]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2928 | [[Mahi Kamla]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123557066|Q123557066]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2929 | [[Prajakta Jahagirdar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123567199|Q123567199]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2930 | [[Aishwarya Agrawal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568433|Q123568433]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2931 | [[Kamana Newar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568452|Q123568452]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2932 | [[Khushi Mukherjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568484|Q123568484]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2933 | [[Ritika Surya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568560|Q123568560]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2934 | [[Maahi Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568663|Q123568663]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2935 | [[Payal Patil]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568935|Q123568935]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2936 | [[Pallavi Patil]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123569286|Q123569286]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2937 | [[Monika Bisht]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123569693|Q123569693]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2938 | [[Hemangini Devi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123571642|Q123571642]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2939 | [[Pamela Mondal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123571816|Q123571816]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2940 | [[Kaira Shegal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123574612|Q123574612]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2941 | [[Amrita Dasgupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123598655|Q123598655]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2942 | [[Shikha Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123598763|Q123598763]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2943 | [[Ambika Vani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123600730|Q123600730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2944 | [[Ruby Bharaj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123614797|Q123614797]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2945 | [[Harshita Kushwaha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123614807|Q123614807]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2946 | [[Isha Chhabra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123614821|Q123614821]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2947 | [[Ashmita Jaggi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123614841|Q123614841]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2948 | [[Zeliya Christopher]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123655439|Q123655439]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2949 | [[Lovepreet Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123670383|Q123670383]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2950 | [[Anita Jaiswal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123670529|Q123670529]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2951 | [[Aisha Pathan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123670601|Q123670601]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2952 | [[Rani Pari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123670671|Q123670671]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2953 | [[Neha Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123679155|Q123679155]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2954 | [[Poornima Ravi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123683237|Q123683237]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2955 | [[Pihu Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123692790|Q123692790]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2956 | [[Shivangi Roy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123709946|Q123709946]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2957 | [[Sunita Rajput]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123742524|Q123742524]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2958 | [[Shivanya Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123743041|Q123743041]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2959 | [[Komal Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123746246|Q123746246]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2960 | [[Soni Jha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123751925|Q123751925]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2961 | [[Ekta More]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123753069|Q123753069]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2962 | [[Tripti Berra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123753696|Q123753696]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2963 | [[Alendra Bill]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123753709|Q123753709]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2964 | [[Shubhangi Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123753747|Q123753747]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2965 | [[Priyanka Chaurasia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123754004|Q123754004]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2966 | [[Anu Murya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123754190|Q123754190]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2967 | [[Jayshree Gaikwad]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123754275|Q123754275]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2968 | [[Donna Munshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123771077|Q123771077]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2969 | [[Kanchan Arora]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123808024|Q123808024]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2970 | [[Bani Rani Barui]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123809836|Q123809836]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2971 | [[Anmol Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123822381|Q123822381]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2972 | [[Saheli Maitra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123822451|Q123822451]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2973 | [[Aaditi Kohli]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123914710|Q123914710]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2974 | [[Medha Shankr]] | [[പ്രമാണം:Medha Shankar 12th Fail (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124047728|Q124047728]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2975 | [[Shree Rapaka]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124309021|Q124309021]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2976 | [[Swetaa Varma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124334931|Q124334931]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2977 | [[Mansi Dovhal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124424726|Q124424726]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2978 | [[Rashmi Agdekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124425393|Q124425393]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2979 | [[Saloni Batra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124432275|Q124432275]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2980 | [[Pihu Jaiswal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124498491|Q124498491]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2981 | [[Anjali Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124527509|Q124527509]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2982 | [[Dayana Erappa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646393|Q124646393]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2983 | [[Arya Menon]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646708|Q124646708]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2984 | [[Snita Mehay]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646709|Q124646709]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2985 | [[Shazia Malik]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646711|Q124646711]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2986 | [[Maushmi Udeshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646712|Q124646712]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2987 | [[Meenakshi Rathore]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646713|Q124646713]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2988 | [[Ramanithu Chaudhary]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646715|Q124646715]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2989 | [[Riya Ray]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646716|Q124646716]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2990 | [[Kat Kristian]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646717|Q124646717]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2991 | [[Sakshi Dwivedi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646718|Q124646718]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2992 | [[Yukti Randeria]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124650875|Q124650875]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2993 | [[Shanthi Rao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124714013|Q124714013]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2994 | [[Monika Panwar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124714436|Q124714436]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2995 | [[Sakshi Benipuri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ലഖ്‌നൗ]]<br/>[[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q125277115|Q125277115]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2996 | [[Monika Busam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] | | [[:d:Q125542117|Q125542117]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2997 | [[Avanii Siingh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125553048|Q125553048]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2998 | [[Esha Dey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q126838520|Q126838520]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2999 | [[Sonera Angel]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലണ്ട്]] | | | | | [[:d:Q126958105|Q126958105]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3000 | [[Anvesha Vij]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q128306550|Q128306550]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3001 | [[Shaily Priya Pandey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q129748817|Q129748817]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3002 | [[Jonita Doda]] | [[പ്രമാണം:JONITA DODA ACTRESS.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130129421|Q130129421]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3003 | [[K. Vijaya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Mysore State]] | | [[:d:Q130191446|Q130191446]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3004 | [[Charith Balappa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130273124|Q130273124]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3005 | [[Nimisha K Chandra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130400912|Q130400912]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3006 | [[Abyukta Manikandan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130420609|Q130420609]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3007 | [[Khushi Mali]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130537204|Q130537204]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3008 | [[Ithoi Oinam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130552498|Q130552498]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3009 | [[Sminu Sijo]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131178438|Q131178438]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3010 | [[Radha Bhatt]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131178997|Q131178997]] | 3 |- | style='text-align:right'| 3011 | [[Shreya Anchan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131418375|Q131418375]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3012 | [[Dimpy Fadhya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131440623|Q131440623]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3013 | [[Masoom Shankar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131756334|Q131756334]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3014 | [[Heena Jaikishan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131824887|Q131824887]] | 0 |- | style='text-align:right'| 3015 | [[Sanjana Krishnamoorthy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131919587|Q131919587]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3016 | [[भाग्यश्री मिलिंद]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q132184145|Q132184145]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3017 | [[Jyothi Rai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q132816785|Q132816785]] | 2 |- | style='text-align:right'| 3018 | [[Gayathri Shan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q133258637|Q133258637]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3019 | [[Sanket Choukse]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q133259044|Q133259044]] | 1 |- | style='text-align:right'| 3020 | [[Kukku Parameswaran]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q133296895|Q133296895]] | 1 |} |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occ . VALUES ?occ { wd:Q33999 # actor } ?item wdt:P27 wd:Q668 . # country of citizenship: India ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . # gender: female ?item wdt:P31 wd:Q5 . # human OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?wfr schema:about ?item . ?wfr schema:isPartOf <https://ml.wikipedia.org/>.} } limit 5000 |wdq= |sort=P569 |columns=number:#,label:name,P18,description,P27,P569,P570,P19,P20,item,?linkcount:sitelinks |thumb=50 |min_section=2 |links=red }} {| class='wikitable sortable' ! # ! name ! ചിത്രം ! description ! പൗരത്വം ! ജനിച്ച തീയതി ! മരിച്ച തീയതി ! ജന്മസ്ഥലം ! മരിച്ച സ്ഥലം ! item ! sitelinks |- | style='text-align:right'| 1 | [[Priyanka Bose]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Bose in Nirbhaya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | No/unknown value | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q20740655|Q20740655]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Tara Sundari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1878 | 1948 | [[ബംഗാൾ പ്രസിഡൻസി]] | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | [[:d:Q13058152|Q13058152]] | 9 |- | style='text-align:right'| 3 | [[Niroda Sundari]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1889 | 1974-12-31 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q118115365|Q118115365]] | 1 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Rattan Bai]] | [[പ്രമാണം:Rattan Bai, Nutan's grandmother.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1890s | 1986 | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7295944|Q7295944]] | 9 |- | style='text-align:right'| 5 | [[ഫാത്തിമ ബീഗം]] | [[പ്രമാണം:Fatima Begum (vers 1925).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1892 | 1983 | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q1249473|Q1249473]] | 18 |- | style='text-align:right'| 6 | [[Jaddanbai]] | [[പ്രമാണം:Jaddan Bai (1933).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1892 | 1949-07-21<br/>1949-04-08 | [[വാരാണസി]]<br/>[[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q6121223|Q6121223]] | 11 |- | style='text-align:right'| 7 | [[കമല ഗോഖലൈ]] | [[പ്രമാണം:Kamalabai Gokhale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1900 | 1997 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6358711|Q6358711]] | 10 |- | style='text-align:right'| 8 | [[Malgadi Subha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q2050167|Q2050167]] | 6 |- | style='text-align:right'| 9 | [[P. R. Varalakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q19663670|Q19663670]] | 3 |- | style='text-align:right'| 10 | [[Padmapriya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | 1997-11-16 | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q27826973|Q27826973]] | 5 |- | style='text-align:right'| 11 | [[C. K. Saraswathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 20th century | 1997 | | | [[:d:Q31367726|Q31367726]] | 2 |- | style='text-align:right'| 12 | [[Prabha Devi]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1903-08-12 | 1952-11-08 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q129257056|Q129257056]] | 1 |- | style='text-align:right'| 13 | [[പേഷ്യൻസ് കൂപ്പർ]] | [[പ്രമാണം:Patience1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1905 | 1983 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[പാകിസ്താൻ]] | [[:d:Q540483|Q540483]] | 13 |- | style='text-align:right'| 14 | [[Jilloo Maa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1905 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200591|Q16200591]] | 5 |- | style='text-align:right'| 15 | [[M. R. Santhanalakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1905 | 1957 | [[കുംഭകോണം]] | | [[:d:Q16832061|Q16832061]] | 3 |- | style='text-align:right'| 16 | [[Amirbai Karnataki]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1906 | 1965-03-03 | [[Bilagi]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q4746754|Q4746754]] | 13 |- | style='text-align:right'| 17 | [[Leela Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1908-01-01 | 1988-01-17 | [[Jais]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q6516259|Q6516259]] | 13 |- | style='text-align:right'| 18 | [[Kommuri Padmavathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1908 | 1970-05-09 | | | [[:d:Q15694119|Q15694119]] | 1 |- | style='text-align:right'| 19 | [[Fearless Nadia]] | [[പ്രമാണം:Fearless Nadia in 11 O'Clock (1948).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1908-01-08 | 1996-01-09 | [[പെർത്ത്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q5439490|Q5439490]] | 16 |- | style='text-align:right'| 20 | [[Elspeth Duxbury]] | [[പ്രമാണം:Elspeth-duxbury-trailer.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1909-04-23 | 1967-03-10 | [[Dr. Ambedkar Nagar]] | [[ലണ്ടൻ]] | [[:d:Q5367727|Q5367727]] | 2 |- | style='text-align:right'| 21 | [[ലീല ചിറ്റ്നിസ്]] | [[പ്രമാണം:LeelaChitnis.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1909-09-09 | 2003-07-14 | [[കർണാടക]] | [[Danbury]] | [[:d:Q464873|Q464873]] | 19 |- | style='text-align:right'| 22 | [[Chandrabati Devi]] | [[പ്രമാണം:P.C. Barua and Chandrabati Devi - Bengali version of Devdas (1935).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1909-10-19 | 1992-04-29 | [[ബിഹാർ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q21077873|Q21077873]] | 4 |- | style='text-align:right'| 23 | [[Gohar Mamajiwala]] | [[പ്രമാണം:Gohar dans My Darling (1930).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1910-11-19 | 1985-09-28 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q5577574|Q5577574]] | 11 |- | style='text-align:right'| 24 | [[സുബൈദ]] | [[പ്രമാണം:Zubeida dans Seva Sadan (1934) (color publicity still).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1911 | 1988-09-21 | [[സൂരത്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q227513|Q227513]] | 23 |- | style='text-align:right'| 25 | [[Rose Musleah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1911-01-01 | 1985-12-08 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q123163548|Q123163548]] | 2 |- | style='text-align:right'| 26 | [[Anne Basil]] | | | [[ഇറാൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1911-10-13 | 1995-11-05 | [[ഷിറാസ്]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q21210076|Q21210076]] | 1 |- | style='text-align:right'| 27 | [[C. T. Rajakantham]] | [[പ്രമാണം:CTRajakantham.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1912 | 1999 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q19547903|Q19547903]] | 3 |- | style='text-align:right'| 28 | [[സീത ദേവി]] | [[പ്രമാണം:Seeta Devi as Gopa in Prem Sanyas (The Light of Asia) 1925.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1912 | 1983 | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q510101|Q510101]] | 12 |- | style='text-align:right'| 29 | [[Princess Indira Devi of Kapurthala]] | [[പ്രമാണം:Princess Indira Devi of Kapurthala, Bassano Ltd, 1938.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1912-02-26 | 1979-09-01 | [[കപൂർത്തല]]<br/>[[Kapurthala State]] | [[Ibiza]]<br/>[[സ്പെയിൻ]] | [[:d:Q113164512|Q113164512]] | 5 |- | style='text-align:right'| 30 | [[Pasupuleti Kannamba]] | [[പ്രമാണം:PKannamba.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1912-09-20 | 1964-05-07 | [[Eluru]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q3531872|Q3531872]] | 5 |- | style='text-align:right'| 31 | [[Surabhi Kamalabai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1913 | 1977 | | | [[:d:Q7645293|Q7645293]] | 3 |- | style='text-align:right'| 32 | [[Shamim Bano]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914 | 1984 | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q7487557|Q7487557]] | 5 |- | style='text-align:right'| 33 | [[Chaya Devi]] | [[പ്രമാണം:Chhaya Devi in Harmonium.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914 | 2001-04-27<br/>2001-04-25 | [[Bhagalpur]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q12997551|Q12997551]] | 5 |- | style='text-align:right'| 34 | [[Sabita Devi]] | [[പ്രമാണം:Sabita Devi in "Teen Sau Din Ke Baad".jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1914 | 1965 | | [[Beeston]] | [[:d:Q21069952|Q21069952]] | 11 |- | style='text-align:right'| 35 | [[Sadhana Bose]] | [[പ്രമാണം:Sadhana Bose.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914-04-20 | 1973-10-03 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q7397848|Q7397848]] | 10 |- | style='text-align:right'| 36 | [[Jyotsna Keshav Bhole]] | [[പ്രമാണം:JyotsnaKeshavBhole1939.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1914-05-11 | 2001-08-05 | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q13377728|Q13377728]] | 6 |- | style='text-align:right'| 37 | [[Sardar Akhtar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1915 | 1986-10-02 | [[ലാഹോർ]] | [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം]] | [[:d:Q20737448|Q20737448]] | 8 |- | style='text-align:right'| 38 | [[Vanamala Pawar]] | [[പ്രമാണം:The 91 years old lead actress of ‘Shyamchi Aai’ and the winner of President’s Gold Medal in 1953, Vanmala Devi at a Press Conference during the ongoing 36th International Film Festival of India – 2005 in Panaji, Goa.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1915<br/>1915-05-23 | 2007-05-29 | [[ഉജ്ജയിൻ]] | [[ഗ്വാളിയർ|ഗ്വാളിയാർ]] | [[:d:Q20578753|Q20578753]] | 3 |- | style='text-align:right'| 39 | [[Aideu Handique]] | [[പ്രമാണം:Joymoti film screenshot.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1915-06-27 | 2002-12-17 | [[Golaghat]] | | [[:d:Q4696779|Q4696779]] | 6 |- | style='text-align:right'| 40 | [[T. V. Kumuthini]] | [[പ്രമാണം:TV Kumuthini.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1916-10-13 | 2000 | [[ആറ്റിങ്ങൽ]] | [[Royapettah]] | [[:d:Q107412397|Q107412397]] | 1 |- | style='text-align:right'| 41 | [[Rushyendramani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1917-01-01 | 2002-08-17 | [[വിജയവാഡ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7380893|Q7380893]] | 6 |- | style='text-align:right'| 42 | [[Padma Devi]] | [[പ്രമാണം:Padmadevi in Kisan Kanya.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1917 | 1983-02-01 | [[ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q66398420|Q66398420]] | 4 |- | style='text-align:right'| 43 | [[Ramola Devi]] | [[പ്രമാണം:Ramola in Khazanchi (1941).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1917-07-07 | 1988-12-10 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q114978368|Q114978368]] | 2 |- | style='text-align:right'| 44 | [[Pingala Kalyani]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1918 | 1996 | [[1996]] | | [[:d:Q28919944|Q28919944]] | 0 |- | style='text-align:right'| 45 | [[T. A. Madhuram]] | [[പ്രമാണം:Paithiakaran 1947 film.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1918 | 1974 | [[ഇന്ത്യ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7668111|Q7668111]] | 3 |- | style='text-align:right'| 46 | [[മോഹിനി (Q6894182)|മോഹിനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1919 | 1951 | | | [[:d:Q6894182|Q6894182]] | 3 |- | style='text-align:right'| 47 | [[Shanta Modak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1919-04-01 | 2015-04-28 | | | [[:d:Q20059908|Q20059908]] | 1 |- | style='text-align:right'| 48 | [[ജമുന ബറുവ]] | [[പ്രമാണം:Pramathesh Barua and Jamuna Barua in Devdas, 1935.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1919-10-10 | 2005-11-24 | [[ആഗ്ര]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q16016369|Q16016369]] | 12 |- | style='text-align:right'| 49 | [[Kalpana Divan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1920s | 2011-03-25 | | | [[:d:Q2727349|Q2727349]] | 1 |- | style='text-align:right'| 50 | [[Nirmalamma]] | [[പ്രമാണം:Nirmalamma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1920 | 2009-02-19 | [[മച്ചിലിപട്ടണം]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q7040057|Q7040057]] | 5 |- | style='text-align:right'| 51 | [[Achala Sachdev]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1920-05-03 | 2012-04-30<br/>2012-04-29 | [[പെഷവാർ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q4673430|Q4673430]] | 14 |- | style='text-align:right'| 52 | [[എസ് ജയലക്ഷ്മി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1920-07-24 | 2007-07-21 | | | [[:d:Q7387560|Q7387560]] | 2 |- | style='text-align:right'| 53 | [[കുമാരി (Q6443601)|കുമാരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1921 | 2008-03-03 | [[Tenali]] | [[വിജയവാഡ]] | [[:d:Q6443601|Q6443601]] | 5 |- | style='text-align:right'| 54 | [[Husn Bano]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1922 | | | | [[:d:Q108532078|Q108532078]] | 0 |- | style='text-align:right'| 55 | [[C. Lakshmi Rajyam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1922 | 1987 | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q5006656|Q5006656]] | 5 |- | style='text-align:right'| 56 | [[Dina Pathak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1922-03-04 | 2002-10-11 | [[Amreli]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q5277861|Q5277861]] | 17 |- | style='text-align:right'| 57 | [[T. R. Rajakumari]] | [[പ്രമാണം:TR Rajakumari Sivakavi 1943.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1922-05-05 | 1999-09-20 | [[തഞ്ചാവൂർ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q12983083|Q12983083]] | 8 |- | style='text-align:right'| 58 | [[Bharati Devi]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1922-10-22 | 2011-12-30 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q56061482|Q56061482]] | 0 |- | style='text-align:right'| 59 | [[Uma Anand]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 2009-11-13 | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q7881003|Q7881003]] | 9 |- | style='text-align:right'| 60 | [[M. V. Rajamma]] | [[പ്രമാണം:MVRajamma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 1999-04-24 | [[തമിഴ്‌നാട്]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q17404066|Q17404066]] | 5 |- | style='text-align:right'| 61 | [[M. S. Sundari Bai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 2006 | [[മധുര]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q18350991|Q18350991]] | 4 |- | style='text-align:right'| 62 | [[K. L. V. Vasantha]] | [[പ്രമാണം:Vasantha1945.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 2008 | | | [[:d:Q27861894|Q27861894]] | 2 |- | style='text-align:right'| 63 | [[Arundhati Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 1990 | [[presidencies and provinces of British India]] | | [[:d:Q4802251|Q4802251]] | 3 |- | style='text-align:right'| 64 | [[Kanchanamala]] | [[പ്രമാണം:Kanchanamala (1940).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923 | 1981 | [[Tenali]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6361009|Q6361009]] | 5 |- | style='text-align:right'| 65 | [[Mumtaz Begum]] | [[പ്രമാണം:Dil Hi To Hai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923-04-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q15956515|Q15956515]] | 5 |- | style='text-align:right'| 66 | [[Tun Tun]] | [[പ്രമാണം:Tun Tun (Uma Devi Khatri).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923-07-11 | 2003-11-23<br/>2003-11-24 | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7852779|Q7852779]] | 9 |- | style='text-align:right'| 67 | [[Sumitra Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1923-07-22 | 1990-08-28 | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q28853833|Q28853833]] | 9 |- | style='text-align:right'| 68 | [[Bhanumati Rao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1923-12-04 | 2022-02-12 | | | [[:d:Q110982519|Q110982519]] | 1 |- | style='text-align:right'| 69 | [[Sandhya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1924 | | | | [[:d:Q13010931|Q13010931]] | 1 |- | style='text-align:right'| 70 | [[S. K. Padmadevi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924 | 2019-09-19 | [[ബെംഗളൂരു]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q67922411|Q67922411]] | 2 |- | style='text-align:right'| 71 | [[Hansa Wadkar]] | [[പ്രമാണം:HansaWadkarNavjeevan (1939).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924-01-24<br/>1923-01-24 | 1971<br/>1971-08-22<br/>1971-08-23 | | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q20984457|Q20984457]] | 5 |- | style='text-align:right'| 72 | [[സുചിത്ര മിത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924-09-19 | 2011-01-03 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q3349745|Q3349745]] | 8 |- | style='text-align:right'| 73 | [[Suryakantham]] | [[പ്രമാണം:Suryakantham in Chakrapani(1954).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924-10-28 | 1994-12-18 | [[Kakinada]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q15930298|Q15930298]] | 6 |- | style='text-align:right'| 74 | [[Munawwar Sultana]] | [[പ്രമാണം:Munawar Sultana Pyar ki Manzil 1950.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924-11-08<br/>1928-12-18 | 2007-09-15 | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q27824495|Q27824495]] | 4 |- | style='text-align:right'| 75 | [[Krishnaveni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1924-12-26 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q6437630|Q6437630]] | 7 |- | style='text-align:right'| 76 | [[കെ.തവമണി ദേവി]] | [[പ്രമാണം:Shakunthala 1940 film 3.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925 | 2001-02-10 | | | [[:d:Q6324119|Q6324119]] | 3 |- | style='text-align:right'| 77 | [[Abburi Kamala Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1925 | | | | [[:d:Q31500801|Q31500801]] | 1 |- | style='text-align:right'| 78 | [[Lalita Deulkar]] | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1925 | 2010-12-25 | | | [[:d:Q114822036|Q114822036]] | 0 |- | style='text-align:right'| 79 | [[Binota Roy]] | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1925<br/>1920 | 1978-07-28 | [[പട്ന]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q123560477|Q123560477]] | 0 |- | style='text-align:right'| 80 | [[Arundhati Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925 | 1990 | [[ബാരിസാൽ]] | | [[:d:Q13056865|Q13056865]] | 11 |- | style='text-align:right'| 81 | [[Pushpavalli]] | [[പ്രമാണം:Pushpavalli.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925-01-03 | 1991-04-28 | [[താടെപള്ളിഗുടെം|ടാടെപള്ളിഗുടെം]] | | [[:d:Q7261853|Q7261853]] | 8 |- | style='text-align:right'| 82 | [[എസ് വരലക്ഷ്മി]] | [[പ്രമാണം:S. Varalakshmi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925-08-13 | 2009-09-22 | [[Jaggampeta]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q539885|Q539885]] | 9 |- | style='text-align:right'| 83 | [[തൃപ്തി മിത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925-10-25 | 1989-05-24 | [[ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q7843807|Q7843807]] | 10 |- | style='text-align:right'| 84 | [[Tanguturi Suryakumari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1925-11-13 | 2005-04-25 | [[രാജമന്ദ്രി]] | [[ലണ്ടൻ]] | [[:d:Q7683178|Q7683178]] | 9 |- | style='text-align:right'| 85 | [[R. Nagarathnamma]] | [[പ്രമാണം:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Shri Award to Smt. R. Nagarathnamma, at an Investiture Ceremony-II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 04, 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926 | 2012 | [[മൈസൂരു]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q18645806|Q18645806]] | 6 |- | style='text-align:right'| 86 | [[Zubeida Begum]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926 | 1952-01-26 | | | [[:d:Q8074930|Q8074930]] | 4 |- | style='text-align:right'| 87 | [[മാണിക് വർമ്മ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-05-16 | 1996-11-10 | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6749612|Q6749612]] | 8 |- | style='text-align:right'| 88 | [[Mumtaz Shanti]] | [[പ്രമാണം:Mumtaz Shanti dans Basant (1942).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-05-28 | 1994-10-19 | [[Dinga]] | [[പാകിസ്താൻ]] | [[:d:Q6935527|Q6935527]] | 9 |- | style='text-align:right'| 89 | [[വീണ (Q7918070)|വീണ]] | [[പ്രമാണം:Veena 1945.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-07-18<br/>1926-07-04 | 2004-11-14 | [[ക്വെറ്റ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7918070|Q7918070]] | 10 |- | style='text-align:right'| 90 | [[ഗരികാപതി വരലക്ഷ്മി]] | [[പ്രമാണം:GVaralakshmi1951.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-09-27 | 2006-11-26<br/>2006-11-25 | [[ഓങ്‌ഗോൾ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q540496|Q540496]] | 8 |- | style='text-align:right'| 91 | [[Begum Para]] | [[പ്രമാണം:Begum Para.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1926-12-25 | 2008-12-09 | [[Jhelum]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q4880624|Q4880624]] | 9 |- | style='text-align:right'| 92 | [[S. N. Lakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | 2012-02-20 | [[Virudhunagar]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7387707|Q7387707]] | 6 |- | style='text-align:right'| 93 | [[ഷാനോ ഖുറാന]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | | [[ജോധ്പുർ]] | | [[:d:Q15696296|Q15696296]] | 10 |- | style='text-align:right'| 94 | [[Jyotsna Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | 2020-07-14 | | | [[:d:Q97376999|Q97376999]] | 4 |- | style='text-align:right'| 95 | [[T. Kanakam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | 2015-07-21 | [[Kharagpur]] | | [[:d:Q6137435|Q6137435]] | 7 |- | style='text-align:right'| 96 | [[U. R. Jeevarathinam]] | [[പ്രമാണം:URJeevarathinam.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1927 | 2000-07-26 | [[Unjalur]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7863530|Q7863530]] | 2 |- | style='text-align:right'| 97 | [[Kuldip Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927 | 1960-02-03 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q19892983|Q19892983]] | 5 |- | style='text-align:right'| 98 | [[Sriranjani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1927-02-22 | 1974-04-27 | | | [[:d:Q7586522|Q7586522]] | 3 |- | style='text-align:right'| 99 | [[P. A. Periyanayaki]] | [[പ്രമാണം:PA Periyanayaki.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1927-04-14 | 1990 | | | [[:d:Q19547719|Q19547719]] | 2 |- | style='text-align:right'| 100 | [[Anjali Devi]] | [[പ്രമാണം:Anjali Devi in Mangaiyarkarasi 1949.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1927-08-24 | 2014-01-13 | [[Peddapuram mandal]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q4765733|Q4765733]] | 25 |- | style='text-align:right'| 101 | [[Cuckoo Moray]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1928 | 1981-09-30 | | | [[:d:Q15930747|Q15930747]] | 8 |- | style='text-align:right'| 102 | [[Manorama Wagle]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1928 | | | | [[:d:Q13119648|Q13119648]] | 1 |- | style='text-align:right'| 103 | [[ലക്ഷ്മിപ്രിയ മോഹപാത്ര]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1928 | 2021 | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q15725164|Q15725164]] | 5 |- | style='text-align:right'| 104 | [[ദുലാരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1928-04-18 | 2013-01-18 | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q15992928|Q15992928]] | 2 |- | style='text-align:right'| 105 | [[സുലോചന ലത്കർ]] | [[പ്രമാണം:Sulochana Devi at the Dada Saheb Phalke Academy Awards, 2010.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1928-07-30 | 2023-06-04 | [[Khadaklat]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7636492|Q7636492]] | 14 |- | style='text-align:right'| 106 | [[Anupama Bhattacharjya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1928-08-19 | | [[Sivasagar]] | | [[:d:Q17338718|Q17338718]] | 2 |- | style='text-align:right'| 107 | [[Shaukat Kaifi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1928-10-21 | 2019-11-22 | [[ഹൈദരാബാദ് രാജ്യം]] | | [[:d:Q7490763|Q7490763]] | 7 |- | style='text-align:right'| 108 | [[Christine Finn]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി (1929–2007) | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1929 | 2007-12-05 | [[presidencies and provinces of British India]] | [[Guildford]] | [[:d:Q5111018|Q5111018]] | 4 |- | style='text-align:right'| 109 | [[Minati Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1929 | 2020-01-06 | [[കട്ടക്]] | [[സൂറിച്ച്]] | [[:d:Q15725027|Q15725027]] | 12 |- | style='text-align:right'| 110 | [[نرگس]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1929 | | | | [[:d:Q28357269|Q28357269]] | 1 |- | style='text-align:right'| 111 | [[Mohana Cabral]] | [[പ്രമാണം:Mohana Cabral.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1929-02-03 | 1990-09-11 | [[Socorro]] | | [[:d:Q25691171|Q25691171]] | 2 |- | style='text-align:right'| 112 | [[Usha Kiran]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1929-04-22 | 2000-03-09 | [[Vasai-Virar]] | [[നാസിക്]] | [[:d:Q7901881|Q7901881]] | 15 |- | style='text-align:right'| 113 | [[Shammi]] | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1929-04-24 | 2018-03-06<br/>2018-03-05 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q16092014|Q16092014]] | 11 |- | style='text-align:right'| 114 | [[Raavu Balasaraswathi]] | [[പ്രമാണം:Raavu Balasaraswathi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1929-08-29 | | [[Venkatagiri]] | | [[:d:Q7278444|Q7278444]] | 7 |- | style='text-align:right'| 115 | [[Anubha Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1930 | 1972-01-14 | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | | [[:d:Q29335071|Q29335071]] | 3 |- | style='text-align:right'| 116 | [[Nirupa Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1930-01-04 | 2004-10-13 | [[Valsad]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q2763244|Q2763244]] | 24 |- | style='text-align:right'| 117 | [[T. G. Kamala Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1930-12-29 | 2012-08-16 | [[Karvetinagar mandal]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q3764125|Q3764125]] | 9 |- | style='text-align:right'| 118 | [[Pearl Padamsee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931 | 2000-04-24 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7158138|Q7158138]] | 4 |- | style='text-align:right'| 119 | [[Saroja Ramamrutham]] | [[പ്രമാണം:Balayogini 1937film 2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931 | 2019-10-15<br/>2019-10-14 | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7424442|Q7424442]] | 4 |- | style='text-align:right'| 120 | [[T. P. Muthulakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931 | 2008-05-29 | [[തൂത്തുക്കുടി|തൂത്തുക്കുടി തുറമുഖം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q16310575|Q16310575]] | 5 |- | style='text-align:right'| 121 | [[Gita Ghatak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-01-23 | 2009-11-17 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q14915273|Q14915273]] | 3 |- | style='text-align:right'| 122 | [[Bina Rai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-06-04<br/>1931-07-13 | 2009-12-06 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q523103|Q523103]] | 20 |- | style='text-align:right'| 123 | [[Manimala]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-06-19 | 2016-06-16 | [[കട്ടക്]] | [[ഭുവനേശ്വർ]] | [[:d:Q15724955|Q15724955]] | 5 |- | style='text-align:right'| 124 | [[ഗീത ദേയ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1931-08-05 | 2011-01-17 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q519392|Q519392]] | 7 |- | style='text-align:right'| 125 | [[Meena Khadikar]] | [[പ്രമാണം:Meena Khadikar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1931-09-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6807586|Q6807586]] | 13 |- | style='text-align:right'| 126 | [[Kalpana Kartik]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1931-09-19 | | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q6354365|Q6354365]] | 12 |- | style='text-align:right'| 127 | [[സൗകാർ ജാനകി]] | [[പ്രമാണം:S Janaki .jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1931-12-12 | | [[രാജമന്ദ്രി]] | | [[:d:Q3523662|Q3523662]] | 11 |- | style='text-align:right'| 128 | [[Renukamma Murugodu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1932 | 2008-06-25 | [[Murgod]] | [[Murgod]] | [[:d:Q25850463|Q25850463]] | 2 |- | style='text-align:right'| 129 | [[Gyanada Kakati]] | [[പ്രമാണം:Gyanada Kakati.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1932 | | | | [[:d:Q91877176|Q91877176]] | 2 |- | style='text-align:right'| 130 | [[Sandhya Shantaram]] | [[പ്രമാണം:Sandhya Mridul at Phoenix Marketcity 04.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1932 | | [[കൊച്ചി]] | | [[:d:Q7416299|Q7416299]] | 8 |- | style='text-align:right'| 131 | [[ഷീലാ രമണി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1932-03-02 | 2015-07-15 | [[സിന്ധ്]] | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | [[:d:Q7493133|Q7493133]] | 9 |- | style='text-align:right'| 132 | [[Nigar Sultana]] | [[പ്രമാണം:Nigar Sultana Actress-By Rashid Ashraf.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1932-06-21 | 2000-05<br/>2000-04-21 | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7032179|Q7032179]] | 11 |- | style='text-align:right'| 133 | [[Gloria Mohanty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1932-06-27 | 2014-12-11 | [[കട്ടക്]] | [[കട്ടക്]] | [[:d:Q15724036|Q15724036]] | 8 |- | style='text-align:right'| 134 | [[നദിര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1932-12-05 | 2006-02-09 | [[ബാഗ്ദാദ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q464950|Q464950]] | 21 |- | style='text-align:right'| 135 | [[Vatsala Rajagopal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933 | | | | [[:d:Q16832129|Q16832129]] | 1 |- | style='text-align:right'| 136 | [[Purnima Das Verma]] | [[പ്രമാണം:Purnima das verma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933 | 2013 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q61945511|Q61945511]] | 8 |- | style='text-align:right'| 137 | [[Farrukh Jaffar]] | [[പ്രമാണം:Farrukh Jaffar in 2016.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1933 | 2021-10-15 | [[ജുൻപുർ ജില്ല]] | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[:d:Q96354729|Q96354729]] | 7 |- | style='text-align:right'| 138 | [[കൃഷ്ണ കുമാരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933-03-06 | 2018-01-24 | [[Naihati]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q6437449|Q6437449]] | 12 |- | style='text-align:right'| 139 | [[Sulochana Chavan]] | [[പ്രമാണം:Sulochana Chavan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1933-03-13 | 2022-12-10 | [[മുംബൈ]] | [[Girgaon]] | [[:d:Q7636490|Q7636490]] | 6 |- | style='text-align:right'| 140 | [[Parbati Ghose]] | [[പ്രമാണം:Parbati Ghose 2023 stamp of India.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933-03-28 | 2018-02-11 | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q15724579|Q15724579]] | 5 |- | style='text-align:right'| 141 | [[Kamini Kadam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1933-08 | 2000-06-29 | [[ബോംബെ പ്രവിശ്യ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q16014901|Q16014901]] | 5 |- | style='text-align:right'| 142 | [[മധുർ ജാഫ്രി]] | [[പ്രമാണം:Madhur Jaffrey crop.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | 1933-08-13 | | [[Civil Lines]]<br/>[[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q2556603|Q2556603]] | 23 |- | style='text-align:right'| 143 | [[കമല ദേവി]] | [[പ്രമാണം:Robert Culp Kamala Devi I Spy 1966.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1933-10-08 | 2010 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q15441224|Q15441224]] | 4 |- | style='text-align:right'| 144 | [[Bina Das Manna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1934 | 2010-02-01 | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q107353874|Q107353874]] | 1 |- | style='text-align:right'| 145 | [[Meenakshi Goswami]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934 | 2012 | [[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | | [[:d:Q63275095|Q63275095]] | 4 |- | style='text-align:right'| 146 | [[Jamila Massey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1934-01-07 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q496683|Q496683]] | 7 |- | style='text-align:right'| 147 | [[M. N. Lakshmi Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1934-04-14 | | [[Mandya]] | | [[:d:Q21005610|Q21005610]] | 4 |- | style='text-align:right'| 148 | [[Kumkum]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1934-04-22 | 2020-07-28 | [[Hussainabad]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q15646287|Q15646287]] | 12 |- | style='text-align:right'| 149 | [[Chitra Sen]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1934-05-05 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5102302|Q5102302]] | 5 |- | style='text-align:right'| 150 | [[Bhanumati Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-05-15 | 2013-01-04 | [[മ്യാൻമാർ|മ്യാന്മാർ]] | [[പുരി]] | [[:d:Q3202714|Q3202714]] | 8 |- | style='text-align:right'| 151 | [[കുമാരി കമല]] | [[പ്രമാണം:Kumari Kamala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-06-16 | | [[Mayiladuthurai]] | | [[:d:Q6443609|Q6443609]] | 12 |- | style='text-align:right'| 152 | [[Urmila Bhatt]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-11-01 | 1997-02-22 | [[ഡെറാഡൂൺ]] | [[Juhu]] | [[:d:Q15930605|Q15930605]] | 9 |- | style='text-align:right'| 153 | [[Ruma Guha Thakurta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-11-03 | 2019-06-03 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q7379114|Q7379114]] | 9 |- | style='text-align:right'| 154 | [[വിജയ മേത്ത]] | [[പ്രമാണം:Vijaya mehta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1934-11-04 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q540297|Q540297]] | 19 |- | style='text-align:right'| 155 | [[രേണു സൈക്യ]] | [[പ്രമാണം:Moromor Aita.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1934-12-10 | 2011-11-17 | [[Sripuria, Tinsukia]] | [[ആസാം]] | [[:d:Q7313573|Q7313573]] | 5 |- | style='text-align:right'| 156 | [[Smita Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1934-12-16 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q108910212|Q108910212]] | 0 |- | style='text-align:right'| 157 | [[Neeta Sen]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1935 | 2006 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16017570|Q16017570]] | 9 |- | style='text-align:right'| 158 | [[E. V. Saroja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1935-06-03 | 2006 | | | [[:d:Q5322192|Q5322192]] | 3 |- | style='text-align:right'| 159 | [[Shyama]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1935-06-07 | 2017-11-14 | [[ലാഹോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7505949|Q7505949]] | 19 |- | style='text-align:right'| 160 | [[Mynavathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1935-07-26 | 2012-11-10 | [[Bhatkal]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q15721302|Q15721302]] | 8 |- | style='text-align:right'| 161 | [[C. R. Vijayakumari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1936 | | [[Mettupalayam]] | | [[:d:Q18719320|Q18719320]] | 3 |- | style='text-align:right'| 162 | [[Medisetti Sathyavathi]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1936 | | [[Tanuku]] | | [[:d:Q28916643|Q28916643]] | 0 |- | style='text-align:right'| 163 | [[Asha Patil]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1936 | 2016-01-18 | [[കോലാപ്പൂർ]] | [[കോലാപ്പൂർ]] | [[:d:Q22132849|Q22132849]] | 6 |- | style='text-align:right'| 164 | [[സുബ്ബലക്ഷ്മി (Q17495917)|സുബ്ബലക്ഷ്മി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1936-04-21 | 2023-11-30 | [[ചെന്നൈ]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q17495917|Q17495917]] | 5 |- | style='text-align:right'| 165 | [[Sushma Seth]] | [[പ്രമാണം:SushmaSeth.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1936-06-20 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q3632832|Q3632832]] | 18 |- | style='text-align:right'| 166 | [[ജമുണ]] | [[പ്രമാണം:Jamuna Telugu Actress.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1936-08-30 | 2023-01-27 | [[ഹംപി]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q6148297|Q6148297]] | 18 |- | style='text-align:right'| 167 | [[സുധ മൽഹോത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1936-11-30 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7633738|Q7633738]] | 5 |- | style='text-align:right'| 168 | [[ചിന്ദോഡി ലീല]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937 | 2010-01-21 | | | [[:d:Q5100340|Q5100340]] | 5 |- | style='text-align:right'| 169 | [[Leelavathi]] | [[പ്രമാണം:Dr. Leelavati.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1937<br/>1938 | 2023-12-08 | [[ബെൽത്തങ്ങടി]] | [[Nelamangala]] | [[:d:Q6516295|Q6516295]] | 11 |- | style='text-align:right'| 170 | [[Priya Rajvansh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1937 | 2000-03-27 | [[ഷിംല]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7246473|Q7246473]] | 15 |- | style='text-align:right'| 171 | [[Kishori Ballal]] | [[പ്രമാണം:Kishori-ballal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937<br/>1938 | 2020-02-18 | [[കർണാടക]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q22261221|Q22261221]] | 7 |- | style='text-align:right'| 172 | [[ഹരിനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937<br/>1934-06-06 | | [[ഉഡുപ്പി]] | | [[:d:Q15723133|Q15723133]] | 7 |- | style='text-align:right'| 173 | [[Lolita Chatterjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937 | 2018-05-09 | | | [[:d:Q54806875|Q54806875]] | 1 |- | style='text-align:right'| 174 | [[Padmarani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1937-01-25 | 2016-01-25 | [[പൂണെ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q22281323|Q22281323]] | 5 |- | style='text-align:right'| 175 | [[സുധ ശിവ്പുരി]] | [[പ്രമാണം:Sudha Shivpuri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1937-07-14 | 2015-05-20 | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7633743|Q7633743]] | 8 |- | style='text-align:right'| 176 | [[Asha Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1938 | 2024-08-25 | | | [[:d:Q12415309|Q12415309]] | 2 |- | style='text-align:right'| 177 | [[Naima Khan Upreti]] | [[പ്രമാണം:Naima Upreti.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1938 | 2018-06-15 | [[അൽമോറ]] | | [[:d:Q56875972|Q56875972]] | 6 |- | style='text-align:right'| 178 | [[Girija]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1938-03-03 | 1995-09-05 | [[Kankipadu]] | [[ടി. നഗർ]] | [[:d:Q5564269|Q5564269]] | 7 |- | style='text-align:right'| 179 | [[Kaberi Bose]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1938-03-28 | 1977-02-18 | | | [[:d:Q6344052|Q6344052]] | 4 |- | style='text-align:right'| 180 | [[Lakshmi Kanakala]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1939 | 2018-02-03 | | | [[:d:Q25576476|Q25576476]] | 3 |- | style='text-align:right'| 181 | [[Anita Guha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1939-01-17 | 2007-06-20 | | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q4765538|Q4765538]] | 12 |- | style='text-align:right'| 182 | [[Kanan Kaushal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1939-03-21 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q6360604|Q6360604]] | 4 |- | style='text-align:right'| 183 | [[Shalini Mardolkar]] | [[പ്രമാണം:Bharat Bhusan and Shalini Mardolkar (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1939-08-15 | 2013-01-07 | [[Mardol]] | [[Vasai]] | [[:d:Q25691174|Q25691174]] | 2 |- | style='text-align:right'| 184 | [[Basabi Nandi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1939-12-05 | 2018-07-22 | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q51566309|Q51566309]] | 4 |- | style='text-align:right'| 185 | [[Eva Asao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1940 | 1988 | [[Sivasagar]] | | [[:d:Q63322949|Q63322949]] | 1 |- | style='text-align:right'| 186 | [[A. Sakunthala]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1940 | 2024-09-17 | [[Arisipalayam Gram Panchayat]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q85304167|Q85304167]] | 3 |- | style='text-align:right'| 187 | [[Ameeta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1940-04-11 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4742143|Q4742143]] | 11 |- | style='text-align:right'| 188 | [[M. N. Rajam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1940-05-25 | | | | [[:d:Q12127506|Q12127506]] | 2 |- | style='text-align:right'| 189 | [[Subrata Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1940-07-18 | 2004-02-25 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q104626323|Q104626323]] | 3 |- | style='text-align:right'| 190 | [[Uma Shivakumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1941 | 2013-06-25 | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q15716797|Q15716797]] | 4 |- | style='text-align:right'| 191 | [[Anjana Mumtaz]] | [[പ്രമാണം:Anjana.Mumtaz.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1941-01-04 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q12412964|Q12412964]] | 10 |- | style='text-align:right'| 192 | [[സന്ധ്യ റോയ്]] | [[പ്രമാണം:Sandhya Roy 1975.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1941-04-11 | | [[Nabadwip]] | | [[:d:Q7416296|Q7416296]] | 10 |- | style='text-align:right'| 193 | [[Ashalata Wabgaonkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1941-07-02 | 2020-09-22 | [[ഗോവ]] | [[Satara]] | [[:d:Q4804549|Q4804549]] | 9 |- | style='text-align:right'| 194 | [[ലില്ലി ചക്രവർത്തി]] | [[പ്രമാണം:Lily Chakravarty.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1941-08-08 | | [[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | | [[:d:Q20985303|Q20985303]] | 4 |- | style='text-align:right'| 195 | [[സരിത ജോഷി]] | [[പ്രമാണം:Photo Of Sarita Joshi From The Celebs grace the Kashish Film Festival press meet.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1941-10-17 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7424124|Q7424124]] | 14 |- | style='text-align:right'| 196 | [[രാധ കുമാരി]] | [[പ്രമാണം:Kumari Radha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1942 | 2012-03-08 | [[Vizianagaram]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q19665473|Q19665473]] | 6 |- | style='text-align:right'| 197 | [[గూడూరు సావిత్రి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1942 | | | | [[:d:Q15698969|Q15698969]] | 1 |- | style='text-align:right'| 198 | [[Seema Deo]] | [[പ്രമാണം:SeemaDeo.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1942-03-27 | 2023-08-24 | [[മുംബൈ]] | [[ബാന്ദ്ര]] | [[:d:Q7445863|Q7445863]] | 9 |- | style='text-align:right'| 199 | [[Minoo Mumtaz]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1942-04-26 | 2021-10-23 | [[മുംബൈ]] | [[ടോറോണ്ടോ|ടൊറാന്റോ]] | [[:d:Q6869043|Q6869043]] | 9 |- | style='text-align:right'| 200 | [[Sabira Merchant]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1942-08-07 | | | | [[:d:Q7396215|Q7396215]] | 2 |- | style='text-align:right'| 201 | [[K. Rani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943 | 2018-07-13 | | | [[:d:Q22279912|Q22279912]] | 3 |- | style='text-align:right'| 202 | [[Vimi]] | [[പ്രമാണം:Vimmi. London. 1968.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-01-01 | 1977-08-22 | [[ജലന്ധർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7931282|Q7931282]] | 6 |- | style='text-align:right'| 203 | [[എൽ വിജയലക്ഷ്മി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1943 | | [[എറണാകുളം]] | | [[:d:Q11056959|Q11056959]] | 5 |- | style='text-align:right'| 204 | [[Sachu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943 | | [[Mylapore]] | | [[:d:Q15704302|Q15704302]] | 4 |- | style='text-align:right'| 205 | [[Bela Bose]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1943-01-01 | 2023-02-20 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16911038|Q16911038]] | 9 |- | style='text-align:right'| 206 | [[Beena Banerjee]] | [[പ്രമാണം:BeenaBanerjee.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-02-19 | | | | [[:d:Q15930081|Q15930081]] | 12 |- | style='text-align:right'| 207 | [[Dolly Thakore]] | [[പ്രമാണം:Premiere of 'Rock Of Ages' 05 Dolly Thakore.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1943-03-10 | | [[Kohat]] | | [[:d:Q5289359|Q5289359]] | 4 |- | style='text-align:right'| 208 | [[ദേവിക (Q5267043)|ദേവിക]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-04-25 | 2002-05-02<br/>2002-04-25 | [[ചെന്നൈ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q5267043|Q5267043]] | 10 |- | style='text-align:right'| 209 | [[കൽപന]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-07-08 | 1979-05-12 | [[South Canara District]] | [[Gotur, Belgaum]] | [[:d:Q13158764|Q13158764]] | 10 |- | style='text-align:right'| 210 | [[Manjit Aulkh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1943-07-15 | | [[Chotian(Bathinda)]] | | [[:d:Q20609060|Q20609060]] | 1 |- | style='text-align:right'| 211 | [[Nirmal Rishi]] | [[പ്രമാണം:Nirmal Rishi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1943-08-28 | | [[ബഠിംഡാ]] | | [[:d:Q41693692|Q41693692]] | 4 |- | style='text-align:right'| 212 | [[തനുജ]] | [[പ്രമാണം:Tanuja attending Durga puja in 2021.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | 1943-09-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q146724|Q146724]] | 30 |- | style='text-align:right'| 213 | [[Nanjil Nalini]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1944 | 2020-01-19 | [[തക്കല]] | | [[:d:Q84369599|Q84369599]] | 4 |- | style='text-align:right'| 214 | [[Miss Shefali]] | | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1944 | 2020-02-06 | [[Narayanganj]] | [[Sodepur]] | [[:d:Q84479721|Q84479721]] | 3 |- | style='text-align:right'| 215 | [[B. Jaya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1944-09-03 | 2021-06-03 | [[കൊല്ലെഗൽ]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q19276584|Q19276584]] | 7 |- | style='text-align:right'| 216 | [[Rajshree]] | [[പ്രമാണം:Rajshree - ETH Bibliothek Com L15-0265-0004-0005.tif|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1944-10-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7286437|Q7286437]] | 12 |- | style='text-align:right'| 217 | [[Zaheeda Hussain]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1944-10-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q8064629|Q8064629]] | 6 |- | style='text-align:right'| 218 | [[Anjana Bhowmick]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1944-12-30 | 2024-02-17 | [[Cooch Behar]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q4765765|Q4765765]] | 8 |- | style='text-align:right'| 219 | [[Usha Ganguly]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945 | 2020-04-23 | [[ജോധ്പുർ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q7901876|Q7901876]] | 6 |- | style='text-align:right'| 220 | [[ജമീല മാലിക് (Q17581411)|ജമീല മാലിക്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945 | 2020-01-28 | [[കൊല്ലം]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q17581411|Q17581411]] | 5 |- | style='text-align:right'| 221 | [[Sulata Chowdhury]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945 | 1997-09-16 | | | [[:d:Q56849473|Q56849473]] | 4 |- | style='text-align:right'| 222 | [[Jharana Das]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945 | 2022-12-01 | | | [[:d:Q1372499|Q1372499]] | 5 |- | style='text-align:right'| 223 | [[ഇന്ദ്രാണി മുഖർജി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1945 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q12415694|Q12415694]] | 4 |- | style='text-align:right'| 224 | [[Asha Puthli]] | [[പ്രമാണം:Asha Puthli 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1945-02-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q434399|Q434399]] | 8 |- | style='text-align:right'| 225 | [[ബി.റ്റി. ലതിക]] | | ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തക, എഴുത്തുകാരി | [[ഇന്ത്യ]] | 1945-04-04 | | | | [[:d:Q15719746|Q15719746]] | 7 |- | style='text-align:right'| 226 | [[Kanthimathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945-08-30 | 2011-09-09 | [[Manamadurai]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6365453|Q6365453]] | 4 |- | style='text-align:right'| 227 | [[രാജശ്രീ]] | [[പ്രമാണം:Rajasree.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945-08-31 | | [[Eluru]] | | [[:d:Q16344332|Q16344332]] | 5 |- | style='text-align:right'| 228 | [[Yengkhom Roma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945-09-23 | | [[ഇംഫാൽ]] | | [[:d:Q22280111|Q22280111]] | 2 |- | style='text-align:right'| 229 | [[സുമിത സന്യാൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1945-10-09 | 2017-07-09 | [[ഡാർജിലിങ്|ഡാർജിലിംഗ്]] | | [[:d:Q7637150|Q7637150]] | 5 |- | style='text-align:right'| 230 | [[Anju Mahendru]] | [[പ്രമാണം:Anju Mahendroo, Urvashi Dholakia at Mushtaq Sheikh's birthday bash (11).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1946-01-11 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q4765869|Q4765869]] | 15 |- | style='text-align:right'| 231 | [[സുലഭ ആര്യ]] | [[പ്രമാണം:Sulabha Arya 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1946-07-15 | | | | [[:d:Q15697674|Q15697674]] | 7 |- | style='text-align:right'| 232 | [[Kalpana Mohan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1946-07-18 | 2012-01-04 | [[സ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q6354369|Q6354369]] | 10 |- | style='text-align:right'| 233 | [[Sabina Fernandes]] | [[പ്രമാണം:Sabina Fernandes during the tiatr Novo Dis Udetanam (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1946-08-13 | | [[Cortalim]] | | [[:d:Q125578106|Q125578106]] | 2 |- | style='text-align:right'| 234 | [[Geetanjali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1947 | 2019-10-31 | [[രാജമന്ദ്രി]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q15698163|Q15698163]] | 7 |- | style='text-align:right'| 235 | [[Shakuntala Barua]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1947-04-22 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q20985271|Q20985271]] | 3 |- | style='text-align:right'| 236 | [[Rama Prabha]] | [[പ്രമാണം:Rama Prabha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1947-05-05 | | [[കാദിരി]] | | [[:d:Q7288658|Q7288658]] | 9 |- | style='text-align:right'| 237 | [[Deeba]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[പാകിസ്താൻ]] | 1947-08-01 | | [[റാഞ്ചി]] | | [[:d:Q5249967|Q5249967]] | 8 |- | style='text-align:right'| 238 | [[സിമി ഗരേവാൾ]] | [[പ്രമാണം:SimiGarewal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1947-10-17 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q541513|Q541513]] | 25 |- | style='text-align:right'| 239 | [[Soma Dey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1947-10-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q38233817|Q38233817]] | 4 |- | style='text-align:right'| 240 | [[Annapoorna]] | [[പ്രമാണം:అన్నపూర్ణ, తెలుగు సినిమా నటి.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q4767988|Q4767988]] | 7 |- | style='text-align:right'| 241 | [[Asha Kale]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4804505|Q4804505]] | 6 |- | style='text-align:right'| 242 | [[Manju Singh]] | [[പ്രമാണം:ManjuSingh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948 | 2022-04-14 | | | [[:d:Q6750434|Q6750434]] | 3 |- | style='text-align:right'| 243 | [[రేకందాస్ ఉత్తరమ్మ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948 | | | | [[:d:Q13008353|Q13008353]] | 1 |- | style='text-align:right'| 244 | [[Laxmi Chhaya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-01-07 | 2004-05-09 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q6505202|Q6505202]] | 8 |- | style='text-align:right'| 245 | [[Leela Roy Ghosh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-02-03 | 2012-05-11 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q16019393|Q16019393]] | 3 |- | style='text-align:right'| 246 | [[Pratima Kazmi]] | [[പ്രമാണം:Pratima Kazmi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-06-13 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7238704|Q7238704]] | 7 |- | style='text-align:right'| 247 | [[Nazima]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-06-14 | 1975-09-19 | [[നാസിക്]] | | [[:d:Q6983461|Q6983461]] | 6 |- | style='text-align:right'| 248 | [[വെന്നിര ആഡായി നിർമ്മല]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-06-27 | | [[കുംഭകോണം]] | | [[:d:Q7920155|Q7920155]] | 5 |- | style='text-align:right'| 249 | [[Vanisri]] | [[പ്രമാണം:Vanisri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-08-03 | | [[നെല്ലൂർ (Q61434)|നെല്ലൂർ]] | | [[:d:Q7914980|Q7914980]] | 9 |- | style='text-align:right'| 250 | [[B. V. Radha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-08-15 | 2017-09-10 | [[ബെംഗളൂരു]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q4834242|Q4834242]] | 11 |- | style='text-align:right'| 251 | [[Bhakti Barve]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-09-10 | 2001-02-12 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4900878|Q4900878]] | 7 |- | style='text-align:right'| 252 | [[പെർസിസിന്ന ഖംബത്ത]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1948-10-02 | 1998-08-18 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q432731|Q432731]] | 22 |- | style='text-align:right'| 253 | [[ജ്യോതി ലക്ഷ്മി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1948-11-02 | 2016-08-08 | [[കാഞ്ചീപുരം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q17581424|Q17581424]] | 7 |- | style='text-align:right'| 254 | [[K. R. Indira Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1949-01-01 | 2017-03-16 | | | [[:d:Q28961100|Q28961100]] | 5 |- | style='text-align:right'| 255 | [[Padma Khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1949-03-10<br/>1940-03-10 | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q7123831|Q7123831]] | 10 |- | style='text-align:right'| 256 | [[Sumitra Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | 1949-03-30 | 2003-05-21 | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q13060080|Q13060080]] | 5 |- | style='text-align:right'| 257 | [[R.T. Rama]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1949-06-25 | | [[ദാവൺഗരെ]] | | [[:d:Q53610776|Q53610776]] | 1 |- | style='text-align:right'| 258 | [[ജാനകി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1949-08-28 | | [[Peddapuram mandal]] | | [[:d:Q15702291|Q15702291]] | 4 |- | style='text-align:right'| 259 | [[Kalairani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q6350191|Q6350191]] | 4 |- | style='text-align:right'| 260 | [[മലൈക ഷേണായ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q6741093|Q6741093]] | 0 |- | style='text-align:right'| 261 | [[Manasi Scott]] | [[പ്രമാണം:Manasi Scott walks the ramp at the Bombay Times Fashion Week (03) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q15261702|Q15261702]] | 8 |- | style='text-align:right'| 262 | [[Nayana Apte Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-02-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q13118180|Q13118180]] | 5 |- | style='text-align:right'| 263 | [[Kalpana Rai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-05-09 | 2008-02-06 | [[Kakinada]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q15692081|Q15692081]] | 6 |- | style='text-align:right'| 264 | [[ബി.ജയശ്രീ]] | [[പ്രമാണം:B Jayashree during a shoot of Ishtakamya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി, ഗായിക,നാടക വ്യക്തിത്വം | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-06-09 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16145324|Q16145324]] | 10 |- | style='text-align:right'| 265 | [[Daisy Irani]] | [[പ്രമാണം:Daisy Irani at the audio release of 'Shirin Farhad Ki Toh Nikal Padi'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-06-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5209729|Q5209729]] | 10 |- | style='text-align:right'| 266 | [[Leena Chandavarkar]] | [[പ്രമാണം:Leena Chandavarkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-08-29 | | [[ധാർവാഡ്]] | | [[:d:Q6516340|Q6516340]] | 14 |- | style='text-align:right'| 267 | [[Suhasini Mulay]] | [[പ്രമാണം:Suhasini Mulay.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1950-11-20 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q7635226|Q7635226]] | 13 |- | style='text-align:right'| 268 | [[Lakshmi Chandrashekar]] | [[പ്രമാണം:Lakshmi Chandrashekar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q47462708|Q47462708]] | 5 |- | style='text-align:right'| 269 | [[Kommajosyula Indradevi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951 | | | | [[:d:Q15693981|Q15693981]] | 1 |- | style='text-align:right'| 270 | [[പവല ശ്യാമള]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951 | | | | [[:d:Q25575107|Q25575107]] | 2 |- | style='text-align:right'| 271 | [[Bharathi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-01-15 | | [[തൂത്തുക്കുടി|തൂത്തുക്കുടി തുറമുഖം]] | | [[:d:Q20675998|Q20675998]] | 3 |- | style='text-align:right'| 272 | [[Manjula]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-04-05 | 1986-09-12 | [[Tumkur]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q6750444|Q6750444]] | 6 |- | style='text-align:right'| 273 | [[Taru Devani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-04-22 | | [[യുഗാണ്ട|ഉഗാണ്ട]] | | [[:d:Q108362607|Q108362607]] | 0 |- | style='text-align:right'| 274 | [[Telangana Shakuntala]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-06-09 | 2014-06-14 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q7695632|Q7695632]] | 11 |- | style='text-align:right'| 275 | [[ത്രിശ്ശൂർ എൽസി (Q16202791)|ത്രിശ്ശൂർ എൽസി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-07-19 | | [[തൃശ്ശൂർ]] | | [[:d:Q16202791|Q16202791]] | 1 |- | style='text-align:right'| 276 | [[Rama Vij]] | [[പ്രമാണം:RamaVij.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-09-05 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7288671|Q7288671]] | 4 |- | style='text-align:right'| 277 | [[Anita Das]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-10-01 | 2018-05-11 | [[ജജ്പുർ ജില്ല]] | [[കട്ടക്]] | [[:d:Q15723616|Q15723616]] | 9 |- | style='text-align:right'| 278 | [[Geeta Khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1951-12-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5529954|Q5529954]] | 2 |- | style='text-align:right'| 279 | [[Gitanjali Aiyar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1952 | 2023-06-07 | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q119224912|Q119224912]] | 2 |- | style='text-align:right'| 280 | [[ఆలపాటి లక్ష్మి]] | [[പ്രമാണം:Alapati Lakshmi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1952 | | | | [[:d:Q16310929|Q16310929]] | 1 |- | style='text-align:right'| 281 | [[Asha Patel]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-01-27 | | | | [[:d:Q4804511|Q4804511]] | 0 |- | style='text-align:right'| 282 | [[വൈശാലി കാസറവള്ളി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-04-12 | 2010-09-27 | [[ഗുൽബർഗ]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q7908859|Q7908859]] | 6 |- | style='text-align:right'| 283 | [[Vandana Gupte]] | [[പ്രമാണം:Vandana Gupte.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7914348|Q7914348]] | 4 |- | style='text-align:right'| 284 | [[കമല കമലേഷ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-10-23 | | [[കൊച്ചി]] | | [[:d:Q17411228|Q17411228]] | 3 |- | style='text-align:right'| 285 | [[Yogeeta Bali]] | [[പ്രമാണം:YogeetaBali.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1952-12-29 | | | | [[:d:Q3765218|Q3765218]] | 13 |- | style='text-align:right'| 286 | [[Peeya Rai Chowdhary]] | [[പ്രമാണം:Peeya Rai Choudhary at the premiere of Ahista Ahista.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q3374204|Q3374204]] | 11 |- | style='text-align:right'| 287 | [[Anusuya Majumdar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953 | | | | [[:d:Q4777947|Q4777947]] | 4 |- | style='text-align:right'| 288 | [[Daljeet Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953 | 2022-11-17 | | [[Sudhar]] | [[:d:Q5211051|Q5211051]] | 2 |- | style='text-align:right'| 289 | [[ജയശ്രീ ടി.]] | [[പ്രമാണം:JayshreeT (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953 | | | | [[:d:Q6167973|Q6167973]] | 13 |- | style='text-align:right'| 290 | [[Sheena Chohan]] | [[പ്രമാണം:Sheena Chohan at Sailor Today Awards (7).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7492374|Q7492374]] | 10 |- | style='text-align:right'| 291 | [[Tanvi Kishore]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[ബഹ്റൈൻ]] | | [[:d:Q17411236|Q17411236]] | 7 |- | style='text-align:right'| 292 | [[Aditi Vasudev]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q18977603|Q18977603]] | 2 |- | style='text-align:right'| 293 | [[Jaya Ojha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[Sri Ganganagar]] | | [[:d:Q21934299|Q21934299]] | 3 |- | style='text-align:right'| 294 | [[Preeti Ganguly]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953-05-17 | 2012-12-02 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q3630933|Q3630933]] | 7 |- | style='text-align:right'| 295 | [[മഞ്ജുള വിജയകുമാർ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1953-09-09 | 2013-07-23 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6750452|Q6750452]] | 10 |- | style='text-align:right'| 296 | [[Aarathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954 | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q4661683|Q4661683]] | 12 |- | style='text-align:right'| 297 | [[ബീന കാക്]] | | ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-02-15 | | [[ഭരത്പൂർ, രാജസ്ഥാൻ|ഭരത്പൂർ]] | | [[:d:Q4879891|Q4879891]] | 8 |- | style='text-align:right'| 298 | [[Anita Kanwal]] | [[പ്രമാണം:Anita kanwal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-04-09 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q4765560|Q4765560]] | 2 |- | style='text-align:right'| 299 | [[Sathyapriya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-05-15 | | [[Tambaram]] | | [[:d:Q17581407|Q17581407]] | 3 |- | style='text-align:right'| 300 | [[Sulakshana Pandit]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-07-12 | | [[Raigarh]] | | [[:d:Q3632513|Q3632513]] | 16 |- | style='text-align:right'| 301 | [[Priya Tendulkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-10-19 | 2002-09-19 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q3630378|Q3630378]] | 11 |- | style='text-align:right'| 302 | [[Chetana Das]] | [[പ്രമാണം:Chetana Das.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1954-11-04 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q491459|Q491459]] | 7 |- | style='text-align:right'| 303 | [[Hema Chaudhary]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q21931989|Q21931989]] | 11 |- | style='text-align:right'| 304 | [[Mamata Shankar]] | [[പ്രമാണം:Mamata-Shankar-actor-dancer-choreographer-Kolkata-India-Copyright-Foto-by-Monica-Boirar-aka-Monica-Beurer.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-01-07 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6745457|Q6745457]] | 11 |- | style='text-align:right'| 305 | [[Asha Khadilkar]] | [[പ്രമാണം:Asha Khadilkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-01-11 | | | | [[:d:Q4804506|Q4804506]] | 4 |- | style='text-align:right'| 306 | [[Honey Irani]] | [[പ്രമാണം:Honey Irani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-01-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q764803|Q764803]] | 20 |- | style='text-align:right'| 307 | [[Prema Narayan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-04-04 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q7240196|Q7240196]] | 9 |- | style='text-align:right'| 308 | [[Kalpana Iyer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-04-17 | | [[Amroha]] | | [[:d:Q6354364|Q6354364]] | 5 |- | style='text-align:right'| 309 | [[Vadivukkarasi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-06-06 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q11011658|Q11011658]] | 6 |- | style='text-align:right'| 310 | [[Mithu Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-06-19 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q30123180|Q30123180]] | 6 |- | style='text-align:right'| 311 | [[Ranjana Deshmukh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-07-23 | 2000-03-03 | [[മുംബൈ]] | [[ശിവാജി പാർക്ക്, മുംബൈ]] | [[:d:Q7293110|Q7293110]] | 4 |- | style='text-align:right'| 312 | [[Neena Kulkarni]] | [[പ്രമാണം:Neena Kulkarni.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-08-15 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6986881|Q6986881]] | 9 |- | style='text-align:right'| 313 | [[Smita Hai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-10-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q43025661|Q43025661]] | 0 |- | style='text-align:right'| 314 | [[Usha Chavan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-10-17 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7901875|Q7901875]] | 4 |- | style='text-align:right'| 315 | [[Rita Bhaduri]] | [[പ്രമാണം:RitaBhaduri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1955-11-04 | 2018-07-17 | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7336478|Q7336478]] | 19 |- | style='text-align:right'| 316 | [[ജയചിത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6167455|Q6167455]] | 9 |- | style='text-align:right'| 317 | [[കുട്ടി പദ്മിനി]] | [[പ്രമാണം:Kutty padmini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-06-05 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6448628|Q6448628]] | 7 |- | style='text-align:right'| 318 | [[റിത ദത്ത ചക്രവർത്തി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-07-04 | | [[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | | [[:d:Q7336510|Q7336510]] | 5 |- | style='text-align:right'| 319 | [[Vidya Murthy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-07-18 | | [[മടിക്കേരി]] | | [[:d:Q59714310|Q59714310]] | 3 |- | style='text-align:right'| 320 | [[Sanghamitra Bandyopadhyay]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-08-08 | 2016-10-28 | | | [[:d:Q22276952|Q22276952]] | 4 |- | style='text-align:right'| 321 | [[Daniela Doria]] | | ഇറ്റലിയൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇറ്റലി]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1956-09-12 | | [[റോം]] | | [[:d:Q17328057|Q17328057]] | 2 |- | style='text-align:right'| 322 | [[Ranjeeta Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1956-09-22 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q7293124|Q7293124]] | 7 |- | style='text-align:right'| 323 | [[రేకందాస్ ప్రేమలత]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957 | | | | [[:d:Q16315657|Q16315657]] | 1 |- | style='text-align:right'| 324 | [[Alka Nupur]] | [[പ്രമാണം:Alka Nupur in arabasque after completion of a toda.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957 | | [[അലിഗഢ്]] | | [[:d:Q18351243|Q18351243]] | 3 |- | style='text-align:right'| 325 | [[റീന റോയ്]] | [[പ്രമാണം:Evelyn-Sharma-snapped-attending-the-Knight-Frank-India-event-2 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-01-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q157901|Q157901]] | 19 |- | style='text-align:right'| 326 | [[Sadia Dehlvi]] | [[പ്രമാണം:Sadia Dehlvi bharat-s-tiwari-photography-IMG 8301 July 19, 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-06-16 | 2020-08-05 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7397899|Q7397899]] | 10 |- | style='text-align:right'| 327 | [[Kavita Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:Kavita Choudhry.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-07-25 | 2024-02-15 | | [[അമൃത്‌സർ]] | [[:d:Q24883116|Q24883116]] | 7 |- | style='text-align:right'| 328 | [[Bharati Achrekar]] | [[പ്രമാണം:Bharti Achrekar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-10-15<br/>1960 | | | | [[:d:Q4901204|Q4901204]] | 18 |- | style='text-align:right'| 329 | [[Kitu Gidwani]] | [[പ്രമാണം:Kitu Gidwani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-10-22<br/>1967-10-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3634967|Q3634967]] | 19 |- | style='text-align:right'| 330 | [[Priti Sapru]] | [[പ്രമാണം:Priti Sapru.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1957-12-24 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7245981|Q7245981]] | 6 |- | style='text-align:right'| 331 | [[Talluri Rameshwari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-01-06 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q7680192|Q7680192]] | 8 |- | style='text-align:right'| 332 | [[Shoma Anand]] | [[പ്രമാണം:ShomaAnand.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-02-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7500268|Q7500268]] | 8 |- | style='text-align:right'| 333 | [[മഹുവ റോയ് ചൗദരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-09-24 | 1986-07-22 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q13059245|Q13059245]] | 4 |- | style='text-align:right'| 334 | [[രാഗിണി ഷാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-10-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16734856|Q16734856]] | 5 |- | style='text-align:right'| 335 | [[സുഭാഷിനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-10-18 | | | | [[:d:Q7631262|Q7631262]] | 3 |- | style='text-align:right'| 336 | [[Swaroop Sampat]] | [[പ്രമാണം:Swaroop Sampat.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-11-03 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7653917|Q7653917]] | 16 |- | style='text-align:right'| 337 | [[Naveen Saini]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1958-11-19 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q19818645|Q19818645]] | 4 |- | style='text-align:right'| 338 | [[Nirmiti Sawant]] | [[പ്രമാണം:Nirmiti Sawant.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7040068|Q7040068]] | 3 |- | style='text-align:right'| 339 | [[Padma Kumta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | 2017-03-06 | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q52408533|Q52408533]] | 5 |- | style='text-align:right'| 340 | [[Geetha Nair]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | 2023-03-08 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q117074710|Q117074710]] | 1 |- | style='text-align:right'| 341 | [[Naina Balsaver]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q6959696|Q6959696]] | 4 |- | style='text-align:right'| 342 | [[Radha Bartake]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | | [[മഡ്ഗാവ്]] | | [[:d:Q16193312|Q16193312]] | 3 |- | style='text-align:right'| 343 | [[నాగమణి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959 | | [[കിഴക്കേ ഗോദാവരി ജില്ല]] | | [[:d:Q20560783|Q20560783]] | 1 |- | style='text-align:right'| 344 | [[Jayamala]] | [[പ്രമാണം:Jayamala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-02-28 | | [[ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ല]] | | [[:d:Q6123633|Q6123633]] | 11 |- | style='text-align:right'| 345 | [[Guddi Maruti]] | [[പ്രമാണം:Guddi Maruti.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-04-04 | | | | [[:d:Q12423834|Q12423834]] | 5 |- | style='text-align:right'| 346 | [[നീന ഗുപ്ത (Q6986875)|നീന ഗുപ്ത]] | [[പ്രമാണം:Neena Gupta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-06-04 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q6986875|Q6986875]] | 24 |- | style='text-align:right'| 347 | [[Manjula Gururaj]] | [[പ്രമാണം:Manjula Gururaj.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1959-06-10 | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q6750448|Q6750448]] | 6 |- | style='text-align:right'| 348 | [[Sushma Shrestha]] | [[പ്രമാണം:Poornima rocking the stage 2013-09-30 23-15.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7648978|Q7648978]] | 15 |- | style='text-align:right'| 349 | [[Gayatri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]]<br/>[[Ravulapalem]] | | [[:d:Q18686306|Q18686306]] | 6 |- | style='text-align:right'| 350 | [[Kunika]] | [[പ്രമാണം:Kunika at Sailor Today Awards (5) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-01-01<br/>1964-02-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6444681|Q6444681]] | 9 |- | style='text-align:right'| 351 | [[Rita Wolf]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-02-25 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q15500928|Q15500928]] | 3 |- | style='text-align:right'| 352 | [[Prabha Sinha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-04-16 | | | | [[:d:Q7237213|Q7237213]] | 3 |- | style='text-align:right'| 353 | [[Amardeep Jha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-06-14 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q4740212|Q4740212]] | 9 |- | style='text-align:right'| 354 | [[Apara Mehta]] | [[പ്രമാണം:Apara Mehta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-08-13 | | [[Bhavnagar]] | | [[:d:Q4779112|Q4779112]] | 13 |- | style='text-align:right'| 355 | [[Ketki Dave]] | [[പ്രമാണം:KetkiDave.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-08-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6395418|Q6395418]] | 10 |- | style='text-align:right'| 356 | [[Amita Khopkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-09-25 | | | | [[:d:Q18211037|Q18211037]] | 3 |- | style='text-align:right'| 357 | [[Himani Shivpuri]] | [[പ്രമാണം:Himani shivpuri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1960-10-24 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q3785692|Q3785692]] | 18 |- | style='text-align:right'| 358 | [[Geetanjali Tikekar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-03-18 | | | | [[:d:Q16832140|Q16832140]] | 2 |- | style='text-align:right'| 359 | [[Lillete Dubey]] | [[പ്രമാണം:Lillete dubey.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-05-13<br/>1953-09-07<br/>1953 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q1628810|Q1628810]] | 21 |- | style='text-align:right'| 360 | [[Kuyili]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-06-14 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q19666192|Q19666192]] | 3 |- | style='text-align:right'| 361 | [[Bharti Sharma]] | [[പ്രമാണം:Picbharti.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1961-10-15 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q29913116|Q29913116]] | 6 |- | style='text-align:right'| 362 | [[Laboni Sarkar]] | [[പ്രമാണം:Laboni Sarkat 2024 AFA.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6467144|Q6467144]] | 5 |- | style='text-align:right'| 363 | [[Seema Kelkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962 | | [[കുവൈറ്റ്|കുവൈറ്റ്‌]] | | [[:d:Q16194633|Q16194633]] | 0 |- | style='text-align:right'| 364 | [[Bindiya Goswami]] | [[പ്രമാണം:Bindiya.Goswami.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-01-06<br/>1961-01-06 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4914024|Q4914024]] | 11 |- | style='text-align:right'| 365 | [[Seema Bhargav]] | [[പ്രമാണം:Seema Pahwa in March 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-02-10 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7445862|Q7445862]] | 11 |- | style='text-align:right'| 366 | [[Kovai Sarala]] | [[പ്രമാണം:Kovai Sarala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-04-07 | | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | | [[:d:Q6434821|Q6434821]] | 9 |- | style='text-align:right'| 367 | [[Natasha Rastogi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-05-14 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6968492|Q6968492]] | 5 |- | style='text-align:right'| 368 | [[Mahasweta Ray]] | [[പ്രമാണം:Mahasweta-Ray.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-07-02 | | [[പുരി]] | | [[:d:Q6575740|Q6575740]] | 4 |- | style='text-align:right'| 369 | [[Tasneem Sheikh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-08-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7687584|Q7687584]] | 2 |- | style='text-align:right'| 370 | [[Swati Anand]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-08-26 | | [[ഉജ്ജൈൻ ജില്ല]] | | [[:d:Q31173858|Q31173858]] | 0 |- | style='text-align:right'| 371 | [[Shreela Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Shreela Ghosh - Kolkata 2014-02-14 3217.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-09-25 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q7503555|Q7503555]] | 7 |- | style='text-align:right'| 372 | [[Satarupa Sanyal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1962-11-12 | | [[Bardhaman]] | | [[:d:Q7425950|Q7425950]] | 5 |- | style='text-align:right'| 373 | [[Abha Parmar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1963 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19895107|Q19895107]] | 2 |- | style='text-align:right'| 374 | [[Jaya Seal]] | [[പ്രമാണം:JS190.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-02-19 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q6167421|Q6167421]] | 8 |- | style='text-align:right'| 375 | [[Anita Raj]] | [[പ്രമാണം:AnitaRaj.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-02-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4765619|Q4765619]] | 15 |- | style='text-align:right'| 376 | [[S. P. Sailaja]] | [[പ്രമാണം:S.P. Sailaja in 1999.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1963-07-22 | | [[നെല്ലൂർ (Q61434)|നെല്ലൂർ]] | | [[:d:Q3522229|Q3522229]] | 5 |- | style='text-align:right'| 377 | [[റിനി സൈമൺ ഖന്ന]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1964 | | | | [[:d:Q7335040|Q7335040]] | 5 |- | style='text-align:right'| 378 | [[സവിത പ്രഭുനെ]] | [[പ്രമാണം:Savita prabhune colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19895366|Q19895366]] | 4 |- | style='text-align:right'| 379 | [[Sonu Walia]] | [[പ്രമാണം:SonuWalia02.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-02-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7562409|Q7562409]] | 12 |- | style='text-align:right'| 380 | [[Prachi Thakker]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-04-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28957253|Q28957253]] | 2 |- | style='text-align:right'| 381 | [[Kiran Juneja]] | [[പ്രമാണം:Kiran Juneja at Engagement ceremony of Arjun Hitkari with Gayatri(1) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-07-17 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6414804|Q6414804]] | 9 |- | style='text-align:right'| 382 | [[Vaishali Thakkar]] | [[പ്രമാണം:Vaishali Thakkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-07-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832118|Q16832118]] | 8 |- | style='text-align:right'| 383 | [[Smita Bharti]] | [[പ്രമാണം:Smita Bharti.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-08-02 | | [[ഭിലായി]] | | [[:d:Q26899256|Q26899256]] | 6 |- | style='text-align:right'| 384 | [[Richa Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-08-06 | 1996-12-10 | [[മുംബൈ]] | [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം]] | [[:d:Q7323502|Q7323502]] | 9 |- | style='text-align:right'| 385 | [[రేకందాస్ గుణవతి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-08-22 | | | | [[:d:Q16315654|Q16315654]] | 1 |- | style='text-align:right'| 386 | [[Navni Parihar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-09-23<br/>1964-09-13 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q15650292|Q15650292]] | 7 |- | style='text-align:right'| 387 | [[Swati Chitnis]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-10-17 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q20676241|Q20676241]] | 5 |- | style='text-align:right'| 388 | [[Sonia Singh]] | [[പ്രമാണം:Sonia Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-11-04 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16223965|Q16223965]] | 8 |- | style='text-align:right'| 389 | [[Prenal Oberai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1964-12-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19663063|Q19663063]] | 4 |- | style='text-align:right'| 390 | [[Rhea Pillai]] | [[പ്രമാണം:Rhea pillai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7320303|Q7320303]] | 10 |- | style='text-align:right'| 391 | [[രാദു]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-02-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16201757|Q16201757]] | 2 |- | style='text-align:right'| 392 | [[Archana Joglekar]] | [[പ്രമാണം:Archana Joglekar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-03-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4785559|Q4785559]] | 8 |- | style='text-align:right'| 393 | [[Anuradha Patel]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-03-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4777879|Q4777879]] | 8 |- | style='text-align:right'| 394 | [[ദീപിക ചിഖാലിയ]] | [[പ്രമാണം:Dipika Chikhlia in 2021 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രിയും രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകയും | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-04-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5250629|Q5250629]] | 14 |- | style='text-align:right'| 395 | [[Asawari Joshi]] | [[പ്രമാണം:AsawariJoshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-05-06 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3624766|Q3624766]] | 9 |- | style='text-align:right'| 396 | [[അപരാജിത മൊഹന്തി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-05-15 | | [[Sambalpur]] | | [[:d:Q4779123|Q4779123]] | 6 |- | style='text-align:right'| 397 | [[Runu Parija]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-05-15 | 2014-10-24 | | | [[:d:Q18341113|Q18341113]] | 1 |- | style='text-align:right'| 398 | [[ജയശ്രീ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-05-24 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16730227|Q16730227]] | 4 |- | style='text-align:right'| 399 | [[Zenobia Shroff]] | [[പ്രമാണം:Shroff Sacred Heart University Film TV Master Program November 2018.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | 1965-05-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q111263888|Q111263888]] | 8 |- | style='text-align:right'| 400 | [[Nivedita Joshi- Saraf]] | [[പ്രമാണം:NiveditaJoshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-06-06 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7041766|Q7041766]] | 6 |- | style='text-align:right'| 401 | [[Diya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-06-07 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5285006|Q5285006]] | 3 |- | style='text-align:right'| 402 | [[Pallavi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-06-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7127773|Q7127773]] | 4 |- | style='text-align:right'| 403 | [[രജനി (Q7285732)|രജനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-07-27 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7285732|Q7285732]] | 5 |- | style='text-align:right'| 404 | [[Malabika Sen]] | [[പ്രമാണം:Indian Dancer (Malabika Sen).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-08-27 | | | | [[:d:Q87860248|Q87860248]] | 3 |- | style='text-align:right'| 405 | [[അരുണ മുച്ചർല]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-09-13 | | [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] | | [[:d:Q4802166|Q4802166]] | 4 |- | style='text-align:right'| 406 | [[Alka Kubal]] | [[പ്രമാണം:AlkaKubal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-09-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4727621|Q4727621]] | 5 |- | style='text-align:right'| 407 | [[Kavitha]] | [[പ്രമാണം:Kavitha Dasaratharaj.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-09-28 | | | | [[:d:Q15692170|Q15692170]] | 6 |- | style='text-align:right'| 408 | [[സോണാലി സച്ദേവ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-09-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832078|Q16832078]] | 5 |- | style='text-align:right'| 409 | [[Navneet Nishan]] | [[പ്രമാണം:Navneet Nishan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1965-10-25 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q6982525|Q6982525]] | 10 |- | style='text-align:right'| 410 | [[Viji]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966 | 2000-11-27 | [[ഇന്ത്യ]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q16015014|Q16015014]] | 2 |- | style='text-align:right'| 411 | [[Shanthi priya]] | [[പ്രമാണം:Actress Shantipriya.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-03-27 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q7489091|Q7489091]] | 7 |- | style='text-align:right'| 412 | [[Bhavya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-04-18 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q4901578|Q4901578]] | 10 |- | style='text-align:right'| 413 | [[Sangeeta Dash]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-04-24 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q105673223|Q105673223]] | 1 |- | style='text-align:right'| 414 | [[ജീവിത (Q6173112)|ജീവിത]] | [[പ്രമാണം:Jeevitha on October 26, 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-05-24 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q6173112|Q6173112]] | 5 |- | style='text-align:right'| 415 | [[Swapna Waghmare Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-07-16 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q16196723|Q16196723]] | 2 |- | style='text-align:right'| 416 | [[അപർണ വസ്തരേ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-10-14 | 2024-07-11 | [[Chikmagalur (Rural)]]<br/>[[Kadur]] | [[Banashankari]] | [[:d:Q17747329|Q17747329]] | 7 |- | style='text-align:right'| 417 | [[Viji Chandrasekhar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1966-12-02 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15468913|Q15468913]] | 4 |- | style='text-align:right'| 418 | [[Hema]] | [[പ്രമാണം:Hema Telugu actress.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967 | | [[huzaifa ibn yamani]] | | [[:d:Q5710886|Q5710886]] | 9 |- | style='text-align:right'| 419 | [[Kishori Ambiye]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967 | | | | [[:d:Q13116483|Q13116483]] | 1 |- | style='text-align:right'| 420 | [[Anahita Uberoi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18351880|Q18351880]] | 7 |- | style='text-align:right'| 421 | [[Kalpana Pandit]] | [[പ്രമാണം:KalpanaPandit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-01 | | | | [[:d:Q6354367|Q6354367]] | 6 |- | style='text-align:right'| 422 | [[Namrata Das]] | [[പ്രമാണം:Namrata Das.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-04-03 | | [[കേന്ദ്രപാറ ജില്ല]] | | [[:d:Q28946536|Q28946536]] | 4 |- | style='text-align:right'| 423 | [[Suneeta Rao]] | [[പ്രമാണം:SuneetaRao.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-04-05 | | | | [[:d:Q7639929|Q7639929]] | 6 |- | style='text-align:right'| 424 | [[ഷഗുഫ്ത അലി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-04-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16146322|Q16146322]] | 8 |- | style='text-align:right'| 425 | [[Medha Manjrekar]] | [[പ്രമാണം:Medha Manjrekar (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-04-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q23932130|Q23932130]] | 4 |- | style='text-align:right'| 426 | [[Amar Noorie]] | [[പ്രമാണം:Amar noorie.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-05-23 | | | | [[:d:Q4740037|Q4740037]] | 5 |- | style='text-align:right'| 427 | [[പ്രിയ അരുൺ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-08-17 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7246460|Q7246460]] | 8 |- | style='text-align:right'| 428 | [[Supriya Pilgaonkar]] | [[പ്രമാണം:Supriya.Pilgaonkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-08-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7645145|Q7645145]] | 15 |- | style='text-align:right'| 429 | [[Vijayta Pandit]] | [[പ്രമാണം:VijaytaPandit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-08-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7929326|Q7929326]] | 11 |- | style='text-align:right'| 430 | [[Mita Vashisht]] | [[പ്രമാണം:Mita Vashisht at the premiere of Janleva 555.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-11-02 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6880705|Q6880705]] | 14 |- | style='text-align:right'| 431 | [[രൂപാ (Q16201770)|രൂപാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1967-11-07 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q16201770|Q16201770]] | 4 |- | style='text-align:right'| 432 | [[Priyadarshini Pradhan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q3922203|Q3922203]] | 2 |- | style='text-align:right'| 433 | [[Meera Krishnan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-01-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15302629|Q15302629]] | 3 |- | style='text-align:right'| 434 | [[Dolly Minhas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-02-08 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q4967473|Q4967473]] | 8 |- | style='text-align:right'| 435 | [[Alka Verma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-02-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4727622|Q4727622]] | 4 |- | style='text-align:right'| 436 | [[Kruttika Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-02-23 | | [[ലണ്ടൻ]] | | [[:d:Q6439539|Q6439539]] | 8 |- | style='text-align:right'| 437 | [[Varsha Usgaonkar]] | [[പ്രമാണം:VarshaUsgaonkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-02-28 | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q7916120|Q7916120]] | 15 |- | style='text-align:right'| 438 | [[Ananya Khare]] | [[പ്രമാണം:Ananya Khare.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-03-16 | | [[Ratlam]] | | [[:d:Q3615051|Q3615051]] | 15 |- | style='text-align:right'| 439 | [[Kishori Shahane]] | [[പ്രമാണം:Kishori shahane ajita premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-04-23 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q3632633|Q3632633]] | 10 |- | style='text-align:right'| 440 | [[Shubhangi Gokhale]] | [[പ്രമാണം:Shubangi Gokhale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-06-02 | | [[Khamgaon]] | | [[:d:Q29583858|Q29583858]] | 5 |- | style='text-align:right'| 441 | [[Prateeksha Lonkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-06-12 | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q7238632|Q7238632]] | 6 |- | style='text-align:right'| 442 | [[Mrinal Dev-Kulkarni]] | [[പ്രമാണം:Mrinal Kulkarni snapped at the press meet for movie on Baba Amte 08.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-06-21<br/>1971-06-21 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6929584|Q6929584]] | 15 |- | style='text-align:right'| 443 | [[Rishina Kandhari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-06-21 | | | | [[:d:Q18211013|Q18211013]] | 4 |- | style='text-align:right'| 444 | [[മീനാക്ഷി (Q15217667)|മീനാക്ഷി]] | [[പ്രമാണം:Meenakshi (actress).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര നടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-08-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q15217667|Q15217667]] | 7 |- | style='text-align:right'| 445 | [[പൂർണിമ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-09-23 | | [[മച്ചിലിപട്ടണം]] | | [[:d:Q7228868|Q7228868]] | 3 |- | style='text-align:right'| 446 | [[Bhavani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-11-09 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16200014|Q16200014]] | 9 |- | style='text-align:right'| 447 | [[Satwant Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-12-05 | | [[Sirsa]] | | [[:d:Q43231541|Q43231541]] | 2 |- | style='text-align:right'| 448 | [[Nina Wadia]] | [[പ്രമാണം:Nina Wadia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-12-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6043141|Q6043141]] | 13 |- | style='text-align:right'| 449 | [[സുകന്യ കുൽക്കർണി]] | [[പ്രമാണം:Sukanya Kulkarni.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1968-12-23 | | | | [[:d:Q23019136|Q23019136]] | 4 |- | style='text-align:right'| 450 | [[ഷർബാനി മുഖർജി]] | [[പ്രമാണം:Sharbani Mukherjee 2005 - still 1240.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7489442|Q7489442]] | 9 |- | style='text-align:right'| 451 | [[Tripti Nadakar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-01-02 | | [[ഡാർജിലിങ്|ഡാർജിലിംഗ്]] | | [[:d:Q7843809|Q7843809]] | 6 |- | style='text-align:right'| 452 | [[Pinky Rajput]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-01-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7196247|Q7196247]] | 5 |- | style='text-align:right'| 453 | [[Pallavi Joshi]] | [[പ്രമാണം:Pallavi Joshi and Tanvi Azmi at Success bash of 'Hate Story' (8).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-04-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7127781|Q7127781]] | 19 |- | style='text-align:right'| 454 | [[Piya Sengupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-06-09 | | | | [[:d:Q21066811|Q21066811]] | 6 |- | style='text-align:right'| 455 | [[Manjeet Kullar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-06-28 | | | | [[:d:Q6750370|Q6750370]] | 3 |- | style='text-align:right'| 456 | [[Pratibha Sinha]] | [[പ്രമാണം:PratibhaSinha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-07-04 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7238684|Q7238684]] | 8 |- | style='text-align:right'| 457 | [[അശ്വിനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-07-14 | 2012-09-23 | [[നെല്ലൂർ (Q61434)|നെല്ലൂർ]] | | [[:d:Q16019284|Q16019284]] | 9 |- | style='text-align:right'| 458 | [[Mandakini]] | [[പ്രമാണം:Mandakini01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-07-30<br/>1963-07-30 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q337434|Q337434]] | 29 |- | style='text-align:right'| 459 | [[Poonam Jhawer]] | [[പ്രമാണം:Poonam Jhawer.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-08-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7228696|Q7228696]] | 6 |- | style='text-align:right'| 460 | [[Alka Kaushal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-09-02 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18638586|Q18638586]] | 7 |- | style='text-align:right'| 461 | [[Satabdi Roy]] | [[പ്രമാണം:Shatabdi Roy.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-10-05 | | [[Agarpara]] | | [[:d:Q7425857|Q7425857]] | 9 |- | style='text-align:right'| 462 | [[Nishigandha Wad]] | [[പ്രമാണം:Nishigandha Wad.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-10-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7040540|Q7040540]] | 3 |- | style='text-align:right'| 463 | [[Sunita Rajwar]] | [[പ്രമാണം:Sunita Rajwar in February 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-11-06 | | [[ബറേലി]] | | [[:d:Q16206736|Q16206736]] | 7 |- | style='text-align:right'| 464 | [[Shilpa Shirodkar]] | [[പ്രമാണം:ShilpaShirodkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-11-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7496767|Q7496767]] | 17 |- | style='text-align:right'| 465 | [[സ്മിത നായർ ജെയിൻ]] | [[പ്രമാണം:Smita Nair Jain speaking at Nasscom.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-11-20 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q18126169|Q18126169]] | 12 |- | style='text-align:right'| 466 | [[Seema Rahmani]] | [[പ്രമാണം:Seema Rahmani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-12-03 | | [[കുവൈറ്റ്|കുവൈറ്റ്‌]] | | [[:d:Q20870055|Q20870055]] | 8 |- | style='text-align:right'| 467 | [[Nimisha Vakharia]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1969-12-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832126|Q16832126]] | 4 |- | style='text-align:right'| 468 | [[K.Sujatha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970s | 2007-06-25 | | | [[:d:Q12688702|Q12688702]] | 1 |- | style='text-align:right'| 469 | [[Maheswari]] | [[പ്രമാണം:Mahe wiki.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6733904|Q6733904]] | 3 |- | style='text-align:right'| 470 | [[Chandrayee Ghosh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5071477|Q5071477]] | 5 |- | style='text-align:right'| 471 | [[Jayati Bhatia]] | [[പ്രമാണം:Jayati Bhatia 1.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q6167690|Q6167690]] | 3 |- | style='text-align:right'| 472 | [[Manjula Ghattamaneni]] | [[പ്രമാണം:Manjula Indira Productions.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6750446|Q6750446]] | 7 |- | style='text-align:right'| 473 | [[ഊഹ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-01-01 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7532422|Q7532422]] | 3 |- | style='text-align:right'| 474 | [[Thangjam Manorama]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | 2004-07-11 | | | [[:d:Q15734820|Q15734820]] | 6 |- | style='text-align:right'| 475 | [[Sheeba Akashdeep]] | [[പ്രമാണം:Sheeba Akashdeep, 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16727187|Q16727187]] | 6 |- | style='text-align:right'| 476 | [[Chanda Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | | | [[:d:Q66816607|Q66816607]] | 3 |- | style='text-align:right'| 477 | [[Sunetra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1970 | | | | [[:d:Q67654543|Q67654543]] | 2 |- | style='text-align:right'| 478 | [[Dolly Bindra]] | [[പ്രമാണം:Dolly bindra colors indian telly awards cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-01-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5289323|Q5289323]] | 12 |- | style='text-align:right'| 479 | [[Ashwini Kalsekar]] | [[പ്രമാണം:Ashwini Kalsekar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-01-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4806201|Q4806201]] | 20 |- | style='text-align:right'| 480 | [[Aparajita Auddy]] | [[പ്രമാണം:Aparajita Auddy (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-02-02 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4779118|Q4779118]] | 5 |- | style='text-align:right'| 481 | [[Chumki Chowdhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-02-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q18685433|Q18685433]] | 5 |- | style='text-align:right'| 482 | [[Dolon Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-02-22 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5289472|Q5289472]] | 5 |- | style='text-align:right'| 483 | [[Mona Ambegaonkar]] | [[പ്രമാണം:Mona Ambegaonkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-03-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6897636|Q6897636]] | 8 |- | style='text-align:right'| 484 | [[പ്രിയ (Q16201721)|പ്രിയ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-03-21 | | | | [[:d:Q16201721|Q16201721]] | 2 |- | style='text-align:right'| 485 | [[Indrani Dutta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-04-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16728729|Q16728729]] | 5 |- | style='text-align:right'| 486 | [[Neelu Vaghela]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-04-15 | | [[രാജസ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q6986823|Q6986823]] | 9 |- | style='text-align:right'| 487 | [[Neha Joshi (TV actress)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-06-21 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q6987750|Q6987750]] | 2 |- | style='text-align:right'| 488 | [[Anu Hasan]] | [[പ്രമാണം:Anu Hasan2.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-07-15 | | [[തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി|തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]] | | [[:d:Q3530637|Q3530637]] | 10 |- | style='text-align:right'| 489 | [[നിവേദിത ഭട്ടാചാര്യ]] | [[പ്രമാണം:Nivedita Bhattacharya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-07-21 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7041763|Q7041763]] | 7 |- | style='text-align:right'| 490 | [[Deepshika]] | [[പ്രമാണം:Deepshikha walks for Manish Malhotra & Shaina NC's show for CPAA 08.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-08-02<br/>1977-01-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5250647|Q5250647]] | 11 |- | style='text-align:right'| 491 | [[Sagarika Mukherjee]] | [[പ്രമാണം:Sagarika13.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-09-04 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q7399059|Q7399059]] | 9 |- | style='text-align:right'| 492 | [[Parminder Gill]] | [[പ്രമാണം:Parminder Gill1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-09-16 | | [[ലുധിയാന ജില്ല]] | | [[:d:Q61059217|Q61059217]] | 3 |- | style='text-align:right'| 493 | [[Shikha Swaroop]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-10-23 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7496575|Q7496575]] | 3 |- | style='text-align:right'| 494 | [[Kashmira Shah]] | [[പ്രമാണം:Kashmera Shah in 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-12-02<br/>1971-12-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6374451|Q6374451]] | 14 |- | style='text-align:right'| 495 | [[Namrata Sawhney]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-12-14 | | [[പട്ട്യാല]] | | [[:d:Q6962052|Q6962052]] | 4 |- | style='text-align:right'| 496 | [[Meena Menon]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970-12-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6807588|Q6807588]] | 4 |- | style='text-align:right'| 497 | [[Ekta Sohini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16202541|Q16202541]] | 3 |- | style='text-align:right'| 498 | [[Ritu Shivpuri]] | [[പ്രമാണം:Ritu Shivpuri graces Rebecca Dewan’s fashion show (11) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-01-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q15693767|Q15693767]] | 8 |- | style='text-align:right'| 499 | [[നിരോഷ]] | [[പ്രമാണം:Nirosha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-01-23 | | [[കൊളംബോ]] | | [[:d:Q13653610|Q13653610]] | 5 |- | style='text-align:right'| 500 | [[Shaheen Ahmed]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-02 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q12454107|Q12454107]] | 1 |- | style='text-align:right'| 501 | [[Indira Krishnan]] | [[പ്രമാണം:Indira Krishnan All India Achievers Awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-03-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q121358969|Q121358969]] | 4 |- | style='text-align:right'| 502 | [[Yamini Singh]] | [[പ്രമാണം:YaminiSingh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-03-20 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q28170401|Q28170401]] | 5 |- | style='text-align:right'| 503 | [[Sriranjini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-06-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16202614|Q16202614]] | 5 |- | style='text-align:right'| 504 | [[Sonal Jha]] | [[പ്രമാണം:Sonal Jha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-07-29 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q55177844|Q55177844]] | 3 |- | style='text-align:right'| 505 | [[Sreelekha Mitra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-08-30<br/>1975-08-30 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q13729015|Q13729015]] | 5 |- | style='text-align:right'| 506 | [[Sulekha Talwalkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-10-08 | | | | [[:d:Q7636145|Q7636145]] | 5 |- | style='text-align:right'| 507 | [[Mounika]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-10-20 | | | | [[:d:Q19321759|Q19321759]] | 2 |- | style='text-align:right'| 508 | [[Meghna Malik]] | [[പ്രമാണം:Meghna malik.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-10-28<br/>1971-10-03 | | [[സോണിപത്]] | | [[:d:Q4277747|Q4277747]] | 10 |- | style='text-align:right'| 509 | [[Shalini Arora]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-11-09 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7487228|Q7487228]] | 5 |- | style='text-align:right'| 510 | [[M ഹീര രാജഗോപാൽ]] | [[പ്രമാണം:Heera-rajagopal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1971-12-29 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q5698080|Q5698080]] | 8 |- | style='text-align:right'| 511 | [[Sindhu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972 | 2005-01-06 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q19665157|Q19665157]] | 3 |- | style='text-align:right'| 512 | [[Rajita]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972 | | [[Kakinada]] | | [[:d:Q31496246|Q31496246]] | 2 |- | style='text-align:right'| 513 | [[Ashwini Ekbote]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-01-05 | 2016-10-22 | [[പൂണെ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q51834779|Q51834779]] | 4 |- | style='text-align:right'| 514 | [[Suchitra Bandekar]] | [[പ്രമാണം:Suchitra Bandekar with Aadesh Bandekar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-01-07 | | | | [[:d:Q13122012|Q13122012]] | 4 |- | style='text-align:right'| 515 | [[Sandali Sinha]] | [[പ്രമാണം:SandaliSinha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-01-11 | | [[Muzaffarpur]] | | [[:d:Q7415964|Q7415964]] | 13 |- | style='text-align:right'| 516 | [[Maria Goretti]] | [[പ്രമാണം:MariaGorettiVJ.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-01-26 | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q6761233|Q6761233]] | 5 |- | style='text-align:right'| 517 | [[Nilanjana Sengupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-02-21<br/>1979-02-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16202260|Q16202260]] | 3 |- | style='text-align:right'| 518 | [[തനാസ് ഇറാനി]] | [[പ്രമാണം:Tanaaz-Irani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-04-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7682187|Q7682187]] | 10 |- | style='text-align:right'| 519 | [[Anjala Zaveri]] | [[പ്രമാണം:AnjalaZaveri.jpg|center|50px]] | ബ്രിട്ടനിലെ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1972-04-20 | | [[ലണ്ടൻ]] | | [[:d:Q3531931|Q3531931]] | 9 |- | style='text-align:right'| 520 | [[Ashwini Bhave]] | [[പ്രമാണം:AshwiniBhave.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-05-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4806199|Q4806199]] | 15 |- | style='text-align:right'| 521 | [[Anjali Sudhakar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-05-22 | | [[Kanakapura]] | | [[:d:Q4765740|Q4765740]] | 5 |- | style='text-align:right'| 522 | [[Gulfam Khan]] | [[പ്രമാണം:Gulfam Khan Portrait.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-06-06 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200740|Q16200740]] | 7 |- | style='text-align:right'| 523 | [[Sonam]] | [[പ്രമാണം:Sonam Khan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-09-02 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7560776|Q7560776]] | 8 |- | style='text-align:right'| 524 | [[Rasika Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-09-12 | 2011-07-07 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7295046|Q7295046]] | 6 |- | style='text-align:right'| 525 | [[Jaya Bhattacharya]] | [[പ്രമാണം:Jaya Bhattacharya in 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-09-19<br/>1978-07-01 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q16199248|Q16199248]] | 12 |- | style='text-align:right'| 526 | [[നികി അനേജ വാലിയ]] | [[പ്രമാണം:Niki Walia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-09-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16258538|Q16258538]] | 8 |- | style='text-align:right'| 527 | [[Deepa Parab]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-10-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16201561|Q16201561]] | 6 |- | style='text-align:right'| 528 | [[Ravali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1972-12-22 | | [[Gudivada]] | | [[:d:Q7296308|Q7296308]] | 5 |- | style='text-align:right'| 529 | [[Radhika Vaz]] | [[പ്രമാണം:Radhika Vaz, 2017 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q21066657|Q21066657]] | 7 |- | style='text-align:right'| 530 | [[Sheeba Chaddha]] | [[പ്രമാണം:Sheeba Chaddha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16200046|Q16200046]] | 14 |- | style='text-align:right'| 531 | [[ഫർഹീൻ]] | [[പ്രമാണം:Farheen mam.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16200332|Q16200332]] | 5 |- | style='text-align:right'| 532 | [[Sharvani Pillai]] | [[പ്രമാണം:Sharvani Pillai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16734541|Q16734541]] | 7 |- | style='text-align:right'| 533 | [[Rethika Srinivas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q20685290|Q20685290]] | 6 |- | style='text-align:right'| 534 | [[Sakshi Tanwar]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Tanwar graces the Ganesha puja at Ekta Kapoor’s house (05) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-01-12 | | [[Alwar]] | | [[:d:Q2003940|Q2003940]] | 25 |- | style='text-align:right'| 535 | [[Bhaswati Basu]] | [[പ്രമാണം:Bhaswati Basu.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-03-05 | | | | [[:d:Q55409221|Q55409221]] | 2 |- | style='text-align:right'| 536 | [[Bidipta Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-06-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4904175|Q4904175]] | 5 |- | style='text-align:right'| 537 | [[ഈശ്വരി റാവു]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-06-13 | | [[Peddapuram mandal]] | | [[:d:Q5331053|Q5331053]] | 4 |- | style='text-align:right'| 538 | [[Suman Ranganathan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-07-26 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7636937|Q7636937]] | 13 |- | style='text-align:right'| 539 | [[Malashri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-08-10 | | [[ചെന്നൈ ജില്ല]] | | [[:d:Q10980180|Q10980180]] | 11 |- | style='text-align:right'| 540 | [[രേഷം തിപ്നിസ്]] | [[പ്രമാണം:Resham Tipnis (cropped) attending the launch of Sai Deodhar & Shakti Anand ‘Thoughtrain Entertainment’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-08-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16214589|Q16214589]] | 7 |- | style='text-align:right'| 541 | [[Delnaaz Irani]] | [[പ്രമാണം:Delnaaz Paul at the opening of Fluke store.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-09-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5254296|Q5254296]] | 11 |- | style='text-align:right'| 542 | [[Richa Ahuja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-09-16 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q17505034|Q17505034]] | 7 |- | style='text-align:right'| 543 | [[Sujatha Sivakumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-09-27 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q22683046|Q22683046]] | 3 |- | style='text-align:right'| 544 | [[സലീമാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-11-04 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q16202034|Q16202034]] | 5 |- | style='text-align:right'| 545 | [[Kavita Lad]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1973-11-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q893134|Q893134]] | 5 |- | style='text-align:right'| 546 | [[Arpita Pal]] | [[പ്രമാണം:Arpita Pal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4795753|Q4795753]] | 7 |- | style='text-align:right'| 547 | [[అపూర్వ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974 | | | | [[:d:Q12990404|Q12990404]] | 1 |- | style='text-align:right'| 548 | [[റാണി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974 | | | | [[:d:Q16344092|Q16344092]] | 4 |- | style='text-align:right'| 549 | [[Abhilasha Patil]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1974 | 2021-05-04 | | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q106707972|Q106707972]] | 3 |- | style='text-align:right'| 550 | [[Malini Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-01-05<br/>1965-01-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16202316|Q16202316]] | 3 |- | style='text-align:right'| 551 | [[Savitha Reddy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-01-14 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7428358|Q7428358]] | 6 |- | style='text-align:right'| 552 | [[Manasi Salvi]] | [[പ്രമാണം:Manasi Salvi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-01-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2190753|Q2190753]] | 8 |- | style='text-align:right'| 553 | [[Indrani Mukherjee]] | [[പ്രമാണം:Indrani Mukherjee.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-01-25 | | [[അസൻസോൾ]] | | [[:d:Q62267046|Q62267046]] | 2 |- | style='text-align:right'| 554 | [[ശ്രുതി രാജ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-02-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7504339|Q7504339]] | 5 |- | style='text-align:right'| 555 | [[പ്രഗതി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-03-17 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7237601|Q7237601]] | 4 |- | style='text-align:right'| 556 | [[രൂപ ശ്രീ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-03-27 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q18085653|Q18085653]] | 4 |- | style='text-align:right'| 557 | [[കസ്തൂരി (Q6374806)|കസ്തൂരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-05-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6374806|Q6374806]] | 4 |- | style='text-align:right'| 558 | [[Aditi Gowitrikar]] | [[പ്രമാണം:Aditi Gowitrikar graces H&M’s store launch in Mumbai (17) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-05-21<br/>1976-05-21 | | [[പൻവേൽ]] | | [[:d:Q3531155|Q3531155]] | 20 |- | style='text-align:right'| 559 | [[Adita Wahi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-06-03 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q18211758|Q18211758]] | 3 |- | style='text-align:right'| 560 | [[Govindini Murty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-06-20 | | [[മണിപ്പൂർ]] | | [[:d:Q5589918|Q5589918]] | 3 |- | style='text-align:right'| 561 | [[Gautami Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Gautami.Kapoor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-06-21 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q16730577|Q16730577]] | 11 |- | style='text-align:right'| 562 | [[Barkha Madan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-08-17 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q16201002|Q16201002]] | 6 |- | style='text-align:right'| 563 | [[Purbi Joshi]] | [[പ്രമാണം:Purbi Joshi at the shooting of music video for ‘Damadamm!’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-08-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7260894|Q7260894]] | 7 |- | style='text-align:right'| 564 | [[വൈഷ്ണവി മഹന്ത്]] | [[പ്രമാണം:Vaishnavi Mahant.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-09-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7908874|Q7908874]] | 13 |- | style='text-align:right'| 565 | [[Janaki Sabesh]] | [[പ്രമാണം:Janaki Sabesh Image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-09-23 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6150715|Q6150715]] | 5 |- | style='text-align:right'| 566 | [[Rakshanda Khan]] | [[പ്രമാണം:Rakhsandha khan1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-09-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7286781|Q7286781]] | 7 |- | style='text-align:right'| 567 | [[Sonali Kulkarni]] | [[പ്രമാണം:Sonali Kulkarni graces the News18 Reel Movie Awards 2018 (10) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-11-03 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q1407499|Q1407499]] | 25 |- | style='text-align:right'| 568 | [[Simone Singh]] | [[പ്രമാണം:SimoneSingh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-11-10 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q7520416|Q7520416]] | 15 |- | style='text-align:right'| 569 | [[Sabitha Jayaraj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-11-10 | | | | [[:d:Q52634159|Q52634159]] | 1 |- | style='text-align:right'| 570 | [[Yuvarani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-11-30 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16203011|Q16203011]] | 5 |- | style='text-align:right'| 571 | [[Anupama Kumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1974-12-04 | | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | | [[:d:Q4777839|Q4777839]] | 7 |- | style='text-align:right'| 572 | [[Uma Riyaz Khan]] | [[പ്രമാണം:Uma Riyaz Khan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7881028|Q7881028]] | 6 |- | style='text-align:right'| 573 | [[Bhavana]] | [[പ്രമാണം:Bhavana (Kannada actress) (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1970s | | [[ദാവൺഗരെ]] | | [[:d:Q16200004|Q16200004]] | 11 |- | style='text-align:right'| 574 | [[Rupal Patel]] | [[പ്രമാണം:Rupalpatel.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-01-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18638590|Q18638590]] | 6 |- | style='text-align:right'| 575 | [[സുപ്രിയ കാർണിക്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-03-13 | | | | [[:d:Q16198893|Q16198893]] | 5 |- | style='text-align:right'| 576 | [[സുമ കനകല]] | [[പ്രമാണം:Suma Kanakala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-03-22 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q7636907|Q7636907]] | 6 |- | style='text-align:right'| 577 | [[സന്ധ്യ മ്രിദുൽ]] | [[പ്രമാണം:Sandhya Mridul at an event at Koh hosted by Shruti Seth 06.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-03-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q1396281|Q1396281]] | 15 |- | style='text-align:right'| 578 | [[Rajeshwari Sachdev]] | [[പ്രമാണം:Rajeshwari Sachdev.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-04-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7286105|Q7286105]] | 13 |- | style='text-align:right'| 579 | [[Neha]] | [[പ്രമാണം:NehaBajpai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-04-18 | | [[Nanded]] | | [[:d:Q7460032|Q7460032]] | 14 |- | style='text-align:right'| 580 | [[Gargi Roychowdhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-04-24 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q17332332|Q17332332]] | 3 |- | style='text-align:right'| 581 | [[ഭുവനേശ്വരി (Q18124379)|ഭുവനേശ്വരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-06-04 | | [[Chittoor]] | | [[:d:Q18124379|Q18124379]] | 6 |- | style='text-align:right'| 582 | [[Deepa Venkat]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-06-11<br/>1974 | | | | [[:d:Q5250473|Q5250473]] | 4 |- | style='text-align:right'| 583 | [[Upasana Singh]] | [[പ്രമാണം:UpasanaSingh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-06-29 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q7898180|Q7898180]] | 13 |- | style='text-align:right'| 584 | [[സുഭശ്രി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-07-18 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7631263|Q7631263]] | 3 |- | style='text-align:right'| 585 | [[Lata Sabharwal]] | [[പ്രമാണം:Lataa Saberwal cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-08-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6495046|Q6495046]] | 11 |- | style='text-align:right'| 586 | [[Dolly Sohi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-09-15 | 2024-03-08 | [[അമൃത്‌സർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q26997337|Q26997337]] | 8 |- | style='text-align:right'| 587 | [[ശ്രുതി (Q7504343)|ശ്രുതി]] | [[പ്രമാണം:Shruti (Apr, 2016).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-09-18 | | [[Hassan]] | | [[:d:Q7504343|Q7504343]] | 11 |- | style='text-align:right'| 588 | [[Jayasri Rachakonda]] | [[പ്രമാണം:Jayasri Rachakonda.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-12 | | [[Ramagundam]] | | [[:d:Q97674107|Q97674107]] | 2 |- | style='text-align:right'| 589 | [[Pallavi Pradhan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q42610846|Q42610846]] | 4 |- | style='text-align:right'| 590 | [[Bhavana Balsavar]] | [[പ്രമാണം:Bhavana Balsaver,Shobha Khote at The Aap Ki Awaz Award 2012 (4).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16199949|Q16199949]] | 9 |- | style='text-align:right'| 591 | [[Meghna Reddy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-24 | | [[രാജമന്ദ്രി]] | | [[:d:Q4974267|Q4974267]] | 3 |- | style='text-align:right'| 592 | [[Rukhsaar Rehman]] | [[പ്രമാണം:Rukhsar image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-10-29 | | [[Rampur]] | | [[:d:Q19059651|Q19059651]] | 14 |- | style='text-align:right'| 593 | [[Tara Deshpande]] | [[പ്രമാണം:Tara Deshpande(1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-12-09<br/>1975-12-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7685053|Q7685053]] | 5 |- | style='text-align:right'| 594 | [[വൈഭവി മർച്ചന്റ്]] | [[പ്രമാണം:Vaibhavi Merchant don2 screening.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-12-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q245862|Q245862]] | 19 |- | style='text-align:right'| 595 | [[Mahi Gill]] | [[പ്രമാണം:Mahi Gill Paan Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-12-19 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q487198|Q487198]] | 23 |- | style='text-align:right'| 596 | [[Shonali Nagrani]] | [[പ്രമാണം:Shonali Nagrani at the launch of Watch Time's magazine 10.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1975-12-20 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7500361|Q7500361]] | 6 |- | style='text-align:right'| 597 | [[Shweta Kawatra]] | [[പ്രമാണം:Shweta kawatra walks ramp.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7505875|Q7505875]] | 8 |- | style='text-align:right'| 598 | [[Deepali Joshi-Shah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976 | 2012-01-27 | [[അജ്മീർ]] | [[കുവൈറ്റ്|കുവൈറ്റ്‌]] | [[:d:Q4160503|Q4160503]] | 4 |- | style='text-align:right'| 599 | [[ശ്രീയ രമേഷ്]] | | നടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976 | | [[കാസർഗോഡ്]] | | [[:d:Q27673476|Q27673476]] | 1 |- | style='text-align:right'| 600 | [[Shalini Kapoor Sagar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-01-04 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16202189|Q16202189]] | 5 |- | style='text-align:right'| 601 | [[Vandana Pathak]] | [[പ്രമാണം:Vandana Pathak at Kehvatlal Parivar premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-01-26 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16734267|Q16734267]] | 8 |- | style='text-align:right'| 602 | [[Malavika Avinash]] | [[പ്രമാണം:Malavika Avinash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-01-28 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6741434|Q6741434]] | 14 |- | style='text-align:right'| 603 | [[Priya Sachdev]] | [[പ്രമാണം:Priya Sachdev Kapur, wife of sanjay kapur.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-02-21 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7246478|Q7246478]] | 1 |- | style='text-align:right'| 604 | [[Manasi Joshi Roy]] | [[പ്രമാണം:Manasi Joshi Roy.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-03-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q26702554|Q26702554]] | 6 |- | style='text-align:right'| 605 | [[Smita Saravade]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-05-12 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q7544827|Q7544827]] | 3 |- | style='text-align:right'| 606 | [[ചായ സിംഗ്]] | [[പ്രമാണം:Chaya Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-05-16 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q5088608|Q5088608]] | 10 |- | style='text-align:right'| 607 | [[Poonam Narula]] | [[പ്രമാണം:Poonam Goel (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-06-03 | | | | [[:d:Q21062558|Q21062558]] | 3 |- | style='text-align:right'| 608 | [[Sangita Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Sangeeta Ghosh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-08-18 | | [[Shivpuri]] | | [[:d:Q7417916|Q7417916]] | 9 |- | style='text-align:right'| 609 | [[Chitrangada Singh]] | [[പ്രമാണം:Chitrangada Singh at FBB Femina Miss India 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-08-30<br/>1976-03-28 | | [[ജോധ്പുർ]] | | [[:d:Q5102344|Q5102344]] | 29 |- | style='text-align:right'| 610 | [[Suchita Trivedi]] | [[പ്രമാണം:Suchita Trivedi in 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-09-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16751660|Q16751660]] | 6 |- | style='text-align:right'| 611 | [[Lakshmi Manchu]] | [[പ്രമാണം:Lakshmi Manchu.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-10-08 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6479877|Q6479877]] | 16 |- | style='text-align:right'| 612 | [[Queen Hazarika]] | [[പ്രമാണം:Queen Hazarika at a video shoot in Bangalore (April, 2015).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-10-16 | | [[North Lakhimpur]] | | [[:d:Q19896001|Q19896001]] | 5 |- | style='text-align:right'| 613 | [[Dipannita Sharma]] | [[പ്രമാണം:Celebrities at Manish Malhotra - Lilavati Save & Empower Girl Child show (8).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-11-02 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q5279710|Q5279710]] | 15 |- | style='text-align:right'| 614 | [[പ്യുമൊരി മേത്ത ഘോഷ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-11-23 | | [[Solapur]] | | [[:d:Q23038212|Q23038212]] | 1 |- | style='text-align:right'| 615 | [[Nethra Raghuraman]] | [[പ്രമാണം:Nethra Raghuraman graces the launch of Olive's new menu.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-11-29 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q16216019|Q16216019]] | 5 |- | style='text-align:right'| 616 | [[Bindu De Stoppani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1976-12-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q863662|Q863662]] | 3 |- | style='text-align:right'| 617 | [[Devadarshini]] | [[പ്രമാണം:Devadarshini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-01-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q140660|Q140660]] | 6 |- | style='text-align:right'| 618 | [[പ്രേമ]] | [[പ്രമാണം:Prema.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-01-06 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7240187|Q7240187]] | 9 |- | style='text-align:right'| 619 | [[Smita Bansal]] | [[പ്രമാണം:Smita Bansal graces The Global Peace Initiative 2015 (47).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-02-21 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q2003885|Q2003885]] | 12 |- | style='text-align:right'| 620 | [[Shilpa Tulaskar]] | [[പ്രമാണം:Shilpa Tulaskar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-03-10 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q7496770|Q7496770]] | 6 |- | style='text-align:right'| 621 | [[Kartika Rane]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-03-17 | | | | [[:d:Q6373558|Q6373558]] | 1 |- | style='text-align:right'| 622 | [[ഗായത്രി ജോഷി]] | [[പ്രമാണം:Gayatri Joshi in 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-03-20 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q467074|Q467074]] | 22 |- | style='text-align:right'| 623 | [[Rupali Ganguly]] | [[പ്രമാണം:Rupali Ganguly at CID Veerta Awards 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-04-05 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7380199|Q7380199]] | 11 |- | style='text-align:right'| 624 | [[Sakshi Shivanand]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Shivanand Image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-04-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7403092|Q7403092]] | 8 |- | style='text-align:right'| 625 | [[Debolina Dutta]] | [[പ്രമാണം:Debolina Dutta 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-04-20 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5248128|Q5248128]] | 5 |- | style='text-align:right'| 626 | [[Rajashree]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-04-29 | | | | [[:d:Q16201849|Q16201849]] | 4 |- | style='text-align:right'| 627 | [[Sheetal Agashe]] | [[പ്രമാണം:Sheetal-agashe-femina-award-2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-05-17 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q27854128|Q27854128]] | 11 |- | style='text-align:right'| 628 | [[Samata Das]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-06-07 | | [[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | | [[:d:Q16200218|Q16200218]] | 6 |- | style='text-align:right'| 629 | [[സുഗന്ധ ഗാർഗ്]] | [[പ്രമാണം:Sugandha Garg.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-06-13 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q7634701|Q7634701]] | 7 |- | style='text-align:right'| 630 | [[Mukti Mohan]] | [[പ്രമാണം:Mukti Mohan at celebrations for World Dance Day 3 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-06-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6933626|Q6933626]] | 13 |- | style='text-align:right'| 631 | [[Zehra Naqvi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1977-07-05 | | | | [[:d:Q17198947|Q17198947]] | 1 |- | style='text-align:right'| 632 | [[Raageshwari]] | [[പ്രമാണം:Raageshwari.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-07-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2040478|Q2040478]] | 14 |- | style='text-align:right'| 633 | [[Rinke Khanna]] | [[പ്രമാണം:Rinke Khanna.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-07-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7335045|Q7335045]] | 14 |- | style='text-align:right'| 634 | [[Shilpa Shinde]] | [[പ്രമാണം:Shilpa-Shinde-snapped-at-the-media-interaction-6.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832103|Q16832103]] | 17 |- | style='text-align:right'| 635 | [[Niruta Singh]] | [[പ്രമാണം:Niruta-Singh-14.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[നേപ്പാൾ]] | 1977-08-12 | | [[ഡാർജിലിങ്|ഡാർജിലിംഗ്]] | | [[:d:Q7040121|Q7040121]] | 10 |- | style='text-align:right'| 636 | [[രമ്യ ശ്രീ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-08-15 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q7290395|Q7290395]] | 7 |- | style='text-align:right'| 637 | [[Achint Kaur]] | [[പ്രമാണം:Achint Kaur.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-09-05 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q4673791|Q4673791]] | 12 |- | style='text-align:right'| 638 | [[Gauri Pradhan Tejwani]] | [[പ്രമാണം:Gauri pradhan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-09-16 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q5527775|Q5527775]] | 10 |- | style='text-align:right'| 639 | [[Priyanka Upendra]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Upendra 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-11-09 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7246515|Q7246515]] | 14 |- | style='text-align:right'| 640 | [[Shruti Seth]] | [[പ്രമാണം:Premiere of 'Rock Of Ages' 11 Shruti Seth.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-12-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3765263|Q3765263]] | 17 |- | style='text-align:right'| 641 | [[Gauri Karnik]] | [[പ്രമാണം:GauriKarnik.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1977-12-20 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q5527769|Q5527769]] | 7 |- | style='text-align:right'| 642 | [[വിനീത]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q7932417|Q7932417]] | 3 |- | style='text-align:right'| 643 | [[Mamilla Shailaja Priya]] | [[പ്രമാണം:Mamilla Shailaja Priya and family.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978 | | [[Bapatla]] | | [[:d:Q6745678|Q6745678]] | 4 |- | style='text-align:right'| 644 | [[Nigaar Khan]] | [[പ്രമാണം:Nigaar Khan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7032158|Q7032158]] | 14 |- | style='text-align:right'| 645 | [[Jyoti Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978 | | | | [[:d:Q15724164|Q15724164]] | 1 |- | style='text-align:right'| 646 | [[അനുഷ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-03-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q18589263|Q18589263]] | 5 |- | style='text-align:right'| 647 | [[Ayesha Dharker]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-03-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q1976975|Q1976975]] | 8 |- | style='text-align:right'| 648 | [[Bhargavi Chirmule]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-03-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4901279|Q4901279]] | 4 |- | style='text-align:right'| 649 | [[Narayani Shastri]] | [[പ്രമാണം:Naryani shastri spa launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-04-16 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6965558|Q6965558]] | 7 |- | style='text-align:right'| 650 | [[Additi Gupta]] | [[പ്രമാണം:Additi Gupta at the launch of Zara Nachke Dikha 2 in 2010.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-04-20 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q4681309|Q4681309]] | 14 |- | style='text-align:right'| 651 | [[Mona Ghosh Shetty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-04-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6897670|Q6897670]] | 6 |- | style='text-align:right'| 652 | [[Sunitha Upadrashta]] | [[പ്രമാണം:Sunitha film fare.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-05-10 | | [[ഗുണ്ടൂർ]] | | [[:d:Q2917149|Q2917149]] | 7 |- | style='text-align:right'| 653 | [[Satya Krishnan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-05-11 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7426866|Q7426866]] | 4 |- | style='text-align:right'| 654 | [[Priyadarshini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-06-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7246485|Q7246485]] | 2 |- | style='text-align:right'| 655 | [[Neha Mehta]] | [[പ്രമാണം:Nehamehta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-06-09 | | [[Patan]] | | [[:d:Q16732433|Q16732433]] | 15 |- | style='text-align:right'| 656 | [[Jasveer Kaur]] | [[പ്രമാണം:Jasveer Kaur at launch of Telly Calendar 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-06-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17198237|Q17198237]] | 6 |- | style='text-align:right'| 657 | [[Kamalika Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Kamolika Di Jan 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-07 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6355716|Q6355716]] | 5 |- | style='text-align:right'| 658 | [[Urvashi Dholakia]] | [[പ്രമാണം:Urvashi Dholakia in 2020 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-07-09<br/>1979-07-09 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7214157|Q7214157]] | 13 |- | style='text-align:right'| 659 | [[Maanu]] | [[പ്രമാണം:Maanu.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-07-23 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q13152205|Q13152205]] | 7 |- | style='text-align:right'| 660 | [[ചിത്ര ഷെനോയ്]] | [[പ്രമാണം:Chitra Shenoy.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-07-24 | | [[Hassan]] | | [[:d:Q18589140|Q18589140]] | 3 |- | style='text-align:right'| 661 | [[റീ സെൻ]] | [[പ്രമാണം:Rii Sen at Berlinale 2011 (crop).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-07-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7333918|Q7333918]] | 5 |- | style='text-align:right'| 662 | [[Disha Vakani]] | [[പ്രമാണം:Disha Wakani on the sets of KBC 07.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-08-17 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q5282199|Q5282199]] | 22 |- | style='text-align:right'| 663 | [[Dr. Sharmila]] | [[പ്രമാണം:Dr. Sharmila Kothandaraman.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-08-17 | | | | [[:d:Q5304387|Q5304387]] | 3 |- | style='text-align:right'| 664 | [[മേഘ്‌ന നായിഡു]] | [[പ്രമാണം:Meghna Naidu at Press conference of Rivaaz (5).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-09-19<br/>1980-09-19 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q6809083|Q6809083]] | 18 |- | style='text-align:right'| 665 | [[Swathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-10-23 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q7654025|Q7654025]] | 4 |- | style='text-align:right'| 666 | [[Vinodhini Vaidyanathan]] | [[പ്രമാണം:Actress Vinodhini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-02 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q17584126|Q17584126]] | 4 |- | style='text-align:right'| 667 | [[Keerthi Reddy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-17 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q6383306|Q6383306]] | 11 |- | style='text-align:right'| 668 | [[Koel Purie]] | [[പ്രമാണം:Koel Purie.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-25 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q3816132|Q3816132]] | 12 |- | style='text-align:right'| 669 | [[Jennifer Mistry Bansiwal]] | [[പ്രമാണം:Jennifer mistry.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-11-27 | | [[ജബൽ‌പൂർ]] | | [[:d:Q6178630|Q6178630]] | 6 |- | style='text-align:right'| 670 | [[Carol Gracias]] | [[പ്രമാണം:Carol at mod'art fashion show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1978-12-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5044344|Q5044344]] | 6 |- | style='text-align:right'| 671 | [[Zerifa Wahid]] | [[പ്രമാണം:Zerifa Wahid.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q2681568|Q2681568]] | 11 |- | style='text-align:right'| 672 | [[Lima Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-01-01 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q123764599|Q123764599]] | 1 |- | style='text-align:right'| 673 | [[Malavika Shivpuri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-01-07 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q6741435|Q6741435]] | 1 |- | style='text-align:right'| 674 | [[Shibani Kashyap]] | [[പ്രമാണം:Shibani Kashyap at the Miss & Mrs Tiara 2018 contest.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-01-12 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7496022|Q7496022]] | 7 |- | style='text-align:right'| 675 | [[Rekha Vedavyas]] | [[പ്രമാണം:Rekha Vedavyas.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-01-24 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7310617|Q7310617]] | 7 |- | style='text-align:right'| 676 | [[Vandana Vithlani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-01-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q31173548|Q31173548]] | 1 |- | style='text-align:right'| 677 | [[Vibhavari Deshpande]] | [[പ്രമാണം:Vibhavari Deshpande.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-02-01 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q4279645|Q4279645]] | 12 |- | style='text-align:right'| 678 | [[Mahek Chahal]] | [[പ്രമാണം:Mahek chahal super fight league event.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[നോർവെ]] | 1979-02-01 | | [[നോർവെ]] | | [[:d:Q6733711|Q6733711]] | 21 |- | style='text-align:right'| 679 | [[പവിത്ര ലോകേഷ്]] | [[പ്രമാണം:Pavitra Lokesh (2023) 03.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-02-20 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q25004445|Q25004445]] | 6 |- | style='text-align:right'| 680 | [[Karen David]] | [[പ്രമാണം:Karen David by Gage Skidmore.jpg|center|50px]] | ബ്രിട്ടനിലെ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[കാനഡ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1979-04-15 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q465981|Q465981]] | 21 |- | style='text-align:right'| 681 | [[Bhairavi Raichura]] | [[പ്രമാണം:Bhairavi raichura colors indian telly awards cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-04-20 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q2004042|Q2004042]] | 6 |- | style='text-align:right'| 682 | [[Moon Banerrjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-04-23 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23939927|Q23939927]] | 5 |- | style='text-align:right'| 683 | [[Harini]] | [[പ്രമാണം:Singer harini pic.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-04-30 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q3533050|Q3533050]] | 8 |- | style='text-align:right'| 684 | [[Amruta Subhash]] | [[പ്രമാണം:Amruta Subhash 2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-05-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q11457118|Q11457118]] | 18 |- | style='text-align:right'| 685 | [[അർച്ചന ഗുപ്ത]] | [[പ്രമാണം:Archana gupta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-05-28 | | [[ആഗ്ര]] | | [[:d:Q4785556|Q4785556]] | 17 |- | style='text-align:right'| 686 | [[ശ്വേത ഗുലാത്തി]] | [[പ്രമാണം:Shweta Gulati Azaan Premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-05-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7505874|Q7505874]] | 9 |- | style='text-align:right'| 687 | [[Roshini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-06-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q22280130|Q22280130]] | 6 |- | style='text-align:right'| 688 | [[തിലോത്തമ ഷോം]] | [[പ്രമാണം:Tillotama Shome 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-06-25 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q2433720|Q2433720]] | 14 |- | style='text-align:right'| 689 | [[Vani Tripathi]] | [[പ്രമാണം:Prasoon Joshi, Amish Tripathi, Yatindra Mishra, Vani Tripathi at the Panel Discussion on “Is contemporary Cinema Reflecting the Literature of Our Times”, during the 48th International Film Festival of India (IFFI-2017).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-07-04 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7914885|Q7914885]] | 4 |- | style='text-align:right'| 690 | [[Juhi Babbar]] | [[പ്രമാണം:JuhiBabbar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-07-20 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q6305121|Q6305121]] | 13 |- | style='text-align:right'| 691 | [[Manyata Dutt]] | [[പ്രമാണം:Manyata Dutt snapped at her birthday bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-07-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q22950148|Q22950148]] | 12 |- | style='text-align:right'| 692 | [[Chandana Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-08-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5070947|Q5070947]] | 5 |- | style='text-align:right'| 693 | [[పద్మప్రియ భళ్లముడి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-08-11 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q47545138|Q47545138]] | 2 |- | style='text-align:right'| 694 | [[Kamya Panjabi]] | [[പ്രമാണം:Kamya Panjabi 3rd Gold Awards 2010.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-08-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6359918|Q6359918]] | 9 |- | style='text-align:right'| 695 | [[Suchitra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-08-14 | | [[ചെന്നൈ]]<br/>[[Mayiladuthurai]] | | [[:d:Q7632912|Q7632912]] | 8 |- | style='text-align:right'| 696 | [[Anu Choudhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-08-30<br/>1978-08-30 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q4777685|Q4777685]] | 7 |- | style='text-align:right'| 697 | [[Ishita Arun]] | [[പ്രമാണം:Ishita Arun 2010 - still 113962 crop.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-09-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6080395|Q6080395]] | 5 |- | style='text-align:right'| 698 | [[Aanchal Kumar]] | [[പ്രമാണം:Aanchal kumar chivas bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-10-24 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q4661550|Q4661550]] | 9 |- | style='text-align:right'| 699 | [[റീമ ദെബ്നാദ്]] | [[പ്രമാണം:Reema Debnath in Universal CityWalk Hollywood.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-11-13 | | [[അഗർത്തല]] | | [[:d:Q16200225|Q16200225]] | 3 |- | style='text-align:right'| 700 | [[Menaka Lalwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-11-13 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16727189|Q16727189]] | 5 |- | style='text-align:right'| 701 | [[Arunima Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1979-11-18 | | [[Duliajan]] | | [[:d:Q4802270|Q4802270]] | 1 |- | style='text-align:right'| 702 | [[Nupur Mehta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7069964|Q7069964]] | 4 |- | style='text-align:right'| 703 | [[അനുയാ വൈ ഭഗവത്]] | [[പ്രമാണം:AnuyaBhagwat.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | [[Emirate of Dubai]] | | [[:d:Q4777962|Q4777962]] | 8 |- | style='text-align:right'| 704 | [[Kanwal Toor]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | | | [[:d:Q6365725|Q6365725]] | 0 |- | style='text-align:right'| 705 | [[Surabhi Prabhavathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980 | | | | [[:d:Q16340598|Q16340598]] | 1 |- | style='text-align:right'| 706 | [[Ekavali Khanna]] | [[പ്രമാണം:Ekavali khanna.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-01-01 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19561007|Q19561007]] | 4 |- | style='text-align:right'| 707 | [[Teejay Sidhu]] | [[പ്രമാണം:Launch of men's wear 'Pegasus' 10 Teejay Sidhu.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-01-22 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q7694213|Q7694213]] | 3 |- | style='text-align:right'| 708 | [[Gurdeep Kohli]] | [[പ്രമാണം:Arjun Punj, Gurdeep Kohli (cropped) - Gurdeep Kohli.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-01-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5619906|Q5619906]] | 10 |- | style='text-align:right'| 709 | [[Prachee Shah Pandya]] | [[പ്രമാണം:Prachi Shah graces the Khidkiyaan movie festival launch (06) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-02-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7237298|Q7237298]] | 12 |- | style='text-align:right'| 710 | [[Arpita Pandey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-03-14 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16197442|Q16197442]] | 1 |- | style='text-align:right'| 711 | [[കഞ്ചൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-04-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6360972|Q6360972]] | 4 |- | style='text-align:right'| 712 | [[Tapur Chatterjee]] | [[പ്രമാണം:Tapur chatterji.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-04-24 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7684863|Q7684863]] | 4 |- | style='text-align:right'| 713 | [[Preeti Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-04-27 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q20684151|Q20684151]] | 4 |- | style='text-align:right'| 714 | [[മേഘ്ന ഗോൻകർ]] | [[പ്രമാണം:Meghana Gaonkar (1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-08 | | [[ബെൽഗാം]] | | [[:d:Q6809048|Q6809048]] | 7 |- | style='text-align:right'| 715 | [[Trupti Bhoir]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16199195|Q16199195]] | 5 |- | style='text-align:right'| 716 | [[Koneenica Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Konineeca Banerjee.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-21 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6429073|Q6429073]] | 5 |- | style='text-align:right'| 717 | [[Karishma Randhawa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-23 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q6371091|Q6371091]] | 4 |- | style='text-align:right'| 718 | [[Neelam Shirke]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-05-25 | | | | [[:d:Q6986773|Q6986773]] | 4 |- | style='text-align:right'| 719 | [[Riva Bubber]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16206171|Q16206171]] | 5 |- | style='text-align:right'| 720 | [[Eva Shirali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5414998|Q5414998]] | 3 |- | style='text-align:right'| 721 | [[Gungun Uprari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-16 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16832074|Q16832074]] | 6 |- | style='text-align:right'| 722 | [[Sapna Sappu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-20 | | [[നാസിക്]] | | [[:d:Q52515543|Q52515543]] | 5 |- | style='text-align:right'| 723 | [[Firdaus Dadi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-26 | | | | [[:d:Q5451233|Q5451233]] | 2 |- | style='text-align:right'| 724 | [[രാസി]] | [[പ്രമാണം:Raasi actress.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-07-29 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q6752177|Q6752177]] | 8 |- | style='text-align:right'| 725 | [[ഉദയ ഭാനു]] | [[പ്രമാണം:Udaya Bhanu Midde.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-08-05 | | [[Sultanabad]] | | [[:d:Q7876976|Q7876976]] | 8 |- | style='text-align:right'| 726 | [[Samidha Guru]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-08-06 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q20744678|Q20744678]] | 3 |- | style='text-align:right'| 727 | [[Nandini Singh]] | [[പ്രമാണം:Nandini Singh Fashion show for girl child 05.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-08-07 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16222341|Q16222341]] | 7 |- | style='text-align:right'| 728 | [[Tejaswini Kolhapure]] | [[പ്രമാണം:Tejaswini Kolhapure.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-08-22 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q7695205|Q7695205]] | 8 |- | style='text-align:right'| 729 | [[Kanchana Moitra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-08-27 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q16201252|Q16201252]] | 4 |- | style='text-align:right'| 730 | [[Munisha Khatwani]] | [[പ്രമാണം:Munisha khatwani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-09-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q12060994|Q12060994]] | 1 |- | style='text-align:right'| 731 | [[Ashmita Karnani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-09-29<br/>1985 | | [[രാജസ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q59522647|Q59522647]] | 2 |- | style='text-align:right'| 732 | [[ശ്വേത തിവാരി]] | [[പ്രമാണം:Shweta at KKK finale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-04 | | [[Pratapgarh, Uttar Pradesh]] | | [[:d:Q467416|Q467416]] | 27 |- | style='text-align:right'| 733 | [[Paoli Dam]] | [[പ്രമാണം:Paoli Dam saree image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-04 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7132124|Q7132124]] | 13 |- | style='text-align:right'| 734 | [[ഇവാ ഗ്രോവർ]] | [[പ്രമാണം:Eva Grover.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-08 | | | | [[:d:Q5415060|Q5415060]] | 7 |- | style='text-align:right'| 735 | [[Sonali Chowdhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-13 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7560767|Q7560767]] | 6 |- | style='text-align:right'| 736 | [[Kavita Bajaj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-18 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q6379280|Q6379280]] | 0 |- | style='text-align:right'| 737 | [[Poonam Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-10-23 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16220979|Q16220979]] | 3 |- | style='text-align:right'| 738 | [[Roshni Chopra]] | [[പ്രമാണം:Roshni Chopra graces Femina Beauty Awards 2017 (20) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-11-02<br/>1984-11-02 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7368842|Q7368842]] | 15 |- | style='text-align:right'| 739 | [[Tannishtha Chatterjee]] | [[പ്രമാണം:Tannishtha Chatterjee at Premiere of 'The Forest' (3).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-11-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7683695|Q7683695]] | 14 |- | style='text-align:right'| 740 | [[Chriselle Almeida]] | [[പ്രമാണം:Chriselle Almeida.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5108577|Q5108577]] | 4 |- | style='text-align:right'| 741 | [[Renu Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-04 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7313570|Q7313570]] | 5 |- | style='text-align:right'| 742 | [[Sambhavana Sheth]] | [[പ്രമാണം:Sambhavna graces the Golden Jubilee celebrations of FWICE.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7409036|Q7409036]] | 6 |- | style='text-align:right'| 743 | [[സ്വസ്തിക മുഖർജി]] | [[പ്രമാണം:Swastika Mukherjee - Kolkata 2015-10-10 5787.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-13 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7653993|Q7653993]] | 14 |- | style='text-align:right'| 744 | [[Juhi Parmar]] | [[പ്രമാണം:Juhi parmar at vikas's wedding.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-14 | | [[ഉജ്ജയിൻ]] | | [[:d:Q3633715|Q3633715]] | 13 |- | style='text-align:right'| 745 | [[Smita Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-16 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7544829|Q7544829]] | 3 |- | style='text-align:right'| 746 | [[Karishma Modi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1980-12-26 | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q6371090|Q6371090]] | 4 |- | style='text-align:right'| 747 | [[Shruti Sharma]] | [[പ്രമാണം:Shruti sharma forest success.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q3959831|Q3959831]] | 9 |- | style='text-align:right'| 748 | [[Kishwar Merchant]] | [[പ്രമാണം:KishwarMerchant.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6416669|Q6416669]] | 9 |- | style='text-align:right'| 749 | [[Aditi Bhagwat]] | [[പ്രമാണം:Aditi Bhagwat, 2012.12.15 (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-01-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20649334|Q20649334]] | 5 |- | style='text-align:right'| 750 | [[Monal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-01-26 | 2002-04-14 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6897927|Q6897927]] | 5 |- | style='text-align:right'| 751 | [[Kavita Kaushik]] | [[പ്രമാണം:Kavita kaushik colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-02-15 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6379289|Q6379289]] | 17 |- | style='text-align:right'| 752 | [[Anuradha Mehta]] | [[പ്രമാണം:Anumehta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-08 | | [[Narasaraopet]] | | [[:d:Q4777873|Q4777873]] | 12 |- | style='text-align:right'| 753 | [[Shubhangi Atre Poorey]] | [[പ്രമാണം:Shubhangi Atre Poorey.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-11 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q7504566|Q7504566]] | 11 |- | style='text-align:right'| 754 | [[Anita Hassanandani]] | [[പ്രമാണം:Anita Hassanandani Reddy snapped promoting the film Bareilly Ki Barfi (02) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-14<br/>1980-04-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3633989|Q3633989]] | 23 |- | style='text-align:right'| 755 | [[സ്വർണമാല്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-22 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7653909|Q7653909]] | 5 |- | style='text-align:right'| 756 | [[Meghana Erande]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6809046|Q6809046]] | 4 |- | style='text-align:right'| 757 | [[Kanika Maheshwari]] | [[പ്രമാണം:Kanica maheshwari colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-24 | | [[അലിഗഢ്]] | | [[:d:Q16221424|Q16221424]] | 9 |- | style='text-align:right'| 758 | [[സുഹാസി ഗോരാധിയ ധർണി]] | [[പ്രമാണം:Suhasi Dhami graces ‘Big Life OK Now Awards 2014’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2721590|Q2721590]] | 16 |- | style='text-align:right'| 759 | [[Surekha Vani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-04-29 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q7645618|Q7645618]] | 4 |- | style='text-align:right'| 760 | [[Vega Tamotia]] | [[പ്രമാണം:Vega at the Audio release of 'Chittagong'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-05-07<br/>1985-05-07 | | [[ഛത്തീസ്ഗഢ്|ഛത്തീസ്‌ഗഢ്]] | | [[:d:Q7918259|Q7918259]] | 8 |- | style='text-align:right'| 761 | [[Anjori Alagh]] | [[പ്രമാണം:Anjori Alagh at the Charcoal-Houseproud.in launch 05.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-05-20 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q4765855|Q4765855]] | 11 |- | style='text-align:right'| 762 | [[Shenaz Treasurywala]] | [[പ്രമാണം:Shenaz Treasuryvala graces the Polo match (02).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-06-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7494205|Q7494205]] | 10 |- | style='text-align:right'| 763 | [[Anupama Verma]] | [[പ്രമാണം:Anupama Verma at the premiere of 'The Saint'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-07-02 | | | | [[:d:Q4777840|Q4777840]] | 8 |- | style='text-align:right'| 764 | [[Sonal Sehgal]] | [[പ്രമാണം:Premiere of 'Rock Of Ages' 10 Sonal Sehgal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-07-13 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q5381748|Q5381748]] | 6 |- | style='text-align:right'| 765 | [[ശാമ സിക്കന്ദർ]] | [[പ്രമാണം:Shama Sikander in Mumbai 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-04 | | [[Makrana]] | | [[:d:Q7487383|Q7487383]] | 15 |- | style='text-align:right'| 766 | [[Tanusree Chakraborty]] | [[പ്രമാണം:Tanusree Chakraborty - Kolkata 2023-06-21 9476.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-06<br/>1984-08-06 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7683925|Q7683925]] | 6 |- | style='text-align:right'| 767 | [[Neha Devi Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6987736|Q6987736]] | 4 |- | style='text-align:right'| 768 | [[Ankita Bhargava Patel]] | [[പ്രമാണം:Karan Patel and Ankita Karan Patel at Ganesha puja event.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-17 | | | | [[:d:Q16146387|Q16146387]] | 4 |- | style='text-align:right'| 769 | [[Gauahar Khan]] | [[പ്രമാണം:Gauahar Khan spotted at the 3rd Anniversary celebration.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-23<br/>1983-08-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q5527641|Q5527641]] | 24 |- | style='text-align:right'| 770 | [[Prathyusha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-29 | 2002-02-23 | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q7238675|Q7238675]] | 4 |- | style='text-align:right'| 771 | [[Rinku Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Rinkughosh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-08-30 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q16201971|Q16201971]] | 9 |- | style='text-align:right'| 772 | [[രാജശ്രീ താക്കൂർ]] | [[പ്രമാണം:Rajshri Thakur in 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-09-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7286442|Q7286442]] | 11 |- | style='text-align:right'| 773 | [[Neena]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-02 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q20684952|Q20684952]] | 2 |- | style='text-align:right'| 774 | [[Mona Singh]] | [[പ്രമാണം:Mona Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-08 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q6897722|Q6897722]] | 19 |- | style='text-align:right'| 775 | [[Aditi Sarangdhar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4683040|Q4683040]] | 11 |- | style='text-align:right'| 776 | [[Angana Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-10-28 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q18209921|Q18209921]] | 4 |- | style='text-align:right'| 777 | [[ഗായത്രി കഛ്രു]] | [[പ്രമാണം:Gayatri Kachru.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-12-07 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q5528723|Q5528723]] | 1 |- | style='text-align:right'| 778 | [[Keerthi Chawla]] | [[പ്രമാണം:Keerthi Chawla (cropped).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-12-09 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q6383305|Q6383305]] | 5 |- | style='text-align:right'| 779 | [[Prastuti Parashar]] | [[പ്രമാണം:Prastuti Porasor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-12-15 | | [[Jorhat]] | | [[:d:Q7238572|Q7238572]] | 8 |- | style='text-align:right'| 780 | [[Mannat Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1981-12-24 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q55955879|Q55955879]] | 4 |- | style='text-align:right'| 781 | [[Rubina Shergill]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | 2012-01-12 | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q7376147|Q7376147]] | 4 |- | style='text-align:right'| 782 | [[Anusree Roy]] | [[പ്രമാണം:Anusree Roy Profile Picture.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q14949627|Q14949627]] | 6 |- | style='text-align:right'| 783 | [[Ankitha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | | [[Breach Candy]] | | [[:d:Q4766074|Q4766074]] | 5 |- | style='text-align:right'| 784 | [[Isaipriya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | 2009 | [[Neduntheevu]] | | [[:d:Q12982135|Q12982135]] | 6 |- | style='text-align:right'| 785 | [[Hemashree]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982 | 2012-10-09 | [[തുമകൂരു ജില്ല|തുംകൂർ ജില്ല]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q20880437|Q20880437]] | 1 |- | style='text-align:right'| 786 | [[Gayatri Mahanta]] | [[പ്രമാണം:Gayatri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-01-14 | | [[Jamugurihat]] | | [[:d:Q19737357|Q19737357]] | 4 |- | style='text-align:right'| 787 | [[Shilpa Saklani]] | [[പ്രമാണം:Shilpa Saklani in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-01-20 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q7496766|Q7496766]] | 7 |- | style='text-align:right'| 788 | [[Asita Satapathy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-02-06 | | [[Khordha]] | | [[:d:Q104922816|Q104922816]] | 0 |- | style='text-align:right'| 789 | [[Shilpa Shukla]] | [[പ്രമാണം:ShilpaShukla.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-02-22 | | [[വൈശാലി ജില്ല]] | | [[:d:Q7496769|Q7496769]] | 13 |- | style='text-align:right'| 790 | [[Ashlesha Sawant]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-03-14 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q17089032|Q17089032]] | 2 |- | style='text-align:right'| 791 | [[Prachi Save Sathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-03-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7237297|Q7237297]] | 2 |- | style='text-align:right'| 792 | [[ശില്ല്പി ശർമ]] | [[പ്രമാണം:ShillpiSharma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-03-26<br/>1978-06-10 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q7496685|Q7496685]] | 4 |- | style='text-align:right'| 793 | [[സോണിയ അഗർവാൾ]] | [[പ്രമാണം:Sonia Agarwal at 62nd FFA (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-03-28 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q7561685|Q7561685]] | 16 |- | style='text-align:right'| 794 | [[Koel Mullick]] | [[പ്രമാണം:Bengali actress Koel.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-04-28 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q402203|Q402203]] | 14 |- | style='text-align:right'| 795 | [[Ashita Dhawan]] | [[പ്രമാണം:Ashita Dhawan in 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-05-23 | | | | [[:d:Q4805162|Q4805162]] | 8 |- | style='text-align:right'| 796 | [[Kanchi Kaul]] | [[പ്രമാണം:KanchiKaulSangeet.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-05-24 | | [[സ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q6361052|Q6361052]] | 4 |- | style='text-align:right'| 797 | [[Puja Gupta]] | [[പ്രമാണം:Puja-Gupta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-05-26 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16729508|Q16729508]] | 8 |- | style='text-align:right'| 798 | [[Kajal Nishad]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-06-01 | | [[Bhachau]] | | [[:d:Q6348854|Q6348854]] | 5 |- | style='text-align:right'| 799 | [[Pallavi Kulkarni]] | [[പ്രമാണം:Pallavi Kulkarni (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-06-15 | | | | [[:d:Q7127775|Q7127775]] | 11 |- | style='text-align:right'| 800 | [[Muskaan Mehani]] | [[പ്രമാണം:Muskaan Mihani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-06-26 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q6942733|Q6942733]] | 9 |- | style='text-align:right'| 801 | [[Nausheen Ali Sardar]] | [[പ്രമാണം:Nausheen Sardar Ali1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-06-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6981411|Q6981411]] | 10 |- | style='text-align:right'| 802 | [[Madhuri Bhattacharya]] | [[പ്രമാണം:MadhuriBhattacharya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-07-01 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6727546|Q6727546]] | 9 |- | style='text-align:right'| 803 | [[Ami Trivedi]] | [[പ്രമാണം:On the sets of Bajega Band Baaja.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-07-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4746097|Q4746097]] | 7 |- | style='text-align:right'| 804 | [[Jyoti Gauba]] | [[പ്രമാണം:Jyoti Gauba.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-07-16 | | | | [[:d:Q31632637|Q31632637]] | 3 |- | style='text-align:right'| 805 | [[Mayuri Kango]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-08-15 | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q6798131|Q6798131]] | 5 |- | style='text-align:right'| 806 | [[Mumaith Khan]] | [[പ്രമാണം:Mumaith Khan at the first look launch of 'Fattu Saala'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6935255|Q6935255]] | 13 |- | style='text-align:right'| 807 | [[Sakshi Talwar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-02 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7403094|Q7403094]] | 2 |- | style='text-align:right'| 808 | [[Manava Naik]] | [[പ്രമാണം:Manava Naik.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q12062287|Q12062287]] | 5 |- | style='text-align:right'| 809 | [[Rati Pandey]] | [[പ്രമാണം:Sonu sood on the sets of Hitler Didi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-11 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q7295698|Q7295698]] | 18 |- | style='text-align:right'| 810 | [[Barsha Rani Bishaya]] | [[പ്രമാണം:Barsha Rani Bishaya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-20 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q16246753|Q16246753]] | 7 |- | style='text-align:right'| 811 | [[രതി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-23 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6122737|Q6122737]] | 5 |- | style='text-align:right'| 812 | [[Mrinalini Sharma]] | [[പ്രമാണം:Mrinalini Sharma at Kallista Spa opening (12).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-09-27 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q13650980|Q13650980]] | 9 |- | style='text-align:right'| 813 | [[Birbaha Hansda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-10-08 | | [[Ankro]] | | [[:d:Q61776706|Q61776706]] | 7 |- | style='text-align:right'| 814 | [[Nauheed Cyrusi]] | [[പ്രമാണം:Nauheed Cyrusi at the unveil Blackberrys Spring Summer' 13 collection.jpg|center|50px]] | ബ്രിട്ടനിലെ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-10-19 | | [[ബെൽഫാസ്റ്റ്]] | | [[:d:Q6981172|Q6981172]] | 11 |- | style='text-align:right'| 815 | [[Nishita Goswami]] | [[പ്രമാണം:Assamese film actress Nishita Goswami.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-10-19 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q17605971|Q17605971]] | 6 |- | style='text-align:right'| 816 | [[Nikunj Malik]] | [[പ്രമാണം:Nikunj Malik at Shiana N C's ramp show to walk for the cause of cancer patients on 9th may 2014 2014-06-27 20-46.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-10-30 | | [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] | | [[:d:Q16212395|Q16212395]] | 5 |- | style='text-align:right'| 817 | [[Dalljiet Kaur]] | [[പ്രമാണം:Daljeet Kaur at Gold Awards 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-11-15 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q5211052|Q5211052]] | 9 |- | style='text-align:right'| 818 | [[Pooja Ruparel]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-11-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24701707|Q24701707]] | 7 |- | style='text-align:right'| 819 | [[Shefali Zariwala]] | [[പ്രമാണം:Shefali Jariwala at Sunidhi Chauhan's wedding reception at Taj Lands End (35).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-11-24 | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q7492558|Q7492558]] | 9 |- | style='text-align:right'| 820 | [[Sarah-Jane Dias]] | [[പ്രമാണം:Sarah-Jane Dias on Day 3 of Lakme Fashion Week 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-03 | | [[മസ്കറ്റ്]] | | [[:d:Q863846|Q863846]] | 15 |- | style='text-align:right'| 821 | [[Daisy Bopanna]] | [[പ്രമാണം:Daisy bopanna ipl.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-04 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q5209694|Q5209694]] | 10 |- | style='text-align:right'| 822 | [[സോണാലി ഖരെ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7560769|Q7560769]] | 3 |- | style='text-align:right'| 823 | [[Ohanna Shivanand]] | [[പ്രമാണം:Shilpa Anand On location shoot of film 'The Mall'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-10 | | [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] | | [[:d:Q7496760|Q7496760]] | 17 |- | style='text-align:right'| 824 | [[മൗലി ഗാംഗുലി]] | [[പ്രമാണം:Mouli ganguly1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-15 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6918980|Q6918980]] | 10 |- | style='text-align:right'| 825 | [[Madhumita Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q110604405|Q110604405]] | 0 |- | style='text-align:right'| 826 | [[Gunn Kansara]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1982-12-22 | | | | [[:d:Q16221764|Q16221764]] | 4 |- | style='text-align:right'| 827 | [[Bhargavi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | 2008-12-16 | | | [[:d:Q4901277|Q4901277]] | 3 |- | style='text-align:right'| 828 | [[മയൂരി (Q6797611)|മയൂരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | 2005-06-16 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q6797611|Q6797611]] | 5 |- | style='text-align:right'| 829 | [[Jupitora Bhuyan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q16110704|Q16110704]] | 5 |- | style='text-align:right'| 830 | [[Rupali Bhosale]] | [[പ്രമാണം:Rupali bhosale at sunshine colony.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17413627|Q17413627]] | 7 |- | style='text-align:right'| 831 | [[Sohm Kapila]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | 1983 | | [[പത്താൻകോട്ട്]] | | [[:d:Q40992378|Q40992378]] | 1 |- | style='text-align:right'| 832 | [[Nikita Anand]] | [[പ്രമാണം:Nikita anand.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q16149802|Q16149802]] | 13 |- | style='text-align:right'| 833 | [[Prarthana Behere]] | [[പ്രമാണം:Prarthana Behere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-01-05 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q7238427|Q7238427]] | 7 |- | style='text-align:right'| 834 | [[Preetha Vijayakumar]] | [[പ്രമാണം:Preetha Vijayakumar 62nd Filmfare South Awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-01-10 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q1088653|Q1088653]] | 9 |- | style='text-align:right'| 835 | [[Pariva Pranati]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-03-18 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q16222392|Q16222392]] | 6 |- | style='text-align:right'| 836 | [[Sweta Keswani]] | [[പ്രമാണം:A group photo of Ms Krunti Mazumdar, Shri Pravin Dabas & Ms Emily Hamilton of the film Mem Sahib during the 37th International Film Festival (IFFI-2006) in Panaji, Goa on November 27, 2006 (cropped) - Sweta Keswani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-03-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16206462|Q16206462]] | 5 |- | style='text-align:right'| 837 | [[Debina Bonnerjee]] | [[പ്രമാണം:Debina Bonnerjee graces Alt Balaji’s Digital Awards 2018 (10) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-04-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5248100|Q5248100]] | 11 |- | style='text-align:right'| 838 | [[Smilie Suri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-04-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7544709|Q7544709]] | 3 |- | style='text-align:right'| 839 | [[Kulraj Randhawa]] | [[പ്രമാണം:Kulraj at chaar din ki chandani hong kong premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-16 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q6443214|Q6443214]] | 11 |- | style='text-align:right'| 840 | [[Deeya Chopra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-17 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q5251034|Q5251034]] | 5 |- | style='text-align:right'| 841 | [[Kaveri Jha]] | [[പ്രമാണം:KaveriJha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-21 | | [[Darbhanga]] | | [[:d:Q6379189|Q6379189]] | 12 |- | style='text-align:right'| 842 | [[Swati Bajpai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-05-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7654036|Q7654036]] | 4 |- | style='text-align:right'| 843 | [[Meera Chopra]] | [[പ്രമാണം:Meera Chopra snapped at the launch of Jashn’s Fall-Winter 2018 Collection in Delhi (04) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-08 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q6807665|Q6807665]] | 21 |- | style='text-align:right'| 844 | [[Manjari Phadnis]] | [[പ്രമാണം:ManjariFadnis.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6750364|Q6750364]] | 15 |- | style='text-align:right'| 845 | [[Leena Jumani]] | [[പ്രമാണം:Lina Jumani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-16 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q6516344|Q6516344]] | 20 |- | style='text-align:right'| 846 | [[Sindhu Tolani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-19 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7522247|Q7522247]] | 6 |- | style='text-align:right'| 847 | [[Sonia Deepti]] | [[പ്രമാണം:Sonia Deepti in the 9th Annual Day celebrations of Rainbow Concept School, Mahabubnagar, Telangana State (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-07-29 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q151505|Q151505]] | 7 |- | style='text-align:right'| 848 | [[Ashima Bhalla]] | [[പ്രമാണം:Ashima Bhalla.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-03 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q4805088|Q4805088]] | 8 |- | style='text-align:right'| 849 | [[Melissa Pais]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-11 | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q6812836|Q6812836]] | 4 |- | style='text-align:right'| 850 | [[Jennifer Kotwal]] | [[പ്രമാണം:Jennifer Kotwal (2).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6178509|Q6178509]] | 8 |- | style='text-align:right'| 851 | [[Amrita Puri]] | [[പ്രമാണം:Amrita Puri at '8th Annual Gemfields RioTinto Retail Jeweller India Awards 2012' meet 14.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4748678|Q4748678]] | 19 |- | style='text-align:right'| 852 | [[Aditi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Aditi Dev Sharma promoting Saat Uchakkey.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-24 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q4683044|Q4683044]] | 17 |- | style='text-align:right'| 853 | [[Neelima Rani]] | [[പ്രമാണം:Neelima recent casual pic.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-08-28 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15608204|Q15608204]] | 7 |- | style='text-align:right'| 854 | [[Aparajita Ghosh Das]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-09 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4779120|Q4779120]] | 4 |- | style='text-align:right'| 855 | [[Sanaya Irani]] | [[പ്രമാണം:Sanaya Irani in 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-09-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7415555|Q7415555]] | 32 |- | style='text-align:right'| 856 | [[പൂനം കൗർ]] | [[പ്രമാണം:Poonam Kaur.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-10-09 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7228697|Q7228697]] | 13 |- | style='text-align:right'| 857 | [[Julia Bliss]] | [[പ്രമാണം:Julia bliss.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-10-20 | | [[Omsk]] | | [[:d:Q21067194|Q21067194]] | 5 |- | style='text-align:right'| 858 | [[Navina Bole]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-10-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6982485|Q6982485]] | 6 |- | style='text-align:right'| 859 | [[Shalini Khanna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-11-16 | | | | [[:d:Q7487232|Q7487232]] | 2 |- | style='text-align:right'| 860 | [[Priyanka Kothari]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Kothari From The SRK, Urmila, Juhi & Chitrangda at 'I Am' National Award winning bash (26).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-11-30 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6113138|Q6113138]] | 19 |- | style='text-align:right'| 861 | [[പ്രഭ്‍ലീൻ സന്ധു]] | [[പ്രമാണം:Prabhleen Sandhu (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-12-05 | | [[Firozpur]] | | [[:d:Q7237252|Q7237252]] | 5 |- | style='text-align:right'| 862 | [[Karishma Tanna]] | [[പ്രമാണം:Karishma Tanna at an event in Pali Hill.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1983-12-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6371092|Q6371092]] | 25 |- | style='text-align:right'| 863 | [[Priyanka Shah]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Shah at Rohhit Verma's sister Swati's birthday bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7246509|Q7246509]] | 4 |- | style='text-align:right'| 864 | [[Sayali Bhagat]] | [[പ്രമാണം:Sayali Bhagat's photoshoot for Manish Ranjan's collection 'Raga Tilang' 02 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-01 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q3951197|Q3951197]] | 14 |- | style='text-align:right'| 865 | [[गोपिका (अभिनेत्री)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984 | | | | [[:d:Q19806567|Q19806567]] | 1 |- | style='text-align:right'| 866 | [[രോഹിണി മറിയം ഇഡിക്കുള]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984 | | [[നീരേറ്റുപുറം]] | | [[:d:Q21285223|Q21285223]] | 5 |- | style='text-align:right'| 867 | [[దేవి గ్రంథం]] | [[പ്രമാണം:Devi gandham.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q31502567|Q31502567]] | 1 |- | style='text-align:right'| 868 | [[Archana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-02 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q99472081|Q99472081]] | 5 |- | style='text-align:right'| 869 | [[Shraddha Musale]] | [[പ്രമാണം:Shraddha musale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-07 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q7503384|Q7503384]] | 7 |- | style='text-align:right'| 870 | [[Keerti Gaekwad Kelkar]] | [[പ്രമാണം:Keerti Gaekwad Kelkar at Actress Akangsha Ranwat's birthday bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6383309|Q6383309]] | 6 |- | style='text-align:right'| 871 | [[Sumana Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-27 | | | | [[:d:Q7636943|Q7636943]] | 2 |- | style='text-align:right'| 872 | [[Neha Jhulka]] | [[പ്രമാണം:Neha Jhulka at Star One's 'Dill Mill Gayye' party.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-01-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6987742|Q6987742]] | 6 |- | style='text-align:right'| 873 | [[Payel Sarkar]] | [[പ്രമാണം:Payel Sarkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-02-10<br/>1978-02-10 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q793987|Q793987]] | 10 |- | style='text-align:right'| 874 | [[Lekha Washington]] | [[പ്രമാണം:Lekha Washington.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-02-15 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6520599|Q6520599]] | 11 |- | style='text-align:right'| 875 | [[Divyadarshini]] | [[പ്രമാണം:DD press meet.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-02-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q5284713|Q5284713]] | 6 |- | style='text-align:right'| 876 | [[Janvi Chheda]] | [[പ്രമാണം:JanviChheda.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-02-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16231646|Q16231646]] | 8 |- | style='text-align:right'| 877 | [[Aarthi Aggarwal]] | [[പ്രമാണം:Aarthi Agarwal.jpg|center|50px]] | അമേരിക്കൻ ചലചിത്ര നടൻ | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-05 | 2015-06-06 | [[ന്യൂ ജെഴ്സി]] | [[Atlantic City]] | [[:d:Q4144488|Q4144488]] | 30 |- | style='text-align:right'| 878 | [[Pooja Misrra]] | [[പ്രമാണം:Pooja Missra at a party hosted by Sanjay Bedia (6).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-11 | | [[മുംഗർ]] | | [[:d:Q7228527|Q7228527]] | 3 |- | style='text-align:right'| 879 | [[Geeta Basra]] | [[പ്രമാണം:Geeta Basra walks the ramp for Cotton Council show (7).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-13 | | [[Portsmouth]] | | [[:d:Q5529942|Q5529942]] | 16 |- | style='text-align:right'| 880 | [[പൂജ രാമചന്ദ്രൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-22 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16165887|Q16165887]] | 3 |- | style='text-align:right'| 881 | [[Neha Kapur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-31 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q3874276|Q3874276]] | 11 |- | style='text-align:right'| 882 | [[Rakshita]] | [[പ്രമാണം:Rakshitha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-03-31 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7286791|Q7286791]] | 9 |- | style='text-align:right'| 883 | [[Lakshmi Priyaa Chandramouli]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-04-09 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16202894|Q16202894]] | 5 |- | style='text-align:right'| 884 | [[Sai Deodhar]] | [[പ്രമാണം:Sai Deodhar at launch of Thoughtrain Entertainment.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-04-21 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7399780|Q7399780]] | 9 |- | style='text-align:right'| 885 | [[Natasha Suri]] | [[പ്രമാണം:Natasha Suri Portrait.JPG|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-05-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3870701|Q3870701]] | 6 |- | style='text-align:right'| 886 | [[Nandini Jumani]] | [[പ്രമാണം:Nandini Jumani at the Premiere of Y.M.I..jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-03 | | | | [[:d:Q25681771|Q25681771]] | 2 |- | style='text-align:right'| 887 | [[Pakhi Tyrewala]] | [[പ്രമാണം:Pakhi Tyrewala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7125473|Q7125473]] | 5 |- | style='text-align:right'| 888 | [[Pallavi Subhash]] | [[പ്രമാണം:Pallavi Subhash in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7127782|Q7127782]] | 13 |- | style='text-align:right'| 889 | [[Neetu Chandra]] | [[പ്രമാണം:Neetu Chandra snapped at the felicitation of P.V. Sindhu with Subrata Roy and Sahara India Pariwar (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-20 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q3535247|Q3535247]] | 20 |- | style='text-align:right'| 890 | [[Parignya Pandya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-06-22 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7137069|Q7137069]] | 3 |- | style='text-align:right'| 891 | [[ഭാരതി സിംഗ്]] | [[പ്രമാണം:BhartiSingh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-03 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q4901322|Q4901322]] | 15 |- | style='text-align:right'| 892 | [[Shweta Tripathi]] | [[പ്രമാണം:Shweta Tripathi at Critics' Choice Shorts & Series Awards 2019 (10).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-06<br/>1985-07-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7505885|Q7505885]] | 14 |- | style='text-align:right'| 893 | [[Hamisha Daryani Ahuja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q112234138|Q112234138]] | 6 |- | style='text-align:right'| 894 | [[Urvashi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Urvashi Sharma snapped at Sachiin Joshis bash-5 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-13 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7901588|Q7901588]] | 13 |- | style='text-align:right'| 895 | [[Anaitha Nair]] | [[പ്രമാണം:Anaitha nair.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-19 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q4750943|Q4750943]] | 6 |- | style='text-align:right'| 896 | [[Sreeja Sadineni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-07-29 | | | | [[:d:Q47545132|Q47545132]] | 2 |- | style='text-align:right'| 897 | [[Ira Dubey]] | [[പ്രമാണം:Ira Dubey at the special screening of 'M Cream'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6066032|Q6066032]] | 10 |- | style='text-align:right'| 898 | [[Barsha Priyadarshini]] | [[പ്രമാണം:Barsha Priyadarshini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-07 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q4864991|Q4864991]] | 8 |- | style='text-align:right'| 899 | [[Surveen Chawla]] | [[പ്രമാണം:Surveen Chawla celebrities grace Lux Golden Rose Awards 2016 in Mumbai (27) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-08 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q7647021|Q7647021]] | 20 |- | style='text-align:right'| 900 | [[മധുമിഥ]] | [[പ്രമാണം:Actress Madhumitha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-20 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q15695391|Q15695391]] | 5 |- | style='text-align:right'| 901 | [[Shivani Surve]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7499339|Q7499339]] | 11 |- | style='text-align:right'| 902 | [[Ridheema Tiwari]] | [[പ്രമാണം:Ridheema Tiwari in 2020.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-08-31 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q16832141|Q16832141]] | 7 |- | style='text-align:right'| 903 | [[Chhavi Mittal]] | [[പ്രമാണം:Chhavi Mittal at Zee Rishtey Awards 2010 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-09-04 | | [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] | | [[:d:Q16732697|Q16732697]] | 5 |- | style='text-align:right'| 904 | [[Amelie Panda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-09-14 | | | | [[:d:Q39972688|Q39972688]] | 1 |- | style='text-align:right'| 905 | [[Naina Dhaliwal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-09-16 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q6959698|Q6959698]] | 4 |- | style='text-align:right'| 906 | [[Ridhi Dogra]] | [[പ്രമാണം:Ridhi Dogra at the Lokmat Most Stylish Awards 2023.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-09-22 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7332371|Q7332371]] | 14 |- | style='text-align:right'| 907 | [[Rimpi Das]] | [[പ്രമാണം:Aimi Barua and Rimpi Das at Jeevan kite festival.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-10-01 | | [[തിൻസൂകിയ]] | | [[:d:Q32100227|Q32100227]] | 4 |- | style='text-align:right'| 908 | [[മീനാക്ഷി ഥാപ്പ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-10-04 | 2012-04-19 | [[ഡെറാഡൂൺ]] | [[ഗോരഖ്പൂർ]] | [[:d:Q441799|Q441799]] | 10 |- | style='text-align:right'| 909 | [[Shivani Tanksale]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-10-29 | | | | [[:d:Q23712228|Q23712228]] | 3 |- | style='text-align:right'| 910 | [[Brinda Parekh]] | [[പ്രമാണം:Brinda Parekh graces Indian Music Academy – Marathi Music Awards (03) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4968186|Q4968186]] | 8 |- | style='text-align:right'| 911 | [[Saumya Tandon]] | [[പ്രമാണം:Saumya Tandon at Elle Beauty Awards 2016 (14) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-03 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q7427426|Q7427426]] | 11 |- | style='text-align:right'| 912 | [[Rani Chatterjee]] | [[പ്രമാണം:Rani Chatterjee snapped at Bharat Icon Awards 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16201930|Q16201930]] | 16 |- | style='text-align:right'| 913 | [[സ്മിത ഗോന്ദ്കർ]] | [[പ്രമാണം:SmitaGondkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20649361|Q20649361]] | 6 |- | style='text-align:right'| 914 | [[Payal Rohatgi]] | [[പ്രമാണം:Payal Rohatgi Colors at Indian Telly Awards, 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-09<br/>1980-11-09 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7156651|Q7156651]] | 12 |- | style='text-align:right'| 915 | [[Bhairavi Goswami]] | [[പ്രമാണം:Bhairavi Goswami at the Audio release of 'Mr. Bhatti On Chutti' (3).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-12 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q4900807|Q4900807]] | 9 |- | style='text-align:right'| 916 | [[Shweta Salve]] | [[പ്രമാണം:ShwetaSalve.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-12<br/>1990-11-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7505881|Q7505881]] | 9 |- | style='text-align:right'| 917 | [[Nisha Rawal]] | [[പ്രമാണം:Nisha Rawal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16223389|Q16223389]] | 9 |- | style='text-align:right'| 918 | [[Amruta Khanvilkar]] | [[പ്രമാണം:Amruta Khanvilkar snapped at Andheri (2).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q4748736|Q4748736]] | 17 |- | style='text-align:right'| 919 | [[Arunima Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Arunima Ghosh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-11-27 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4802265|Q4802265]] | 4 |- | style='text-align:right'| 920 | [[Hamsa Nandini]] | [[പ്രമാണം:Hamsa Nandini Filmfare Awards South (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-08 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q5646393|Q5646393]] | 9 |- | style='text-align:right'| 921 | [[Madhu Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-13 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q24751227|Q24751227]] | 8 |- | style='text-align:right'| 922 | [[Shital Thakkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7499142|Q7499142]] | 3 |- | style='text-align:right'| 923 | [[Sanjeeda Sheikh]] | [[പ്രമാണം:Sanjeeda Sheikh promoting Heeramandi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-20 | | [[കുവൈറ്റ് സിറ്റി]] | | [[:d:Q7418498|Q7418498]] | 20 |- | style='text-align:right'| 924 | [[Kavita Radheshyam]] | [[പ്രമാണം:Kavita Radheshyam 6 Edit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1984-12-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6379291|Q6379291]] | 6 |- | style='text-align:right'| 925 | [[Bidita Bag]] | [[പ്രമാണം:Bidita-Bag-during-the-Babumoshai-Bandookbaaz-success-party.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[Santragachhi]] | | [[:d:Q16727188|Q16727188]] | 11 |- | style='text-align:right'| 926 | [[Aahana Kumra]] | [[പ്രമാണം:Aahana Kumra on Day 2 of Lakme Fashion Week 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19667243|Q19667243]] | 14 |- | style='text-align:right'| 927 | [[Shwetha Chengappa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[Somwarpet]] | | [[:d:Q21005334|Q21005334]] | 4 |- | style='text-align:right'| 928 | [[Abir Abrar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4667902|Q4667902]] | 5 |- | style='text-align:right'| 929 | [[Gayatri Iyer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q5528724|Q5528724]] | 3 |- | style='text-align:right'| 930 | [[Sudha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[ശ്രീരംഗം]]<br/>[[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q13011628|Q13011628]] | 4 |- | style='text-align:right'| 931 | [[Nazneen Patel]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q13118248|Q13118248]] | 4 |- | style='text-align:right'| 932 | [[Dimple Chopade]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16200162|Q16200162]] | 4 |- | style='text-align:right'| 933 | [[Vipasha Agarwal]] | [[പ്രമാണം:Vipasha agarwal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7933432|Q7933432]] | 1 |- | style='text-align:right'| 934 | [[Arti Puri]] | [[പ്രമാണം:Arti Puri at launch of Looks Clinic in Goa (3).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-08 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q4800830|Q4800830]] | 6 |- | style='text-align:right'| 935 | [[സുജ വരുണി]] | [[പ്രമാണം:Suja Varunee.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-16 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7635609|Q7635609]] | 5 |- | style='text-align:right'| 936 | [[സോണിയ ബിന്ദ്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-17 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q19560090|Q19560090]] | 1 |- | style='text-align:right'| 937 | [[രസിക ദുഗല്]] | [[പ്രമാണം:Rasika Dugal at the launch of ‘Tu Hai Mera Sunday'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-01-17 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q19560393|Q19560393]] | 11 |- | style='text-align:right'| 938 | [[മീനാക്ഷി (Q6807604)|മീനാക്ഷി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-02-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6807604|Q6807604]] | 4 |- | style='text-align:right'| 939 | [[Parineeta Borthakur]] | [[പ്രമാണം:Parineeta Borthakur.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-02-21 | | [[Duliajan]] | | [[:d:Q23880027|Q23880027]] | 7 |- | style='text-align:right'| 940 | [[Tia Bajpai]] | [[പ്രമാണം:Tia bajpai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-02-22 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7800009|Q7800009]] | 14 |- | style='text-align:right'| 941 | [[Ishaa Saha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-02-25 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56702165|Q56702165]] | 3 |- | style='text-align:right'| 942 | [[പഖി ഹെഗ്ഡെ]] | [[പ്രമാണം:Pakhi Hegde at Smt Netaji film launch (6).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-03-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7125472|Q7125472]] | 14 |- | style='text-align:right'| 943 | [[Aindrita Ray]] | [[പ്രമാണം:Aindrita Ray.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-04-04 | | [[ഉദയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q4697419|Q4697419]] | 18 |- | style='text-align:right'| 944 | [[Aarti Singh]] | [[പ്രമാണം:Photos-Bigg-Boss-13-finalist-Arti-Singh-spotted-at-Coffee-Culture-1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-04-05 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q20744706|Q20744706]] | 10 |- | style='text-align:right'| 945 | [[Rekha Rana]] | [[പ്രമാണം:Rekha Rana photoshoot (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-04-24 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7310614|Q7310614]] | 5 |- | style='text-align:right'| 946 | [[Pooja Chopra]] | [[പ്രമാണം:Pooja Chopra graces Esha Amin’s Holiday Edit (04) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-03 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q3908346|Q3908346]] | 15 |- | style='text-align:right'| 947 | [[Snigdha Akolkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-03 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7547766|Q7547766]] | 8 |- | style='text-align:right'| 948 | [[ഷെറിൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-05 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7495009|Q7495009]] | 6 |- | style='text-align:right'| 949 | [[Neha Bamb]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q13652396|Q13652396]] | 8 |- | style='text-align:right'| 950 | [[Megha Gupta]] | [[പ്രമാണം:Megha gupta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-13 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q6809002|Q6809002]] | 8 |- | style='text-align:right'| 951 | [[Sonal Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Sonal Chauhan snapped at PVR in Juhu (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-16 | | [[നോയ്ഡ]] | | [[:d:Q7560758|Q7560758]] | 20 |- | style='text-align:right'| 952 | [[ഗജാല]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5517537|Q5517537]] | 6 |- | style='text-align:right'| 953 | [[Kirti Kulhari]] | [[പ്രമാണം:Kirti Kulhari at the movie premiere of Pippa (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-05-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6416209|Q6416209]] | 19 |- | style='text-align:right'| 954 | [[ഗൗരി മുഞ്ജൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-06-06 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q5590129|Q5590129]] | 4 |- | style='text-align:right'| 955 | [[Perneet Chauhan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-06-13 | | [[വാസ്കോ ഡ ഗാമ, ഗോവ|വാസ്കോ ഡ ഗാമ]] | | [[:d:Q19665776|Q19665776]] | 2 |- | style='text-align:right'| 956 | [[Meenal Jain]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-06-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16209504|Q16209504]] | 5 |- | style='text-align:right'| 957 | [[Shreya Narayan]] | [[പ്രമാണം:Shreya narayan i am.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-06-20 | | [[Muzaffarpur]] | | [[:d:Q7503733|Q7503733]] | 10 |- | style='text-align:right'| 958 | [[Rupanjana Mitra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7380206|Q7380206]] | 5 |- | style='text-align:right'| 959 | [[Richa Soni]] | [[പ്രമാണം:Richa Soni in 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-08 | | [[മുസാഫർപൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q7323504|Q7323504]] | 6 |- | style='text-align:right'| 960 | [[Shwetha Bandekar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-09 | | | | [[:d:Q22958145|Q22958145]] | 4 |- | style='text-align:right'| 961 | [[Dimpy Ganguli]] | [[പ്രമാണം:Dimpy Ganguli in 2013 at the sets of Nach Baliye (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-25 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5277790|Q5277790]] | 4 |- | style='text-align:right'| 962 | [[Sonel Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-26 | | | | [[:d:Q17012467|Q17012467]] | 1 |- | style='text-align:right'| 963 | [[Ahana Deol]] | [[പ്രമാണം:Ahana deol Odissi dance.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-07-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4694945|Q4694945]] | 5 |- | style='text-align:right'| 964 | [[Maanvi Gagroo]] | [[പ്രമാണം:Maanvi Gagroo in February 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-05<br/>1989-09-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]]<br/>[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6721134|Q6721134]] | 7 |- | style='text-align:right'| 965 | [[Sayantani Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Sayantani Ghosh at the International Diamond Day celebrations.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7429118|Q7429118]] | 11 |- | style='text-align:right'| 966 | [[Monikangana Dutta]] | [[പ്രമാണം:Monikangana Dutta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-13 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q6900249|Q6900249]] | 9 |- | style='text-align:right'| 967 | [[Neha Oberoi]] | [[പ്രമാണം:NehaUberoi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6987744|Q6987744]] | 10 |- | style='text-align:right'| 968 | [[Nidhi Goyal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q56284104|Q56284104]] | 8 |- | style='text-align:right'| 969 | [[Shweta Bhardwaj]] | [[പ്രമാണം:Shweta Bhardwaj provogue.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4100804|Q4100804]] | 15 |- | style='text-align:right'| 970 | [[Tanvi Vyas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-09-30 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q7683943|Q7683943]] | 6 |- | style='text-align:right'| 971 | [[Sameksha Singh]] | [[പ്രമാണം:Sameksha Singh, Bollywood actress, photoshoot (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-08 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q7409440|Q7409440]] | 11 |- | style='text-align:right'| 972 | [[Sayani Gupta]] | [[പ്രമാണം:Sayani Gupta graces the Filmfare Glamour and Style Awards 2017 (15) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-09 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23712963|Q23712963]] | 13 |- | style='text-align:right'| 973 | [[Shakti Mohan]] | [[പ്രമാണം:Shakti Mohan at the 'MTV Video Music Awards India 2013'.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-12 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q12453740|Q12453740]] | 12 |- | style='text-align:right'| 974 | [[Nidhi Bisht]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-21 | | | | [[:d:Q28923698|Q28923698]] | 3 |- | style='text-align:right'| 975 | [[Dipa Sahu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-25 | 2020-07-27 | | | [[:d:Q96473175|Q96473175]] | 2 |- | style='text-align:right'| 976 | [[പ്രിയ ബഥിജ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-30 | | [[ചെമ്പൂർ]] | | [[:d:Q7246462|Q7246462]] | 6 |- | style='text-align:right'| 977 | [[Gunjan Vijaya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-10-31 | | | | [[:d:Q18066888|Q18066888]] | 2 |- | style='text-align:right'| 978 | [[Suvarna Kale]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-03 | | | | [[:d:Q65550759|Q65550759]] | 0 |- | style='text-align:right'| 979 | [[Gunjan Walia]] | [[പ്രമാണം:Gunjan Walia and Vikas Manaktala.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-04 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16832131|Q16832131]] | 6 |- | style='text-align:right'| 980 | [[Firoza Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19892701|Q19892701]] | 0 |- | style='text-align:right'| 981 | [[Meenal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-18 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q16201150|Q16201150]] | 3 |- | style='text-align:right'| 982 | [[Aashka Goradia]] | [[പ്രമാണം:Aashka Goradia at the Launch of Santosh Sawant's 'Smiling Soul' (4).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-27 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q4662719|Q4662719]] | 16 |- | style='text-align:right'| 983 | [[Esha Gupta]] | [[പ്രമാണം:Esha Gupta graces the launch of Neha Gupta’s Festive Spring Summer 2018 collection (04) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-28 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q5397761|Q5397761]] | 29 |- | style='text-align:right'| 984 | [[Vahbbiz Dorabjee]] | [[പ്രമാണം:Vahbbiz Dorabjee and Vivian Dsena at Pride Gallantry Awards by Maharashtra Police (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-11-28 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7908593|Q7908593]] | 6 |- | style='text-align:right'| 985 | [[Priya Wal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-09 | | [[അജ്മീർ]] | | [[:d:Q7246483|Q7246483]] | 7 |- | style='text-align:right'| 986 | [[Priya Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Priya Chauhan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-09 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q92365949|Q92365949]] | 2 |- | style='text-align:right'| 987 | [[കമ്‌ന ജെത്മലാനി]] | [[പ്രമാണം:South Indian actress Kamna Jethmalani's photo-shoot (7).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4956663|Q4956663]] | 9 |- | style='text-align:right'| 988 | [[അങ്കിത ലോഖാണ്ടേ]] | [[പ്രമാണം:Ankita-snapped-at-Baaghi-3-promotions.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-19 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q2721485|Q2721485]] | 28 |- | style='text-align:right'| 989 | [[Lin Laishram]] | [[പ്രമാണം:Lin Laishram snapped at the Lakme Fashion Week 2024.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-19 | | [[ഇംഫാൽ]] | | [[:d:Q22278864|Q22278864]] | 9 |- | style='text-align:right'| 990 | [[Panchi Bora]] | [[പ്രമാണം:Photo Of Panchi Bora From The 3rd Boroplus Gold Awards 2010.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1985-12-27 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q7130325|Q7130325]] | 10 |- | style='text-align:right'| 991 | [[Anindita Bose]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q4765224|Q4765224]] | 5 |- | style='text-align:right'| 992 | [[Saranya Bhagyaraj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7423149|Q7423149]] | 3 |- | style='text-align:right'| 993 | [[Shrutika]] | [[പ്രമാണം:Shrutika.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q7504350|Q7504350]] | 7 |- | style='text-align:right'| 994 | [[Vaishnavi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | 2006-04-17 | | [[അണ്ണാ നഗർ|അണ്ണാനഗർ]] | [[:d:Q7908870|Q7908870]] | 2 |- | style='text-align:right'| 995 | [[Ronjini Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q60649425|Q60649425]] | 4 |- | style='text-align:right'| 996 | [[ശരണ്യ ശശി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986 | 2021-08-09 | [[പഴയങ്ങാടി]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[:d:Q108017856|Q108017856]] | 6 |- | style='text-align:right'| 997 | [[നവനീത് കൗർ]] | [[പ്രമാണം:Navneet Kaur at Amravati Mass Marriage announcement (5).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3652147|Q3652147]] | 12 |- | style='text-align:right'| 998 | [[Mihika Verma]] | [[പ്രമാണം:Mihika Verma in 109 F fashion show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6845277|Q6845277]] | 6 |- | style='text-align:right'| 999 | [[Sagarika Ghatge]] | [[പ്രമാണം:Sagarika Ghatge snapped attending the Lakme Fashion Week 2018 (03) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-08 | | [[കോലാപ്പൂർ]] | | [[:d:Q7399061|Q7399061]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1000 | [[തന്യ അബ്രോൾ]] | [[പ്രമാണം:Tanya Abrol at press conference of Sony’s new serial ‘Kuch Toh Log Kahenge’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-08 | | [[Abohar]] | | [[:d:Q7683966|Q7683966]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1001 | [[Rucha Gujarati]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7376572|Q7376572]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1002 | [[Priya Badlani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7246456|Q7246456]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1003 | [[Urvashi Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:Urvashi Chaudhary.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-27 | | [[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] | | [[:d:Q16200096|Q16200096]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1004 | [[Manisha Kelkar]] | [[പ്രമാണം:Manisha Kelkar graces Indian Music Academy – Marathi Music Awards (18) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19560963|Q19560963]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1005 | [[Angoorlata Deka]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-01-31 | | [[Nalbari]] | | [[:d:Q24247095|Q24247095]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1006 | [[Paloma Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q10954282|Q10954282]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1007 | [[Rashami Desai]] | [[പ്രമാണം:Rashami Desai at Lokmat Most Stylish Awards 2022 (1) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-13<br/>1986-08-04 | | [[Nagaon]] | | [[:d:Q7294801|Q7294801]] | 25 |- | style='text-align:right'| 1008 | [[Giaa Manek]] | [[പ്രമാണം:Giaa Manek at the launch of Telly Calendar 2014.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-18 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q5557814|Q5557814]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1009 | [[Deepal Shaw]] | [[പ്രമാണം:Deepal shaw.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5250544|Q5250544]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1010 | [[പ്രീതി കമല]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-21 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q7239769|Q7239769]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1011 | [[Andria D'Souza]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-22 | | [[ദുബായ്]] | | [[:d:Q20638100|Q20638100]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1012 | [[സഞ്ജന സിംഗ്]] | [[പ്രമാണം:Sanjana Singh with Suresh Sharma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7418394|Q7418394]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1013 | [[Sriti Jha]] | [[പ്രമാണം:Sriti Jha zt Zee-Rishtey-Awards 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-02-26 | | [[Begusarai]] | | [[:d:Q2003605|Q2003605]] | 21 |- | style='text-align:right'| 1014 | [[Richa Gangopadhyay]] | [[പ്രമാണം:Richa Gangopadhyay at CCL, India (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-03-20 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q3523690|Q3523690]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1015 | [[Isabelle Kaif]] | [[പ്രമാണം:Isabelle Kaif at Anita Dongre show, Lakme Fashion Week 2018 (08) (cropped).jpg|center|50px]] | ബ്രിട്ടനിലെ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | 1986-03-22 | | [[British Hong Kong]] | | [[:d:Q16231363|Q16231363]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1016 | [[Yamini Thakur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-04-02 | | | | [[:d:Q110620718|Q110620718]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1017 | [[Sheena Shahabadi]] | [[പ്രമാണം:Sheena Shahabadi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-04-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7492390|Q7492390]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1018 | [[Vidisha Srivastava]] | [[പ്രമാണം:Vidisha Srivastava.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-04-28 | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q16199826|Q16199826]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1019 | [[Urmila Kanetkar- Kothare]] | [[പ്രമാണം:Urmilla Kothare.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-05-04 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q4319578|Q4319578]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1020 | [[Shirin Guha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-05-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200448|Q16200448]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1021 | [[Shahana Goswami]] | [[പ്രമാണം:Shahana Goswami at the launch of ‘Tu Hai Mera Sunday’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-05-06 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q11303319|Q11303319]] | 23 |- | style='text-align:right'| 1022 | [[Tejaswini Pandit]] | [[പ്രമാണം:Tejaswinipandit.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-05-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7695206|Q7695206]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1023 | [[Vaishnavi Sundar]] | [[പ്രമാണം:Vaishnavi Sundar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-08 | | | | [[:d:Q26271714|Q26271714]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1024 | [[Tapeshwari Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-11 | | [[Odisa]] | | [[:d:Q19898574|Q19898574]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1025 | [[Lisa Haydon]] | [[പ്രമാണം:Lisa Haydon snapped wearing Mishru’s Supernova collection (02) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6558075|Q6558075]] | 28 |- | style='text-align:right'| 1026 | [[Neetha Shetty]] | [[പ്രമാണം:Neetha Shetty in 2016.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-20 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q6986979|Q6986979]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1027 | [[Sai Tamhankar]] | [[പ്രമാണം:Sai Tamhankar at the Lakme Fashion Week 2018 – Day 5 (12) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-25 | | [[Sangli]] | | [[:d:Q7399819|Q7399819]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1028 | [[Nisha Krishnan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-06-28 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q21529470|Q21529470]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1029 | [[Kratika Sengar]] | [[പ്രമാണം:Gurmeet Choudhary Kratika Sengar Punar Vivah Success Party crop2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-03 | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q3523912|Q3523912]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1030 | [[Manasi Parekh Gohil]] | [[പ്രമാണം:Manasi Parekh in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-10 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q6746995|Q6746995]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1031 | [[ദീപതി നമ്പ്യാർ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-11 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q3912060|Q3912060]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1032 | [[Chahatt Khanna]] | [[പ്രമാണം:Chahat Khanna in 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5067673|Q5067673]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1033 | [[Sunayana Fozdar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19891524|Q19891524]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1034 | [[Mugdha Godse]] | [[പ്രമാണം:Mugdha Godse at the Society Achievers Awards 2018 (04) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-26<br/>1982-07-26 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6932094|Q6932094]] | 21 |- | style='text-align:right'| 1035 | [[Scherezade Shroff Talwar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q29053382|Q29053382]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1036 | [[Ramya Subramanian]] | [[പ്രമാണം:Vj ramya in littleshows (cropped).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-07-30 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q20685247|Q20685247]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1037 | [[Avantika Shetty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q25898075|Q25898075]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1038 | [[കൈനാസ് മോട്ടിവാല ഹക്കൻ]] | [[പ്രമാണം:Kainaz Motivala at the BIG STAR Young Entertainer Awards 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-01<br/>1986-11-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6348098|Q6348098]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1039 | [[Yuvika Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:YuvikaChaudhary.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-02 | | [[Baraut]] | | [[:d:Q8062169|Q8062169]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1040 | [[Dipika Kakar]] | [[പ്രമാണം:Dipika Kakar at the 25th SOL Lions Gold Awards 2018 (14) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-06 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q12068128|Q12068128]] | 25 |- | style='text-align:right'| 1041 | [[Monica Khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-07 | | | | [[:d:Q16231373|Q16231373]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1042 | [[Namrata Thapa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-09 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q21642840|Q21642840]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1043 | [[സായംതിക ബാനർജി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-12 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7429119|Q7429119]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1044 | [[Kausha Rach]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-15 | | | | [[:d:Q6378929|Q6378929]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1045 | [[Pavitra Punia]] | [[പ്രമാണം:Pavitra Punia celebrating her birthday in 2021 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-22 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q7155904|Q7155904]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1046 | [[Anchal Sabharwal]] | [[പ്രമാണം:Aanchal sabharwal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-08-29 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q4752596|Q4752596]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1047 | [[Neethu]] | [[പ്രമാണം:Neethu.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-02 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6986983|Q6986983]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1048 | [[Poorni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-04 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q7228867|Q7228867]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1049 | [[ശ്വേത ശ്രീവത്സവ്]] | [[പ്രമാണം:Shwetha Srivatsav at Filmfare Awards South 2015.PNG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-04 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q17403241|Q17403241]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1050 | [[Mumtaz Sorcar]] | [[പ്രമാണം:Mumtaz Sorcar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-15 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6935530|Q6935530]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1051 | [[Anurita Jha]] | [[പ്രമാണം:Anurita Jha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-17 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q4777901|Q4777901]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1052 | [[Madalsa Sharma]] | [[പ്രമാണം:Madalsa Sharma grace the first look launch of Dil Salaa Sanki (09) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200991|Q16200991]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1053 | [[Abenao Elangbam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-09-28 | | | | [[:d:Q22277683|Q22277683]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1054 | [[Nidhi Singh]] | [[പ്രമാണം:Nidhi Singh graces the trailer launch of Alt Balaji’s Apaharan (04) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-10-04 | | [[Prayagraj Lok Sabha constituency]] | | [[:d:Q59678195|Q59678195]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1055 | [[Leishangthem Tonthoingambi Devi]] | [[പ്രമാണം:Leishangthem Tonthoingambi Devi in 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-10-17 | | | | [[:d:Q22278830|Q22278830]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1056 | [[Sridevi Vijaykumar]] | [[പ്രമാണം:Sridevi Vijaykumar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-10-29 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7586356|Q7586356]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1057 | [[Pooja Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-10-31 | | [[Lokhandwala Complex]] | | [[:d:Q23664564|Q23664564]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1058 | [[Iris Maity]] | [[പ്രമാണം:Iris Maity at the Audio release of 'Tutiya Dil'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-11-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q15846400|Q15846400]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1059 | [[Radhika Kumaraswamy]] | [[പ്രമാണം:Radhika (South Indian Actress) (4).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-11-11 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q6448629|Q6448629]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1060 | [[Bhanu Sri Mehra]] | [[പ്രമാണം:Bhanu Sri Mehra at 60th South Filmfare Awards 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-11-19 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q4901046|Q4901046]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1061 | [[Tina Datta]] | [[പ്രമാണം:Tina Dutta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-11-27 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7807890|Q7807890]] | 26 |- | style='text-align:right'| 1062 | [[Neha Joshi]] | [[പ്രമാണം:Neha Joshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-07 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q41799102|Q41799102]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1063 | [[Soni Singh]] | [[പ്രമാണം:Soni Singh at ITA awards 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-14 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q7561676|Q7561676]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1064 | [[Sneha Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-17 | | [[ധൻബാദ്]] | | [[:d:Q109707747|Q109707747]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1065 | [[Tara D'Souza]] | [[പ്രമാണം:Tara d souza launch of sula's vinoteca.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-20 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7685050|Q7685050]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1066 | [[Manasi Rachh]] | [[പ്രമാണം:Manasi Rachh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-23 | | | | [[:d:Q21898087|Q21898087]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1067 | [[Yashashri Masurkar]] | [[പ്രമാണം:Yashashri Masurkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16231432|Q16231432]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1068 | [[Sohini Paul]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1986-12-31 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7554715|Q7554715]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1069 | [[സൂസൻ ജോർജ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q16230639|Q16230639]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1070 | [[Rupali Suri]] | [[പ്രമാണം:Rupali Suri From The Urvee Adhikaari's new collection preview (6).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q124659006|Q124659006]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1071 | [[Keeya khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18637531|Q18637531]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1072 | [[Ekroop Bedi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q23731527|Q23731527]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1073 | [[Deepa Shankar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987 | | | | [[:d:Q113103743|Q113103743]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1074 | [[Aishwarya Sakhuja]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Sakhuja.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-04 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q4699184|Q4699184]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1075 | [[Amrapali Dubey]] | [[പ്രമാണം:Amrapali Dubey at Press Conference of Celebrity Cricket League 2016 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-11 | | [[ഗോരഖ്പൂർ]] | | [[:d:Q4748620|Q4748620]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1076 | [[Pratiksha Jadhav]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-17 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q42309110|Q42309110]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1077 | [[Kirti Nagpure]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-23 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16233288|Q16233288]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1078 | [[Bharti Kumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-26 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16731088|Q16731088]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1079 | [[Bharati Kumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-26 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q60040640|Q60040640]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1080 | [[Puja Gupta]] | [[പ്രമാണം:Puja Gupta graces Onitsuka Tiger launch party in Mumbai (02).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-01-30 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q1995585|Q1995585]] | 20 |- | style='text-align:right'| 1081 | [[Manasi Naik]] | [[പ്രമാണം:Manasi Naik in 2014.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-02 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q23815609|Q23815609]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1082 | [[Sindhu Loknath]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-05 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q7522242|Q7522242]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1083 | [[Puja Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Puja Banerjee Alias Pooja Bose - Kolkata 2023-12-05 8534.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5054439|Q5054439]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1084 | [[Ankita Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-07 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q2721495|Q2721495]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1085 | [[Nidhi Subbaiah]] | [[പ്രമാണം:NidhiSubbaiah.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-16 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q10950087|Q10950087]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1086 | [[Tina Desai]] | [[പ്രമാണം:Tina Desai in 2012.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-24 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q2514244|Q2514244]] | 26 |- | style='text-align:right'| 1087 | [[Sudeepa Pinky]] | [[പ്രമാണം:Sudeepapinky8.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-28 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q16201636|Q16201636]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1088 | [[Anindita Raychaudhury]] | [[പ്രമാണം:Anindita Raychaudury at Parivaar Award 2.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-02-28 | | | | [[:d:Q66459186|Q66459186]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1089 | [[കോമൽ ജാ]] | [[പ്രമാണം:Komal Jha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-15 | | [[റാഞ്ചി]] | | [[:d:Q16231757|Q16231757]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1090 | [[Anshu Malik]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-23 | | | | [[:d:Q61117929|Q61117929]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1091 | [[Bhavna Khatri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-24 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q4901558|Q4901558]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1092 | [[Mugdha Chaphekar]] | [[പ്രമാണം:Mugdha Chapekar at Mumbai Cyclothon.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q12974676|Q12974676]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1093 | [[Nidhi Sunil]] | [[പ്രമാണം:Nidhi Sunil at Fiama Di Wills promotion (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q59892284|Q59892284]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1094 | [[Santhoshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-03-31 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7420163|Q7420163]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1095 | [[Sayani Datta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-04-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q17305822|Q17305822]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1096 | [[Ratan Rajput]] | [[പ്രമാണം:Ratan Rajput in 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-04-20 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q7295459|Q7295459]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1097 | [[Priya Marathe]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-04-23 | | [[താനെ]] | | [[:d:Q7246472|Q7246472]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1098 | [[Kadambari Jethwani]] | [[പ്രമാണം:Kadambari Jethwani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-04-30 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q26213685|Q26213685]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1099 | [[Urvi Ashar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-01 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7901591|Q7901591]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1100 | [[Binny Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-10 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q4914462|Q4914462]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1101 | [[Zarine Khan]] | [[പ്രമാണം:Zareen Khan at the pink carpet of Bollywood Hungama OTT India Fest 2023 award ceremony (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3046959|Q3046959]] | 36 |- | style='text-align:right'| 1102 | [[Paridhi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Paridhi Sharma at launches of ‘Jodha Akbar’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-15 | | [[Bagh]]<br/>[[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q16734128|Q16734128]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1103 | [[Natasha Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-29 | | [[Saharanpur]] | | [[:d:Q6968501|Q6968501]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1104 | [[Anupriya Goenka]] | [[പ്രമാണം:Anupriya Goenka at the screening of Criminal Justice.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-05-29 | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q46248994|Q46248994]] | 19 |- | style='text-align:right'| 1105 | [[Surilie Gautam]] | [[പ്രമാണം:Surilie-Gautam-spotted-at-Fable-in-Juhu-5 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-06-03 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16202646|Q16202646]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1106 | [[Rishika Mihani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-06-08 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16231811|Q16231811]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1107 | [[Farrah Kader]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-06-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q65580965|Q65580965]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1108 | [[Sandipta Sen]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19895979|Q19895979]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1109 | [[Ruby Parihar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7376361|Q7376361]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1110 | [[Avantika Malik Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q94608973|Q94608973]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1111 | [[Madhura Naik]] | [[പ്രമാണം:Madhura SS.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07-19 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q6727522|Q6727522]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1112 | [[രചന മൗര്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7279109|Q7279109]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1113 | [[Divya Parameshwaran]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-07-27 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q5284704|Q5284704]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1114 | [[Aabha Paul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-07 | | [[ഗാസിയാബാദ്]] | | [[:d:Q114498129|Q114498129]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1115 | [[Kanishka Soni]] | [[പ്രമാണം:Kanishka Soni -3.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-16 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16231743|Q16231743]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1116 | [[Benaf Dadachandji]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4886805|Q4886805]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1117 | [[Shraddha Arya]] | [[പ്രമാണം:Shraddha Arya at Screen Awards (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-17 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7503382|Q7503382]] | 23 |- | style='text-align:right'| 1118 | [[Pavani Gangireddy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-20 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q21284951|Q21284951]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1119 | [[നവ്യ നടരാജൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-25 | | | | [[:d:Q6982712|Q6982712]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1120 | [[Rubina Dilaik]] | [[പ്രമാണം:Rubina Dilaik snapped at Filmcity (8).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-08-26 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q7376141|Q7376141]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1121 | [[Khushboo Tawde]] | [[പ്രമാണം:Khushboo Tawde.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-05 | | [[Dombivli]] | | [[:d:Q16202722|Q16202722]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1122 | [[Girija Oak]] | [[പ്രമാണം:Girija Oak at success bash of Poshter Boyz (Cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-07 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q5564270|Q5564270]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1123 | [[Toral Rasputra]] | [[പ്രമാണം:Toral-Rasputra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-09<br/>1987-12-26 | | [[Anjar]]<br/>[[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7825384|Q7825384]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1124 | [[Mengu Suokhrie]] | [[പ്രമാണം:Mengu Suokhrie.jpeg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-16 | | [[കൊഹിമ]] | | [[:d:Q42336753|Q42336753]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1125 | [[Dolphin Dubey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q49253945|Q49253945]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1126 | [[Munmun Dutta]] | [[പ്രമാണം:MunmunDutta05.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-09-28 | | [[ദുർഗാപൂർ, പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q16208477|Q16208477]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1127 | [[Sneha Wagh]] | [[പ്രമാണം:Sneha Wagh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-04 | | [[കല്യാൺ]] | | [[:d:Q17015453|Q17015453]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1128 | [[Anuja Sathe]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-08 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q22280325|Q22280325]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1129 | [[Vedita Pratap Singh]] | [[പ്രമാണം:Vedita pratap photoshoot7.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-09 | | [[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | | [[:d:Q7917997|Q7917997]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1130 | [[Sumukhi Suresh]] | [[പ്രമാണം:Sumukhi-4 (1) (1).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-18 | | | | [[:d:Q47035388|Q47035388]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1131 | [[Shazahn Padamsee]] | [[പ്രമാണം:Shazahn Padamsee at Nokia APP party 11.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7491730|Q7491730]] | 19 |- | style='text-align:right'| 1132 | [[Radhika Chaudhari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-20 | | | | [[:d:Q7280240|Q7280240]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1133 | [[Moubani Sorcar]] | [[പ്രമാണം:Moubani Sorcar 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-21 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q6918852|Q6918852]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1134 | [[Prarthi Dholakia]] | [[പ്രമാണം:A candid picture of Prarthi M Dholakia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-22 | | [[Jamnagar]] | | [[:d:Q18685708|Q18685708]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1135 | [[Smriti Kalra]] | [[പ്രമാണം:Smriti-Kalra-snapped-during-a-photo-shoot-for-dil-sambhal-jaa-zara.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-26 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7546540|Q7546540]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1136 | [[Riya Bamniyal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-10-28 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7339020|Q7339020]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1137 | [[Aditi Mittal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16732696|Q16732696]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1138 | [[Aarthi]] | [[പ്രമാണം:Aarathi (actress).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-09 | | [[ഊട്ടി]] | | [[:d:Q4662641|Q4662641]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1139 | [[Hemalatha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-13 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q18638583|Q18638583]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1140 | [[യഗ്ന ഷെട്ടി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-19 | | [[കുദ്രേമുഖ് ദേശീയോദ്യാനം]] | | [[:d:Q18922873|Q18922873]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1141 | [[Sukirti Kandpal]] | [[പ്രമാണം:Sukriti Kandpal RSSI Launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-20 | | [[നൈനിത്താൾ]] | | [[:d:Q7635860|Q7635860]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1142 | [[Divya Khosla Kumar]] | [[പ്രമാണം:Divya Khosla Kumar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16221279|Q16221279]] | 21 |- | style='text-align:right'| 1143 | [[Avantika Khatri]] | [[പ്രമാണം:Avantika Khattri1.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-20 | | [[ഝാൻസി]] | | [[:d:Q42945006|Q42945006]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1144 | [[Neha Sharma]] | [[പ്രമാണം:Neha Sharma at the premiere of her film Jogira Sara Ra Ra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-21 | | [[Bhagalpur]] | | [[:d:Q863745|Q863745]] | 34 |- | style='text-align:right'| 1145 | [[Aarti Chhabria]] | [[പ്രമാണം:Aarti Chabria graces Stardust Awards 2016 (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-21<br/>1982-11-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4662645|Q4662645]] | 23 |- | style='text-align:right'| 1146 | [[Gurbani Judge]] | [[പ്രമാണം:Gurbani Judge at premiere of Bright 6, Mumbai 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-11-29 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q16198048|Q16198048]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1147 | [[രാഗിണി ഖന്ന]] | [[പ്രമാണം:Ragini Khanna on Day 5 of Lakme Fashion Week 2017 (47).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-12-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7283097|Q7283097]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1148 | [[തേജസ്വിനി പ്രകാശ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-12-17 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7695208|Q7695208]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1149 | [[സ്നേഹ ഉള്ളാൾ]] | [[പ്രമാണം:Mahurat of kaash mere hote.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-12-18 | | [[മസ്കറ്റ്]] | | [[:d:Q469215|Q469215]] | 24 |- | style='text-align:right'| 1150 | [[മിഷ്തി മുഖർജ്ജി]] | | ബംഗാളി അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-12-20 | 2020-02-02 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q99929670|Q99929670]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1151 | [[Diksha Panth]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1987-12-21 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q28122281|Q28122281]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1152 | [[Neelam Sivia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | | | [[:d:Q27978749|Q27978749]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1153 | [[Shilpi Marwaha]] | [[പ്രമാണം:Shilpi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16732084|Q16732084]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1154 | [[Megha Dhade]] | [[പ്രമാണം:Megha Dhade at 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19560352|Q19560352]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1155 | [[Samiksha Bhatnagar]] | [[പ്രമാണം:Samiksha Bhatnagar graces the special screening of ‘Poster Boys’.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q19882323|Q19882323]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1156 | [[Amruthavarshini]] | [[പ്രമാണം:Amruthavarshini.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q31500799|Q31500799]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1157 | [[Lahari Gudivada]] | [[പ്രമാണം:Lahari Gudivada.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988 | | [[ഗുണ്ടൂർ]] | | [[:d:Q31500932|Q31500932]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1158 | [[Asma Badar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-01-11 | | | | [[:d:Q19938389|Q19938389]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1159 | [[Anushree]] | [[പ്രമാണം:Anushree (Kannada actress).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-01-25 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q26221433|Q26221433]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1160 | [[Rucha Hasabnis]] | [[പ്രമാണം:Rucha at STAR Plus Dandia Shoot.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-02-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7376575|Q7376575]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1161 | [[Aditi Sajwan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-02-12 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q17318886|Q17318886]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1162 | [[Neha Sargam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-04 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q6987749|Q6987749]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1163 | [[Isha Chawla]] | [[പ്രമാണം:Isha Chawla.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q11056386|Q11056386]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1164 | [[Sakshi Gulati]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-10 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q21064510|Q21064510]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1165 | [[Sanchita Padukone]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-16 | | [[കുന്ദാപുര]] | | [[:d:Q7415626|Q7415626]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1166 | [[Parul Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Parul Chauhan in 2016 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-19 | | [[ലഖിംപുർ ഖേരി ജില്ല]] | | [[:d:Q7141199|Q7141199]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1167 | [[പൂജ സാൽവി]] | [[പ്രമാണം:Actress Pooja Salvi of 'Nautanki Saala'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-25 | | | | [[:d:Q7228529|Q7228529]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1168 | [[സോവ മൊറാനി]] | [[പ്രമാണം:Zoa Morani and others grace Zaheer Iqbal’s birthday bash at Arth Bandra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-03-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q8073152|Q8073152]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1169 | [[സാധിക വേണുഗോപാൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-04-06 | | | | [[:d:Q37321580|Q37321580]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1170 | [[Rashmi Gautam]] | [[പ്രമാണം:Rashmi Gautam.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-04-07 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q7294974|Q7294974]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1171 | [[Aeshra Patel]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-04-10 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q21872641|Q21872641]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1172 | [[Suruchi Adarkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-04-25 | | [[താനെ]] | | [[:d:Q21284544|Q21284544]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1173 | [[Rajshri Rani Pandey]] | [[പ്രമാണം:Rajshri Rani in 2015.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-04-29 | | [[Fatehpur]] | | [[:d:Q19663157|Q19663157]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1174 | [[Natashaa Iyer]] | [[പ്രമാണം:Natashaa Iyer.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-06 | | | | [[:d:Q102353164|Q102353164]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1175 | [[സ്മിത ശെവലെ]] | [[പ്രമാണം:स्मिता शेवाळे.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-18 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7544832|Q7544832]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1176 | [[Sonalee Kulkarni]] | [[പ്രമാണം:Celebs walk the ramp at Glamour Style Walk 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-18 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7560764|Q7560764]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1177 | [[താരാ അലീഷ ബെറി]] | [[പ്രമാണം:Tara Alisha Berry.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16875890|Q16875890]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1178 | [[Sugandha Mishra]] | [[പ്രമാണം:Sugandha Mishra attend the press conference of their show The Drama Company.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-23 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q7634710|Q7634710]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1179 | [[Mrunmayee Deshpande]] | [[പ്രമാണം:Mrunmayee Deshpande at the screening of Nat Samrat.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-29 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q6930001|Q6930001]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1180 | [[Simran Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-29 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16232181|Q16232181]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1181 | [[Surbhi Jyoti]] | [[പ്രമാണം:Surbhi Jyoti in 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-05-29 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q16250215|Q16250215]] | 23 |- | style='text-align:right'| 1182 | [[Tejashree]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7695202|Q7695202]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1183 | [[Tejashree Pradhan Ketkar]] | [[പ്രമാണം:Tejashree Pradhan .jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16202737|Q16202737]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1184 | [[Preetika Rao]] | [[പ്രമാണം:Preetika Rao Sakhiya Skin Clinic.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-07 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7239782|Q7239782]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1185 | [[Sumona Chakravarti]] | [[പ്രമാണം:Sumona Chakravarti graces Durga Pooja (13).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-24 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q7638021|Q7638021]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1186 | [[പൂജിത മേനോൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-06-29 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q18637648|Q18637648]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1187 | [[Anindita Nayar]] | [[പ്രമാണം:Anindita Nayar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-01 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q18637710|Q18637710]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1188 | [[Jui Gadkari]] | [[പ്രമാണം:Jui Gadkari 2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-08 | | [[Karjat]] | | [[:d:Q6305151|Q6305151]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1189 | [[Monami Ghosh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-13<br/>1984-07-13 | | [[Basirhat]] | | [[:d:Q6897938|Q6897938]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1190 | [[Ansha Sayed]] | [[പ്രമാണം:AnshaSayed.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16232402|Q16232402]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1191 | [[Aastha Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:Aastha Chaudhary.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-20 | | [[Alwar]] | | [[:d:Q4507798|Q4507798]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1192 | [[Nancy Jennifer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-20 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q22278395|Q22278395]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1193 | [[Akanksha Puri]] | [[പ്രമാണം:Akanksha Puri At Iconic Gold Awards 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-07-26 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q21066326|Q21066326]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1194 | [[Shubha Poonja]] | [[പ്രമാണം:Shubha Poonja (1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7504558|Q7504558]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1195 | [[അഭിനയശ്രീ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q4667441|Q4667441]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1196 | [[Nikii Daas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17403164|Q17403164]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1197 | [[Sharmin Ali]] | [[പ്രമാണം:Sharmin Ali.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-08 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q18043609|Q18043609]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1198 | [[Madhurima Tuli]] | [[പ്രമാണം:Madhurima Tuli2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-19 | | [[ധൻബാദ്]] | | [[:d:Q16202819|Q16202819]] | 20 |- | style='text-align:right'| 1199 | [[Anisha Ambrose]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-22 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q16147300|Q16147300]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1200 | [[Sudeepa Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-23 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q7633682|Q7633682]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1201 | [[Vaishnavi Dhanraj]] | [[പ്രമാണം:Vaibhavi colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-25 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q7908871|Q7908871]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1202 | [[Hemangi Kavi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-08-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q98915809|Q98915809]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1203 | [[Klaudia Dudová]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക്|ചെക്ക്‌ റിപ്പബ്ലിക്ക്‌]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-02 | | [[Levice]] | | [[:d:Q20261418|Q20261418]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1204 | [[Jasmine Sandlas]] | [[പ്രമാണം:Jasmine Sandlas.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-04 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q19896109|Q19896109]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1205 | [[Sargun Mehta]] | [[പ്രമാണം:Sargun Mehta at Ravi Dubey's birthday, 2017 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-06 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q7423973|Q7423973]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1206 | [[നന്ദിനി റായ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-18 | | [[സെക്കന്ദ്രാബാദ്]] | | [[:d:Q16201800|Q16201800]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1207 | [[Kanishtha Dhankar]] | [[പ്രമാണം:Kanishtha GQ Fashion.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3192675|Q3192675]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1208 | [[Sana Saeed]] | [[പ്രമാണം:Sana Saeed.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2220177|Q2220177]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1209 | [[Shruti Sodhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-22 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q20685596|Q20685596]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1210 | [[Khyati Mangla]] | [[പ്രമാണം:Khatimanglawalled.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-22 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q61103396|Q61103396]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1211 | [[Ragasya]] | [[പ്രമാണം:South Actress Ragasiya at TGIF anniversary bash (1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-09-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7282819|Q7282819]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1212 | [[Maadhavi Latha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-10-02 | | [[Bellary]] | | [[:d:Q19664756|Q19664756]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1213 | [[മീനാക്ഷി ദീക്ഷിത്ത്]] | [[പ്രമാണം:Meenakshi Dixit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-10-12 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q6807608|Q6807608]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1214 | [[Kadambari Kadam]] | [[പ്രമാണം:Kadambari Kadam.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-10-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q13116374|Q13116374]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1215 | [[Roop Durgapal]] | [[പ്രമാണം:Roop Durgapal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-10-15 | | [[അൽമോറ]] | | [[:d:Q7366351|Q7366351]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1216 | [[Subhashree Ganguly]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-03<br/>1990-11-03 | | [[Bardhaman]] | | [[:d:Q705446|Q705446]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1217 | [[ഗിരിജ ജോഷി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-03 | | [[Roha]] | | [[:d:Q16200615|Q16200615]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1218 | [[Gaelyn Mendonca]] | [[പ്രമാണം:Gaelyn Mendonca (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16232278|Q16232278]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1219 | [[Hasleen Kaur]] | [[പ്രമാണം:Ajmer Sharif-Visit-2 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-10<br/>1989 | | [[Binnaguri]] | | [[:d:Q5679286|Q5679286]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1220 | [[Rucha Dighe]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-11 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q19666411|Q19666411]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1221 | [[Ritu Barmecha]] | [[പ്രമാണം:RituBarmecha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-16 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7336830|Q7336830]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1222 | [[Kashish Singh]] | [[പ്രമാണം:Kashish-Singh-at-the-launch-of-Blenders-Pride-Tour-2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-20 | | | | [[:d:Q16730612|Q16730612]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1223 | [[Rochelle Maria Rao]] | [[പ്രമാണം:Rochelle Maria Rao at Godrej Eon's 'Woman of Substance Award 2013'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7353890|Q7353890]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1224 | [[Kaashish Vohra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-28 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q50399361|Q50399361]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1225 | [[Shreya Dhanwanthary]] | [[പ്രമാണം:Shreya Dhanwanthary at Soho House.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-11-30 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q56240001|Q56240001]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1226 | [[Soniya Mehra]] | [[പ്രമാണം:Sonia Mehra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7561891|Q7561891]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1227 | [[Amrapali Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-19 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q16222199|Q16222199]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1228 | [[Khushali Kumar]] | [[പ്രമാണം:KhushaliKumar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q65640372|Q65640372]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1229 | [[Zara Barring]] | [[പ്രമാണം:Zara barring Indian look.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1988-12-26 | | [[വിക്ടോറിയ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളമ്പിയ]] | | [[:d:Q19560043|Q19560043]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1230 | [[Bidushi Dash Barde]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | 2012-10-22 | [[ഒഡീഷ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q4904281|Q4904281]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1231 | [[Milana Nagaraj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | [[ഹാസൻ ജില്ല]] | | [[:d:Q16885556|Q16885556]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1232 | [[Amita Pathak]] | [[പ്രമാണം:Raghav Sachar and Amita Pathak.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | | | [[:d:Q17386524|Q17386524]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1233 | [[Satarupa Pyne]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q22280324|Q22280324]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1234 | [[മായ (Q25341439)|മായ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q25341439|Q25341439]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1235 | [[రోజాభారతి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989 | | [[രാജമന്ദ്രി]] | | [[:d:Q61124485|Q61124485]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1236 | [[Bhavna Ruparel]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-01-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19560962|Q19560962]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1237 | [[Aisha Sharma]] | [[പ്രമാണം:Aisha Sharma grace the GQ Best Dressed Awards 2018 (54) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-01-25 | | [[Bhagalpur]] | | [[:d:Q27849976|Q27849976]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1238 | [[Sandeepa Dhar]] | [[പ്രമാണം:Sandeepa Dhar graces the Grey Goose fashion event.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-02-02 | | [[സ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q7416091|Q7416091]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1239 | [[സുലഗ്ന പനിഗ്രഹി]] | [[പ്രമാണം:Sulagna Panigrahi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-02-03 | | [[Brahmapur]] | | [[:d:Q7635951|Q7635951]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1240 | [[മിമി ചക്രവർത്തി]] | [[പ്രമാണം:Mimi Chakraborty - Kolkata 2023-12-05 8668.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-02-11 | | [[Jalpaiguri]] | | [[:d:Q6862116|Q6862116]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1241 | [[Hari Teja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-02-26 | | [[തിരുപ്പതി]] | | [[:d:Q37864523|Q37864523]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1242 | [[Krystle D'Souza]] | [[പ്രമാണം:Krystle D'Souza at Zee Rishtey Awards 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-03-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6439798|Q6439798]] | 23 |- | style='text-align:right'| 1243 | [[Abhidnya Bhave]] | [[പ്രമാണം:Abhidnya Bhave (Cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-03-13 | | [[Vasai-Virar]] | | [[:d:Q28113101|Q28113101]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1244 | [[Shamata Anchan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-03-15 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q27050042|Q27050042]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1245 | [[Shalmalee Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-03-17 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q20810757|Q20810757]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1246 | [[Kangana Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q60690375|Q60690375]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1247 | [[Sanchita Shetty]] | [[പ്രമാണം:Sanchita Shetty 61st Idea Filmfare Awards South (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-07 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7415628|Q7415628]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1248 | [[Varsha Ashwathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-22 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7916112|Q7916112]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1249 | [[ശ്രീയ പിൽഗാനകർ]] | [[പ്രമാണം:Shriya Pilgaonkar grace the Jury meet of 13th Gemfields Retail Jeweller India Awards 2017 (02) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19666177|Q19666177]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1250 | [[Nandita Swetha]] | [[പ്രമാണം:Nandita Swetha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q14829512|Q14829512]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1251 | [[Roshni Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-04-30 | | [[സ്രീനഗർ|ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q118314456|Q118314456]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1252 | [[പല്ലവി ബത്ര]] | [[പ്രമാണം:Pallavi batra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-02 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16727418|Q16727418]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1253 | [[Chetna Pande]] | [[പ്രമാണം:Chetna-Pande-snapped-at-Estella-in-Juhu.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-03 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q16201547|Q16201547]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1254 | [[Megha Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-03 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q20649647|Q20649647]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1255 | [[Basabdatta Chatterjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-06 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16345997|Q16345997]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1256 | [[Scarlett Mellish Wilson]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | 1989-05-09 | | [[ലണ്ടൻ]] | | [[:d:Q16202975|Q16202975]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1257 | [[Adaa Khan]] | [[പ്രമാണം:Adaa Khan attends 10th-anniversary bash of Viacom 18 Motion Pictures (18).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16935062|Q16935062]] | 20 |- | style='text-align:right'| 1258 | [[Surabhi Hande]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-20 | | [[ജല്ഗാഒന്]] | | [[:d:Q21642539|Q21642539]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1259 | [[Pooja Joshi Arora]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-05-27 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q111312496|Q111312496]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1260 | [[Bhavana Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-06-06 | | [[ഷിമോഗ]] | | [[:d:Q4901513|Q4901513]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1261 | [[വന്ദന മേനോൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-06-10 | | [[തൃശ്ശൂർ]] | | [[:d:Q7914350|Q7914350]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1262 | [[Angela Krislinzki]] | [[പ്രമാണം:Angela Krislinzki graces the Milo Na Tum song launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-06-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q22957818|Q22957818]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1263 | [[Janani Bharadwaj]] | [[പ്രമാണം:Janani Bharadwaj Profile Picture.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-06-30 | | | | [[:d:Q16232549|Q16232549]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1264 | [[Unnati Davara]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-02 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q7897149|Q7897149]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1265 | [[Tina Ahuja]] | [[പ്രമാണം:Tina Ahuja graces the launch of the new Audi A5 (07) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20630463|Q20630463]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1266 | [[Sshakshi Chovan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-09 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16232942|Q16232942]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1267 | [[Sahithya Jagannathan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-11 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7399654|Q7399654]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1268 | [[Pooja Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-12<br/>1989-02-12 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q17388745|Q17388745]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1269 | [[Mallika Dua]] | [[പ്രമാണം:MallikaDua.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-17 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q28033782|Q28033782]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1270 | [[Sreejita De]] | [[പ്രമാണം:Sreeji de colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-19 | | [[Haldia]] | | [[:d:Q7585692|Q7585692]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1271 | [[മധു ശാലിനി]] | [[പ്രമാണം:Madhu Shalini in Cinivaram.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-21 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q79845|Q79845]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1272 | [[Savani Ravindra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-22 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16755934|Q16755934]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1273 | [[Kashmira Irani]] | [[പ്രമാണം:KashmiraIrani1122.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-25 | | | | [[:d:Q19891959|Q19891959]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1274 | [[Deepika Singh]] | [[പ്രമാണം:Deepika Singh 2014 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-26 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q5250630|Q5250630]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1275 | [[Vraddhi Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-28 | | [[ഫരീദാബാദ്]] | | [[:d:Q20640726|Q20640726]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1276 | [[Jasmine Avasia]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-07-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q21004894|Q21004894]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1277 | [[Sana Amin Sheikh]] | [[പ്രമാണം:Sana Amin.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7415416|Q7415416]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1278 | [[ഷീല കൗർ]] | [[പ്രമാണം:Sheela (Tamil actress).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-02 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7492340|Q7492340]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1279 | [[Sara Khan]] | [[പ്രമാണം:Sara Khan graces the launch of Siddharth Kasyap's 24th original song 'Ishq Ki Mitti' (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-06 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q7421671|Q7421671]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1280 | [[Prajakta Mali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-08 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q13118805|Q13118805]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1281 | [[Jaspinder Cheema]] | [[പ്രമാണം:Jaspinder Cheema.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-12 | | [[Batala]] | | [[:d:Q17305775|Q17305775]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1282 | [[Wasna Ahmed]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-13 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7972701|Q7972701]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1283 | [[Sonam Bajwa]] | [[പ്രമാണം:Sonam Bajwa snapped on the sets of The Kapil Sharma Show (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-16 | | [[നൈനിത്താൾ]] | | [[:d:Q18629110|Q18629110]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1284 | [[Ihana Dhillon]] | [[പ്രമാണം:Akanksha Puri grace the success bash of the film Sonu Ke Titu Ki Sweety (07) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-18 | | [[Faridkot]] | | [[:d:Q16200282|Q16200282]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1285 | [[Vasundhara Kashyap]] | [[പ്രമാണം:Vasundhara Kashyap New.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7917038|Q7917038]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1286 | [[Asha Negi]] | [[പ്രമാണം:Asha Negi grace the Mamma Mia Pink Carpet at Jio World Centre BKC Bandra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-23 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q4804507|Q4804507]] | 24 |- | style='text-align:right'| 1287 | [[Geeta Madhuri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-24 | | [[പാലക്കോല്ലു]] | | [[:d:Q5529955|Q5529955]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1288 | [[Sony Charishta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-08-29 | | | | [[:d:Q126011565|Q126011565]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1289 | [[Sai Lokur]] | [[പ്രമാണം:Sai Lokur 2 (cropped). jpg.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-05 | | [[ബെൽഗാം]] | | [[:d:Q21285519|Q21285519]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1290 | [[Hunar Hali]] | [[പ്രമാണം:Hunar-Hali-grace-the-Launch-of-GR8!.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-09 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16729574|Q16729574]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1291 | [[Surbhi Chandna]] | [[പ്രമാണം:Surbhi Chandna at the 25th SOL Lions Gold Awards 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q26689623|Q26689623]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1292 | [[Anjum Fakih]] | [[പ്രമാണം:Anjum Fakih, Saas Bahu Aur Saazish (01) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-12 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q23731525|Q23731525]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1293 | [[Shiny Doshi]] | [[പ്രമാണം:Shiny Doshi at the Fear Factor Khatron Ke Khiladi 8 launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-15 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q19888034|Q19888034]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1294 | [[Kusha Kapila]] | [[പ്രമാണം:Kusha Kapila at the launch of Mera Noor Hai Mashhoor (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q114269943|Q114269943]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1295 | [[Soundarya Sharma]] | [[പ്രമാണം:Soundarya Sharma attends the 63rd Jio Filmfare Awards 2018 (19) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-20 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q55231409|Q55231409]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1296 | [[Krishi Thapanda]] | [[പ്രമാണം:Krishi Thapanda.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-23 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q47091446|Q47091446]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1297 | [[ആര്യ സലിം]] | [[പ്രമാണം:ARYA.jpg|center|50px]] | മലയാള സിനിമാനടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-09-26 | | | | [[:d:Q124399195|Q124399195]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1298 | [[Roopal Tyagi]] | [[പ്രമാണം:Roopal Tyagi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-05 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16755975|Q16755975]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1299 | [[Pujita Ponnada]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-05 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q55080929|Q55080929]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1300 | [[അർച്ചന ശാസ്ത്രി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-08 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7917889|Q7917889]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1301 | [[Spruha Joshi]] | [[പ്രമാണം:Spruha Shirish Joshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7581446|Q7581446]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1302 | [[Soumya Seth]] | [[പ്രമാണം:Soumya Seth at the launch party of Bindass's show Yeh Hai Aashiqui (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-17 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q7564599|Q7564599]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1303 | [[Neha Saxena]] | [[പ്രമാണം:Neha Saxena 30.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-25 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q25190348|Q25190348]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1304 | [[Harsha Khanderparkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28531083|Q28531083]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1305 | [[Sharmeila Mandre]] | [[പ്രമാണം:Sharmiela Mandre at 60th South Filmfare Awards 2013 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-28<br/>1990-10-18 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7489922|Q7489922]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1306 | [[പർനോ മിത്ര]] | [[പ്രമാണം:Premiere of Aami aar amar girlfriends 2013-07-28 11-24.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-10-31 | | [[സിലിഗുഡി]] | | [[:d:Q7139343|Q7139343]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1307 | [[Niharika Kareer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-07 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16730587|Q16730587]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1308 | [[Shrenu Parikh]] | [[പ്രമാണം:Shrenu Parikh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-11 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q7503591|Q7503591]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1309 | [[Payal Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Payal Ghosh at the 63rd Jio Filmfare Awards 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-13<br/>1989 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16200413|Q16200413]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1310 | [[Ginni Chatrath]] | [[പ്രമാണം:Kapil-Sharma-and-Ginni-Chatrath’s-wedding-reception.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-18 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q56703491|Q56703491]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1311 | [[Sai Dhanshika]] | [[പ്രമാണം:Dhansika at 61st Flimfare Awards (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-20 | | [[തഞ്ചാവൂർ]] | | [[:d:Q5269022|Q5269022]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1312 | [[Prerna Wanvari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-22 | | [[അന്ധേരി]] | | [[:d:Q7240692|Q7240692]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1313 | [[Sheetal Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-22 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q18357765|Q18357765]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1314 | [[Vindhya Tiwari]] | [[പ്രമാണം:Vindhya Tiwari at launch of Telly Calendar 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-22 | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q21285611|Q21285611]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1315 | [[Tridha Choudhury]] | [[പ്രമാണം:Tridha Choudhury - Kolkata 2014-01-19 5781.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-22 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q22277353|Q22277353]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1316 | [[Misha Ghoshal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-26 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q17305955|Q17305955]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1317 | [[Samaira Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-27 | | | | [[:d:Q16734985|Q16734985]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1318 | [[Chitrashi Rawat]] | [[പ്രമാണം:Chitrashi Rawat in 2017.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-11-29 | | [[Raipur, Uttarakhand]] | | [[:d:Q5102359|Q5102359]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1319 | [[విష్ణుప్రియ గాంధీ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-13 | | [[തിരുപ്പതി]] | | [[:d:Q130544216|Q130544216]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1320 | [[Vaishali Desai]] | [[പ്രമാണം:Vaishali Desai at the IIJW as the Show Stopper for jeweler Naresh Kriplani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-18 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q12056218|Q12056218]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1321 | [[അസ്മിത സൂദ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-20 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q16202566|Q16202566]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1322 | [[Vividha Kirti]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q61118365|Q61118365]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1323 | [[Rupa Sri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-22 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q65943977|Q65943977]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1324 | [[അക്ഷര ഗൌഡ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-24 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q4701786|Q4701786]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1325 | [[Jugnu Ishiqui]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1989-12-24 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q16232648|Q16232648]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1326 | [[സാബ ആസാദ്]] | [[പ്രമാണം:Saba Azad Success bash of 'Nautanki Saala!'s music.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7395773|Q7395773]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1327 | [[Riya Dey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[Balasore]] | | [[:d:Q15725142|Q15725142]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1328 | [[Pallavi Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16729507|Q16729507]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1329 | [[Nakshatra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q19571873|Q19571873]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1330 | [[Akhila Kishore]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q19968682|Q19968682]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1331 | [[Manvitha Harish]] | [[പ്രമാണം:Manvitha Kamath (2).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q26221428|Q26221428]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1332 | [[Anjali Raghav]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q48444407|Q48444407]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1333 | [[നൈനാ ദാസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | | | [[:d:Q6959697|Q6959697]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1334 | [[Nehalaxmi Iyer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16233248|Q16233248]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1335 | [[Soundarya Jayamala]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16832102|Q16832102]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1336 | [[Priyamvada Kant]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16910160|Q16910160]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1337 | [[Arjumman Mughal]] | [[പ്രമാണം:Arjumman Mughal in 2014.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-01 | | [[Rajauri]] | | [[:d:Q18353980|Q18353980]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1338 | [[தான்யா]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | | | [[:d:Q47545338|Q47545338]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1339 | [[Sonia Mann]] | [[പ്രമാണം:Sonia Mann.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990 | | [[Haldwani]] | | [[:d:Q77697110|Q77697110]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1340 | [[നുസ്റത്ത് ജഹാൻ]] | [[പ്രമാണം:Nusrat Jahan Ruhi - Kolkata 2023-12-05 8550.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-08 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7070368|Q7070368]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1341 | [[Boby Techi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-09 | | [[ഇറ്റാനഗർ]] | | [[:d:Q17403318|Q17403318]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1342 | [[Vijayalakshmi]] | [[പ്രമാണം:Vijayalakshmi Agathiyan at Chennai 600028 – 2 Press Meet.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-15 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7929268|Q7929268]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1343 | [[രിധിമ ഘോഷ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16200421|Q16200421]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1344 | [[Sunita Garabadu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-25 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q30060523|Q30060523]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1345 | [[Bhumika Gurung]] | [[പ്രമാണം:Bhumika-Gurung-attend-Colors-TV-Video-summit-awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-01-27 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q38896140|Q38896140]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1346 | [[Aishwarya Arjun]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02<br/>1990 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15236153|Q15236153]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1347 | [[Ishita Sharma]] | [[പ്രമാണം:Ishita sharma.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-08 | | [[ഗയ]] | | [[:d:Q6080393|Q6080393]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1348 | [[Jayshree Soni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-08 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q16832247|Q16832247]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1349 | [[Ishita Raj Sharma]] | [[പ്രമാണം:Ishita Raj Sharma snapped at the pink carpet and awards ceremony of Bollywood Hungama OTT India Fest 2024 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-08 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q23664763|Q23664763]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1350 | [[Parna Pethe]] | [[പ്രമാണം:Parn Pethe.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q43132348|Q43132348]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1351 | [[Patralekha Paul]] | [[പ്രമാണം:Patralekha at the launch of Huma Qureshi’s book Zeba (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-20 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q17318822|Q17318822]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1352 | [[Shivani Tomar]] | [[പ്രമാണം:Shivani Tomar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-22 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q26702628|Q26702628]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1353 | [[Dimple Jhangiani]] | [[പ്രമാണം:Dimple Jhangiani Ramleela Premiere.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-02-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5277780|Q5277780]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1354 | [[Akanksha Juneja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16730488|Q16730488]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1355 | [[Nikita Gordijn]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03-04 | | [[Tumsar]] | | [[:d:Q26837236|Q26837236]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1356 | [[Monica Sehgal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03-06 | | [[ഉജ്ജയിൻ]] | | [[:d:Q26702631|Q26702631]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1357 | [[Ekta Kaul]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03-11 | | [[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] | | [[:d:Q16209812|Q16209812]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1358 | [[സോനു]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-03-23 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7562405|Q7562405]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1359 | [[Heena Parmar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19573589|Q19573589]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1360 | [[Heena Panchal]] | [[പ്രമാണം:Heena Panchal at teaser launch of When Obama loved Osama.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24059386|Q24059386]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1361 | [[Priya Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Priya Banerjee snapped at a photoshoot.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-16 | | [[കാൽഗറി]] | | [[:d:Q16734742|Q16734742]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1362 | [[Neha Saxena]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-24 | | [[ആഗ്ര]] | | [[:d:Q16226260|Q16226260]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1363 | [[Anjali Rao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-04-29 | | [[ബഠിംഡാ]] | | [[:d:Q29050606|Q29050606]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1364 | [[ഹര്ശിക പൂനച്ച]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-01 | | [[കൊടക് ജില്ല|കൊടക്]] | | [[:d:Q5673877|Q5673877]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1365 | [[Aradhana Jagota]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-09 | | | | [[:d:Q25999309|Q25999309]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1366 | [[Priyanka Singh]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Singh at an award Function.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-09 | | | | [[:d:Q113961911|Q113961911]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1367 | [[Vinutha Lal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-13 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q20650026|Q20650026]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1368 | [[ഗുൽക്കി ജോഷി]] | [[പ്രമാണം:Gulki-Joshi-snapped-at-the-special-screening-of-Nakkash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ടിവി നടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-17 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q5617693|Q5617693]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1369 | [[Riya Deepsi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-19 | | | | [[:d:Q24300943|Q24300943]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1370 | [[രാഗിണി ദ്വിവേദി]] | [[പ്രമാണം:Ragini Dwivedi at Acharya Habba.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-05-24 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7283095|Q7283095]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1371 | [[മൃദുല മുരളി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-08 | | [[എറണാകുളം]] | | [[:d:Q16201282|Q16201282]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1372 | [[Seema Singh]] | [[പ്രമാണം:Seema Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q26848937|Q26848937]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1373 | [[Deepa Sannidhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-16 | | [[ചിക്കമഗളൂർ (Q980917)|ചിക്കമഗളൂർ]] | | [[:d:Q5250472|Q5250472]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1374 | [[Madhuri Braganza]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-18 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q90669875|Q90669875]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1375 | [[Ridhima Pandit]] | [[പ്രമാണം:Ridhima Pandit at Ekta Kapoor’s Diwali bash, 2019 (9) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q27982184|Q27982184]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1376 | [[Leslie Tripathy]] | [[പ്രമാണം:Leslie Tripathy at 19th Transmedia Gujarati Film And TV Awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-26 | | [[കേന്ദ്രപ്പാറ, ഒഡീഷ|കേന്ദ്രപ്പാറ]] | | [[:d:Q19571948|Q19571948]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1377 | [[Jasmin Bhasin]] | [[പ്രമാണം:Jasmin Bhasin snapped in Bandra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-28 | | [[കോട്ട, രാജസ്ഥാൻ|കോട്ട]] | | [[:d:Q6161680|Q6161680]] | 20 |- | style='text-align:right'| 1378 | [[Archita Sahu]] | [[പ്രമാണം:Archita2.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-06-29 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q3514905|Q3514905]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1379 | [[Smriti Khanna]] | [[പ്രമാണം:Smriti Khanna 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-06 | | [[നോയ്ഡ]] | | [[:d:Q20684357|Q20684357]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1380 | [[Loveleen Kaur Sasan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-16 | | [[ജമ്മു-കശ്മീർ]] | | [[:d:Q18211387|Q18211387]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1381 | [[Nikita Rawal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q73755538|Q73755538]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1382 | [[നികേഷ പട്ടേൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-20 | | [[ബിർമിങ്ഹാം]] | | [[:d:Q16734255|Q16734255]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1383 | [[Sakshi Agarwal]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Agarwal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-20 | | [[അൽമോറ]] | | [[:d:Q21620673|Q21620673]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1384 | [[Kajal Raghwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-07-20 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q24250412|Q24250412]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1385 | [[Sara Arfeen Khan]] | [[പ്രമാണം:Sara Arfeen Khan at the launch of Diliwaali Thakur Girls in 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-06 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19661711|Q19661711]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1386 | [[Parul Gulati]] | [[പ്രമാണം:ParulGulati.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-06 | | [[Rohtak]] | | [[:d:Q20631149|Q20631149]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1387 | [[Aanchal Khurana]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q20684364|Q20684364]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1388 | [[Anjana Singh]] | [[പ്രമാണം:Anjana Singh 2K19.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-07 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q51831424|Q51831424]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1389 | [[Mansha Bahl]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-08 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q23712898|Q23712898]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1390 | [[Ramya Pandian]] | [[പ്രമാണം:Ramya Pandian.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-13 | | [[Ilanji]] | | [[:d:Q97412023|Q97412023]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1391 | [[രൂപ മഞ്ജരി (Q7380183)|രൂപ മഞ്ജരി]] | [[പ്രമാണം:Rupa Manjari.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-19 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7380183|Q7380183]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1392 | [[Devoleena Bhattacharjee]] | [[പ്രമാണം:Devoleena Bhattacharjee during the promotion event of Dilwale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-22 | | [[Sivasagar]] | | [[:d:Q5267654|Q5267654]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1393 | [[Samentha Fernandes]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17916886|Q17916886]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1394 | [[Nikita Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-08-28 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16233560|Q16233560]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1395 | [[Ishita Dutta]] | [[പ്രമാണം:Ishita Dutta at the Club in Andheri (02).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-04 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q20090634|Q20090634]] | 21 |- | style='text-align:right'| 1396 | [[Ayeesha S Aiman]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-19 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q21620692|Q21620692]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1397 | [[Mansi Shrivastava]] | [[പ്രമാണം:Mansi Srivastava in 2020.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-21 | | [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] | | [[:d:Q16832105|Q16832105]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1398 | [[Sapna Choudhary]] | [[പ്രമാണം:Muharat-of-the-film-Dosti-Ke-Side-Effect-8 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-25 | | [[റോഹ്താക് ജില്ല]] | | [[:d:Q48884766|Q48884766]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1399 | [[Nithya Naresh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-25 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q117795571|Q117795571]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1400 | [[റെയ്ന മൽഹോത്ര]] | [[പ്രമാണം:Reyhna Malhotra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-09-26 | | | | [[:d:Q16201057|Q16201057]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1401 | [[Anushka Ranjan]] | [[പ്രമാണം:Anushka Ranjan at L’Oréal Paris’ campaign 'Standup against street harassment' in Mumbai (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q25999310|Q25999310]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1402 | [[Zoya Hussain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q57915967|Q57915967]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1403 | [[Madhuri Itagi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-07 | | [[ഹുബ്ലി]] | | [[:d:Q22278316|Q22278316]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1404 | [[Shruti Marathe]] | [[പ്രമാണം:Shruti Marathe in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-10 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7504349|Q7504349]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1405 | [[Rachana Parulkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17492722|Q17492722]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1406 | [[Harshita Gaur]] | [[പ്രമാണം:Harshita Gaur attends the trailer launch of the web series "Mirzapur" (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-12 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16729683|Q16729683]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1407 | [[Anusmriti Sarkar]] | [[പ്രമാണം:Anusmriti Sarkar grace Films Today magazine's 9th anniversary celebration at Levo Lounge.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-23 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q25915881|Q25915881]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1408 | [[Jia Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q123370182|Q123370182]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1409 | [[Kriti Kharbanda]] | [[പ്രമാണം:Kriti Kharbanda at the special screening of Fukrey 3 at Excel Entertainment office (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-10-29 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q6438563|Q6438563]] | 26 |- | style='text-align:right'| 1410 | [[Himaja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-02 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q24053400|Q24053400]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1411 | [[Reshma Rathore]] | [[പ്രമാണം:Actress Reshma Rathore.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-03 | | [[ఉసిరికాయలపల్లి]] | | [[:d:Q21067402|Q21067402]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1412 | [[അഞ്ചു ജോസഫ്]] | [[പ്രമാണം:Anju Joseph.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-08 | | [[കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി]] | | [[:d:Q59656214|Q59656214]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1413 | [[Swanandi Tikekar]] | [[പ്രമാണം:Swanandi-tikekar-marathi-actress.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-13 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q41142161|Q41142161]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1414 | [[Poorva Gokhale]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-22 | | [[താനെ]] | | [[:d:Q7228874|Q7228874]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1415 | [[പൂർണിത]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-23 | | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | | [[:d:Q25547|Q25547]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1416 | [[Arthi Venkatesh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-23 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q47467700|Q47467700]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1417 | [[Neetu Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-11-25 | | | | [[:d:Q16202479|Q16202479]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1418 | [[Payal Rajput]] | [[പ്രമാണം:Payal Rajput.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-06 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q16734901|Q16734901]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1419 | [[Anjali Abrol]] | [[പ്രമാണം:Anjali Abrol in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-16 | | [[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] | | [[:d:Q4765729|Q4765729]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1420 | [[Sonali Raut]] | [[പ്രമാണം:Sonali Raut at an event in 2016.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-23 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16848019|Q16848019]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1421 | [[തനു റോയ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7683901|Q7683901]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1422 | [[alisha seema khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q98228689|Q98228689]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1423 | [[ഗുർലീൻ ചോപ്ര]] | [[പ്രമാണം:Gurleen Chopra.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-30 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q16200172|Q16200172]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1424 | [[Priyanka Sarkar]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Sarkar during a promotional event in 2016 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990-12-31 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7246508|Q7246508]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1425 | [[Archana Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16202228|Q16202228]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1426 | [[Ruhi Singh]] | [[പ്രമാണം:Ruhi Singh graces the 10th Mirchi Music Awards (21) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q21066525|Q21066525]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1427 | [[Priyanka Purohit]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28313184|Q28313184]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1428 | [[Roma Arora]] | [[പ്രമാണം:Roma-Shoot.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q51337522|Q51337522]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1429 | [[Geetashree Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56701932|Q56701932]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1430 | [[കാർത്തിക അഡൈകലാം]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[Thirukkadaiyur]] | | [[:d:Q68094|Q68094]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1431 | [[Fenil Umrigar]] | [[പ്രമാണം:Yuvraj Thakur, Fenil Umrigar at the launch party of Bindass's show Yeh Hai Aashiqui.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q5443472|Q5443472]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1432 | [[Prachi Sinha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | | | [[:d:Q16762317|Q16762317]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1433 | [[జయశ్రీ నాయుడు]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | | | [[:d:Q20559887|Q20559887]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1434 | [[Shubra Aiyappa]] | [[പ്രമാണം:Shubra Aiyappa (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q21932158|Q21932158]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1435 | [[Saanvi Talwar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | | | [[:d:Q23731521|Q23731521]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1436 | [[Charu Asopa]] | [[പ്രമാണം:Celeb graces Alt Balaji’s Digital Awards 2018 (34) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1991 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24045542|Q24045542]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1437 | [[Soma Laishram]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-05 | | | | [[:d:Q22006115|Q22006115]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1438 | [[ശ്വേതാ പ്രസാദ്]] | [[പ്രമാണം:Shweta Basu Prasad.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-11 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q7505879|Q7505879]] | 20 |- | style='text-align:right'| 1439 | [[Pragya Jaiswal]] | [[പ്രമാണം:Pragya Jaiswal CCL.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-12 | | [[ജബൽ‌പൂർ]] | | [[:d:Q20649445|Q20649445]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1440 | [[Murcyleen Peerzada]] | [[പ്രമാണം:Murcyleen Peerzada.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-13 | | [[കശ്മീർ]] | | [[:d:Q18378301|Q18378301]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1441 | [[Sushma Raj]] | [[പ്രമാണം:Sushma Raj Sankranti 2021.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-19 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q22279856|Q22279856]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1442 | [[Sakshi Malik]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Malik.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-01-21 | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q105759528|Q105759528]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1443 | [[Priyanka Halder]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-02-10 | | | | [[:d:Q131426079|Q131426079]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1444 | [[സമ്പൂർണ ലാഹിരി]] | [[പ്രമാണം:Sampurna Lahiri.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-02-21 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16250691|Q16250691]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1445 | [[Mala Salariya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-02-23 | | | | [[:d:Q16234149|Q16234149]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1446 | [[Shilpi Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-01 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q17403438|Q17403438]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1447 | [[Sukrutha Wagle]] | [[പ്രമാണം:Sukrutha Wagle.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-01 | | [[മണിപ്പാൽ]] | | [[:d:Q36759612|Q36759612]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1448 | [[Neha Pawar]] | [[പ്രമാണം:Neha-pawar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q41187928|Q41187928]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1449 | [[Arundhati]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-03 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16148988|Q16148988]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1450 | [[Kyra Dutt]] | [[പ്രമാണം:Kyra Dutt Martini Queen.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-12 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q5248075|Q5248075]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1451 | [[Mannara]] | [[പ്രമാണം:Mannara walks the ramp at the IBFW 2017 (04).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-29 | | [[ബൊക്കാറൊ]] | | [[:d:Q18528664|Q18528664]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1452 | [[Pankhuri Awasthy]] | [[പ്രമാണം:Pankhuri Awasthy in January 2020.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-03-31 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q30632883|Q30632883]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1453 | [[Zoya Khan]] | [[പ്രമാണം:Zoya Khan Actress Picture.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-04-17 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q8074700|Q8074700]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1454 | [[Sameeksha Sud]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-04-25 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q91461084|Q91461084]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1455 | [[ഏദൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-01 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q19665153|Q19665153]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1456 | [[Shubha Phutela]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-05 | 2012-10-22 | [[ലുധിയാന]] | [[ലുധിയാന]] | [[:d:Q4385004|Q4385004]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1457 | [[Alisha Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-05 | | [[റാഞ്ചി]] | | [[:d:Q62642855|Q62642855]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1458 | [[Cherry Mardia]] | [[പ്രമാണം:Cherry Mardia at Jigariyaa Trailer Launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18097858|Q18097858]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1459 | [[മോണൽ ഗജ്ജർ]] | [[പ്രമാണം:Monal Gajjar (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-13 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16200361|Q16200361]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1460 | [[Lavina Tandon]] | [[പ്രമാണം:Lavina Tandon launch of Telly Calendar 2017 (10) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-14 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q16832128|Q16832128]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1461 | [[Yesha Rughani]] | [[പ്രമാണം:Yesha Rughani 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-05-18 | | [[രാജ്‌കോട്]] | | [[:d:Q62278337|Q62278337]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1462 | [[Pooja Gaur]] | [[പ്രമാണം:Pooja Gor in 2016 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-01 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q7228518|Q7228518]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1463 | [[Rani Agrawal]] | [[പ്രമാണം:Rani Agarwal at Audio release of 'Love Recipe' (8).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7292950|Q7292950]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1464 | [[Ipsita Pati]] | [[പ്രമാണം:Ipsita Pati at Fashion Theatrical fashion show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-18 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q27062269|Q27062269]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1465 | [[Shivani Raghuvanshi]] | [[പ്രമാണം:Shivani Raghuvanshi on SpotboyE.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q22279842|Q22279842]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1466 | [[Anveshi Jain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-06-25 | | [[ഖജുരാഹോ (പട്ടണം)|ഖജുരാഹോ]] | | [[:d:Q88037265|Q88037265]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1467 | [[Ketki Kadam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-02 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16730508|Q16730508]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1468 | [[Tejaswi Madivada]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-03 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q17489736|Q17489736]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1469 | [[മമഥ ഭുക്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-14 | | | | [[:d:Q6745459|Q6745459]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1470 | [[Ayesha Khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-22 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16023564|Q16023564]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1471 | [[Supriya Kumari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-25 | | [[റാഞ്ചി]] | | [[:d:Q7645137|Q7645137]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1472 | [[Shivya Pathania]] | [[പ്രമാണം:Shivya Pathania photoshoot in shimla 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-26 | | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q19571665|Q19571665]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1473 | [[Pooja Devariya]] | [[പ്രമാണം:Pooja Devariya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-29 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q21933970|Q21933970]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1474 | [[Priyanka Chhabra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-07-30 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16236034|Q16236034]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1475 | [[എൻ. ജെ. നന്ദിനി]] | | ഗായിക | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-05 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q24450449|Q24450449]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1476 | [[Dhanya Balakrishna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-06 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16154619|Q16154619]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1477 | [[Pratyusha Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Pratyusha Banerjee at her birthday bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-10 | 2016-04-01 | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q2003575|Q2003575]] | 25 |- | style='text-align:right'| 1478 | [[Pallavi Raju]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-14 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q51754516|Q51754516]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1479 | [[Manasi Moghe]] | [[പ്രമാണം:Manasi Moghe (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-08-29<br/>1991 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q15930458|Q15930458]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1480 | [[Srishty Rode]] | [[പ്രമാണം:Srishty Rode.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-09-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832081|Q16832081]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1481 | [[Preeti Chaudhary]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-02 | | [[ഗാസിയാബാദ്]] | | [[:d:Q72171821|Q72171821]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1482 | [[Krissann Barretto]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19891084|Q19891084]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1483 | [[Reeth Mazumder]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-09 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q24790750|Q24790750]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1484 | [[Chandini Chowdary]] | [[പ്രമാണം:Chandini Chowdary.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-23<br/>1991 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q98768195|Q98768195]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1485 | [[Sonia Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-10-30 | | [[ഹരിദ്വാർ]] | | [[:d:Q113533704|Q113533704]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1486 | [[Vidyullekha Raman]] | [[പ്രമാണം:Vidyullekha Raman.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q15240676|Q15240676]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1487 | [[അക്ഷ പാർദസാനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-08 | | | | [[:d:Q4701778|Q4701778]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1488 | [[Pooja Banerjee]] | [[പ്രമാണം:Pooja Banerjee at Rohhit Verma's fashion show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-08 | | [[അലിഗഢ്]] | | [[:d:Q16233685|Q16233685]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1489 | [[Tanvi Hegde]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16233848|Q16233848]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1490 | [[Isha Keskar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-11 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q30303265|Q30303265]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1491 | [[Joshna Fernando]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-12 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q21621287|Q21621287]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1492 | [[Abhinaya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-13 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q4667443|Q4667443]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1493 | [[Sara Gurpal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-19 | | [[ഹരിയാണ]] | | [[:d:Q29108528|Q29108528]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1494 | [[Aparna Dixit]] | [[പ്രമാണം:Aparna Dixit.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-20 | | [[ആഗ്ര]] | | [[:d:Q19519495|Q19519495]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1495 | [[Anupriya Kapoor]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-26 | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q4777850|Q4777850]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1496 | [[Himanshi Khurana]] | [[പ്രമാണം:Himanshi Khurana (3).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-27 | | [[Kiratpur Sahib]] | | [[:d:Q21621694|Q21621694]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1497 | [[Vinti Idnani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-29 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q23731526|Q23731526]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1498 | [[Nivetha Pethuraj]] | [[പ്രമാണം:Photos-Celebrities-snapped-attending-the-press-conference-of-Das-Ka-Dhamki-5 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-11-30 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q24565120|Q24565120]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1499 | [[Shiny Dixit]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q27582046|Q27582046]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1500 | [[Aasiya Kazi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4662727|Q4662727]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1501 | [[Amrita Gogoi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-22 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q30639479|Q30639479]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1502 | [[Suhani Kalita]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-25 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q7635215|Q7635215]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1503 | [[Shefali Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1991-12-25 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q16832097|Q16832097]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1504 | [[Keerthi Pandian]] | [[പ്രമാണം:Keerthi Pandian.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992 | | | | [[:d:Q108458195|Q108458195]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1505 | [[Shafaq Naaz]] | [[പ്രമാണം:ShafaqNaaz.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-07<br/>1993-02-07 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q16271157|Q16271157]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1506 | [[Lovely Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-09 | | [[നൈനിത്താൾ]] | | [[:d:Q20649854|Q20649854]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1507 | [[Pupul Bhuyan]] | [[പ്രമാണം:Pupul Bhuyan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-23 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q56380352|Q56380352]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1508 | [[Abigail Jain]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4667687|Q4667687]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1509 | [[Vanya Mishra]] | [[പ്രമാണം:VanyaMishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-02-27 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q7915280|Q7915280]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1510 | [[Sonu Chandrapal]] | [[പ്രമാണം:Sonu Chandrapal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-02 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q23712225|Q23712225]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1511 | [[Pallavi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Pallavi Sharma 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-05 | | | | [[:d:Q58175513|Q58175513]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1512 | [[Katyayani Sharma]] | [[പ്രമാണം:Katyayani Sharma.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-06 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q28536692|Q28536692]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1513 | [[Tuhina Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-11 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q103604957|Q103604957]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1514 | [[Ena Saha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-14 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16202023|Q16202023]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1515 | [[Ishita Vyas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-18<br/>1990-03-18 | | [[Narmadapuram]] | | [[:d:Q16233245|Q16233245]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1516 | [[Neha Bagga]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-19 | | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q99850337|Q99850337]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1517 | [[Garima Singh Rathore]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-24 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q70663659|Q70663659]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1518 | [[Sandhya Raju]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q105637214|Q105637214]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1519 | [[Shubhi Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-27 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q16202450|Q16202450]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1520 | [[Shilpa Manjunath]] | [[പ്രമാണം:Shilpa Manjunath.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-03-29 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q64010366|Q64010366]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1521 | [[Kritika Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-04-10 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q47337814|Q47337814]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1522 | [[ജ്യോത്സ്ന ചന്ദോള]] | [[പ്രമാണം:Jyotsna Chandola at Holi Invasion party.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-04-15 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q17305770|Q17305770]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1523 | [[Jinal Belani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-04-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q22958532|Q22958532]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1524 | [[Simi Chahal]] | [[പ്രമാണം:Simi Chahal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-05-09 | | | | [[:d:Q29440063|Q29440063]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1525 | [[Koushani Mukherjee]] | [[പ്രമാണം:Koushani Mukherjee - Kolkata 2023-12-05 8578.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-05-17 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q25588412|Q25588412]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1526 | [[Sharanya Pradeep]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-05-17 | | | | [[:d:Q124743725|Q124743725]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1527 | [[Ruchi Savarn]] | [[പ്രമാണം:Ruchi Savarn.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-05-26 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q24450357|Q24450357]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1528 | [[Avantika Mishra]] | [[പ്രമാണം:Avantika Mishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-05-30 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q17708728|Q17708728]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1529 | [[സാന്ദ്ര അമി]] | | തെന്നിന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി, വീഡിയോ ജോക്കി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-05 | | [[ഇടുക്കി ജില്ല]] | | [[:d:Q17465683|Q17465683]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1530 | [[Shriya Jha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-10 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7504219|Q7504219]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1531 | [[Shammu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-14 | | [[Bikaner]] | | [[:d:Q7487603|Q7487603]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1532 | [[Sheena Bajaj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q29532772|Q29532772]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1533 | [[Ritabhari Chakraborty]] | [[പ്രമാണം:Rita 8906.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-06-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16200062|Q16200062]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1534 | [[Rhea Chakraborty]] | [[പ്രമാണം:Rhea Chakraborty, 6th Nykaa Femina Beauty Awards 2020 (11) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-01 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7320290|Q7320290]] | 29 |- | style='text-align:right'| 1535 | [[Heli Daruwala]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-14 | | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q97234392|Q97234392]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1536 | [[Vaishali Takkar]] | [[പ്രമാണം:Vaishali Takkar.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-15 | 2022-10-15 | [[ഉജ്ജയിൻ]] | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | [[:d:Q23731499|Q23731499]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1537 | [[Lipsa Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-15 | | [[പുരി]] | | [[:d:Q28946513|Q28946513]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1538 | [[Ashrita Shetty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-16 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16234176|Q16234176]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1539 | [[Anubha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-07-16 | | [[ഖോർദ ജില്ല]] | | [[:d:Q55395631|Q55395631]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1540 | [[Barkha Singh]] | [[പ്രമാണം:Barkha Singh at screening of Zee5 web-series Silence.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-03 | | [[Bikaner]] | | [[:d:Q25324807|Q25324807]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1541 | [[Karunya Ram]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-10 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q27963246|Q27963246]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1542 | [[Chandini Tamilarasan]] | [[പ്രമാണം:Chandini Tamilarasan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-12 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q5071090|Q5071090]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1543 | [[Sakshi Pradhan]] | [[പ്രമാണം:SakshiPradhan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-12 | | | | [[:d:Q57584622|Q57584622]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1544 | [[Krishna Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-12 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q63184754|Q63184754]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1545 | [[Riyanka Chanda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-14 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q29623084|Q29623084]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1546 | [[പി എസ് കീർത്തന]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-17 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7117504|Q7117504]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1547 | [[Esha Kansara]] | [[പ്രമാണം:Esha Kansara graces ITA Awards 2013 (09) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-20 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q5397759|Q5397759]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1548 | [[Aishana Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-21 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q23731502|Q23731502]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1549 | [[Pallavi Tiwari Shukla]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-08-23 | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q111306485|Q111306485]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1550 | [[Jinal Raval]] | [[പ്രമാണം:Jinal Raval.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-02 | | [[ഗാന്ധിനഗർ]] | | [[:d:Q110218274|Q110218274]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1551 | [[Ester Noronha]] | [[പ്രമാണം:Ester Noronha, Indian film star.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-12 | | [[ബഹ്റൈൻ]] | | [[:d:Q22279433|Q22279433]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1552 | [[Roshni Sahota]] | [[പ്രമാണം:Roshni Sahota graces the Indian Television Academy Awards 2017 (20) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-12 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q47454145|Q47454145]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1553 | [[Kajol Srivastava]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-16 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q56394223|Q56394223]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1554 | [[Navneet Kaur Dhillon]] | [[പ്രമാണം:Miss India Navneet Kaur Dhillon unveils Ponds BB+ cream.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-09-23 | | [[അംബാല]] | | [[:d:Q16234496|Q16234496]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1555 | [[Sohini Sarkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-10-01 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23762720|Q23762720]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1556 | [[Rachita Ram]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-10-02 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q16832067|Q16832067]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1557 | [[Ankita Shorey]] | [[പ്രമാണം:Ankita Shorey launches new collection of Gitanjali.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-10-03 | | [[ജമ്മു-കശ്മീർ]] | | [[:d:Q4766075|Q4766075]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1558 | [[Manisha Yadav]] | [[പ്രമാണം:Manisha Yadav.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-03 | 2021-10-01 | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16202987|Q16202987]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1559 | [[Priyanka Jawalkar]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Jawalkar.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-12 | | [[Ananthapuram]] | | [[:d:Q58763004|Q58763004]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1560 | [[Amika Shail]] | [[പ്രമാണം:Amika Shail (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-12 | | | | [[:d:Q113027169|Q113027169]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1561 | [[Trupti Toradmal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q99972369|Q99972369]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1562 | [[Elisha Kriis]] | [[പ്രമാണം:ElishaKriis2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-11-23 | | [[Godhra]] | | [[:d:Q20684411|Q20684411]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1563 | [[പ്രേമി വിശ്വനാഥ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-02 | | [[എറണാകുളം നിയമസഭാമണ്ഡലം]] | | [[:d:Q27978753|Q27978753]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1564 | [[Divya Agarwal]] | [[പ്രമാണം:Divya Agarwal snapped at Dolby in Andheri (07) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-04 | | [[നവി മുംബൈ]] | | [[:d:Q56117246|Q56117246]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1565 | [[Deeksha Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-04 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q84408189|Q84408189]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1566 | [[పవిత్ర జనని]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-04 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q130801428|Q130801428]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1567 | [[Mrudhula Bhaskar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-06 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q17151726|Q17151726]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1568 | [[Shanvi Srivastava]] | [[പ്രമാണം:Shanvi Srivastava.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-08 | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q16199660|Q16199660]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1569 | [[Aishwarya Sharma]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya-celebrate-Diwali-in-Bigg-Boss-17-house-14 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-08 | | [[ഉജ്ജയിൻ]] | | [[:d:Q118868967|Q118868967]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1570 | [[അദിതി മേനോൻ]] | | ഇന്ത്യൻ അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-15 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q62571046|Q62571046]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1571 | [[Sanskruti Balgude]] | [[പ്രമാണം:Sanskruti Balgude.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q20810454|Q20810454]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1572 | [[Nimrat Khaira]] | [[പ്രമാണം:Nimrat Khaira 2020.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-22 | | [[ഗുർദാസ്പൂർ]] | | [[:d:Q27734999|Q27734999]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1573 | [[Anya Singh]] | [[പ്രമാണം:Anya Singh launch I Am India song (03) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-29 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q42806917|Q42806917]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1574 | [[Indira Tiwari]] | [[പ്രമാണം:IndiraTiwari 2.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-30 | | | | [[:d:Q105546515|Q105546515]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1575 | [[താരിക]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-31 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7710774|Q7710774]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1576 | [[Shiwani Saini]] | [[പ്രമാണം:Shiwani Saini.jpeg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1992-12-31 | | | | [[:d:Q23712830|Q23712830]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1577 | [[സനം ഷെട്ടി]] | [[പ്രമാണം:Sanam Shetty.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16832084|Q16832084]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1578 | [[Rashi Mal]] | [[പ്രമാണം:Rashi Mal.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18044734|Q18044734]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1579 | [[സ്നേഹ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ]] | [[പ്രമാണം:Sneha Unnikrishnan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | | | [[:d:Q19664844|Q19664844]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1580 | [[Natalya Ilina]] | [[പ്രമാണം:Rahul-Mahajan-Natalya-Ilina-grace-Kapil-Sharma-and-Ginni-Chatrath’s-wedding-reception.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | [[കസാഖ്സ്ഥാൻ|ഖസാഖ്‌സ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q105833558|Q105833558]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1581 | [[Mouryaani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | | | [[:d:Q107059949|Q107059949]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1582 | [[Vithika Sheru]] | [[പ്രമാണം:Vithika Sheru receiving a memento by director Dr.Prathibha Penumalli and correspondent Dr.A.Madhusudhana Reddy in the 9th Annual Day celebrations of Rainbow Concept School, Mahabubnagar, Telangana State (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993 | | [[Bhimavaram]] | | [[:d:Q16235834|Q16235834]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1583 | [[Sana Makbul]] | [[പ്രമാണം:Sana-Makbul-snapped-for-Khatron-Ke-Khiladi-finale-2.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18354514|Q18354514]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1584 | [[Priyanka Pripri]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Pripri photograph.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19667495|Q19667495]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1585 | [[Mithila Palkar]] | [[പ്രമാണം:Mithila Palkar at L’Oréal Paris’ campaign 'Standup against street harassment' in Mumbai (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24049101|Q24049101]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1586 | [[Anaika Soti]] | [[പ്രമാണം:Anaika Soti.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-14 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q17582133|Q17582133]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1587 | [[Anisa Butt]] | [[പ്രമാണം:Anisa Butt snapped at the launch of the salon A’ Kreations (09) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-18 | | [[ലണ്ടൻ]] | | [[:d:Q16200036|Q16200036]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1588 | [[Gurleen Grewal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-21 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q17054227|Q17054227]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1589 | [[Trina Saha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-21 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56702776|Q56702776]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1590 | [[Falaq Naaz]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-26 | | [[മീററ്റ്]] | | [[:d:Q16733102|Q16733102]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1591 | [[Saayoni Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Saayoni Ghosh in 2015 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-01-27 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23744851|Q23744851]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1592 | [[Aathmika]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-02-09 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q58435976|Q58435976]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1593 | [[Pranutan Bahl]] | [[പ്രമാണം:Pranutan Bahl, 12th Radio Mirchi Music Awards 2020 (1) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-10 | | | | [[:d:Q87471277|Q87471277]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1594 | [[Garima Jain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-13 | | | | [[:d:Q105225154|Q105225154]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1595 | [[Eisha Chopra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-16 | | | | [[:d:Q96083250|Q96083250]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1596 | [[Karunya Chaudhary]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-16 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q130072064|Q130072064]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1597 | [[Divya Suresh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-17 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q108532066|Q108532066]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1598 | [[മനോചിത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-18 | | [[കാഞ്ചീപുരം]] | | [[:d:Q16201368|Q16201368]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1599 | [[Zalak Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19891299|Q19891299]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1600 | [[Kenisha Awasthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-03-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q106839409|Q106839409]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1601 | [[Seerat Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Seerat Kapoor at walk the ramp for Lakshmi Manchu’s Teach for Change 9th Annual Fundraiser Fashion Show.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-04-03 | | [[Mombasa]] | | [[:d:Q19560933|Q19560933]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1602 | [[Ruhi Chatrurvedi]] | [[പ്രമാണം:Ruhi MainImage.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-04-27 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q66768722|Q66768722]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1603 | [[Tania]] | [[പ്രമാണം:Tania at Punjabi Entertainment Festival & Awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-06 | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q63457200|Q63457200]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1604 | [[Amyra Dastur]] | [[പ്രമാണം:Amyra Dastur snapped attending Ekta Kapoor’s Diwali bash 2023 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16148994|Q16148994]] | 29 |- | style='text-align:right'| 1605 | [[Erica Fernandes]] | [[പ്രമാണം:Erica-Fernandes-snapped-at-Foodhall-1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-07 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16200342|Q16200342]] | 21 |- | style='text-align:right'| 1606 | [[Sreemukhi]] | [[പ്രമാണം:Sreemukhi at ETV Sarada Sankranthi Special Event.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-10 | | [[നിസാമബാദ് ജില്ല]] | | [[:d:Q26221429|Q26221429]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1607 | [[Alivia Sarkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-20 | | | | [[:d:Q106775997|Q106775997]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1608 | [[Shivshakti Sachdev]] | [[പ്രമാണം:Shivshakti Sachdev grace Raakesh Paswan's party for his show Afsar Bitiya (01).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-21 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q3381455|Q3381455]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1609 | [[Deblina Chatterjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5248115|Q5248115]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1610 | [[Ranya Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-05-28 | | [[ചിക്കമഗളൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q20685253|Q20685253]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1611 | [[Sonal Vengurlekar]] | [[പ്രമാണം:Sonal Vengurlekar 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7560761|Q7560761]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1612 | [[Gehana Vasisth]] | [[പ്രമാണം:GehanaVasisth (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-16<br/>1988-06-16 | | [[Chirmiri]] | | [[:d:Q18210661|Q18210661]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1613 | [[Eshanya Maheshwari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-17 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q109376499|Q109376499]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1614 | [[Khanak Budhiraja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-22 | | [[അംബാല]] | | [[:d:Q113385562|Q113385562]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1615 | [[പ്രജക്ടാ കോലി]] | [[പ്രമാണം:Prajakta Koli, March 31, 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-27 | | [[താനെ]] | | [[:d:Q51120666|Q51120666]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1616 | [[Poonam Mishra]] | [[പ്രമാണം:Poonam Mishra (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-06-30 | | | | [[:d:Q50220366|Q50220366]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1617 | [[Sukrithi]] | [[പ്രമാണം:Sukrithi Ambati Kerintha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-07-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q21004809|Q21004809]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1618 | [[Sakhi Gokhale]] | [[പ്രമാണം:Siddharth Chandekar and Sakhi Gokhale.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-07-29 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q21621374|Q21621374]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1619 | [[Deana Dia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-08-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q107452319|Q107452319]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1620 | [[Palak Purswani]] | [[പ്രമാണം:Palak Purswani at the Star Eminence Awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-08-12 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q119649388|Q119649388]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1621 | [[Akshara Singh]] | [[പ്രമാണം:Akshara–Singh.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-08-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q65283139|Q65283139]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1622 | [[Isha Rikhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-09 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q24006262|Q24006262]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1623 | [[Alisha Dash]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-13 | | [[റൂർക്കേല]] | | [[:d:Q17385802|Q17385802]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1624 | [[Amulya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-14 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16145884|Q16145884]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1625 | [[Malvika Raaj]] | [[പ്രമാണം:Malvika Raaj spotted at a salon in Juhu (02) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-18 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q27950776|Q27950776]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1626 | [[Wamiqa Gabbi]] | [[പ്രമാണം:Wamiqa Gabbi snapped outside Maddock office (2) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-09-29 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q20740874|Q20740874]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1627 | [[Neelam Upadhyaya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-05 | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q23712240|Q23712240]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1628 | [[Kanika Mann]] | [[പ്രമാണം:Kanika Mann 2023.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-07 | | | | [[:d:Q62032206|Q62032206]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1629 | [[Rukshar Dhillon]] | [[പ്രമാണം:Rukshar Dhillon grace the screening of Jugaadistan 5 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-12 | | [[Ealing]] | | [[:d:Q27927841|Q27927841]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1630 | [[Ashna Zaveri]] | [[പ്രമാണം:Ashna Zaveri at meen kuzhambum mann paanaiyum movie pressmeet.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20687655|Q20687655]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1631 | [[Anjalie Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18978043|Q18978043]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1632 | [[Swarda Thigale]] | [[പ്രമാണം:Swarda thigale at Savitri Devi college and Hospital Launch Promo.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-29 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q31344533|Q31344533]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1633 | [[Aditi Rathore]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-10-30 | | [[Bikaner]] | | [[:d:Q29555886|Q29555886]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1634 | [[Sakshi Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:Sakshi Chaudhary.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q16887645|Q16887645]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1635 | [[Ruben Sarin]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q28370116|Q28370116]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1636 | [[Shritama Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11-03 | | [[കോട്ട, രാജസ്ഥാൻ|കോട്ട]] | | [[:d:Q16233421|Q16233421]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1637 | [[Nikita Dutta]] | [[പ്രമാണം:Nikita Dutta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11-13 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q43396404|Q43396404]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1638 | [[Tumpa Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Tumpa Ghosh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-11-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q52157535|Q52157535]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1639 | [[Surabhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-07<br/>1993-06-05 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16832258|Q16832258]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1640 | [[രവീണ രവി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-11 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q18918081|Q18918081]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1641 | [[ജ്യോതി ആംഗേ]] | [[പ്രമാണം:Jyoti amge (2).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-16 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q242508|Q242508]] | 39 |- | style='text-align:right'| 1642 | [[Niharika Konidela]] | [[പ്രമാണം:Niharika Konidela.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-18 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q21066767|Q21066767]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1643 | [[ഐശ്വര്യ ദേവൻ]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Devan graces the launch of the new resto-bar Angrezi Patiyaala (10) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-21 | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q15707271|Q15707271]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1644 | [[Karishma Sharma]] | [[പ്രമാണം:Karishma Sharma graces iReel Awards 2018 (16) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1993-12-22 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q21063552|Q21063552]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1645 | [[ഐമ സെബാസ്റ്റ്യൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[കോട്ടയം]] | | [[:d:Q23900761|Q23900761]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1646 | [[Solanki Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[സാൾട്ട് ലേക്ക് സിറ്റി, യൂട്ടാ]] | | [[:d:Q56702037|Q56702037]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1647 | [[Sana Sayyad]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q61983417|Q61983417]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1648 | [[Anaswara Kumar]] | [[പ്രമാണം:Anaswara at HCL 2013 Year End Celebrations, Chennai, 12-19-13 (3) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-01-01 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q16887713|Q16887713]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1649 | [[Jhillik Bhattacharya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q29317087|Q29317087]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1650 | [[Sonika Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | | | [[:d:Q30120332|Q30120332]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1651 | [[Aditi Prabhudeva]] | [[പ്രമാണം:Aditi Prabhudeva (2022) 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[ദാവൺഗരെ]] | | [[:d:Q33120060|Q33120060]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1652 | [[Sabina Jat]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q61118363|Q61118363]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1653 | [[Veronica Vanij]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-01-01 | | [[Ballia]] | | [[:d:Q107398062|Q107398062]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1654 | [[Niyati Fatnani]] | [[പ്രമാണം:Niyati Fatnani.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-01-11 | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]]<br/>[[Bhavnagar]] | | [[:d:Q33190409|Q33190409]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1655 | [[Shehnaaz Kaur Gill]] | [[പ്രമാണം:Shehnaaz at airport.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-01-27 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q81878478|Q81878478]] | 17 |- | style='text-align:right'| 1656 | [[Shamika Bhide]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-02-15 | | | | [[:d:Q7487542|Q7487542]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1657 | [[Vrushika Mehta]] | [[പ്രമാണം:Vrushika Mehta (cropped).png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-02-18 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16873056|Q16873056]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1658 | [[Ketaki Mategaonkar]] | [[പ്രമാണം:Ketaki Mategaonkar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-02-22 | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q13116554|Q13116554]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1659 | [[ഉർവശി റൗട്ടേല]] | [[പ്രമാണം:Urvashi Rautela at the promotion for 'Hate Story 4' in Mumbai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-02-25 | | [[Kotdwar]] | | [[:d:Q7901587|Q7901587]] | 33 |- | style='text-align:right'| 1660 | [[Naina Singh]] | [[പ്രമാണം:Naina Singh graces the launch of Jhatka club.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-04 | | [[Moradabad]] | | [[:d:Q55739464|Q55739464]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1661 | [[Kruttika Ravindra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-17 | | [[Sagara]] | | [[:d:Q47493085|Q47493085]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1662 | [[Deepika Aggarwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-23 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q109471766|Q109471766]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1663 | [[Aneri Vajani]] | [[പ്രമാണം:Aneri Vajani.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-26 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q27825974|Q27825974]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1664 | [[Saipriya Deva]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-03-28 | | | | [[:d:Q43548360|Q43548360]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1665 | [[Palak Jain]] | [[പ്രമാണം:Palak Jain The Buddy Project.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7126623|Q7126623]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1666 | [[Shamili Sounderajan]] | [[പ്രമാണം:Varshini.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-06 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q49561944|Q49561944]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1667 | [[Leena Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Leena Kapoor on location 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-08 | | | | [[:d:Q21621803|Q21621803]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1668 | [[Naina Ganguly]] | [[പ്രമാണം:Naina Ganguly.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-17 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q33874379|Q33874379]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1669 | [[Swastika Dutta]] | [[പ്രമാണം:Swastika in an Event for brand Promotion (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-23 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q50136966|Q50136966]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1670 | [[Tanya Ravichandran]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-26 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q29467522|Q29467522]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1671 | [[Priyanka Nalkari]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Nalkari.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-04-29 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q79666099|Q79666099]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1672 | [[Ankitta Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-05 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q23879763|Q23879763]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1673 | [[Black Sheep Deepthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-06-16 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q122981976|Q122981976]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1674 | [[Jigyasa Singh]] | [[പ്രമാണം:Jigyasa-Singh-walk-the-ramp-at-the-Global-Peace-Initiative-12.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-06-20 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q20128241|Q20128241]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1675 | [[Neha Choudhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-02<br/>1993-07-02 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q43493321|Q43493321]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1676 | [[Shruti Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-05 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q65584746|Q65584746]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1677 | [[Shikha Malhotra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-09 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q89129702|Q89129702]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1678 | [[Chhavi Pandey]] | [[പ്രമാണം:Chhavi Pandey.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-18 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q5094848|Q5094848]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1679 | [[Anandhi]] | [[പ്രമാണം:Anandhi at PARIYERUM PERUMAL audio launch4.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-20 | | [[വാറങ്കൽ (Q213077)|വാറങ്കൽ]] | | [[:d:Q16233843|Q16233843]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1680 | [[Mahika Sharma]] | [[പ്രമാണം:Actress Mahika Sharma (26th july, 1994).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-26 | | [[തിൻസൂകിയ]] | | [[:d:Q21622842|Q21622842]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1681 | [[Papri Ghosh]] | [[പ്രമാണം:Papri Ghosh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-07-27 | | | | [[:d:Q25324910|Q25324910]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1682 | [[വിദ്യാ വതി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-08-16 | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q30230016|Q30230016]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1683 | [[Meghana Lokesh]] | [[പ്രമാണം:Meghana.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-08-16 | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q55978024|Q55978024]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1684 | [[Donal Bisht]] | [[പ്രമാണം:Donal Bisht graces the launch of Jhatka club.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-08-27 | | [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | | [[:d:Q27967745|Q27967745]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1685 | [[Nanditha Raj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-08-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16236472|Q16236472]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1686 | [[Divya Shah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-09-03 | | [[അംബാല ജില്ല]] | | [[:d:Q49462419|Q49462419]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1687 | [[Aditi Arya]] | [[പ്രമാണം:Aditi Arya in València (Ism).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-09-18 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q19760091|Q19760091]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1688 | [[Ruhani Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-09-18 | | [[സോളൻ, ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q66537058|Q66537058]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1689 | [[Kaveri Priyam]] | [[പ്രമാണം:Kaveri Priyam.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-10-22 | | [[Bokaro]] | | [[:d:Q108102272|Q108102272]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1690 | [[Madhumita Sarkar]] | [[പ്രമാണം:Madhumita Sunlight.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-10-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19366469|Q19366469]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1691 | [[Priyal Gor]] | [[പ്രമാണം:Priya gor colors indian telly awards.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7246492|Q7246492]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1692 | [[നിതി ടെയ്ലർ]] | [[പ്രമാണം:Niti Taylor (28965656657).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-08 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18638080|Q18638080]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1693 | [[Disha Parmar]] | [[പ്രമാണം:Disha Parmar grace Riddhi Dogra's Pre-Diwali bash at The Stadium Bar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-11 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q5282198|Q5282198]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1694 | [[Aarohi Patel]] | [[പ്രമാണം:Aarohi Patel at the 18th Transmedia Gujarati Screen and Stage Awards.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-15 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q28943177|Q28943177]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1695 | [[Bibriti Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-11-16 | | | | [[:d:Q119092132|Q119092132]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1696 | [[Nimrit Kaur Ahluwalia]] | [[പ്രമാണം:Nimrit Ahluwalia.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-12-11 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q111802382|Q111802382]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1697 | [[Athulya Ravi]] | [[പ്രമാണം:Athulya's Recent Photo .jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-12-21 | | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | | [[:d:Q47510802|Q47510802]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1698 | [[അഞ്ജന കെ ആർ]] | | ഇന്ത്യൻ അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1994-12-31 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q108727622|Q108727622]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1699 | [[Shravanthi Sainath]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1990s | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q18989120|Q18989120]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1700 | [[ശരണ്യ ആർ നായർ]] | | മലയാളം ചലച്ചിത്ര നടി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995 | | | | [[:d:Q72714158|Q72714158]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1701 | [[പ്രകൃതി മിശ്ര]] | [[പ്രമാണം:Prakruti Mishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q15724659|Q15724659]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1702 | [[Umang Jain]] | [[പ്രമാണം:Umang Jain.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-01-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16727191|Q16727191]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1703 | [[Aayat Shaikh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-01-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q106418603|Q106418603]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1704 | [[Babli]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-02-08 | | | | [[:d:Q21468051|Q21468051]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1705 | [[Tanvi Ganesh Lonkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3515360|Q3515360]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1706 | [[Zayn Marie Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-20 | | | | [[:d:Q104521832|Q104521832]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1707 | [[Sonam Lamba]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-27 | | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | | [[:d:Q22006139|Q22006139]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1708 | [[Madhumitha H]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-03-29 | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q117306038|Q117306038]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1709 | [[Aishani Shetty]] | [[പ്രമാണം:Aishani Shetty 2016.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-04-15 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q87339855|Q87339855]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1710 | [[Radhika Madan]] | [[പ്രമാണം:Radhika Madan graces the premiere of Kacchey Limbu (9).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-05-01 | | [[Pitam Pura]] | | [[:d:Q19665443|Q19665443]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1711 | [[Shamin Mannan]] | [[പ്രമാണം:Shamin Mannan pic.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-06-11 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q16233366|Q16233366]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1712 | [[Gayatri Bhardwaj]] | [[പ്രമാണം:Gayatri-Bhardwaj-snapped-attending-the-YOLO-Foundation-Initiative (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-06-17 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q108830247|Q108830247]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1713 | [[Madirakshi Mundle]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-07-01 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q21495378|Q21495378]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1714 | [[Daksha Nagarkar]] | [[പ്രമാണം:Daksha Nagarkar.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-07-12 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q110263023|Q110263023]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1715 | [[Mihika Kushwaha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-07-20 | | [[ആഗ്ര]] | | [[:d:Q111602740|Q111602740]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1716 | [[Rhea Sharma]] | [[പ്രമാണം:Rhea Sharma.gif|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-08-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q55003720|Q55003720]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1717 | [[Neha Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-08-13 | | [[അമരാവതി, മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q21064181|Q21064181]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1718 | [[Kimberly Jain]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q26271741|Q26271741]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1719 | [[Aishwarya Raj Bhakuni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-04 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q62109761|Q62109761]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1720 | [[Ramandeep Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q104775896|Q104775896]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1721 | [[Charlie Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Charlie Chauhan at the launch of 'Ye Hai Aashique'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-08<br/>1996-09-08 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q5084688|Q5084688]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1722 | [[Musskan Sethi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-18 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q41187234|Q41187234]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1723 | [[Tanya Sharma]] | [[പ്രമാണം:Tanya Sharma at Holi Invasion party.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-27 | | | | [[:d:Q19666113|Q19666113]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1724 | [[Sharmin Segal]] | [[പ്രമാണം:Sharmin Segal snapped at Lakme Fashion Week 2019-1.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-09-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q84216754|Q84216754]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1725 | [[Ruma Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-06 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q20685511|Q20685511]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1726 | [[അഭിരാമി സുരേഷ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി, മോഡൽ | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-09 | | [[കൊച്ചി]] | | [[:d:Q58436309|Q58436309]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1727 | [[Jiya Shankar]] | [[പ്രമാണം:Jiya Shankar at the Jio MAMI Film Festival 2023 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-10 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q104759946|Q104759946]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1728 | [[Shraddha Dangar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-15 | | [[രാജ്‌കോട്]] | | [[:d:Q76621276|Q76621276]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1729 | [[Jiya Roy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-27 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q95641559|Q95641559]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1730 | [[Shivani Rangole]] | [[പ്രമാണം:Shivani rangole1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-28<br/>1995 | | [[Chinchwad]] | | [[:d:Q45096105|Q45096105]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1731 | [[Sri Priyanka]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-10-30 | | [[പുതുച്ചേരി]] | | [[:d:Q22279761|Q22279761]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1732 | [[Samridhii Shukla]] | [[പ്രമാണം:Samridhii Shukla clicked at 9th anniversary celebration of SHOTT Mumbai (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-14 | | | | [[:d:Q124098710|Q124098710]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1733 | [[Meera Deosthale]] | [[പ്രമാണം:Meera Deosthale 2K19.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-16 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q28151586|Q28151586]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1734 | [[Arushi Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-18 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q115155657|Q115155657]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1735 | [[Tara Sutaria]] | [[പ്രമാണം:Tara Sutaria snapped promoting 'Heropanti 2' in Andheri (9).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-19 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7685156|Q7685156]] | 29 |- | style='text-align:right'| 1736 | [[Vidya Pradeep]] | [[പ്രമാണം:Vidya Pradeep.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-11-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q22279732|Q22279732]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1737 | [[Sushmita Mangshatabam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-08 | | | | [[:d:Q23712263|Q23712263]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1738 | [[നബാ നടേഷ്]] | [[പ്രമാണം:Nabha Natesh at Maestro prerelease event in 2021.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-11 | | [[ശൃംഗേരി]] | | [[:d:Q21036716|Q21036716]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1739 | [[Aashika Bhatia]] | [[പ്രമാണം:Aashika-Bhatia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-15 | | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q4662702|Q4662702]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1740 | [[Nupur Sanon]] | [[പ്രമാണം:Nupur Sanon graces GQ Style Awards (11).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-15 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q21994074|Q21994074]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1741 | [[Ketika Sharma]] | [[പ്രമാണം:Ketika Sharma.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1995-12-24 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q111576843|Q111576843]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1742 | [[Amrin Qureshi]] | [[പ്രമാണം:Amrin-Qureshi-spotted-at-Yauatcha-in-BKC-4.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996<br/>1998 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q101721515|Q101721515]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1743 | [[Jhanak Shukla]] | [[പ്രമാണം:Jhanak Shukla.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q6190826|Q6190826]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1744 | [[Siddhi Idnani]] | [[പ്രമാണം:Siddhi Idnani.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q67694058|Q67694058]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1745 | [[Simran Choudhary]] | [[പ്രമാണം:Simran Choudhary in a Lehenga.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | | | [[:d:Q110520112|Q110520112]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1746 | [[Jumana Abdu Rahman]] | [[പ്രമാണം:Jumana at Filmfare 2022 (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996 | | [[ദുബായ്]] | | [[:d:Q130728826|Q130728826]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1747 | [[Siri Hanumanth]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-01-02 | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q130998489|Q130998489]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1748 | [[Rachel David]] | [[പ്രമാണം:Rachel David.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-01-04 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q110918284|Q110918284]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1749 | [[Helly Shah]] | [[പ്രമാണം:Helly Shah (43902370151) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-01-07 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q19663694|Q19663694]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1750 | [[Myna Nandhini]] | [[പ്രമാണം:Myna Nandhini at Viruman pressmeet.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-01-26 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q114450294|Q114450294]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1751 | [[Priyanka KD]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-02-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q122884241|Q122884241]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1752 | [[Monalisa Bagal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-02-10 | | [[ലോണാവാല]] | | [[:d:Q41579765|Q41579765]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1753 | [[Dharitri Terangpi]] | [[പ്രമാണം:Dharitri-Terangpi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-02-24 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q58416611|Q58416611]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1754 | [[Kanika Tiwari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-09 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q27859546|Q27859546]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1755 | [[Shanaya Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-17 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q117199694|Q117199694]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1756 | [[Kadambari Danave]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-25 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q28723581|Q28723581]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1757 | [[Kanchi Singh]] | [[പ്രമാണം:Kanchi Singh in 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-03-27 | | [[ഇൻഡോർ|ഇൻ ഡോർ]] | | [[:d:Q16832075|Q16832075]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1758 | [[Subiksha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-07 | | [[Bellary]] | | [[:d:Q20649453|Q20649453]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1759 | [[Archana Mosale]] | [[പ്രമാണം:Archana Mosale, model.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-08 | | | | [[:d:Q63804813|Q63804813]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1760 | [[Swathishta]] | [[പ്രമാണം:Swathishta.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-08 | | | | [[:d:Q117373458|Q117373458]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1761 | [[Maya Sundarakrishnan]] | [[പ്രമാണം:Maya S. Krishnan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-15 | | [[മധുര]] | | [[:d:Q27891409|Q27891409]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1762 | [[Kanishka Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-17 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q120776499|Q120776499]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1763 | [[Kruthika Jayakumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-04-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q19968633|Q19968633]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1764 | [[Aalisha Panwar]] | [[പ്രമാണം:Aalisha Panwar.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-05-07 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q56394070|Q56394070]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1765 | [[వైదిక సెంజలియా]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-05-19 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q131178206|Q131178206]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1766 | [[Punarnavi Bhupalam]] | [[പ്രമാണം:Punarnavi Bhupalam 2018 latest .jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-05-28 | | [[Tenali]] | | [[:d:Q16739015|Q16739015]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1767 | [[Apoorva Arora]] | [[പ്രമാണം:Apoorva Arora snapped at Screenexx Awards (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-05 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q19882088|Q19882088]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1768 | [[Vidhi Pandya]] | [[പ്രമാണം:Vidhii Pandya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-07 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q49080613|Q49080613]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1769 | [[Afsheen Zehra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-12 | | [[അംരോഹാ ജില്ല]] | | [[:d:Q120926589|Q120926589]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1770 | [[അർച്ചന രവി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-06-17 | | [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]] | | [[:d:Q64211096|Q64211096]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1771 | [[Priyanka Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-15 | | [[സഹാറൻപൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q108691957|Q108691957]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1772 | [[Elina Samantray]] | [[പ്രമാണം:Photo Elina samantray.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-23 | | [[Bhadrak]] | | [[:d:Q19896075|Q19896075]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1773 | [[Nidhi Bhanushali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-07-28 | | [[ഗാന്ധിനഗർ]] | | [[:d:Q20675996|Q20675996]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1774 | [[Ashika Ranganath]] | [[പ്രമാണം:Ashika Ranganath.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-08-05 | | [[Tumkur]] | | [[:d:Q30325703|Q30325703]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1775 | [[Sanjana Sanghi]] | [[പ്രമാണം:Sanjana-Sanghi-snapped-on-the-sets-of-The-Kapil-Sharma-Show-to-promote-their-upcoming-song-Mehendi-Wale-Haath (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-02 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18637951|Q18637951]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1776 | [[Venba]] | [[പ്രമാണം:VenbaProfile.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-04 | | | | [[:d:Q48882250|Q48882250]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1777 | [[Aditi Sharma]] | [[പ്രമാണം:Aditi Sharma snapped at the airport (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-04 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q75008093|Q75008093]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1778 | [[Kriti Verma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q107049460|Q107049460]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1779 | [[Vibha Anand]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2004106|Q2004106]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1780 | [[Tanya Hope]] | [[പ്രമാണം:Tanya hope.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-11 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q50495552|Q50495552]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1781 | [[Jasmin Bajwa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-26 | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q125553615|Q125553615]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1782 | [[Simran Pareenja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-09-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q22958148|Q22958148]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1783 | [[Kapilakshi Malhotra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-10-15 | | | | [[:d:Q98970297|Q98970297]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1784 | [[Poorvi Jain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-04 | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q64853059|Q64853059]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1785 | [[Mahi Parasuraman]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-10 | | [[തൃശ്ശിനാപ്പള്ളി|തിരുച്ചിറപ്പള്ളി]] | | [[:d:Q99479640|Q99479640]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1786 | [[സൃഷ്ടി ജെയ്ൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-13 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q53869488|Q53869488]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1787 | [[Hiba Nawab]] | [[പ്രമാണം:Hiba Nawab at Dadasaheb Phalke Film Foundation 2018 awards (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-14 | | [[ബറേലി]] | | [[:d:Q16733206|Q16733206]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1788 | [[Tamanna Vyas]] | [[പ്രമാണം:Tamanna Vyas Captured by Dibyajyoti Dutta Bangladeshi Photographer.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-14 | | [[Brahmapur]] | | [[:d:Q50220690|Q50220690]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1789 | [[Mahira Sharma]] | [[പ്രമാണം:Mahira Sharma.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-11-25<br/>1998-02-04 | | [[Jammu & Kashmir]] | | [[:d:Q69881447|Q69881447]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1790 | [[Mehak Manwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1996-12-04 | | | | [[:d:Q17811799|Q17811799]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1791 | [[കാർത്തിക മുരളീധരൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q38460411|Q38460411]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1792 | [[Zaara Yesmin]] | [[പ്രമാണം:Zaara Yesmin 2023.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01-08 | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q108291851|Q108291851]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1793 | [[Junaid Malik]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01-25 | | [[Rampur]] | | [[:d:Q108081100|Q108081100]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1794 | [[Aditi Myakal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01-27 | | [[Kamareddy]] | | [[:d:Q41721010|Q41721010]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1795 | [[Sowmya CM]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-01-30 | | [[ഷിമോഗ ജില്ല]] | | [[:d:Q130406369|Q130406369]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1796 | [[Divyansha Kaushik]] | [[പ്രമാണം:Divyansha Kaushik.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-02-10 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q112259269|Q112259269]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1797 | [[ഷാലിൻ സോയ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-02-22 | | [[കോഴിക്കോട്]] | | [[:d:Q15991592|Q15991592]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1798 | [[Shreema Bhattacharjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-02-26 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q124831495|Q124831495]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1799 | [[Twarita Nagar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-02 | | [[സൗത്ത് വെസ്റ്റ് ഡെൽഹി ജില്ല]]<br/>[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q131154548|Q131154548]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1800 | [[Anahita Bhooshan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-14 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q123146578|Q123146578]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1801 | [[Debattama Saha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-20 | | [[Silchar]] | | [[:d:Q104728567|Q104728567]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1802 | [[നേഹ രത്നാകരൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-24 | | [[കണ്ണൂർ]] | | [[:d:Q19972652|Q19972652]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1803 | [[Yukti Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Yukti Kapoor-grace-Star-Parivaar-Awards-2023-1223-4 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-03-27 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q28530033|Q28530033]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1804 | [[Chirashree Anchan]] | [[പ്രമാണം:Chirashree Anchan, 30 November 2018.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-04-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q57534334|Q57534334]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1805 | [[Ulka Gupta]] | [[പ്രമാണം:Ulka-Gupta-grace-the-ABP-bash-for-Saas-Bahu-Aur-Saazish (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-04-12 | | [[പട്ന]] | | [[:d:Q7879076|Q7879076]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1806 | [[Nayamat Handa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-04-14 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q113951510|Q113951510]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1807 | [[Sadia Khateeb]] | [[പ്രമാണം:Sadia Khateeb snapped outside Empire Studios in Andheri (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-08 | | [[Bhaderwah]] | | [[:d:Q92938445|Q92938445]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1808 | [[Aanchal Munjal]] | [[പ്രമാണം:Aanchal Munjal - Ghayal Once Again.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-13 | | [[Hisar]] | | [[:d:Q4661551|Q4661551]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1809 | [[Dhruvi Jani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-24 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q123204412|Q123204412]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1810 | [[Vasanthi Krishnan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-05-25 | | [[തിരുപ്പതി]] | | [[:d:Q131178639|Q131178639]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1811 | [[Priyadarshini Indalkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-06-19 | | [[Sangli]] | | [[:d:Q126887818|Q126887818]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1812 | [[Avika Gor]] | [[പ്രമാണം:Avika Gor at the special screening of Incredibles 2 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-06-30 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2003652|Q2003652]] | 23 |- | style='text-align:right'| 1813 | [[Shree Gopika]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-04 | | [[പാലക്കാട്]] | | [[:d:Q114092261|Q114092261]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1814 | [[Aditi Shankar]] | [[പ്രമാണം:Aditi Shankar at Maaveeran press-meet.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-06 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q112620863|Q112620863]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1815 | [[Tanya Maniktala]] | [[പ്രമാണം:Tanya Maniktala at the trailer launch of Kill (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-07 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q97697439|Q97697439]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1816 | [[Susmita Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-08 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q123232270|Q123232270]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1817 | [[Simrat Kaur]] | [[പ്രമാണം:Simrat Kaur.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-07-16 | | [[മലബാർ ഹിൽ]] | | [[:d:Q47288136|Q47288136]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1818 | [[Garima Chaurasia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-08-28 | | [[ഹരിദ്വാർ]] | | [[:d:Q84703730|Q84703730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1819 | [[Shriya Sharma]] | [[പ്രമാണം:Phoca thumb l pic-5.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-09-09 | | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q7504223|Q7504223]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1820 | [[Saanve Megghana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-09-12 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q109334853|Q109334853]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1821 | [[Saloni Mittal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-09-15 | | [[Pilibanga]] | | [[:d:Q106687777|Q106687777]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1822 | [[Tathoi Deb]] | [[പ്രമാണം:Tathoi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-10-11 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7688039|Q7688039]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1823 | [[अमृता धोंगडे]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-10-11 | | [[കോലാപ്പൂർ]] | | [[:d:Q130407586|Q130407586]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1824 | [[Sonal Kukreja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-10-14 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q121913069|Q121913069]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1825 | [[Digangana Suryavanshi]] | [[പ്രമാണം:Digangana-suryavanshi-spotted-in-lakme-fashion-week (cropped).jpeg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-10-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16240139|Q16240139]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1826 | [[Surangana Bandyopadhyay]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1997-11-18 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19609674|Q19609674]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1827 | [[Manul Chudasama]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998 | | [[രാജ്‌കോട്]] | | [[:d:Q69420258|Q69420258]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1828 | [[സംസ്കൃതി ഷേണായ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998 | | [[കൊച്ചി]] | | [[:d:Q16240198|Q16240198]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1829 | [[Pallak Lalwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-01-01 | | [[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | | [[:d:Q23712687|Q23712687]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1830 | [[Aindrila Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-02-05 | 2022-11-20 | [[Berhampore]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q115298702|Q115298702]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1831 | [[Bhoomi Shetty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-02-19 | | [[കുന്ദാപുര]] | | [[:d:Q108473512|Q108473512]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1832 | [[Mayuri Kyatari]] | [[പ്രമാണം:Mayuri during the shoot of Ishtakamya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-03-05 | | [[ഹുബ്ലി]] | | [[:d:Q21509514|Q21509514]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1833 | [[రూబల్ షెకావత్]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-03-29 | | | | [[:d:Q131379388|Q131379388]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1834 | [[Angana Royy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-04-09 | | | | [[:d:Q109612237|Q109612237]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1835 | [[Palak Sindhwani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-04-11 | | | | [[:d:Q125294232|Q125294232]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1836 | [[Shivangi Joshi]] | [[പ്രമാണം:Shivangi-Joshi-attend-the-press-meet-for-the-show-Khatron-Ke-Khilad-12.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-05-18 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q26923060|Q26923060]] | 22 |- | style='text-align:right'| 1837 | [[Aditi Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-06-25 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q24250410|Q24250410]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1838 | [[Idhika Paul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-02 | | | | [[:d:Q121605221|Q121605221]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1839 | [[Alisha Parveen Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-04 | | | | [[:d:Q130754285|Q130754285]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1840 | [[Swini Khara]] | [[പ്രമാണം:Swini Nimesh Khara.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-12 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7658742|Q7658742]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1841 | [[Samyuktha Hegde]] | [[പ്രമാണം:SamyukthaHegde.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-17 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q28123277|Q28123277]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1842 | [[Muskaan Kataria]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-07-19 | | | | [[:d:Q69541203|Q69541203]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1843 | [[Dimple Hayathi]] | [[പ്രമാണം:Dimple Hayathi.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-08-21 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q95306920|Q95306920]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1844 | [[Saiee Manjrekar]] | [[പ്രമാണം:Saiee Manjrekar snapped at Kathak-lessons (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-08-29<br/>1988-08-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q79035164|Q79035164]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1845 | [[Aditi Saigal]] | [[പ്രമാണം:Aditi Saigal aka Dot at the premiere of her film The Archies (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-09-21 | | | | [[:d:Q111181225|Q111181225]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1846 | [[Nivedhithaa Sathish]] | [[പ്രമാണം:Nivedhithaa Sathish.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-09-26 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q42336683|Q42336683]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1847 | [[Vedika Pinto]] | [[പ്രമാണം:Vedika pinto.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-10-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q103363260|Q103363260]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1848 | [[Deepthi Sunaina]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-11-10 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q65937363|Q65937363]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1849 | [[Ishita Panchal]] | [[പ്രമാണം:Ishita Panchal.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16240186|Q16240186]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1850 | [[Shriya Popat]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-04 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q96742488|Q96742488]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1851 | [[റിയ വിജ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-14 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16240190|Q16240190]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1852 | [[Eisha Singh]] | [[പ്രമാണം:Eisha Singh.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-24 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q27827010|Q27827010]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1853 | [[Surabhi Mehra]] | [[പ്രമാണം:Surabhi-Samriddhi-grace-the-Asian-Excellence-Awards-2022.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-27 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q127700207|Q127700207]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1854 | [[Samriddhi Mehra]] | [[പ്രമാണം:Surabhi-Samriddhi-grace-the-Asian-Excellence-Awards-2022.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1998-12-27 | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q130321040|Q130321040]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1855 | [[Sahher Bambba]] | [[പ്രമാണം:Sahher Bambba grace the trailer launch of the film Pal Pal Dil Ke Paas.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q67287509|Q67287509]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1856 | [[Apsara Rani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-01-12 | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q62978340|Q62978340]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1857 | [[Deepti Jal Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] | 1999-02-26 | | [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]] | | [[:d:Q71451596|Q71451596]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1858 | [[Noorin Shereef]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-04-03 | | | | [[:d:Q47493064|Q47493064]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1859 | [[Vinali Bhatnagar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-04-20 | | [[ഭോപ്പാൽ]] | | [[:d:Q117067556|Q117067556]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1860 | [[Sinchana Gowda]] | [[പ്രമാണം:Actress Sinchana Gowda in 2020.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-05-11 | | [[Hassan]] | | [[:d:Q106462844|Q106462844]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1861 | [[Chahat Pandey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-06-01 | | [[ദമോഹ്]] | | [[:d:Q111530424|Q111530424]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1862 | [[സന അൽതാഫ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-06-06 | | [[എറണാകുളം]] | | [[:d:Q21004801|Q21004801]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1863 | [[Richa Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-07-02 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q16239691|Q16239691]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1864 | [[Lehar Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-07-04 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q19892704|Q19892704]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1865 | [[Aparna Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-07-23 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q22957835|Q22957835]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1866 | [[Ahsaas Channa]] | [[പ്രമാണം:Ahsaas Channa Attend Iwmbuzz Digital Awards 2022.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-08-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4696338|Q4696338]] | 16 |- | style='text-align:right'| 1867 | [[Mahima Makwana]] | [[പ്രമാണം:Mahima Makwana At Iconic Gold Awards 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-08-05 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16731862|Q16731862]] | 15 |- | style='text-align:right'| 1868 | [[Ishita Chauhan]] | [[പ്രമാണം:Ishita Chauhan snapped promoting their film Genius (06).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-09-14 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q20630699|Q20630699]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1869 | [[Muskan Bamne]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-09-20 | | | | [[:d:Q123149207|Q123149207]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1870 | [[Aditi Bhatia]] | [[പ്രമാണം:Aditi Bhatia at the screening of the film ‘Haq Se’.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-10-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q25915912|Q25915912]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1871 | [[Shanaya Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Shanaya Kapoor grace Abu Jani and Sandeep Khoslas fashion show-18.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-11-03 | | | | [[:d:Q63434225|Q63434225]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1872 | [[നിയാർ സൈകിയ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-11-09 | | [[ഗുവഹാത്തി]] | | [[:d:Q19664279|Q19664279]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1873 | [[Shivani Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-11-09 | | [[പലാമു ജില്ല]] | | [[:d:Q111522602|Q111522602]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1874 | [[Mini Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-12-08 | | | | [[:d:Q101419168|Q101419168]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1875 | [[Khushi Dubey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-12-15 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6403190|Q6403190]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1876 | [[Diana Khan]] | [[പ്രമാണം:Diana Khan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1999-12-27 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q46368708|Q46368708]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1877 | [[Gita Siddharth]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | 2019-12-14 | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q5565038|Q5565038]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1878 | [[Saniya Pannu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | | | [[:d:Q30644435|Q30644435]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1879 | [[Srilakshmi Kanakala]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 20th century | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q47545125|Q47545125]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1880 | [[Sonal Bhojwani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-01-18 | | [[Ulhasnagar]] | | [[:d:Q67141113|Q67141113]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1881 | [[ഇവാന]] | | ഇന്ത്യൻ അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-02-25 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q50494983|Q50494983]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1882 | [[Deeksha Suryawanshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-03-01 | | [[Chhindwara]] | | [[:d:Q123758921|Q123758921]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1883 | [[Josita Anola]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-03-02 | | | | [[:d:Q106726969|Q106726969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1884 | [[Ammu Abhirami]] | [[പ്രമാണം:Ammu Abhirami (cropped).png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-03-16 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q68985367|Q68985367]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1885 | [[Spoorthi Yadagiri]] | [[പ്രമാണം:Spoorthi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-03-25 | | | | [[:d:Q27916424|Q27916424]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1886 | [[Anjini Dhawan]] | [[പ്രമാണം:Anjini Dhawan at Jio World Plaza launch.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-04-04 | | | | [[:d:Q125537474|Q125537474]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1887 | [[Mugdha Vaishampayan]] | [[പ്രമാണം:Mugdha vaishampayan.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-04-05 | | | | [[:d:Q6932100|Q6932100]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1888 | [[വർത്തിക ജാ]] | [[പ്രമാണം:Vartika Jha (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-04-08 | | [[Renusagar]] | | [[:d:Q113362583|Q113362583]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1889 | [[Navika Kotia]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-05-20 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16731007|Q16731007]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1890 | [[Sakshi Vaidya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-06-19 | | [[താനെ]] | | [[:d:Q119267237|Q119267237]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1891 | [[Sivani Sangita]] | [[പ്രമാണം:Sivani Sangita 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-07-12 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q56395452|Q56395452]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1892 | [[Mallika Singh]] | [[പ്രമാണം:Mallika Singh.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-09-15 | | [[ജമ്മു ജില്ല]] | | [[:d:Q110468266|Q110468266]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1893 | [[Alizeh Agnihotri]] | [[പ്രമാണം:Alizeh Agnihotri at Jio World Plaza launch.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-09-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q93082750|Q93082750]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1894 | [[Palak Tiwari]] | [[പ്രമാണം:Palak Tiwari snapped at Opa Worli in 2022 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-10-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q41317966|Q41317966]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1895 | [[Sparsh Khanchandani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-10-11 | | [[Ulhasnagar]] | | [[:d:Q16730805|Q16730805]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1896 | [[Rittika Sen]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-12-05 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q25743422|Q25743422]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1897 | [[Pratibha Ranta]] | [[പ്രമാണം:Pratibha Ranta at the premiere of her film Laapataa Ladies (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2000-12-17 | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q125789932|Q125789932]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1898 | [[Mrinal Navell]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001 | | | | [[:d:Q123369608|Q123369608]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1899 | [[Sejal Bhavsar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-01-28 | | [[Jamnagar]]<br/>[[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q109193318|Q109193318]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1900 | [[Andrea Kevichüsa]] | [[പ്രമാണം:Andrea-Kevichusa-BH (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-02-18 | | [[കൊഹിമ]] | | [[:d:Q111890121|Q111890121]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1901 | [[Reeshma Nanaiah]] | [[പ്രമാണം:Reeshma Nanaiah.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-04-28 | | [[മടിക്കേരി]] | | [[:d:Q121306915|Q121306915]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1902 | [[Pranjal Dahiya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-05-05 | | [[ഫരീദാബാദ്]] | | [[:d:Q116510134|Q116510134]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1903 | [[Saloni Daini]] | [[പ്രമാണം:Saloni Daini in 2013.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-06-19 | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q7405701|Q7405701]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1904 | [[Preity Mukhundhan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-07-30 | | | | [[:d:Q126725262|Q126725262]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1905 | [[Jannat Zubair Rahmani]] | [[പ്രമാണം:Jannat Zubair Rahmani front pose (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-08-29 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200559|Q16200559]] | 23 |- | style='text-align:right'| 1906 | [[Roshni Walia]] | [[പ്രമാണം:Roshani Walia Spotted At Andheri.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-09-20 | | [[പ്രയാഗ്രാജ്|അലഹബാദ്]] | | [[:d:Q16240581|Q16240581]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1907 | [[Saniya Anklesaria]] | [[പ്രമാണം:Saniya Anklesaria at launch of ‘Life’s Good’.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-09-30 | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q18354719|Q18354719]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1908 | [[Debadrita Basu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-10-03 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q55433114|Q55433114]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1909 | [[Avneet Kaur]] | [[പ്രമാണം:Avneet Kaur snapped in Bandra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2001-10-13 | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q16255603|Q16255603]] | 18 |- | style='text-align:right'| 1910 | [[Shruti Bisht]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2002 | | [[പൗരി ഗർഹ്വാൾ ജില്ല]] | | [[:d:Q16240640|Q16240640]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1911 | [[നയൻതാര ചക്രവർത്തി]] | [[പ്രമാണം:Nayantharachakravarthy.com-.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2002 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q59385784|Q59385784]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1912 | [[Tunisha Sharma]] | [[പ്രമാണം:Tunisha Sharma at the launch of the show 'Internet Wala Love' (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-01-04 | 2022-12-24 | [[ചണ്ഡീഗഢ്]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q28967460|Q28967460]] | 19 |- | style='text-align:right'| 1913 | [[Kashika Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-02-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q108861401|Q108861401]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1914 | [[Mahima Das]] | [[പ്രമാണം:Mahima Das.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-08-19 | | | | [[:d:Q87116081|Q87116081]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1915 | [[Reem Sheikh]] | [[പ്രമാണം:Reem.Shaikh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-09-08 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16240627|Q16240627]] | 10 |- | style='text-align:right'| 1916 | [[Ayesha Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2002-09-13 | | [[മുംബൈ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q130668271|Q130668271]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1917 | [[Hetal Gada]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-01-19 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q53821769|Q53821769]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1918 | [[Bhoomika Dash]] | [[പ്രമാണം:Bhumika Das.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-01-22 | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q29210726|Q29210726]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1919 | [[Arishfa Khan]] | [[പ്രമാണം:Arishfa Khan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-04-03 | | [[Shahjahanpur]] | | [[:d:Q55195985|Q55195985]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1920 | [[Akshitha Ashok]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-04-25 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q123686209|Q123686209]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1921 | [[Gracy Goswami]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-05-22 | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q19662250|Q19662250]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1922 | [[Virti Vaghani]] | [[പ്രമാണം:Virti vaghani.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-10-02 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q99199173|Q99199173]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1923 | [[Raveena Daha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-10-10 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q107606707|Q107606707]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1924 | [[Sumbul Touqeer]] | [[പ്രമാണം:Sumbul Touqeer in International Iconic Awards 2023.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-11-15 | | [[Shahjahanpur]] | | [[:d:Q116153705|Q116153705]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1925 | [[Zaynah Vastani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-12-08 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16832145|Q16832145]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1926 | [[Ziyah Vastani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2003-12-08 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16832146|Q16832146]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1927 | [[Ananya Agarwal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2004-01-21 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16058185|Q16058185]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1928 | [[Ashnoor Kaur]] | [[പ്രമാണം:Ashnoor Kaur.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2004-05-04 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q4805704|Q4805704]] | 13 |- | style='text-align:right'| 1929 | [[Suhani Bhatnagar]] | [[പ്രമാണം:Suhani Bhatnagar (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2004-06-14 | 2024-02-17 | | | [[:d:Q22277050|Q22277050]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1930 | [[Reet Sharma]] | [[പ്രമാണം:Reetsharma1.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2005-02-12 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q18715223|Q18715223]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1931 | [[Niharika Chouksey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2005-04-19 | | [[Burhanpur, Madhya Pradesh]] | | [[:d:Q114383422|Q114383422]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1932 | [[Anushka Merchande]] | [[പ്രമാണം:Anushka Merchande.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2005-06-30 | | | | [[:d:Q112674268|Q112674268]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1933 | [[Amrita Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2006 | | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | | [[:d:Q16732971|Q16732971]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1934 | [[Naisha Khanna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2006-02-11 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q130356770|Q130356770]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1935 | [[Insane Afreen]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2006-11-29 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q126902009|Q126902009]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1936 | [[Baby Sathanya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-07-07 | | | | [[:d:Q23762640|Q23762640]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1937 | [[Saumya Shetye]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-08-01 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q130544450|Q130544450]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1938 | [[Shagun Singh]] | [[പ്രമാണം:Shagun Singh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-08-07 | | [[ദുർഗ്ഗ് ജില്ല|ദുർഗ് ജില്ല]] | | [[:d:Q130623267|Q130623267]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1939 | [[Spandan Chaturvedi]] | [[പ്രമാണം:Spandan Chaturvedi as Chakor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-08-25 | | [[Ulhasnagar Vidhan Sabha constituency]] | | [[:d:Q18097843|Q18097843]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1940 | [[Ruhanika Dhawan]] | [[പ്രമാണം:Ruhanika Dhawan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2007-09-25 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q19891334|Q19891334]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1941 | [[ഹർഷാലി മൽഹോത്ര]] | [[പ്രമാണം:Harshaali Malhotra 2015.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2008-06-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20677497|Q20677497]] | 20 |- | style='text-align:right'| 1942 | [[Ruhana Khanna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2008-10-01 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q25467342|Q25467342]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1943 | [[Yuvina Parthavi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2008-11-28 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18581765|Q18581765]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1944 | [[Arshiya Mukherjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2010 | | | | [[:d:Q113664372|Q113664372]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1945 | [[Riva Arora]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | 2010-02-01 | | | | [[:d:Q116226296|Q116226296]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1946 | [[Aakriti Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 2010-09-08 | | [[ഹരിയാണ]] | | [[:d:Q56224062|Q56224062]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1947 | [[Cleophis]] | [[പ്രമാണം:Koningin Kleophis biedt Alexander de Grote wijn aan na de verovering van Mazagae Rijksmuseum SK-A-162.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | 1st millennium BCE | 1st millennium BCE | | | [[:d:Q539858|Q539858]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1948 | [[അക്ഷയ (Q68090)|അക്ഷയ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q68090|Q68090]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1949 | [[Heeba Shah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2003696|Q2003696]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1950 | [[Anjum Farooki]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q2003726|Q2003726]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1951 | [[Manjari Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q2767667|Q2767667]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1952 | [[Snehlata]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2776357|Q2776357]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1953 | [[Smita Jaykar]] | [[പ്രമാണം:Smita jayekar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Girgaon]] | | [[:d:Q3632820|Q3632820]] | 11 |- | style='text-align:right'| 1954 | [['Punnagai Poo' Gheetha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[മലേഷ്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | [[Taiping]] | | [[:d:Q4540513|Q4540513]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1955 | [[അബിത]] | [[പ്രമാണം:Abitha-1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4667981|Q4667981]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1956 | [[Advani Lakshmi Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Adoni]] | | [[:d:Q4686401|Q4686401]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1957 | [[Akshita Kapoor]] | [[പ്രമാണം:Akshita Kapoor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4701830|Q4701830]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1958 | [[Alka Amin]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q4727615|Q4727615]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1959 | [[Amita Nangia]] | [[പ്രമാണം:Amita nangia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4746903|Q4746903]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1960 | [[Anamika Saha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജെസ്സോർ ജില്ല]] | | [[:d:Q4751201|Q4751201]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1961 | [[Angana Bose]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4761943|Q4761943]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1962 | [[Anita Kanwar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4765561|Q4765561]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1963 | [[Anjana Basu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Howrah]] | | [[:d:Q4765758|Q4765758]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1964 | [[Anuja Iyer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q4777769|Q4777769]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1965 | [[Anuradha Menon]] | [[പ്രമാണം:Anuradha menon.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q4777878|Q4777878]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1966 | [[അപർണ പിള്ള]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q4779148|Q4779148]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1967 | [[Asha Sachdev]] | [[പ്രമാണം:AshaSachdev.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q4804517|Q4804517]] | 12 |- | style='text-align:right'| 1968 | [[Bhavana Bhatt]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4901512|Q4901512]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1969 | [[Bibi Dalair Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4903019|Q4903019]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1970 | [[Bibi Khem Kaur Dhillon]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q4903026|Q4903026]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1971 | [[Bijaya Jena]] | [[പ്രമാണം:Indian actress Bijaya Jena.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q4907191|Q4907191]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1972 | [[Chaiti Ghoshal]] | [[പ്രമാണം:Chaiti Ghosal Jan 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5068129|Q5068129]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1973 | [[Chandni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5071222|Q5071222]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1974 | [[Chandrakala]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1999-06-21 | | | [[:d:Q5071354|Q5071354]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1975 | [[Churni Ganguly]] | [[പ്രമാണം:Churni Ganguly at the premire of Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani.jpeg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Kurseong]] | | [[:d:Q5118311|Q5118311]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1976 | [[Daisy Irani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5209727|Q5209727]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1977 | [[Debjani Chatterjee (actress)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5248113|Q5248113]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1978 | [[Deepa Chari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5250461|Q5250461]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1979 | [[Deepti Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q5250655|Q5250655]] | 0 |- | style='text-align:right'| 1980 | [[Disha Pandey]] | [[പ്രമാണം:Disha Pandey by Venket Raam.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5282197|Q5282197]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1981 | [[Divya Rana]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5284706|Q5284706]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1982 | [[Dolly Ahluwalia]] | [[പ്രമാണം:Dolly Ahluwalia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5289321|Q5289321]] | 14 |- | style='text-align:right'| 1983 | [[Elahe Hiptoola]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5353136|Q5353136]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1984 | [[Farjana]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q5435363|Q5435363]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1985 | [[ഫിറോസ ബീഗം (Q5452170)|ഫിറോസ ബീഗം]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q5452170|Q5452170]] | 9 |- | style='text-align:right'| 1986 | [[Freishia Bomanbehram]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5501428|Q5501428]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1987 | [[Gaurie Pandit]] | [[പ്രമാണം:GowriPandit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q5590131|Q5590131]] | 8 |- | style='text-align:right'| 1988 | [[Hadi Rani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5637843|Q5637843]] | 6 |- | style='text-align:right'| 1989 | [[M. D. Pallavi Arun]] | [[പ്രമാണം:M D Pallavi.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q5814172|Q5814172]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1990 | [[ജയ റേ]] | [[പ്രമാണം:Charles Dausias - El fieu adoptif, 1896.djvu|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6167417|Q6167417]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1991 | [[കമല കൊത്ത്നിസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q6355583|Q6355583]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1992 | [[Kishori Godbole]] | [[പ്രമാണം:KishoriGodbole.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q6416652|Q6416652]] | 2 |- | style='text-align:right'| 1993 | [[Komal Sharma]] | [[പ്രമാണം:Komalsharma01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q6428091|Q6428091]] | 5 |- | style='text-align:right'| 1994 | [[കുൽ സിദ്ദു]] | [[പ്രമാണം:Kul Sidhu.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബഠിംഡാ]] | | [[:d:Q6442679|Q6442679]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1995 | [[Leela Desai]] | [[പ്രമാണം:Leela Desai.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6516244|Q6516244]] | 7 |- | style='text-align:right'| 1996 | [[Lubna Salim]] | [[പ്രമാണം:LubnaSalim.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6695427|Q6695427]] | 3 |- | style='text-align:right'| 1997 | [[Lushin Dubey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6705105|Q6705105]] | 4 |- | style='text-align:right'| 1998 | [[മൈയ സെഥ്ന]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6735226|Q6735226]] | 1 |- | style='text-align:right'| 1999 | [[മനിനി മിശ്ര]] | [[പ്രമാണം:Manini Mishra at the First look launch of 'Identity Card'.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q6749787|Q6749787]] | 10 |- | style='text-align:right'| 2000 | [[Manjeet Maan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6750371|Q6750371]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2001 | [[Manju Asrani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6750418|Q6750418]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2002 | [[Meena Gokuldas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6807581|Q6807581]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2003 | [[മേഘ്ന കോത്താരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6809082|Q6809082]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2004 | [[Mona Thiba]] | [[പ്രമാണം:Mona Thiba.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q6897725|Q6897725]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2005 | [[Moulshree Sachdeva]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6919029|Q6919029]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2006 | [[Moumita Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6919077|Q6919077]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2007 | [[Nandita Chandra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6963347|Q6963347]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2008 | [[Natanya Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q6968398|Q6968398]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2009 | [[Nattasha Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6980339|Q6980339]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2010 | [[Nazneen Ghaani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q6983536|Q6983536]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2011 | [[Neena Cheema]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q6986874|Q6986874]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2012 | [[Neha Dubey]] | [[പ്രമാണം:Neha Dubey.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q6987739|Q6987739]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2013 | [[Nicolette Bird]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7030270|Q7030270]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2014 | [[Nishi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[സിയാൽകോട്ട്]] | | [[:d:Q7040479|Q7040479]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2015 | [[നിവേദിത]] | [[പ്രമാണം:Nivedhitha Actress.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q7041757|Q7041757]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2016 | [[Onjolee Nair]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7093969|Q7093969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2017 | [[P. Shwetha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7117544|Q7117544]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2018 | [[Parizaad Kolah]] | [[പ്രമാണം:Parizaad Kolah grace the screening of Ladies First.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7137564|Q7137564]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2019 | [[Paroma Banerji]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7139416|Q7139416]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2020 | [[Pinky Parikh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7196244|Q7196244]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2021 | [[Pooja Kanwal]] | [[പ്രമാണം:Pooja kanwal 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7228520|Q7228520]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2022 | [[Poonam Dasgupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q7228695|Q7228695]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2023 | [[Preetha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7239764|Q7239764]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2024 | [[Pushtiie]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7261862|Q7261862]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2025 | [[Radha Saluja]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7280192|Q7280192]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2026 | [[Ragini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7283093|Q7283093]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2027 | [[Rakhee Tandon]] | [[പ്രമാണം:Rakhi vijan.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7286652|Q7286652]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2028 | [[Rashi Bunny]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7294863|Q7294863]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2029 | [[Ghosh Reshmi]] | [[പ്രമാണം:Reshmi Ghosh Actress.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7315379|Q7315379]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2030 | [[Rimjhim Mitra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7334475|Q7334475]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2031 | [[Rozlyn Khan]] | [[പ്രമാണം:Rozlyn Khan's photo shoot for IPL (1).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7375385|Q7375385]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2032 | [[ഋഥിക]] | [[പ്രമാണം:Ruthika.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7383386|Q7383386]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2033 | [[S. D. Subbulakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7387427|Q7387427]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2034 | [[Sadiya Siddiqui]] | [[പ്രമാണം:Sadiya Siddiqui.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7397974|Q7397974]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2035 | [[Samapika Debnath]] | [[പ്രമാണം:Samapika Debnath image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7408770|Q7408770]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2036 | [[Sandia Furtado]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7416320|Q7416320]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2037 | [[സംഗീത (Q7417915)|സംഗീത]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വാറങ്കൽ (Q213077)|വാറങ്കൽ]] | | [[:d:Q7417915|Q7417915]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2038 | [[Sanober Kabir]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7418879|Q7418879]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2039 | [[സപൻ സരൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7420906|Q7420906]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2040 | [[Sapna Awasthi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7420991|Q7420991]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2041 | [[Saranya Nag]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7423150|Q7423150]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2042 | [[Satinder Satti]] | [[പ്രമാണം:Satinder Satti a popular TV anchor, and Punjab Arts Council chairperson ,Punjab,India 01.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7426223|Q7426223]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2043 | [[Seema Azmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7445859|Q7445859]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2044 | [[Shaheen Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7461581|Q7461581]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2045 | [[Shalini Chandran]] | [[പ്രമാണം:Shalini Chandran.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7487229|Q7487229]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2046 | [[Shamitha Malnad]] | [[പ്രമാണം:Shamitha Malnad DS.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Thirthahalli]] | | [[:d:Q7487579|Q7487579]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2047 | [[ശീതൾ മേനോൻ]] | [[പ്രമാണം:Sheetal menon cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7492544|Q7492544]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2048 | [[Shernaz Patel]] | [[പ്രമാണം:Shernaz Patel at Audio release of 'Love, Wrinkle-free' (16).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7495297|Q7495297]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2049 | [[Sheryl Pinto]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7495591|Q7495591]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2050 | [[Shruti Agarwal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Kalimpong]] | | [[:d:Q7504341|Q7504341]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2051 | [[Smriti Mishra]] | [[പ്രമാണം:Anuj and Smriti Mishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7546544|Q7546544]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2052 | [[Sophia Handa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7562880|Q7562880]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2053 | [[Soumili Biswas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7564585|Q7564585]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2054 | [[Soumya Bollapragada]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q7564595|Q7564595]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2055 | [[Sreela Majumdar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2024-01-27 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q7585713|Q7585713]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2056 | [[Sri Lakshmi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7585876|Q7585876]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2057 | [[സുചേതാ ഖന്ന]] | [[പ്രമാണം:Sucheta Khanna.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q7632900|Q7632900]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2058 | [[സുദിപ ബസു]] | [[പ്രമാണം:Sudipa Basu 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7633851|Q7633851]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2059 | [[സുദീപ്ത ചക്രവർത്തി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7633853|Q7633853]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2060 | [[Suman Nagarkar]] | [[പ്രമാണം:Suman Nagarkar During the Shoot of Ishtakamya.JPG|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7636936|Q7636936]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2061 | [[Supriya Shukla]] | [[പ്രമാണം:Supriya Shukla at Zee Rishtey Awards 2018.png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q7645139|Q7645139]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2062 | [[Sushmita Mukherjee]] | [[പ്രമാണം:Sushmita Mukherjee.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7648979|Q7648979]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2063 | [[Suvarna Jha]] | [[പ്രമാണം:Suvarna Jha.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7650485|Q7650485]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2064 | [[Swargajyoti Barooah]] | [[പ്രമാണം:Actress Swargajyoti Barooah in Joymoti film.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ആസാം]] | | [[:d:Q7653868|Q7653868]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2065 | [[സ്വാതി സെൻ]] | [[പ്രമാണം:Swati Sen.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7654044|Q7654044]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2066 | [[തനിമ സെൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7683307|Q7683307]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2067 | [[Tina Parekh]] | [[പ്രമാണം:Tina parekh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q7807946|Q7807946]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2068 | [[Urmila Mahanta]] | [[പ്രമാണം:Urmila Mahanta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Sonapur]] | | [[:d:Q7900746|Q7900746]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2069 | [[Usha Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഹരിയാണ]] | | [[:d:Q7901897|Q7901897]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2070 | [[Ushasie Chakraborty]] | [[പ്രമാണം:Ushashi Chakraborty on Siti Cinema.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q7901910|Q7901910]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2071 | [[Vaishali Samant]] | [[പ്രമാണം:Vaishali Samant.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q7908862|Q7908862]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2072 | [[വിഭ നടരാജൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7924597|Q7924597]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2073 | [[Vijayalakshmi]] | [[പ്രമാണം:Vijayalakshmi (South Indian actress).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q7929265|Q7929265]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2074 | [[വിന്ദ്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q7932334|Q7932334]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2075 | [[Zaheera]] | [[പ്രമാണം:Zaheera.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q8064635|Q8064635]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2076 | [[Jyoti Subhash]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q11457207|Q11457207]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2077 | [[कजरी (हिन्दी फ़िल्म कलाकार)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12417677|Q12417677]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2078 | [[जया माथुर]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12428264|Q12428264]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2079 | [[Maya Alagh]] | [[പ്രമാണം:Maya Alagh at the Charcoal-Houseproud.in launch 07.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q12446484|Q12446484]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2080 | [[सोहा अली ख़ान]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12459003|Q12459003]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2081 | [[Sujatha Krishnan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12980915|Q12980915]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2082 | [[விஜயாள் பீற்றர்]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12989045|Q12989045]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2083 | [[ఇళ్ళ ఆదిలక్ష్మి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12991587|Q12991587]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2084 | [[ఎండకుర్తి కామేశ్వరి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12992012|Q12992012]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2085 | [[Malathi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12993917|Q12993917]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2086 | [[Kousalya]] | [[പ്രമാണം:Singer Kousalya.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q12994912|Q12994912]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2087 | [[Prabha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Tenali]] | | [[:d:Q13003366|Q13003366]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2088 | [[Yamuna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q13007209|Q13007209]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2089 | [[अश्विनी कुलकर्णी]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13115584|Q13115584]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2090 | [[आशा पोतदार]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13115799|Q13115799]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2091 | [[नेहा घाटे]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13118377|Q13118377]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2092 | [[Prachiti Mhatre]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[താനെ]] | | [[:d:Q13118925|Q13118925]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2093 | [[विद्या पटवर्धन]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13121138|Q13121138]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2094 | [[Shweta Shinde]] | [[പ്രമാണം:Shweta Shinde.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13121647|Q13121647]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2095 | [[श्वेता भोसले]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13121655|Q13121655]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2096 | [[सुषमा देशपांडे]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13122067|Q13122067]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2097 | [[स्मिता डोंगरे]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q13122239|Q13122239]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2098 | [[एकता बहल]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15645431|Q15645431]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2099 | [[T. Lalitha Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15702220|Q15702220]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2100 | [[నవీన. ఎస్]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Kadapa]] | | [[:d:Q15705267|Q15705267]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2101 | [[Sultana]] | [[പ്രമാണം:Sultana Razaaq,(India) Silent film actor and director.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1990 | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q15706574|Q15706574]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2102 | [[Niharika Sahu-Naik]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q15724428|Q15724428]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2103 | [[Pushpa Panda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q15724621|Q15724621]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2104 | [[Priya Mahapatra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15724698|Q15724698]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2105 | [[Banaja Mohanty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15724734|Q15724734]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2106 | [[Bina Moharana]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15724856|Q15724856]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2107 | [[Shefali Nayak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15725218|Q15725218]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2108 | [[Snigdha Mohanty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15725394|Q15725394]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2109 | [[കുമാരി തങ്കം (Q16019122)|കുമാരി തങ്കം]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2011-03-08 | [[തിരുവനന്തപുരം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q16019122|Q16019122]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2110 | [[സുധാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q16054458|Q16054458]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2111 | [[Priya Adivarekar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16058113|Q16058113]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2112 | [[Aishwarya Ajit]] | [[പ്രമാണം:AishwaryaAjit.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16148172|Q16148172]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2113 | [[താഷു കൗശിക്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q16198930|Q16198930]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2114 | [[Mithu Chakrabarty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16200055|Q16200055]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2115 | [[Preetika Chawla]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16200118|Q16200118]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2116 | [[Aditi Chengappa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16200125|Q16200125]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2117 | [[ദിപ ഷാ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16200314|Q16200314]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2118 | [[Neha Gehlot]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16200406|Q16200406]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2119 | [[Jayakumari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16200567|Q16200567]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2120 | [[Kalyani Potdar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16200641|Q16200641]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2121 | [[Deepika Kamaiah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16200651|Q16200651]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2122 | [[Kamal Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16200659|Q16200659]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2123 | [[മാധുരി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മധുര]] | | [[:d:Q16201037|Q16201037]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2124 | [[മാനസി വീതിനൽ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മനാമ]] | | [[:d:Q16201066|Q16201066]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2125 | [[Aishwarya Nag]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Nag.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16201316|Q16201316]] | 11 |- | style='text-align:right'| 2126 | [[Raisa Padamsee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Rochefort]] | | [[:d:Q16201518|Q16201518]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2127 | [[Khushboo Purohit]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[രാജസ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q16201746|Q16201746]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2128 | [[ശ്രേയ ശർമ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16202270|Q16202270]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2129 | [[Manasi Sinha]] | [[പ്രമാണം:Manashi Sinha.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16202519|Q16202519]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2130 | [[സൂര്യ (Q16202578)|സൂര്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q16202578|Q16202578]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2131 | [[Manali Dey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Picnic Garden]] | | [[:d:Q16208435|Q16208435]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2132 | [[Revathi Sankaran]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16225977|Q16225977]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2133 | [[Iira Soni]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16226497|Q16226497]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2134 | [[Archana Taide]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16226658|Q16226658]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2135 | [[Shruti Bapna]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16243490|Q16243490]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2136 | [[Bombay Gnanam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16247337|Q16247337]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2137 | [[Chandni Bhagwanani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16247410|Q16247410]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2138 | [[Indira]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16254194|Q16254194]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2139 | [[Varsha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16311679|Q16311679]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2140 | [[Vibha Natarajan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16312495|Q16312495]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2141 | [[వై.రుక్మిణి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16314155|Q16314155]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2142 | [[Ratna Ghoshal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16346416|Q16346416]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2143 | [[Annie Gill]] | [[പ്രമാണം:Annie Gill.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Firozpur]] | | [[:d:Q16729286|Q16729286]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2144 | [[Vandana Joshi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16730453|Q16730453]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2145 | [[Sonia Kapoor]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16730579|Q16730579]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2146 | [[Parakh Madan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16731794|Q16731794]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2147 | [[Malika Haydon]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16731876|Q16731876]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2148 | [[Dipti Mehta]] | [[പ്രമാണം:Dipti Mehta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q16732430|Q16732430]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2149 | [[Jaya Menon]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16732486|Q16732486]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2150 | [[Arpita Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16732972|Q16732972]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2151 | [[Anjali Mukhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16732976|Q16732976]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2152 | [[Priyanka Nayyar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16733217|Q16733217]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2153 | [[Pooja Pihal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16734529|Q16734529]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2154 | [[Deepa Bhaskar]] | [[പ്രമാണം:Deepa Bhaskar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16832052|Q16832052]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2155 | [[Zeenal Kamdar]] | [[പ്രമാണം:Zeenal Kamdar.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16832056|Q16832056]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2156 | [[Reema Vohra]] | [[പ്രമാണം:Reema Worah 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q16832079|Q16832079]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2157 | [[Poonam Sagar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q16832080|Q16832080]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2158 | [[Dhriti Saharan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16832082|Q16832082]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2159 | [[സന്യാതാര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q16832086|Q16832086]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2160 | [[Rishika Singh]] | [[പ്രമാണം:Rishika Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q16832098|Q16832098]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2161 | [[Pooja Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16832111|Q16832111]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2162 | [[Pari Telang]] | [[പ്രമാണം:Pari Telang, Santosh Juvekar and Spruha Joshi.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q16832270|Q16832270]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2163 | [[Kavita Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q16845048|Q16845048]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2164 | [[മീന ടി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16910853|Q16910853]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2165 | [[Samita Bangargi]] | [[പ്രമാണം:Samita Bangargi, Ashish Chowdhry at Esha Deol's sangeet ceremony 20.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ലുധിയാന]] | | [[:d:Q17411063|Q17411063]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2166 | [[Sakshi Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17413637|Q17413637]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2167 | [[മാവേലിക്കര പൊന്നമ്മ (Q17479437)|മാവേലിക്കര പൊന്നമ്മ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1995-09-06 | | | [[:d:Q17479437|Q17479437]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2168 | [[Mridula Baruah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17617132|Q17617132]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2169 | [[Monicka]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q17859831|Q17859831]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2170 | [[Reema Nagra]] | [[പ്രമാണം:ReemaNagra (cropped).png|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17859838|Q17859838]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2171 | [[Shriswara]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q18070354|Q18070354]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2172 | [[Monica Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q18091547|Q18091547]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2173 | [[Sheela Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Valsad]] | | [[:d:Q18357741|Q18357741]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2174 | [[Suruli Manohar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2014-08-07 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q18518779|Q18518779]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2175 | [[Kamlesh Gill]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q18686349|Q18686349]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2176 | [[Nikita Aria]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q18763820|Q18763820]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2177 | [[Neha Yadav]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19517806|Q19517806]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2178 | [[Kuki Grewal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q19520074|Q19520074]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2179 | [[ஜெயகௌரி (நடிகை)]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19547669|Q19547669]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2180 | [[Sonal Parihar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19573584|Q19573584]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2181 | [[Neelam Mehra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19593774|Q19593774]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2182 | [[Ishita Ganguly]] | [[പ്രമാണം:Ishita Ganguly 2019.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19661204|Q19661204]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2183 | [[Prathista]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19661366|Q19661366]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2184 | [[Titas Bhowmik]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19662259|Q19662259]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2185 | [[Pooja Joshi Arora]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മധ്യപ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q19665095|Q19665095]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2186 | [[Sujata Anand]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19723498|Q19723498]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2187 | [[മധു മാലിനി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19759758|Q19759758]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2188 | [[Anita Chowdhary]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q19803737|Q19803737]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2189 | [[Leela Gandhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19813300|Q19813300]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2190 | [[Auritra Ghosh]] | [[പ്രമാണം:AuritraGhosh 2018.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q19891567|Q19891567]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2191 | [[Alefia Kapadia]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q19892475|Q19892475]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2192 | [[Shaiza Kashyap]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Saharanpur]] | | [[:d:Q19892578|Q19892578]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2193 | [[Neelu Kohli]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q19899015|Q19899015]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2194 | [[Anjena Kirti]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q20090123|Q20090123]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2195 | [[Samta Sagar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20090635|Q20090635]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2196 | [[शोभा शिराळकर]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20579666|Q20579666]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2197 | [[सुनीता सेनगुप्ता]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20584921|Q20584921]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2198 | [[Roma Manek]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q20604641|Q20604641]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2199 | [[Heena Kausar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20643557|Q20643557]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2200 | [[Anjali Paigankar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20649327|Q20649327]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2201 | [[Charulatha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q20649489|Q20649489]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2202 | [[Anima Pedini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2006-12-12 | | | [[:d:Q20665757|Q20665757]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2203 | [[Roshan Kumari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അംബാല]] | | [[:d:Q20684428|Q20684428]] | 13 |- | style='text-align:right'| 2204 | [[Suparna Marwah]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20684723|Q20684723]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2205 | [[Neyha Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Moradabad]] | | [[:d:Q20684973|Q20684973]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2206 | [[Sara Sharmaa]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കുളു]] | | [[:d:Q20685440|Q20685440]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2207 | [[Sonia Sahni]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20685609|Q20685609]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2208 | [[Lagnajita Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21005305|Q21005305]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2209 | [[Priya Chaudhury]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21043196|Q21043196]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2210 | [[Sulakshana Khatri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21063989|Q21063989]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2211 | [[Prabhjeet Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q21064549|Q21064549]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2212 | [[Anuradha Ray]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q21066399|Q21066399]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2213 | [[Avani Modi]] | [[പ്രമാണം:Avani Modi attends the 17th Transmedia Gujarati Screen & Stage Awards in Mumbai (15) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗാന്ധിനഗർ]] | | [[:d:Q21066423|Q21066423]] | 16 |- | style='text-align:right'| 2214 | [[Rajshri Deshpande]] | [[പ്രമാണം:Rajshri Deshpande at media meet of 'Angry Indian Goddess'.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q21066998|Q21066998]] | 9 |- | style='text-align:right'| 2215 | [[Rajni Basumatary]] | [[പ്രമാണം:Rajni Basumatary 02.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Rangapara]] | | [[:d:Q21070426|Q21070426]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2216 | [[Saudamini Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21281507|Q21281507]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2217 | [[Twinkle]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21402960|Q21402960]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2218 | [[Shylashri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21903474|Q21903474]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2219 | [[Simran Judge]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q21931915|Q21931915]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2220 | [[Vinodhini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q21933983|Q21933983]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2221 | [[Vaishali Deepak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q22277541|Q22277541]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2222 | [[Aishwarya Dutta]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Dutta.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q22277644|Q22277644]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2223 | [[Balinder Johal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q22278421|Q22278421]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2224 | [[Jahnavi Kamath]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q22278500|Q22278500]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2225 | [[Rupali Krishnarao]] | [[പ്രമാണം:Rupali Krushnarao Image.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22278722|Q22278722]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2226 | [[Puja Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22279772|Q22279772]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2227 | [[Kamala Saikhom]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22280228|Q22280228]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2228 | [[Gizele Thakral]] | [[പ്രമാണം:Gizele Thakral Colors Annual Bash.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Sri Ganganagar]] | | [[:d:Q22304977|Q22304977]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2229 | [[Megha Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22926429|Q22926429]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2230 | [[Shilpa Anaspure]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q22959785|Q22959785]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2231 | [[Deepa Lagoo]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23002613|Q23002613]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2232 | [[Nidhi Dutta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23017965|Q23017965]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2233 | [[സാമ്രുവേദി പൊരെയ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23019144|Q23019144]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2234 | [[Ankita Shrivastav]] | [[പ്രമാണം:Ankita Shrivastav at Life Good promo launch.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23542626|Q23542626]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2235 | [[Jayshree Arora]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q23542650|Q23542650]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2236 | [[Shivangi Kolhapure]] | [[പ്രമാണം:ShivangiShaktiShraddhaKapoor.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23703791|Q23703791]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2237 | [[Shruti Ulfat]] | [[പ്രമാണം:Shruti Ulfat.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q23712224|Q23712224]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2238 | [[Sonam Mukherjee]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23712232|Q23712232]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2239 | [[Baljinder Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23712261|Q23712261]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2240 | [[Debika Mitra]] | [[പ്രമാണം:Debika Mitra 2014.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23712634|Q23712634]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2241 | [[Rehana]] | [[പ്രമാണം:Rehana 1951.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2013 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q23712645|Q23712645]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2242 | [[Vanitha Vasu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q23761847|Q23761847]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2243 | [[Niharika Dash]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q23762255|Q23762255]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2244 | [[Ahlam Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23931615|Q23931615]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2245 | [[Dipti Dhotre]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q23932111|Q23932111]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2246 | [[Rucha Inamdar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24045544|Q24045544]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2247 | [[Mansi Sharma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജമ്മു (നഗരം)|ജമ്മു]] | | [[:d:Q24045549|Q24045549]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2248 | [[Deepika Amin]] | [[പ്രമാണം:Deepika Amin..jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24045554|Q24045554]] | 12 |- | style='text-align:right'| 2249 | [[Surbhi Javeri Vyas]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q24052877|Q24052877]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2250 | [[Pooja Jhaveri]] | [[പ്രമാണം:Pooja Jhaveri.png|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Valsad]] | | [[:d:Q24514905|Q24514905]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2251 | [[Bela Sulakhe]] | [[പ്രമാണം:Bela Sulakhe.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q24572176|Q24572176]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2252 | [[Raell Padamsee]] | [[പ്രമാണം:Raell Padamsee.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q24572196|Q24572196]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2253 | [[Shraddha Verma]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q24573502|Q24573502]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2254 | [[Aditi Pratap]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q24906004|Q24906004]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2255 | [[രേണു ആര്യ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25150777|Q25150777]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2256 | [[Saunskruti Kher]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25175002|Q25175002]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2257 | [[ശിഖ തൽസാനിയ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25300613|Q25300613]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2258 | [[Sudeshna Roy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q25345112|Q25345112]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2259 | [[Kreatika Singer]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കാൺപൂർ]] | | [[:d:Q25423781|Q25423781]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2260 | [[गौरी सुखटणकर]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25585137|Q25585137]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2261 | [[Jaswant Daman]] | [[പ്രമാണം:Jaswant Daman 02.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25623905|Q25623905]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2262 | [[Udaya Chandrika]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25627769|Q25627769]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2263 | [[Jyotirmayee Bal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q25643972|Q25643972]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2264 | [[Prajakta Dusane]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26702644|Q26702644]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2265 | [[Kamalika Chanda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26761748|Q26761748]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2266 | [[Renee Dhyani]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26856927|Q26856927]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2267 | [[Allari Subhashini]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Bhimavaram]] | | [[:d:Q26903401|Q26903401]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2268 | [[Namita Dubey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26923434|Q26923434]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2269 | [[Usasi Misra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q26972756|Q26972756]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2270 | [[Jyotii Sethi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | | [[:d:Q27050993|Q27050993]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2271 | [[Aarti Rana]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q27051006|Q27051006]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2272 | [[Radhika Chetan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q27062853|Q27062853]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2273 | [[ജ്യോത്സ്ന സിംഗ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27101589|Q27101589]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2274 | [[Madhuri Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q27450880|Q27450880]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2275 | [[Annu Antony]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27532937|Q27532937]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2276 | [[രുചിക പംണ്ഡേ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27575744|Q27575744]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2277 | [[Tanu Khan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27582042|Q27582042]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2278 | [[Shalini Sahuta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27928599|Q27928599]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2279 | [[Poonam Singar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q27940874|Q27940874]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2280 | [[Roshni Prakash]] | [[പ്രമാണം:Roshini Prakash.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മൈസൂരു]] | | [[:d:Q28065653|Q28065653]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2281 | [[Sangeeta Chauhan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | | [[:d:Q28378661|Q28378661]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2282 | [[Parveen Kaur]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28530082|Q28530082]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2283 | [[Malavika Ray]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q28806969|Q28806969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2284 | [[Divya Menon]] | [[പ്രമാണം:Divya Menon 02.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q28816733|Q28816733]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2285 | [[Dilnaz Irani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q28867638|Q28867638]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2286 | [[Madhumita Mohanty]] | [[പ്രമാണം:Madhumita Mohanty (cropped).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q28910259|Q28910259]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2287 | [[Deepa Sahu]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28912155|Q28912155]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2288 | [[Theenmar Savithri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[నాగంపేట్]] | | [[:d:Q28916669|Q28916669]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2289 | [[Sheetal Patra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28919006|Q28919006]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2290 | [[Lipi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Brahmapur]] | | [[:d:Q28922013|Q28922013]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2291 | [[Gargi Mohanty]] | [[പ്രമാണം:Gargi Mohanty performing at 2nd Odisha State Tele Awards (cropped).JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28924795|Q28924795]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2292 | [[Gungun]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പുരി]] | | [[:d:Q28941847|Q28941847]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2293 | [[Diptirekha Padhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q28960125|Q28960125]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2294 | [[Jina Samal]] | [[പ്രമാണം:Jina Samal (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബലസോർ ജില്ല]] | | [[:d:Q29033627|Q29033627]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2295 | [[Tripura Mishra]] | [[പ്രമാണം:Tripura Mishra receiving award during 2nd Odisha State Tele Awards ceremony in 2014 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗഞ്ചം ജില്ല]] | | [[:d:Q29046055|Q29046055]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2296 | [[രുക്മിണി (Q29110261)|രുക്മിണി]] | [[പ്രമാണം:Rukmani devi.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q29110261|Q29110261]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2297 | [[Geeta Rao]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29168702|Q29168702]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2298 | [[Neena Mahapatra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Sukinda]] | | [[:d:Q29169732|Q29169732]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2299 | [[Debjani Deghuria]] | [[പ്രമാണം:Devjani Odia.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q29178250|Q29178250]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2300 | [[Sonia Birje]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29639221|Q29639221]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2301 | [[Mama Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29639636|Q29639636]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2302 | [[പ്രിയങ്ക മഹപത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29645363|Q29645363]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2303 | [[Kajal Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29657132|Q29657132]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2304 | [[Shubhi Ahuja]] | [[പ്രമാണം:Shubhi Ahuja - Completion of 200 episodes bash of Yaro Ka Tashan (09).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കോട്ട, രാജസ്ഥാൻ|കോട്ട]] | | [[:d:Q29718528|Q29718528]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2305 | [[Rakhee Dash]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q29947416|Q29947416]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2306 | [[Baishali Parida]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30004756|Q30004756]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2307 | [[Manelly Zepeda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30008395|Q30008395]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2308 | [[Sandhya Mahapatra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30146092|Q30146092]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2309 | [[Reena Aggarwal]] | [[പ്രമാണം:Reena Aggarwal at the special screening of the film Behen Hogi Teri (15) (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q30156551|Q30156551]] | 10 |- | style='text-align:right'| 2310 | [[Priyanka Kandwal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെറാഡൂൺ]] | | [[:d:Q30249891|Q30249891]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2311 | [[पार्वती वझे]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q31344803|Q31344803]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2312 | [[P. S. Gnanam]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1962-05 | | | [[:d:Q31367979|Q31367979]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2313 | [[sandhya]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 1971 | [[ശ്രീരംഗം]] | | [[:d:Q31368008|Q31368008]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2314 | [[లీలారాణి]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Vizianagaram]] | | [[:d:Q31493781|Q31493781]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2315 | [[Poonam Ghadge]] | [[പ്രമാണം:Poonam Ghadge.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q31739975|Q31739975]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2316 | [[Pinky Pradhan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q31801423|Q31801423]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2317 | [[Shiju Kataria]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Fazilka]] | | [[:d:Q33996516|Q33996516]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2318 | [[Chum Darang]] | [[പ്രമാണം:Chum Darang clicked at the screening of Badhaai Do (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q35488350|Q35488350]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2319 | [[Rashmi Jha]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[റായ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q36490433|Q36490433]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2320 | [[Honeypreet]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Fatehabad]] | | [[:d:Q40719896|Q40719896]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2321 | [[Meghali]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q41151871|Q41151871]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2322 | [[Shweta Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ് പൂർ]] | | [[:d:Q41657952|Q41657952]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2323 | [[Sadhana Singh]] | [[പ്രമാണം:Sadhana Singh.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വാരാണസി]] | | [[:d:Q41787874|Q41787874]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2324 | [[Smaranika Priyadarshini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q42302447|Q42302447]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2325 | [[Sangeetha Mohan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q42584551|Q42584551]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2326 | [[Theni Kunjarammal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2008-04-18 | [[തേനി]] | | [[:d:Q42630713|Q42630713]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2327 | [[Manjula Kanwar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q42881458|Q42881458]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2328 | [[Yasmin Ponnappa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q43112680|Q43112680]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2329 | [[Zahida Parveen]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q43302481|Q43302481]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2330 | [[Suman Gupta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q44037410|Q44037410]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2331 | [[Sandhu Samaira]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q45025262|Q45025262]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2332 | [[Priya Raina]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കശ്മീർ]] | | [[:d:Q45921951|Q45921951]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2333 | [[Riya Subodh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q46715274|Q46715274]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2334 | [[Sheen Dass]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q46882912|Q46882912]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2335 | [[Megha Ghosh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q47063571|Q47063571]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2336 | [[Gayathri Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Nalgonda]] | | [[:d:Q47072993|Q47072993]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2337 | [[Manisha Saxena]] | [[പ്രമാണം:Manisha Saxena.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q47463136|Q47463136]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2338 | [[Meghna Mishra]] | [[പ്രമാണം:Meghna Mishra.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q47482051|Q47482051]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2339 | [[Malika Askari]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q47520205|Q47520205]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2340 | [[Rali Nanda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q47541949|Q47541949]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2341 | [[Supriya Nayak]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q48076899|Q48076899]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2342 | [[Pramila Joshai]] | [[പ്രമാണം:Pramila Joshai (November, 2016).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q49821196|Q49821196]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2343 | [[Rima Ramanuj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q50376724|Q50376724]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2344 | [[Rekha Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q50572383|Q50572383]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2345 | [[Sathyabhama]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q50668738|Q50668738]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2346 | [[Ginny Ali]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q50812951|Q50812951]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2347 | [[Sihi Kahi Geetha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q51271521|Q51271521]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2348 | [[Priyanka]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Soares.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q51635415|Q51635415]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2349 | [[Tarika Tripathi]] | [[പ്രമാണം:Tarika Tripathi attends the 17th Transmedia Gujarati Screen and Stage Awards in Mumbai (19).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q51637956|Q51637956]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2350 | [[Sunita Gowariker]] | [[പ്രമാണം:Sunita Gowariker walks for Manish Malhotra & Shaina NC's show for CPAA 19 (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q51639041|Q51639041]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2351 | [[Sipun]] | [[പ്രമാണം:Nikita Behera.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | 2019-01-05 | [[കട്ടക്]] | [[കട്ടക്]] | [[:d:Q52154705|Q52154705]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2352 | [[Pallavi Patil]] | [[പ്രമാണം:Pallavi patil actress 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Dhule]] | | [[:d:Q52270253|Q52270253]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2353 | [[Shobhana Desai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q52587909|Q52587909]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2354 | [[Padma Vasanthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q53563137|Q53563137]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2355 | [[Vanishree]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q53567255|Q53567255]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2356 | [[Nirmala Chennappa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കർണാടക]] | | [[:d:Q53605203|Q53605203]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2357 | [[രജ്നി വാസൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q54553513|Q54553513]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2358 | [[Neeta Puri]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q54975469|Q54975469]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2359 | [[Deeplina Deka]] | [[പ്രമാണം:Deeplina Deka 1.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55120382|Q55120382]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2360 | [[Dipika Tripathy]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55164187|Q55164187]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2361 | [[Khushi Kothari]] | [[പ്രമാണം:Khushi Kothari at the poster launch of The Reunions (05) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55286896|Q55286896]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2362 | [[പ്രിത്യി ബിശ്വാസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രനടി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q55719615|Q55719615]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2363 | [[Anisha Sharma]] | [[പ്രമാണം:ଆନିଷା ଶର୍ମା .jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55805797|Q55805797]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2364 | [[Neetu Singh]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55973615|Q55973615]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2365 | [[Arpita Kar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56103267|Q56103267]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2366 | [[Komal Kundar]] | [[പ്രമാണം:Komal Kundar attended the launch of Mubu TV (08) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56120990|Q56120990]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2367 | [[Sradha Panigrahi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56121136|Q56121136]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2368 | [[Shagun Sharma]] | [[പ്രമാണം:Shagun Sharma at the Star Parivaar Awards 2023.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56224113|Q56224113]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2369 | [[Amrita Chattopadhyay]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56279863|Q56279863]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2370 | [[Nitanshi Goel]] | [[പ്രമാണം:Nitanshi Goel grace the Critics Choice Awards 2024.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[നോയ്ഡ]] | | [[:d:Q56394071|Q56394071]] | 8 |- | style='text-align:right'| 2371 | [[Nidhi Shah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q56399694|Q56399694]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2372 | [[Pinki Priyadarsini]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56433237|Q56433237]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2373 | [[Sasmita Piyali Sahoo]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56443084|Q56443084]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2374 | [[Koel Mishra]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56512721|Q56512721]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2375 | [[Sushmita Daan]] | [[പ്രമാണം:Sushmita Dann at Femina Festive Showcase at R City Mall (73837889) (cropped).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56650967|Q56650967]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2376 | [[Rashmi Nigam]] | [[പ്രമാണം:Rashmi Nigam From The SRK, Urmila, Juhi & Chitrangda at 'I Am' National Award winning bash (25).jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q56673490|Q56673490]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2377 | [[Bidusmita]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56677708|Q56677708]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2378 | [[Debaparna Chakraborty]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q56702051|Q56702051]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2379 | [[Sushree Rath]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56786649|Q56786649]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2380 | [[Geetanjali Kulkarni]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56859775|Q56859775]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2381 | [[Divya Seth Shah]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56859948|Q56859948]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2382 | [[ലവ്‌ലി]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56887772|Q56887772]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2383 | [[Aimee Baruah]] | [[പ്രമാണം:Aimee Baruah in 68th National Film Awards 2022.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Nagaon]] | | [[:d:Q57608932|Q57608932]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2384 | [[Aparna Devi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58311934|Q58311934]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2385 | [[Parul Kar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58312073|Q58312073]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2386 | [[Rani Bandyopadhyay]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58312382|Q58312382]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2387 | [[Uma Dey]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58313923|Q58313923]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2388 | [[Anjana Deshpande]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58358375|Q58358375]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2389 | [[Ameeta Sadashiv Kulal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58431989|Q58431989]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2390 | [[Akruti Nagpal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q58435527|Q58435527]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2391 | [[Kim Yashpal]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q59779167|Q59779167]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2392 | [[Kavya Keeran]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60220750|Q60220750]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2393 | [[Sofia Alam]] | [[പ്രമാണം:Sofia Alam.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60500309|Q60500309]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2394 | [[Mamuni Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60511399|Q60511399]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2395 | [[Kirti Mohany]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60511414|Q60511414]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2396 | [[Smita Mohanty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60511531|Q60511531]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2397 | [[Trupti Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60664595|Q60664595]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2398 | [[Harshada Patil]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60686142|Q60686142]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2399 | [[Shweta Malik]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q60809313|Q60809313]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2400 | [[വിജിത്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q61066262|Q61066262]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2401 | [[Krutika Deo]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[നാസിക്]] | | [[:d:Q61070791|Q61070791]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2402 | [[Sainee Raj]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61451547|Q61451547]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2403 | [[Anusha Rai]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Tumkur]] | | [[:d:Q61717224|Q61717224]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2404 | [[Seena Antony]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61965515|Q61965515]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2405 | [[Nancy Thakkar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q62002538|Q62002538]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2406 | [[Tilottama Dutta]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q62557167|Q62557167]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2407 | [[Monica Mundu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[റാഞ്ചി]] | | [[:d:Q62573983|Q62573983]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2408 | [[Anamika Chakraborty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q62785961|Q62785961]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2409 | [[Hema Panchamukhi]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q64220828|Q64220828]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2410 | [[Savithri Sreedharan]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64667896|Q64667896]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2411 | [[Payal Nair]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q64733263|Q64733263]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2412 | [[Lekha Nanda]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64820015|Q64820015]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2413 | [[Pranjal Bhatt]] | [[പ്രമാണം:PranjalBhatt GujaratGovAward cropped.jpg|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q65397722|Q65397722]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2414 | [[Moni Chaudhary]] | [[പ്രമാണം:Misha Bajwa actress.JPG|center|50px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[കാനഡ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q65922156|Q65922156]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2415 | [[Thanmai Bolt]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q65924826|Q65924826]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2416 | [[Reena Basheer]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66391736|Q66391736]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2417 | [[Ananya Kasaravalli]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66817488|Q66817488]] | 7 |- | style='text-align:right'| 2418 | [[Papiya Adhikari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q66982217|Q66982217]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2419 | [[Riddhi Kumar]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q67442361|Q67442361]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2420 | [[Ravina]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q67598215|Q67598215]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2421 | [[Pashmina Roshan]] | [[പ്രമാണം:Pashmina Roshan snapped in Bandra (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q74210243|Q74210243]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2422 | [[Preeti Mehra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q75079365|Q75079365]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2423 | [[Ekta Jain]] | [[പ്രമാണം:Ekta Jain.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q77650240|Q77650240]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2424 | [[আকাঙ্ক্ষা সাক্ষরকার]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q82049524|Q82049524]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2425 | [[Lochani bag]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കലഹന്ദി ജില്ല]] | | [[:d:Q82146627|Q82146627]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2426 | [[Aseema Panda]] | [[പ്രമാണം:Aseema Panda.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q84606903|Q84606903]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2427 | [[Swarna Kilari]] | [[പ്രമാണം:Swarna Kilari.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Kothagudem]]<br/>[[ഭദ്രാദ്രി കൊതഗു‍ഡെം ജില്ല]] | | [[:d:Q85999848|Q85999848]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2428 | [[Malhaar Rathod]] | [[പ്രമാണം:Malhaar Rathod.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q87094174|Q87094174]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2429 | [[ഡിംപിൾ റോസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര-ടെലിവിഷൻ നടി | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q87458899|Q87458899]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2430 | [[Rajeshwari Datta]] | [[പ്രമാണം:Rajeshwari Datta.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q95045080|Q95045080]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2431 | [[Shweta Agarwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q95745598|Q95745598]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2432 | [[Shwethkumar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q95998561|Q95998561]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2433 | [[Silpa Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q96574142|Q96574142]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2434 | [[Rita Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q96602546|Q96602546]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2435 | [[Pushpita Mukherjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q96632194|Q96632194]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2436 | [[Mimi Dutta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q96958965|Q96958965]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2437 | [[Anushree Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q97097763|Q97097763]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2438 | [[Arpita Baker]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q97346270|Q97346270]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2439 | [[Pooja Jaiswal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q97543217|Q97543217]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2440 | [[Roja Paromita Dey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q97604452|Q97604452]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2441 | [[Moumita Chakraborty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q97622151|Q97622151]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2442 | [[Rajeshwari Raychowdhury]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 1994 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q98276975|Q98276975]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2443 | [[Divya Mohanty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q98373186|Q98373186]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2444 | [[Sandhita Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q98505600|Q98505600]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2445 | [[Rishikaa Singh Chandel]] | [[പ്രമാണം:Rishikaa Singh Chandel.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[സരൺ ജില്ല]] | | [[:d:Q98737449|Q98737449]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2446 | [[Manishajith]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98833929|Q98833929]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2447 | [[Ranjitha Menon]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99191560|Q99191560]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2448 | [[Tulika Basu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99440297|Q99440297]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2449 | [[Patrali Chattopadhyay]] | [[പ്രമാണം:Patrali chattopadhyay.JPG|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99518149|Q99518149]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2450 | [[Sweety Patnaik]] | [[പ്രമാണം:Sweety Patnaik.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99518196|Q99518196]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2451 | [[Ritu Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99521568|Q99521568]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2452 | [[Sreya Bhattacharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99600900|Q99600900]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2453 | [[Gayatri Deshmukh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99967935|Q99967935]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2454 | [[Sanchita Choudhary]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q100165569|Q100165569]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2455 | [[Sonam Nair]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q100965079|Q100965079]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2456 | [[Ratna Sarkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q101413935|Q101413935]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2457 | [[Vaunisha Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q101513803|Q101513803]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2458 | [[Amrita Jazzmyn]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q101514091|Q101514091]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2459 | [[Alina Rai]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q102309782|Q102309782]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2460 | [[Veena Jagtap]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q103161910|Q103161910]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2461 | [[Neha Shitole]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q103821120|Q103821120]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2462 | [[Kalyani Mandal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104028171|Q104028171]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2463 | [[Vidya Virsh]] | [[പ്രമാണം:Vidya virsh.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104175581|Q104175581]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2464 | [[Koel Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104195736|Q104195736]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2465 | [[Paayal Radhakrishna]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q104408452|Q104408452]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2466 | [[Sarmistha Acharjee]] | [[പ്രമാണം:Sarmistha Acharjee.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104500791|Q104500791]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2467 | [[Aloka Ganguly]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104531866|Q104531866]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2468 | [[Ridhanya Ruth]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104698397|Q104698397]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2469 | [[Jeneva Talwar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q104839461|Q104839461]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2470 | [[Rupali Sood]] | [[പ്രമാണം:Rupali Sood.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പഞ്ചാബ്, ഇന്ത്യ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q104998022|Q104998022]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2471 | [[Suryamayee Mohapatra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105271541|Q105271541]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2472 | [[Elli Padhi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Bhadrak]] | | [[:d:Q105671622|Q105671622]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2473 | [[Lopamudra Satpathy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105671774|Q105671774]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2474 | [[Shweta Acharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105671779|Q105671779]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2475 | [[Manisha Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105671780|Q105671780]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2476 | [[Advaitha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105678773|Q105678773]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2477 | [[Rita Bori]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105682148|Q105682148]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2478 | [[Mousumi Bhattacharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105695723|Q105695723]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2479 | [[Nutan Mohanty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105759050|Q105759050]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2480 | [[Ipshita Mohanty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105759283|Q105759283]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2481 | [[Nabanita Malakar]] | [[പ്രമാണം:Nabanita Malakar 2024.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q105993507|Q105993507]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2482 | [[Rajnandini Paul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106195462|Q106195462]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2483 | [[Sriprada]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2021-05-05 | | | [[:d:Q106727289|Q106727289]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2484 | [[Jamuna Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106815307|Q106815307]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2485 | [[Lali Chowdhury]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106856329|Q106856329]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2486 | [[Soumitrisha Kundu]] | [[പ്രമാണം:Kone Bou.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q106887302|Q106887302]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2487 | [[Pooja Bharthi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107290322|Q107290322]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2488 | [[Pinky Banerjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107313826|Q107313826]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2489 | [[Panchali Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107413845|Q107413845]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2490 | [[Gopa Aich]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107454167|Q107454167]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2491 | [[Bimala Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107788254|Q107788254]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2492 | [[Gurpreet Bedi]] | [[പ്രമാണം:Gurpreet Bedi.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q107861879|Q107861879]] | 6 |- | style='text-align:right'| 2493 | [[Gita Karmakar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108100821|Q108100821]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2494 | [[Preety Kongana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108207975|Q108207975]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2495 | [[Priyanka Bhardwaj]] | [[പ്രമാണം:Priyanka Bhardwaj.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പാനിപ്പറ്റ് ജില്ല]] | | [[:d:Q108266340|Q108266340]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2496 | [[Shlokka Pandit]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q108276654|Q108276654]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2497 | [[Farhana Fatema]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108371896|Q108371896]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2498 | [[Sarah Anjuli]] | | | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108383641|Q108383641]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2499 | [[Roosha Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108405936|Q108405936]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2500 | [[Rumki Chatterjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108455478|Q108455478]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2501 | [[Ananya Nagalla]] | [[പ്രമാണം:Ananya Nagalla.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Sathupalli]] | | [[:d:Q108456393|Q108456393]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2502 | [[Janhavi Rajole]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108551811|Q108551811]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2503 | [[Nazia Davison]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q108648613|Q108648613]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2504 | [[Sreevidya Mullachery]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108734408|Q108734408]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2505 | [[Rukmini Vasanth]] | [[പ്രമാണം:Rukmini Vasanth.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q108748568|Q108748568]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2506 | [[Chandini Jena]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108810952|Q108810952]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2507 | [[Shreya Gupto]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108819218|Q108819218]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2508 | [[Aneet Chohan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജലന്ധർ]] | | [[:d:Q108871046|Q108871046]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2509 | [[Somasree Chaki]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108910271|Q108910271]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2510 | [[Sangeeta Meena]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q108912884|Q108912884]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2511 | [[Supurna Malakar]] | [[പ്രമാണം:Supurnamalakar.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109090833|Q109090833]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2512 | [[Sowmika Pandiyan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109330202|Q109330202]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2513 | [[Tanushree Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109339518|Q109339518]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2514 | [[Shyamontika Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109353813|Q109353813]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2515 | [[Mayanka Pereira]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q109356638|Q109356638]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2516 | [[Khushboo Atre]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109385458|Q109385458]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2517 | [[Pooja Laxmi Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109385476|Q109385476]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2518 | [[Chinmayee Priyadarshini]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109474017|Q109474017]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2519 | [[Meghna Halder]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q109742328|Q109742328]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2520 | [[Pragya Nayan]] | [[പ്രമാണം:Pragynayan.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110487306|Q110487306]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2521 | [[Damini Kanwal Shetty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110753106|Q110753106]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2522 | [[Desiree Sangma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110802809|Q110802809]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2523 | [[Anchal Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111008806|Q111008806]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2524 | [[Shipsy Rana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111313593|Q111313593]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2525 | [[Agnes Sonkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111387733|Q111387733]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2526 | [[Khushi Shah]] | [[പ്രമാണം:KhushiShah280.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111427747|Q111427747]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2527 | [[Priyanka Khurana Goyal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111698031|Q111698031]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2528 | [[Geetika Mehandru]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q111701296|Q111701296]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2529 | [[Lipi Mohapatra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q111844364|Q111844364]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2530 | [[Bhanita Das]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Chaygaon]] | | [[:d:Q112084270|Q112084270]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2531 | [[കരുണ പാണ്ഡെ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112159650|Q112159650]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2532 | [[Garima Parihar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112161056|Q112161056]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2533 | [[Naila Grewal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112220409|Q112220409]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2534 | [[Anushka Kaushik]] | [[പ്രമാണം:Anushka-Kaushik-grace-the-screening-of-the-series-Bravehearts-The-Untold-Stories-Of-Heroes.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Saharanpur]] | | [[:d:Q112240858|Q112240858]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2535 | [[Pratibha Panda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112626109|Q112626109]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2536 | [[Aishwarya Mohanty]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q112861144|Q112861144]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2537 | [[Rajeswari Ray]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2022-07-21 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | [[:d:Q113172371|Q113172371]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2538 | [[നൂപുർ ശർമ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[രാജസ്ഥാൻ]] | | [[:d:Q113401682|Q113401682]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2539 | [[Priyanka Bora]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113585715|Q113585715]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2540 | [[Kapilakshi Malhotra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113677101|Q113677101]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2541 | [[Khushi Ravi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113992343|Q113992343]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2542 | [[Ronak Joshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114713765|Q114713765]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2543 | [[Kinjal Rajpriya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114798347|Q114798347]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2544 | [[Sonal Gaur Tiwari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114952781|Q114952781]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2545 | [[Ashlesha Thakur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q114956944|Q114956944]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2546 | [[Neena Madhu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115090734|Q115090734]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2547 | [[ആരതി പൊടി]] | | അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[എറണാകുളം]] | | [[:d:Q115156677|Q115156677]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2548 | [[Lahoma Bhattacharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115705942|Q115705942]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2549 | [[Pavithra Lakshmi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115796240|Q115796240]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2550 | [[Dharsha Gupta]] | [[പ്രമാണം:Actress Dharsha Gupta.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115990261|Q115990261]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2551 | [[Alaka Sarangi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116051861|Q116051861]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2552 | [[Simran Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116410004|Q116410004]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2553 | [[Anusha Nuthula]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116469899|Q116469899]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2554 | [[Mohini Rajukumari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q116748743|Q116748743]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2555 | [[Jasmine Rath]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q117264809|Q117264809]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2556 | [[Vaibhavi Upadhyay]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | 2023 | [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്ത്‌]] | [[കുളു]] | [[:d:Q118630710|Q118630710]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2557 | [[Aditi Sanwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഝാൻസി]] | | [[:d:Q119142378|Q119142378]] | 2 |- | style='text-align:right'| 2558 | [[Priyanka Malviya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q120293098|Q120293098]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2559 | [[Malvi Malhotra]] | [[പ്രമാണം:Malvi Malhotra Actor.jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q120507757|Q120507757]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2560 | [[Natasha Bharadwaj]] | [[പ്രമാണം:Natasha Bharadwaj at the premiere of Amar Singh Chamkila (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q120667244|Q120667244]] | 4 |- | style='text-align:right'| 2561 | [[Diya Basu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q120734976|Q120734976]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2562 | [[Sneha Acharya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121102692|Q121102692]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2563 | [[Rupsha Mukhopadhyay]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121299556|Q121299556]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2564 | [[Binita Borgohain]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Jorhat]] | | [[:d:Q122147705|Q122147705]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2565 | [[Madhurima Choudhury]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122165427|Q122165427]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2566 | [[Abhipsa Bhanja]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122415831|Q122415831]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2567 | [[Mamata Nanda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122618437|Q122618437]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2568 | [[Dipti Panda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122677989|Q122677989]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2569 | [[Madhabi Panda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122732834|Q122732834]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2570 | [[Juli Panda]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122734156|Q122734156]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2571 | [[Mituna Parida]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122734228|Q122734228]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2572 | [[Tamasha Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q122962823|Q122962823]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2573 | [[Lipsa Mishra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122962918|Q122962918]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2574 | [[Aayushi Jaiswal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123119189|Q123119189]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2575 | [[Mahi Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123122511|Q123122511]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2576 | [[Aastha Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഷിംല]] | | [[:d:Q123153470|Q123153470]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2577 | [[Simran Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123163961|Q123163961]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2578 | [[Simaran Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123165808|Q123165808]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2579 | [[Sneha Paul]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123171771|Q123171771]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2580 | [[Shreya Tyagi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123224059|Q123224059]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2581 | [[Manvi Chugh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123224530|Q123224530]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2582 | [[V. J. Archana]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123235745|Q123235745]] | 3 |- | style='text-align:right'| 2583 | [[Nandita Dutta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123235860|Q123235860]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2584 | [[Ushasi Ghosh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123235936|Q123235936]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2585 | [[Pallavi Vawale]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123265009|Q123265009]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2586 | [[Sonia Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123269520|Q123269520]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2587 | [[Jinnie Jaaz]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123301373|Q123301373]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2588 | [[Alina Sen]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123310071|Q123310071]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2589 | [[Ridhima Tiwari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123310298|Q123310298]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2590 | [[Sharanya Jit Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123311409|Q123311409]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2591 | [[Noor Malabika]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123311541|Q123311541]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2592 | [[Aliya Naaz]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123311748|Q123311748]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2593 | [[Priya Gamre]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123311969|Q123311969]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2594 | [[Ayesha Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123312385|Q123312385]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2595 | [[Ruks Khandagale]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123312450|Q123312450]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2596 | [[Pallavi Debnath]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123312806|Q123312806]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2597 | [[Sapna Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123332311|Q123332311]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2598 | [[Anupama Prakash]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123337059|Q123337059]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2599 | [[Rajsi Verma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123339567|Q123339567]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2600 | [[Nidhi Mahawan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123343908|Q123343908]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2601 | [[Muskaan Agarwal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123344018|Q123344018]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2602 | [[Hiral Radadiya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123359360|Q123359360]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2603 | [[Riya Singh Gheyar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123361093|Q123361093]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2604 | [[Malvika Tomar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123362124|Q123362124]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2605 | [[Mishti Basu]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123375814|Q123375814]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2606 | [[Jaya Pandey]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123377671|Q123377671]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2607 | [[Zoya Rathore]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123381974|Q123381974]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2608 | [[Sonia Singh Rajput]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123382231|Q123382231]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2609 | [[Simran Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123383667|Q123383667]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2610 | [[Simran Kapoor]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123385036|Q123385036]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2611 | [[Rekha Mona Sarkar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123385092|Q123385092]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2612 | [[Pooja Poddar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q123396313|Q123396313]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2613 | [[Nehal Vadoliya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123398748|Q123398748]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2614 | [[Leena Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123399548|Q123399548]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2615 | [[Ayushi Bhowmick]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123406970|Q123406970]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2616 | [[Ankita Dave]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123499808|Q123499808]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2617 | [[Pihu Singh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123500195|Q123500195]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2618 | [[Suhana Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123512875|Q123512875]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2619 | [[Bharti Jha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123553179|Q123553179]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2620 | [[Garima Maurya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123553195|Q123553195]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2621 | [[Shyna Khatri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123554855|Q123554855]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2622 | [[Mahi Kamla]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123557066|Q123557066]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2623 | [[Prajakta Jahagirdar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123567199|Q123567199]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2624 | [[Aishwarya Agrawal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568433|Q123568433]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2625 | [[Kamana Newar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568452|Q123568452]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2626 | [[Khushi Mukherjee]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568484|Q123568484]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2627 | [[Ritika Surya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568560|Q123568560]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2628 | [[Maahi Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568663|Q123568663]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2629 | [[Payal Patil]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123568935|Q123568935]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2630 | [[Pallavi Patil]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123569286|Q123569286]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2631 | [[Monika Bisht]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123569693|Q123569693]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2632 | [[Hemangini Devi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123571642|Q123571642]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2633 | [[Pamela Mondal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123571816|Q123571816]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2634 | [[Kaira Shegal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123574612|Q123574612]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2635 | [[Amrita Dasgupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123598655|Q123598655]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2636 | [[Shikha Sinha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123598763|Q123598763]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2637 | [[Ambika Vani]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123600730|Q123600730]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2638 | [[Ruby Bharaj]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123614797|Q123614797]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2639 | [[Harshita Kushwaha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123614807|Q123614807]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2640 | [[Isha Chhabra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123614821|Q123614821]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2641 | [[Ashmita Jaggi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123614841|Q123614841]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2642 | [[Zeliya Christopher]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123655439|Q123655439]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2643 | [[Lovepreet Kaur]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123670383|Q123670383]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2644 | [[Anita Jaiswal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123670529|Q123670529]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2645 | [[Aisha Pathan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123670601|Q123670601]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2646 | [[Rani Pari]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123670671|Q123670671]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2647 | [[Neha Gupta]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123679155|Q123679155]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2648 | [[Pihu Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123692790|Q123692790]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2649 | [[Shivangi Roy]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123709946|Q123709946]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2650 | [[Sunita Rajput]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123742524|Q123742524]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2651 | [[Shivanya Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123743041|Q123743041]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2652 | [[Komal Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123746246|Q123746246]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2653 | [[Soni Jha]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123751925|Q123751925]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2654 | [[Ekta More]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123753069|Q123753069]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2655 | [[Tripti Berra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123753696|Q123753696]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2656 | [[Alendra Bill]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123753709|Q123753709]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2657 | [[Shubhangi Sharma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123753747|Q123753747]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2658 | [[Priyanka Chaurasia]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123754004|Q123754004]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2659 | [[Anu Murya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123754190|Q123754190]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2660 | [[Jayshree Gaikwad]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123754275|Q123754275]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2661 | [[Donna Munshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123771077|Q123771077]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2662 | [[Kanchan Arora]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123808024|Q123808024]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2663 | [[Bani Rani Barui]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123809836|Q123809836]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2664 | [[Anmol Khan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123822381|Q123822381]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2665 | [[Saheli Maitra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123822451|Q123822451]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2666 | [[Aaditi Kohli]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123914710|Q123914710]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2667 | [[Medha Shankr]] | [[പ്രമാണം:Medha Shankar 12th Fail (cropped).jpg|center|50px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124047728|Q124047728]] | 5 |- | style='text-align:right'| 2668 | [[Shree Rapaka]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124309021|Q124309021]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2669 | [[Swetaa Varma]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124334931|Q124334931]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2670 | [[Mansi Dovhal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124424726|Q124424726]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2671 | [[Pihu Jaiswal]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124498491|Q124498491]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2672 | [[Dayana Erappa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646393|Q124646393]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2673 | [[Arya Menon]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646708|Q124646708]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2674 | [[Snita Mehay]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646709|Q124646709]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2675 | [[Shazia Malik]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646711|Q124646711]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2676 | [[Maushmi Udeshi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646712|Q124646712]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2677 | [[Meenakshi Rathore]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646713|Q124646713]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2678 | [[Ramanithu Chaudhary]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646715|Q124646715]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2679 | [[Riya Ray]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646716|Q124646716]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2680 | [[Kat Kristian]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646717|Q124646717]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2681 | [[Sakshi Dwivedi]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124646718|Q124646718]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2682 | [[Yukti Randeria]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124650875|Q124650875]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2683 | [[Shanthi Rao]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124714013|Q124714013]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2684 | [[Monika Panwar]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124714436|Q124714436]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2685 | [[Sakshi Benipuri]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ലഖ്‌നൗ]]<br/>[[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q125277115|Q125277115]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2686 | [[Monika Busam]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[തെലംഗാണ|തെലങ്കാന]] | | [[:d:Q125542117|Q125542117]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2687 | [[Avanii Siingh]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125553048|Q125553048]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2688 | [[Sonera Angel]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലണ്ട്]] | | | | | [[:d:Q126958105|Q126958105]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2689 | [[Anvesha Vij]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q128306550|Q128306550]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2690 | [[K. Vijaya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[Mysore State]] | | [[:d:Q130191446|Q130191446]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2691 | [[Charith Balappa]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130273124|Q130273124]] | 1 |- | style='text-align:right'| 2692 | [[Nimisha K Chandra]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130400912|Q130400912]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2693 | [[Abyukta Manikandan]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130420609|Q130420609]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2694 | [[Khushi Mali]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130537204|Q130537204]] | 0 |- | style='text-align:right'| 2695 | [[Dimpy Fadhya]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q131440623|Q131440623]] | 0 |} |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occ . VALUES ?occ { wd:Q33999 # actor } ?item wdt:P27 wd:Q668 . # country of citizenship: India ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . # gender: female ?item wdt:P31 wd:Q5 . # human OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?wfr schema:about ?item . ?wfr schema:isPartOf <https://ml.wikipedia.org/>.} } limit 5000 |wdq= |sort=P569 |columns=number:#,label:name,P18,description,P27,P569,P570,P19,P20,item,?linkcount:sitelinks |thumb=50 |min_section=2 |links=red }} caq1s6zz6xisgueuouxqfwuer5wb4e4 3 622507 4673433 4612912 2026-10-04T16:49:25Z Gnoeee 101485 ആദ്യ തിരുത്തൽ വാർഷികാശംസകൾ :) ([[:m:User:Gnoeee/script/firstedit.js|Firstedit v1.7]]). 4673433 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Atheenasiji | Atheenasiji | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 03:18, 6 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[ഉപയോക്താവ്:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:MediaWiki message delivery|സംവാദം]]) on 18:30, 11 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC)'' </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Gnoeee@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == ആദ്യ തിരുത്തൽ വാർഷികാശംസകൾ Atheenasiji 🎉 == ഹായ് @[[User:Atheenasiji|Atheenasiji]]. താങ്കളുടെ വിക്കി തിരുത്തൽ വാർഷികം 28 ദിവസം മുമ്പായിരുന്നു. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്കുള്ള താങ്കളുടെ വിലയേറിയ സംഭാവനകളുടെ 2-ാം വർഷം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. അറിവ് പങ്കിടാനുള്ള താങ്കളുടെ അഭിനിവേശവും ശ്രദ്ധേയമായ സംഭാവനകളും പദ്ധതിയെ സമ്പന്നമാക്കിയെന്ന് മാത്രമല്ല, മറ്റ് എണ്ണമറ്റ ആളുകളെ വിക്കിയിലേക്ക് സംഭാവന ചെയ്യാൻ പ്രചോദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. താങ്കളുടെ അമൂല്യമായ സംഭാവനകൾക്ക് ഹൃദയംഗമമായ നന്ദി. വിക്കി യാത്രയിൽ ഇനിയും നിരവധി മനോഹരമായ വർഷങ്ങൾ ആശംസിക്കുന്നു. :) -[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 16:49, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) otphxmlb20z5lt81d2bvenaaz3na1bj 2 662238 4673555 4673328 2026-10-05T10:07:58Z TheGreatEditor024 211141 4673555 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ![[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|Main Page]] ![[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]] !'''[[:en:User:TheGreatEditor024/sandbox/Malayalam_Wikipedia|ഞാൻ അഴുതിയ ലേഖനങ്ങൾ]]''' ![[xtools:ec/ml.wikipedia.org/TheGreatEditor024|Xtools]] ![[പ്രത്യേകം:ഉപയോക്തൃഇമെയിൽ/TheGreatEditor024|ഇമെയിൽ]] |} {| class="wikitable" |+ |നമസ്കാരം, ഞാൻ TheGreatEditor024ആണ്. ഞാൻ [[ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിലും [[സിംപിൾ ഇംഗ്ലീഷ് വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിലും ഒരു എഡിറ്ററാണ്. [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ]]<nowiki/>യിൽ ഞാൻ 82 ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ഞാൻ [[കോട്ടയം]], [[പാലാ]] സ്വദേശിയാണ്. |} {| class="wikitable" |[[പ്രമാണം:Flag of Ukraine.svg|ലഘുചിത്രം|ഉക്രെയ്‌നിന്റെ പതാക]]അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ എഴുതുന്നതിലാണ് ഞാൻ പ്രധാനമായും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്, പ്രത്യേകിച്ച് [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തര]] [[ഉത്തര കൊറിയ|കൊറിയ]], [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രെയ്ൻ]] എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ. ചിലപ്പോൾ, തടാകങ്ങൾ, കായികതാരങ്ങൾ മുതലായവയെക്കുറിച്ചും ഞാൻ ലേഖനങ്ങൾ എഴുതാറുണ്ട്. മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ മിക്ക എഡിറ്റർമാരും കേരളത്തെയും ഇന്ത്യയെയും കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ ഇന്ത്യൻ ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. |- |[[പ്രമാണം:Flag of North Korea.svg|ലഘുചിത്രം|ഉത്തര കൊറിയയുടെ പതാക]]ഇപ്പോൾ, [[ഉത്തര കൊറിയ|ഉത്തര കൊറിയയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട ലേഖനങ്ങൾ വളരെ കുറവായതിനാൽ, ആ രാജ്യത്തെക്കുറിച്ച് ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണ് ഞാൻ പൂർണ്ണമായും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. |- |ഇപ്പോൾ, മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ {{NUMBEROFARTICLES}} ലേഖനങ്ങളുണ്ട്. * [https://ml.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%87%E0%B4%95%E0%B4%82:%E0%B4%AA%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%AF_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%B3%E0%B5%81%E0%B4%95%E0%B5%BE&limit=1500 പുതിയ താളുകൾ] |- | === Goal === * [[:en:User:TheGreatEditor024/sandbox/Malayalam_Wikipedia|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 100,000 ലേഖനങ്ങൾ, 100,000 തികയ്ക്കുന്നതിന് മുമ്പ് മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ 1000 ലേഖനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും.]]{{Infobox political party/seats|82|1000|hex={{party color|Communist Party of India}}}} * മലയാളം വിക്കിപീഡിയ 100,000 ലേഖനങ്ങൾ തികയ്ക്കുന്നതിനുമുമ്പ് [[:en:User:TheGreatEditor024/sandbox/Malayalam_Wikipedia#Adopted_Articles|100 ലേഖനങ്ങൾ ദത്തെടുത്തു അവയുടെ ഗുണനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്താനും ഞാൻ പദ്ധതിയിടുന്നു.]]{{Infobox political party/seats|3|100|hex={{party color|Communist Party of India}}}} |} {| class="wikitable" ! ! !Wikipedia !•-•-• Article count •-•-• !Roar |- |1 |{{Flag icon|India}} |[[:en:Malayalam_Wikipedia|Malayalam Wikipedia]] !82 ! rowspan="6" |[[പ്രമാണം:002 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|ചട്ടരഹിതം|248x248ബിന്ദു]] |- |2 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:English_Wikipedia|English Wikipedia]] !40 |- |3 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:Simple_English_Wikipedia|Simple English Wikipedia]] !26 |- |4 |{{Flag icon|UNO}} |[[:en:Wikidata|Wikidata]] !3 |- |5 |{{Flag icon|Russia}} |[[:en:Russian_Wikipedia|Russian Wikipedia]] !1 |- |6 |{{Flag icon|UK}} |[[:en:Wikivoyage|English Wikivoyage]] !1 |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |ഭാവി ലേഖനങ്ങൾ |- |[[പ്യോംങ്യാംഗ് മെട്രോ]] * [[പുഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[യോങ്‌വാങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[കോൺസോൾ സ്റ്റേഷൻ]] * [[സാംഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] |വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ ചുവന്ന ലിങ്കുകൾ * <small>[[ഉത്തര കൊറിയയിലെ വിമാനത്താവളങ്ങളുടെ പട്ടിക]] [[:en:List_of_airports_in_North_Korea|[en]]]</small> |} [[en:User:TheGreatEditor024]] [[simple:User:TheGreatEditor024]] [[ru:User:TheGreatEditor024]] 0bjcnknw8tyrusr18kmkminasqnwft1 0 662876 4673483 4592764 2026-10-04T23:00:00Z Martinkottayam 84843 4673483 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = കടുങ്ങല്ലൂർ | other_name = | nickname = | settlement_type = ഗ്രാമം | image_skyline = Kadungalloor sree narasimhaswami temple.JPG | image_alt = | image_caption = നരസിംഹ ക്ഷേത്രം, കടുങ്ങല്ലൂർ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | coordinates = {{coord|10.096022|N|76.317829|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[കേരളം]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = എറണാകുളം | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = കടുങ്ങല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 18.06 | elevation_footnotes = | elevation_m = 11 | population_total = 30,539 | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|മലയാളം]], [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 683102 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-42 | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = Aluva | website = {{URL|http://lsgkerala.in/kadungalloorpanchayat}} | footnotes = }} കേരളത്തിലെ [[ആലുവ|ആലുവയ്ക്ക്]] സമീപത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു ചെറു ഗ്രാമമാണ് '''കടുങ്ങല്ലൂർ.''' [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[പറവൂർ താലൂക്ക്|പറവൂർ താലൂക്കിൽ]], [[കടുങ്ങല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കടുങ്ങല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിന്റെ]] ഭാഗമായ ഒരു ഗ്രാമമാണിത്. [[മുപ്പത്തടം]], [[എടയാർ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ വ്യാവസായിക എസ്റ്റേറ്റുകൾ കടുങ്ങല്ലൂരിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.    == ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രം == 2001 ലെ [[കാനേഷുമാരി|സെൻസസ്]] കണക്കുകൾ പ്രകാരം കടുങ്ങല്ലൂർ ഗ്രാമത്തിലെ ജനസംഖ്യ 35,451 ആയിരുന്നു. ഈ ഗ്രാമത്തിലെ സ്ത്രീ-പുരുഷ അനുപാതം ഏതാണ്ട് തുല്യമണ്.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages, and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher=Census Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.PHP?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16}}</ref> ഗ്രാമത്തിലെ ശരാശരി സാക്ഷരതാ നിരക്കായ 81% ദേശീയ ശരാശരിയായ 59.5% നേക്കാൾ കൂടുതലാണ്. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 13% 7 വയസ്സിന് താഴെയുള്ളവരാണ്. റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം കടുങ്ങല്ലൂരിൽ 10,125 വീടുകളുണ്ട്. == ഗതാഗതം == ഈ ഗ്രാമത്തിൽനിന്ന് ഏകദേശം 5 കിലോമീറ്റർ (3.1 മൈൽ) അകലെയുള്ള ആലുവ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനാണ് ഗ്രാമത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേസ്റ്റേഷൻ. കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം (സിയാൽ) കടുങ്ങല്ലൂരിൽ നിന്ന് 14 കിലോമീറ്റർ (8.7 മൈൽ) അകലെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages, and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher=Census Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.PHP?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16}}</ref> == സ്ഥലങ്ങളും ആകർഷണങ്ങളും == ഗ്രാമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന കടുങ്ങല്ലൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനെ കിഴക്കൻ കടുങ്ങല്ലൂർ, പടിഞ്ഞാറൻ കടുങ്ങല്ലൂർ എന്നീ രണ്ട് മേഖലകളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഗ്രാമത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[ഉളിയന്നൂർ]] ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചത് പെരുന്തച്ചനാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages, and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher=Census Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.PHP?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16}}</ref> കടുങ്ങല്ലൂരിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ക്ഷേത്രമാണ് ശ്രീ നരസിംഹ സ്വാമി ക്ഷേത്രം. നിരവധി ഭക്തർ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രശസ്തമായ ''[[പായസം|പാൽ പായസം]],'' വാർഷികോത്സവം എന്നിവയ്ക്കായി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ പള്ളിയായ സെന്റ് ജോൺ അപ്പോസ്തലന്റെ പേരിലുള്ള സെന്റ് ജോൺ ദി അപ്പോസ്തലൻ പള്ളിയിലെ പെരുന്നാളിന് നിരവധി ഭക്തർ ഈ പള്ളി സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. == വ്യവസായങ്ങൾ == കടുങ്ങല്ലൂരിൽ താഴെപ്പറയുന്ന വ്യവസായ യൂണിറ്റുകൾ ഉണ്ട്ഃ * കൊച്ചിൻ മിനറൽസ് ആൻഡ് റുട്ടൈൽ ലിമിറ്റഡ് ലിമിറ്റഡ് * [[Indo-German Karbon|ഇന്തോ-ജർമ്മൻ കാർബൺ]] * [[Periyar Forms|പെരിയാർ ഫോംസ്]] == മതപരമായ സ്ഥലങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:St.John_The_Apostle_.jpg|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ജോൺ അപ്പോസ്തലൻ]] ഈ ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിൽ ഏകദേശം 21 ക്ഷേത്രങ്ങൾ, 9 [[ജുമുഅ മസ്ജിദ്|പള്ളികൾ]], 3 [[പള്ളി|പള്ളികൾ]] എന്നിവയുണ്ട്. * ശ്രീ നരസിംഹസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കിഴക്കൻ കടുങ്ങല്ലൂർ * കുന്നിൽ ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം, പടിഞ്ഞാറൻ കടുങ്ങല്ലൂർ * മുപ്പത്തടം കൈനിക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം * ശ്രീ ചട്ടുക്കുളത്തപ്പൻ ശിവക്ഷേത്രം. * ഭുവനേശ്വരി ക്ഷേത്രം * രുധിരമാല ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, പടിഞ്ഞാറൻ കടുങ്ങല്ലൂർ * തെക്കുംകാവ് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം, ഇളപ്പിള്ളി മന, കിഴക്കൻ കടുങ്ങല്ലൂർ * ഏലൂക്കര പുല്ലൂർപ്പിള്ളി കാവു ക്ഷേത്രം * സെന്റ് സെബാസ്റ്റ്യൻ പള്ളി, ഏലൂക്കര * കടുങ്ങല്ലൂർ ജുമാ മസ്ജിദ് * സെന്റ് ജോൺ ദി അപ്പോസ്തൽ ചർച്ച്, മുപ്പത്തടം * ഹോളി ഏഞ്ചൽസ് ചർച്ച്, മുപ്പത്തടം * മുപ്പത്തടം മുത്തുകാട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം * മുപ്പത്തടം പറയനാട് ഭാഗവതി ക്ഷേത്രം * മുപ്പത്തടം ശ്രീ സുബ്രഹ്മണ്യസ്വാമി ക്ഷേത്രം * മുപ്പത്തടം ചന്ദ്രശേഖരപുരം ശിവക്ഷേത്രം * മുപ്പത്തടം കമ്പിള്ളിൽ ശ്രീ ധർമ്മശാസ്താ ക്ഷേത്രം * മുപ്പത്തടം ചിറ്റുകുന്നിൽ ഹരിഹരപുര ക്ഷേത്രം * മുപ്പത്തടം കന്നോത്ത് ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം * കായന്തിക്കര ഭഗവതി ക്ഷേത്രം * ഇടവത്തറ ഭദ്രകാളി ക്ഷേത്രം == വിദ്യാഭ്യാസം == [[പ്രമാണം:St._Johns_Visitation_Public_School,_Muppathadam.jpg|പകരം=St. Johns Visitation Public School, Muppathadam|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ജോൺസ് വിസിറ്റേഷൻ പബ്ലിക് സ്കൂൾ, മുപ്പത്തടം]] ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നുഃ * മുപ്പത്തടം എച്ച്. എസ്. എസ് * ഗവ. എച്ച്. എസ്. വെസ്റ്റ് കടുങ്ങല്ലൂർ * ഗവ. എൽ. പി. സ്കൂൾ, ഈസ്റ്റ് കടുങ്ങല്ലൂർ * യു. പി സ്കൂൾ, വെസ്റ്റ് കടുങ്ങല്ലൂർ * യു. പി സ്കൂൾ, ഉളിയന്നൂർ * സെന്റ് ജോൺസ് വിസിറ്റേഷൻ പബ്ലിക് സ്കൂൾ, മുപ്പത്തടം * രാജശ്രീ എസ്. എം. എം സ്കൂൾ == ഗോഡൌണുകൾ == [[പ്രമാണം:Periyar_lift_irrigation_kadungallur.jpg|ലഘുചിത്രം|കടുങ്ങല്ലൂരിലെ പെരിയാർ നദിയിലെ ഒരു ജലസേചന കേന്ദ്രം.]] [[വല്ലാർപാടം അന്താരാഷ്ട്ര കണ്ടെയ്‌നർ ട്രാൻസ്ഷിപ്‌മെന്റ് ടെർമിനൽ|വല്ലാർപാടം തുറമുഖത്തിന്റെയും]] കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിന്റെയും സാമീപ്യം കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ ഈ പ്രദേശത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഗോഡൌണുകളുടെ എണ്ണത്തിൽ വർദ്ധനവുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. == ഇതും കാണുക == * [[പറവൂർ താലൂക്ക്]] * [[എറണാകുളം ജില്ല]] == അവലംബം == {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]] fuz5uipcus47a5l4ctyk2aka20ctnfz 828 664084 4673578 4601203 2026-10-05T11:38:45Z Sophivorus 57174 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q137784397|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 4673578 Scribunto text/plain -- Module:WikitextParser is a general-purpose wikitext parser -- Documentation and master version: https://en.wikipedia.org/wiki/Module:WikitextParser -- License: GPL-3.0 (https://www.gnu.org/licenses/gpl-3.0.html) -- Authors: User:Sophivorus, User:Certes, User:Aidan9382, et al. local str_find, str_sub, str_match = string.find, string.sub, string.match local str_gsub, str_gmatch, str_rep = string.gsub, string.gmatch, string.rep local str_lower = string.lower local table_insert, table_concat = table.insert, table.concat -- Private helper method to escape a string for use in regexes local function escapeString( str ) return str_gsub( str, '[%^%$%(%)%.%[%]%*%+%-%?%%]', '%%%0' ) end -- Fast gsplit (a la mw.text.gsplit) for fixed ASCII separators local function str_gsplit( str, sep ) if sep == '' or str_find( sep, '[\128-\255]' ) then error( 'Separator must be ASCII and cannot be empty' ) end local i, str1 = 1, str .. sep return function() local s, e = str_find( str1, sep, i, true ) if not s then return s end local t = i i = e + 1 return str_sub( str1, t, s - 1 ) end end -- Fast dedicated two-way split (a la mw.text.split) for fixed ASCII separators local function str_split2( str, sep ) if sep == '' or str_find( sep, '[\128-\255]' ) then error( 'Separator must be ASCII and cannot be empty' ) end local s, e = str_find( str, sep, 1, true ) if not s then return str end return str_sub( str, 1, s - 1 ), str_sub( str, e + 1 ) end -- Fast whitespace trim (a la mw.text.trim) local function str_trim( str ) return str_match( str, '^%s*(.-)%s*$' ) end local parser = {} -- Get the lead section from the given wikitext -- The lead section is any content before the first section title. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Wikitext of the lead section. May be empty if the lead section is empty. function parser.getLead( wikitext ) wikitext = '\n' .. wikitext wikitext = str_gsub( wikitext, '\n==.*', '' ) wikitext = str_trim( wikitext ) return wikitext end -- Get the sections from the given wikitext -- This method doesn't get the lead section, use getLead for that -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Map from section title to section content function parser.getSections( wikitext ) local sections = {} wikitext = '\n' .. wikitext .. '\n==' for title in str_gmatch( wikitext, '\n==+ *([^=]-) *==+' ) do local section = str_match( wikitext, '\n==+ *' .. escapeString( title ) .. ' *==+(.-)\n==' ) section = str_trim( section ) sections[ title ] = section end return sections end -- Get a section from the given wikitext (including any subsections) -- If the given section title appears more than once, only the section of the first instance will be returned -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @param title Required. Title of the section -- @return Wikitext of the section, or nil if it isn't found. May be empty if the section is empty or contains only subsections. function parser.getSection( wikitext, title ) title = str_trim( title ) title = escapeString( title ) wikitext = '\n' .. wikitext .. '\n' local level level, wikitext = str_match( wikitext, '\n(==+) *' .. title .. ' *==.-\n(.*)' ) if wikitext then local nextSection = '\n==' .. str_rep( '=?', #level - 2 ) .. '[^=].*' wikitext = str_gsub( wikitext, nextSection, '' ) -- remove later sections at this level or higher wikitext = str_trim( wikitext ) return wikitext end end -- Get the content of a <section> tag from the given wikitext. -- We can't use getTags because unlike all other tags, both opening and closing <section> tags are self-closing. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @param name Required. Name of the <section> tag -- @return Content of the <section> tag, or nil if it isn't found. May be empty if the section tag is empty. function parser.getSectionTag( wikitext, name ) name = str_trim( name ) name = escapeString( name ) local sections = {} for section in str_gmatch( wikitext, '< *section +begin *= *["\']? *' .. name .. ' *["\']? */>(.-)< *section +end= *["\']? *'.. name ..' *["\']? */>' ) do table_insert( sections, section ) end if #sections > 0 then return table_concat( sections ) end end -- Get the lists from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of lists. function parser.getLists( wikitext ) local lists = {} wikitext = '\n' .. wikitext .. '\n\n' for list in str_gmatch( wikitext, '\n([*#].-)\n[^*#]' ) do table_insert( lists, list ) end return lists end -- Get the paragraphs from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of paragraphs. function parser.getParagraphs( wikitext ) local paragraphs = {} -- Remove non-paragraphs wikitext = '\n' .. wikitext .. '\n' -- add newlines to simplfy patterns wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]<!%-%-.-%-%-> *%f[\n]', '' ) -- remove comments wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]%[%b[]%] *%f[\n]', '' ) -- remove files and categories wikitext = str_gsub( wikitext, '<gallery.-</gallery>', '\n\n' ) -- remove galleries wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]%b{} *%f[\n]', '' ) -- remove tables and block templates wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]%b{} *%b{} *%f[\n]', '' ) -- remove neighboring tables and block templates wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]%b{} *<!%-%-.-%-%-> *%b{} *%f[\n]', '' ) -- remove neighboring tables and block templates with a comment among them wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n][*#].-%f[\n]', '' ) -- remove lists wikitext = str_gsub( wikitext, '%f[^\n]==+[^=]+==+ *%f[\n]', '' ) -- remove section titles wikitext = str_trim( wikitext ) for paragraph in str_gsplit( wikitext, "\n\n" ) do paragraph = str_trim( paragraph ) if paragraph ~= "" then -- Filter out 3+ consecutive newlines table_insert( paragraphs, paragraph ) end end return paragraphs end -- Get the templates from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of templates. function parser.getTemplates( wikitext ) local templates = {} for template in str_gmatch( wikitext, '{%b{}}' ) do if str_sub( template, 1, 3 ) ~= '{{#' then -- skip parser functions like #if table_insert( templates, template ) end end return templates end -- Get the requested template from the given wikitext. -- If the template appears more than once, only the first instance will be returned -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @param name Name of the template to get -- @return Wikitext of the template, or nil if it wasn't found function parser.getTemplate( wikitext, name ) local templates = parser.getTemplates( wikitext ) local lang = mw.language.getContentLanguage() for _, template in ipairs( templates ) do local templateName = parser.getTemplateName( template ) if lang:ucfirst( templateName ) == lang:ucfirst( name ) then return template end end end -- Get name of the template from the given template wikitext. -- @param templateWikitext Required. Wikitext of the template to parse. -- @return Name of the template -- @todo Strip "Template:" namespace? function parser.getTemplateName( templateWikitext ) return str_match( templateWikitext, '^{{ *([^}|\n]+)' ) end -- Get the parameters from the given template wikitext. -- @param templateWikitext Required. Wikitext of the template to parse. -- @return Map from parameter names to parameter values, NOT IN THE ORIGINAL ORDER. -- @return Order in which the parameters were parsed. function parser.getTemplateParameters( templateWikitext ) local parameters = {} local paramOrder = {} local params = str_match( templateWikitext, '{{[^|}]-|(.*)}}' ) if params then -- Temporarily replace pipes in subtemplates and links to avoid chaos for subtemplate in str_gmatch( params, '{%b{}}' ) do params = str_gsub( params, escapeString( subtemplate ), str_gsub( subtemplate, '.', { ['%']='%%', ['|']="@@:@@", ['=']='@@_@@' } ), 1 ) end for link in str_gmatch( params, '%[%b[]%]' ) do params = str_gsub( params, escapeString( link ), str_gsub( link, '.', { ['%']='%%', ['|']='@@:@@', ['=']='@@_@@' } ), 1 ) end local count = 0 local name, value for param in str_gsplit( params, '|' ) do name, value = str_split2( param, '=' ) if value then local number = tonumber( name ) if number then --XXX: What about keys like: 01, .1, 2e0, etc. name = number end value = str_trim( value ) else value = name count = count + 1 name = count end value = str_gsub( value, '@@_@@', '=' ) value = str_gsub( value, '@@:@@', '|' ) parameters[ name ] = value table_insert( paramOrder, name ) end end return parameters, paramOrder end -- Get the tags from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of tags. function parser.getTags( wikitext ) local tags = {} local tag, tagName, tagEnd -- Don't match closing tags like </div>, comments like <!--foo-->, comparisons like 1<2 or things like <3 for tagStart, tagOpen in str_gmatch( wikitext, '()(<[^/!%d].->)' ) do tagName = parser.getTagName( tagOpen ) -- If we're in a self-closing tag, like <ref name="foo" />, <references/>, <br/>, <br>, <hr>, etc. if str_match( tagOpen, '<.-/>' ) or tagName == 'br' or tagName == 'hr' then tag = tagOpen -- If we're in a tag that may contain others like it, like <div> or <span> elseif tagName == 'div' or tagName == 'span' then local position = tagStart + #tagOpen - 1 local depth = 1 while depth > 0 do tagEnd = str_match( wikitext, '</ ?' .. tagName .. ' ?>()', position ) if tagEnd then tagEnd = tagEnd - 1 else break -- unclosed tag end position = str_match( wikitext, '()< ?' .. tagName .. '[ >]', position + 1 ) if not position then position = tagEnd + 1 end if position > tagEnd then depth = depth - 1 else depth = depth + 1 end end tag = str_sub( wikitext, tagStart, tagEnd ) -- Else we're probably in tag that shouldn't contain others like it, like <math> or <strong> else tagEnd = str_match( wikitext, '</ ?' .. tagName .. ' ?>()', tagStart ) if tagEnd then tag = str_sub( wikitext, tagStart, tagEnd - 1 ) -- If no end tag is found, assume we matched something that wasn't a tag, like <no. 1> else tag = nil end end table_insert( tags, tag ) end return tags end -- Get the name of the tag in the given wikitext -- @param tag Required. Tag to parse. -- @return Name of the tag or nil if not found function parser.getTagName( tagWikitext ) local tagName = str_match( tagWikitext, '^< *(.-)[ />]' ) if tagName then tagName = str_lower( tagName ) end return tagName end -- Get the value of an attribute in the given tag. -- @param tagWikitext Required. Wikitext of the tag to parse. -- @param attribute Required. Name of the attribute. -- @return Value of the attribute or nil if not found function parser.getTagAttribute( tagWikitext, attribute ) local _, value = str_match( tagWikitext, '^<[^/>]*' .. attribute .. ' *= *(["\']?)([^/>]-)%1[ />]' ) return value end -- Get the content of the given tag. -- @param tagWikitext Required. Wikitext of the tag to parse. -- @return Content of the tag. May be empty if the tag is empty. Will be nil if the tag is self-closing. -- @todo May fail with nested tags function parser.getTagContent( tagWikitext ) return str_match( tagWikitext, '^<.->.-</.->' ) end -- Get the <gallery> tags from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of gallery tags. function parser.getGalleries( wikitext ) local galleries = {} local tags = parser.getTags( wikitext ) for _, tag in ipairs( tags ) do local tagName = parser.getTagName( tag ) if tagName == 'gallery' then table_insert( galleries, tag ) end end return galleries end -- Get the <ref> tags from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of ref tags. function parser.getReferences( wikitext ) local references = {} local tags = parser.getTags( wikitext ) for _, tag in ipairs( tags ) do local tagName = parser.getTagName( tag ) if tagName == 'ref' then table_insert( references, tag ) end end return references end -- Get the reference with the given name from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @param referenceName Required. Name of the reference. -- @return Wikitext of the reference function parser.getReference( wikitext, referenceName ) local references = parser.getReferences( wikitext ) for _, reference in ipairs( references ) do local content = parser.getTagContent( reference ) local name = parser.getTagAttribute( reference, 'name' ) if content and name == referenceName then return reference end end end -- Get the tables from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of tables. function parser.getTables( wikitext ) local tables = {} wikitext = '\n' .. wikitext for t in str_gmatch( wikitext, '\n%b{}' ) do if str_sub( t, 1, 3 ) == '\n{|' then t = str_trim( t ) -- exclude the leading newline table_insert( tables, t ) end end return tables end -- Get the id from the given table wikitext -- @param tableWikitext Required. Wikitext of the table to parse. -- @param attribute Required. Name of the attribute. -- @return Value of the attribute or nil if not found function parser.getTableAttribute( tableWikitext, attribute ) local _, value = str_match( tableWikitext, '^{|[^\n]*' .. attribute .. ' *= *(["\']?)([^\n]-)%1[^\n]*\n' ) if not value or value == '' then value = str_match( tableWikitext, '^{|[^\n]*' .. attribute .. ' *= *([^\n ]+)[^\n]*\n' ) end return value end -- Get a table by id from the given wikitext -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @param id Required. Id of the table -- @return Wikitext of the table or nil if not found function parser.getTable( wikitext, id ) local tables = parser.getTables( wikitext ) for _, t in ipairs( tables ) do if id == parser.getTableAttribute( t, 'id' ) then return t end end end -- Get the data from the given table wikitext -- @param tableWikitext Required. Wikitext of the table to parse. -- @return Table data -- @todo Test and make more robust function parser.getTableData( tableWikitext ) local tableData = {} tableWikitext = str_trim( tableWikitext ); tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '^{|.-\n', '' ) -- remove the header tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '\n|}$', '' ) -- remove the footer tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '^|%+.-\n', '' ) -- remove any caption tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '|%-.-\n', '|-\n' ) -- remove any row attributes tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '^|%-\n', '' ) -- remove any leading empty row tableWikitext = str_gsub( tableWikitext, '\n|%-$', '' ) -- remove any trailing empty row for rowWikitext in str_gsplit( tableWikitext, '|-' ) do local rowData = {} rowWikitext = str_gsub( rowWikitext, '||', '\n|' ) rowWikitext = str_gsub( rowWikitext, '!!', '\n|' ) rowWikitext = str_gsub( rowWikitext, '\n!', '\n|' ) rowWikitext = str_gsub( rowWikitext, '^!', '\n|' ) rowWikitext = str_gsub( rowWikitext, '^\n|', '' ) for cellWikitext in str_gsplit( rowWikitext, '\n|' ) do cellWikitext = str_trim( cellWikitext ) table_insert( rowData, cellWikitext ) end table_insert( tableData, rowData ) end return tableData end -- Get the internal links from the given wikitext (includes category and file links). -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of internal links. function parser.getLinks( wikitext ) local links = {} for link in str_gmatch( wikitext, '%[%b[]%]' ) do table_insert( links, link ) end return links end -- Get the file links from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of file links. function parser.getFiles( wikitext ) local files = {} local links = parser.getLinks( wikitext ) for _, link in ipairs( links ) do local namespace = str_match( link, '^%[%[ *(.-) *:' ) if namespace and mw.site.namespaces[ namespace ] and mw.site.namespaces[ namespace ].canonicalName == 'File' then table_insert( files, link ) end end return files end -- Get name of the file from the given file wikitext. -- @param fileWikitext Required. Wikitext of the file to parse. -- @return Name of the file function parser.getFileName( fileWikitext ) return str_match( fileWikitext, '^%[%[ *.- *: *(.-) *[]|]' ) end -- Get the category links from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of category links. function parser.getCategories( wikitext ) local categories = {} local links = parser.getLinks( wikitext ) for _, link in ipairs( links ) do local namespace = str_match( link, '^%[%[ -(.-) -:' ) if namespace and mw.site.namespaces[ namespace ] and mw.site.namespaces[ namespace ].canonicalName == 'Category' then table_insert( categories, link ) end end return categories end -- Get the external links from the given wikitext. -- @param wikitext Required. Wikitext to parse. -- @return Sequence of external links. function parser.getExternalLinks( wikitext ) local links = {} for link in str_gmatch( wikitext, '%b[]' ) do if str_match( link, '^%[//' ) or str_match( link, '^%[https?://' ) then table_insert( links, link ) end end return links end return parser 3r3fpf7d7jt2ttpx3ny4bt85muaz5lj 3 666285 4673477 4673273 2026-10-04T22:44:34Z Mfield 212183 Mfield എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:AfghanTsakhtan]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: "[[Special:CentralAuth/Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b|Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/AfghanTsakhtan|AfghanTsakhtan]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4612092 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: AfghanTsakhtan | AfghanTsakhtan | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 14:18, 5 ഏപ്രിൽ 2026 (UTC) jpjz477xaq3d3cstvlvkrcozw0ogxan 3 667266 4673576 4619037 2026-10-05T11:23:25Z Céréales Killer 20326 Céréales Killer എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Անահիտ Կիրանց]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Մկրտչյան Անահիտ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: "[[Special:CentralAuth/Անահիտ Կիրանց|Անահիտ Կիրանց]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/Մկրտչյան Անահիտ|Մկրտչյան Անահիտ]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4619037 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Անահիտ Կիրանց | Անահիտ Կիրանց | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 14:35, 13 മേയ് 2026 (UTC) l8nf5l29se1ksbygfsdp9wia5597wim 4 669991 4673443 4673358 2026-10-04T17:17:11Z TheGreatEditor024 211141 4673443 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Mercator projection SW.jpg|ലഘുചിത്രം|365x365ബിന്ദു]] മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള കവറേജ് മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിട്ടുള്ളതാണ് ഈ വിക്കിപ്രോജക്റ്റ്. കേരളത്തിന്റെയും ഇന്ത്യയുടെയും ചരിത്രം, ഭൂമിശാസ്ത്രം, സംസ്കാരം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്ന ധാരാളം ലേഖനങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ കമ്മ്യൂണിറ്റി എഴുതിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ആഗോള വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഞങ്ങളുടെ കവറേജിൽ ഇപ്പോഴും ഒരു വലിയ വിടവ് നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു രാജ്യം, ഒരു സംസ്കാരം, ഒരു സമയം ഒരു നാഴികക്കല്ല് എന്നിങ്ങനെ ലോകത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങൾ മലയാള വായനക്കാർക്ക് തുറന്നുകൊടുക്കുക എന്നതാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. == വിക്കിപ്രോജക്റ്റ് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു == ഞങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഘടനാപരവും ഉയർന്ന നിലവാരത്തിൽ കൈവരിക്കാവുന്നതുമായി നിലനിർത്തുന്നതിന്, അക്ഷരമാലാക്രമത്തിലുള്ള ഗ്രൂപ്പിംഗുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഞങ്ങൾ പ്രതിമാസ മത്സരങ്ങൾ നടത്തുന്നത്.വളരെ ശ്രദ്ധേയവും മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യേണ്ടതുമായ 100 ലേഖനങ്ങൾ ഞങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. == പങ്കെടുക്കുന്നവർ == * [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 04:47, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) * [[ഉപയോക്താവ്:Martinkottayam|Martinkottayam]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Martinkottayam|സംവാദം]]) 04:52, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) * [[ഉപയോക്താവ്:4-RAZOR 01|4-RAZOR 01]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:4-RAZOR 01|സംവാദം]]) 09:26, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) == വിവർത്തനം ചെയ്യേണ്ട ലേഖനങ്ങളുടെ പട്ടിക == === ഏഷ്യ (20) === # {{flagicon|North Korea}}[[കിം ഇൽ സങ്]] [[:en:Kim_Il_Sung|[en]]] = ഉത്തര കൊറിയയുടെ ആദ്യ പ്രസിഡന്റ് # {{Flag icon|Japan}}[[ജപ്പാന്റെ കീഴടങ്ങൽ]] [[:en:Surrender_of_Japan|[en]]] = രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിനുശേഷം ജപ്പാന്റെ കീഴടങ്ങൽ # {{Flag icon|India}}[[ഓപ്പറേഷൻ സഫേദ് സാഗർ]] [[:en:Operation_Safed_Sagar|[en]]] = കാർഗിൽ യുദ്ധസമയത്ത് ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേന നടത്തിയ ഓപ്പറേഷൻ # {{Flag icon|Iran}}[[2026 ഇറാൻ യുദ്ധം]] [[:en:2026_Iran_war|[en]]] = 2026 ലെ ഇറാനിലെ യുദ്ധം # {{Flag icon|China}}[[പീപ്പിൾസ് ലിബറേഷൻ ആർമി]] [[:en:People's_Liberation_Army|[en]]] = ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സൈനിക വിഭാഗം # {{flagicon|North Korea}}[[കൊറിയൻ പീപ്പിൾസ് ആർമി]] [[:en:Korean_People's_Army|[en]]] = വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി ഓഫ് കൊറിയയുടെ സായുധ വിഭാഗം # {{flagicon|Turkmenistan}}[[തുർക്ക്മെനിസ്ഥാൻ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം]] [[:en:Turkmenistan_national_football_team|[en]]] = തുർക്ക്‌മെനിസ്ഥാന്റെദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം # {{flagicon|North Korea}} [[വോൺസാൻ കൽമ തീരദേശ വിനോദസഞ്ചാര മേഖല]] [[:en:Wonsan_Kalma_Coastal_Tourist_Area|[en]]] = ഉത്തര കൊറിയയിലെ വോൺസാനിലുള്ള കടൽത്തീര റിസോർട്ട്. # [[ഏഷ്യൻ പാരാ ഗെയിംസ്]] [[:en:Asian_Para_Games|[en]]] = അന്താരാഷ്ട്ര ബഹു-കായിക ഇന മത്സരം # {{flagicon|Indonesia}}[[ഇന്തോനേഷ്യയുടെ രാഷ്ട്രീയം]] [[:en:Politics_of_Indonesia|[en]]] = ഇന്തോനേഷ്യയുടെ രാഷ്ട്രീയം # {{flagicon|Indonesia}}[[ഇന്തോനേഷ്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ പട്ടിക]] [[:en:List_of_political_parties_in_Indonesia|[en]]] = ഇന്തോനേഷ്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ പട്ടിക # {{flagicon|Brunei}}[[ബ്രൂണൈ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] [[:en:Brunei_International_Airport|[en]]] = ബ്രൂണൈയിലെ ഏക അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം # {{flagicon|Brunei}}[[ബ്രൂണൈ കലാപം]] [[:en:Brunei_revolt|[en]]] = 1962-ൽ ബ്രൂണൈയിൽ നടന്ന ഒരു കലാപം # {{flagicon|North Korea}}[[വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി ഓഫ് കൊറിയ]] [[:en:Workers'_Party_of_Korea|[en]]] = ഉത്തര കൊറിയയിലെ ഭരണകക്ഷി # {{flagicon|Saudi Arabia}}[[സൗദി അറേബ്യ-അമേരിക്ക ബന്ധം]] [[:en:Saudi_Arabia–United_States_relations|[en]]] = സൗദി അറേബ്യ-അമേരിക്ക ബന്ധം # {{flagicon|Northern Cyprus}}[[നോർത്ത് നിക്കോസിയ]] [[:en:North_Nicosia|[en]]] = വടക്കൻ സൈപ്രസിൻ്റെ തലസ്ഥാന നഗരം # {{flagicon|South Ossetia}}[[ത്സ്ഖിൻവാലി]] [[:en:Tskhinvali|[en]]] = തെക്കൻ ഒസ്സെറ്റിയയുടെ തലസ്ഥാന നഗരം # {{flagicon|Abkhazia}}{{flagicon|South Ossetia}}[[അബ്ഖാസിയയുടെയും തെക്കൻ ഒസ്സെഷ്യയുടെയും അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരം]] [[:en:International_recognition_of_Abkhazia_and_South_Ossetia|[en]]] = അബ്ഖാസിയയുടെയും ദക്ഷിണ ഒസ്സെഷ്യയുടെയും അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരം # {{flagicon|Abkhazia}}[[അബ്ഖാസിയയുടെ ചരിത്രം]] [[:en:History_of_Abkhazia|[en]]] = അബ്ഖാസിയയുടെ ചരിത്രം # {{flagicon|Abkhazia}}[[അബ്ഖാസിയയിലെ യുദ്ധം (1992-1993)]] [[:en:War_in_Abkhazia_(1992–1993)|[en]]] = അബ്ഖാസിയയിലെ യുദ്ധം (1992-1993) === ആഫ്രിക്ക (20) === # [[ആഫ്രിക്കൻ കാട്ടുനായ]] [[:en:African_wild_dog|[en]]] = കാട്ടുനായ # {{Flag icon|Eritrea}}{{Flag icon|Ethiopia}}[[അക്സും രാജ്യം]] [[:en:Kingdom_of_Aksum|[en]]] = ആഫ്രിക്കയിലെ പുരാതന രാജ്യം # {{Flag icon|Eritrea}}[[ഗീസ് സ്ക്രിപ്റ്റ്]] [[:en:Geʽez_script|[en]]] = ഒരു പുരാതന ലിപി # {{Flag icon|Somaliland}}[[ഇസാഖ് സുൽത്താനേറ്റ്]] [[:en:Isaaq_Sultanate|[en]]] = ആഫ്രിക്കയിലെ ഒരു സുൽത്താനേറ്റ് # {{Flag icon|Somaliland}}[[ആദൽ സുൽത്താനേറ്റ്]] [[:en:Adal_Sultanate|[en]]] = ആഫ്രിക്കയിലെ ഒരു സുൽത്താനേറ്റ് # {{Flag icon|Liberia}}[[ലൈബീരിയൻ ദേശീയ പരിവർത്തന സർക്കാർ]] [[:en:Liberian_national_transitional_government|[en]]] = ലൈബീരിയയിലെ താത്കാലിക സർക്കാർ # {{Flag icon|Senegal}}[[സെനഗലീസ് പൗരത്വ നിയമം]] [[:en:Senegalese_nationality_law|[en]]] = സെനഗലീസ് പൗരത്വ നിയമം # {{Flag icon|South Africa}}[[ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ വ്യോമസേന]] [[:en:South_African_Air_Force|[en]]] = ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ വ്യോമസേന # {{Flag icon|Guinea}}[[1983 സി.എ.എ.കെ. ഇല്യുഷിൻ Il-62 തകർച്ച]] [[:en:1983_CAAK_Ilyushin_Il-62_crash|[en]]] = 1983 ഗിനിയയിലെ ലാബെയ്ക്ക് സമീപം വിമാനാപകടം # {{Flag icon|South Africa}}[[എൻഗുനി ജനത]] [[:en:Nguni_peoples|[en]]] = = തെക്കൻ ആഫ്രിക്കയിലെ തദ്ദേശീയ വംശീയ വിഭാഗം # {{Flag icon|Zimbabwe}}[[മറ്റബെലെലാൻഡ്]] [[:en:Matabeleland|[en]]] = സിംബാബ്‌വെയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രദേശം # {{Flag icon|South Africa}}[[സൗത്ത് ആഫ്രിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്]] [[:en:South_African_Republic|[en]]] = 1852 മുതൽ 1902 വരെ തെക്കൻ ആഫ്രിക്കയിലുണ്ടായിരുന്ന സ്വതന്ത്ര ബോയർ റിപ്പബ്ലിക്. # {{Flag icon|Algeria}}[[അൾജീരിയൻ വ്യോമസേന]] [[:en:Algerian_Air_Force|[en]]] = അൾജീരിയയുടെ വ്യോമസേന # {{Flag icon|Mali}}[[മാലി വ്യോമസേന]] [[:en:Malian_Air_Force|[en]]] = മാലിയിലെ വ്യോമസേന # {{Flag icon|Libya}}[[ലിബിയൻ വ്യോമസേന]] [[:en:Libyan_Air_Force|[en]]] = ലിബിയയിലെ വ്യോമസേന # {{Flag icon|Eritrea}}{{Flag icon|Ethiopia}}[[എറിട്രിയൻ-എത്യോപ്യൻ യുദ്ധം]] [[:en:Eritrean–Ethiopian_War|[en]]] = എറിത്രിയയും എത്യോപ്യയും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം # {{Flag icon|Tunisia}}[[പുരാതന കാർത്തേജ്]] [[:en:Ancient_Carthage|[en]]] = വടക്കേ ആഫ്രിക്ക കേന്ദ്രീകരിച്ച് നിലനിന്നിരുന്ന പുരാതന സംസ്കാരം # {{Flag icon|Tunisia}}[[ടുണീഷ്യ പാർലമെന്റ്]] [[:en:Parliament of Tunisia|[en]]] = ടുണീഷ്യ പാർലമെന്റ് # {{Flag icon|Eswatini}}[[എസ്വാറ്റിനിയുടെ ചരിത്രം]] [[:en:History_of_Eswatini|[en]]] = എസ്വാറ്റിനിയുടെ ചരിത്രം # {{Flag icon|Eswatini}}[[എസ്വാറ്റിനിയിലെ ഭരണാധികാരികളുടെ പട്ടിക]] [en] = എസ്വാറ്റിനിയിലെ ഭരണാധികാരികളുടെ പട്ടിക === യൂറോപ്പ് (20) === # {{flagicon|Greece}}[[ഹെസിയോഡ്]] [[:en:Hesiod|[en]]] = പുരാതന ഗ്രീക്ക് കവി # {{flagicon|France}}[[ജൂൾസ് റിമെറ്റ്]] [[:en:Jules_Rimet|[en]]] = ഫിഫയുടെ മൂന്നാമത്തെ പ്രസിഡന്റ് # {{flagicon|France}}[[ഫ്രീ ഫ്രാൻസ്]] [[:en:Free_France|[en]]] = ഫ്രാൻസിന്റെ നിയമാനുസൃത സർക്കാർ എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന പ്രതിരോധ സർക്കാർ # {{flagicon|Bulgaria}}[[ബോറിസ് മൂന്നാമൻ]] [[:en:Boris_III_of_Bulgaria|[en]]] = ബൾഗേറിയൻ സാർ # {{flagicon|Bulgaria}}[[ശിമയോൻ രണ്ടാമൻ]] [[:en:Simeon_II|[en]]] = അവസാന ബൾഗേറിയൻ സാർ, ബൾഗേറിയയുടെ മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി # {{flagicon|Germany }}[[ജർമ്മനിവൽക്കരണം]] [[:en:Germanisation|[en]]] = ജർമ്മൻ ഭാഷ, ജനങ്ങൾ, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ വ്യാപനം. # {{flagicon|Ukraine}}[[ഒലെഗ് ദി വൈസ്]] [[:en:Oleg_the_Wise|[en]]] = കീവൻ റൂസിന്റെ സ്ഥാപകൻ, വരാഞ്ചിയൻ രാജകുമാരൻ # {{flagicon|Poland}}{{flagicon|Lithuania}}[[പോളിഷ്–ലിത്വാനിയൻ കോമൺ‌വെൽത്ത്]] [[:en:Polish–Lithuanian_Commonwealth|[en]]] = യൂറോപ്പിലെ പ്രഭുക്കന്മാരുടെ റിപ്പബ്ലിക് (1569–1795) # {{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}}[[റോയൽ യുഗോസ്ലാവ് നാവികസേന]] [[:en:Royal_Yugoslav_Navy|[en]]] = യൂഗോസ്ലാവിയ രാജ്യത്തിന്റെ നാവിക യുദ്ധ സേവന ശാഖ # {{flagicon|German Empire}}[[ഡിലാഗ്]] [[:en:DELAG|[en]]] = ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ വിമാനക്കമ്പനി # {{flagicon|Ukraine}} [[ഉക്രേനിയൻ വിമോചന പ്രസ്ഥാനം (1920–1950)|ഉക്രേനിയൻ വിമോചന]] [[ഉക്രേനിയൻ വിമോചന പ്രസ്ഥാനം (1920–1950)|പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ (1920–1950)]] [[:en:Ukrainian_liberation_movement_(1920–1950)|[en]]] = 1920 മുതൽ 1950 വരെയുള്ള ഉക്രേനിയൻ വിമോചന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ # {{flagicon|Spain}}[[കറ്റാലൻ വിക്കിപീഡിയ]] [[:en:Catalan_Wikipedia|[en]]] = വിക്കിപീഡിയയുടെ കറ്റാലൻ ഭാഷാ പതിപ്പ് # {{flagicon|Georgia}}[[ത്ബെതി ആശ്രമം]] [[:en:Tbeti_Monastery|[en]]] = ഒരു മധ്യകാല ജോർജിയൻ ഓർത്തഡോക്സ് ആശ്രമം # {{flagicon|Ireland}}[[അയർലൻഡിന്റെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Ireland|[en]]] = അയർലൻഡിന്റെ പതാക # {{flagicon|France}}[[ജൂലൈ വിപ്ലവം]] [[:en:July_Revolution|[en]]] = 1830-ലെ ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവം # {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}[[ബോസ്നിയ-ഹെർസഗോവിനയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina|[en]]] = ബോസ്നിയ-ഹെർസഗോവിനയുടെ പതാക # {{flagicon|Croatia}}[[ക്രോയേഷ്യയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം]] [[:en:Geology_of_Croatia|[en]]] = ക്രോയേഷ്യയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം # {{flagicon|Italy}}[[ഇറ്റലിയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം]] [[:en:Geology_of_Italy|[en]]] = ഇറ്റലിയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം # {{flagicon|Serbia}}[[സെർബിയയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Serbia|[en]]] = സെർബിയയുടെ പതാക # {{flagicon|Montenegro}}[[മോണ്ടിനെഗ്രോയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Montenegro|[en]]] = മോണ്ടിനെഗ്രോയുടെ പതാക === അമേരിക്കകൾ (20) === # {{flagicon|USA}}[[ഇർമ ചുഴലിക്കാറ്റ്]] [[:en:Hurricane_Irma|[en]]] = 2017-ലെ കാറ്റഗറി 5 അറ്റ്ലാന്റിക് ചുഴലിക്കാറ്റ് # {{flagicon|USA}}[[ബ്ലാക്ക് പാന്തർ (പത്രം)]] [[:en:The_Black_Panther_(newspaper)|[en]]] = ബ്ലാക്ക് പാന്തർ പത്രം # {{flagicon|USA}}[[ഹിൻഡൻബർഗ് ദുരന്തം]] [[:en:Hindenburg_disaster|[en]]] = ന്യൂയോർക്കിൽ സംഭവിച്ച ആകാശക്കപ്പൽ അപകടം # {{flagicon|Guyana}}{{flagicon|Venezuela}}[[ഗയാന-വെനസ്വേല പ്രദേശിക തർക്കം]] [[:en:Guyana–Venezuela_territorial_dispute|[en]]] = ഗയാനയും വെനസ്വേലയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശിക തർക്കം # {{flagicon|Brazil}}[[ബ്രസീലിയൻ സായുധ സേന]] [[:en:Brazilian_Armed_Forces|[en]]] = ബ്രസീലിന്റെ സൈനിക സേനകൾ # {{flagicon|Chile}}[[ചിലിയൻ സാഹിത്യം]] [[:en:Chilean_literature|[en]]] = ചിലിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട സാഹിത്യകൃതികൾ # {{flagicon|USA}}[[ചാർലി കിർക്ക്]] [[:en:Charlie_Kirk|[en]]] = അമേരിക്കൻ വലതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനും സംരംഭകനും # {{flagicon|USA}}[[ട്രംപിസം]] [[:en:Trumpism|[en]]] = ഡൊണാൾഡ് ട്രംപിന് പിന്നിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യയശാസ്ത്രം # {{flagicon|USA}}[[ട്രംപിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കാലയളവുകളിലെ സ്വേച്ഛാധിപത്യ പ്രവണതകൾ]] [[:en:Authoritarianism_during_the_Trump_presidencies|[en]]] = ട്രംപിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കാലയളവുകളിലെ സ്വേച്ഛാധിപത്യ പ്രവണതകൾ # {{flagicon|USA}}[[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഇമിഗ്രേഷൻ ആൻഡ് കസ്റ്റംസ് എൻഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ്]] [[:en:United_States_Immigration_and_Customs_Enforcement|[en]]] = യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഇമിഗ്രേഷൻ ആൻഡ് കസ്റ്റംസ് എൻഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് # {{flagicon|Canada}}[[കിംഗ്സ്റ്റൺ, ഒന്റാറിയോ]] [[:en:Kingston,_Ontario|[en]]] = കാനഡയിലെ ഒരു നഗരം # {{flagicon|Canada}}[[കാനഡയിലെ തദ്ദേശീയ ജനവിഭാഗങ്ങൾ]] [[:en:Kingston,_Ontario|[en]]] = കാനഡയിലെ തദ്ദേശീയ ജനവിഭാഗങ്ങൾ # {{flagicon|Canada}}[[ഒന്റാറിയോ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ]] [[:en:Ontario_Human_Rights_Commission|[en]]] = ഒന്റാറിയോ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻd # {{flagicon|El Salvador}}[[എൽ സാൽവഡോർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] [[:en:El_Salvador_International_Airport|[en]]] = എൽ സാൽവഡോറിലെ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം # {{flagicon|USA}}[[അമേരിക്കൻ ഭരണഘടനയുടെ നാലാം ഭേദഗതി]] [[:en:Fourth_Amendment_to_the_United_States_Constitution|[en]]] അമേരിക്കൻ ഭരണഘടനയുടെ നാലാം ഭേദഗതി # {{flagicon|Argentina}}[[അർജൻ്റീനയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Argentina|[en]]] = അർജൻ്റീനയുടെ പതാക # {{flagicon|Jamaica}}[[ജമൈക്കയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Jamaica|[en]]] = ജമൈക്കയുടെ പതാക # {{flagicon|Jamaica}}[[പീപ്പിൾസ് നാഷണൽ പാർട്ടി]] [[:en:People's_National_Party|[en]]] = ജമൈക്കയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി # {{flagicon|Trinidad and Tobago}}[[ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Trinidad_and_Tobago|[en]]] = ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോയുടെ പതാക # {{flagicon|Bolivia}}[[ബൊളീവിയയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Bolivia|[en]]] = ബൊളീവിയയുടെ പതാക === ഓസ്ട്രേലിയ (10) === # {{flagicon|Australia}}[[ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ബ്രോഡ്‌കാസ്റ്റിംഗ് കോർപ്പറേഷൻ]] [[:en:Australian_Broadcasting_Corporation|[en]]] = ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ പ്രധാന പൊതു പ്രക്ഷേപണ സ്ഥാപനം # {{flagicon|Australia}}[[ഓസ്‌ട്രേലിയൻ കാറ്റിൽ ഡോഗ്]] [[:en:Australian_Cattle_Dog|[en]]] = ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത, കന്നുകാലികളെ മേയ്ക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ഇനം നായ. # {{flagicon|Australia}}[[ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Australia|[en]]] = ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ പതാക # {{flagicon|Australia}}[[ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പ്രതിരോധ സേന]] [[:en:Australian_Defence_Force|[en]]] = ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പ്രതിരോധ സേന # {{flagicon|Australia}}[[ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പുരുഷ ദേശീയ ഫുട്‌ബോൾ ടീം]] [[:en:Australia_men's_national_soccer_team|[en]]] = ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പുരുഷ ദേശീയ ഫുട്‌ബോൾ ടീം # {{flagicon|Nauru}}[[നൗറൻ ദേശീയത നിയമം]] [[:en:Nauruan_nationality_law|[en]]] = നൗറു ദേശീയത നിയമം # {{flagicon|Nauru}}[[നൗറു റീജിയണൽ പ്രോസസ്സിംഗ് സെന്റർ]] [[:en:Nauru_Regional_Processing_Centre|[en]]] = നൗറു റീജിയണൽ പ്രോസസ്സിംഗ് സെന്റർ # {{flagicon|Nauru}}[[നൗറു റീഡ് വാർബ്ലർ]] [[:en:Nauru_reed_warbler|[en]]] = നൗറുവിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്ന പക്ഷി # {{flagicon|Kiribati}}[[2022-ലെ കിരിബാത്തി ഭരണഘടനാ പ്രതിസന്ധി]] [[:en:2022_Kiribati_constitutional_crisis|[en]]] = 2022-ലെ കിരിബാത്തി ഭരണഘടനാ പ്രതിസന്ധി # {{flagicon|Kiribati}}[[കിരിബാത്തിയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Kiribati|[en]]] = കിരിബാത്തിയുടെ പതാക === അന്റാർട്ടിക്ക (10) === # {{flagicon|Antarctica}}{{flagicon|Chile}}[[ചിലിയൻ അന്റാർട്ടിക് പ്രദേശം]] [[:en:Chilean_Antarctic_Territory|[en]]] = പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്കയുടെ ഭാഗങ്ങളും ചിലി അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്ന ദ്വീപുകളും. # {{flagicon|Antarctica}}[[അന്റാർട്ടിക് ഉടമ്പടി]] [[:en:Antarctic_Treaty_System|[en]]] = അന്റാർട്ടിക്കയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഉടമ്പടി. # {{flagicon|Antarctica}}{{flagicon|Chile}}[[കാബോ ഡി ഹോർണോസ്, ചിലി]] [[:en:Cabo_de_Hornos,_Chile|[en]]] = അൻ്റാർട്ടിക്കയിലെ ചിലിയൻ കമ്യൂൺ # {{flagicon|Antarctica}}{{flagicon|Chile}}[[വില്ല ലാസ് എസ്ട്രെല്ലസ്]] [[:en:Villa_Las_Estrellas|[en]]] = അൻ്റാർട്ടിക്കയിലെ ചിലിയൻ കമ്യൂൺ, # {{flagicon|Antarctica}}{{flagicon|UK}}[[ബ്രിട്ടീഷ് അന്റാർട്ടിക് ടെറിട്ടറി]] [[:en:British_Antarctic_Territory|[en]]] = യു.കെ. അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്ന അന്റാർട്ടിക്കയിലെ പ്രദേശം # {{flagicon|Antarctica}}[[അന്റാർട്ടിക്കയിലെ പ്രദേശിക അവകാശവാദങ്ങൾ]] [[:en:Territorial_claims_in_Antarctica|[en]]] = അന്റാർട്ടിക്കയിലെ പ്രദേശിക അവകാശവാദങ്ങൾ # {{flagicon|Antarctica}}{{flagicon|USA}}[[അൻ്റാർട്ടിക്ക സർവീസ് മെഡൽ]] [[:en:Antarctica_Service_Medal|[en]]] = യുഎസ് സൈനിക ബഹുമതി # {{flagicon|Antarctica}}[[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് അൻ്റാർട്ടിക്ക]] [[:en:Antarctica_during_World_War_II|[en]]] = രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് അൻ്റാർട്ടിക്ക # {{flagicon|Antarctica}}[[അൻ്റാർട്ടിക്ക മാരത്തൺ]] [[:en:Antarctica_Marathon|[en]]] = അന്റാർട്ടിക്കയിൽ നടക്കുന്ന കായിക മത്സരം # {{flagicon|Antarctica}}[[അന്റാർട്ടിക് ഉപദ്വീപ്]] [[:en:Antarctic_Peninsula|[en]]] = അന്റാർട്ടിക് ഉപദ്വീപ് == താരകം == അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നിങ്ങൾക്ക് ഇനിപ്പറയുന്ന താരകം ആളുകൾക്ക് നൽകാം.{{award2|image=World Map 1689.JPG|topic=അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളിലെ മികവിനുള്ള വിക്കിനക്ഷത്രം|text=നിങ്ങളുടെ സന്ദേശം എഴുതുക}} 4d02asl0i9oyad99uo0tli6qye1cl2l 4673446 4673443 2026-10-04T17:20:30Z TheGreatEditor024 211141 4673446 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Mercator projection SW.jpg|ലഘുചിത്രം|365x365ബിന്ദു]] മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലെ അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള കവറേജ് മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിട്ടുള്ളതാണ് ഈ വിക്കിപ്രോജക്റ്റ്. കേരളത്തിന്റെയും ഇന്ത്യയുടെയും ചരിത്രം, ഭൂമിശാസ്ത്രം, സംസ്കാരം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്ന ധാരാളം ലേഖനങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ കമ്മ്യൂണിറ്റി എഴുതിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ആഗോള വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഞങ്ങളുടെ കവറേജിൽ ഇപ്പോഴും ഒരു വലിയ വിടവ് നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു രാജ്യം, ഒരു സംസ്കാരം, ഒരു സമയം ഒരു നാഴികക്കല്ല് എന്നിങ്ങനെ ലോകത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങൾ മലയാള വായനക്കാർക്ക് തുറന്നുകൊടുക്കുക എന്നതാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. == വിക്കിപ്രോജക്റ്റ് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു == ഞങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഘടനാപരവും ഉയർന്ന നിലവാരത്തിൽ കൈവരിക്കാവുന്നതുമായി നിലനിർത്തുന്നതിന്, അക്ഷരമാലാക്രമത്തിലുള്ള ഗ്രൂപ്പിംഗുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഞങ്ങൾ പ്രതിമാസ മത്സരങ്ങൾ നടത്തുന്നത്.വളരെ ശ്രദ്ധേയവും മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യേണ്ടതുമായ 100 ലേഖനങ്ങൾ ഞങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. == പങ്കെടുക്കുന്നവർ == * [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 04:47, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) * [[ഉപയോക്താവ്:Martinkottayam|Martinkottayam]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Martinkottayam|സംവാദം]]) 04:52, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) * [[ഉപയോക്താവ്:4-RAZOR 01|4-RAZOR 01]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:4-RAZOR 01|സംവാദം]]) 09:26, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) == വിവർത്തനം ചെയ്യേണ്ട ലേഖനങ്ങളുടെ പട്ടിക == === ഏഷ്യ (20) === # {{flagicon|North Korea}}[[കിം ഇൽ സങ്]] [[:en:Kim_Il_Sung|[en]]] = ഉത്തര കൊറിയയുടെ ആദ്യ പ്രസിഡന്റ് # {{Flag icon|Japan}}[[ജപ്പാന്റെ കീഴടങ്ങൽ]] [[:en:Surrender_of_Japan|[en]]] = രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിനുശേഷം ജപ്പാന്റെ കീഴടങ്ങൽ # {{Flag icon|India}}[[ഓപ്പറേഷൻ സഫേദ് സാഗർ]] [[:en:Operation_Safed_Sagar|[en]]] = കാർഗിൽ യുദ്ധസമയത്ത് ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേന നടത്തിയ ഓപ്പറേഷൻ # {{Flag icon|Iran}}[[2026 ഇറാൻ യുദ്ധം]] [[:en:2026_Iran_war|[en]]] = 2026 ലെ ഇറാനിലെ യുദ്ധം # {{Flag icon|China}}[[പീപ്പിൾസ് ലിബറേഷൻ ആർമി]] [[:en:People's_Liberation_Army|[en]]] = ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ സൈനിക വിഭാഗം # {{flagicon|North Korea}}[[കൊറിയൻ പീപ്പിൾസ് ആർമി]] [[:en:Korean_People's_Army|[en]]] = വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി ഓഫ് കൊറിയയുടെ സായുധ വിഭാഗം # {{flagicon|Turkmenistan}}[[തുർക്ക്മെനിസ്ഥാൻ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം]] [[:en:Turkmenistan_national_football_team|[en]]] = തുർക്ക്‌മെനിസ്ഥാന്റെദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം # {{flagicon|North Korea}} [[വോൺസാൻ കൽമ തീരദേശ വിനോദസഞ്ചാര മേഖല]] [[:en:Wonsan_Kalma_Coastal_Tourist_Area|[en]]] = ഉത്തര കൊറിയയിലെ വോൺസാനിലുള്ള കടൽത്തീര റിസോർട്ട്. # [[ഏഷ്യൻ പാരാ ഗെയിംസ്]] [[:en:Asian_Para_Games|[en]]] = അന്താരാഷ്ട്ര ബഹു-കായിക ഇന മത്സരം # {{flagicon|Indonesia}}[[ഇന്തോനേഷ്യയുടെ രാഷ്ട്രീയം]] [[:en:Politics_of_Indonesia|[en]]] = ഇന്തോനേഷ്യയുടെ രാഷ്ട്രീയം # {{flagicon|Indonesia}}[[ഇന്തോനേഷ്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ പട്ടിക]] [[:en:List_of_political_parties_in_Indonesia|[en]]] = ഇന്തോനേഷ്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ പട്ടിക # {{flagicon|Brunei}}[[ബ്രൂണൈ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] [[:en:Brunei_International_Airport|[en]]] = ബ്രൂണൈയിലെ ഏക അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം # {{flagicon|Brunei}}[[ബ്രൂണൈ കലാപം]] [[:en:Brunei_revolt|[en]]] = 1962-ൽ ബ്രൂണൈയിൽ നടന്ന ഒരു കലാപം # {{flagicon|North Korea}}[[വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി ഓഫ് കൊറിയ]] [[:en:Workers'_Party_of_Korea|[en]]] = ഉത്തര കൊറിയയിലെ ഭരണകക്ഷി # {{flagicon|Saudi Arabia}}[[സൗദി അറേബ്യ-അമേരിക്ക ബന്ധം]] [[:en:Saudi_Arabia–United_States_relations|[en]]] = സൗദി അറേബ്യ-അമേരിക്ക ബന്ധം # {{flagicon|Northern Cyprus}}[[നോർത്ത് നിക്കോസിയ]] [[:en:North_Nicosia|[en]]] = വടക്കൻ സൈപ്രസിൻ്റെ തലസ്ഥാന നഗരം # {{flagicon|South Ossetia}}[[ത്സ്ഖിൻവാലി]] [[:en:Tskhinvali|[en]]] = തെക്കൻ ഒസ്സെറ്റിയയുടെ തലസ്ഥാന നഗരം # {{flagicon|Abkhazia}}{{flagicon|South Ossetia}}[[അബ്ഖാസിയയുടെയും തെക്കൻ ഒസ്സെഷ്യയുടെയും അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരം]] [[:en:International_recognition_of_Abkhazia_and_South_Ossetia|[en]]] = അബ്ഖാസിയയുടെയും ദക്ഷിണ ഒസ്സെഷ്യയുടെയും അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരം # {{flagicon|Abkhazia}}[[അബ്ഖാസിയയുടെ ചരിത്രം]] [[:en:History_of_Abkhazia|[en]]] = അബ്ഖാസിയയുടെ ചരിത്രം # {{flagicon|Abkhazia}}[[അബ്ഖാസിയയിലെ യുദ്ധം (1992-1993)]] [[:en:War_in_Abkhazia_(1992–1993)|[en]]] = അബ്ഖാസിയയിലെ യുദ്ധം (1992-1993) === ആഫ്രിക്ക (20) === # [[ആഫ്രിക്കൻ കാട്ടുനായ]] [[:en:African_wild_dog|[en]]] = കാട്ടുനായ # {{Flag icon|Eritrea}}{{Flag icon|Ethiopia}}[[അക്സും രാജ്യം]] [[:en:Kingdom_of_Aksum|[en]]] = ആഫ്രിക്കയിലെ പുരാതന രാജ്യം # {{Flag icon|Eritrea}}[[ഗീസ് സ്ക്രിപ്റ്റ്]] [[:en:Geʽez_script|[en]]] = ഒരു പുരാതന ലിപി # {{Flag icon|Somaliland}}[[ഇസാഖ് സുൽത്താനേറ്റ്]] [[:en:Isaaq_Sultanate|[en]]] = ആഫ്രിക്കയിലെ ഒരു സുൽത്താനേറ്റ് # {{Flag icon|Somaliland}}[[ആദൽ സുൽത്താനേറ്റ്]] [[:en:Adal_Sultanate|[en]]] = ആഫ്രിക്കയിലെ ഒരു സുൽത്താനേറ്റ് # {{Flag icon|Liberia}}[[ലൈബീരിയൻ ദേശീയ പരിവർത്തന സർക്കാർ]] [[:en:Liberian_national_transitional_government|[en]]] = ലൈബീരിയയിലെ താത്കാലിക സർക്കാർ # {{Flag icon|Senegal}}[[സെനഗലീസ് പൗരത്വ നിയമം]] [[:en:Senegalese_nationality_law|[en]]] = സെനഗലീസ് പൗരത്വ നിയമം # {{Flag icon|South Africa}}[[ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ വ്യോമസേന]] [[:en:South_African_Air_Force|[en]]] = ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ വ്യോമസേന # {{Flag icon|Guinea}}[[1983 സി.എ.എ.കെ. ഇല്യുഷിൻ Il-62 തകർച്ച]] [[:en:1983_CAAK_Ilyushin_Il-62_crash|[en]]] = 1983 ഗിനിയയിലെ ലാബെയ്ക്ക് സമീപം വിമാനാപകടം # {{Flag icon|South Africa}}[[എൻഗുനി ജനത]] [[:en:Nguni_peoples|[en]]] = = തെക്കൻ ആഫ്രിക്കയിലെ തദ്ദേശീയ വംശീയ വിഭാഗം # {{Flag icon|Zimbabwe}}[[മറ്റബെലെലാൻഡ്]] [[:en:Matabeleland|[en]]] = സിംബാബ്‌വെയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രദേശം # {{Flag icon|South Africa}}[[സൗത്ത് ആഫ്രിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്]] [[:en:South_African_Republic|[en]]] = 1852 മുതൽ 1902 വരെ തെക്കൻ ആഫ്രിക്കയിലുണ്ടായിരുന്ന സ്വതന്ത്ര ബോയർ റിപ്പബ്ലിക്. # {{Flag icon|Algeria}}[[അൾജീരിയൻ വ്യോമസേന]] [[:en:Algerian_Air_Force|[en]]] = അൾജീരിയയുടെ വ്യോമസേന # {{Flag icon|Mali}}[[മാലി വ്യോമസേന]] [[:en:Malian_Air_Force|[en]]] = മാലിയിലെ വ്യോമസേന # {{Flag icon|Libya}}[[ലിബിയൻ വ്യോമസേന]] [[:en:Libyan_Air_Force|[en]]] = ലിബിയയിലെ വ്യോമസേന # {{Flag icon|Eritrea}}{{Flag icon|Ethiopia}}[[എറിട്രിയൻ-എത്യോപ്യൻ യുദ്ധം]] [[:en:Eritrean–Ethiopian_War|[en]]] = എറിത്രിയയും എത്യോപ്യയും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം # {{Flag icon|Tunisia}}[[പുരാതന കാർത്തേജ്]] [[:en:Ancient_Carthage|[en]]] = വടക്കേ ആഫ്രിക്ക കേന്ദ്രീകരിച്ച് നിലനിന്നിരുന്ന പുരാതന സംസ്കാരം # {{Flag icon|Tunisia}}[[ടുണീഷ്യ പാർലമെന്റ്]] [[:en:Parliament of Tunisia|[en]]] = ടുണീഷ്യ പാർലമെന്റ് # {{Flag icon|Eswatini}}[[എസ്വാറ്റിനിയുടെ ചരിത്രം]] [[:en:History_of_Eswatini|[en]]] = എസ്വാറ്റിനിയുടെ ചരിത്രം # {{Flag icon|Eswatini}}[[എസ്വാറ്റിനിയിലെ ഭരണാധികാരികളുടെ പട്ടിക]] [en] = എസ്വാറ്റിനിയിലെ ഭരണാധികാരികളുടെ പട്ടിക === യൂറോപ്പ് (20) === # {{flagicon|Greece}}[[ഹെസിയോഡ്]] [[:en:Hesiod|[en]]] = പുരാതന ഗ്രീക്ക് കവി # {{flagicon|France}}[[ജൂൾസ് റിമെറ്റ്]] [[:en:Jules_Rimet|[en]]] = ഫിഫയുടെ മൂന്നാമത്തെ പ്രസിഡന്റ് # {{flagicon|France}}[[ഫ്രീ ഫ്രാൻസ്]] [[:en:Free_France|[en]]] = ഫ്രാൻസിന്റെ നിയമാനുസൃത സർക്കാർ എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന പ്രതിരോധ സർക്കാർ # {{flagicon|Bulgaria}}[[ബോറിസ് മൂന്നാമൻ]] [[:en:Boris_III_of_Bulgaria|[en]]] = ബൾഗേറിയൻ സാർ # {{flagicon|Bulgaria}}[[ശിമയോൻ രണ്ടാമൻ]] [[:en:Simeon_II|[en]]] = അവസാന ബൾഗേറിയൻ സാർ, ബൾഗേറിയയുടെ മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി # {{flagicon|Germany }}[[ജർമ്മനിവൽക്കരണം]] [[:en:Germanisation|[en]]] = ജർമ്മൻ ഭാഷ, ജനങ്ങൾ, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ വ്യാപനം. # {{flagicon|Ukraine}}[[ഒലെഗ് ദി വൈസ്]] [[:en:Oleg_the_Wise|[en]]] = കീവൻ റൂസിന്റെ സ്ഥാപകൻ, വരാഞ്ചിയൻ രാജകുമാരൻ # {{flagicon|Poland}}{{flagicon|Lithuania}}[[പോളിഷ്–ലിത്വാനിയൻ കോമൺ‌വെൽത്ത്]] [[:en:Polish–Lithuanian_Commonwealth|[en]]] = യൂറോപ്പിലെ പ്രഭുക്കന്മാരുടെ റിപ്പബ്ലിക് (1569–1795) # {{flagicon|Kingdom of Yugoslavia}}[[റോയൽ യുഗോസ്ലാവ് നാവികസേന]] [[:en:Royal_Yugoslav_Navy|[en]]] = യൂഗോസ്ലാവിയ രാജ്യത്തിന്റെ നാവിക യുദ്ധ സേവന ശാഖ # {{flagicon|German Empire}}[[ഡിലാഗ്]] [[:en:DELAG|[en]]] = ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ വിമാനക്കമ്പനി # {{flagicon|Ukraine}} [[ഉക്രേനിയൻ വിമോചന പ്രസ്ഥാനം (1920–1950)|ഉക്രേനിയൻ വിമോചന]] [[ഉക്രേനിയൻ വിമോചന പ്രസ്ഥാനം (1920–1950)|പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ (1920–1950)]] [[:en:Ukrainian_liberation_movement_(1920–1950)|[en]]] = 1920 മുതൽ 1950 വരെയുള്ള ഉക്രേനിയൻ വിമോചന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ # {{flagicon|Spain}}[[കറ്റാലൻ വിക്കിപീഡിയ]] [[:en:Catalan_Wikipedia|[en]]] = വിക്കിപീഡിയയുടെ കറ്റാലൻ ഭാഷാ പതിപ്പ് # {{flagicon|Georgia}}[[ത്ബെതി ആശ്രമം]] [[:en:Tbeti_Monastery|[en]]] = ഒരു മധ്യകാല ജോർജിയൻ ഓർത്തഡോക്സ് ആശ്രമം # {{flagicon|Ireland}}[[അയർലൻഡിന്റെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Ireland|[en]]] = അയർലൻഡിന്റെ പതാക # {{flagicon|France}}[[ജൂലൈ വിപ്ലവം]] [[:en:July_Revolution|[en]]] = 1830-ലെ ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവം # {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}}[[ബോസ്നിയ-ഹെർസഗോവിനയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina|[en]]] = ബോസ്നിയ-ഹെർസഗോവിനയുടെ പതാക # {{flagicon|Croatia}}[[ക്രോയേഷ്യയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം]] [[:en:Geology_of_Croatia|[en]]] = ക്രോയേഷ്യയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം # {{flagicon|Italy}}[[ഇറ്റലിയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം]] [[:en:Geology_of_Italy|[en]]] = ഇറ്റലിയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രം # {{flagicon|Serbia}}[[സെർബിയയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Serbia|[en]]] = സെർബിയയുടെ പതാക # {{flagicon|Montenegro}}[[മോണ്ടിനെഗ്രോയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Montenegro|[en]]] = മോണ്ടിനെഗ്രോയുടെ പതാക === അമേരിക്കകൾ (20) === # {{flagicon|USA}}[[ഇർമ ചുഴലിക്കാറ്റ്]] [[:en:Hurricane_Irma|[en]]] = 2017-ലെ കാറ്റഗറി 5 അറ്റ്ലാന്റിക് ചുഴലിക്കാറ്റ് # {{flagicon|USA}}[[ബ്ലാക്ക് പാന്തർ (പത്രം)]] [[:en:The_Black_Panther_(newspaper)|[en]]] = ബ്ലാക്ക് പാന്തർ പത്രം # {{flagicon|USA}}[[ഹിൻഡൻബർഗ് ദുരന്തം]] [[:en:Hindenburg_disaster|[en]]] = ന്യൂയോർക്കിൽ സംഭവിച്ച ആകാശക്കപ്പൽ അപകടം # {{flagicon|Guyana}}{{flagicon|Venezuela}}[[ഗയാന-വെനസ്വേല പ്രദേശിക തർക്കം]] [[:en:Guyana–Venezuela_territorial_dispute|[en]]] = ഗയാനയും വെനസ്വേലയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശിക തർക്കം # {{flagicon|Brazil}}[[ബ്രസീലിയൻ സായുധ സേന]] [[:en:Brazilian_Armed_Forces|[en]]] = ബ്രസീലിന്റെ സൈനിക സേനകൾ # {{flagicon|Chile}}[[ചിലിയൻ സാഹിത്യം]] [[:en:Chilean_literature|[en]]] = ചിലിയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട സാഹിത്യകൃതികൾ # {{flagicon|USA}}[[ചാർലി കിർക്ക്]] [[:en:Charlie_Kirk|[en]]] = അമേരിക്കൻ വലതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനും സംരംഭകനും # {{flagicon|USA}}[[ട്രംപിസം]] [[:en:Trumpism|[en]]] = ഡൊണാൾഡ് ട്രംപിന് പിന്നിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യയശാസ്ത്രം # {{flagicon|USA}}[[ട്രംപിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കാലയളവുകളിലെ സ്വേച്ഛാധിപത്യ പ്രവണതകൾ]] [[:en:Authoritarianism_during_the_Trump_presidencies|[en]]] = ട്രംപിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കാലയളവുകളിലെ സ്വേച്ഛാധിപത്യ പ്രവണതകൾ # {{flagicon|USA}}[[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഇമിഗ്രേഷൻ ആൻഡ് കസ്റ്റംസ് എൻഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ്]] [[:en:United_States_Immigration_and_Customs_Enforcement|[en]]] = യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഇമിഗ്രേഷൻ ആൻഡ് കസ്റ്റംസ് എൻഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് # {{flagicon|Canada}}[[കിംഗ്സ്റ്റൺ, ഒന്റാറിയോ]] [[:en:Kingston,_Ontario|[en]]] = കാനഡയിലെ ഒരു നഗരം # {{flagicon|Canada}}[[കാനഡയിലെ തദ്ദേശീയ ജനവിഭാഗങ്ങൾ]] [[:en:Kingston,_Ontario|[en]]] = കാനഡയിലെ തദ്ദേശീയ ജനവിഭാഗങ്ങൾ # {{flagicon|Canada}}[[ഒന്റാറിയോ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ]] [[:en:Ontario_Human_Rights_Commission|[en]]] = ഒന്റാറിയോ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻd # {{flagicon|El Salvador}}[[എൽ സാൽവഡോർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] [[:en:El_Salvador_International_Airport|[en]]] = എൽ സാൽവഡോറിലെ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം # {{flagicon|USA}}[[അമേരിക്കൻ ഭരണഘടനയുടെ നാലാം ഭേദഗതി]] [[:en:Fourth_Amendment_to_the_United_States_Constitution|[en]]] അമേരിക്കൻ ഭരണഘടനയുടെ നാലാം ഭേദഗതി # {{flagicon|Argentina}}[[അർജൻ്റീനയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Argentina|[en]]] = അർജൻ്റീനയുടെ പതാക # {{flagicon|Jamaica}}[[ജമൈക്കയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Jamaica|[en]]] = ജമൈക്കയുടെ പതാക # {{flagicon|Jamaica}}[[പീപ്പിൾസ് നാഷണൽ പാർട്ടി]] [[:en:People's_National_Party|[en]]] = ജമൈക്കയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി # {{flagicon|Trinidad and Tobago}}[[ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Trinidad_and_Tobago|[en]]] = ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോയുടെ പതാക # {{flagicon|Bolivia}}[[ബൊളീവിയയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Bolivia|[en]]] = ബൊളീവിയയുടെ പതാക === ഓസ്ട്രേലിയ (10) === # {{flagicon|Australia}}[[ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ബ്രോഡ്‌കാസ്റ്റിംഗ് കോർപ്പറേഷൻ]] [[:en:Australian_Broadcasting_Corporation|[en]]] = ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ പ്രധാന പൊതു പ്രക്ഷേപണ സ്ഥാപനം # {{flagicon|Australia}}[[ഓസ്‌ട്രേലിയൻ കാറ്റിൽ ഡോഗ്]] [[:en:Australian_Cattle_Dog|[en]]] = ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത, കന്നുകാലികളെ മേയ്ക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ഇനം നായ. # {{flagicon|Australia}}[[ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Australia|[en]]] = ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ പതാക # {{flagicon|Australia}}[[ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പ്രതിരോധ സേന]] [[:en:Australian_Defence_Force|[en]]] = ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പ്രതിരോധ സേന # {{flagicon|Australia}}[[ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പുരുഷ ദേശീയ ഫുട്‌ബോൾ ടീം]] [[:en:Australia_men's_national_soccer_team|[en]]] = ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പുരുഷ ദേശീയ ഫുട്‌ബോൾ ടീം # {{flagicon|Nauru}}[[നൗറൻ ദേശീയത നിയമം]] [[:en:Nauruan_nationality_law|[en]]] = നൗറു ദേശീയത നിയമം # {{flagicon|Nauru}}[[നൗറു റീജിയണൽ പ്രോസസ്സിംഗ് സെന്റർ]] [[:en:Nauru_Regional_Processing_Centre|[en]]] = നൗറു റീജിയണൽ പ്രോസസ്സിംഗ് സെന്റർ # {{flagicon|Nauru}}[[നൗറു റീഡ് വാർബ്ലർ]] [[:en:Nauru_reed_warbler|[en]]] = നൗറുവിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്ന പക്ഷി # {{flagicon|Kiribati}}[[2022-ലെ കിരിബാത്തി ഭരണഘടനാ പ്രതിസന്ധി]] [[:en:2022_Kiribati_constitutional_crisis|[en]]] = 2022-ലെ കിരിബാത്തി ഭരണഘടനാ പ്രതിസന്ധി # {{flagicon|Kiribati}}[[കിരിബാത്തിയുടെ പതാക]] [[:en:Flag_of_Kiribati|[en]]] = കിരിബാത്തിയുടെ പതാക === അന്റാർട്ടിക്ക (10) === # {{flagicon|Antarctica}}{{flagicon|Chile}}[[ചിലിയൻ അന്റാർട്ടിക് പ്രദേശം]] [[:en:Chilean_Antarctic_Territory|[en]]] = പടിഞ്ഞാറൻ അന്റാർട്ടിക്കയുടെ ഭാഗങ്ങളും ചിലി അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്ന ദ്വീപുകളും. # {{flagicon|Antarctica}}[[അന്റാർട്ടിക് ഉടമ്പടി]] [[:en:Antarctic_Treaty_System|[en]]] = അന്റാർട്ടിക്കയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഉടമ്പടി. # {{flagicon|Antarctica}}{{flagicon|Chile}}[[കാബോ ഡി ഹോർണോസ്, ചിലി]] [[:en:Cabo_de_Hornos,_Chile|[en]]] = അൻ്റാർട്ടിക്കയിലെ ചിലിയൻ കമ്യൂൺ # {{flagicon|Antarctica}}{{flagicon|Chile}}[[വില്ല ലാസ് എസ്ട്രെല്ലസ്]] [[:en:Villa_Las_Estrellas|[en]]] = അൻ്റാർട്ടിക്കയിലെ ചിലിയൻ കമ്യൂൺ, # {{flagicon|Antarctica}}{{flagicon|UK}}[[ബ്രിട്ടീഷ് അന്റാർട്ടിക് ടെറിട്ടറി]] [[:en:British_Antarctic_Territory|[en]]] = യു.കെ. അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്ന അന്റാർട്ടിക്കയിലെ പ്രദേശം # {{flagicon|Antarctica}}[[അന്റാർട്ടിക്കയിലെ പ്രദേശിക അവകാശവാദങ്ങൾ]] [[:en:Territorial_claims_in_Antarctica|[en]]] = അന്റാർട്ടിക്കയിലെ പ്രദേശിക അവകാശവാദങ്ങൾ # {{flagicon|Antarctica}}{{flagicon|USA}}[[അൻ്റാർട്ടിക്ക സർവീസ് മെഡൽ]] [[:en:Antarctica_Service_Medal|[en]]] = യുഎസ് സൈനിക ബഹുമതി # {{flagicon|Antarctica}}[[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് അൻ്റാർട്ടിക്ക]] [[:en:Antarctica_during_World_War_II|[en]]] = രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് അൻ്റാർട്ടിക്ക # {{flagicon|Antarctica}}[[അൻ്റാർട്ടിക്ക മാരത്തൺ]] [[:en:Antarctica_Marathon|[en]]] = അന്റാർട്ടിക്കയിൽ നടക്കുന്ന കായിക മത്സരം # {{flagicon|Antarctica}}[[അന്റാർട്ടിക് ഉപദ്വീപ്]] [[:en:Antarctic_Peninsula|[en]]] = അന്റാർട്ടിക് ഉപദ്വീപ് == താരകം == അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നിങ്ങൾക്ക് ഇനിപ്പറയുന്ന താരകം ആളുകൾക്ക് നൽകാം.{{award2|image=World Map 1689.JPG|topic=അന്താരാഷ്ട്ര വിഷയങ്ങളിലെ മികവിനുള്ള വിക്കിനക്ഷത്രം|text=നിങ്ങളുടെ സന്ദേശം എഴുതുക}} ==പൂർത്തിയാക്കിയ ലേഖനങ്ങളുടെ എണ്ണം== {| class="wikitable" |+ !വിക്കിപദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ പൂർത്തിയാക്കിയ ലേഖനങ്ങൾ !എണ്ണം |- |ഒക്ടോബർ 2026 !1 |} njq5j7qggxxt2zxq375fd901m473ml3 118 669998 4673465 4655907 2026-10-04T20:17:12Z ~2026-53560-77 223791 changed some lines, added references 4673465 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Anusunny-anuraj.m@mgu-kottayam.png|ലഘുചിത്രം|മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാലയിൽ എംഎ ജെൻഡർ സ്റ്റഡീസ് ഒന്നാം വർഷ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നപ്പോൾ എടുത്ത ചിത്രം.]] അനു  സണ്ണി ലേവി  എന്നത് അനു  രാജ് . എം.  എന്ന  ട്രാൻസ് വിദ്യാർത്ഥിയുടെ തൂലികാനാമമാണ്. മഹാത്മാ ഗാന്ധി സർവകലാശാലയിൽ  ആദ്യമായി ഔദ്യോഗികമായി പ്രവേശനം നേടിയ  ട്രാൻസ് വിദ്യാർത്ഥിയെന്ന നിലയിലും, രാജ്യത്ത് ജെൻഡർ - സ്റ്റഡീസിൽ പി.എച്ച്.ഡി. ചെയ്യുന്ന ആദ്യ ട്രാൻസ് വിദ്യാർത്ഥിയെന്ന നിലയിലും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധേയനാണ്. നിലവിൽ മഹാത്മാ ഗാന്ധി  സർവകലാശാലയിൽ തന്റെ പി.എച്ച്.ഡി. വിദ്യാഭ്യാസം തുടരുകയാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/transgender-students-hostel-opened-at-mg-university/articleshow/123511211.cms|title=transgender students hostel open at mg university|access-date=Aug 26, 2025,|date=Aug 26, 2025, 00:24 IST Read more at: http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/123511211.cms?utm_source=contentofinterest&utm_medium=text&utm_campaign=cppst|website=the times of india|publisher=the times of india}}</ref> ജെൻഡർ സ്റ്റഡീസിൽ (Gender Studies) തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം (Master's Degree) പഠിക്കുന്നതിനിടയിലാണ് Buddy4Study പ്ലാറ്റ്‌ഫോം വഴി  Ujjivan Small Finance Bank Transgender Scholarship സ്കോളർഷിപ്പിന് അർഹമായത് <ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/DKv1Z7khwlQ/?utm_source=ig_web_copy_link&stkn=NTc4MTIwNjQ2YQ==|title=Instagram|access-date=2026-10-04}}</ref>. നിരവധി അക്കാദമിക പ്രബന്ധങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും, വിവിധ <ref>{{Citation|last=biju mohan|title=നമ്മൾ അനുഭവിക്കുന്ന പല സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും പിന്നിൽ ക്വിയർ മനുഷ്യരുടെ പോരാട്ടവീര്യമുണ്ട് : Anu Sunny|date=2026-10-03|url=https://www.youtube.com/watch?v=XrkhKWdAjZo|access-date=2026-10-04}}</ref>അക്കാദമിക വേദികളിൽ പ്രഭാഷണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്ന അദ്ദേഹം ക്വിയർ വിഷയങ്ങൾ, ദളിത് ക്വിയർ ഇന്റർസെക്ഷണാലിറ്റി, ലിംഗം, ജാതി, ലൈംഗികത എന്നിവയുടെ പരസ്പരബന്ധങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഗവേഷണവും പഠനവും നടത്തിവരുന്നു. ദളിത് കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച വ്യക്തി എന്ന നിലയിൽ, ദളിത്–ട്രാൻസ് അനുഭവങ്ങളുടെ ഇന്റർസെക്ഷണാലിറ്റിയിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അക്കാദമികവും സാമൂഹികവുമായ ഇടപെടലുകളുടെ പ്രധാന ഊന്നൽ.<ref>{{Citation|last=sheeba's catalogue|title=നിതിൻ രാജിൻ്റെ മരണം... Anu Sunny സംസാരിക്കുന്നു|date=2026-06-12|url=https://www.youtube.com/watch?v=vNAI5NPEr_I|access-date=2026-10-04}}</ref> ക്വിയർ സമൂഹത്തിന്റെ അനുഭവങ്ങളെ ജാതി, വർഗം, ലിംഗം, ലൈംഗികത തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക ഘടകങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും കാണുന്നത്. അക്കാദമിക ഗവേഷണത്തിനപ്പുറം, ക്വിയർ രാഷ്ട്രീയവും ദളിത് ക്വിയർ അനുഭവങ്ങളും പൊതുസമൂഹത്തിൽ ചർച്ചയാക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം സജീവമായി ഇടപെടുന്നു.<ref>https://www.google.com/search?sca_esv=42ca188edb9eec6a&rlz=1C1ONGR_en-GBIN1083IN1084&sxsrf=APpeQntkByRo-IPdDnszSNEd2k3d4Z5ASw:1786184473808&udm=2&fbs=ABfTbFUWrUVGa0Eb8pP0Q67G3FisfGdXrikNdZ5yKPTXFZ3hcZnN1OzbGjWrFeSeGeeDJVdjCUWLmDrHv_sskUNaBLRuaQ5-3RnXFEb0y632aDYRiIisfVhaCDPHSs-laEqsizYLzHDauiKniI1H9fbHZ_R6w6j900G1jHJZxxJfRqV8UufjN-h7yDS_wrabcrhmh0h_oaYhjmOhGznZzBvQ1zPwupEj4AsIKP6nzW3b7PnMxn2IyltIx4jtFJ2NiuPn2rzWMPkvegFOQqI9Hoqx2vp4s6aT-D19pluy_5qTlL-It7bgQRxMsp8JWSgHkfwnbpw6QHEi&q=anu+levi+sunny&sa=X&ved=2ahUKEwiH7sHY55CWAxVQUWwGHeVXMWwQtKgLegQIFxAB&biw=1366&bih=679&dpr=1#sv=CAMSURoyKhBlLVhzT3NBc0xoWV9CUzBNMg5Yc09zQXNMaFlfQlMwTToOb3BtckhUWjRNSU1PZk0gBCoXCgFzEhBlLVhzT3NBc0xoWV9CUzBNGAEwARgHIK-4qJQFSggQARgBIAEoAQ</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഹൃത്ത്  തെരേസയുമായി  നടത്തിയ ഒരു അഭിമുഖവും മലയാളികൾക്കിടയിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രതികരണം സൃഷ്ടിച്ചതായി കാണാൻ സാധിക്കും. ആ അഭിമുഖത്തിലൂടെ ദളിത്–ട്രാൻസ് വ്യക്തിത്വം, ക്വിയർ രാഷ്ട്രീയം, സാമൂഹിക അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ കൂടുതൽ വിശാലമായ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=hJdYJU2WXgI&t=2028s|title=മാലിക പണിക്കർ എന്തെ അക്കട പക്കട അല്ലേ {{!}} Meharu teresa {{!}} Anuraj m {{!}} Reel And Real Media Works|access-date=24 Oct 2025|date=24 Oct 2025|website=https://www.youtube.com/@ReelandRealMediaWorks}}</ref><ref>{{Citation|last=REEL&REAL MEDIA WORKS|title=ട്രാൻസ് മെനിനോ ട്രാൻസ് വുമണിനോ കുട്ടികളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ പാടില്ലെന്ന നിയമം ഇല്ല {{!}} Anu & Meharu Teresa|date=2025-12-06|url=https://www.youtube.com/watch?v=AP8C2p2n5DY|access-date=2026-10-04}}</ref> 3kpa9yoxh34hfogyoyui6zp01rd8er2 0 670103 4673434 4661304 2026-10-04T16:52:52Z Vinayaraj 25055 /* സംഗീത പഠനവും കലാജീവിതവും */ 4673434 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ | image = Nedumpally_Rammohan_at_Karalmanna_(8).jpg | caption = [[കാറൽമണ്ണ]]യിൽ ഒരു പരിപാടിക്കിടെ | birth_place = നെടുമ്പള്ളി മന, ശ്രീകൃഷ്ണപുരം, പാലക്കാട് ജില്ല, കേരളം | residence = പാലക്കാട്, കേരളം | nationality = ഇന്ത്യൻ | occupation = കഥകളി സംഗീതജ്ഞൻ, കർണാടക സംഗീതജ്ഞൻ, ഗണിതാധ്യാപകൻ | years_active = 1986–നിലവിൽ | spouse = [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹൻ]] | parents = നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരി, ലീല അന്തർജനം | awards = ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം }} പ്രശസ്തനായ ഒരു മലയാളി കഥകളി സംഗീതജ്ഞനും കർണാടക സംഗീതജ്ഞനുമാണ് '''നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ''' (Nedumpally Rammohan).<ref name="hindu">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/in-conversation-with-kathakali-musician-nedumbally-rammohan/article29659049.ece |title=Music alone can't elevate a Kathakali performance: Nedumbally Rammohan |newspaper=The Hindu |date=2019-10-11 |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതരംഗത്ത് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ശ്രീകൃഷ്ണപുരത്തുള്ള നെടുമ്പള്ളി മനയിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്.<ref name="cyberkerala">{{cite web |url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm |title=Kathakali Artists - Nedumpally Ram Mohan |publisher=Cyber Kerala |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും സംഗീതജ്ഞയും തിരുവാതിരക്കളി കലാകാരിയുമായിരുന്ന ലീല അന്തർജനത്തിന്റെയും മകനാണ്.<ref name="hindu" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബി.എസ്.സി., ബി.എഡ്. ബിരുദങ്ങൾ കരസ്ഥമാക്കിയ അദ്ദേഹം തൃശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> == സംഗീത പഠനവും കലാജീവിതവും == കുട്ടിക്കാലത്ത് [[കലാമണ്ഡലം സോമൻ|കലാമണ്ഡലം സോമന്റെ]] കീഴിൽ ഏകദേശം പത്ത് വർഷത്തോളം കഥകളിവേഷം അഭ്യസിച്ച രാംമോഹൻ 1986-ലാണ് ആദ്യമായി കഥകളി വേഷത്തിൽ വേദിയിലെത്തുന്നത്.<ref name="cyberkerala" /> പിന്നീട് കഥകളി സംഗീതത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. പിതാവായ നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്നാണ് സംഗീതത്തിന്റെ പ്രാഥമിക പാഠങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ടത്. തുടർന്ന് ഗുരുകുല സമ്പ്രദായത്തിൽ കലാമണ്ഡലം ശ്രീകുമാറിൽ നിന്ന് കഥകളി സംഗീതത്തിൽ ഉന്നത പഠനം നേടി. കെ.എം. കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതവും അഭ്യസിച്ചു.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദധാരിയായ രാംമോഹൻ തൃശ്ശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി കഥകളി സംഗീത രംഗത്ത് സജീവമായ അദ്ദേഹം, [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം പദ്മനാഭൻ നായർ]], [[കീഴപാടം കുമാരൻ നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]], [[സദനം കൃഷ്ണൻകുട്ടി]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ കഥകളി ആചാര്യന്മാർക്കായി വേദിയിൽ പാടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> [[മാടമ്പി സുബ്രഹ്മണ്യൻ നമ്പൂതിരി]], [[കലാമണ്ഡലം ശങ്കരൻ എംബ്രാന്തിരി]], [[പാലനാട് ദിവാകരൻ]], [[കലാമണ്ഡലം ഹൈദരാലി]], [[വെണ്മണി ഹരിദാസ്]], തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ കഥകളി സംഗീതജ്ഞർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം വേദി പങ്കിട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> കഥകളി അരങ്ങുകൾക്ക് പുറമെ കഥകളിപ്പദ കച്ചേരികൾ, ജുഗൽബന്ദികൾ, ഫ്യൂഷൻ സംഗീത പരിപാടികൾ എന്നിവയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചുപോരുന്നു. ആശാൻ, ബിജിബാൽ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ച 'കളിയച്ചൻ' എന്നീ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കഥകളിപ്പദം ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> ആകാശവാണിയിൽ എ ഗ്രേഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ആണ്. യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ, അമേരിയ്ക്ക, സിംഗപ്പൂർ, ജപ്പാൻ, കൊറിയ, ദുബായ്, സൗദിഅറേബ്യ, മാർട്ടിനിക്ക് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ കഥകളി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിറ്റൂർ ഗവണ്മെന്റ് കോളേജിലും കലാമണ്ഡലത്തിലും കലാനിലയത്തിലും വെള്ളിനേഴി ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂളിലും ശ്രീകൃഷ്ണപുരം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂളിലും ജോലിചെയ്തിട്ടുള്ള രാംമോഹൻ ഇപ്പോൾ കുണ്ടൂർക്കുന്ന് സ്ക്കൂളിൽ ഗണിതാദ്ധ്യാപകനാണ്. == വ്യക്തിജീവിതം == സംഗീത കലാകാരിയായ [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹനാണ്]] ഭാര്യ. ഇരുവരും ഒന്നിച്ചും സംഗീത കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്.<ref name="hindu" /> == പുരസ്കാരങ്ങൾ == * ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം (കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി)<ref name="hindu" /> == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ കണ്ണികൾ == * [http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm സൈബർ കേരള പ്രൊഫൈൽ] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി സംഗീതജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ കലാകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി ഗായകർ]] subxjr83y4n5bsafgre39dz4mi7oobv 4673435 4673434 2026-10-04T16:55:13Z Vinayaraj 25055 /* പുരസ്കാരങ്ങൾ */ 4673435 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ | image = Nedumpally_Rammohan_at_Karalmanna_(8).jpg | caption = [[കാറൽമണ്ണ]]യിൽ ഒരു പരിപാടിക്കിടെ | birth_place = നെടുമ്പള്ളി മന, ശ്രീകൃഷ്ണപുരം, പാലക്കാട് ജില്ല, കേരളം | residence = പാലക്കാട്, കേരളം | nationality = ഇന്ത്യൻ | occupation = കഥകളി സംഗീതജ്ഞൻ, കർണാടക സംഗീതജ്ഞൻ, ഗണിതാധ്യാപകൻ | years_active = 1986–നിലവിൽ | spouse = [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹൻ]] | parents = നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരി, ലീല അന്തർജനം | awards = ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം }} പ്രശസ്തനായ ഒരു മലയാളി കഥകളി സംഗീതജ്ഞനും കർണാടക സംഗീതജ്ഞനുമാണ് '''നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ''' (Nedumpally Rammohan).<ref name="hindu">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/in-conversation-with-kathakali-musician-nedumbally-rammohan/article29659049.ece |title=Music alone can't elevate a Kathakali performance: Nedumbally Rammohan |newspaper=The Hindu |date=2019-10-11 |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതരംഗത്ത് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ശ്രീകൃഷ്ണപുരത്തുള്ള നെടുമ്പള്ളി മനയിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്.<ref name="cyberkerala">{{cite web |url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm |title=Kathakali Artists - Nedumpally Ram Mohan |publisher=Cyber Kerala |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും സംഗീതജ്ഞയും തിരുവാതിരക്കളി കലാകാരിയുമായിരുന്ന ലീല അന്തർജനത്തിന്റെയും മകനാണ്.<ref name="hindu" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബി.എസ്.സി., ബി.എഡ്. ബിരുദങ്ങൾ കരസ്ഥമാക്കിയ അദ്ദേഹം തൃശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> == സംഗീത പഠനവും കലാജീവിതവും == കുട്ടിക്കാലത്ത് [[കലാമണ്ഡലം സോമൻ|കലാമണ്ഡലം സോമന്റെ]] കീഴിൽ ഏകദേശം പത്ത് വർഷത്തോളം കഥകളിവേഷം അഭ്യസിച്ച രാംമോഹൻ 1986-ലാണ് ആദ്യമായി കഥകളി വേഷത്തിൽ വേദിയിലെത്തുന്നത്.<ref name="cyberkerala" /> പിന്നീട് കഥകളി സംഗീതത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. പിതാവായ നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്നാണ് സംഗീതത്തിന്റെ പ്രാഥമിക പാഠങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ടത്. തുടർന്ന് ഗുരുകുല സമ്പ്രദായത്തിൽ കലാമണ്ഡലം ശ്രീകുമാറിൽ നിന്ന് കഥകളി സംഗീതത്തിൽ ഉന്നത പഠനം നേടി. കെ.എം. കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതവും അഭ്യസിച്ചു.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദധാരിയായ രാംമോഹൻ തൃശ്ശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി കഥകളി സംഗീത രംഗത്ത് സജീവമായ അദ്ദേഹം, [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം പദ്മനാഭൻ നായർ]], [[കീഴപാടം കുമാരൻ നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]], [[സദനം കൃഷ്ണൻകുട്ടി]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ കഥകളി ആചാര്യന്മാർക്കായി വേദിയിൽ പാടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> [[മാടമ്പി സുബ്രഹ്മണ്യൻ നമ്പൂതിരി]], [[കലാമണ്ഡലം ശങ്കരൻ എംബ്രാന്തിരി]], [[പാലനാട് ദിവാകരൻ]], [[കലാമണ്ഡലം ഹൈദരാലി]], [[വെണ്മണി ഹരിദാസ്]], തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ കഥകളി സംഗീതജ്ഞർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം വേദി പങ്കിട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> കഥകളി അരങ്ങുകൾക്ക് പുറമെ കഥകളിപ്പദ കച്ചേരികൾ, ജുഗൽബന്ദികൾ, ഫ്യൂഷൻ സംഗീത പരിപാടികൾ എന്നിവയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചുപോരുന്നു. ആശാൻ, ബിജിബാൽ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ച 'കളിയച്ചൻ' എന്നീ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കഥകളിപ്പദം ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> ആകാശവാണിയിൽ എ ഗ്രേഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ആണ്. യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ, അമേരിയ്ക്ക, സിംഗപ്പൂർ, ജപ്പാൻ, കൊറിയ, ദുബായ്, സൗദിഅറേബ്യ, മാർട്ടിനിക്ക് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ കഥകളി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിറ്റൂർ ഗവണ്മെന്റ് കോളേജിലും കലാമണ്ഡലത്തിലും കലാനിലയത്തിലും വെള്ളിനേഴി ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂളിലും ശ്രീകൃഷ്ണപുരം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂളിലും ജോലിചെയ്തിട്ടുള്ള രാംമോഹൻ ഇപ്പോൾ കുണ്ടൂർക്കുന്ന് സ്ക്കൂളിൽ ഗണിതാദ്ധ്യാപകനാണ്. == വ്യക്തിജീവിതം == സംഗീത കലാകാരിയായ [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹനാണ്]] ഭാര്യ. ഇരുവരും ഒന്നിച്ചും സംഗീത കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്.<ref name="hindu" /> == പുരസ്കാരങ്ങൾ == * ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം (കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി)<ref name="hindu" /> * കലാസാഗർ, ശ്രീദേവീരാഘവം, നവരസം, കലാമണ്ഡലം ശങ്കരൻ എമ്പ്രാന്തിരി സ്മാരക പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ * തിരൂർ നമ്പീശൻ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം, വെണ്മണി ഹരിദാസ് സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം, തൃപ്പൂണിത്തുറ കൊച്ചനിയൻ പുരസ്കാരം, തൃപ്പൂണിത്തുറ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ സ്മാരക പുരസ്കാരം, തിരുവില്ല്വാമല ഈശ്വരവാരിയർ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം * കലാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും ഭാഗവതർ കുഞ്ഞുണ്ണിത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക എൻഡോവ്മെന്റ് , കോഴിക്കോട് തോടയം കഥകളിക്ലബ്ബ് യുവപ്രതിഭാ പുരസ്കാരം, AM ശാസ്ത്രശർമ്മൻ സ്മാരക പുരസ്കാരം, ദുബായിലെ ഗേയം ആദിദേവം കൂട്ടായ്മ നൽകുന്ന ഗാനമൂർത്തി പുരസ്കാരവും ചാലക്കുടി കഥകളി ക്ലബ്ബ് ചാലക്കുടി ജൂനിയർ നമ്പീശൻ സ്മാരകപുരസ്കാരം * Madras Music Acadamy ൽ Outstanding Lecture-Demonstration പുരസ്കാരം, രാജസം, മുരിങ്ങൂരപ്പൻ, ശ്രീപാദം സഹിത്യപുരസ്കാരം, കഞ്ജദളം പുരസ്കാരം. == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ കണ്ണികൾ == * [http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm സൈബർ കേരള പ്രൊഫൈൽ] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി സംഗീതജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ കലാകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി ഗായകർ]] eez5otil1biwdnvw2buxw7rz6beeisc 4673436 4673435 2026-10-04T16:55:57Z Vinayaraj 25055 /* വ്യക്തിജീവിതം */ 4673436 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ | image = Nedumpally_Rammohan_at_Karalmanna_(8).jpg | caption = [[കാറൽമണ്ണ]]യിൽ ഒരു പരിപാടിക്കിടെ | birth_place = നെടുമ്പള്ളി മന, ശ്രീകൃഷ്ണപുരം, പാലക്കാട് ജില്ല, കേരളം | residence = പാലക്കാട്, കേരളം | nationality = ഇന്ത്യൻ | occupation = കഥകളി സംഗീതജ്ഞൻ, കർണാടക സംഗീതജ്ഞൻ, ഗണിതാധ്യാപകൻ | years_active = 1986–നിലവിൽ | spouse = [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹൻ]] | parents = നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരി, ലീല അന്തർജനം | awards = ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം }} പ്രശസ്തനായ ഒരു മലയാളി കഥകളി സംഗീതജ്ഞനും കർണാടക സംഗീതജ്ഞനുമാണ് '''നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ''' (Nedumpally Rammohan).<ref name="hindu">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/in-conversation-with-kathakali-musician-nedumbally-rammohan/article29659049.ece |title=Music alone can't elevate a Kathakali performance: Nedumbally Rammohan |newspaper=The Hindu |date=2019-10-11 |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതരംഗത്ത് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ശ്രീകൃഷ്ണപുരത്തുള്ള നെടുമ്പള്ളി മനയിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്.<ref name="cyberkerala">{{cite web |url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm |title=Kathakali Artists - Nedumpally Ram Mohan |publisher=Cyber Kerala |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും സംഗീതജ്ഞയും തിരുവാതിരക്കളി കലാകാരിയുമായിരുന്ന ലീല അന്തർജനത്തിന്റെയും മകനാണ്.<ref name="hindu" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബി.എസ്.സി., ബി.എഡ്. ബിരുദങ്ങൾ കരസ്ഥമാക്കിയ അദ്ദേഹം തൃശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> == സംഗീത പഠനവും കലാജീവിതവും == കുട്ടിക്കാലത്ത് [[കലാമണ്ഡലം സോമൻ|കലാമണ്ഡലം സോമന്റെ]] കീഴിൽ ഏകദേശം പത്ത് വർഷത്തോളം കഥകളിവേഷം അഭ്യസിച്ച രാംമോഹൻ 1986-ലാണ് ആദ്യമായി കഥകളി വേഷത്തിൽ വേദിയിലെത്തുന്നത്.<ref name="cyberkerala" /> പിന്നീട് കഥകളി സംഗീതത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. പിതാവായ നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്നാണ് സംഗീതത്തിന്റെ പ്രാഥമിക പാഠങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ടത്. തുടർന്ന് ഗുരുകുല സമ്പ്രദായത്തിൽ കലാമണ്ഡലം ശ്രീകുമാറിൽ നിന്ന് കഥകളി സംഗീതത്തിൽ ഉന്നത പഠനം നേടി. കെ.എം. കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതവും അഭ്യസിച്ചു.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദധാരിയായ രാംമോഹൻ തൃശ്ശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി കഥകളി സംഗീത രംഗത്ത് സജീവമായ അദ്ദേഹം, [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം പദ്മനാഭൻ നായർ]], [[കീഴപാടം കുമാരൻ നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]], [[സദനം കൃഷ്ണൻകുട്ടി]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ കഥകളി ആചാര്യന്മാർക്കായി വേദിയിൽ പാടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> [[മാടമ്പി സുബ്രഹ്മണ്യൻ നമ്പൂതിരി]], [[കലാമണ്ഡലം ശങ്കരൻ എംബ്രാന്തിരി]], [[പാലനാട് ദിവാകരൻ]], [[കലാമണ്ഡലം ഹൈദരാലി]], [[വെണ്മണി ഹരിദാസ്]], തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ കഥകളി സംഗീതജ്ഞർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം വേദി പങ്കിട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> കഥകളി അരങ്ങുകൾക്ക് പുറമെ കഥകളിപ്പദ കച്ചേരികൾ, ജുഗൽബന്ദികൾ, ഫ്യൂഷൻ സംഗീത പരിപാടികൾ എന്നിവയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചുപോരുന്നു. ആശാൻ, ബിജിബാൽ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ച 'കളിയച്ചൻ' എന്നീ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കഥകളിപ്പദം ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> ആകാശവാണിയിൽ എ ഗ്രേഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ആണ്. യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ, അമേരിയ്ക്ക, സിംഗപ്പൂർ, ജപ്പാൻ, കൊറിയ, ദുബായ്, സൗദിഅറേബ്യ, മാർട്ടിനിക്ക് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ കഥകളി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിറ്റൂർ ഗവണ്മെന്റ് കോളേജിലും കലാമണ്ഡലത്തിലും കലാനിലയത്തിലും വെള്ളിനേഴി ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂളിലും ശ്രീകൃഷ്ണപുരം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂളിലും ജോലിചെയ്തിട്ടുള്ള രാംമോഹൻ ഇപ്പോൾ കുണ്ടൂർക്കുന്ന് സ്ക്കൂളിൽ ഗണിതാദ്ധ്യാപകനാണ്. == വ്യക്തിജീവിതം == സംഗീത കലാകാരിയായ [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹനാണ്]] ഭാര്യ. ഇരുവരും ഒന്നിച്ചും സംഗീത കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്.<ref name="hindu" /> കലോത്സവങ്ങളിൽ വിജയം നേടിയിട്ടുള്ള നിരഞ്ജൻ മോഹൻ, നവരാഗ് മോഹൻ എന്നിവർ മക്കളാണ്. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == * ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം (കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി)<ref name="hindu" /> * കലാസാഗർ, ശ്രീദേവീരാഘവം, നവരസം, കലാമണ്ഡലം ശങ്കരൻ എമ്പ്രാന്തിരി സ്മാരക പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ * തിരൂർ നമ്പീശൻ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം, വെണ്മണി ഹരിദാസ് സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം, തൃപ്പൂണിത്തുറ കൊച്ചനിയൻ പുരസ്കാരം, തൃപ്പൂണിത്തുറ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ സ്മാരക പുരസ്കാരം, തിരുവില്ല്വാമല ഈശ്വരവാരിയർ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം * കലാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും ഭാഗവതർ കുഞ്ഞുണ്ണിത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക എൻഡോവ്മെന്റ് , കോഴിക്കോട് തോടയം കഥകളിക്ലബ്ബ് യുവപ്രതിഭാ പുരസ്കാരം, AM ശാസ്ത്രശർമ്മൻ സ്മാരക പുരസ്കാരം, ദുബായിലെ ഗേയം ആദിദേവം കൂട്ടായ്മ നൽകുന്ന ഗാനമൂർത്തി പുരസ്കാരവും ചാലക്കുടി കഥകളി ക്ലബ്ബ് ചാലക്കുടി ജൂനിയർ നമ്പീശൻ സ്മാരകപുരസ്കാരം * Madras Music Acadamy ൽ Outstanding Lecture-Demonstration പുരസ്കാരം, രാജസം, മുരിങ്ങൂരപ്പൻ, ശ്രീപാദം സഹിത്യപുരസ്കാരം, കഞ്ജദളം പുരസ്കാരം. == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ കണ്ണികൾ == * [http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm സൈബർ കേരള പ്രൊഫൈൽ] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി സംഗീതജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ കലാകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി ഗായകർ]] 3loh94b4p6rmn8e7x90ry9ei49mwoi8 4673437 4673436 2026-10-04T16:56:37Z Vinayaraj 25055 /* പുരസ്കാരങ്ങൾ */ 4673437 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ | image = Nedumpally_Rammohan_at_Karalmanna_(8).jpg | caption = [[കാറൽമണ്ണ]]യിൽ ഒരു പരിപാടിക്കിടെ | birth_place = നെടുമ്പള്ളി മന, ശ്രീകൃഷ്ണപുരം, പാലക്കാട് ജില്ല, കേരളം | residence = പാലക്കാട്, കേരളം | nationality = ഇന്ത്യൻ | occupation = കഥകളി സംഗീതജ്ഞൻ, കർണാടക സംഗീതജ്ഞൻ, ഗണിതാധ്യാപകൻ | years_active = 1986–നിലവിൽ | spouse = [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹൻ]] | parents = നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരി, ലീല അന്തർജനം | awards = ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം }} പ്രശസ്തനായ ഒരു മലയാളി കഥകളി സംഗീതജ്ഞനും കർണാടക സംഗീതജ്ഞനുമാണ് '''നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ''' (Nedumpally Rammohan).<ref name="hindu">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/in-conversation-with-kathakali-musician-nedumbally-rammohan/article29659049.ece |title=Music alone can't elevate a Kathakali performance: Nedumbally Rammohan |newspaper=The Hindu |date=2019-10-11 |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതരംഗത്ത് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ശ്രീകൃഷ്ണപുരത്തുള്ള നെടുമ്പള്ളി മനയിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്.<ref name="cyberkerala">{{cite web |url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm |title=Kathakali Artists - Nedumpally Ram Mohan |publisher=Cyber Kerala |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും സംഗീതജ്ഞയും തിരുവാതിരക്കളി കലാകാരിയുമായിരുന്ന ലീല അന്തർജനത്തിന്റെയും മകനാണ്.<ref name="hindu" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബി.എസ്.സി., ബി.എഡ്. ബിരുദങ്ങൾ കരസ്ഥമാക്കിയ അദ്ദേഹം തൃശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> == സംഗീത പഠനവും കലാജീവിതവും == കുട്ടിക്കാലത്ത് [[കലാമണ്ഡലം സോമൻ|കലാമണ്ഡലം സോമന്റെ]] കീഴിൽ ഏകദേശം പത്ത് വർഷത്തോളം കഥകളിവേഷം അഭ്യസിച്ച രാംമോഹൻ 1986-ലാണ് ആദ്യമായി കഥകളി വേഷത്തിൽ വേദിയിലെത്തുന്നത്.<ref name="cyberkerala" /> പിന്നീട് കഥകളി സംഗീതത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. പിതാവായ നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്നാണ് സംഗീതത്തിന്റെ പ്രാഥമിക പാഠങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ടത്. തുടർന്ന് ഗുരുകുല സമ്പ്രദായത്തിൽ കലാമണ്ഡലം ശ്രീകുമാറിൽ നിന്ന് കഥകളി സംഗീതത്തിൽ ഉന്നത പഠനം നേടി. കെ.എം. കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതവും അഭ്യസിച്ചു.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദധാരിയായ രാംമോഹൻ തൃശ്ശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി കഥകളി സംഗീത രംഗത്ത് സജീവമായ അദ്ദേഹം, [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം പദ്മനാഭൻ നായർ]], [[കീഴപാടം കുമാരൻ നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]], [[സദനം കൃഷ്ണൻകുട്ടി]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ കഥകളി ആചാര്യന്മാർക്കായി വേദിയിൽ പാടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> [[മാടമ്പി സുബ്രഹ്മണ്യൻ നമ്പൂതിരി]], [[കലാമണ്ഡലം ശങ്കരൻ എംബ്രാന്തിരി]], [[പാലനാട് ദിവാകരൻ]], [[കലാമണ്ഡലം ഹൈദരാലി]], [[വെണ്മണി ഹരിദാസ്]], തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ കഥകളി സംഗീതജ്ഞർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം വേദി പങ്കിട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> കഥകളി അരങ്ങുകൾക്ക് പുറമെ കഥകളിപ്പദ കച്ചേരികൾ, ജുഗൽബന്ദികൾ, ഫ്യൂഷൻ സംഗീത പരിപാടികൾ എന്നിവയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചുപോരുന്നു. ആശാൻ, ബിജിബാൽ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ച 'കളിയച്ചൻ' എന്നീ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കഥകളിപ്പദം ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> ആകാശവാണിയിൽ എ ഗ്രേഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ആണ്. യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ, അമേരിയ്ക്ക, സിംഗപ്പൂർ, ജപ്പാൻ, കൊറിയ, ദുബായ്, സൗദിഅറേബ്യ, മാർട്ടിനിക്ക് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ കഥകളി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിറ്റൂർ ഗവണ്മെന്റ് കോളേജിലും കലാമണ്ഡലത്തിലും കലാനിലയത്തിലും വെള്ളിനേഴി ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂളിലും ശ്രീകൃഷ്ണപുരം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂളിലും ജോലിചെയ്തിട്ടുള്ള രാംമോഹൻ ഇപ്പോൾ കുണ്ടൂർക്കുന്ന് സ്ക്കൂളിൽ ഗണിതാദ്ധ്യാപകനാണ്. == വ്യക്തിജീവിതം == സംഗീത കലാകാരിയായ [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹനാണ്]] ഭാര്യ. ഇരുവരും ഒന്നിച്ചും സംഗീത കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്.<ref name="hindu" /> കലോത്സവങ്ങളിൽ വിജയം നേടിയിട്ടുള്ള നിരഞ്ജൻ മോഹൻ, നവരാഗ് മോഹൻ എന്നിവർ മക്കളാണ്. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == * ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം (കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി)<ref name="hindu" /> * കലാസാഗർ, ശ്രീദേവീരാഘവം, നവരസം, കലാമണ്ഡലം ശങ്കരൻ എമ്പ്രാന്തിരി സ്മാരക പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ * തിരൂർ നമ്പീശൻ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം, വെണ്മണി ഹരിദാസ് സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം, തൃപ്പൂണിത്തുറ കൊച്ചനിയൻ പുരസ്കാരം, തൃപ്പൂണിത്തുറ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ സ്മാരക പുരസ്കാരം, തിരുവില്ല്വാമല ഈശ്വരവാരിയർ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം * കലാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും ഭാഗവതർ കുഞ്ഞുണ്ണിത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക എൻഡോവ്മെന്റ് , കോഴിക്കോട് തോടയം കഥകളിക്ലബ്ബ് യുവപ്രതിഭാ പുരസ്കാരം, AM ശാസ്ത്രശർമ്മൻ സ്മാരക പുരസ്കാരം, ദുബായിലെ ഗേയം ആദിദേവം കൂട്ടായ്മ നൽകുന്ന ഗാനമൂർത്തി പുരസ്കാരവും ചാലക്കുടി കഥകളി ക്ലബ്ബ് ചാലക്കുടി ജൂനിയർ നമ്പീശൻ സ്മാരകപുരസ്കാരം * Madras Music Acadamy ൽ Outstanding Lecture-Demonstration പുരസ്കാരം, രാജസം, മുരിങ്ങൂരപ്പൻ, ശ്രീപാദം സഹിത്യപുരസ്കാരം, കഞ്ജദളം പുരസ്കാരം. == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ കണ്ണികൾ == * [http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm സൈബർ കേരള പ്രൊഫൈൽ] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി സംഗീതജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ കലാകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി ഗായകർ]] g2ajwi3ki79u69d5q9897ue9foo3qo3 4673501 4673437 2026-10-05T02:25:47Z Vinayaraj 25055 /* പുരസ്കാരങ്ങൾ */ 4673501 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ | image = Nedumpally_Rammohan_at_Karalmanna_(8).jpg | caption = [[കാറൽമണ്ണ]]യിൽ ഒരു പരിപാടിക്കിടെ | birth_place = നെടുമ്പള്ളി മന, ശ്രീകൃഷ്ണപുരം, പാലക്കാട് ജില്ല, കേരളം | residence = പാലക്കാട്, കേരളം | nationality = ഇന്ത്യൻ | occupation = കഥകളി സംഗീതജ്ഞൻ, കർണാടക സംഗീതജ്ഞൻ, ഗണിതാധ്യാപകൻ | years_active = 1986–നിലവിൽ | spouse = [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹൻ]] | parents = നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരി, ലീല അന്തർജനം | awards = ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം }} പ്രശസ്തനായ ഒരു മലയാളി കഥകളി സംഗീതജ്ഞനും കർണാടക സംഗീതജ്ഞനുമാണ് '''നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ''' (Nedumpally Rammohan).<ref name="hindu">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/in-conversation-with-kathakali-musician-nedumbally-rammohan/article29659049.ece |title=Music alone can't elevate a Kathakali performance: Nedumbally Rammohan |newspaper=The Hindu |date=2019-10-11 |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതരംഗത്ത് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ശ്രീകൃഷ്ണപുരത്തുള്ള നെടുമ്പള്ളി മനയിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്.<ref name="cyberkerala">{{cite web |url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm |title=Kathakali Artists - Nedumpally Ram Mohan |publisher=Cyber Kerala |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും സംഗീതജ്ഞയും തിരുവാതിരക്കളി കലാകാരിയുമായിരുന്ന ലീല അന്തർജനത്തിന്റെയും മകനാണ്.<ref name="hindu" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബി.എസ്.സി., ബി.എഡ്. ബിരുദങ്ങൾ കരസ്ഥമാക്കിയ അദ്ദേഹം തൃശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> == സംഗീത പഠനവും കലാജീവിതവും == കുട്ടിക്കാലത്ത് [[കലാമണ്ഡലം സോമൻ|കലാമണ്ഡലം സോമന്റെ]] കീഴിൽ ഏകദേശം പത്ത് വർഷത്തോളം കഥകളിവേഷം അഭ്യസിച്ച രാംമോഹൻ 1986-ലാണ് ആദ്യമായി കഥകളി വേഷത്തിൽ വേദിയിലെത്തുന്നത്.<ref name="cyberkerala" /> പിന്നീട് കഥകളി സംഗീതത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. പിതാവായ നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്നാണ് സംഗീതത്തിന്റെ പ്രാഥമിക പാഠങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ടത്. തുടർന്ന് ഗുരുകുല സമ്പ്രദായത്തിൽ കലാമണ്ഡലം ശ്രീകുമാറിൽ നിന്ന് കഥകളി സംഗീതത്തിൽ ഉന്നത പഠനം നേടി. കെ.എം. കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതവും അഭ്യസിച്ചു.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദധാരിയായ രാംമോഹൻ തൃശ്ശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി കഥകളി സംഗീത രംഗത്ത് സജീവമായ അദ്ദേഹം, [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം പദ്മനാഭൻ നായർ]], [[കീഴപാടം കുമാരൻ നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]], [[സദനം കൃഷ്ണൻകുട്ടി]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ കഥകളി ആചാര്യന്മാർക്കായി വേദിയിൽ പാടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> [[മാടമ്പി സുബ്രഹ്മണ്യൻ നമ്പൂതിരി]], [[കലാമണ്ഡലം ശങ്കരൻ എംബ്രാന്തിരി]], [[പാലനാട് ദിവാകരൻ]], [[കലാമണ്ഡലം ഹൈദരാലി]], [[വെണ്മണി ഹരിദാസ്]], തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ കഥകളി സംഗീതജ്ഞർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം വേദി പങ്കിട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> കഥകളി അരങ്ങുകൾക്ക് പുറമെ കഥകളിപ്പദ കച്ചേരികൾ, ജുഗൽബന്ദികൾ, ഫ്യൂഷൻ സംഗീത പരിപാടികൾ എന്നിവയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചുപോരുന്നു. ആശാൻ, ബിജിബാൽ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ച 'കളിയച്ചൻ' എന്നീ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കഥകളിപ്പദം ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> ആകാശവാണിയിൽ എ ഗ്രേഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ആണ്. യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ, അമേരിയ്ക്ക, സിംഗപ്പൂർ, ജപ്പാൻ, കൊറിയ, ദുബായ്, സൗദിഅറേബ്യ, മാർട്ടിനിക്ക് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ കഥകളി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിറ്റൂർ ഗവണ്മെന്റ് കോളേജിലും കലാമണ്ഡലത്തിലും കലാനിലയത്തിലും വെള്ളിനേഴി ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂളിലും ശ്രീകൃഷ്ണപുരം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂളിലും ജോലിചെയ്തിട്ടുള്ള രാംമോഹൻ ഇപ്പോൾ കുണ്ടൂർക്കുന്ന് സ്ക്കൂളിൽ ഗണിതാദ്ധ്യാപകനാണ്. == വ്യക്തിജീവിതം == സംഗീത കലാകാരിയായ [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹനാണ്]] ഭാര്യ. ഇരുവരും ഒന്നിച്ചും സംഗീത കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്.<ref name="hindu" /> കലോത്സവങ്ങളിൽ വിജയം നേടിയിട്ടുള്ള നിരഞ്ജൻ മോഹൻ, നവരാഗ് മോഹൻ എന്നിവർ മക്കളാണ്. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == * ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം (കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി)<ref name="hindu" /> * കലാസാഗർ, ശ്രീദേവീരാഘവം, നവരസം, കലാമണ്ഡലം ശങ്കരൻ എമ്പ്രാന്തിരി സ്മാരക പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ * തിരൂർ നമ്പീശൻ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം, വെണ്മണി ഹരിദാസ് സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം, തൃപ്പൂണിത്തുറ കൊച്ചനിയൻ പുരസ്കാരം, തൃപ്പൂണിത്തുറ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ സ്മാരക പുരസ്കാരം, തിരുവില്ല്വാമല ഈശ്വരവാരിയർ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം * കലാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും ഭാഗവതർ കുഞ്ഞുണ്ണിത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക എൻഡോവ്മെന്റ് , കോഴിക്കോട് തോടയം കഥകളിക്ലബ്ബ് യുവപ്രതിഭാ പുരസ്കാരം, AM ശാസ്ത്രശർമ്മൻ സ്മാരക പുരസ്കാരം, ദുബായിലെ ഗേയം ആദിദേവം കൂട്ടായ്മ നൽകുന്ന ഗാനമൂർത്തി പുരസ്കാരവും ചാലക്കുടി കഥകളി ക്ലബ്ബ് ചാലക്കുടി ജൂനിയർ നമ്പീശൻ സ്മാരകപുരസ്കാരം * Madras Music Acadamy ൽ Outstanding Lecture-Demonstration പുരസ്കാരം, രാജസം, മുരിങ്ങൂരപ്പൻ, ശ്രീപാദം സഹിത്യപുരസ്കാരം, കഞ്ജദളം പുരസ്കാരം. * തൃശ്ശൂർ കഥകളി ക്ലബ് നൽകുന്ന നാരായണമുദ്ര പുരസ്കാരം == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ കണ്ണികൾ == * [http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm സൈബർ കേരള പ്രൊഫൈൽ] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി സംഗീതജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ കലാകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി ഗായകർ]] ajv2vt2ftntx880tm45ahz5p0bnov9l 4673503 4673501 2026-10-05T02:28:27Z Vinayaraj 25055 /* സംഗീത പഠനവും കലാജീവിതവും */ 4673503 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ | image = Nedumpally_Rammohan_at_Karalmanna_(8).jpg | caption = [[കാറൽമണ്ണ]]യിൽ ഒരു പരിപാടിക്കിടെ | birth_place = നെടുമ്പള്ളി മന, ശ്രീകൃഷ്ണപുരം, പാലക്കാട് ജില്ല, കേരളം | residence = പാലക്കാട്, കേരളം | nationality = ഇന്ത്യൻ | occupation = കഥകളി സംഗീതജ്ഞൻ, കർണാടക സംഗീതജ്ഞൻ, ഗണിതാധ്യാപകൻ | years_active = 1986–നിലവിൽ | spouse = [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹൻ]] | parents = നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരി, ലീല അന്തർജനം | awards = ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം }} പ്രശസ്തനായ ഒരു മലയാളി കഥകളി സംഗീതജ്ഞനും കർണാടക സംഗീതജ്ഞനുമാണ് '''നെടുമ്പള്ളി രാംമോഹൻ''' (Nedumpally Rammohan).<ref name="hindu">{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/in-conversation-with-kathakali-musician-nedumbally-rammohan/article29659049.ece |title=Music alone can't elevate a Kathakali performance: Nedumbally Rammohan |newspaper=The Hindu |date=2019-10-11 |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതരംഗത്ത് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ ശ്രീകൃഷ്ണപുരത്തുള്ള നെടുമ്പള്ളി മനയിലാണ് അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്.<ref name="cyberkerala">{{cite web |url=http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm |title=Kathakali Artists - Nedumpally Ram Mohan |publisher=Cyber Kerala |language=en}}</ref> കഥകളി സംഗീതജ്ഞനായിരുന്ന നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയുടെയും സംഗീതജ്ഞയും തിരുവാതിരക്കളി കലാകാരിയുമായിരുന്ന ലീല അന്തർജനത്തിന്റെയും മകനാണ്.<ref name="hindu" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബി.എസ്.സി., ബി.എഡ്. ബിരുദങ്ങൾ കരസ്ഥമാക്കിയ അദ്ദേഹം തൃശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> == സംഗീത പഠനവും കലാജീവിതവും == കുട്ടിക്കാലത്ത് [[കലാമണ്ഡലം സോമൻ|കലാമണ്ഡലം സോമന്റെ]] കീഴിൽ ഏകദേശം പത്ത് വർഷത്തോളം കഥകളിവേഷം അഭ്യസിച്ച രാംമോഹൻ 1986-ലാണ് ആദ്യമായി കഥകളി വേഷത്തിൽ വേദിയിലെത്തുന്നത്.<ref name="cyberkerala" /> പിന്നീട് കഥകളി സംഗീതത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. പിതാവായ നെടുമ്പള്ളി നാരായണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്നാണ് സംഗീതത്തിന്റെ പ്രാഥമിക പാഠങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ടത്. തുടർന്ന് ഗുരുകുല സമ്പ്രദായത്തിൽ കലാമണ്ഡലം ശ്രീകുമാറിൽ നിന്ന് കഥകളി സംഗീതത്തിൽ ഉന്നത പഠനം നേടി. കെ.എം. കൃഷ്ണൻ നമ്പൂതിരിയിൽ നിന്ന് കർണാടക സംഗീതവും അഭ്യസിച്ചു.<ref name="hindu" /><ref name="cyberkerala" /> ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദധാരിയായ രാംമോഹൻ തൃശ്ശൂർ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് സംഗീതത്തിൽ ബിരുദാനന്തരബിരുദവും നേടിയിട്ടുണ്ട്. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി കഥകളി സംഗീത രംഗത്ത് സജീവമായ അദ്ദേഹം, [[കലാമണ്ഡലം രാമൻകുട്ടി നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം പദ്മനാഭൻ നായർ]], [[കീഴപാടം കുമാരൻ നായർ]], [[കലാമണ്ഡലം ഗോപി]], [[സദനം കൃഷ്ണൻകുട്ടി]], [[മടവൂർ വാസുദേവൻ നായർ]], [[വാസുപ്പിഷാരൊടി]], [[കോട്ടയ്ക്കൽ ചന്ദ്രശേഖരവാരിയർ]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ കഥകളി ആചാര്യന്മാർക്കായി വേദിയിൽ പാടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> [[കലാമണ്ഡലം ഗംഗാധരൻ]], [[ചേർത്തല തങ്കപ്പപ്പണിയ്ക്കർ]], [[മാടമ്പി സുബ്രഹ്മണ്യൻ നമ്പൂതിരി]], [[കലാമണ്ഡലം ശങ്കരൻ എംബ്രാന്തിരി]], [[പാലനാട് ദിവാകരൻ]], [[കലാമണ്ഡലം ഹൈദരാലി]], [[കോട്ടയ്ക്കൽ പരമേശ്വരൻ നമ്പൂതിരി]], [[പി ജി രാധാകൃഷ്ണൻ]], [[സദനം ജ്യോതി]], [[വെണ്മണി ഹരിദാസ്]] തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ കഥകളി സംഗീതജ്ഞർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം വേദി പങ്കിട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> കഥകളി അരങ്ങുകൾക്ക് പുറമെ കഥകളിപ്പദ കച്ചേരികൾ, ജുഗൽബന്ദികൾ, ഫ്യൂഷൻ സംഗീത പരിപാടികൾ എന്നിവയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചുപോരുന്നു. ആശാൻ, ബിജിബാൽ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ച 'കളിയച്ചൻ' എന്നീ ചലച്ചിത്രത്തിൽ കഥകളിപ്പദം ആലപിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hindu" /> ആകാശവാണിയിൽ എ ഗ്രേഡ് ആർട്ടിസ്റ്റ് ആണ്. യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ, അമേരിയ്ക്ക, സിംഗപ്പൂർ, ജപ്പാൻ, കൊറിയ, ദുബായ്, സൗദിഅറേബ്യ, മാർട്ടിനിക്ക് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ കഥകളി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിറ്റൂർ ഗവണ്മെന്റ് കോളേജിലും കലാമണ്ഡലത്തിലും കലാനിലയത്തിലും വെള്ളിനേഴി ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂളിലും ശ്രീകൃഷ്ണപുരം ഹയർസെക്കൻഡറി സ്കൂളിലും ജോലിചെയ്തിട്ടുള്ള രാംമോഹൻ ഇപ്പോൾ കുണ്ടൂർക്കുന്ന് സ്ക്കൂളിൽ ഗണിതാദ്ധ്യാപകനാണ്. == വ്യക്തിജീവിതം == സംഗീത കലാകാരിയായ [[മീര രാം മോഹൻ|മീര രാംമോഹനാണ്]] ഭാര്യ. ഇരുവരും ഒന്നിച്ചും സംഗീത കച്ചേരികൾ അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്.<ref name="hindu" /> കലോത്സവങ്ങളിൽ വിജയം നേടിയിട്ടുള്ള നിരഞ്ജൻ മോഹൻ, നവരാഗ് മോഹൻ എന്നിവർ മക്കളാണ്. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == * ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം (കേന്ദ്ര സംഗീത നാടക അക്കാദമി)<ref name="hindu" /> * കലാസാഗർ, ശ്രീദേവീരാഘവം, നവരസം, കലാമണ്ഡലം ശങ്കരൻ എമ്പ്രാന്തിരി സ്മാരക പുരസ്ക്കാരങ്ങൾ * തിരൂർ നമ്പീശൻ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം, വെണ്മണി ഹരിദാസ് സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം, തൃപ്പൂണിത്തുറ കൊച്ചനിയൻ പുരസ്കാരം, തൃപ്പൂണിത്തുറ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ സ്മാരക പുരസ്കാരം, തിരുവില്ല്വാമല ഈശ്വരവാരിയർ സ്മാരക പുരസ്ക്കാരം * കലാമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും ഭാഗവതർ കുഞ്ഞുണ്ണിത്തമ്പുരാൻ സ്മാരക എൻഡോവ്മെന്റ് , കോഴിക്കോട് തോടയം കഥകളിക്ലബ്ബ് യുവപ്രതിഭാ പുരസ്കാരം, AM ശാസ്ത്രശർമ്മൻ സ്മാരക പുരസ്കാരം, ദുബായിലെ ഗേയം ആദിദേവം കൂട്ടായ്മ നൽകുന്ന ഗാനമൂർത്തി പുരസ്കാരവും ചാലക്കുടി കഥകളി ക്ലബ്ബ് ചാലക്കുടി ജൂനിയർ നമ്പീശൻ സ്മാരകപുരസ്കാരം * Madras Music Acadamy ൽ Outstanding Lecture-Demonstration പുരസ്കാരം, രാജസം, മുരിങ്ങൂരപ്പൻ, ശ്രീപാദം സഹിത്യപുരസ്കാരം, കഞ്ജദളം പുരസ്കാരം. * തൃശ്ശൂർ കഥകളി ക്ലബ് നൽകുന്ന നാരായണമുദ്ര പുരസ്കാരം == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ കണ്ണികൾ == * [http://www.cyberkerala.com/kathakali/artists/rammohan.htm സൈബർ കേരള പ്രൊഫൈൽ] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി സംഗീതജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ കലാകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഉസ്താദ് ബിസ്മില്ലാ ഖാൻ യുവ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി ഗായകർ]] qhsl6i366vwrlcr6p134au28zd0dv56 0 672070 4673521 4668874 2026-10-05T06:42:19Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 4673521 wikitext text/x-wiki കേരളം സംസ്ഥാനത്തിലെ തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിൽ ആറ്റിങ്ങൽ വിദ്യാഭ്യാസ ജില്ലയിലെ ചിറയിൻകീഴിലുള്ള ഒരു സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണ് '''പ്രേംനസീർ മെമ്മോറിയൽ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന പി. എൻ. എം. ഗവൺമെന്റ് എച്ച്. എസ്. എസ്. കൂന്തള്ളൂർ. അനശ്വര കലാകാരൻ [[പ്രേംനസീർ|പ്രേംനസീറിന്റെ]] പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സർക്കാർ വിദ്യാലയമാണിത്. {{Infobox school | name = പ്രേംനസീർ മെമ്മോറിയൽ ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ കൂന്തള്ളൂർ | image = Prem naseer memorial GHSS KOONTHALLOOR 42015 TVM 2026.jpg | image_size = 350px | caption = പി. എൻ. എം. ഗവൺമെന്റ് എച്ച്. എസ്. എസ്. കൂന്തള്ളൂർ | location = ചിറയിൻകീഴ് | country = ഇന്ത്യ | coordinates = {{Coord|8.66230 |76.79769 }} | other_name = പി. എൻ. എം. ഗവൺമെന്റ് എച്ച്. എസ്. എസ്. കൂന്തള്ളൂർ | type = പൊതുവിദ്യാലയം | established = 01/06/1891<ref>{{Cite web|url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/|title=Sametham - Kerala School Data Bank {{!}} KITE|access-date=2026-09-23}}</ref> | school_board = കേരള പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | district = തിരുവനന്തപുരം | educational_authority = പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പ് | grades = 5 - 12 | medium_of_language = മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ് | website = https://schoolwiki.in/sw/ddp7 | udisce_code = 32140100104 | Kerala_school_code = 42015 }} == ചരിത്രം == കീടാരക്കുടിയിൽ അഹമ്മദ് പിള്ളൈ ലബ്ബ കൂന്തള്ളൂരിൽ, മുസ്ളിം കുട്ടികൾക്ക് ഓത്തു പഠിക്കുന്നതിനായി 1891-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഓത്തുപള്ളിക്കൂടമാണ് പിന്നീട് പ്രേംനസീർ മെമ്മോറിയൽ ഗവൺമെന്റ് ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂൾ ആയി മാറിയത്. 1891-ൽ കിടാരക്കുഴി അഹമ്മദ് ലബ്ബ മദ്രസയായി തുടങ്ങിയതാണ് ഈ സ്ക്കൂൾ. 1906-ൽ സർക്കാർ ഗ്രാന്റ് കിട്ടിയതോടെ മൂന്നാം തരം വരെയുള്ള മുസ്ളിം സ്കുളായി. '''കൊടിക്കകം മുസ്ലീം സ്ക്കൂൾ''' എന്നായിരുന്നു ആദ്യത്തെ പേര്. 1945-ൽ സർക്കാർ പ്രൈമറി സ്കുളായി. പുരവൂർ നിവാസി പാച്ചുപിള്ളയായിരുന്നു ആദ്യ ഹെ‍‍ഡ്മാസ്റ്റർ. 1969 ൽ ഈ വിദ്യാലയം അപ്ഗ്രേഡ് ചെയ്യുന്നതിനായി ട്രഷറിയിൽ അടക്കേണ്ടിയിരുന്ന തുക പ്രേം നസീർ ആയിരുന്നു നൽകിയത്. അതിനെ തുടർന്ന് ഗ്രാമത്തിലെ ഏക ഹൈസ്കുളായി കൂന്തള്ളൂർ ഗവൺമെന്റ് ഹൈസ്കൂൾ രൂപം കൊണ്ടു. 1972-ൽ എസ്.എസ്.എൽ.സി. പരീക്ഷാ കേന്ദ്രമായി. 1973 അദ്ധ്യയനവർഷത്തിൽ എൽ പി വിഭാഗം ഹൈസ്കൂളിൽ നിന്നും വേർപെട്ട് എൽ പി എസ് കൂന്തള്ളൂർ എന്ന പേരിൽ പ്രവർത്തിച്ചു തുടങ്ങി. പത്മഭൂഷൺ‍ പ്രേംനസീറിന്റെ നിര്യാണത്തെത്തുടർന്ന് 1990-ൽ സ്കൂളിന്റെ പേര് പ്രേംനസീർ മെമ്മോറിയൽ ഗവൺമെന്റ് ഹൈസ്കൂൾ എന്നും ഹയർസെക്കന്ററി ആരംഭിച്ചതോടെ പ്രേംനസീർ മെമ്മോറിയൽ ഗവൺമെന്റ് ഹയർസെക്കന്ററി സ്കൂൾ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. നിത്യഹരിത നായകൻ പ്രേംനസീറിന്റെ ഓർമക്കായി ഒരു സ്‌മൃതിമണ്ഡപം സ്കൂളിൽ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. എല്ലാ വർഷവും ജനുവരി 16ന് പ്രേംനസീർ അനുസ്മരണം വളരെ വിപുലമായി നമ്മുടെ സ്കൂളിൽ ആചരിക്കാറുണ്ട്. == ഭൗതികസൗകര്യങ്ങൾ == മൂന്ന് ഏക്കർ ഭൂമിയിലാണ് വിദ്യാലയം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 6 കെട്ടിടങ്ങളിലായി 39 ക്ലാസ് മുറികളുണ്ട്. വിശാലമായ ഒരു കളിസ്ഥലം ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ഹൈസ്കൂളിനു ഒരു കമ്പ്യൂട്ടർ ലാബുണ്ട്. ലാബിൽ 10 കമ്പ്യൂട്ടറുകളുണ്ട്. ലാബിൽ ബ്രോഡ്ബാന്റ് ഇന്റർനെറ്റ് സൗകര്യം ലഭ്യമാണ്. പതിനെട്ട് ഹൈടെക് ക്ലാസ് മുറികളും ഒരു സ്മാർട്ട് ക്ലാസ് മുറിയും സ്കൂളിൽ സജ്ജമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സയൻസ് ലാബ്, വായനാമുറി, ലൈബ്രറി, ജിം, പെൺകുട്ടികൾക്കുള്ള വിശ്രമകേന്ദ്രം (മാനസ) എന്നിവയും ഈ വിദ്യാലയത്തിനുണ്ട്. ==പ്രശസ്ത വ്യക്തികൾ== പദ്മശ്രീ [[പ്രേംനസീർ]] - ചലചിത്രതാരം (പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം) == ചിത്രശാല == == പുറംകണ്ണികൾ == *[https://schoolwiki.in/sw/ddp7] {{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പൊതുവിദ്യാലയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ വിദ്യാലയങ്ങൾ]] 682iq3geb0aazt07n57tqbjvz3sf0sp 0 672200 4673551 4673347 2026-10-05T09:53:41Z Express Cinema 223808 /* */ 4673551 wikitext text/x-wiki {{Short description|ഇന്ത്യൻ നടനും ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും ഗായകനും}} {{Use dmy dates|date=September 2026}} {{Infobox person | name = അക്ഷയ് അജിത് | image = File:Malayalam film actor akshay.jpg | caption = 2026-ൽ അക്ഷയ് അജിത് | birth_date = {{Birth date|1986|8|11|df=y}} | birth_place = ഗുരുവായൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല, കേരളം, ഇന്ത്യ | occupation = {{hlist|നടൻ|ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ|ഗായകൻ}} | years_active = 2019–മുതൽ | known_for = ''കേരള എക്സ്പ്രസ്'' }} '''അക്ഷയ് അജിത്''' (ജനനം: 1986 ഓഗസ്റ്റ് 11) മലയാള സിനിമയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ നടനും ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും ഗായകനുമാണ്. നിരവധി ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സിനിമകളിൽ സഹകഥാപാത്രങ്ങളിലും സ്വഭാവവേഷങ്ങളിലും അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക് ഭാഷകളിലെ ഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കുന്നതിലൂടെയും അവയുടെ കവർ പതിപ്പുകൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെയും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു. == ആദ്യകാല ജീവിതം == അക്ഷയ് അജിത് 1986 ഓഗസ്റ്റ് 11-ന് ഇന്ത്യയിലെ [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ [[ഗുരുവായൂർ|ഗുരുവായൂരിൽ]] ജനിച്ചു.<ref>{{cite web|title=Akshay Ajith: The Cover Song Maker Is Now Director And Actor|url=https://www.asianetnews.com/amp/entertainment-news/akshay-ajith-the-cover-song-maker-is-now-director-and-actor-swryjo|website=Asianet News Malayalam|date=24 May 2025|access-date=27 September 2026}}</ref> == ചലച്ചിത്ര ജീവിതം == === സിനിമ === അക്ഷയ് അജിത് ആദ്യമായി സംവിധാനം ചെയ്ത മലയാള ചിത്രമാണ് ''കേരള എക്സ്പ്രസ്''. ഈ ചിത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം അഭിനയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇഷാൻ ദേവും മൻപ്രീതും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ച ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം 2019 ഡിസംബറിൽ കൊച്ചിയിൽ ആരംഭിച്ചു.<ref>{{cite news |title=Kerala Express starts rolling |url=https://www.deccanchronicle.com/amp/entertainment/mollywood/101219/kerala-express-starts-rolling.html |work=Deccan Chronicle |date=9 December 2019 |access-date=27 September 2026}}</ref> ആദിദേവ് സിനിമാസിന്റെ ബാനറിൽ ഷംസുദ്ദീൻ എം ആണ് ചിത്രം നിർമ്മിച്ചത്. ഒരു കോഫി ഷോപ്പിൽ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങൾ കണ്ടുമുട്ടുന്നതും തുടർന്നുണ്ടാകുന്ന സംഭവങ്ങളുമാണ് സസ്പെൻസ് ഘടകങ്ങളുള്ള ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം.<ref>{{cite web |title=Akshay Ajith's Kerala Express goes on floors |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/Dec/09/akshay-ajiths-kerala-express-goes-on-floors-15951.html |website=Cinema Express |date=9 December 2019 |access-date=27 September 2026}}</ref> 2026-ൽ അജിത് മലയാള ചിത്രമായ ''ദിൽ'' സംവിധാനം ചെയ്യുകയും അതിൽ പ്രധാന വേഷത്തിൽ അഭിനയിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web|title=Dil Malayalam movie starts rolling at Bengaluru|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/dil-malayalam-movie-starts-rolling-at-bengaluru-articleshow-6sd60kg|website=Asianet News Malayalam|access-date=27 September 2026}}</ref> 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ [[ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരുവിൽ]] ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം ആരംഭിച്ചു. ഒരു വൈകാരിക സസ്പെൻസ് ത്രില്ലറായാണ് ചിത്രം വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. [[കേരളം|കേരളത്തിലും]] ചിത്രീകരണം നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=Filming commences for director Akshay Ajith's Dil |url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/filming-commences-for-director-akshay-ajiths-dil-1557768 |website=Madhyamam |access-date=27 September 2026}}</ref> === സംഗീതം === ചലച്ചിത്ര സംവിധാനത്തിനും അഭിനയത്തിനും പുറമെ മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക് സിനിമകളിലെ ഗാനങ്ങൾ ആലപിക്കുകയും അവയുടെ കവർ പതിപ്പുകൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെയും അജിത് ശ്രദ്ധ നേടിയിട്ടുണ്ട്. മലയാള ചിത്രമായ ''മീനത്തിൽ താലികെട്ട്'' എന്ന സിനിമയിലെ "ഒരു പൂവിൻ നിശാശലഭം" എന്ന ഗാനത്തിന്റെ കവർ പതിപ്പിന് മാധ്യമശ്രദ്ധ ലഭിച്ചു.<ref>{{cite web |title=Akshay Ajith: The Cover Song Maker Is Now Director And Actor |url=https://www.asianetnews.com/amp/entertainment-news/akshay-ajith-the-cover-song-maker-is-now-director-and-actor-swryjo |website=Asianet News Malayalam |date=24 May 2025 |access-date=27 September 2026}}</ref> ''കേരള എക്സ്പ്രസ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലെ "ഇതു വഴി" എന്ന ഗാനത്തിന്റെ ലിറിക്കൽ വീഡിയോ 2020-ൽ ''[[ദി ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]'' പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>{{cite web |title=Kerala Express song - Ithu Vazhi (Lyrical) |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/malayalam/kerala-express-song-ithu-vazhi-lyrical/videoshow/78950471.cms |website=The Times of India |access-date=27 September 2026}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഗീതം [[സ്പോട്ടിഫൈ|സ്പോട്ടിഫൈയിലും]] ലഭ്യമാണ്.<ref>{{cite web |title=Akshay Ajith |url=https://open.spotify.com/artist/5T9ZTsHIpOyQ2Smdm73Uix |website=Spotify |access-date=27 September 2026}}</ref> == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == {| class="wikitable" |+ സിനിമകൾ ! വർഷം ! ചിത്രം ! വേഷം ! കുറിപ്പുകൾ |- | 2020 | ''കേരള എക്സ്പ്രസ്'' | നടൻ | സംവിധായകൻ; ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുകയും ചെയ്തു |- | 2024 | ''അഡിയോസ് അമിഗോ'' | നടൻ | സഹകഥാപാത്രം |- | 2026 | ''[[ദിൽ]]'' | പ്രധാന നടൻ | സംവിധായകൻ; ചിത്രീകരണം 2026 സെപ്റ്റംബറിൽ ആരംഭിച്ചു<ref>{{cite web|title=Akshay Ajith's new movie Dil shoot|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/akshay-ajith-new-movie-dil-shoot-cy0ovnn4|website=Mathrubhumi|access-date=27 September 2026}}</ref> |} == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} == ബാഹ്യ കണ്ണികൾ == * {{IMDb name|11221323|അക്ഷയ് അജിത്}} * [https://open.spotify.com/artist/5T9ZTsHIpOyQ2Smdm73Uix അക്ഷയ് അജിത് സ്പോട്ടിഫൈയിൽ] rzgpde1i0gx90nantwhg4vpq0no8pxh 0 672201 4673553 4673348 2026-10-05T09:54:31Z Express Cinema 223808 /* */ 4673553 wikitext text/x-wiki {{Short description|അക്ഷയ് അജിത് സംവിധാനം ചെയ്യുന്ന മലയാളം ചലച്ചിത്രം}} {{Use dmy dates|date=September 2026}} {{Infobox film | name = ദിൽ | image = File:Dil AI Generate Fan Made Poster.jpg | director = [[അക്ഷയ് അജിത്]] | story = സജി ബേബി | cinematography = അജിത് തോമസ് | editing = ടൈറ്റസ് | music = ഗോപി സുന്ദർ | country = ഇന്ത്യ | language = മലയാളം }} '''''ദിൽ''''' അക്ഷയ് അജിത് സംവിധാനം ചെയ്ത് അദ്ദേഹം തന്നെ പ്രധാന വേഷത്തിൽ അഭിനയിക്കുന്ന വരാനിരിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ മലയാളം ഭാഷാ വൈകാരിക സസ്പെൻസ് ത്രില്ലർ ചിത്രമാണ്.<ref>{{cite news|title=Filming commences for director Akshay Ajith's Dil|url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/filming-commences-for-director-akshay-ajiths-dil-1557768|work=Madhyamam|access-date=27 September 2026}}</ref> പ്രണയം, പ്രതികാരം, വിശ്വാസം, വഞ്ചന എന്നിവയാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയങ്ങൾ. 2026-ൽ [[ബെംഗളൂരു|ബെംഗളൂരുവിൽ]] ചിത്രീകരണം ആരംഭിച്ച ചിത്രം തുടർചിത്രീകരണത്തിനായി [[കേരളം|കേരളത്തിലേക്കും]] എത്തും.<ref>{{cite web |title=Dil Malayalam movie starts rolling at Bengaluru |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/dil-malayalam-movie-starts-rolling-at-bengaluru-articleshow-6sd60kg |website=Asianet News Malayalam |access-date=27 September 2026}}</ref> == അഭിനേതാക്കൾ == ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുന്നവർ:<ref>{{cite web|url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/filming-commences-for-director-akshay-ajiths-dil-1557768|title=Filming commences for director Akshay Ajith's Dil|access-date=27 September 2026|website=Madhyamam}}</ref> * അക്ഷയ് അജിത് * ആസിഫ് അലി * ഷൈൻ ടോം ചാക്കോ * ഹണി റോസ് * റിയാസ് ഖാൻ * വിനീത് തട്ടിൽ * സിദ്ദിഖ് * അദിതി രവി * ഡോ. ഗായത്രി == നിർമ്മാണം == === വികസനം === അക്ഷയ് അജിത് സംവിധാനം ചെയ്യുന്ന ചിത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം തന്നെയാണ് പ്രധാന വേഷത്തിലെത്തുന്നത്. സജി ബേബിയാണ് ചിത്രത്തിന്റെ കഥ എഴുതിയത്.<ref>{{cite news|title=Akshay Ajith's new movie Dil shoot|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/akshay-ajith-new-movie-dil-shoot-cy0ovnn4|work=Mathrubhumi|access-date=27 September 2026}}</ref> വൈകാരിക സസ്പെൻസ് ത്രില്ലറായാണ് ചിത്രം വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രണയവും പ്രതികാരവും തമ്മിലുള്ള മാനസിക സംഘർഷമാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രമേയം. ബന്ധങ്ങളിലെ വിശ്വാസവും വഞ്ചനയും ഉണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങളും ചിത്രം അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |title=Dil Malayalam movie starts rolling at Bengaluru |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/dil-malayalam-movie-starts-rolling-at-bengaluru-articleshow-6sd60kg |website=Asianet News Malayalam |access-date=27 September 2026}}</ref> === ചിത്രീകരണം === 2026-ൽ ബെംഗളൂരുവിലാണ് ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം ആരംഭിച്ചത്. കേരളത്തിലും ചിത്രീകരണം നടത്താൻ പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=Filming commences for director Akshay Ajith's Dil |url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/filming-commences-for-director-akshay-ajiths-dil-1557768 |website=Madhyamam |access-date=27 September 2026}}</ref> == അണിയറപ്രവർത്തകർ == {| class="wikitable" |+ പ്രധാന അണിയറപ്രവർത്തകർ ! വിഭാഗം ! പേര് |- | സംവിധാനം | [[അക്ഷയ് അജിത്]] |- | കഥ | സജി ബേബി |- | ഛായാഗ്രഹണം | അജിത് തോമസ് |- | സംഗീതം | ഗോപി സുന്ദറും സിവിനും |- | എഡിറ്റിംഗ് | ടൈറ്റസ് |- | സഹസംവിധായകർ | ജിൻസും മാർട്ടിനും |- | അസിസ്റ്റന്റ് സംവിധായകർ | എൽദോസ്, ജെയിംസ്, ശരത് |- | കലാസംവിധാനം | ജീവമോൻ |- | വസ്ത്രാലങ്കാരം | സൂര്യ |- | മേക്കപ്പ് | റോണാക്സ് |- | നൃത്തസംവിധാനം | പ്രമേഷ് |- | സംഘട്ടനം | കലൈ കിംഗ്സ്റ്റൺ |- | പ്രൊഡക്ഷൻ കൺട്രോളർ | സജി പുതുപ്പള്ളി |- | പബ്ലിക് റിലേഷൻസ് | പി. ആർ. സുമേരൻ |} == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} n1um0f30hy72h7pk7roiqf9klroyl1b 0 672311 4673520 4672700 2026-10-05T06:42:16Z Fotokannan 14472 /* ജീവിതരേഖയും കരിയറും */ 4673520 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = കെ. കെ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ | native_name = K. K. Gopalakrishnan | image = K.K. Gopalakrishnan (3).jpg | caption = | birth_date = | birth_place = കേരളം, ഇന്ത്യ | occupation = കലാചരിത്രകാരൻ, ഗ്രന്ഥകാരൻ, ഫൊട്ടോഗ്രാഫർ, സാംസ്കാരിക ഭരണാധികാരി | known_for = കേരളത്തിലെ പരമ്പരാഗത ദൃശ്യകലകളെക്കുറിച്ചുള്ള (കഥകളി, തെയ്യം) പഠനങ്ങളും ഗ്രന്ഥങ്ങളും | notable_works = ''Kathakali Dance–Theatre – A Visual Narrative of Sacred Indian Mime'' (2016)<br />''Theyyam: Indian Folk Ritual Theatre – An Insider's Vision'' (2024) | award = ടാഗോർ നാഷണൽ റിസർച്ച് ഫെലോഷിപ്പ് | spouse = പല്ലവി കൃഷ്ണൻ (വിവാഹം 1994) | children = പ്രിയംവദ കൃഷ്ണൻ | website = [https://kkgopalakrishnan.in/ kkgopalakrishnan.in] }} കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രശസ്തനായ ഒരു കലാചരിത്രകാരനും ഗ്രന്ഥകാരനും ഫൊട്ടോഗ്രാഫറും സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനുമാണ് '''കെ. കെ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ''' (ജനനം: കമ്മാടത്ത് കോട്ടയിൽ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ), '''കെ.കെ.ജി.''' എന്നും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു. കേരളത്തിലെ പരമ്പരാഗത അനുഷ്ഠാന-ദൃശ്യകലകളായ കഥകളി, തെയ്യം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള പഠനങ്ങളിലൂടെയും ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൂടെയും അദ്ദേഹം അന്തർദേശീയ ശ്രദ്ധ നേടിയിട്ടുണ്ട്. == ജീവിതരേഖ == കേരളത്തിലാണ് കെ. കെ. ഗോപാലകൃഷ്ണൻ ജനിച്ചത്. കുട്ടിക്കാലത്ത് കണ്ണൂർ, കാസർകോട് ഭാഗങ്ങളിൽ നടത്തിയ സന്ദർശനങ്ങളിലൂടെയാണ് തെയ്യം അടക്കമുള്ള അനുഷ്ഠാന കലകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് താൽപ്പര്യമുണ്ടാകുന്നത്. ചിത്രകലയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തിലുള്ള അക്കാദമിക പരിശീലനവും ഫൊട്ടോഗ്രാഫിയിലെ വൈദഗ്ധ്യവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിലും ദൃശ്യചിത്രീകരണങ്ങളിലും വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ സംസ്കാര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ടാഗോർ നാഷണൽ റിസർച്ച് ഫെലോഷിപ്പ് അദ്ദേഹം നേടിയിട്ടുണ്ട്. സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ കീഴിലുള്ള കൂടിയാട്ടം കേന്ദ്രത്തിന്റെ ഡയറക്ടറായി 2010 മുതൽ 2016 വരെ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. തഞ്ചാവൂർ സൗത്ത് സോൺ കൾച്ചറൽ സെന്ററിന്റെ (SZCC) ഡയറക്ടറായും, നാഗ്പൂർ സൗത്ത്-സെൻട്രൽ സോൺ കൾച്ചറൽ സെന്ററിന്റെ ചുമതലയും അദ്ദേഹം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രശസ്ത മോഹിനിയാട്ടം നർത്തകി പല്ലവി കൃഷ്ണനാണ് ഭാര്യ; നടി പ്രിയംവദ കൃഷ്ണൻ മകളാണ്. == പ്രധാന കൃതികൾ == * ''Kathakali Dance–Theatre – A Visual Narrative of Sacred Indian Mime'' (2016) * ''Theyyam: Indian Folk Ritual Theatre – An Insider's Vision'' (2024) == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [https://kkgopalakrishnan.in/ ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്] {{വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ കലാചരിത്രകാരന്മാർ}} {{വർഗ്ഗം:കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള എഴുത്തുകാ‍ർ}} aa35rf5xkectfg4xlaxf2rc3x95r7m3 2 672401 4673444 4673377 2026-10-04T17:19:19Z TheGreatEditor024 211141 4673444 wikitext text/x-wiki === To-do === * [[പുഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[യോങ്‌വാങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[കോൺസോൾ സ്റ്റേഷൻ]] * [[സാംഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[കരട്:കിം ഇൽ സങ്]] (Improving) * [[യോൻപോ വിമാനത്താവളം]] * [[ചോ ഡോ വിമാനത്താവളം]] * [[ഹേജു വിമാനത്താവളം]] * [[ഹോയാങ് സൗത്ത് ഈസ്റ്റ് വിമാനത്താവളം]] * [[ഹാല അൽ-ഖാദി]] * [[ഓറഞ്ച് ഡെയ്‌സ് (ഇറാനിയൻ പടം)]] * [[സെർജി റുഡ്‌സ്‌കോയ്]] * [[എൽമെക്ക് ഇ.എം. 992]] * [[ഡിസംബർ 31 എക്സ്പ്രസ്]] * [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി (കേരളം) അംഗങ്ങളുടെ പട്ടിക]] * [[സൂഫിയാനെ ജിലാലി]] * [[അലക്സാണ്ടർ അക്സിയോനോവ് (പൈലറ്റ്)]] {| class="wikitable" |+ !വിക്കിപദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ പൂർത്തിയാക്കിയ ലേഖനങ്ങൾ !എണ്ണം |- |ഒക്ടോബർ 2026 !1 |- | | |- | | |} 7qoow9ked9v8vq37lzzw0dpsh1w5qlr 4673445 4673444 2026-10-04T17:20:04Z TheGreatEditor024 211141 4673445 wikitext text/x-wiki === To-do === * [[പുഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[യോങ്‌വാങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[കോൺസോൾ സ്റ്റേഷൻ]] * [[സാംഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[കരട്:കിം ഇൽ സങ്]] (Improving) * [[യോൻപോ വിമാനത്താവളം]] * [[ചോ ഡോ വിമാനത്താവളം]] * [[ഹേജു വിമാനത്താവളം]] * [[ഹോയാങ് സൗത്ത് ഈസ്റ്റ് വിമാനത്താവളം]] * [[ഹാല അൽ-ഖാദി]] * [[ഓറഞ്ച് ഡെയ്‌സ് (ഇറാനിയൻ പടം)]] * [[സെർജി റുഡ്‌സ്‌കോയ്]] * [[എൽമെക്ക് ഇ.എം. 992]] * [[ഡിസംബർ 31 എക്സ്പ്രസ്]] * [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി (കേരളം) അംഗങ്ങളുടെ പട്ടിക]] * [[സൂഫിയാനെ ജിലാലി]] * [[അലക്സാണ്ടർ അക്സിയോനോവ് (പൈലറ്റ്)]] {| class="wikitable" |+ !വിക്കിപദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ പൂർത്തിയാക്കിയ ലേഖനങ്ങൾ !എണ്ണം |- |ഒക്ടോബർ 2026 !1 |} tdk5mb8f5mb5ghqnfzcdybnk18wqvxi 4673572 4673445 2026-10-05T11:19:27Z TheGreatEditor024 211141 4673572 wikitext text/x-wiki === To-do === * [[പുഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[യോങ്‌വാങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[കോൺസോൾ സ്റ്റേഷൻ]] * [[സാംഹുങ് സ്റ്റേഷൻ]] * [[കരട്:കിം ഇൽ സങ്]] (Improving) * [[യോൻപോ വിമാനത്താവളം]] * [[ചോ ഡോ വിമാനത്താവളം]] * [[ഹേജു വിമാനത്താവളം]] * [[ഹോയാങ് സൗത്ത് ഈസ്റ്റ് വിമാനത്താവളം]] * [[ഹാല അൽ-ഖാദി]] * [[ഓറഞ്ച് ഡെയ്‌സ് (ഇറാനിയൻ പടം)]] * [[സെർജി റുഡ്‌സ്‌കോയ്]] * [[ഡിസംബർ 31 എക്സ്പ്രസ്]] * [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി (കേരളം) അംഗങ്ങളുടെ പട്ടിക]] * [[സൂഫിയാനെ ജിലാലി]] * [[അലക്സാണ്ടർ അക്സിയോനോവ് (പൈലറ്റ്)]] {| class="wikitable" |+ !വിക്കിപദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ പൂർത്തിയാക്കിയ ലേഖനങ്ങൾ !എണ്ണം |- |ഒക്ടോബർ 2026 !1 |} 30dl0bit93oqq4va7b3j0nvckowyt76 0 672407 4673416 2026-10-04T15:35:50Z ~2026-53563-75 223777 'മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കീഴുപറമ്പിൽ ചാലിയാർ നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''. നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4673416 wikitext text/x-wiki മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കീഴുപറമ്പിൽ ചാലിയാർ നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''. നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. === '''പേരിന്റെ ഉത്ഭവം''' === ഏറനാട്ടിൽ പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. ചാലിയാർ ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Article|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash}}</ref> === '''വിനോദസഞ്ചാരം''' === കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്. 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> agxubxbwnej8vcevaivbwp2d43sc8dd 4673417 4673416 2026-10-04T15:38:19Z Saif Arash 88773 4673417 wikitext text/x-wiki മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കീഴുപറമ്പിൽ ചാലിയാർ നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''. നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. === '''പേരിന്റെ ഉത്ഭവം''' === ഏറനാട്ടിൽ പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. ചാലിയാർ ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Article|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash|date=04-10-2026}}</ref> === '''വിനോദസഞ്ചാരം''' === കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്. 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> <references /> lni0jkst91mnjezvr3ht5seqzn4otj9 4673419 4673417 2026-10-04T15:51:56Z Saif Arash 88773 4673419 wikitext text/x-wiki മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ കീഴുപറമ്പിൽ ചാലിയാർ നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''. നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. === '''പേരിന്റെ ഉത്ഭവം''' === ഏറനാട്ടിൽ പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. ചാലിയാർ ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Article|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash|date=04-10-2026}}</ref> === '''വിനോദസഞ്ചാരം''' === കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്. 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> === '''ചിത്രശാല''' === <gallery> പ്രമാണം:Murinjamadu 01.jpg|പകരം=മുറിഞ്ഞമാട് പ്രമാണം:Murinjamadu 02.jpg </gallery> === '''അവലംബം''' === <references /> s6jxlhr3qjvhppndsf0hktye6gr9frg 4673420 4673419 2026-10-04T16:06:17Z Saif Arash 88773 4673420 wikitext text/x-wiki [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ [[കീഴുപറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കീഴുപറമ്പിൽ]] ചാലിയാർ നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''. നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. === '''പേരിന്റെ ഉത്ഭവം''' === ഏറനാട്ടിൽ പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. ചാലിയാർ ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Article|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash|date=04-10-2026}}</ref> === '''വിനോദസഞ്ചാരം''' === കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്. 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> === '''ചിത്രശാല''' === <gallery> പ്രമാണം:Murinjamadu 01.jpg|പകരം=മുറിഞ്ഞമാട് പ്രമാണം:Murinjamadu 02.jpg </gallery> === '''അവലംബം''' === <references /> rqhudxo0yttr5o6rqr2ntp1qvrwqdwk 4673421 4673420 2026-10-04T16:08:06Z Saif Arash 88773 4673421 wikitext text/x-wiki [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ [[കീഴുപറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കീഴുപറമ്പിൽ]] ചാലിയാർ നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''. നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. === '''പേരിന്റെ ഉത്ഭവം''' === ഏറനാട്ടിൽ പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. [[ചാലിയാർ]] ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Article|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash|date=04-10-2026}}</ref> === '''വിനോദസഞ്ചാരം''' === കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്. 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> === '''ചിത്രശാല''' === <gallery> പ്രമാണം:Murinjamadu 01.jpg|പകരം=മുറിഞ്ഞമാട് പ്രമാണം:Murinjamadu 02.jpg </gallery> === '''അവലംബം''' === <references /> ppnut6srxfeww9bpm0vao9m48aggizq 4673422 4673421 2026-10-04T16:08:47Z Saif Arash 88773 4673422 wikitext text/x-wiki [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ [[കീഴുപറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കീഴുപറമ്പിൽ]] [[ചാലിയാർ]] നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''. നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. === '''പേരിന്റെ ഉത്ഭവം''' === ഏറനാട്ടിൽ പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. [[ചാലിയാർ]] ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Article|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash|date=04-10-2026}}</ref> === '''വിനോദസഞ്ചാരം''' === കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്. 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> === '''ചിത്രശാല''' === <gallery> പ്രമാണം:Murinjamadu 01.jpg|പകരം=മുറിഞ്ഞമാട് പ്രമാണം:Murinjamadu 02.jpg </gallery> === '''അവലംബം''' === <references /> 8jw6vbuulvu3kgx3unxk31qkhn1fdy3 4673423 4673422 2026-10-04T16:13:31Z Saif Arash 88773 4673423 wikitext text/x-wiki [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ [[കീഴുപറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കീഴുപറമ്പിൽ]] [[ചാലിയാർ]] നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''. നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. === '''പേരിന്റെ ഉത്ഭവം''' === ഏറനാട്ടിൽ പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. [[ചാലിയാർ]] ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Murinjamadu: A Green Island in the Chaliyar|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash|date=04-10-2026}}</ref> === '''വിനോദസഞ്ചാരം''' === കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്. 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> === '''ചിത്രശാല''' === <gallery> പ്രമാണം:Murinjamadu 01.jpg|പകരം=മുറിഞ്ഞമാട് പ്രമാണം:Murinjamadu 02.jpg </gallery> === '''അവലംബം''' === <references /> 6ksmnq1wawq0qii8cfylu0lj7389gg2 4673439 4673423 2026-10-04T17:08:09Z TheGreatEditor024 211141 4673439 wikitext text/x-wiki [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ [[കീഴുപറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കീഴുപറമ്പിൽ]] [[ചാലിയാർ]] നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''. നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. == പേരിന്റെ ഉത്ഭവം == ഏറനാട്ടിൽ പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. [[ചാലിയാർ]] ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Murinjamadu: A Green Island in the Chaliyar|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash|date=04-10-2026}}</ref> == വിനോദസഞ്ചാരം == കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്. 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:Murinjamadu 01.jpg|പകരം=മുറിഞ്ഞമാട് പ്രമാണം:Murinjamadu 02.jpg </gallery> == അവലംബം == <references /> l7a0ug7n4vf6nu7aah0deke6sfabmkz 4673526 4673439 2026-10-05T07:30:06Z Akbarali 17542 4673526 wikitext text/x-wiki [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ [[കീഴുപറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കീഴുപറമ്പിൽ]] [[ചാലിയാർ]] നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''.<ref>{{Cite web |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/malappuram-murinjamad-beautiful-keezhuparam-malappuram-district-become-favorite-destination-tourists-local18-652641.html |title=Manorama |access-date=October 5, 2026 }}</ref> നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. == പേരിന്റെ ഉത്ഭവം == ഏറനാട്ടിൽ പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. [[ചാലിയാർ]] ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Murinjamadu: A Green Island in the Chaliyar|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash|date=04-10-2026}}</ref> == വിനോദസഞ്ചാരം == കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്. 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:Murinjamadu 01.jpg|പകരം=മുറിഞ്ഞമാട് പ്രമാണം:Murinjamadu 02.jpg </gallery> == അവലംബം == <references /> tphv8qucje9lr369bg28ddmujjlpkyn 4673527 4673526 2026-10-05T07:33:56Z Akbarali 17542 4673527 wikitext text/x-wiki [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ [[കീഴുപറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കീഴുപറമ്പിൽ]] [[ചാലിയാർ]] നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''.<ref>{{Cite web |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/malappuram-murinjamad-beautiful-keezhuparam-malappuram-district-become-favorite-destination-tourists-local18-652641.html |title=Manorama |access-date=October 5, 2026 }}</ref> നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. == പേരിന്റെ ഉത്ഭവം == ഏറനാട്ടിൽ പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. [[ചാലിയാർ]] ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Murinjamadu: A Green Island in the Chaliyar|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash|date=04-10-2026}}</ref> == വിനോദസഞ്ചാരം == കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്.<ref>{{Cite web |url=https://wanderboat.ai/attractions/india/kerala/murinjamad-island/-WqwNpzGQf-5Pzmc_GJzCQ |title=Wanderboar |access-date=October 5, 2026 }}</ref> 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:Murinjamadu 01.jpg|പകരം=മുറിഞ്ഞമാട് പ്രമാണം:Murinjamadu 02.jpg </gallery> == അവലംബം == <references /> nbcb1h278uzj0ix6j8fr6r12qpgo6ne 4673528 4673527 2026-10-05T07:35:37Z Akbarali 17542 [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4673528 wikitext text/x-wiki [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ [[കീഴുപറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കീഴുപറമ്പിൽ]] [[ചാലിയാർ]] നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''.<ref>{{Cite web |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/malappuram-murinjamad-beautiful-keezhuparam-malappuram-district-become-favorite-destination-tourists-local18-652641.html |title=Manorama |access-date=October 5, 2026 }}</ref> നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. == പേരിന്റെ ഉത്ഭവം == ഏറനാട്ടിൽ പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. [[ചാലിയാർ]] ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Murinjamadu: A Green Island in the Chaliyar|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash|date=04-10-2026}}</ref> == വിനോദസഞ്ചാരം == കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്.<ref>{{Cite web |url=https://wanderboat.ai/attractions/india/kerala/murinjamad-island/-WqwNpzGQf-5Pzmc_GJzCQ |title=Wanderboar |access-date=October 5, 2026 }}</ref> 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:Murinjamadu 01.jpg|പകരം=മുറിഞ്ഞമാട് പ്രമാണം:Murinjamadu 02.jpg </gallery> == അവലംബം == <references /> [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] ootscq73ygjlaqsqaskahbr3ve221nu 4673559 4673528 2026-10-05T10:28:58Z Malikaveedu 16584 4673559 wikitext text/x-wiki [[മലപ്പുറം ജില്ല|മലപ്പുറം]] ജില്ലയിലെ [[കീഴുപറമ്പ് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കീഴുപറമ്പിൽ]] [[ചാലിയാർ]] നദിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുൽമേട് നിറഞ്ഞ തുരുത്താണ് '''മുറിഞ്ഞമാട്'''.<ref>{{Cite web |url=https://malayalam.news18.com/news/kerala/malappuram-murinjamad-beautiful-keezhuparam-malappuram-district-become-favorite-destination-tourists-local18-652641.html |title=Manorama |access-date=October 5, 2026 }}</ref> നാൽപ്പതേക്കറിലേറെ വിസ്തൃതിയിൽ പരന്നുകിടക്കുന്ന ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ പുൽമേടുകളും തീരത്തുള്ള കൂറ്റൻ ചെങ്കൽപ്പാറകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പുഴക്കാഴ്ചകളും തുറന്ന പുൽമേടും ഇവിടേക്ക് സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. == പേരിന്റെ ഉത്ഭവം == [[ഏറനാട് താലൂക്ക്|ഏറനാട്ടിൽ]] പുഴയിലെ മണൽത്തിട്ടകളെ ‘മാട്’ എന്നു വിളിച്ചിരുന്നു. [[ചാലിയാർ]] ഗതിമാറിയൊഴുകിയപ്പോൾ കരയോടു ചേർന്നിരുന്ന മണൽത്തിട്ടയുടെ ഒരു ഭാഗം വേർപെട്ട് തുരുത്തായി രൂപപ്പെട്ടതിൽനിന്നാണ് ‘മുറിഞ്ഞമാട്’ എന്ന പേരുണ്ടായതെന്നാണ് പ്രാദേശിക വിവരണം. <ref>{{Cite web|url=https://x.com/SaifArash/status/2106766714956611732?s=20|title=Murinjamadu: A Green Island in the Chaliyar|access-date=04/10/2026|last=Saif Arash|date=04-10-2026}}</ref> == വിനോദസഞ്ചാരം == കുടുംബസന്ദർശനങ്ങൾക്കും ഫോട്ടോഗ്രാഫിക്കും പ്രാദേശിക വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രദേശമാണ് മുറിഞ്ഞമാട്.<ref>{{Cite web |url=https://wanderboat.ai/attractions/india/kerala/murinjamad-island/-WqwNpzGQf-5Pzmc_GJzCQ |title=Wanderboar |access-date=October 5, 2026 }}</ref> 2021-ലെ സംസ്ഥാന ബജറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാർ വാർത്താക്കുറിപ്പിൽ കീഴുപറമ്പ് മുറിഞ്ഞമാട് ടൂറിസം സർക്യൂട്ട് പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://www.prd.kerala.gov.in/ml/node/108981|title=ജില്ലയ്ക്ക് ഉണർവേകി സംസ്ഥാന ബജറ്റ് {{!}} I&PRD : Official Website of Information Public Relations Department of Kerala|access-date=2026-10-04}}</ref> == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:Murinjamadu 01.jpg|പകരം=മുറിഞ്ഞമാട് പ്രമാണം:Murinjamadu 02.jpg </gallery> == അവലംബം == <references /> [[വർഗ്ഗം:മലപ്പുറം ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] n9hf0d8nvas44zd7ino6argk7if02tb 0 672408 4673432 2026-10-04T16:42:41Z Vinayaraj 25055 '{{Infobox artist | name = കലാമണ്ഡലം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ | image = Kalamandalam Gopalakrishnan (2).jpg | caption = | birth_date = 1967 | occupation = കഥകളി കലാകാരൻ, കൊറിയോഗ്രാഫർ, ഡയറക്ടർ | awards = കേന്ദ്ര സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയത്തി...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4673432 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = കലാമണ്ഡലം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ | image = Kalamandalam Gopalakrishnan (2).jpg | caption = | birth_date = 1967 | occupation = കഥകളി കലാകാരൻ, കൊറിയോഗ്രാഫർ, ഡയറക്ടർ | awards = കേന്ദ്ര സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ സീനിയർ ഫെലോഷിപ്പ് (2018) }} പ്രശസ്തനായ ഒരു കഥകളി കലാകാരനും കൊറിയോഗ്രാഫറും സാംസ്കാരിക പരിപാടികളുടെ സംഘാടകനുമാണ് '''കലാമണ്ഡലം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ''' (ജനനം 1967). <ref>[https://www.kathakalischool.com/director.html The Director - Kathakali School]</ref>. പ്രശസ്ത മലയാളകവിയായ [[പി. കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ}പി. കുഞ്ഞിരാമൻ നായരുടെ]] പേരക്കുട്ടിയാണ് ഗോപാലകൃഷ്ണൻ. == ജീവചരിത്രവും വിദ്യാഭ്യാസവും == സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ അദ്ദേഹം, കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന്റെ സ്കോളർഷിപ്പോടെ കേരള കലാമണ്ഡലത്തിൽ ചേർന്ന് കഥകളി അഭ്യസിച്ചു. 2010 മുതൽ കേന്ദ്ര സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന്റെ സ്കോളർഷിപ്പ് അവാർഡ് ജേതാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനുള്ള വിദഗ്ധ സമിതിയിൽ (Expert Committee) കഥകളി ഡാൻസ് വിഭാഗം അംഗമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഫോർ കൾച്ചറൽ റിലേഷൻസിന്റെ (ICCR) എംപാനൽഡ് ആർട്ടിസ്റ്റായും അദ്ദേഹം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 2018-ൽ ഇന്ത്യാ സർക്കാരിന്റെ സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ സീനിയർ ഫെലോഷിപ്പ് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. == കലാജീവിതവും പ്രവർത്തനങ്ങളും == ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി ആയിരത്തിലധികം വേദികളിൽ അദ്ദേഹം കഥകളി സംഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇറ്റലി, ജർമ്മനി, റഷ്യ, പോളണ്ട്, സീഷെൽസ്, ചൈന, ജപ്പാൻ, പാകിസ്ഥാൻ, അമേരിക്ക തുടങ്ങിയ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ തന്റെ സംഘത്തോടൊപ്പം അദ്ദേഹം പരിപാടികൾ നടത്തി. വിവിധ മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾക്കും അന്താരാഷ്ട്ര സിനിമകൾക്കും വേണ്ടി അദ്ദേഹം കഥകളി രംഗങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ ഇന്ത്യയിലും പുറത്തുനിന്നുമുള്ള നിരവധി വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് അദ്ദേഹം ഗുരുവായും സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിലവിൽ ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ [[ചെറുതുരുത്തി]]യിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ''കഥകളി സ്കൂൾ സൊസൈറ്റിയുടെ'' ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ സ്ഥാപനത്തിലൂടെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് കഥകളി, സംഗീതം, ചുട്ടി, ചെണ്ട, മൃദംഗം തുടങ്ങിയ ക്ലാസ് കലകളും മോഹിനിയാട്ടം, ഭരതനാട്യം, കുച്ചിപ്പുടി, കളരിപ്പയറ്റ് എന്നിവയും അഭ്യസിപ്പിച്ചു വരുന്നു. കേന്ദ്ര സാംസ്‌കാരിക വകുപ്പിനു കീഴിൽ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്ന സ്ഥാപനമായ ചെറുതുരുത്തി കഥകളി സ്കൂൾ ചൈനീസ് സർക്കാരിന്റെ സാംസ്‌കാരിക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ക്ഷണം സ്വീകരിച്ച് ചൈനീസ് ചാങ്ക്ഷാ ഷിൻസി കൾച്ചറൽ കമ്പനിയുമായി ചേർന്ന് ചൈനയിൽ കഥകളിപഠനകേന്ദ്രം തുടങ്ങുന്നുണ്ട്. <ref>https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/cheruthuruthy-kathakali-school-china-study-center-n52fwyh6</ref> == പ്രധാന നേട്ടങ്ങളും പരിപാടികളുടെ ഏകോപനവും == * ഗിന്നസ് ലോക റെക്കോർഡ്: 2011-ൽ തിരുവനന്തപുത്തുനടന്ന ശ്രീ ശ്രീ രവിശങ്കറിന്റെ ആനന്ദോത്സവത്തിൽ 150 കഥകളി കലാകാരന്മാരെ അണിനിരത്തി ഗിന്നസ് ലോക റെക്കോർഡ് പ്രകടനം സംഘടിപ്പിച്ചു. * രാഷ്ട്രീയ-ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരങ്ങൾ: 2006-ൽ ഗുജറാത്ത് നവരാത്രി ഉത്സവ വേളയിൽ അന്നത്തെ ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയും നിലവിലെ പ്രധാനമന്ത്രിയുമായ നരേന്ദ്ര മോദിയിൽ നിന്ന് സ്മരണിക സ്വീകരിച്ചു * 2025-ൽ രാഷ്ട്രപതി ദ്രൗപതി മുർമുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നടന്ന നേവി ഡേ ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങിന്റെ സാംസ്കാരിക പരിപാടിയുടെ കൊറിയോഗ്രാഫി നിർവഹിച്ചു. ===പ്രധാന അന്തർദേശീയ/ദേശീയ പരിപാടികൾ:=== * 2023-ൽ കുമരകത്ത് നടന്ന ജി20 ഉച്ചകോടിയുടെ സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾക്കായി ഏകദേശം 1000 കലാകാരന്മാരെ ഏകോപിപ്പിച്ചു. * ഫ്രാൻസിലെ പാരീസിൽ നടന്ന 'നമസ്തേ ഫ്രാൻസ്' ഫെസ്റ്റിവലിൽ പങ്കെടുത്തു. * ചെന്നൈയിൽ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത 44-ാമത് ഫിഡ ചെസ് ഒളിമ്പ്യാഡിന്റെ ഉദ്ഘാടനച്ചടങ്ങിൽ കഥകളി അവതരിപ്പിച്ചു * 2015-ലെ ദേശീയ ഗെയിംസിന്റെ ഉദ്ഘാടന-സമാപന ചടങ്ങുകൾക്കായി ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള 5000-ത്തോളം കലാകാരന്മാരെ ഏകോപിപ്പിച്ചു. * 2010-ലെ കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ് ഉദ്ഘാടനച്ചടങ്ങിൽ ചെണ്ട കലാകാരന്മാരുടെ ഏകോപനം നിർവഹിച്ചു. * പൂനെയിൽ രജനികാന്ത് നായകനായ 'ശിവാജി ദ ബോസ്' എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിനായി പുലിക്കളിയും തെയ്യവും സംഘടിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ റോളണ്ട് ജോഫി സംവിധാനം ചെയ്ത 'സിംഗുലാരിറ്റി' എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ചിത്രത്തിനായും കലാപരിപാടികൾ ഏകോപിപ്പിച്ചു. == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} [[വിഭാഗം:ഇന്ത്യൻ കഥകളി കലാകാരന്മാർ]] [[വിഭാഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]] ar3de3dcvr0jhjvc9tzmvsum4r2tb48 4673539 4673432 2026-10-05T07:54:05Z Akbarali 17542 [[വർഗ്ഗം:കഥകളി കലാകാരന്മാർ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4673539 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = കലാമണ്ഡലം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ | image = Kalamandalam Gopalakrishnan (2).jpg | caption = | birth_date = 1967 | occupation = കഥകളി കലാകാരൻ, കൊറിയോഗ്രാഫർ, ഡയറക്ടർ | awards = കേന്ദ്ര സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ സീനിയർ ഫെലോഷിപ്പ് (2018) }} പ്രശസ്തനായ ഒരു കഥകളി കലാകാരനും കൊറിയോഗ്രാഫറും സാംസ്കാരിക പരിപാടികളുടെ സംഘാടകനുമാണ് '''കലാമണ്ഡലം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ''' (ജനനം 1967). <ref>[https://www.kathakalischool.com/director.html The Director - Kathakali School]</ref>. പ്രശസ്ത മലയാളകവിയായ [[പി. കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ}പി. കുഞ്ഞിരാമൻ നായരുടെ]] പേരക്കുട്ടിയാണ് ഗോപാലകൃഷ്ണൻ. == ജീവചരിത്രവും വിദ്യാഭ്യാസവും == സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ അദ്ദേഹം, കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന്റെ സ്കോളർഷിപ്പോടെ കേരള കലാമണ്ഡലത്തിൽ ചേർന്ന് കഥകളി അഭ്യസിച്ചു. 2010 മുതൽ കേന്ദ്ര സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന്റെ സ്കോളർഷിപ്പ് അവാർഡ് ജേതാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനുള്ള വിദഗ്ധ സമിതിയിൽ (Expert Committee) കഥകളി ഡാൻസ് വിഭാഗം അംഗമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഫോർ കൾച്ചറൽ റിലേഷൻസിന്റെ (ICCR) എംപാനൽഡ് ആർട്ടിസ്റ്റായും അദ്ദേഹം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 2018-ൽ ഇന്ത്യാ സർക്കാരിന്റെ സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ സീനിയർ ഫെലോഷിപ്പ് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. == കലാജീവിതവും പ്രവർത്തനങ്ങളും == ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി ആയിരത്തിലധികം വേദികളിൽ അദ്ദേഹം കഥകളി സംഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇറ്റലി, ജർമ്മനി, റഷ്യ, പോളണ്ട്, സീഷെൽസ്, ചൈന, ജപ്പാൻ, പാകിസ്ഥാൻ, അമേരിക്ക തുടങ്ങിയ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ തന്റെ സംഘത്തോടൊപ്പം അദ്ദേഹം പരിപാടികൾ നടത്തി. വിവിധ മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾക്കും അന്താരാഷ്ട്ര സിനിമകൾക്കും വേണ്ടി അദ്ദേഹം കഥകളി രംഗങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ ഇന്ത്യയിലും പുറത്തുനിന്നുമുള്ള നിരവധി വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് അദ്ദേഹം ഗുരുവായും സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിലവിൽ ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ [[ചെറുതുരുത്തി]]യിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ''കഥകളി സ്കൂൾ സൊസൈറ്റിയുടെ'' ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ സ്ഥാപനത്തിലൂടെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് കഥകളി, സംഗീതം, ചുട്ടി, ചെണ്ട, മൃദംഗം തുടങ്ങിയ ക്ലാസ് കലകളും മോഹിനിയാട്ടം, ഭരതനാട്യം, കുച്ചിപ്പുടി, കളരിപ്പയറ്റ് എന്നിവയും അഭ്യസിപ്പിച്ചു വരുന്നു. കേന്ദ്ര സാംസ്‌കാരിക വകുപ്പിനു കീഴിൽ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്ന സ്ഥാപനമായ ചെറുതുരുത്തി കഥകളി സ്കൂൾ ചൈനീസ് സർക്കാരിന്റെ സാംസ്‌കാരിക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ക്ഷണം സ്വീകരിച്ച് ചൈനീസ് ചാങ്ക്ഷാ ഷിൻസി കൾച്ചറൽ കമ്പനിയുമായി ചേർന്ന് ചൈനയിൽ കഥകളിപഠനകേന്ദ്രം തുടങ്ങുന്നുണ്ട്. <ref>https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/cheruthuruthy-kathakali-school-china-study-center-n52fwyh6</ref> == പ്രധാന നേട്ടങ്ങളും പരിപാടികളുടെ ഏകോപനവും == * ഗിന്നസ് ലോക റെക്കോർഡ്: 2011-ൽ തിരുവനന്തപുത്തുനടന്ന ശ്രീ ശ്രീ രവിശങ്കറിന്റെ ആനന്ദോത്സവത്തിൽ 150 കഥകളി കലാകാരന്മാരെ അണിനിരത്തി ഗിന്നസ് ലോക റെക്കോർഡ് പ്രകടനം സംഘടിപ്പിച്ചു. * രാഷ്ട്രീയ-ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരങ്ങൾ: 2006-ൽ ഗുജറാത്ത് നവരാത്രി ഉത്സവ വേളയിൽ അന്നത്തെ ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയും നിലവിലെ പ്രധാനമന്ത്രിയുമായ നരേന്ദ്ര മോദിയിൽ നിന്ന് സ്മരണിക സ്വീകരിച്ചു * 2025-ൽ രാഷ്ട്രപതി ദ്രൗപതി മുർമുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നടന്ന നേവി ഡേ ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങിന്റെ സാംസ്കാരിക പരിപാടിയുടെ കൊറിയോഗ്രാഫി നിർവഹിച്ചു. ===പ്രധാന അന്തർദേശീയ/ദേശീയ പരിപാടികൾ:=== * 2023-ൽ കുമരകത്ത് നടന്ന ജി20 ഉച്ചകോടിയുടെ സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾക്കായി ഏകദേശം 1000 കലാകാരന്മാരെ ഏകോപിപ്പിച്ചു. * ഫ്രാൻസിലെ പാരീസിൽ നടന്ന 'നമസ്തേ ഫ്രാൻസ്' ഫെസ്റ്റിവലിൽ പങ്കെടുത്തു. * ചെന്നൈയിൽ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത 44-ാമത് ഫിഡ ചെസ് ഒളിമ്പ്യാഡിന്റെ ഉദ്ഘാടനച്ചടങ്ങിൽ കഥകളി അവതരിപ്പിച്ചു * 2015-ലെ ദേശീയ ഗെയിംസിന്റെ ഉദ്ഘാടന-സമാപന ചടങ്ങുകൾക്കായി ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള 5000-ത്തോളം കലാകാരന്മാരെ ഏകോപിപ്പിച്ചു. * 2010-ലെ കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ് ഉദ്ഘാടനച്ചടങ്ങിൽ ചെണ്ട കലാകാരന്മാരുടെ ഏകോപനം നിർവഹിച്ചു. * പൂനെയിൽ രജനികാന്ത് നായകനായ 'ശിവാജി ദ ബോസ്' എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിനായി പുലിക്കളിയും തെയ്യവും സംഘടിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ റോളണ്ട് ജോഫി സംവിധാനം ചെയ്ത 'സിംഗുലാരിറ്റി' എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ചിത്രത്തിനായും കലാപരിപാടികൾ ഏകോപിപ്പിച്ചു. == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} [[വിഭാഗം:ഇന്ത്യൻ കഥകളി കലാകാരന്മാർ]] [[വിഭാഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി കലാകാരന്മാർ]] 6l2c4svogfbx8s7trc92inoyknrpp2z 4673540 4673539 2026-10-05T07:54:37Z Akbarali 17542 4673540 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = കലാമണ്ഡലം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ | image = Kalamandalam Gopalakrishnan (2).jpg | caption = | birth_date = 1967 | occupation = കഥകളി കലാകാരൻ, കൊറിയോഗ്രാഫർ, ഡയറക്ടർ | awards = കേന്ദ്ര സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ സീനിയർ ഫെലോഷിപ്പ് (2018) }} പ്രശസ്തനായ ഒരു കഥകളി കലാകാരനും കൊറിയോഗ്രാഫറും സാംസ്കാരിക പരിപാടികളുടെ സംഘാടകനുമാണ് '''കലാമണ്ഡലം ഗോപാലകൃഷ്ണൻ''' (ജനനം 1967). <ref>[https://www.kathakalischool.com/director.html The Director - Kathakali School]</ref>. പ്രശസ്ത മലയാളകവിയായ [[പി. കുഞ്ഞിരാമൻ നായർ |പി. കുഞ്ഞിരാമൻ നായരുടെ]] പേരക്കുട്ടിയാണ് ഗോപാലകൃഷ്ണൻ. == ജീവചരിത്രവും വിദ്യാഭ്യാസവും == സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ അദ്ദേഹം, കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന്റെ സ്കോളർഷിപ്പോടെ കേരള കലാമണ്ഡലത്തിൽ ചേർന്ന് കഥകളി അഭ്യസിച്ചു. 2010 മുതൽ കേന്ദ്ര സാംസ്കാരിക വകുപ്പിന്റെ സ്കോളർഷിപ്പ് അവാർഡ് ജേതാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിനുള്ള വിദഗ്ധ സമിതിയിൽ (Expert Committee) കഥകളി ഡാൻസ് വിഭാഗം അംഗമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഫോർ കൾച്ചറൽ റിലേഷൻസിന്റെ (ICCR) എംപാനൽഡ് ആർട്ടിസ്റ്റായും അദ്ദേഹം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 2018-ൽ ഇന്ത്യാ സർക്കാരിന്റെ സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ സീനിയർ ഫെലോഷിപ്പ് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. == കലാജീവിതവും പ്രവർത്തനങ്ങളും == ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തുമായി ആയിരത്തിലധികം വേദികളിൽ അദ്ദേഹം കഥകളി സംഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇറ്റലി, ജർമ്മനി, റഷ്യ, പോളണ്ട്, സീഷെൽസ്, ചൈന, ജപ്പാൻ, പാകിസ്ഥാൻ, അമേരിക്ക തുടങ്ങിയ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ തന്റെ സംഘത്തോടൊപ്പം അദ്ദേഹം പരിപാടികൾ നടത്തി. വിവിധ മലയാള ചലച്ചിത്രങ്ങൾക്കും അന്താരാഷ്ട്ര സിനിമകൾക്കും വേണ്ടി അദ്ദേഹം കഥകളി രംഗങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ ഇന്ത്യയിലും പുറത്തുനിന്നുമുള്ള നിരവധി വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് അദ്ദേഹം ഗുരുവായും സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിലവിൽ ലാഭേച്ഛയില്ലാതെ [[ചെറുതുരുത്തി]]യിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ''കഥകളി സ്കൂൾ സൊസൈറ്റിയുടെ'' ഡയറക്ടറായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ സ്ഥാപനത്തിലൂടെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് കഥകളി, സംഗീതം, ചുട്ടി, ചെണ്ട, മൃദംഗം തുടങ്ങിയ ക്ലാസ് കലകളും മോഹിനിയാട്ടം, ഭരതനാട്യം, കുച്ചിപ്പുടി, കളരിപ്പയറ്റ് എന്നിവയും അഭ്യസിപ്പിച്ചു വരുന്നു. കേന്ദ്ര സാംസ്‌കാരിക വകുപ്പിനു കീഴിൽ പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്ന സ്ഥാപനമായ ചെറുതുരുത്തി കഥകളി സ്കൂൾ ചൈനീസ് സർക്കാരിന്റെ സാംസ്‌കാരിക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ക്ഷണം സ്വീകരിച്ച് ചൈനീസ് ചാങ്ക്ഷാ ഷിൻസി കൾച്ചറൽ കമ്പനിയുമായി ചേർന്ന് ചൈനയിൽ കഥകളിപഠനകേന്ദ്രം തുടങ്ങുന്നുണ്ട്. <ref>https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/cheruthuruthy-kathakali-school-china-study-center-n52fwyh6</ref> == പ്രധാന നേട്ടങ്ങളും പരിപാടികളുടെ ഏകോപനവും == * ഗിന്നസ് ലോക റെക്കോർഡ്: 2011-ൽ തിരുവനന്തപുത്തുനടന്ന ശ്രീ ശ്രീ രവിശങ്കറിന്റെ ആനന്ദോത്സവത്തിൽ 150 കഥകളി കലാകാരന്മാരെ അണിനിരത്തി ഗിന്നസ് ലോക റെക്കോർഡ് പ്രകടനം സംഘടിപ്പിച്ചു. * രാഷ്ട്രീയ-ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരങ്ങൾ: 2006-ൽ ഗുജറാത്ത് നവരാത്രി ഉത്സവ വേളയിൽ അന്നത്തെ ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയും നിലവിലെ പ്രധാനമന്ത്രിയുമായ നരേന്ദ്ര മോദിയിൽ നിന്ന് സ്മരണിക സ്വീകരിച്ചു * 2025-ൽ രാഷ്ട്രപതി ദ്രൗപതി മുർമുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നടന്ന നേവി ഡേ ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങിന്റെ സാംസ്കാരിക പരിപാടിയുടെ കൊറിയോഗ്രാഫി നിർവഹിച്ചു. ===പ്രധാന അന്തർദേശീയ/ദേശീയ പരിപാടികൾ:=== * 2023-ൽ കുമരകത്ത് നടന്ന ജി20 ഉച്ചകോടിയുടെ സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾക്കായി ഏകദേശം 1000 കലാകാരന്മാരെ ഏകോപിപ്പിച്ചു. * ഫ്രാൻസിലെ പാരീസിൽ നടന്ന 'നമസ്തേ ഫ്രാൻസ്' ഫെസ്റ്റിവലിൽ പങ്കെടുത്തു. * ചെന്നൈയിൽ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത 44-ാമത് ഫിഡ ചെസ് ഒളിമ്പ്യാഡിന്റെ ഉദ്ഘാടനച്ചടങ്ങിൽ കഥകളി അവതരിപ്പിച്ചു * 2015-ലെ ദേശീയ ഗെയിംസിന്റെ ഉദ്ഘാടന-സമാപന ചടങ്ങുകൾക്കായി ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള 5000-ത്തോളം കലാകാരന്മാരെ ഏകോപിപ്പിച്ചു. * 2010-ലെ കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ് ഉദ്ഘാടനച്ചടങ്ങിൽ ചെണ്ട കലാകാരന്മാരുടെ ഏകോപനം നിർവഹിച്ചു. * പൂനെയിൽ രജനികാന്ത് നായകനായ 'ശിവാജി ദ ബോസ്' എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിനായി പുലിക്കളിയും തെയ്യവും സംഘടിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ റോളണ്ട് ജോഫി സംവിധാനം ചെയ്ത 'സിംഗുലാരിറ്റി' എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് ചിത്രത്തിനായും കലാപരിപാടികൾ ഏകോപിപ്പിച്ചു. == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} [[വിഭാഗം:ഇന്ത്യൻ കഥകളി കലാകാരന്മാർ]] [[വിഭാഗം:1967-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കഥകളി കലാകാരന്മാർ]] 8lhv606azzm6yfl6s3t948p3eubrfrg 1 672409 4673440 2026-10-04T17:15:06Z TheGreatEditor024 211141 /* 03 ഒക്ടോബർ 2026 */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4673440 wikitext text/x-wiki == 03 ഒക്ടോബർ 2026 == [[പ്രമാണം:Mercator_projection_SW.jpg|ലഘുചിത്രം|169x169ബിന്ദു|[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം|വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം]]]] ഈ ലേഖനം [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം|വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം]] എന്നതിന്റെ കീഴിൽ നിർമ്മിച്ചതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 17:15, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) gf1ddbdbczmzaz9wqm7r3r018hr6wbj 4673441 4673440 2026-10-04T17:15:25Z TheGreatEditor024 211141 /* g */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4673441 wikitext text/x-wiki == 03 ഒക്ടോബർ 2026 == [[പ്രമാണം:Mercator_projection_SW.jpg|ലഘുചിത്രം|169x169ബിന്ദു|[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം|വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം]]]] ഈ ലേഖനം [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം|വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം]] എന്നതിന്റെ കീഴിൽ നിർമ്മിച്ചതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 17:15, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) == g == g [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 17:15, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) i03kpq8ucm4gqhwnycgo89gdw2afx7z 4673442 4673441 2026-10-04T17:15:35Z TheGreatEditor024 211141 4673442 wikitext text/x-wiki == 03 ഒക്ടോബർ 2026 == [[പ്രമാണം:Mercator_projection_SW.jpg|ലഘുചിത്രം|169x169ബിന്ദു|[[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം|വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം]]]] ഈ ലേഖനം [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം|വിക്കിപദ്ധതി:അന്താരാഷ്ട്രം]] എന്നതിന്റെ കീഴിൽ നിർമ്മിച്ചതാണ്. [[ഉപയോക്താവ്:TheGreatEditor024|TheGreatEditor024]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:TheGreatEditor024|സംവാദം]]) 17:15, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) gf1ddbdbczmzaz9wqm7r3r018hr6wbj 3 672410 4673449 2026-10-04T17:39:53Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4673449 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Enthu2608 | Enthu2608 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 17:39, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) 2o68yqv3ab9n1ch2jf4swll6wpy5erh 3 672411 4673453 2026-10-04T18:02:52Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4673453 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Ratheesh payyanur | Ratheesh payyanur | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 18:02, 4 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) mh8mq84uy6ut5bjljr50p2em2xb6o3j 0 672412 4673456 2026-10-04T18:39:25Z Ashik Jose 63611 പുതിയ ലേഖനം സൃഷ്ടിച്ചു. 4673456 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=അനു പാപ്പച്ചൻ|occupation=എഴുത്തുകാരി, ചലച്ചിത്ര നിരൂപക, അധ്യാപിക|notableworks=''പെൺതിര'' (2026)|nationality=ഇന്ത്യ|language=മലയാളം|genre=ചലച്ചിത്ര നിരൂപണം, ലേഖനം}} '''ഡോ. അനു പാപ്പച്ചൻ''' ഒരു [[മലയാളം|മലയാള]] എഴുത്തുകാരിയും ചലച്ചിത്ര നിരൂപകയുമാണ്.<ref name="almanac">{{Cite web|url=https://vimalacollege.edu.in/wp-content/uploads/2026/01/2020-20211.pdf|title=Almanac & Organizer 2020–2021: Faculty on Roll – PG Department of Malayalam|access-date=2026-10-04|publisher=വിമല കോളേജ്, തൃശൂർ|language=en}}</ref> മലയാള സിനിമയിലെ സ്ത്രീ സാന്നിധ്യത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുന്ന ''പെൺതിര'' (2026) എന്ന പഠനഗ്രന്ഥത്തിന്റെ രചയിതാവാണ്.<ref name="mbi">{{Cite web|url=https://www.mbibooks.com/product/penthira/|title=പെൺതിര (Penthira)|access-date=2026-10-04|publisher=മാതൃഭൂമി ബുക്സ്|language=ml}}</ref> == പെൺതിര == 2026-ൽ [[മാതൃഭൂമി ബുക്സ്]] പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 456 പേജുള്ള പഠനഗ്രന്ഥമാണ് ''പെൺതിര''.<ref name="mbi" /> മലയാള സിനിമയിലെ സ്ത്രീകളുടെ സാന്നിധ്യത്തിന്റെ ചരിത്രം രാഷ്ട്രീയജാഗ്രതയോടെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന കൃതിയാണിതെന്ന് പ്രസാധകർ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="mbi" /> 2025 ഡിസംബർ 14-ന് [[അന്തർദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവം (കേരളം)|ഐ.എഫ്.എഫ്.കെ.യിൽ]] ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ പുരുഷാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ച് നടന്ന ഓപ്പൺ ഫോറത്തിൽ ചലച്ചിത്ര നിരൂപകയായി ഇവർ പങ്കെടുത്തു. ഈ സെഷനിൽ ''പെൺതിര''യുടെ കവർ പ്രകാശനം ചെയ്തു.<ref name="asianet">{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/30th-international-film-festival-of-kerala-day-3-open-forum-articleshow-zxfwzzw|title=ചലച്ചിത്ര വിജയങ്ങളുടെ ക്രെഡിറ്റിൽ സ്ത്രീ-പുരുഷ വിവേചനം; ഐഎഫ്എഫ്കെ ഓപ്പൺ ഫോറത്തിൽ വിമർശനം|access-date=2026-10-04|last=റോബിൻസൺ|first=നിത്യ ജി.|date=2025-12-15|publisher=ഏഷ്യാനെറ്റ് ന്യൂസ് മലയാളം|language=ml}}</ref><ref name="iffk">{{Cite web|url=https://iffk.in/programdetail/ODQwNTIwMy44NA==|title=Open Forum Explores Patriarchy in Indian Cinema: Power, Gender, Politics|access-date=2026-10-04|date=2025-12-14|publisher=കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി (IFFK)|language=en}}</ref> === സ്വീകരണം === ''ദ ക്യൂ''വിൽ സംഗീത് ശേഖർ എഴുതിയ നിരൂപണത്തിൽ, [[പി.കെ. റോസി]] മുതൽ [[ചെമ്പരത്തി ശോഭന|റോജ രമണി]] വരെയുള്ള നടിമാരെ പരിഗണിക്കുന്ന ''പെൺതിര''യെ "സമഗ്രമായൊരു പഠനശ്രമം" എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. എഴുനൂറിലധികം സിനിമകൾ പുസ്തകത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നും, സ്ത്രീകളുടെ രാഷ്ട്രീയത്തോടൊപ്പം വർണരാഷ്ട്രീയവും സമൂഹത്തിൽ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെടുന്നവരുടെ പക്ഷവും കൃതി പറഞ്ഞുവയ്ക്കുന്നുണ്ടെന്നും നിരൂപകൻ നിരീക്ഷിച്ചു.<ref name="cue">{{Cite web|url=https://www.thecue.in/books/book-review/penthira-writing-an-alternative-history-of-malayalam-cinema|title=മലയാളസിനിമയുടെ ബദൽ ചരിത്രം എഴുതുന്ന പെൺതിര|access-date=2026-10-04|last=ശേഖർ|first=സംഗീത്|date=2026-04-15|publisher=ദ ക്യൂ|language=ml}}</ref> == കൃതികൾ == * {{Cite book |last=പാപ്പച്ചൻ |first=അനു |title=പെൺതിര |publisher=മാതൃഭൂമി ബുക്സ് |year=2026 |isbn=978-93-49855-21-2 |pages=456 |language=ml}} == അവലംബം == {{reflist}} q30vgat8tpuuaevimlxi2nc1xrq33hx 4673537 4673456 2026-10-05T07:52:14Z Akbarali 17542 [[വർഗ്ഗം:എഴുത്തുകാർ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4673537 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=അനു പാപ്പച്ചൻ|occupation=എഴുത്തുകാരി, ചലച്ചിത്ര നിരൂപക, അധ്യാപിക|notableworks=''പെൺതിര'' (2026)|nationality=ഇന്ത്യ|language=മലയാളം|genre=ചലച്ചിത്ര നിരൂപണം, ലേഖനം}} '''ഡോ. അനു പാപ്പച്ചൻ''' ഒരു [[മലയാളം|മലയാള]] എഴുത്തുകാരിയും ചലച്ചിത്ര നിരൂപകയുമാണ്.<ref name="almanac">{{Cite web|url=https://vimalacollege.edu.in/wp-content/uploads/2026/01/2020-20211.pdf|title=Almanac & Organizer 2020–2021: Faculty on Roll – PG Department of Malayalam|access-date=2026-10-04|publisher=വിമല കോളേജ്, തൃശൂർ|language=en}}</ref> മലയാള സിനിമയിലെ സ്ത്രീ സാന്നിധ്യത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുന്ന ''പെൺതിര'' (2026) എന്ന പഠനഗ്രന്ഥത്തിന്റെ രചയിതാവാണ്.<ref name="mbi">{{Cite web|url=https://www.mbibooks.com/product/penthira/|title=പെൺതിര (Penthira)|access-date=2026-10-04|publisher=മാതൃഭൂമി ബുക്സ്|language=ml}}</ref> == പെൺതിര == 2026-ൽ [[മാതൃഭൂമി ബുക്സ്]] പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 456 പേജുള്ള പഠനഗ്രന്ഥമാണ് ''പെൺതിര''.<ref name="mbi" /> മലയാള സിനിമയിലെ സ്ത്രീകളുടെ സാന്നിധ്യത്തിന്റെ ചരിത്രം രാഷ്ട്രീയജാഗ്രതയോടെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന കൃതിയാണിതെന്ന് പ്രസാധകർ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="mbi" /> 2025 ഡിസംബർ 14-ന് [[അന്തർദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവം (കേരളം)|ഐ.എഫ്.എഫ്.കെ.യിൽ]] ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ പുരുഷാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ച് നടന്ന ഓപ്പൺ ഫോറത്തിൽ ചലച്ചിത്ര നിരൂപകയായി ഇവർ പങ്കെടുത്തു. ഈ സെഷനിൽ ''പെൺതിര''യുടെ കവർ പ്രകാശനം ചെയ്തു.<ref name="asianet">{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/30th-international-film-festival-of-kerala-day-3-open-forum-articleshow-zxfwzzw|title=ചലച്ചിത്ര വിജയങ്ങളുടെ ക്രെഡിറ്റിൽ സ്ത്രീ-പുരുഷ വിവേചനം; ഐഎഫ്എഫ്കെ ഓപ്പൺ ഫോറത്തിൽ വിമർശനം|access-date=2026-10-04|last=റോബിൻസൺ|first=നിത്യ ജി.|date=2025-12-15|publisher=ഏഷ്യാനെറ്റ് ന്യൂസ് മലയാളം|language=ml}}</ref><ref name="iffk">{{Cite web|url=https://iffk.in/programdetail/ODQwNTIwMy44NA==|title=Open Forum Explores Patriarchy in Indian Cinema: Power, Gender, Politics|access-date=2026-10-04|date=2025-12-14|publisher=കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി (IFFK)|language=en}}</ref> === സ്വീകരണം === ''ദ ക്യൂ''വിൽ സംഗീത് ശേഖർ എഴുതിയ നിരൂപണത്തിൽ, [[പി.കെ. റോസി]] മുതൽ [[ചെമ്പരത്തി ശോഭന|റോജ രമണി]] വരെയുള്ള നടിമാരെ പരിഗണിക്കുന്ന ''പെൺതിര''യെ "സമഗ്രമായൊരു പഠനശ്രമം" എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. എഴുനൂറിലധികം സിനിമകൾ പുസ്തകത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നും, സ്ത്രീകളുടെ രാഷ്ട്രീയത്തോടൊപ്പം വർണരാഷ്ട്രീയവും സമൂഹത്തിൽ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെടുന്നവരുടെ പക്ഷവും കൃതി പറഞ്ഞുവയ്ക്കുന്നുണ്ടെന്നും നിരൂപകൻ നിരീക്ഷിച്ചു.<ref name="cue">{{Cite web|url=https://www.thecue.in/books/book-review/penthira-writing-an-alternative-history-of-malayalam-cinema|title=മലയാളസിനിമയുടെ ബദൽ ചരിത്രം എഴുതുന്ന പെൺതിര|access-date=2026-10-04|last=ശേഖർ|first=സംഗീത്|date=2026-04-15|publisher=ദ ക്യൂ|language=ml}}</ref> == കൃതികൾ == * {{Cite book |last=പാപ്പച്ചൻ |first=അനു |title=പെൺതിര |publisher=മാതൃഭൂമി ബുക്സ് |year=2026 |isbn=978-93-49855-21-2 |pages=456 |language=ml}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:എഴുത്തുകാർ]] 78jqs4vfyame151o0880c1sywql05ot 4673538 4673537 2026-10-05T07:52:55Z Akbarali 17542 [[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്ര നിരൂപകർ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4673538 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=അനു പാപ്പച്ചൻ|occupation=എഴുത്തുകാരി, ചലച്ചിത്ര നിരൂപക, അധ്യാപിക|notableworks=''പെൺതിര'' (2026)|nationality=ഇന്ത്യ|language=മലയാളം|genre=ചലച്ചിത്ര നിരൂപണം, ലേഖനം}} '''ഡോ. അനു പാപ്പച്ചൻ''' ഒരു [[മലയാളം|മലയാള]] എഴുത്തുകാരിയും ചലച്ചിത്ര നിരൂപകയുമാണ്.<ref name="almanac">{{Cite web|url=https://vimalacollege.edu.in/wp-content/uploads/2026/01/2020-20211.pdf|title=Almanac & Organizer 2020–2021: Faculty on Roll – PG Department of Malayalam|access-date=2026-10-04|publisher=വിമല കോളേജ്, തൃശൂർ|language=en}}</ref> മലയാള സിനിമയിലെ സ്ത്രീ സാന്നിധ്യത്തെ വിശകലനം ചെയ്യുന്ന ''പെൺതിര'' (2026) എന്ന പഠനഗ്രന്ഥത്തിന്റെ രചയിതാവാണ്.<ref name="mbi">{{Cite web|url=https://www.mbibooks.com/product/penthira/|title=പെൺതിര (Penthira)|access-date=2026-10-04|publisher=മാതൃഭൂമി ബുക്സ്|language=ml}}</ref> == പെൺതിര == 2026-ൽ [[മാതൃഭൂമി ബുക്സ്]] പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 456 പേജുള്ള പഠനഗ്രന്ഥമാണ് ''പെൺതിര''.<ref name="mbi" /> മലയാള സിനിമയിലെ സ്ത്രീകളുടെ സാന്നിധ്യത്തിന്റെ ചരിത്രം രാഷ്ട്രീയജാഗ്രതയോടെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന കൃതിയാണിതെന്ന് പ്രസാധകർ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="mbi" /> 2025 ഡിസംബർ 14-ന് [[അന്തർദേശീയ ചലച്ചിത്രോത്സവം (കേരളം)|ഐ.എഫ്.എഫ്.കെ.യിൽ]] ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ പുരുഷാധിപത്യത്തെക്കുറിച്ച് നടന്ന ഓപ്പൺ ഫോറത്തിൽ ചലച്ചിത്ര നിരൂപകയായി ഇവർ പങ്കെടുത്തു. ഈ സെഷനിൽ ''പെൺതിര''യുടെ കവർ പ്രകാശനം ചെയ്തു.<ref name="asianet">{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/30th-international-film-festival-of-kerala-day-3-open-forum-articleshow-zxfwzzw|title=ചലച്ചിത്ര വിജയങ്ങളുടെ ക്രെഡിറ്റിൽ സ്ത്രീ-പുരുഷ വിവേചനം; ഐഎഫ്എഫ്കെ ഓപ്പൺ ഫോറത്തിൽ വിമർശനം|access-date=2026-10-04|last=റോബിൻസൺ|first=നിത്യ ജി.|date=2025-12-15|publisher=ഏഷ്യാനെറ്റ് ന്യൂസ് മലയാളം|language=ml}}</ref><ref name="iffk">{{Cite web|url=https://iffk.in/programdetail/ODQwNTIwMy44NA==|title=Open Forum Explores Patriarchy in Indian Cinema: Power, Gender, Politics|access-date=2026-10-04|date=2025-12-14|publisher=കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അക്കാദമി (IFFK)|language=en}}</ref> === സ്വീകരണം === ''ദ ക്യൂ''വിൽ സംഗീത് ശേഖർ എഴുതിയ നിരൂപണത്തിൽ, [[പി.കെ. റോസി]] മുതൽ [[ചെമ്പരത്തി ശോഭന|റോജ രമണി]] വരെയുള്ള നടിമാരെ പരിഗണിക്കുന്ന ''പെൺതിര''യെ "സമഗ്രമായൊരു പഠനശ്രമം" എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. എഴുനൂറിലധികം സിനിമകൾ പുസ്തകത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുവെന്നും, സ്ത്രീകളുടെ രാഷ്ട്രീയത്തോടൊപ്പം വർണരാഷ്ട്രീയവും സമൂഹത്തിൽ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെടുന്നവരുടെ പക്ഷവും കൃതി പറഞ്ഞുവയ്ക്കുന്നുണ്ടെന്നും നിരൂപകൻ നിരീക്ഷിച്ചു.<ref name="cue">{{Cite web|url=https://www.thecue.in/books/book-review/penthira-writing-an-alternative-history-of-malayalam-cinema|title=മലയാളസിനിമയുടെ ബദൽ ചരിത്രം എഴുതുന്ന പെൺതിര|access-date=2026-10-04|last=ശേഖർ|first=സംഗീത്|date=2026-04-15|publisher=ദ ക്യൂ|language=ml}}</ref> == കൃതികൾ == * {{Cite book |last=പാപ്പച്ചൻ |first=അനു |title=പെൺതിര |publisher=മാതൃഭൂമി ബുക്സ് |year=2026 |isbn=978-93-49855-21-2 |pages=456 |language=ml}} == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:ചലച്ചിത്ര നിരൂപകർ]] 2enz8ky7yp70gr69thbkwqaipjhqb7q 3 672413 4673478 2026-10-04T22:44:34Z Mfield 212183 Mfield എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:AfghanTsakhtan]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: "[[Special:CentralAuth/Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b|Renamed user cbd28e49654a6bbdecdcd33adb303c9b]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/AfghanTsakhtan|AfghanTsakhtan]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4673478 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:AfghanTsakhtan]] 6yiyyn09d3axw86espeoignjzgcz0bl 3 672414 4673500 2026-10-05T02:20:02Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4673500 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: പി.എം ഹുസൈൻ ജിഫ്രി | പി.എം ഹുസൈൻ ജിഫ്രി | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 02:20, 5 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) 0r89ixq2tcqf9kaych6927dlzztllab 3 672415 4673509 2026-10-05T05:12:43Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4673509 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Sanadavis | Sanadavis | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 05:12, 5 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) bn2x30q8nbss19e6kpippum5kdtms3k 0 672416 4673510 2026-10-05T05:19:19Z Santhosh.thottingal 4789 "[[:en:Special:Redirect/revision/1378124187|All India Students' Association]]" എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്. 4673510 wikitext text/x-wiki {{Databox}} ഇന്ത്യയിലെ ഒരു [[ഇടതുപക്ഷം|ഇടതുപക്ഷ]] വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയാണ് '''ഓൾ ഇന്ത്യ സ്റ്റുഡന്റ്സ് അസോസിയേഷൻ''' ('''AISA - ഐസ'''). "തീവ്ര വിദ്യാർത്ഥി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശബ്ദം" എന്നാണ് ഇത് സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ്) ലിബറേഷന്റെ ഉപസംഘടനയാണ്. <ref>{{Cite web|url=http://www.aisa.in/about/manifesto/|title=AISA : Manifesto|access-date=29 May 2015|website=AISA}}</ref> ഈ അസോസിയേഷൻ മുമ്പ് ഐപിഎഫുമായി അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്തിരുന്നു. <ref name="ipf">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19930415-students-say-no-to-politics-of-communalism-810941-1993-04-15|title=Students say 'no' to politics of communalism|access-date=2020-04-05|last=Gupta|first=J. S.|date=15 April 1993|website=India Today|language=en}}</ref> ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള നിരവധി ഇടതുപക്ഷ വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനകളുടെ ലയനത്തിന്റെ ഭാഗമായി 1990 ഓഗസ്റ്റ് 9 ന് [[ക്രാന്തി ദിവസ്|ക്രാന്തി ദിവസിൽ]] [[പ്രയാഗ്രാജ്|പ്രയാഗ്‌രാജിലാണ്]] ഇത് സ്ഥാപിതമായത്. രണ്ടാമത്തെ ദേശീയ സമ്മേളനം 1994-ൽ ഡൽഹിയിലും, മൂന്നാമത്തേത് 1998-ൽ പട്നയിലും, നാലാമത്തേത് അലഹബാദിലും (2001), അഞ്ചാമത്തേത് കൽക്കട്ടയിലും (2004) നടന്നു, <ref>{{Cite web|url=https://www.aisa.in/about/introduction/|title=All India Students' Association: Introduction|access-date=2026-08-14|website=[[All India Students' Association]]|language=en}}</ref> [[ഡെൽഹി|ഡൽഹി]], [[ചണ്ഡീഗഢ്]], [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]], [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[ആസാം|അസം]], [[ബിഹാർ|ബീഹാർ]], [[ഝാർഖണ്ഡ്‌|ജാർഖണ്ഡ്]], [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], കർണാടക, [[ത്രിപുര]] തുടങ്ങി നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലും ഐസയ്ക്ക് സംഘടനാപരമായ സാന്നിധ്യമുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/rights/assam-protests-akhil-gogoi-health|title=Assam Rocked by Statewide Protests Demanding Akhil Gogoi's Release|access-date=2020-04-04|last=Das|first=Gaurav|date=12 March 2020|website=The Wire}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/bengal/dist-wing-of-all-india-students-association-to-start-agitation-31352.html|title=Dist wing of All-India Students Association to start agitation|access-date=2020-04-04|date=2013-12-24|website=The Statesman}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/students-of-calcutta-seek-help-for-delhi-riot-victims/cid/1753546|title=Students of Calcutta seek help for Delhi riot victims|access-date=2020-04-04|last=Chowdhury|first=Subhankar|date=14 March 2020|website=The Telegraph (Kolkata)|language=en}}</ref> == സർവകലാശാലകൾ == ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ പ്രധാന ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഐസയ്ക്ക് സാന്നിധ്യമുണ്ട്, അവയിൽ ചിലതാണ് പട്ന യൂണിവേഴ്സിറ്റി, <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/117-remain-in-fray-for-pusu-polls/articleshow/72321619.cms|title=117 remain in fray for PUSU polls {{!}} Patna News - Times of India|access-date=2020-04-04|last=Mishra|first=B. K.|date=9 December 2019|website=[[The Times of India]]|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/education/pusu-polls-jap-rjd-end-abvp-dominance-jd-u-bites-the-dust/story-yvEFRTPNLt3UzwBBUOfYTP.html|title=PUSU polls result 2019: JAP, RJD end ABVP dominance, JD-U bites the dust|access-date=2020-04-04|last=Kumar|first=Arun|date=2019-12-08|website=[[Hindustan Times]]|language=en}}</ref> [[അലഹബാദ് സർവ്വകലാശാല|അലഹബാദ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/uttar-pradesh-students-launch-protests-demand-action-after-murder-of-allahabad-university-law-student-4347467.html|title=Dalit law student murdered: Students of Allahabad University go on rampage, lay siege at DM's house|access-date=2020-04-04|date=13 February 2018|website=[[Firstpost]]}}</ref> [[ബനാറസ് ഹിന്ദു യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], ] കുമൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, [5] ജാദവ്പൂർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, <ref name="ipf" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/jadavpur-university-student-union-elections-held-after-3-years-results-to-be-announced-today-1648325-2020-02-20|title=Jadavpur University student union elections held after 3 years, results to be announced today|access-date=2020-04-04|date=20 February 2020|website=[[India Today]]|language=en}}</ref> [[ഡെൽഹി സർവകലാശാല|യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/delhi-news/dusu-polls-2018-dusu-elections-2018-aap-cpm-student-wings-to-jointly-contest-delhi-university-polls-1908398|title=AAP, CPM Student Wings To Jointly Contest Delhi University Polls|access-date=2020-04-04|date=30 August 2018|website=[[NDTV.com]]}}</ref> ലഖ്നൗ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, [[ടാറ്റാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സോഷ്യൽ സയൻസസ്|ടാറ്റ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സോഷ്യൽ സയൻസസ്]], <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/photos/tiss-students-protests-now-reach-power-corridors-in-new-delhi-against-withdrawal-of-financial-aid-for-scst-scholars-4369695.html|title=TISS students' protests now reach power corridors in New Delhi against withdrawal of financial aid for SC/ST scholars|access-date=2020-04-04|date=27 February 2018|website=[[Firstpost]]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/191218/hyderabad-more-students-join-hunger-strike-at-tiss.html|title=Hyderabad: More students join hunger strike at TISS|access-date=2020-04-04|last=Parasa|first=Rejeswari|date=19 December 2018|website=[[Deccan Chronicle]]|language=en}}</ref> [[ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ]], [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാല|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/delhi-news/in-midnight-protest-at-jnu-hundreds-surround-vice-chancellor-over-missing-student-1476509|title=In Midnight Protest At JNU, Hundreds Surround Vice Chancellor Over Missing Student|access-date=2020-04-04|last=Sanyal|first=Anindita|date=20 October 2016|website=[[NDTV.com]]}}</ref> എച്ച്എൻബി ഗർവാൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, ഡൽഹിയിലെ അംബേദ്കർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, തുടങ്ങിയവ. 2017 മുതൽ ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ പൗരി ഗർവാളിലുള്ള റിഖ്‌നിഖൽ ഡിഗ്രി കോളേജിലെ വിദ്യാർത്ഥി യൂണിയൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഐസയുടെ ഒരു യൂണിറ്റ് സ്ഥിരമായി വിജയിച്ചു. 2013 മുതൽ 2019 വരെ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ഏക കേന്ദ്ര സർവകലാശാലയായ [[വിശ്വഭാരതി സർവ്വകലാശാല|വിശ്വഭാരതിയിൽ]] ഐസയ്ക്ക് ഗണ്യമായ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. ലിംഗാധിഷ്ഠിത അക്രമം, ഫീസ് വർധനവ്, ക്യാമ്പസ് ജനാധിപത്യം ആവശ്യപ്പെടുന്ന വിദ്യാർത്ഥികളെ നിയമവിരുദ്ധമായി സസ്‌പെൻഡ് ചെയ്യൽ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾക്കെതിരെ ശബ്ദമുയർത്തിക്കൊണ്ട് വിശ്വഭാരതിയിലെ ചരിത്രപരമായ വിദ്യാർത്ഥി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ഐസ പ്രവർത്തകർ നേതൃത്വം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. 20 ലധികം വകുപ്പുകളിലും സ്ഥാപനങ്ങളിലും സാന്നിധ്യമുള്ള ഐസ അക്കാലത്ത് വിശ്വഭാരതിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയായിരുന്നു. 2006 മുതൽ ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി സ്റ്റുഡന്റ്‌സ് യൂണിയൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഐസ തുടർച്ചയായി വിജയിച്ചു 2015 ലെ ജെഎൻയുഎസ്‌യു തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എഐഎസ്എഫിന്റെ വിജയം ഐസ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരേയൊരു അവസരമായിരുന്നു. 2013 മുതൽ, ഡൽഹി യൂണിവേഴ്സിറ്റി സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഐസ പ്രധാന ഇടതുപക്ഷ ശക്തികളിൽ ഒന്നാണ്. <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.tehelka.com/choice-based-credit-system-leaves-students-with-no-choice/2/|title=Choice-Based Credit System Leaves Students With No Choice|access-date=29 May 2015|date=4 April 2015|publisher=Tehelka Magazine, Volume 12 Issue 14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629101241/http://www.tehelka.com/choice-based-credit-system-leaves-students-with-no-choice/2/|archive-date=29 June 2015}}</ref> == ഭാരവാഹികൾ == 2025 ഒക്ടോബർ 7 മുതൽ, ഓൾ ഇന്ത്യ സ്റ്റുഡന്റ്സ് അസോസിയേഷന്റെ (AISA) ദേശീയ പ്രസിഡന്റ് [[നേഹ ബോറ|നേഹ ബോറയും]] ദേശീയ ജനറൽ സെക്രട്ടറി പ്രസേൻജീത് കുമാറുമാണ്. <ref name="OfficeBearers">{{Cite web|url=https://www.aisa.in/about/office-bearers/|title=Office Bearers|access-date=7 October 2025|website=All India Students' Association (AISA)|language=en-US}}</ref> <ref name="8thConf">{{Cite web|url=http://www.aisa.in/aisas-8th-national-conference-calls-for-nationwide-movement-against-common-central-university-bill-cbcs-rusa-binding-commitments-at-wto-and-attacks-on-campus-democracy/|title=AISA's 8th National Conference Calls for Nationwide Movement Against Common Central University Bill, CBCS, RUSA, 'Binding Commitments' at WTO, and Attacks on Campus Democracy!|access-date=29 May 2015|date=16 May 2015|website=AISA}}</ref> == ശ്രദ്ധേയരായ പൂർവ്വവിദ്യാർത്ഥികൾ == * ചന്ദ്രശേഖർ പ്രസാദ് <ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/politics/gun-killed-jnus-chandrashekhar-secular|title=The Gun That Killed JNU's Chandrashekhar 20 Years Ago Was 'Secular'|access-date=2023-08-18|last=Kant|first=Krishna|date=2017-04-01|website=[[The Wire (India)|The Wire]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818232225/https://thewire.in/politics/gun-killed-jnus-chandrashekhar-secular|archive-date=2023-08-18}}</ref> * സന്ദീപ് സൗരവ് <ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/agnipath-scheme-violent-protests-continue-in-bihar-2-trains-set-on-fire-122061700397_1.html|title=Agnipath scheme: Violent protests continue in Bihar, 2 trains set on fire|access-date=2023-08-18|date=2022-06-16|website=[[Business Standard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818232440/https://www.business-standard.com/article/current-affairs/agnipath-scheme-violent-protests-continue-in-bihar-2-trains-set-on-fire-122061700397_1.html|archive-date=2023-08-18}}</ref> == ഇതും കാണുക == * റെവല്യൂഷണറി യൂത്ത് അസോസിയേഷൻ * [[ഓൾ ഇന്ത്യാ സ്റ്റുഡൻ്റ്സ് ഫെഡറേഷൻ|അഖിലേന്ത്യാ വിദ്യാർത്ഥി ഫെഡറേഷൻ]] * [[സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡെറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ]] == അവലംബം == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} 3fdhswtlur25q3hl9ps2du3fj2cq6e0 4673511 4673510 2026-10-05T05:20:40Z Santhosh.thottingal 4789 4673511 wikitext text/x-wiki {{Databox}} ഇന്ത്യയിലെ ഒരു [[ഇടതുപക്ഷം|ഇടതുപക്ഷ]] വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയാണ് '''ഓൾ ഇന്ത്യ സ്റ്റുഡന്റ്സ് അസോസിയേഷൻ''' ('''AISA - ഐസ'''). "തീവ്ര വിദ്യാർത്ഥി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശബ്ദം" എന്നാണ് ഇത് സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്-ലെനിനിസ്റ്റ്) ലിബറേഷന്റെ ഉപസംഘടനയാണ്. <ref>{{Cite web|url=http://www.aisa.in/about/manifesto/|title=AISA : Manifesto|access-date=29 May 2015|website=AISA}}</ref> ഈ അസോസിയേഷൻ മുമ്പ് ഐപിഎഫുമായി അഫിലിയേറ്റ് ചെയ്തിരുന്നു. <ref name="ipf">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19930415-students-say-no-to-politics-of-communalism-810941-1993-04-15|title=Students say 'no' to politics of communalism|access-date=2020-04-05|last=Gupta|first=J. S.|date=15 April 1993|website=India Today|language=en}}</ref> ഇന്ത്യയിലുടനീളമുള്ള നിരവധി ഇടതുപക്ഷ വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനകളുടെ ലയനത്തിന്റെ ഭാഗമായി 1990 ഓഗസ്റ്റ് 9 ന് [[ക്രാന്തി ദിവസ്|ക്രാന്തി ദിവസിൽ]] [[പ്രയാഗ്രാജ്|പ്രയാഗ്‌രാജിലാണ്]] ഇത് സ്ഥാപിതമായത്. രണ്ടാമത്തെ ദേശീയ സമ്മേളനം 1994-ൽ ഡൽഹിയിലും, മൂന്നാമത്തേത് 1998-ൽ പട്നയിലും, നാലാമത്തേത് അലഹബാദിലും (2001), അഞ്ചാമത്തേത് കൽക്കട്ടയിലും (2004) നടന്നു, <ref>{{Cite web|url=https://www.aisa.in/about/introduction/|title=All India Students' Association: Introduction|access-date=2026-08-14|website=[[All India Students' Association]]|language=en}}</ref> [[ഡെൽഹി|ഡൽഹി]], [[ചണ്ഡീഗഢ്]], [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]], [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[ആസാം|അസം]], [[ബിഹാർ|ബീഹാർ]], [[ഝാർഖണ്ഡ്‌|ജാർഖണ്ഡ്]], [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], കർണാടക, [[ത്രിപുര]] തുടങ്ങി നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലും ഐസയ്ക്ക് സംഘടനാപരമായ സാന്നിധ്യമുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/rights/assam-protests-akhil-gogoi-health|title=Assam Rocked by Statewide Protests Demanding Akhil Gogoi's Release|access-date=2020-04-04|last=Das|first=Gaurav|date=12 March 2020|website=The Wire}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/bengal/dist-wing-of-all-india-students-association-to-start-agitation-31352.html|title=Dist wing of All-India Students Association to start agitation|access-date=2020-04-04|date=2013-12-24|website=The Statesman}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/students-of-calcutta-seek-help-for-delhi-riot-victims/cid/1753546|title=Students of Calcutta seek help for Delhi riot victims|access-date=2020-04-04|last=Chowdhury|first=Subhankar|date=14 March 2020|website=The Telegraph (Kolkata)|language=en}}</ref> == സർവകലാശാലകൾ == ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ പ്രധാന ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ ഐസയ്ക്ക് സാന്നിധ്യമുണ്ട്, അവയിൽ ചിലതാണ് പട്ന യൂണിവേഴ്സിറ്റി, <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/117-remain-in-fray-for-pusu-polls/articleshow/72321619.cms|title=117 remain in fray for PUSU polls {{!}} Patna News - Times of India|access-date=2020-04-04|last=Mishra|first=B. K.|date=9 December 2019|website=[[The Times of India]]|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/education/pusu-polls-jap-rjd-end-abvp-dominance-jd-u-bites-the-dust/story-yvEFRTPNLt3UzwBBUOfYTP.html|title=PUSU polls result 2019: JAP, RJD end ABVP dominance, JD-U bites the dust|access-date=2020-04-04|last=Kumar|first=Arun|date=2019-12-08|website=[[Hindustan Times]]|language=en}}</ref> [[അലഹബാദ് സർവ്വകലാശാല|അലഹബാദ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/uttar-pradesh-students-launch-protests-demand-action-after-murder-of-allahabad-university-law-student-4347467.html|title=Dalit law student murdered: Students of Allahabad University go on rampage, lay siege at DM's house|access-date=2020-04-04|date=13 February 2018|website=[[Firstpost]]}}</ref> [[ബനാറസ് ഹിന്ദു യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], ] കുമൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, [5] ജാദവ്പൂർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, <ref name="ipf" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/jadavpur-university-student-union-elections-held-after-3-years-results-to-be-announced-today-1648325-2020-02-20|title=Jadavpur University student union elections held after 3 years, results to be announced today|access-date=2020-04-04|date=20 February 2020|website=[[India Today]]|language=en}}</ref> [[ഡെൽഹി സർവകലാശാല|യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/delhi-news/dusu-polls-2018-dusu-elections-2018-aap-cpm-student-wings-to-jointly-contest-delhi-university-polls-1908398|title=AAP, CPM Student Wings To Jointly Contest Delhi University Polls|access-date=2020-04-04|date=30 August 2018|website=[[NDTV.com]]}}</ref> ലഖ്നൗ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, [[ടാറ്റാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സോഷ്യൽ സയൻസസ്|ടാറ്റ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സോഷ്യൽ സയൻസസ്]], <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/photos/tiss-students-protests-now-reach-power-corridors-in-new-delhi-against-withdrawal-of-financial-aid-for-scst-scholars-4369695.html|title=TISS students' protests now reach power corridors in New Delhi against withdrawal of financial aid for SC/ST scholars|access-date=2020-04-04|date=27 February 2018|website=[[Firstpost]]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/191218/hyderabad-more-students-join-hunger-strike-at-tiss.html|title=Hyderabad: More students join hunger strike at TISS|access-date=2020-04-04|last=Parasa|first=Rejeswari|date=19 December 2018|website=[[Deccan Chronicle]]|language=en}}</ref> [[ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ]], [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാല|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/delhi-news/in-midnight-protest-at-jnu-hundreds-surround-vice-chancellor-over-missing-student-1476509|title=In Midnight Protest At JNU, Hundreds Surround Vice Chancellor Over Missing Student|access-date=2020-04-04|last=Sanyal|first=Anindita|date=20 October 2016|website=[[NDTV.com]]}}</ref> എച്ച്എൻബി ഗർവാൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, ഡൽഹിയിലെ അംബേദ്കർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, തുടങ്ങിയവ. 2017 മുതൽ ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ പൗരി ഗർവാളിലുള്ള റിഖ്‌നിഖൽ ഡിഗ്രി കോളേജിലെ വിദ്യാർത്ഥി യൂണിയൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഐസയുടെ ഒരു യൂണിറ്റ് സ്ഥിരമായി വിജയിച്ചു. 2013 മുതൽ 2019 വരെ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ഏക കേന്ദ്ര സർവകലാശാലയായ [[വിശ്വഭാരതി സർവ്വകലാശാല|വിശ്വഭാരതിയിൽ]] ഐസയ്ക്ക് ഗണ്യമായ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. ലിംഗാധിഷ്ഠിത അക്രമം, ഫീസ് വർധനവ്, ക്യാമ്പസ് ജനാധിപത്യം ആവശ്യപ്പെടുന്ന വിദ്യാർത്ഥികളെ നിയമവിരുദ്ധമായി സസ്‌പെൻഡ് ചെയ്യൽ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾക്കെതിരെ ശബ്ദമുയർത്തിക്കൊണ്ട് വിശ്വഭാരതിയിലെ ചരിത്രപരമായ വിദ്യാർത്ഥി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ഐസ പ്രവർത്തകർ നേതൃത്വം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. 20 ലധികം വകുപ്പുകളിലും സ്ഥാപനങ്ങളിലും സാന്നിധ്യമുള്ള ഐസ അക്കാലത്ത് വിശ്വഭാരതിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയായിരുന്നു. 2006 മുതൽ ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി സ്റ്റുഡന്റ്‌സ് യൂണിയൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഐസ തുടർച്ചയായി വിജയിച്ചു 2015 ലെ ജെഎൻയുഎസ്‌യു തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ എഐഎസ്എഫിന്റെ വിജയം ഐസ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരേയൊരു അവസരമായിരുന്നു. 2013 മുതൽ, ഡൽഹി യൂണിവേഴ്സിറ്റി സ്റ്റുഡന്റ്സ് യൂണിയൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഐസ പ്രധാന ഇടതുപക്ഷ ശക്തികളിൽ ഒന്നാണ്. <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.tehelka.com/choice-based-credit-system-leaves-students-with-no-choice/2/|title=Choice-Based Credit System Leaves Students With No Choice|access-date=29 May 2015|date=4 April 2015|publisher=Tehelka Magazine, Volume 12 Issue 14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629101241/http://www.tehelka.com/choice-based-credit-system-leaves-students-with-no-choice/2/|archive-date=29 June 2015}}</ref> == ഭാരവാഹികൾ == 2025 ഒക്ടോബർ 7 മുതൽ, ഓൾ ഇന്ത്യ സ്റ്റുഡന്റ്സ് അസോസിയേഷന്റെ (AISA) ദേശീയ പ്രസിഡന്റ് [[നേഹ ബോറ|നേഹ ബോറയും]] ദേശീയ ജനറൽ സെക്രട്ടറി പ്രസേൻജീത് കുമാറുമാണ്. <ref name="OfficeBearers">{{Cite web|url=https://www.aisa.in/about/office-bearers/|title=Office Bearers|access-date=7 October 2025|website=All India Students' Association (AISA)|language=en-US}}</ref> <ref name="8thConf">{{Cite web|url=http://www.aisa.in/aisas-8th-national-conference-calls-for-nationwide-movement-against-common-central-university-bill-cbcs-rusa-binding-commitments-at-wto-and-attacks-on-campus-democracy/|title=AISA's 8th National Conference Calls for Nationwide Movement Against Common Central University Bill, CBCS, RUSA, 'Binding Commitments' at WTO, and Attacks on Campus Democracy!|access-date=29 May 2015|date=16 May 2015|website=AISA}}</ref> == ശ്രദ്ധേയരായ പൂർവ്വവിദ്യാർത്ഥികൾ == * ചന്ദ്രശേഖർ പ്രസാദ് <ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/politics/gun-killed-jnus-chandrashekhar-secular|title=The Gun That Killed JNU's Chandrashekhar 20 Years Ago Was 'Secular'|access-date=2023-08-18|last=Kant|first=Krishna|date=2017-04-01|website=[[The Wire (India)|The Wire]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818232225/https://thewire.in/politics/gun-killed-jnus-chandrashekhar-secular|archive-date=2023-08-18}}</ref> * സന്ദീപ് സൗരവ് <ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/agnipath-scheme-violent-protests-continue-in-bihar-2-trains-set-on-fire-122061700397_1.html|title=Agnipath scheme: Violent protests continue in Bihar, 2 trains set on fire|access-date=2023-08-18|date=2022-06-16|website=[[Business Standard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818232440/https://www.business-standard.com/article/current-affairs/agnipath-scheme-violent-protests-continue-in-bihar-2-trains-set-on-fire-122061700397_1.html|archive-date=2023-08-18}}</ref> == ഇതും കാണുക == * റെവല്യൂഷണറി യൂത്ത് അസോസിയേഷൻ * [[ഓൾ ഇന്ത്യാ സ്റ്റുഡൻ്റ്സ് ഫെഡറേഷൻ|അഖിലേന്ത്യാ വിദ്യാർത്ഥി ഫെഡറേഷൻ]] * [[സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡെറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ]] == അവലംബം == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:വിദ്യാർത്ഥിസംഘടനകൾ]] eujt3oiibuc3zn2luc63qjvstkugu85 3 672417 4673543 2026-10-05T08:23:47Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4673543 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: SABIRBMA | SABIRBMA | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 08:23, 5 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) ds4czzaews537x4ntognt70dbkutjrl 0 672418 4673545 2026-10-05T09:02:35Z TheGreatEditor024 211141 Translated from [[en:Elmech EM 992]] 4673545 wikitext text/x-wiki {{Infobox weapon|name=എൽമെക്ക് ഇ.എം. 992|image=Elmech EM 992 08082010 1.jpg|origin=[[ക്രൊയേഷ്യ]]|type=ബോൾട്ട്-ആക്ഷൻ സ്നൈപ്പർ റൈഫിൾ|used_by=ക്രൊയേഷ്യൻ സായുധസേന <br> [[ഇസ്‌ലാമിക്ക് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ഇറാഖ് ആൻഡ് ലെവാന്റ്|ഐ.എസ്.ഐ.എസ്]]|wars=[[ക്രൊയേഷ്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ യുദ്ധം]] <br> [[സിറിയൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം]]|designer=എൽമെക് റസവോജ്|manufacturer=എൽമെക് റസവോജ്|production_date=1991 - 1997}} '''എൽമെക് ഇ.എം. 992''' 1990-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ [[ക്രൊയേഷ്യ]]<nowiki/>യിലെ എൽമെക് റസവോജ് എന്ന കമ്പനി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഒരു ബോൾട്ട്-ആക്ഷൻ സ്നൈപ്പർ റൈഫിളാണ്.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://securityarms.com/20010315/galleryfiles/3200/3289.htm|title=ELMECH EM-992|access-date=2026-03-26|website=securityarms.com}}</ref> ക്രൊയേഷ്യയിൽ ആഭ്യന്തരമായി നിർമ്മിച്ച ആദ്യത്തെ സ്നൈപ്പർ റൈഫിളാണിത്.<ref name=":122">{{Cite web|url=https://www.forgottenweapons.com/elmech-em-992-croatias-first-domestic-sniper-rifle/|title=Elmech EM-992: Croatia’s First Domestic Sniper Rifle - Forgotten Weapons|access-date=2026-03-26|last=McCollum|first=Ian|date=2020-07-01|website=www.forgottenweapons.com|language=en-US}}</ref> [[യുഗോസ്ലാവിയ]]<nowiki/>യിൽ നിന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയതിനുശേഷം ക്രൊയേഷ്യൻ സായുധസേന ഈ റൈഫിൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref name=":122" /> [[7.62×51mm നാറ്റോ വെടിയുണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുന്നതിനായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിട്ടുള്ള ഈ റൈഫിളിന്റെ [[.300 വിൻചെസ്റ്റർ മാഗ്നം വെടിയുണ്ട]] ഉപയോഗിക്കുന്ന പതിപ്പ് ഇ.എം.എം. 992 എന്ന പേരിൽ നിർമ്മിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://dn721902.ca.archive.org/0/items/soldieroffortunemagazine/Soldier%20of%20Fortune%20%5B1992%2712%5D.pdf|title=Soldier of Fortunu, 1992-02, INSTANT ORD - Embattled Croatin Pulls}}</ref> == ചരിത്രം == EM 992-ന്റെ വികസനം ക്രൊയേഷ്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം ആരംഭിച്ച ആദ്യഘട്ടത്തിൽ തന്നെ ആരംഭിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ [[ക്രൊയേഷ്യ]] സ്വന്തമായി ഒരു ആയുധനിർമാണ വ്യവസായം സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എൽമെക് റസവോജ് എന്ന കമ്പനിയാണ് റൈഫിൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത് നിർമ്മിച്ചത്. തുടർന്ന് ഈ സ്നൈപ്പർ റൈഫിളുകൾ സൈന്യത്തിന് വിതരണം ചെയ്തു.<ref name=":02" /> പ്രോട്ടോടൈപ്പ് മാതൃകകൾ 1991-ൽ നിർമ്മിച്ചു. EM 992 1992-ൽ സേവനത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയും 1997 വരെ നിർമ്മാണത്തിൽ തുടരുകയും ചെയ്തു.<ref name=":02" /><ref name=":22">{{Cite web|url=https://surplused.com/index.php/2020/07/01/elmech-em-992-croatias-first-domestic-sniper-rifle/|title=Elmech EM-992: Croatia’s First Domestic Sniper Rifle – Surplused|access-date=2026-03-26|website=surplused.com}}</ref> ക്രൊയേഷ്യൻ സൈന്യവും പോലീസും ഈ റൈഫിൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് ഇത് സാക്കോ TRG-42 പോലുള്ള കൂടുതൽ ആധുനിക സ്നൈപ്പർ റൈഫിളുകൾക്കായി ഇത് സേവനത്തിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ചു..<ref name=":122" /><ref name=":22" /> == ഉപയോക്താക്കൾ == [[File:Pripadnici_Zapovjedništva_specijalnih_snaga_proveli_snajpersku_obuku_za_pripadnike_OSRH_VI_(Elmech_EM_992_snajperska_puška).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pripadnici_Zapovjedni%C5%A1tva_specijalnih_snaga_proveli_snajpersku_obuku_za_pripadnike_OSRH_VI_(Elmech_EM_992_snajperska_pu%C5%A1ka).jpg|ലഘുചിത്രം|ക്രൊയേഷ്യൻ സായുധസേന എൽമെക് ഇ.എം. 992 ഉപയോഗിക്കുന്നു.]] എൽമെക് ഇ.എം. 992 ക്രൊയേഷ്യൻ സായുധസേന ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. === സർക്കാർ ഉപയോക്താക്കൾ === '''{{Flag icon|Croatia}}'''[[ക്രൊയേഷ്യ]]: 1992 മുതൽ EM 992 ക്രൊയേഷ്യൻ സൈന്യവും പോലീസും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref name=":122" /><ref name=":22" /> === സർക്കാരിതര ഉപയോക്താക്കൾ === {{Flag icon|ISIS}}[[ഇസ്‌ലാമിക്ക് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ഇറാഖ് ആൻഡ് ലെവാന്റ്|ഐ.എസ്.ഐ.എസ്]]'''.:''' സിറിയയിലെ ഐ.എസ്.ഐ.എസ്. പോരാളികൾ ഇ.എം. 992 ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/05/MDE1428122015ENGLISH.pdf|title=TAKING STOCK: The arming of islamic state}}</ref> 2014 ജൂലൈ 13-ന് സിറിയയിലെ അവ്‌ദോക്കെയിൽ നിന്ന് ഒരു ഇ.എം. 992 കണ്ടെത്തിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://theweek.com/60340/islamic-state-its-weapons-and-where-it-gets-them|title=Islamic State: its weapons and where it gets them|access-date=2026-03-26|last=published|first=The Week Staff|date=2014-09-09|website=The Week|language=en}}</ref> == അവലംബം == dilz8b28s169egqrxz9p10bgixwdgs4 3 672419 4673552 2026-10-05T09:53:42Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4673552 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Express Cinema | Express Cinema | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 09:53, 5 ഒക്ടോബർ 2026 (UTC) c6asok5moi6lo1btec0hgzriuc45jy3 3 672420 4673577 2026-10-05T11:23:25Z Céréales Killer 20326 Céréales Killer എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Անահիտ Կիրանց]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Մկրտչյան Անահիտ]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: "[[Special:CentralAuth/Անահիտ Կիրանց|Անահիտ Կիրանց]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/Մկրտչյան Անահիտ|Մկրտչյան Անահիտ]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4673577 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Մկրտչյան Անահիտ]] mkomig3w3o6aznpty0a6rzlbdqzwymo